Skip to main content

Full text of "Patrologiae cursus completus sive biblioteca universalis, integra, uniformis, commoda, oeconomica, omnium SS. Patrum, doctorum scriptorumque eccelesiasticorum qui ab aevo apostolico ad usque Innocentii III tempora floruerunt .."

See other formats 


Google 


This  is  a  digital  copy  of  a  book  that  was  prcscrvod  for  gcncrations  on  library  shclvcs  bcforc  it  was  carcfully  scanncd  by  Googlc  as  part  of  a  projcct 

to  make  the  world's  books  discoverablc  onlinc. 

It  has  survived  long  enough  for  the  copyright  to  cxpirc  and  thc  book  to  cntcr  thc  public  domain.  A  public  domain  book  is  one  that  was  never  subjcct 

to  copyright  or  whose  legal  copyright  term  has  expircd.  Whcthcr  a  book  is  in  thc  public  domain  may  vary  country  to  country.  Public  domain  books 

are  our  gateways  to  the  past,  representing  a  wealth  of  history,  cultuie  and  knowledge  that's  often  difficult  to  discovcr. 

Marks,  notations  and  other  maiginalia  present  in  the  original  volume  will  appear  in  this  flle  -  a  reminder  of  this  book's  long  journcy  from  thc 

publishcr  to  a  library  and  fmally  to  you. 

Usage  guidelines 

Googlc  is  proud  to  partncr  with  libraries  to  digitize  public  domain  materials  and  make  them  widely  accessible.  Public  domain  books  belong  to  thc 
public  and  wc  arc  mcrcly  thcir  custodians.  Nevertheless,  this  work  is  expensive,  so  in  order  to  keep  providing  tliis  resource,  we  liave  taken  stcps  to 
prcvcnt  abusc  by  commcrcial  partics,  including  placing  lcchnical  rcstrictions  on  automatcd  qucrying. 
Wc  also  ask  that  you: 

+  Make  non-commercial  use  ofthefiles  Wc  dcsigncd  Googlc  Book  Scarch  for  usc  by  individuals,  and  wc  rcqucst  that  you  usc  thcsc  filcs  for 
personal,  non-commercial  purposes. 

+  Refrainfivm  automated  querying  Do  nol  send  aulomatcd  qucrics  of  any  sort  to  Googlc's  systcm:  If  you  arc  conducting  rcscarch  on  machinc 
translation,  optical  character  recognition  or  other  areas  where  access  to  a  laige  amount  of  tcxt  is  hclpful,  plcasc  contact  us.  Wc  cncouragc  thc 
use  of  public  domain  materials  for  these  purposes  and  may  be  able  to  help. 

+  Maintain  attributionTht  GoogXt  "watermark"  you  see  on  each  flle  is essential  for  informingpcoplcabout  thisprojcct  and  hclping  thcm  lind 
additional  materials  through  Google  Book  Search.  Please  do  not  remove  it. 

+  Keep  it  legal  Whatcvcr  your  usc,  rcmember  that  you  are  lesponsible  for  ensuring  that  what  you  are  doing  is  legal.  Do  not  assume  that  just 
bccausc  wc  bclicvc  a  book  is  in  thc  public  domain  for  users  in  the  United  States,  that  the  work  is  also  in  the  public  domain  for  users  in  other 
countrics.  Whcthcr  a  book  is  still  in  copyright  varies  from  country  to  country,  and  wc  can'l  offer  guidance  on  whether  any  speciflc  usc  of 
any  speciflc  book  is  allowed.  Please  do  not  assume  that  a  book's  appearancc  in  Googlc  Book  Scarch  mcans  it  can  bc  uscd  in  any  manncr 
anywhere  in  the  world.  Copyright  infringement  liabili^  can  be  quite  severe. 

About  Google  Book  Search 

Googlc's  mission  is  to  organizc  thc  world's  information  and  to  makc  it  univcrsally  acccssiblc  and  uscful.   Googlc  Book  Scarch  hclps  rcadcrs 
discovcr  thc  world's  books  whilc  hclping  authors  and  publishcrs  rcach  ncw  audicnccs.  You  can  scarch  through  thc  full  icxi  of  ihis  book  on  thc  wcb 

at|http://books.qooqle.com/| 


PATROLOGIiE 

CURSUS   COMPLETUS, 

SEU    BIBLIOTHECA   UNIVERSALIS,   INTEGRA,   UNIFORMIS,   COMMODA,  CECONOMICA, 

OXIUN  SS.  PATRIl,  DOGTORUN  SGRIPTORUNQUE  EGGLESIASTIGORUi, 

8IVE  LATINOItUMf  SIVE  OHiECORUM, 

QUI  AB  jEVO  APOSTOLICO  AD  jEIATEM  INNOCENTII  III  (ANN.  1216)  PRO  LATINIS, 
ETAD  CONCILII FLORENTINI  TEMPORA  {ANN  1439)  PRO  QRjECIS  FLORUERUNT  : 

RECUSIO    CHRONOLOGICA 

OMNIUM  QUiE  EXSTITERE  MONUMENTORUM  CATHOLlGiE  TRADITIONIS  PER  QUINDBGIM  PRIORA 

ECCLESIiE   SiECULA, 

lUXTA  EDITI0NB8  ACCURATI88IMA8,  INTER  8B  CUMQUB  NONNULLIS  CODICIBUS  MANUSCRIPTI8  C0LLATA8,  PBRQUAM  DILIOKN- 

TER  CA8TIOATA  ;    DI88ERTATI0NIBUS»    COMMBNTARIIS,    VARIISQUB  LECTIONIBUS   CONTINENTER   ILLUSTRATA  ;  0MNIBU8 

OPEBIBUS    POST    AMPLISSIMAS    BDITIONBS    QUiB    TRIBUS    N0VISSIMI8    SiBCUUS     DBBBNTUR     AB80LUTA8,     DBTBCTI8 

AUCTa;     INDICIBUS  ORDINARIIS    VEL    ETIAM    ANALYTIGIS,    SINOULOS    SIVB    T0M08,    SIVB    AUCTORBS    ALICUJU8 

MOMBNTI  SUBSEQUENTIBUS,  DONATA  ;  CAPITULIS  INTRA  IPSUM  TBZTUM  RITB  DISPOSITIS»  NECNON  BT  TITULIS 

8ingularum  paoinarum  maroinbm  superiorbm  distinouentibus  subjbctamque  materiam  signifi- 

cantibus,  adornata;  opbribus  cum  dubiis,  tum  apocrtphis,  aliqua  vbro  auctoritatb  in 

ORDiNB  AD  traditionbm  bcclesiasticam  pollentibus,  amplificata  ; 

ducentis  et  quadraointa   indicibus  sub  omni  respbctu.  scilicet,    alphabbtico,   chronolooico,  analttigo» 

▲nalogico,   statistico,    stnthbtico,  etc,   reis    bt    alfctores    exhibentibus,  ita   ut  non   solum  stu- 

dioso  ,    8bd    neootiis    implicato,    et    si    forte    8int  ,    pioris    etiam    et   imperms    patbant    omnbs 

SS.     PATRES,    LOCUPLKTATA;     SBD    PRiBSBRTIM     DUOBUS    IMMBN8I8    BT    GBNERALIBUS     INDICIBUS ,    ALTBRO 

SCILICET    RERUM,    QUO     G0N8ULT0,     QUIDQUID     NON     SOLUM    TALIS    TALISVE    PATER,     VERUM    ETIAM 

UNUSQUISQUE     PATRUM,     ABSQUE     ULLA     EXCEPTlOlfE,     IN     QUODLIBET     THEMA     SCRIP8BRIT,    UNO 

INTUITU      CONSPICIATUR ;       ALTBRO      SCRIPTURiE       SACRiE  ,      EZ      QUO      LECTORI      COM  - 

PERIRB    SIT  OBVIUM   QUINAM    PATRBS    ET     IN    QUIBUS    OPERUM  SUORUM    LOCIS    SINGULOS 

SINGULORUM      LIBRORUM      SCRIPTURiB      VBRSUS,     A     PRIMO      OBNBSBOS     U8QUE     AD 

N0VIS9IMUM    APOCALTPSIS,   COMMENTATI   SINT  : 

SDITIO    ACCURATI8SIMA,     GJITKRISQUB    OMNIBUS    FACILK    ▲NTBPONENDA,    81     PBRPENDANTUR    CHARACTBRUM    NITlDlTAf» 

CHARTA    QUALITAS,    INTEORITAS    TEZTUS,    CORRECTIONIS    PBRFBCTIO,  OPBRUM  REGUSORUM  TUM    VARIBTA8  TUM 

NUMERUS,    FORMA  VOLUMINUM    PERQUAM    COMMODA   SIBIQUB   IN    TOTO    PATROLOOIiB   DBCURSU    GONSTANTBR 

8IMILIS,   PRETII  BZIOUITAS,    PRiBSBRTIMQUB  I8TA  GOLLBCTIO     UNA,   MBTRODICA  BT  CHRONOLOOIGA, 

BBZCBNTORUM  FRAOMBNTORUM  0PU8CUL0RUMQUB  HACTBNUS  HIC  ILLIG  SPARSORUM,  VBL  BTIAM 

INBDITORUM,   PRIMUM  AUTBM    IN  NOSTRA    BIBLIOTHBCA,   BZ    0PERIBU8  BT    MSS.  AD    OMNBS 

iBTATBS,    LOGOS,    LIN0UA8    F0RMA8QUB    PERTINENTIBU8,   GOADUNATORUM, 

ET     EZ     INNUMBRI8    OPERIBUS    TRADITIONEM     GATHOLICAM     CONFLANTIBUS,    0PU8    UNICUM     MIRABILITER     EFFICIBNTIUII» 

SERIES   LATINA, 

IN  QUA  PRODEUNT  PATRES,  DOCTORES  SGRIPTORESQUE  EGCLESLE  LATINiE 

A  TERTULLIANO  AD  INNOGENTIUM  III. 

ACCURANTE     J.-P.     MIGNE, 

BlUl^theeie  Cleri   «■iversae 

SIYB    CliaSUUIf    GOMPLITORVM     IN    SINGULOS    SCIBNTliE    ECGLBSIASTIGA     BAM08    BDITOBB.     . 


PATHOLOGIA,  AD  INSTAR  IPS1US  BCCLBSIiB,  IN  DUA8  PARTE8  DIVIDITUR,  ALIAM  NBMPE  LATINAM,  ALIAM  GRACO-LATINAM. 
AMBiC  PARTES  PENE  JAM  INTEORE  EZARATiB  8UNT.  LATINA,  DUCENTIS  ET  VIOINTI  DUOBUS  YOLUMINIBUS  MOLB  8UA 
STANS,  DECEM  ET  CENTUM  8UPRA  MILLE  FRANCIS  VENIT  :  OR^CA  DUPLICI  EDITIONE  TTPI8  MANDATA  EST.  PRIOR 
GR/eCXJM  TEXTUM  UNA  CUM  VERSIONE  LATINA  LATERALI  COMPLECTITUR,  NOVEMQUE  ET  GENTUM  VOLUMINA,  PRO  PRIMA 
SEBIE  ORiBCA,  NON  EZCEDIT.  POSTERIOR  AUTEM  VERSIONEM  LATINAM  TANTUM  EZHIBET.  IDEOQUE  INTRA  QUINQUB  ET 
QCINQUAOINTA  VOLUMINA  RETINETUR.  SECUNDA  8ERIB8  ORiECO-LATINA  SEZAOlNTA  VOLUMINA  PROBABILITER 
NON  SUPERABIT  *,  DUM  HUJUS  YER8I0  MERE  LATINA  TRIOINTA  V0LUMINIBU8  AB80LVETUR.  UNUMQUODQUE  VOLUMBN 
GR^CO-LATINUM  OCTO,  UNUMQUODQUE  MERE  LATINUM  QUINQUE  FRANCIS  80LUMM0D0  EMITUR  :  UTROBIQUE  VERO» 
UT  PRETII  HUJU8  BKNEFICIO  FRUATUR  EMPTOR,  COLLECTIONEM  INTEORAM,  SIVE  LATINAM,  SlVE  ORiBCAM  COM- 
PARET  NECE88E  ERIT  ;  SECU8  ENIM  CUJUSQUB  VOLUMINIS  AMPLITUDINEM  NECNON  ET  DIFFICULTATE8  VAHIA  PRETIA 
iCQUABUNT,  ATTAMBN,  81  QUI8  EMAT  INTEORE  ET  8E0R8IM  COLLECTIONEM  ORiBCO-LATINAM,  YEL  EAMDBM  EZ 
GR^CO  LATINE  VER8AM,  TUM  QUODQUE  YOLUMEN  PRO  ^NOVJ^  ^VBL.PyO  3EX^  FRANCI8  ^OLUM  OBTINEBIT.  IST-«  CON- 
DITIONES  PUTURIS   PATROLOOIiB  SRRILbUM  .«PP^-ICAriTUal  S.   TtMPr.s'RAS'TYFIS  MANDANDI   NON    N0BI8  DEE8T. 


•  • 


PATROLOGIjE   LATINJE  TOMUS   XXXV. 

'  - . .  .  .  ■  ■-  •'  ■  -  ■  .■     '    '     ■•  -   .   • . 

S.  AUAELIUS  AUGUSTINUS. 


PARISIIS 

APUD  GARNIER  FRATRES  EDITORES,  ET  J.-P.  MIGNE,  SUCCESSORES 

IN  VU  DIGTA  :  A  VENUE  DU  MAINE,  »08 

1902 


'/  i/  ^  AVIS  IMPORTANT. 

^^  D'aprto  QDe  des  lois  provideDtielles  qui  regiesent  le  monde,  rarement  les  oeuvres  au-dessus  de  rordinaire  se  font 
saos  coDtradictioDS  plus  ou  moins  fortes  et  nombreuses.  Les  Ateliert  Catholiquet  ne  pouvaient  guere  6chapper  k  ce 
cachet  diviu  de  leur  utilit^.  Tanldt  on  a  iiie  leur  eiislence  ou  leur  importance ;  tant^t  on  a  dit  qu*ils  dtaient  fermes 
ou  qu'il8  allaient  TMre.  Cependant  iU  poursuiveul  lear  carriere  depuis  24  aus,  et  les  productions  qui  eu  sortent 
deviennent  de  plus  en  plus  graTes  et  soigii^s :  aussi  parait-il  certain  qu'limoiDS  d*ev6nemeDt8  qu^aucuno  prudence 
humaioe  ue  saurait  prevoir  ni  emp6cher,  ces  Ateliers  ne  se  fermeront  one  quand  la  Biblioth^que  du  Clerg^  sera 
termin^e  en  ses  2,000  volumes  in-4*.  Le  pass6  parait  ud  sAr  garaDt  de  1  avenir,  pour  ce  qu^il  y  a  &  esperer  ou  k 
craiudre.  GepeDdant,  parmi  les  calomoies  auxquelles  ils  se  sont  trouv^  en  butte,  il  en  est  deux  qui  ont  ete  couti- 
DoeUement  r^p^t^s,  parce  au*^taDt  plus  capitales,  leor  effet  entruiuait  plus  de  coo8e(]^uences.  De  petits  et  ignares 
concurrents  se  sout  oonc  acnarnes,  par  leur  correspondance  ou  leurs  voyageurs,  &  repeterpartout  qoeoos  Editioos 
itaient  mal  corrigoes  et  mal  imprimees.  Ne  pouvant  attaquer  le  fond  des  Ouvrages,  qui,  pour  la  plupart,  ne  sont 
que  les  chcfs*d'GBuvre  du  Catholicisme  reconnus  pour  tels  dans  tous  les  temps  etdans  tous  les  pays,  il  fallait  bien 
se  rejeter  sur  la  forme  dans  ce  qu*elle  a  de  plus  s4ri(ux,  la  correctioo  et  rimpressioo;  eo  effet,  fes  chefs-d'a>uvre 
mdme  o^auraieDt  qu^uoe  demi*vafeur,  si  le  texte  eo  ctait  ioexact  ou  illisible. 

II  est  tr^  vrai  que,  dans  le  principe,  un  succes  inoui  dans  les  fastes  de  la  Typographie  ayant  forc^  TEditeur  de 
recourir  aux  mecaniques,  afio  nc  marcherplus  rapidement  et  de  donner  les  ouvrages  a  moindre  prix,  quatre  volumes 
du  douhle Coursd^Ecriture  t    *    -.f--.      •-  . •  -  •      -. .       .    i 

meries  a  presque  tout  ce  qui 
Publications,  furent  imprimes 
c6de  le  travail  aux  presses  a  br  , 
des  ouvraees  d'une  telle  nature,  est  par{aitement'convenabIe  sous  tous  les  rapporls.  Quaut  &  la  correction,  il  est 
defait  quelle  u^ajamais  et^  portce  si  loin  daus  aucune  ddilion  ancienne  ou  contemporaine.  Etcomment  en  serait-il 
autrement,  apr^s  touttsles  peines  ettouies  les  depenset  que  nous  subissons  pourarriver  kpurger  nos  epreuvesde 
toutes  fautosT  L'habitude.  en  typographie,  m£me  dans  les  meilleures  maisons,  estde  ne  corngerque  deux  ^preuves 
et  d'en  coof^rer  uue  troisicme  avec  la  seconde,  sans  avoir  pr^pare  en  rieo  le  manuscrit  de  rauteur. 

Dans  les  Ateliers  Catholiques  la  difference  est  prcsque  incommensurable.  Au  moyen  de  correcteurs  blanchissous 
le  harnais  et  dont  le  coup  d'ceil  typographique  est  saus  pitid  pour  les  fautes,  on  commence  par  prdparer  la  copie  d'un 
bout  a  Tautre  sans  en  excepter  un  seul  mot.  On  lil  ensuite  eo  premi^re  4preuve  avec  lacopie  aiosi  pr^paree.  Oo  lit 
eo  secoode  de  la  m^me  maniere,  mais  eo  collalioooant  avec  la  premi^re.  On  fait  la  m6me  chose  en  tierce,  en  colla- 
tionnant  avec  la  seconde.  On  agit  de  m^me  en  qaarie,  en  collationnant  avec  la  tierce.  On  renouvelle  la  mSme  op^ 
ration  en  quinte,  rn  coIUtionnanl  avec  la  quartc.  Ces  collationnements  ont  pour  but  de  voir  si  aucuoe  des  fautes 
sigual^es  au  bureau  par  MM.  les  correcteurs,  sur  'n  marge  des  ^preaves,  n'a  echapp6  k  MM.  les  corrigeurs  sur  le 
marbre  et  le  metal.  Apr^s  ces  cioq  lectures  eoti^res  contr616es  rooe  par  rautre,  eten  dehors  de  la  preparation 
>^  ci-des8us  mentionnee,  vient  une  r^visioo,  et  soovent  il  en  vient  deux  ou  trois;  puis  Ton  cliche.  Le  clichage  opere,  par 

consequent  la  purete  du  texte  se  trouvant  immobilisee,  on  fait,  avec  la  copie,  une  nouvelle  lectured'un  bout  de  Te- 
preuve  a  Tautre,  on  se  livre  a  une  nouvelle  r^vision,  et  le  tirage  n'arrive  qu*apr6s  ces  inuombrables  precautionn. 

Aussi  y  a  t-il  a  Montrouge  des  correcteurs  de  toutes  les  nations  et  en  plus  grand  nombre  que  dans  vin^^-cinq 
imprimeries  de  Paris  reuoies !  Aussi  eocore,  la  correction  y  coAte-t-elle  aulant  que  la  composition,  tandis  qu^ailleurs 
elle  oe  coAte  que  le  dixicme!  Aussi  enfin,  bien  que  Tassertion  puissc  paraltre  temeraire,  Texactitude  obtenue  par 
tant  de  frais  et  de  soins,  fait-elle  que  la  plupart  des  Editions  aes  Atelien  Catholiquei  laissent  bien  loin  derriere 
elles  relles  m6me  des  cel^bres  Benedictins  Mabillonet  MoDtfaucon  et  des  cdlebres  Jesuites  Petau  et  Sirmond.  Que 
Ton  compare,  en  effet,  n*importe  quelles  feuilles  de  leurs  ddilions  avec  celles  des  ndtres  qui  leur  correspoudent,  en 
grec  comme  en  latin,  on  se  convaincra  que  rinvraisemblable  est  une  r^alit4. 

D'aiIIenrs,  ces  savants  ^minents,  plus  pr6occup6s  da  sens  des  textes  que  de  la  partie  typographique  et  n^etant 

foint  correcteurs  de  profession,  lisaieut,  non  ce  que  porlaient  les  <ipreuves,  mais  ce  qui  devait  s*y  trouver,  leur 
aute  intelligeoce  suppleant  aux  fautes  de  T^dition.  De  plus  les  B^nedictins,  comme  lesJ^suites,  operaienl  pie«que 
toujours  sur  des  manuscrits,  cause  perp&tuelle  de  la  multipliciti  des  fautes,  pendant  que  les  Ateliers  CatholiqueSy 
dont  le  propre  est  surtout  de  ressusciter  la  Tradition,  n*op6renl  le  plus  souvent  que  sur  les  imprimes. 

Le  R.  P.  De  Buch,  J6suite  fiollandiste  de  Bruxelles,  nous  4crivait.  il  V  a  quelque  temps,  n'avoir  pu  trouver  en 
dix-huit  mois  d'etude,  une  seule  faute  dans  notre  Patroloaie  tatine.  M.  Denzioger,  professeur  de  Theologio  a  rUoi- 
versite  de  Wurzbourg,  et  M.  Reissmann,  Vicaire  Gen^ral  de  la  mdme  ville,  nous  mandaient,  k  la  datodu  i9juillet, 
n'avoir  pu  ^galemcut  surprcndre  une  seule  faute^  soit  dans  le  latin  soit  dans  le  grec  de  notre  double  Patrologie. 
Eofio,  le  savant  P.  Pitra,  Benedictin  de  Solesme«  et  M.  Booetty,  directeur  des  Annales  de  philosophie  chrdiienne^ 
mis  au  defi  de  nous  coQvaincred'une  seule  erreur  typographique,  ont  ^te  forc6s  d'avouer  quc  nous  n'avions  pas  trop 
presume  de  notre  parfaite  .'*orrectioo.  Daos  le  Glerge  se  trouvent  de  bons  latinistes  et  de  fcK>ns  helleniitei,  et,  ce  qui 
est  plus  rare,  des  hommes  tr^s  positifs  et  tr^s  pratiques,  eh  bien!  rous  leur  promettons  une  prime  de  :25  centime 

par  chaqi"  '-— '-'-  -"^ *  -* —  -'■ '-  ' *  ^ — ' — --^--  j —  i 

Malgre 
d'uDe  correction 
est  resolu 

unlverselle  de  ses  innoml)ral)les  clich^s.  Aiosi  cbacou  de  ses^volumes,  au  furet  a  mesure  quMllos  remet  sous  presse, 
est  corrige  mot  pour  mot  d*un  bout  k  Tautre.  Quarante  hommesy  sont  ou  y  seront  occupes  pendant  10  ans,  otune 
somme  qui  ne  saurait  6tre  moindre  d*un  demi  million  de  francs  est  consacr^e  k  cet  importaot  contrdle.  De  cetto 
maniere,  les  Publicatious  des  Ateliers  Catholiques^  qui  d6j&  se  distiu^aient  entre  toutes  par  la  sup^rioiite  de  lear 
correctioo,  n'auront  de  nvales,  sous  ce  rapport,  daos  aucuD  temps  oi  daus  aucun  pays;  car  quel  est  I*ediieur  qui 
pourrait  et  voudrait  se  hvrer  APRES  G(Jl]P  k  des  travaux  si  gigantesques  et  dun  prix  si  exorbitant?  11  faut 
-^»...-  x^^  VI A..A*-^  .1» —  — -j^jyu  di^ine  k  cet  effet,  pour  oe  r— "' '  ^" '  ' — ■ ■  -* "  *-  ^^ 

roclan{,c  que  jamais  volumes  o'onl 
]d.  Le  pr«Mi>t:  ^&Iu]ti&*68t  "(}u  jfpm] 
cooseqocmeef  |T(&ir  tug^I^  prodi 
de  la  correction,  il  ne  faudra  prendre  que  ccux  q&f  puKeront  «n  44t^  2*Avb  io  trac6.  Nous  ne' reconnaissons 'quc 


par  dfs  Grecs,  lel^tiu  etle  Francais  par  Ita  preifiiM  <%rrccleui9s  d^4i{  («pitalclei!  ces  langoes. 

Nous  avons  la  consolation  de  pouvoir  finir  cet  avii  par  les  W)flexions  suivantes :  Enfin,  notre  excmple  a  fini  par 
ebrauler  les  rrandes  publications  on  Italie,  en  Allemagne,  en  Belfrique  et  en  Fraoce,par  les  Canotis  grecs  6e  Rome, 
le  Gerdil  de  Naples,  te  Saint-Thomas  de  Parme,  VEticyclopifdie  religieuse  de  Munich.  le  recueil  des  d^clarations  des 
rites  de  Bruxelles,  les  Bollandistes,  le  Suarez  et  le  SpiciUfge  de  Paris.  Ju8qu*ici,  on  n'avait  su  r^imprimer  que  des 
ou>Tages  de  courte  haleine.  Les  in-4*,  oCi  s*engloutissent  les  in-folio,  faisaieot  peur,  et  on  n'o8ait  y  toucher,  par 
crainte  de  se  noyer  dans  ces  ablmes  sans  fond  et  saos  rives;  maisona  fini  parse  risquera  nous  imiter.  Bicn  plus, 
sous  notreimpulsion,  d'autres  Editeursse  preparentaa  Bullaire  universel,  aux  D^cisious  de  toutesles  Gongr4gations, 
k  une  Biographie  et  k  une  Histoire  gdnerale,  elc,  Malheareusement,  la  plupart  des  ^ditions  d^j^  faites  uu  qui  se 


SJECULA  IV-Y.  ANNI   387-480. 


SANCTI   AURELll 


AUGUSTINI 


9 


HIPPONENSIS  EPISCOPI, 

OPERii     OHHVIA, 

POST  .  LOVANIENSIUM  THEOLOGORUM   RECENSIONEM, 

CASTIGATA   DEJVUO  AD  MAmiSCBIPTOS  C0DICE8  GALLIC08,  TATlCAIfOS,  BELG1C08,  ETC, 
nECl^OIf  AD  EDITIONES  ANTIQUICRES  BT  CASTIGATIORES, 


OPERA   BT  STVDIO 

MONACHORUM   ORDINIS  SAJSCTI    BENEDICTI 

B   COIfGREGATIONE  S.   MAURI. 
EDITIO  NOVISSIMA,  EMENDATA  ET  AUCTIOB, 

ACCURANTE  ET  DENUO  RECOGNOSCENTE  J.-P.  MIGNE, 

BnUOTHEGiE  CUERl  DKlVERSiE, 

SIVB 
CURSUUM    COMPUBTOHUM    IN    SINGULOS    SCIEKTI.«:     ECCLESIASTlCifi    RAMOS    EDITORB. 


TOMUS   TERTIUS. 

PARS    ALTERA. 


•  •   :*:  ; .  ».•';;•»»• 


..  •-  ^«^  • 


Vi^MkUNr  .if>;VpLv,  86  .fi>A^CJ.S-^GAJLtIC.J,S. 

.  u  •     •  •       :  ',  t   '. 


PARISIIS 

APUD  GARNIER  FRATRES  EDITORES,  ET  J.-P.  BIIGNE,  SUCCE8S0RES 

IN  VIA  DIGTA  :  AYENVB  DV  MAINE,  V». 

1902 


SjECULA  IV-V.  ANNl  387-430. 


ELENCHUS 


AUCTORUM  ET  OPERUM  QUi  IN  HOC  TERTIO  TOMO  CONTINENTUR 


IN  II  PARTE. 


Qiuestionum  Evangelioram  libri  ii. 

Quiestionum  septemdecim  iu  Evangelium  secundum  Matthaeum  liber  unus. 

In  Joannis  Evaugelium  tractatus  cixiv. 

lu  Epistolam  Joannis  ad  Parthos  tractatus  x. 

Expositio  quarumdam  propositionum  ez  Epistola  ad  Romanos,  liber  unus. 

Epistolae  ad  Romanos  inchoata  Expositio. 

Expositio  Epistolai  ad  Galatas,  liber  unns. 


Col, 


1321 
1365 
1379 

1977 
2063 
2087 
2105 


CONTENTA  IN  APPENDICE. 


De  mirabilibus  sacne  Scriptane  libri  lu. 
De  benedictiouibus  patriarchse  Jacob. 
Quaestiones  Veteris  et  Novi  Testamenti. 
In  B.  Joannis  Apocalypsim  Expositio. 


2149 
2199 
2213 
2117 


•  • 


•  • 


•       • 


•  • 
•  •  • 


•  •••  ••, 


•• 

•   • 

•  •  • 


•  •• 


•  • 


••• 


•  • 


•    •     •' 
•      •  • 


•••    ••• 


:  •••  ••• 

••    •    • 

•  •  •• 

•  •••  •,• 


•  • 


•• 


•  •  • 
•  • 


•  •- 


•  •-  •  • 


•  •  •  •  • 

•  •  •  •  • 

•  •        •    •       a 


GUchy.  —  Ex  typis  PAUL  DUPOPrT,  U,  tU  dicti  Bac-d^Asnieras.  67.0.1908. 


■JLI.^' 


S.  AURELII  AUGUSTINI 

HIPPONENSIS  EPISCOPI 

QUiESTIONUM  EVANGELIORUM 

Llliatl  DUO  (»). 

D^  siibsequente  opere  vide  libriim  2,  cfl/?.  12,  Retractationum,  co/.  634,  a  verbis.Sxxiii 
qudsdam  expositiones,  ?/5yw^  a^/  coL  633  verbis^  Non  itascriptum  est.  M. 


{)roloi9Ud« 


(loc  opus  non  ita  scriptum  est,  ac  si  Evangolium 
exponendumexordinesusceptum  csseta  nobis  :  sed 
proarbilrio  el  tcrapore  consulcntis,  cum  quo  icgeba- 
tur,  si  quirl  ci  videbatur  obscurum.  Ideoque  multa, 
et  forlassis  obscuriora  praetermissa  sunt ;  quia  jam  ea 
noverat,  qui  ea  qus  nondum  noverat,  inquirebat,  neo 
teneri  volebat  feslinationem  suam  in  iis  quas  antea  jam 
sic  acceperatjUt  etiam  assiduilateaudiendi  atque  tra- 
ctandi,  memoriae  stabiliter  (irmeque  mandaret.  Non- 
nulla  etiam  bic  non  eodem  ordine  inveninntur  expo- 
sita,  quo  in  Gvangeliu  narrata  suut:  quoniamquasdam 
fcstinatione  dilata,  cum  tempusdarelur,  rctractaban- 
tur,  et  co  loco  scribebantur,  qui  vacuus  in  ordine  jam 
czpositarum  rerum  subsequebatur.  Qnod  posteaquam 
compcri,  nequis  forte  quffirens  aliquid  legere  in  boc 
operc,  quod  eum  in  Evangelio  movissot  et  ad  quae- 
rendum  cxcitasset,  tacdio  perturbati  ordinis  ofTendere 
tur  (quandoquidcm  ca  quae^carptim,  utpoterant,  di- 
ctahaniur,  in  unum  collocta  el  contexta  oognovi)  ; 
feci  utadordinemnumerorumpr(BSoriptistituli8,quod 
cuique  opus  esset,  facile  invesligaret. 

TITDLI   QUiBSTIOirUll   UBRI  PRim 
Ilf  KVAROKLIUM  8ICUNDUH  MATTHJIUll  (b). 


I. 

II. 

ni. 

IV. 
V. 
VI. 
VII. 

VIII. 


Quod  bit,  Semo  novii  Filium  nisi  Pater. 
Qood  discipuli  Lomini  coBperunt  vellere  spicas, 

et  maDducare. 
De  Uoo  fumigante. 
De  cAco  et  muto. 

Quod  ait,  Et  si  egoin  Beelzebubejioiodxmones, 
Ouod  ail,  Progenies  viperarum. 
Quod  ait,  Siout  enim  fuit  Jonas  in  ventre  celi 

Iribus  diebus  et  tribus  noetibus. 
Qnod  ait,  Cum  Spiritus  immundus  exierit  ab 

homine. 


XI.  DegTanosinapisquodmajuBfitomnibusoIeribus 

XII.  De  fp.rmeuto  qiiod  accepit  mulier,  et  abacoudit 

io  fariuiB  satis  tribus. 

XIII.  De  theeauro  in  agro  abecondito. 

XIV.  Quod  dixeruDt  Judeei,  Unde  huie  sapientia  hsec 

et  virtus  t 

XV.  Qnod  ambnlavit  in  mari  ad  discipulos. 

XVI.  Quid  sit,  Munus  quodcumque  estex  me^tibipro» 

derit. 

XVII.  Quod  ait,  Omnis  fdantntio  quAm  non  plantavit 

Pater  meus^  cradicabitur. 
XVIIf.        DepueroCeuluriouiaetQtiaChauanieaBmulicris. 
Xl.\.  Quid  Biffnificent  muti,  et  cceci,  et  surdi,  etclau- 

di,  qui  curnodi  oblati  duut  Domino. 

XX.  Qnod  ait,  Facto  vespere  dicitis,  Serenum   erit ; 

rubioundum  est  enim  ccelum. 

XXI.  Quod  ait,  FAias  qmdem  venturus  esty  et  restituet 

omnia. 

XXII.  Dc  illo  qui  saepe  cadebat  In  Ignem  ot  aliquau  Jo 

in  aquaiD. 

XXIII.  Quod  ait,  Ergo  liberi  sunt  /iiii,  cum  tributuui 

exigeretur. 

XXIV.  Quod  ait,  Qui  autem  soandaiiiaverit  unum  ex 

puuitix  istis. 

XXV.  Quod  oblatus  est  ei  debilor  decem  millium  ta- 

lentorum. 

XXVI.  Dc  divite  qui  non  intral  in  regnum  Dei. 

XXVII.  Quod  duobuB  Beorsum  discipulis  se  passurum 

iudicat. 

XXVIII.  Qnotl  cum  Jcricho  cgrederetur,  duos  caecOB  illu- 

mioat. 

XXIX.  Quod  ait  discipulis,  Dicetis  monti  huic^  ToHt 

et  ja^.ta  te  in  mare, 

XXX.  Quod  ait,  El  qui  oeciderit  super  lapidem  isium, 

confringetur. 

XXXI.  De  homiae  rege  qui  fecit  nuptiaa  fllio  suo. 

XXXII.  De  septem  iratribuB  qui  unam  uxorem  habue- 

runt. 

XXXIII.  Quit  sit  quod  ait,  Tota  lex  pendet  in  his  duobus 

prxceptis. 

XXXIV.  Quod  ait,  Quid  enim\majus  est^  aurum,  an  tem- 

pium  quod  sancti/tcat  aurum  f 

XXXV.  Quod  ait,  Exoolantes  culicem^  cameium  autem 

glutienles. 

XXXVI.  Quod  ait,  Quoties  volui  cofigregare  filios  tuos 
sicut  galiina  f 

XXXVII.  Quod  ait,    Orate  ne  fiat  fuga  vestra  hieme  vei 
sabbato. 


IX.  De  fruetu  ceoteno,  sexageDO,  et  triceoo. 

X.  Quod  ait,  Coiiigite  primo  zizania. 

ADMOnTIO  PP.  BEHIDICTIHORUM. 

OuffistioDom  Evaogeliorum  libri  duo  emendati  sunt  ad  Mss.  Victorioos  duos,  ad  SorboDicum,Vaticanum,  Michaelinum 
Cistercieasem,  AruuIfeDsem,  CorbeieDsem  quianuos  fere  900  praBfert :  ad  lectioues  variautes  Lovauiensium  ex  tribas 
qoatuorve  codicibus  :  ad  editos  etiam  Rat.Am.  Er.  et  Lov. 

Comparavimns  prwierea  easomnes  editiones  inifio  Retr.  et  Confess.  /.  1,  memoratas.    M. 

(a)  Scripti  versns  Christi  auDum  400.  Horum  librorum  oetatem  colligimus  Don  modo  ex  Retractationum  perie,  ubi 
locum  habeot  ioter  opuscula  circiter  anoum  Christi  400  edita ;  8ed  etiam  ex  illis  Augustiui  verbis,  iib.  2,  quoist.  13  : 
«  Jam  ciarificata,  ioquit,  Ecclesia  etliberato  populo  Oeutium  a  douiioatioue  demoniorum,  io  abditis  aguut  sacrilegos 
c  ritns  soos  qui  Chnsto  crcdere  nolueruot.  >  Quac  profecto  verba  Hguificant  id  lemporis  non  licuisse  palam  colero 
idola  :  quam  in  rem  legea  anoo  399  dedit  imperator  Honorius. 

(6)  Qusstiooum  tiluioa  ab  Erasmo  et  Lovaniensibus  immerito  rejectos  huc  revocamus  ex  Mss.  et  antlquioribus 
ediiis. 


Patrol.  XXXY. 


(Quaranie-deux.) 


•% 


6 


1323 


OUifilSTlONUM  EVANGELIOaUM,  S.  AUGUSTINI 


i324 


XXXVIII.  Quod  ait,  Sicui  fulgurexit  ah  orienie,  et  perve- 

nil  u$ffue  in  occidenUtn. 

XX XIX.  Quod  ait,  Ah  arbore  floi  diieile  timililudinem, 
XL.  Quod  ait  de  Juda,  Jionum  erui  illi  non  nasci, 
Xl/r.  Ouud  Irigiritii  arg(!iitHiii  vciidjtuit  eti. 

XlAl.         Quud  ttiti  IJOi  fueril  corput,  iilo  congregahun- 

tur  nifuilx. 
XLin.        Ou(i'l  uit,  liun  hiham  amodo  de  hao  getieratione 

vilit. 
XLIV.        Qiiod  fpuerunt  io  facieo)  ejuff,  et  coiapbis  eum 

pfjnMiDriflruiit. 
XLV.  1)0  triiia  Putri  DoffuUonc. 

XLVI.        Qu'id  0  ioiigfs  KecutuH  cstDominum  cuotcm  ad 

pnHBioneiu. 
<^uud  tcr  Uumiuut  oravit  priuBtiuam  tradcrclur. 


XLVJI. 


I. 

II. 
111. 

IV. 

V. 
VI. 
VII. 
VIII. 


IX. 
X. 

XI. 

XII. 

XIII. 
XIV. 
XV. 

XVI. 

XVII. 
XVIIl. 


TITUU  U()>"<T10M()M  LlHltl  11 
IM  KVANGKUUM  KKCUMHUM   LUCAH. 

Quod  /aclinriaH  audil  ab  auf^cio,  Kxaudita  est 

oraliu  Iwi. 
Quod  do  navicula  docet  iurbas. 
Quod  ait  lepruso  muudato,  Vade,  otlende  teta- 

cerdoti. 
1)0  paralytico  qui  pertecium  est  ad  eum  dcpo- 

flitUM. 

Quouiodo  duot  patres  bnbere  potuerit  Josepb. 
1)0  flcpiuaKiula  teptem  KeueralioDibuB. 
1)0  (!0  (|ui   halicbat  doztcraDi  niauum  aridam. 
Quod  ttit,  Menturaiu  bonam,  conferiam^  et  oiia' 

gitalam,  et  supereffluenle.m  dabunt  tn  tinum 

vettrum, 
Quod  ait,  Numquid potett  csecuioxoum  dueere? 
1)0  illoqui  foditiualium  otposuitfuudaDicotum 

flupor  petrnm. 
1)0  puorifl  tcdontibufliu  foro  ot  adioviccm  cla- 

mantibut. 
Quod  ait,  Nemo  iucernnm  accendent  operit  cam 

vnsc,  aut  tithtut  lectupi  ponit. 
1)0  illo  iu  quo  erat  l«|j(io  <lu>mouioruin. 
I)i»  HoptuiiKiiitu  duubuM  dihcipuliH. 
Qu«)d  hit,  Si  iiuod  in  te  csi  iumen  ttnehr.v  tunt, 

iptit  tttnehi/r  (juantjv  tunt? 
Quod  nit,  Nunc  voi,  /Viari««i,  quod  defovis 

calieit  et  rutinit  mundatis, 
1)0  di^ito  Doi. 
Ue  jojuuio  liliorum  flpoDfli. 


ctt 


XIX.  De  illo  qni  deflceDdeofl  ab  Jeraflalem  io  Jericho 

iocidit  iu  latroDea. 

XX.  Quod  Martha  excepii  illam  io  domam  auam,  obi 

Maria  f>edebai  ad  pedee  eju?. 

XXI.  De  illo  qtji  inedia  oocle  ab  amico  petit  ires  paoee. 
XXil.         Ue  puue  et  pisce  ei  oto. 

XXIII.  Quod  ait,  Tufistit  clavem  tcientix. 

XXIV.  Quod  ait,  Anima  piut  est  qunm  esca. 

XXV.  Quud  ait,  Sint  iumhi  vestri  prjecincii,  et  iucenije 

ardentet. 

XXVI.  De  njeuHura  iriciici  quam  dai  fidelis  dispeoEator 

familis. 

XXVII.  Quod  ait,  Cum  viderilit  nubem  orieniem  ab  OC" 

cntu. 

XXVIII.  Quod  ait  de  vtatura  corporis  cui   noo  poe^iut 

oliquid  addere. 

XXIX.  Quod  ait,  Noiite  in  suhlime  extoiii. 

XXX.  I)e  iovitaiifl  ad  ciBoam. 

XXXI.  Ue  sumptibufl  ud  turrem  aedilicaudam,  et  rege 

qui  bubet  vigioti  millia. 

XXXII.  De  eale  iofaiuaio  et  ove  perdita. 

XXXIII.  Ue  duobuB  iiliis  quorum  juoior  profectus  est  io 

regiooem  looginquam. 

XXXIV.  Quod  ait,  Pacite  vobit  amicos  de  mammona  ini- 

quitatit. 

XXXV.  Quod  uit,  Si  in  aiieno  fidelet  non  fuistis. 

XXXVI.  Quod  ait,  Semo  polest  duohut  dominis  servire. 

XXXVII.  Quod  ait,  Hegnum  cceiorum  vim  patitur. 
XXXVill.  Ue  divite  ad  cujus  jaouam  jacebat  Lazarus  ul- 

corosufl. 
XXXIX.     Quod  diieruDi  diflcipuii  Domioo,  Adauge  nohis 

fidem. 
XL.  De  decem  leprosls. 

XLI.  De  illo  qui  ia  iecio  esi,  ei  vafla  ejus  io  domo. 

XLII.        De  illo  qui  io  agro  est,  ui  non  redeat  retro. 
XLIII.        Dc  uxore  Loth. 
XLIV.        De  duobus  io  lecio  ei  duabus  moleotibus  ct 

duobus  io  agro. 
XLV.  De  judice  iuiquo  quom  vidua  ioterpellabat. 

XLVI.         l)e  bomiue  nobili  qui  abiit  io  regiouem  loogio- 

qunui  uccipere  siLi  regnum. 
XLVII.       De  canielo  per  foramen  acus. 
XLVIII.      l)c  cflcco  illumioato,  cum  propioquaret  Jericho. 
XLIX.        De  vita  saoctorum,  cuiu  resurrexeriut. 
L.  Quod  nit,  Orate  ne  intrctis  in  tentationem. 

LI.  Quod  scriptum  cst  de  Uomiuo,   Finxit  te  ion- 

gius  ire. 


LIBER  PBIMUS. 

Qua)BtioDe8  io  Evaogelium  flecundum  Mailhoeum. 


Qii.v.^T.  I.  IMaitii.  c.  XI,  >  liT.JCum  diccrot,  Nemo 
novit  tUlium  nisi  Pater,  non  dixil.  lCt  cui  volucril  Pater 
rovolaro  ;quoinadinodumcuindicoret,/Vf))U)  novit  /'«- 
/ri*wi,  tiiii  /•V/iux,Hddidit,  ct  ctn  volucril  FHius  rcvciarc. 
Quud  non  ita  intolligondum  eat,  quasi  rilius  a  nulio 
posHit  ouKnonci,  nioi  n  Putro  »u1o  ;  Pator  autcm  non 
kolum  a  Killo,  eod  ctlam  ab  cia  quibus  roTclaTcrii 
Kiliu!i.  Sio  ouim  potiu!«  diulum  cal,  ut  inloUigiimus  ci 
Palrom  ci  ipvum  Fillum  por  Filium  rovclari ;  quia 
Ipao  cnt  mc^nii  no»(ra^  lumon:  uiquod  posica  iniuUt, 
tt  cui  r»»/i4<*/ii  fV/iMi r»*iv/iwv.  non  tuntum  Patrem,  8fd 
( tlHm  Filium  nooipiaa  :  ad  totum  enim  quod  dixit,  il- 
Lilum  osl,  Vorl»o  onim  mi.>  lp80  PiUor  dcolAraiur  : 
vt^ilkum  muUmu  non  »olum  ul  t|uod  por  vorluun  vlooKv 
rutur,  ned  •tiam  doipt^um  dooUrtt. 

U.  \b.  MK  I.;  Quod  diM»ipuli  lV»m:nl*\r:vrM'tf  ivN 
^'»f  9yi(\\i^  ft  iH.iH.fN^\:vA  *|uoJ  ni^i  oonfriojinlo:*  o;tv. 
I^oert»  non  po^jiont  ;  hiuo  o>t,  Xs^rtii.wfc  •»»,••«: ^»'.;  tv- 
sir^^  ^M'  tUHt  m|\"  //•«r^iiii :  U  o*l,  ^iuia ^uUque  noa 
tr4n*U  in  cor|m*  O^hi  iiii,  uis.  OArnMil»a*  ox^poliutu* 
f^ori:  iu.UuUvV\hs;  UUu*  0,^:  oi.  f\vu.;/;vs  tv.V^-."*  \^^ 


non  manufacla  in  cjcspoiiulioncm  carnis  (Coloss.  ii,  11). 

III.  [Ib.  xii,20.]Inlinofumiganto*  notaiidum  quia 
cl  dosertum  lumine  facit  puiorcm. 

IV.  [Ib.  XII,  22. J  Tunc  obtafus  est  ci  da^monium  ha- 
bcnSf  caccus  el  mutus  ;  id  est,  qui  non  credit,  cl  sub- 
diius  csidiabolo  ;  qui  non  inielligit,  ct  non  coniUetur 
ipsam  fldcm,  do  qua  diclum  esl,  Ore  autem  confcssio 
fii  in  saluicm  (l\om.  x,  10} ;  vcl  qui  non  dai  laudem 
Doo. 

V.  [Ib.  XII,  27-29.]  Quod  dixil,  Ei  si  eqo  in  Bccl- 
zcbnb  ejicio  d.vmones,  etiam  secundum  vcslram  scn- 
tontiam  :  igifur  pervenit  in  vos  rcjnum  Dei ;  quia  re- 
gnum  diaboli  starenon  potest,  quod  adversum  sedi- 
vi$um  caso  fatemini.  llegnum  Dei  nunc  dicit,  quo 
damnaniur  iropii,  ct  a  lidelibus  de  peccatis  suis  pocnl- 
tontiam  nunc  agontibns  sooernuatur.  Forlem  illur.i 
appMlat,  quia  ipse  tenebat,  nc  posseat  viribus  suis  al» 

*  In  oditi»  t\A^o  qujcj^tio  «:c  iacipil^A  knSiHen  i..ijs ::  j' i 
Jk  jr^^t  •n»i7»  yr\::.^'  yn.-i  c  u.nmmerax:,  e:  'ib  iT..::-i 
«■|\>,-»v.  u» ,: .:  :  lULO  <:'y;i:;:r,  /^  f:  i.»  'ss-,.,  :•;:.•.«::  Al  ::i 
Mf»,  omntbvi»  oirvt  pnoia  liu  paK^  ;  iJoo  ;:*-'  ^^  O^^-^^'^  >; 
ttum  «loucho  t>riJOiU'ijitar,ii<Mi,  d«  aruaiiue  qua^MU  :  tei 
bocce  lituU\  ue  hav'  luiui^ante. 


1325 


LIBER  SEGUNDUS. 


1326 


iliose  homines  eruere»  eed  pergratiam  Dei.  Vaeaejua 
dicit  omnea  iDfidelis.  NUi  prius  alligaverU  fortem :  al' 
ligaverit  dixit,  poteetatem  iili  ademerit  impediendi 
Yoluntatem  Hdelium  a  sequendo  Ghri8to«  et  obtinendo 
regno  Dei. 

VI.  [Ib.  XII,  34.]  Progeniea  viperarum  eos  dicit, 
quia  el  diaboli  iilios  appeliat.  In  tantum  enim  quis- 
que  flliua  ejua  eat,  in  quantum  eum  peccando  imi- 
tatur. 

VII.  [Ib.  XII,  40.]  Sicuienim  fuiiJonai  in  ventreceti 
tribm  diebus  et  Iribus  noctibut ;  $ic  erit  Pilius  hominis 
in  corde  terras  tribus  diebus  et  tribus  noctibus.  Sexle 
feris  diei  partem  qua  sepultus  est  cum  prselerita 
nocte,  pronocte  etdie  accipias,  hoc  est  protolo  die; 
a&bbati  noctem  et  diem  :  et  noctem  dominicam  cum 
eodem  die  iiluoeacente  :  ao  per  hoc  accipiendo  partem 
pro  toto,  habea  triduum  et  tres  noctes.  Quod  cnim  di- 
cunlur  decem  mensoa  prsgnanlis,  novem  sunl  plcni ; 
sed  initium  decimi  pro  toto  accipitur.  Et  quod  se  Do- 
minus  oslendit  in  monle,  post  aex  dies  faotum  dioit 
nnu8  evangclisla  {Matth,  xvii,  1);  alter  vero  post 
octo  diea  dicit  (Luc.  ix,  28),  partem  poftteriorem 
primi  diei  in  quo  futurum  hoo  Dominus  promisit,  et 
partem  priorem  noviasimi  diei  in  quo  completum  eet 
quod  promisit,  pro  totis  atque  integris  diebus  annu- 
merans  :  ot  inteiligaa  eum  qui  dixit,  post  «ex  dies, 
Eolos  medios  commemorasse,  qui  vero  toti  alque  in- 
tegri  comploti  eunt.  In  Genesi  enim  a  lumine  incipit 
dies,  et  finil  ad  lenebras  (Gen,  i,  5),  ad  signilicandum 
lapsum  bominis :  nunc  autem  a  tenebria  ad  lucem, 
sicut  dictum  eat,  De  tenebris  lucem  clarescere  (II  Cor. 
IV,  6)  :  quia  a  peccatia  homo  liberatus,  pervenil  ad 
lucem  justitis. 

VIII.  [Ib.  xiii,  43-45.]  Cum  spirilus  immundus exierit 
ab  homine :  significat  quosdam  ita  creditoroa,  ut  ferre 
non  possint  labores  continentie,  et  ad  asculum  red- 
iluri  eint.  Quod  dictum  est,  Assumit  secum  alios  septem^ 
intelligitar  quia  cum  quia  ceoiderit  de  justitia,  etiam 
eimulationem  habebit.  Gupiditaa  enim  carnis  expulsa 
per  poenitentiam  a  consuetia  operibus,  cum  non  in- 
venorit  in  quibus  delectationibus  correquiescat,  avi- 
dius  redit,  et  rursus  occupat  mentem  hominie,  si  cum 
pulsa  esset  *,  negligentia  subsecuta  est,  ut  nonintro- 
duceretur  taoquam  babilator  mundatas  domui  sermo 
Dei  par  sanam  dootrinam.  Et  quoniam  non  solum 
habebit  illa  aeptom  vitia,  qu»  septemvirtutibus  spi- 
ritualibus  *  sunt  contraria,  sed  etiam  per  hypocrisim 
ee  ipsas  virtutes  habere  simulabit ;  propterea  assum- 
ptis  secum  septem  aliia  nequioribua,  hoc  est,  ipia 
septenaria  simulatione,  redit  illa  concupiscentia,  ut 
siot  novisaima  hominis  pejora  quam  erant  prima. 

IX.  [Ib.  xiii,  13, 23.  ]  Quod  dicit,  Aliud  centesimum^ 
aliud  sexagesimum^  aliud  trigesimum  :  centesimum 
martjrum,  proptersalielatem^vita:  vel  contemptum 
moriia  :  aexageaimum  virginum,  propter  otium  inte- 

<  Am.  Er.  el  Lov.  sio  cum  expulta  esiet  justitia^  negli" 
gentia  subsecuUi  est,  Emendamus  ad  octo  Mss.  et  ad  edi- 
tiooera  Ratispooenfem. 
s  Mm.  Corb.  et  SanvictoriDi  duo,  virtulum  spiritibus, 
s  Rat.  Am.  Er.  et  octo  Mii.,  sanctitatem. 


riua,  quia  non  pugnant  oontraconaueludinem  carnis ; 
aolet  enim  otium  concedi  sexagenariia  poat  militiam, 
vel  post  actiones  publicas :  trigesimum  conjugatoram, 
quia  haBc  eat  elaa  preliantium ;  ipsi  enim  habent 
acriorum  conflictom,  ne  libidinibns  superentur. 

X.  [Ib.  xiii,  25-30.  ]  Omnis  immunditia  in  aegete, 
zizania  diountur.  Quodprimoseparatazizania  dicun- 
tur  ',  quia  tribulatione  prscedente  separabuntur  im- 
pii  a  piis  :  quod  perbonos  Angeloa  intelligilur  fieri ; 
quia  ofQcia  vindicta  possant  implere  boni  bono  ani- 
mo,  quomodo  rex  ',  quomodo  Judex  ;  officia  vero  mi- 
aoricordis  mali  impiere  nonpossunt. 

XI.  [Ib.  XIII,  3i.JGranum8inapisob  fervorem  fidei, 
vel  quod  dicatur  venenaexpellere,maju8  fit  omnibus 
oloribus,  id  eat  dogmatibus.  Dogmata  aulem  sunt  pla- 
cita  aectarum,  id  est,  quod  placuit  aingulia  sectis. 

XII.  [Ib.  XIII,  33.]  Fermentum  quod  accepit  mii/ier, 
et  abscondit  in  farinxsatis  tribus  :  mulierem,  aapien- 
tiam  dicit :  fermentum,  diiectionem  ;  quod  fervefacit 
et  exoitat.  In  fariuffi  autem  eatis  tribus,  vei  tria  illa 
in  homine,  Ex  toto  corde,  et  ex  tota  anima,  ei  ex  tota 
menu  (Matth.  xu,  37) ;  vel  tria  illa  fructifera,  Cente- 
fittm,  sexagenum,  tricenum  (Id.  xiii,  8,  23);  vel  tria 
illa  genera  hominum,  Nocy  Daniel  et  Job  (Etech. 
xiv.  14). 

XIII.  [Ib.  XIII,  44.]  Thesaurum  in  agro  abscondi- 
tum,  dixit  duo  Tcstamenta  legia  in  Ecclesia,  qu»  quis 
cum  cx  parto  inlellectus  attigerit,  aentit  illiomagna 
latere  :  et  vadit  et  vendit  omnia  sua,  H  emit  agrum  U^ 
lum,  id  est,  conlemptu  temporalium  comparat  sibi 
otium,  ut  sitdivea  cognitione  Dei. 

XIV.  [Ib.  XIII,  54.]  Quod  dixerunt  Judai,  Undehuie 
sapientia  hasc  et  virtutes  ?  sapientia  in  his  qusloque- 
batur,  virtutea  in  hia  quo  operabatur.  Ideoqoe  et 
Apostolus  cum  dixit  Christum  Dei  Virtutem^  et  Dei 
Sapienliam  ( I  Cor.  i,  24) ;  virlutem  ad  aigna  retulit 
propler  Judaeos,  sapientiam  autem  ad  doctrinam  pro- 
pler  Graecos,  id  est  Gentes. 

XV.  [Ib  XIV,  26-33.]  Quod  dixerunt  discipuli  phan- 
tasma  esse,  significat  id  quod  dictumest,  Putas^  inve» 
niet  fidem  in  terra  (Lue.  xviii,  8)?quia  quidem  qui 
cesserint  diabolo,deGhri8ti  adfentu  dubitabunt.  Quod 
autem  Petrus  implorat  a  Domino  auxilium,  ne  mer- 
gatur,  significat  quibusdam  tribulalionibusetiampoat 
ultimam  persecntionem  purgandam  csse  Eccleaiaro. 
Qood  et  Paulua  significat  dicens  iSalvus  etit ;  itcto- 
men  quasi  perignem  (1  Cor,  iii,  15).  Quod  sequitur,  ut 
adoraotes  omnes  qui  in  navi  erant,  dicerent,  Fere 
Filius  Dei  es^  aignificat  clarilatem  ejns  tunc  manife- 
stam  futuram,  per  speoiem  Jam  videntibus,  qui  per 
fidem  nunc  ami)ulant. 

XVI.  [Ib.  XV,  5.|  Munus  quodcumque  est  ex  me,  tibi 
proderU;  id  est,  munus  quod  oiTera  causa  mei,ad  te 
Jam  pertinebit:  quibusverbisBignificantfiliiJam  non 
sibi  opus  esee  parentum  pro  se  oblationes,  quod  ad 
eam  (etatem  pervenissent,  ut  possent  Jam  ipsi  offerre 
pro  80.  In  hac  ergo  «tale  constilutos,  ut  posaent  pa- 

t  Er.  Lugd.  Veo.  Lot.  habeot,    zizania  dicitur.  Quod 
primo  separatur^  zizania  dicitur.    M. 
s  Sic  Aat.  et  MS.  asterciensis.  At  aiii  codices,  lex. 


1327 


QUyESTIONUM  EVANGELIORUM,  S.  AUGUSTINI 


1328 


reDtibas  suis  hoo  dicore,  cum  hoo  dixissent,  negabanl 
Pharissi  reos  esse,  si  parenlibus  suis  non  prestarent 
honorem. 

XVII.  [Ib.  XV,  i3,]  Omnisplantatioquamnonplanta' 
vit  Pater  meus  ccelcstis,  eradicabitur :  id  est,  carnalis 
cupiditas,  secunduoQ  quam  sentienles  offendebanlur 
de  prtetermissis  rerum  signis,  toI  eliam  traditionibus 
Buis;  et  prxcepla  vila3  non  curabant,  quae  a  cupidi- 
iato  animum  purgaat. 

XVIII.  [Ib.  viii,  13 ;  XV,  28.]  Quod  el  puerum  Cen- 
turionis,  et  illiam  Chanans»  mulieris  non  fenieas 
ad  domos  eorum,  salvat ;  significat  Gentes,  ad  quas 
non  vanit,  salvas  fore  per  verbum  suum.  Quod  ipsis 
rogantibus  filii  sananlur,  inlelligenda  est  EcclesiflB 
persona,  quo)  sibi  est  et  mater  et  filii  :  nam  simui 
omnes,  quibus  constat  Ecclcsia,  mater  dicitur  ;  sin- 
guli  auiem  iidem  ipsi  filii  appellantur. 

XIX.  [Ib.  XV,  30],  Quod  turbaB  obtulerunt  Domino 
mutOi ;  qui  eum  nou  laudant,  vel  non  conntentur 
fidem  ;  coscos  ;qui  non  inteliigunt,  etiamsi  obtempe- 
rant  jubentibus  :  surdos  ;qm  nonobtcmperant  eliamsi 
intelligunt  :  claudos ;  qui  prsecepta  non  implent. 

XX.  [Ib.  XVI,  2, 3.]  Quod  dixit  Domious^  Facto  ve- 
spere  dicitiSf  Serenum  erit;  rubicundum  est  enim  cas" 
lu»n;  id  esi,  sanguine  passionis  Cbrisli,  in  primo  ad- 
venta  indulgontia  pcccatorum  datur.  El  mane^  Hodie 
tempesias  ;  rubct  enim cum  trislilia  caslum  ;  id  cst,  quod 
seoDDdo  adventu  igne  praecedente  venturus  est.  Fa- 
ciem  ergo  cmti  judicare  nostis ;  signa  autem  temporum 
noH  potestis  ?  Signa  temporum  dixit  do  adfentu  suo 
vel  passione,  cui  similo  est  roscum  coalum  vespere  : 
et  item  dc  tribuluiiuno  ante  adventum  suum  futura, 
cuisimileesl  manu  roseum  cum  trisiitiacoBlum. 

XXI.  [Ib.  xv)i,  ii.]  Quod  dixit  Dominus.  Eliasqui- 
dem  venturus  estfCt  restituet  omnia ;  id  cst,  vel  cos  quc- 
persecutio  Anticbristi  conlurbaverit ;  vel  ut  ipsc  rcs 
stituat  moriendo  quie  debet. 

XXII.  [Ib.  xvii,  14,  18.]  Quod  dixit,  Sospe  cadit  in 
ijnem,  et  aliquando  in  aquam  :  ignem  ad  iram,  quod 
alta  petat  :  aquam  ad  voluptates  carnis.  Item  quod 
dicunt  discipuli,  Qnare  nos  non  potuimus  ejicereeum  f 
ne  illis  miraculis  faciendis  extollcrcnlur  in  super- 
biaro,  admoniti  sunt  potius  per  humilitatem  fldei, 
quasi  per  sinapis  granum,  elationem  terrenam,  quse 
monii}!  nomine  significata  est,  curare  ut  transiret. 

XXIII.  [Ib.  zvii,  25.]  Quod  dixit,  Ergo  liberi  sunt 
fitii :  in  omni  regno  intelligendum  est  liberos  esse 
filios,  id  est,  non  esse  veotigales.  Multo  ergo  magis 
libcri  esse  debent  in  quolibet  regno  terreno  filii  re- 
gni  illius  snb  quo  sunt  omnia  regna  tcrrcna. 

XXIV.  [Ib.  xYiii,  G.]  Quod  Dominus  dicit,  Qui  au- 
tem  scandalizacerit  unum  de  pusiltis  istis,  id  est,  ex 
humilibuB,  qualesvult  csse  discipnlos  suos,  non  ob- 
temperando,  vel  eti.im  contravenicndo,  sicut  de  Ale- 
xandro  srario  Apostolus  dicit  (II  Tim.  iv,  14  ) : 
expedii  ei  ut  mola  annaria  suspendatur  cotlo  ejus,  et 
prcecipitetur  in  profundum  maris  :  id  est,  congruit  ei 
cupiditas  rerum  tomporolium,  cui  stulti  et  casci  col- 


ligantur,  cum  devinctum  pondere  suodeducatadin- 
teritum. 

XXV.  [Ib.  xviii,  24-31.]  Quod  oblatus  est  Dominode- 
bitor  decem  mitlium  talcntorumf  et  jussit  eum  venum' 
dari,  ct  uxorem  ejus,  et  filios,  et  omnia  quashabebat,  et 
reddi :  intelligendum  est  decem  praeceptorum  Logis 
eum  fuissedebitorem  ;  etpro  cupiditate  atque  operi- 
bus  suis,  tanquam  uxore  et  filiis,  poonas  solvere  dc- 
buisse,  quod  est  pretium  ejus  :  pretium  enim  venditi, 
supplicium  damoati  intelligitur.  Qood  dixit,  Noluit 
ignoscere  ronservo  suo,  sed  abiit  et  misit  eum  in  carce- 
rcm,  et  reliqua ;  intelligendum,  lenuit  contra  eum 
huQC  animum,  ut  supplicia  illi  vellet.  Conservi  autem 
qui  narraveruni  Domino  qnoc  fiebant,  potest  intelli- 
gi  Ecclesia,  quss  et  illum  solvit,  et  illum  ligat. 

XXVI.  [Ib.  XIX,  23,  25.]  Quod  ait  Dominus,  divi- 
iem  non  iairare  in  regnum  Dei;  et  discipuli  dicunt, 
Quis  potesl  salviis  fieri  ?  cum  pauci  sint  diviles  in  com- 
parationemuItitudiQispauperuiii:inteIligendumquod 
omnes  qui  talia  cupiunt,  in  eorum  numero  haberi  ani- 
madverterint. 

XXVII.  [Ib.  XX,  17.]  Quod  Dominus  seorsum  se  duo- 
bas  discipulis  passurum  refert  (a),  ad  confirmandum 
in  postcrum  lcstimonium  fecit :  quiodixit,!/!  or^dua- 
rum  vet  triumteslium  stabit  omne  verbum  {Matth.  xvni, 
16).  Ut  enim  neque  vulgaretur  quod  diccbat,  ncquc 
careret  humani  tostimonii  firmitate,  paucioribus 
quam  duobus  dicere  non  potuit.  Vel  ad  sacramcntum 
cbaritatis  ostendendum  :  minus  enim  quam  inlcr 
duos  cliaritas  csse  non  potest.  Erat  autem  illo  non 
necessilate  debili  propterpeccatum  suum,  sed  ad  sol  • 
venda  no  Ira  pcccata  cliaritute  pussurus. 

XXVIII.  [Ib.  XX,  29-34.]  Ab   Jericho  egrcditur  Du- 

minus  ;  jam  de  ista  tcrra  rcsurrcclione  discedens.  Sc- 

qnuntureum  turbae  multss  :  creduntin  eumpopuli  ct 

gcntes.  Duoautem  coeci  sedentes  Juxta  viam,  signifl- 

cani  de  ulroquc  populo  quosdam  jamcohaercntcs  per 

fidem  dispensationi  temporali,  secundum  quam  Cbri- 

stus  via  esi ;  et  desiderantes  illuminari,  id  est,  aliquid 

de  Verbi  sternitate  intelligere,  quod  transeunte  Jesu 

impctrare  cupiebant,  id   est,  per  meritum  fidei  qua 

credilur  Filius  Dei  et  natus  homo  et  passus  propter 

nos.  Per  hancenim  dispensationem  quasi  transit  Je- 

8U8,  quia  talis  aclio  temporalis  est.  Oportcbat  autem 

ut  tantum    clamarent,  donec  resistcntis  sibi  turbas 

strepitum  vincerent ;  id  est^  tam  perseveranlcr  ani- 

mum  intenderent  orando  aique  pulsando,  quousque 

conBuetudinemdesideriorum  carnalium,qua;  tanquaui 

turba  obstrepil  oogitationi  lucem  veritatis  aeterna}  vi- 

dere  conanti,  vel  ipsam  hominum  carnalium  turbam 

stndia  epiritualia  impedicntem,  fortissima  intenlionc 

superarent.  liaque  audiens  Jesus  qui  ait,  Petenti  da- 

bitury  et  qxivrens  invenict,  et  pulsanti  apcriciur  (Matth. 

vii,  7),  venientes  ad  se,  ipsa  scilicet  desiderii  ardore 

pervenientes  ad  id  quod  dcsiderant,  stans  eos  tangit, 

atque  illuminat.  Non  enim  sieut  illa  dispensatio  tem- 

poralis,  ita  eliam  Verbi  aBiernitas  transit,  qua?  in  se- 

ipsa  manens  omnia  innovai(Sap.  vii,  27).  Ouapr««pter 

(a)  II  Betraci.  cap.  12. 


13S9 


LIBER  SECUNDUS. 


1330 


qoia  fflcs  incarnationis  tempor.ilis  ad  {eterna  intelli- 
genda  nos  prcnparat,  transeunto  Jesu  adinonili  tunt  ut 
illuiniuarenlur,  et  ab  slante  illuminati  sunt.  Tcmpo- 
ralia  cnim  transeunl,  aeterna  stant. 

XXtX.  [Ib.  XXI,  2i.J  Quod  Doraiaus  dicit  discipulis 
8ui8,  Dicetis  monii  huic^  ToUe,  el  jacta  ie  in  mare^  de 
Buperbia  dixit  qu»  ad  seculares  pertinet  :  boc  sibi 
servus  Dei  dicere  debet,  ut  eam  a  se  repcllat,  quia  ipsi 
Don  congmit.  Vel  qnod  per  eorum  fldem,  quia  per 
eos  Evangelium  priedicatum  est,  ipse  Dominus  qui 
mons  appeliatus  est  (/jai.  h,2),  ablatusest  a  Judapis, 
ut  in  Gentea  tanquam  in  mare  porro  Jaceretur. 

XXX.  [Ib.  XXI,  44.]  Quod  Dominus  dicit,  Et  quice* 
ciderit  super  lapidem  islum  confringetur  :  super  quem 
veroceciderit,  conteret  eum  :  dc  his  dicitquod  cndent 
8oper  eum,  qni  illum  modo  contcmnunt,  vel  injuriis 
afficiunl;  ideo  nondum  penitusintcrereunt  sed  tamrn 
confringUDtur,  nt  non  recte  ambulenl.  :  supcr  quos 
autem  cadit,  voniet  illis  desuper  in  judicio  cum  pocna 
perditionis;  ideo  dixit.  Conteret  cos,  ut  sint  impii 
tanquam  pulvia,  qaem  projicit  ventus  a  facie  terras 
{Psal.  I,  4). 

XXXI.  [Ib.  XXII,  2-9.1  Quod  Dominus  dixit,  Simile 
est  regnum  caelorum  homini  regi  qui  fecil  nuptias  filio 
suo;  nuptiaa  dixit  Verbum  incarnatum,  quia  in  ipso 
homine  suscepto  Ecclesia  Deo  copulata  est.  Quod 
dixit,  Tauri  mei  et  altilia  occisa  sunl :  tauros  dixit 
principes  plebiam  ;  altilia  vero,  omnia  saginata.  Quod 
dixit  Dominus,  ite  ad  exiius  viarum^  et  quoscumquein' 
veneritiSy  vocate  ad  nuplics  :  vite  intelliguntur  dogmata 
Geotium  ;  qaia  ex  omnibuH  illis  ad  nuptias  venerunt, 
id  est,  Christo  crediderant. 

XXXII.  [Ib.  xxii,  25.]  Quod  Sadducsi  dicunt  Do- 
mino,  Fuerunt  apud  nos  septem  fratreSy  et  unus  acccpia 
tixore  obiit^  et  secundus^  et  cxteri;  intelliguntur  ho- 
mines  impii,  qui  fructum  justitias  non  potuerunt  af- 
ferre  in  terra  per  omnes  septem  mundi  setates,  qui- 
bus  ista  lerra  consistit :  postea  enim  et  ipsa  terra 
traDsiet,  per  quam  omnss  illi  quasi  septom  mariti 
sleriliter  transierant. 

XXXIII.  [  Ib.  XXII,  40.]  Quod  Dominus  dicit,  Inhis 
dttobui  prxceptis  tota  Lex  pendet  et  Prophetx ;  pendet 
dixit,  id  est»  illo  refertur,  ibi  habet  flnem. 

XXXIV.  flb.  XXXIII,  17,  19.]  Quod  Domiuus  dixit, 
Quid  enim  majus  est,  aurumy  an  templum  quod  sancti- 
ficat  aurum  f  et  item  dixit,  Quid  enim  majus  est,  do- 
num^  an altare  quod  sanclificat  donumf  intelligendum 
templum  et  altareipsum  Ghristum ;  aurum  et  donum, 
laudes  et  sacriOcia  precum,  quffi  ia  eo  per  cum  of- 
ferimus.  Non  enim  ille  per  haec,  scd  ista  pcr  iilum 
saDctiflcaotur. 

XXXV.  [Ib.  XXIII,  23  et  24.]  Quod  Dominus  dixil, 
Emcolantes  euticem,  refertur  ad  id  quod  dixit,  deci- 
mareillos  minutaqua^que.  Camelum  glutientesj  refer- 
lur  ad  id  qnod  dixit,  Praeteritis  graviora  Legia^misc- 
ricordiam,  et  judicium^  et /idem  :ui  iste  sit  sensus, 
MiDimaobservatis,  maxima  contemnitis.  Bx  hacenim 
perversitate  etiam  illud  eis  accidit,  quo  possunt  b^TC 
per    allegoriam  referri,   ut   dimitterent   Uarabbam 


(Malth.  xxvii,  20),  qnia  vidcliccl  ipsc  non  solverot 
suhbn1um,quod  maf^iiadiIigf»ntiQ  carnalilcr  obscrva- 
bant ;  occidcront  aulem  Dominum  spiriluulilersab- 
batum  insinuantem  permisericordiam  et  Judioinm  et 
fidem,  qus  ilii  maxime  conlemnebant.  Nam  et  ouli- 
cisnomine  non  absurdo  ngaralur  seditiosus  homicida, 
quia  hoo  aninial  cl  strepcndo  iuquictal,  et  sanguine 
delcctatur  :  et  cameli  nomine  propter  humiliantem 
80  ad  subcunda  onera  magnitudinem,intelligilur  con- 
gruenter  Dominus. 

XXXVI.  [Ib.  XXIII,  37.]  Quod  dixit  Dominus  id  Je- 
ru8alem,  Qnoties  volui  congregare  fttios  luoSf  sicut  gal- 
lina  congregat  filios  suos  sub  alas,  et  noluisti?  boc 
genus  animantis  magnum  affectum  in  Glios  habet,  ita 
ut  eorum  inHrmate  aCfecta  et  ipsa  inflrmetar ;  et 
quod  difflcilius  in  cffiterisanimantibus  invenies,  aliis 
suisfiliosprotegGns,  contramilvum  pugnet:  siu  etiam 
mater  nostra  Sapicntia  Dei,  percarnis  susceptionem 
infirmataquodammodo(undeel  Apostolus  dicit,  Quod 
infirmum  Deiy  fortius  est  hominihus  (I  Cor,  i,  25),  pro- 
tegit  inflrmitatem  nostram,  ct  resistit  diabolo,  ne  no8 
rapiat.  In  qua  defcnsione,  quod  illa  adversus  milvum 
conatur  affectu,  haco  adversus  diabolum  perGcit  po- 
testate. 

XXXVII.  [Ib.xxiv,  20.]  Quod  Dominus  dixit,  OraU 
ne  fiatfuga  veslra  hitme  vel  sabbato,  id  est,  ne  impe- 
dimento  aliqno  dctineamini :  quia  et  hieme,  imbribua 
vel  frigore  ;  et  sabbato,  in  quo  proGcisci  non  licebat, 
impcdicbatur  quis  ab  itinere.  Vel  aliud,  ne  in  tristitia 
aut  Istitia  rerum  temporalium  quis  inveniatur  a  die 
illa. 

XXXVIII.  [Ib.  XXIV,  23-27.]  Quod  Dominus  dlcil, 
Sicut  enim  fulgur  exii  ab  oriente,  et  pervenit  usque  ad 
occidentem  ;Ha  erit  et  advenlus  Filii  hominis ;  orientis 
et  occidentis  nomine  totum  orbem  voluitsigniGcare, 
per  qucm  futura  eralEcclesia,  incipientcEvangelio 
ab  Jerusalem  [Lue,  xxiv,  47),  secundum  illum  aen- 
sum  quo  dixit,  Amodo  videbiiis  Pilium  hominit  ve^ 
nientem  in  nnbibus  (Matth.  xxvi,  G4).  Convenienter 
enim  Ecclesiam  *  nunc  fulgurnominavit,  quod  maxi- 
rae  solet  emioare  do  nubibus.  Gonslituta  ergo  aucto- 
ritate  Ecclesi»  per  orbem  terrarum  clara  atque  ma- 
nifesta,  conscquenter  discipulos  admonet,  atque 
omnes  Gdeles,  et  qui  in  eum  credere  voluerint,  ae 
schismaticis  atque  hsreticis  crcdant.  Unumquodque 
enim schisma,  et unaquffique  hrBresis,  aut  locum  suum 
habet  in  orbe  terrarum,  partem  aliquam  tenens ; 
aut  obscuris  atqueoccultis  conventiculis  curiositatem 
hominum  dccipit.  Quo  pcrlinet  quod  ait,  Siguis  vobis 
dixerit,  Ecce  hic  csi  Christus,  aut  illic,  quod  signlGcat 
terrarum  partes  et  provinciarum :  aui  in  penetralibus^ 
aut  indeserto,  quod  signiGcat  obscuraetoccultacon- 
venticula  haereticorum.  Quod  ergo  dixit,  ab  orionte 
in  occidentcm  perventurum  adventum  suum,  contra 
illos  valet  qui  per  lcrraruin  particulas  nominantur,  et 
dicuntapud  se  esse  Ghristum.  Quod  autem  ait,  Sicut 
fulgury  contra   illos  valot,   qui    occulte  con;:;rogrtnl 

*  Tres  Ms8.,  Convnnienter  enim  etiam  munc  fulQur,  etc. 
Alii  totidem,  Convenienter  etenimjam  nunc  futgw^  olc. 


1331 


OUiGSTIONUM  EVANGELIORUH,  S.  AUGUSTTNI 


1332 


tanquacn  in  pcnctralibus,  et  paucos  tanquam  in  dc- 
serto :  ad  manirestationem  quippc  claritatemque  per- 
tinet  Ecclesis  fulguris  nomen,  aignificans  etiam 
noctem  vel  nubila  esculi  hujus ;  tuno  enim  fulguris 
candor  apparet. 

XXXIX.  [Ib.  xxif,  32.]  Quod  Dominus  dizit,  Ab  ar- 
bore  autem  fici  discite  timHitudinem  ;  arborem  fici 
gcnus  humanam  inlelligc,  proptcr  pruritom  car* 
nis.  Cum  jam  ramux  ejus  tencrfueril;  id  est,  cum 
filii  hominum  pcr  fidem  Chrisli  ad  spirituales  fruclus 
profecerint,  et  in  ('ia  honor  adoptionis  filiorum  Dci 
eminuerit. 

XL.  [Ib.  XXVI»  2\,]  Ouod  Dominus  de  Juda  dixit, 
Bonum  erat  iili  non  naici,  utrum  in  hanc  vitam  ?  nt 
usitate  locutus  sit.  Non  enim  potest  bonum  esse  ali- 
qoid  ei,  qui  non  est.  Et  si  quisquam  contendit  csse 
aliquam  vitam  ante  istam,  non  Judie  tantum  ut  na- 
eceretur,  sed  nnlli  expediro  convincilur.  An  diabolo 
dicit  non  nasci  ad  peccatum?An  etiambonum  iliierat 
nt  Christo  non  nasceretur  per  vocationem,  ne  esset 
apostata  ? 

XLL  [Ib.  XXVI,  15.]Quod  Dominus  triginta  argen- 
teisvenditusest,  signincatperJudamJudsosiniquos, 
qui  sequentes  carnalia  et  temporalia,  qus  ad  quinque 
Bcnsus  pcrtinent  corporis,  Christum  habere  nolue- 
runt :  quod  quia  sexta  mundi  a^tate  fecerunt,  sexies 
quinos  eos  ^  tanquam  pretium  venditi  Domini  acce- 
pissesigniflcatum  est.De  quo  temporetalibns  insultat 
propheta  dicenB,Filiihominumfquousque  gravescorde? 
uiquid  dHigittM  vanitatem,  et  quxritit  mendacium  {Psal. 
IV,  3)  ?  ut  si  quinque  etatibus  fuisset  aliqoa  excusatio 
Bequendae  vanitatis,  vel  sextacomprehenderent  verila- 
temi  que  perDominum  nostrum  prsdicabatur,  etdc- 
monstrabatar,  sicut  sextadie  homo  factns  est  ad  ima- 
ginem  Dei  {Gen,  i,  26).  Quod  quia  noluerunt,  habent 
sexies  qaini  impressam  imaginem  principis  saeculiy 
et  noQ  habent  Ghristam  per  quem  signatum  est  in 
nobis  lumen  vultus  tui,  Domine  {Psal.  iv,  7).  Et 
qtiia  eloquium  Domini  argentam  est  {Psal.  xi,  7),  illi 
autem  etiam  ipsam  legem  carnaliter  intellcxerunt, 
tanquam  in  argento  impressam  saecularis  principatus 
imaginem  amisso  Domino  tcnuerunt. 

XLH.  [Ib.  XXIV,  28.]  Quod  Dominos  dicit,  Ubi  fueHt 
eorpuM,  illo  eongregabuntur  aquilx;  id  est  in  ccelum^ 
quo  hinc  secum  levavit  corpus  in  homine  suscepto  : 
quod  etiam  cadaver  ideo  appellatum  est,  quia  morilu- 
rus  haec  loquebatur.  Hlo  congregabuntur  aquilXt  di- 
ctum  est  de  spiritualibus,  qui  ejus  passionem  humilita- 
temque  imilando,  tanquam  de  ojus  corpore  saturun- 
tur.  Corpus  enim  propter  humilitatem  pro  nobis  pas- 
aionemqae  susccpit. 

XLIU.  [Ib.  XXVI,  29.]  Quod  Dominus  dicit  sub  tem- 
puB  passionis  discipulis,  Non  bibam  amodo  de  hoc 
geniminc  vitis,  usque  in  diem  iHum,  cum  itlud  bibam 
vobiscum  novum  in  regno  Patris  mei,  volt  intelligi  hoc 
vetus  ease,  cum  iliud  novumdicit.  Quiaergo  depro- 


<  EditioAin.,fe2tVi7fit/ii>oi,elc.Sicetiam  pleriqueHsa. 
apud  quoB  rurtum  paulo  infcra  legcbatnog,  texiesquini ;  ubl 
in  edltia  habctur,  sexies  quinque  impretsam,  etc. 


pugino  Adam,  qui  vctus  homo  appellatur,  oorpus 
susceperat,  quod  in  passione  morti  traditurus  erat 
(unde  etiam  per  vini  sacramentnm  commendat  san- 
guinemsnum),quid  aliudnovum  vinum,niiiimmorta- 
litalem  renovatorum  corporum  intelligere  debemus  ? 
quod  cumdicit,  Vobiseum  bibam,  etiam  ipsis  resur- 
rectionem  corporum  ad  induendam  immortalitatem 
promittit.  Vobiseum  enim  non  ad  idem  tempus,  sed 
ad  eamdem  innovationem  dictom  accipiendum  est. 
Nam  et  nos  dicit  Apostolus  resurrexisse  cum  Christo 
Woloss.  it,  12),  ut  spes  rei  futur»  ]am  praBsenlem 
Iffititiam  afTerat.  Qaod  autem  de  hoc  genimine  vilis 
eliam  illud  nofum  essedicit,  signiflcal  eadem  utique 
corpora  resurrectura  secundum  innovationem  coele- 
stem,qu8B  nunc  secundumterrenam  vetustatem  mori- 
tura  sunt.  Si  autem  vitem  de  cujus  vetustate  hunc  pas- 
sionis  calicem  bibit,ip80S  Judaeos  intellexeris,  signifi- 
catum  est  etiam  ipsam  gentem  ad  corpos  Christi  per 
novitalem  vitiBacces8urani,cum,ingres8a  pleniludine 
Genlium,  omnislerael  salvus  flet  {liom,  xi,  25). 

XLIV.  [Ib.  XXVI,  67.]  Quod  dictum  est,  Exspuerunt 
in  faciem  ejus,  signiflcavit  eos  qui  ejos  prflBsentiam 
gratis  respuunt.  Itemtanquam  colaphis  eum  cedunt, 
qui  honores  suos  ei  pr«ferunt :  palmas  in  faciem  ejus 
dant,  qui  perfldia  oecati  eum  non  venisse  afflrmant, 
tanquampraBsentiamejusexterminanteselrepellenles. 

XLV.  [Ib.  XXVI,  69-74.]  Quod  Petrus  necdum  soli- 
datoB  in  fide,  Deum  ter  negavit,  videtur  ipsa  trina 
ejusnegatiopravum  errorem  hffireticorum  designasse. 
Nam  error  hereticorum  de  Christo  tribus  generibus 
terminatur :  aut  enim  de  divinitate  ejus,  aut  de  huma- 
nitate,  aut  de  utroque  falluntur  ^ 

XLVI.  [Ib.  XXVI,  58.]  Quod  ad  passionem  euntem 
Dominum  a  longe  seqoebatur  Petrue,  signiflcat  Ec- 
clesiam  secutnram  quidem,  hoc  est,  imitaturam  pas- 
sionem  Domini,  sed  longe  difTerenler  :  Ecclesia  enim 
pro  se  patitur,  at  ille  pro  Ecclesia. 

XLVII.  [Ib.  XXVI,  39,  42,  44.]  Sicut  Untatio  cupi- 
ditatis  trina  est,  ita  etiam  tentatio  timoris  trina  est. 
Cupiditati  qus  in  curiositate  est,  opponitur  timor 
mortis  :  sicut  enim  in  illa  cognoscendarum  rerum  est 
aviditas,  ita  in  ista  metus  amittenda  talis  notiiifle. 
Gupiditati  vero  honorum  vel  laudis,  opponilur  timor 
ignominiflB  et  contumeliarum.  Cupiditati  autem  volu- 
ptatis,  opponitur  timor  doloris.  Non  absurde  ergo  in- 
telligitur  propter  trinam  tentationem  passionis,  ter 
Dominum  orasse  ut  transiret  calix :  sed  ita  ut  potius 
impleretur  volontas  Patris. 

1  In  Mu.  quflesUo  quadragesima  quinta  iaclplt  'ab  iBlis 
verbis,  Error  hMreticorum  :  nec  prflemittuotur  iUa,  Quod 
Petrus  neodum  solidatus,  etc,  horum  tamen  locoio  ({ui- 
busdam  codicibas  pooitur,  De  (rtna,  Tel,  In  trina  Petriue^ 
gatione.  Prseterea  lo  editisRat.  Am.  et  Er.  ad  istHmquae- 
atiooem  hoec  SDbiiciontur :  Notandum,  quoi  Petru»  semel 
ante  primum  gaUi  eantum  negavit  Dominum^  iiiot  signifi- 
catse  qui  Chrtttum  ante  returreoiionem  Deum  ette  non  pu^ 
taverunt,  ejus  morte  iurbati,  IUud  autem  quod  bit  ante  se- 
eundum  galii  cnntum^  eos  qui  nunc  in  ilio  vel  secvndum 
Deum.vet  tecundum  hominem,  vei  teoundum  ulrumque  er- 
rant,  et  ideo  veritatem  negant  ante  Eerietim  returreclionem  : 
ut  primut  gaili  cantu*  inteliigatur  capitis  returreetio,  hoc 
€tt  iptius  Domini  ;  secundus  autem  tptiut^  sed  in  oorpore 
universti  Eoclesim  :  quse  abannt  a  cfleteria  codicibua,  ex- 
cepto  nno  Bfs.  Ciatercienai. 


1333 


LIBER  SECUNDUS. 


1334 


Quffiftiones  ia  ETaDgeliQin  secuQdum  Lucaoo. 


QUiEST.  I.  [Luc.  cap,  i,  t  ^3,  20.:  QuoJ  Zachariaa 
orans  pro  populo,  andit  ub  angelo,  ExauUita  estora- 
iio  tua ;  ecce  Elizabeth  uxor  lua  concipiel  et  pariet  /i- 
lium,  et  vocabis  nomen  ejus  Joannem  ;  primo  hoo  at- 
tcndendum  est,  quia  non  est  ▼orisimilo,  ut  cum  pro 
populi  peccatis  vel  salutc  vel  redcmplione  ille  offer- 
rel,  81  quidcm  populus  eum  exspeotabat  ofTerentem, 
quod  potuerit  relictis  publicis  volis  bomo  senez,  uxo- 
rcm  habena  anum,  pro  accipicndia  niiis  orarc  :  prae- 
scrtim  quia  nemo  orat  accipcro,  quod  so  acccpturum 
essedesperat ;  usque  adco  autcm  illc  jam  so  habitu- 
rnm  filios  desperabat,  ut  hoc  angelo  promittenti 
non  crederct*  Ergo  quodei  dicitur,  Exaudiia  estoratio 
tua,  pro  populo  intelligendum  est :  cujus  populi  quo- 
niam  salus  et  redemptio  et  pcccalorum  aboliiio  per 
ChristDm  futura  erat,  ad  hoc  nuntialur  Zacharis  fl- 
lius  nasciturus,  quia  prfficursor  Christi  destinabatur. 
Quod  autum  ei  non  credentiangclo,  ab  codem  angelo 
dicitur,  Et  ecee  eris  iacens  donec  impteantur  hxc  in 
lempore  xtio,  intelligendumestsignincasse  quod  pro- 
phetia  nsqne  ad  Joannem,  tanquam  a  sono  siloret  in* 
lelligibili ;  quia  non  cst  inteliccta,  donec  in  Domino 
compleretur. 

II.  [Ib.  V,  3-11.]  Quod  Dominus  de  navicula  docet 
turbae,  significavit  hoc  lempus,  quando  Dominus  de 
auctoritate  Ecciesia!  docet  gcutes.  Quod  Dominus 
ascendens  in  navimf  gux  erat  Petri,  rogat  eum  a  terra 
reducere  pusillumy  signiHcat  vel  tempcrate  utendum 
verbo  ad  turbas,  ut  ncc  terrcna  eis  prtccipiantur,  nec 
sic  a  terrenis  in  profundiorasacramentorum  receda- 
tur,  uteapenitusnon  intelliganl:  vel  prius  in  proxi- 
mis  regionibus  gentibus  pracdicandum  ;  ut  quod  dicit 
item  Petro,  Duc  in  allumy  $t  laxate  rctia  vestra  in 
capturam^  ad  remotiorcs  gcutos,  quibus  postea  prs- 
dicatum  est,  pcrlineat :  sicuti  Isaias  dicit,  Tolle  si- 
gnum  in  gentes,  ad  eas  qux  prope,  et  ad  eas  qux  longe 
{hai.  Lxii,  10,  et  lvii,  10).  IJt  quod  etiam  retia  rum- 
pebantur  pisciumcopia,  etnaviculffi  impletse  Bunt,ita 
ut  mergerentur,  signilicethominum  carnalium  mul* 
tltudinem  tantam  futuram  in  Ecclesia^  ut  etiam  disru- 
ptione  pacis,  ezeuntibus  inde  hffiresibns  ct  schismati- 
bus,  tanta  remanerel^  et  tanta  essel  fulura  ilii  amissio 
fidei  et  bonorum  morum,  ut  Christo  diccro  videa- 
tup  talis  Ecclesia,  exi  a  we,  quia  pcccalor  homo  sum : 
tanquam  turbis  carnalium  repleta,  et  corum  moribus 
pene  submersa,  regimcnspiritualium,  in  quibusma- 
xime  Cbristi  persona  eminet,  a  se  ropellHt  quodam- 
modo.  Non  enim  hoc  voce  lingu®  dicunt  homines  bo- 
DiB  ministris  Dei,  ut  eos  a  se  rappellant :  scd  vocc 
morum  et  actuum  suorum  suadent  a  sc  rccedi,  ne  per 
bonos  regantur ;  el  eo  vehomcntius,  quoi  deferunteis 
honorem,  et  lamen  faclis  suis  a  se  rcccdero  admo- 
nnct :  ut  honorificentiam  eorum  significaverit  Petrus, 


cadens  ad  pedes  Domini ;  mores  aulem  in  eo  quod  di- 
xit,  Exi  a  me,  DominCj  quia  peccator  homo  sum. 
Quod  tamen  quia  non  fecit  Dominus ;  non  enim  reces- 
sit  ab  eis,  sed  eoi  subductis  navibus  ad  litlus  per- 
duxit ;  significat  in  bonis  ct  spiritualibus  viris  non 
esse  oportere  hanc  voluntalem,  ut  peccatis  turbamm 
commoti,  quo  quasi  securius  tranquilliusque  vivant, 
munus  ccclcsiasticum  dcserant.  Quod  ergo  subductis 
ad  terram  navibus,  relictis  omnibus  secuti  sunt  eum 
Petrus  et  Jacobus  et  Joannes,  potest  significare  finem 
tcmporis,  quo  ab  hujus  inundi  salo,  qui  Christo  in- 
bosserint,  penitus  recessuri  sunt. 

III  [Ib.  V,  14.]  Quod  Dominus  dicit  leproso  mun- 
dalo  :  VadCj  ostende  te  sacerdoti^  et  offer  munus  pro 
emundationc  tua,  sicuiprxupitMoyses,  in  testimonium 
illis ;hic  vidctur  approbare  sacrificium,  quod  per 
Moyscn  prscceplum  est,  cum  id  non  receperit  Eccle- 
sia.  Quod  ideo  jussisse  intelligi  potest,  quia  nondum 
esse  coBperat  sacrificium  Sanctum  sanctorum,  quod 
corpus  ejus  est.  Nondum  enim  in  passione  obtulerat 
holocaustum  suum,  quo  sacrificio  confirmato  in  cre- 
dentibus  populis,  templum  ipsum  eversum  est,  ubi 
illa  sacrificia  ofi^erri  solebant.  Uoc  autem  factum  est 
sccundum  prophetiam  Danielis  (Dan,  ix,  27).  Non 
enim  oportebataurorrisignificantia  sacrificia,  prins- 
quam  illud  quod  significabatur  confirmatum  essetjoon- 
tcstationo  Apostolorum  prsdicantium,  et  fide  creden- 
tium  populorum. 

IV.  [Ib.  V,  18-25.]  Do  paralytico:  potest  intelligi 
anima  dissoluta  mcmbris,  hoc  est  bonis  operationi- 
bus,  Christum  qiiasrere,  id  est,  voluntatem  Verbi 
Dei;  impediri  aulem  turbis,  nisi  tecta,  id  est,  operta 
Scripturarum  aperial,  ut  per  haec  ad  notitiam  Gbristi 
perveniat,  hoc  est,  ad  ejus  humilitalem  fidei  pietate 
descendat.  Hi  autcm  a  quibus  dcponilur,  bonos  in  Ec- 
clesia  doctores  possuntsignificare.  Quod  autero  cum 
lecto  deponitur,  significat  ab  hominc  in  ista  carne 
adhuo  constituto  Christum  deberc  cogoosoi.  Quem  ta- 
mon  lectum  sanus  postea  jubetur  portarc,  et  ire  in 
domum  8uam,utremi8sione  peccatorum  convalescen- 
tibus  peripem  bonam  membris  animae,  hoc  corpus 
restaurare  intelligatur :  utjam  non  in  carnalibusgau- 
diistanquamin  lectorequiescatinfirmitas  animi ;  sed 
magis  ipsa  coniincat  afTectiones  carnales,  et  tondat  ad 
requiem  sccretorum  cordis  sui. 

V.  [Ib.  III,  23.]  Non  absurde  quaestio  proponitur, 
Quomodo  potuerit  duos  patres  habere  Joseph.  Nam 
Matthaeus  eum  dicit  genitum  abco  qui  vocabatur  Ja- 
cob  {Matth.  i,  IC) ;  Lucas  vero  filium  esse  dicit  ejus 
qui  vocabatur  Heli.  Neque  hoc  loco  illud  dici  potest 
quod  unus  homo,  sicut  non  soium  apud  Gentes,  sed 
ctiam  apud  Judaeos  accidere  solcrc  manifcslum  cs!, 
duo  nomina  habuerit.  Cajlcra  enim  serie  gcneralio- 


1335 


QDifiSTIONDM  EVANGELIORUM,  S.  ADGDSTINI 


133G 


num,  qui  boc  putat,  facile  rerellitur.  Qaid  enim  de 
avis,  utaviSy  proavia,  caeterisquo  majoribus  diclarus 
est,  quorum  diversa  nornina  singtiU  Evangolists  in 
sua  quisque  Darralionecontexunt  ?  Quid  postremo  de 
ipso  Dumero  ;  quandoquidcm  Lucas  a  Domino  usque 
ad  David  quadmginta  tres  gencrationes  enumeraty 
Mattbffius  autcm  a  David  usque  ad  Dominum  viginti 
octo  vel  viginti  septem  ?  Gorti  enim  sacramenti  gralia 
usque  ad  transmigrationom,  ctab  ipsaitem  transmi- 
gratione  unus  bis  numeratur.  Quaerendum  igitur  quo- 
modo  duos  patres  potuerit  babere  Joseph.  Et  mihi 
quidem  inpr»>sentiatrescaus£accurruni,quarumnli- 
quam  Evangelista  secutus  sit.  Aut  cnim  unus  erat 
Joseph  naluralis  pater,  et  aller  eum  adopla?eral :  aut 
moreJud8eorum,cumsinefiiiis  unus  dcccssisset,  uxo- 
rem  ejus  propinquus  accipiens,  filium  quem  genuit 
propinquo  mortuo  dcputavit  {Deut.  xxv,  5,  0);  ut 
cum  ab  altcro  allcri  genitusesset  Joscph,  convenien- 
terduospatres  haberediceretur.  AutunusEvangelista 
patrem  ejus  a  quo  genitus  est,  nominavit ;  alter  vero 
vel  avum  maternum,  vcl  aliquem  decognatis  majori- 
bu8  posoit,  cui  propter  consanguinitatis  vinculum,  in 
fliii  loco  Joseph  non  absurde  constitucretur,  ut  inde 
jtm  usque  ad  David  non  eumdem  quem  Matthaeus 
generationum  ordincm  texeret.  In  quibus  causis  illa 
videtur  inflrma,  quam  secundo  loco  posuimus  :  quia 
cam  quisque  apud  Judsos  deruncto  fratre  vel  pro- 
pinquo  prolem  de  uxorc  ejus  exsuscitat,  illud  quod 
nasoitur  nomendefuncti  solel  acciperc  (n).  Ergo  aut 
adoptio  solvil  istam  qusstionem,  aut  origo  majorum, 
aat  aliqua  alia  causa,  qu;e  nobis  iu  prssentia  non  oc- 
currit.  Quaproplertanta  est  eoruni  dcmentia,  qui  faci- 
liaBdiLibuntur  ad  Evangclistarum  aliquem  de  men- 
dacio  criminandum,  quam  caueas  quaerant^  cur  di- 
versa  patrum  nomina  singuli  commomoraverint,  ut 
temerc  dicatur  duas  solas  csse  causas,  quibus  id  recte 
fleri  polucrit,  cum  Uimcn  ad  solvcndam  quaestionom 
vol  unam  invenire  suiflciat. 

VL  [Ib.  iii,23-:i8.]  Quid  sibi  velit  quod  scptuaginta 
septem  porsons  secundum  gcncrationeii,  quas  Lucas 
secatusest^  inveniunlur,  qua*ri  potesl.  Nam  ethujas 
numeri  mentionem  Dominus  fecit,  cum  eum  Petrus 
de  dimiltendis  pcccalis  fratris  interrogassel.  Aitenim, 
non  solum  septies,  sed  septuagies  septies  csse  dimil- 
tendum  (Maiih,  xviir,  3*2).  Unde  recle  credilur  com- 
memoratio  nehujusnumeri  omniapeccatajussisse  di- 
mitti ;  quandoquidcm  ipsc  pcr  quem  pcccata  omnia 
diroissa  sunt,  scptuagesima  ct  scplima  generatione, 
seoundum  cvangclisto!  mcmorati  testimonium,  ad  ho- 
mines  humar.itor  vouiro  dignatus  cst.  Gonvenientis- 
sime  aulum,  curn  sit  ctiam  alia  serics  genorationum 
quam  Matlh.i-us  cxplicat  (  /./.  i,  1-17),  hanc  ille  te- 
Duit,  qui  baptizato  Duminogcnerationes  ipsaspersc- 
ptuaginta  et  septcm  pcrsonus  sursum  vcrsus  enume- 
rat.  Nam  ot  reditus  est  ct  tani|uam  ascensusad  Dcum, 
oui  post  pcccatorum  abolitionem  rcconciliamur,  ex- 
pressus,  cani  sursum  vcrsus  pcr  iilas  gcncrationes 
ascenditur.  Et  utiquc  per  Baplismum  fit  omnium  re- 

(o)  Rclracl.  lib.  2,  aip.  12. 


mi88iopeccatorum,quaillo  numero  signiflcatur.  Non 
eniminbaptismoDomioiipsiDomino  peccatadimissa 
sunt,  scd  ipsa  ibi  remissio  pcccatoram  omnium,  quo; 
misericordia  ejus  et  potestate  donata  est  hominibus, 
per  illum  baptismum  Domini  et  per  illum  numcrum 
generationum  consecrata  atque  signala  esl.  Nec  te- 
mere  Dominus  et  frustraseptuagesima  et  septima  ge- 
neratione  venit  aboliturus  omnia  peccata,  nisi  quia  in 
illo  numero  aliquidlatet,  quod  ad  signiflcationem  pcr- 
tineat  omnium  pcccatorum.  Hoc  autem  in  undcnario 
et  septcnario  considerandum  est :  qui  numeri  per  se 
multiplirati,  ad  tantum  pcrvcniunl ;  nam  undecies  se- 
ptem vclseptiesundccim,scptuagintactspptem  flunt. 
Undecim  autcm  transgrcssionem  denirii  signiflcant: 
ac  si  in  dcnario  perfectio  beatitudinis  signiflcatur, 
unde  cst  etiam  illud,  quod  omnes  conducti  ad  vi- 
neam,  denario  remunerantur  (W.  xx,  2-10),  quod  fit 
cum  seplcnaria  creatura  Trinitati  Crcaloris  adjungi- 
lur ;  raanifestum  est  quod  transgressio  denarii  pecca- 
tum  significat  per  supcrbiam  plus  aliquiJ  habero 
cupientis,  el  inlegrilatem  pcrfectionemque  amittentis. 
IIoc  autem  septies  proplerea  ducitur ,  ut  motu  homi- 
nis  facta  signiflceturilia  transgrcssio.  Ternario  enim 
numero  incorporea  pars  hominis  signiflcatur;  unde 
est  quod  ex  toto  cordc,  et  ex  tota  anima,  et  ex  tota 
mente  jubemur  diligere  Deum  {Deul,  vi,  5,  ei  Maiih, 
XXII,  37)  :  quaternario  vero  corpus ;  multis  enim  mo- 
disqnadripnrlitainvenilurnaturacorporis.Exhisergo 
conjunclis  bomoconstans,  non  absurdeseptenario  nu- 
mero  signiflcatur.  Motus  autem  in  numcris  non  expri- 
mitur,cum  dicimu3,Unum,duo,tria,qualuor,etc. ;  sed 
cum  dicimus,  Semel,bi8,  ter,  quater:  quapropter,  ut 
dixi,non8eptemctundccim,8ed  septies  undecim,8igni- 
flcatur  transgressio,  quae  motu  facla  est  hominis  pec- 
cantis,  hoc  est  perfectionis  suae  stabilitatem  transgre- 
dientis  cupidilate  amplius  aliquid  habendi ;  ut  tanto 
posl  perprophetam  animos  diceretur,  Sperabas,  si  a 
me  disccssisses,  aliquid  amplius le habituram  ?  Ex  quo 
vilio  superbiaeomnia  peccata  silvescunt:  qu®  tamen 
dimittunturjCumsepluagiesseptiesignoscendum  esse 
admonemur(itfa///i.  xviii,  22),atintelligamu8  nullum 
peccatum  excipi,  quodpGSDitenti  etveniam  deprecanti 
per  Ecclesiam,  cujuspersonamPelrusgestat,  nondi- 
mittatur. 

VII.  Llb.  VI,  9.J  Quod  dicil  Dominus  Judasis,  de  eo 
qui  habcbat  manum  dexteram  hnA^mylnterrogabo  voi 
ti  licel  sabbatobene  facere,anmale ;  animan  salvam  fa- 
cere,  an  perdere,  QuaBritar,  cam  corpus  curaverit,  quare 
sic  intcrrogavcrit,  anitnam  salvam  facere^  an  perdere, 
Vol  quod  illa  miracula  propter  fldem  faoiebat,  ubi  sa- 
lus  est  animai :  vel  quod  ipsasanatio  manus  dexter», 
salutem  animae  significabat^quojabonisoperibus  ces- 
sans,  aridam  quodammodo  dexteram  habore  videba- 
tur:  velanimam  pro  homino  posuit,  sicut  dici  solct, 
Tot  animiB  ibi  fuerunt. 

VIII.  [Ib.  VI,  38.]  Quod  Dominus  dicit,  Da/e,  el  da- 
bitur  vobls ;  mcnsuram  ftonarw,  confertam  et  coagitalam 
el  supereffiucnicm  dabuni  in  sinum  vesirum^  ex  illa  sen" 
tenlia  accipi  polC3t,qua  dicilctalio  loco,  Ut  ipsi  reci- 


1331 


LIBBH  SEGUNDUb. 


1338 


piani  vos  in  asterna  tabemacula  {Luc.  xvi,  9) :  ut  plebi 
prcceptum  es80  videatur,  quod  liicium  cst,  Date,  et 
dabitur  vobis,  SecuDdum  quam  scDtonliam  dioit  Apo- 
stolusy  Communicet  qui  catechi%atur  verbo,  ei  qui  se  ca- 
techitat^  in  omnibus  bonis  {Galat,  vi,6).  Non  enim  di- 
ceret,  dabuntinsinum  rtfj/rum,  nisi  quia  per  illorum 
mcrita,  quibus  vel  calioem  aqu»  frigidffi  in  nomine 
discipuli  dedcrint,  mcrccdem  coelcsicm  reciperc  me- 
rebuntur  {Matth.  x,  42). 

IX.  [Ib.  Ti,  39.]  Quod  Dominus  dicit^  Numquid  po- 
lest  cxcuscascum  ducerefnonne  ambo  in  foveam  cadunt  ? 
iortasse  boc  ideo  subjunxerit,  ne  sperarenta  Lcvilis 
se  accepturos  menauram  iliam  de  qua  dixil,  Dabunt  in 
sinum  vestrum^  quoniam  ipsis  dabant  decimas.  Quos 
caecos  dixit,  quia  Evangolium  non  tenerenl ;  ul  illam 
remunerationem  por  discipulos  Domini  potius  plebs 
inciperet  jam  sperare  :  quos  imitatores  saos  volens 
ostendere,  addidit  etiaro,  Non  esl  discipulus  super  via- 
gistrum. 

X.  [Ib.  VI,  47,  48.]  Quod  Dominus  dicit,  Omnis  qui 
venit  ad  me,  ei  audii  sermones  meos,  eifaciteos,  osien^ 
dam  vobis  eui  similis  sit  :  simiiis  est  homini  xdificanti 
domum^  qui  fodit  in  altum,  et  posuit  fundamentum  iii- 
perpeiram  ;  fodere  dixit,  humilitalechristianaomnia 
terrena  exhaurire  de  corde  suo,  ne  propter  aliquid 
tale  Deum  colat.  In  altum  autem  fodere,  donecad  pe- 
tram  perveniat :  in  tantum  Ghristura  gralis  eequi,  et 
gratis  eum  colere,ut  non  solum  non  propter  superflua, 
sed  nec  propter  illa  qun  videntur  huic  vilae  necessaria, 
et  quae  sine  culpa  a  quovia  justo  sumiet  haberi  pos- 
eont,  famen  temporalia  atqueterrenasunt,  colendus 
Deus  putetur. 

XI.  [ib.  VII,  32-35.]  De  pueris  scdenlibus  in  foro, 
el  ad  invicem  clamantibus,  converso  ordine  ad  pro- 
posita  respondit.  Nam  quod  ait,  LamentavimuSf  et  non 
piorasiiSf  ad  Joannem  pertinet,cujus  abstinentia  a  ci- 
bis  et  potu,  luctum  poBnitentiaeeigniGcabat.  Quod  au- 
tem  ait,  Caniavimus  tibiis,  et  non  sailastis,  ad  ipsum 
Dominum,  qui  utendo  eum  caeteris  ciboet  potu,  Isti- 
tiam  regni  figurabat.  Al  illi  nec  humiliari  cum  Joanne, 
nec  cum  Ghristo  gaudere  volucrunt;  dicentes  illum 
dsemonium  habere,  istum  voracem  et  ebriosam,  et 
amicum  publicanorum  et  peccatorum.  Quod  autem 
subjungit,  Et  jusiificata  esi  sapientia  ab  omnibus  fiiiis 
suiSj  ostendit  filios  sapienti®  intelligere,  nec  in  abs- 
tinendo,  nec  in  manducando  esse  justitiam,  sed  in 
squanimilate  tolerandi  inopiam,  et  temperantia  per 
abundantiam  non  se  corrumpendi,  atque  opportune 
sumendi  vel  non  sumendi  ea  quorum  non  usus,  sed 
concupissentia  reprehendenda  est.  Non  enim  interest 
omnino  quid  alimentorum  8umns,ut  succurras  neces* 
sitati  corporis,dummodo  congroas  in  generibus  ali- 
mentorum  his  cum  quibus  tibi  vivendum  est.  Ncque 
quantumsumas,  multuminterestrcumvideamusalio- 
rum  stomachum  citius  satiari,  et  eos  tamon  illi  ipsi 
parvo  quu  satiantur,  ardenter,  et  intolerabiliter,  et 
Oiuniiio  turpitcrinhiare:  aliosautcm  plusculo  quidom 
satiari,  sed  lolerabilius  inopiam  porpeti,  et  vol  ante 


ora  '  positas  epulas,  si  iJ  in  tompore  autopus  sit,  nut 
neccsse  sit,  cum  tranqniilitate  aspicere,  neque  tan- 
gcrc.  Mngis  ergo  interesl,  non  quid  vel  quantum  ali- 
mentorum  pro  congruentiu  hominum  atquo  person» 
8U(B  ctprosuo)  valetudinis  nccessitate  quiscapiat ;  sed 
quanta  facilitate  atque  serenitate  animi  careat,  cum 
his  vel  oportet  vel  etiam  nocesscesl  carere  :  ut  illud 
in  animo  christiani  compleatur  quod  Apostolus  dicit, 
((  Scio  et  minus  hubere,  scio  etabundare(in  omnibus 
et  in  OQinibus  imbulus  sum;,  et  saliari  et  esurire,  ot 
abundare  et  penuriam  pati  :  omnia  possum  in  eo  qui 
me  confortat  {Phiiipp,  iv,  12, 13) ;  et  illud,  «Ncque  si 
manducaverimus,  abundabimus  ;  neque  si  non  man- 
ducaverimus,  cgcbinuis  (I  Cor,  viii,  8)  ;  illud,  Non 
est  enim  regnum  Doiesca  et  potus,  sed  justiiiaetpax 
et  gaudium.  »  Et  quiasolent  homines  multum  gaudere 
de  carnalibus  epulis,  addidit,  in  Spiriiu  sancio  {hom, 
XIV,  17).  Justificatur  ergo  sapientia  ab  omnibus  flliis 
suis,  qui  intclligunt  utendis  lerrenis  tempora  oppor- 
tunaesse  debere;  facilitatem  vcro  carcndi  talibus,  ot 
amorcm  fruendi  sternis,  non  variari  oportere  pcr 
tempora,  sed  perpetuo  rctineri. 

XIF.  [Ib.  viii^  16.J  Quod  Domious  ait,  Nemo  auiem 
iucemam  accendens  operit  eam  vase,  aui  subius  lectum 
ponit ;  sed  super  candeiabrum  ponit,  ut  inlrantesvideant 
iumen  ;qu\  vcrbum  Dei  timore  carnalium  incommo<- 
dorum  absbondit,  ipsamutiquecarncm  prsponilma- 
nifestationi  verilatis,  et  ea  quasicooperitvcrbum,  ti- 
mendo  pro^dicare  :  eam  ituque  vasis  et  lecti  nomine 
appellavit,  sub  quo  lucernam  ponere  aiteum  qui  hoc 
facit. 

XIU.  [Ib.  VIII,  26-39.]  Quod  in  regioneGerasenorum 
curavit  Dominus  eum  in  quo  erat  legio  dsBmonioram, 
significatae  sunt  Gentes  qua^  multis  doemonibus  servie- 
bant.  Quod  sine  vcstimcnto  erat,  non  habcbat  Gdem, 
etc.  Quod  in  domo  oonhabitabat,  in  conscienlia  sua 
non  requicscebat.  Quod  in  monumentis  manebat,  in 
mortuis  operibus,  hoc  estpeccatis,  dclectabatar.  Quod 
autem  compedibus  ferreis  ct  cateuis  ligabatur,  signi- 
flcat  graves  et  duras  leges  Gentium,  quibus  et  in  eo- 
rum  republica  pcccata  cohibentur.  Quod  eliam  vinculis 
talibus  disruptis  agebatur  adaemonioin  eremum,8i- 
gniflcat  quod  eliam  ipsis  transgressis  legibus,  ad  ea 
scelcra  cupiditate  ducebatur,  qu»  jam  vulgarem  con- 
suetudinem  excederent.  Quod  autem  in  porcos  pa- 
scentesin  montibus  daemonia  ire  permissasunt,  signi- 
ficat  immundos  etsuperboshomines,  quibus  dflemonia 
dominantur  per  idolorum  cultus.  Quod  autem  in  sta- 
gnum  prfficipitati  sunt,  si^niflcatquodjam  clariflcata 
Ecclesia,  et  liberato  popuio  Gcntium  a  dominatione 
dflemoniorum,  in  abdilisaguntsacrilegos  rilussuos  {a), 
qui  Ghristo  crederenoluerunt,caeca  etprofunda  curio- 
sitatesubmcrsi.  Quod  autem  pastores  porcorum  fu- 
gientes,  ista  nuntiaverunt,  significat  quosdam  etiam 
primales  impiorum,  quanquamchristianam  legem  fu- 
giant,  potontiam  tamen  ejus  per  gentes  slupendo  et 

<  Rat.  Am.  ct  novcm  Mss.,  ante  horam, 
(a)  Post  Hooorii  leges  contra  idola  datas  anno  399. Vid. 
lib.  18  de  Civit.  Dei,  cnp.  54. 


1339 


QUiESTIONUM  EVANOELIORUM,  S.  AUGOSTINl 


1340 


niiraodo  pr»dlcare.  Quod  Gerascni  proflcunt  videre 
quod  factum  est,  et  iQveniuDt  hominem  vcstilum,  et 
mente  sana  eedere  ad  pedes  Je8U,et  cognoscentes  quid 
faotum  sil,  rogant  Jesum  ut  ab  eis  discederei,  magno 
timoro  porculsi ;  Bigniflcat  multitudinem  vetusta  sua 
vita  doloctatam,  boaorare  quidem,  sed  nolle  pati  cbri- 
stianam  legem,  dum  dicunt  quod  eam  iraplere  non 
possint  ;admirantestamenndelempopulum  aprislina 
perdita  conversatione  sanatum.  Quod  ille  cupitjam 
esso  cum  Ghristo,  et  dicitur  ei,  Redidomum  luamf  et 
enarra  quanta  tihi  feeit  Deus  ;ex\\\ei  Apostoli  sentcn- 
tia  rocte  potest  intelligi,  cum  ait,  Dissolvi  et  essecum 
Chriito^  multo  magis  optimum ;  manere  in  carne,  neces- 
sarium  propter  vos  (Philipp.  i.  23).  Ut  sicquisquein- 
telligat  post  remiasionem  peccatorum  rodundum  sibi 
esie  in  oonsoientiam  bonam,  et  serviendum  Evangelio 
propter  aliorum  etiam  salutcm,  utdeinde  cum  Ghristo 
requiescat :  ne  cum  pr89propere  jam  vult  esse  cum 
Christo,  negligat  ministerium  praedicationis,  fraternos 
redemptioni  accommodatum. 

XIV.  [Ib.  X,  l.j  De  aeptuagioU  duobuB  discipulis  : 
sicut  viginti  quatuor  boris  totus  orbis  peragitur,atque 
a  sole  lustratur ;  ilamysterium  *  illustrandi  orbis  por 
EvangeliomTrinitatisiQCdptuagintaduobusdiBcipulis 
iDtimutur.  Yiginti  quatuorenimterinseptuaginladuo- 
boB  ponimus.  Quod  autem  binos  mitiit,  sacramentum 
est  charitatis :  sive  quia  duo  sunt  oharitatis  prscepta, 
sive  quia  omDis  oharitas  miQus  quamiater  duoaesse 
noQ  potest. 

XV.  [Ib.  XI,  35.]  Si  lumen  quod  est  in  teMnebrx sunt, 
ipsm  ienehrx  quantx  (Matlh,  vi,  23)  ?  Lumen  dicit  bo- 
nam  intentionem  montis,  qua  operamur :  tenebras  au- 
tem  ipsa  opera  appellat,  sive  quia  ignorator  ab  aliis 
qooanimoilla  faciamus,8iveqoiaeorom  exitometiam 
ipei  nescimos,  id  est,  quomodo  exeaot  atque  prove. 
niaat  eis  quibus  nos  ea  bono  animoimpendimus.  Pie- 
rumqoe  enim  beueGoiis  noetris  male  otendo  corrom- 
ponlor,  qoibos  nos  ea  misericorditer  benevola  inten- 
iione  prfistamos. 

XVI.  [Ib.  XI,  39.]  Nunc  vos^  Pharisxi^  quod  deforis 
estealicis  ei  caiini^  mundatis,  Hinc  et  deinceps  quod 
dloit  in  Pharisfios  et  Legis  doctores,  hoc  est  qood  su- 
perius  d\iiifObfirmaveratfacieminJerusalem(Luc,  ix, 
51),  ul  eis  aperte  vera  diceret  vitia  et  peccata  eorum. 

XVII.  [Ib.  XI.  20.]  Ideo  diciturSpiritussanctus  di- 
gitus  Dei,  propter  parlitionem  donorum  que  in  eo 
danlar,  unicuique  propria,  sive  hominum,  sive  Ange- 
lorum.  In  nullis  enim  membrisnostris  magis  apparet 
pariiUoy  quam  in  digitis. 

XVIIL  [Ib.  V,  33-38.]  Jejoniom  aut  in  tribolatione 
est,  aut  in  gaodio :  in  tribolatione,  ad  propitiandom 
Deum  pro  peccatis;  in  gaodiovcro,  comtantominos 
delectani  ctmalia,  qoanto  epiriiualium  migor  sagina 
esl.  Com  ergo  Dominus  interrogatus  esset  cur  diaci« 
pQlisejusnonj^unarent^de  utroquej^onio  respondit. 
Namque  ad  illud  quod  in  tribulatione  jejuntri  solet, 
periinel  qood  ait,  sponsi  filiof  tunc  Jejunaturos,  cum 
ab^eis  ablatua  fuerit  sponsus:  tunc  enim  deeolabantur, 

A  Rat  ei  Ms.  Cisiereiensis,  mimsterium. 


ctin  mcBrore  ac  luctu  erunf,  donec  eis  perSpiritum 

sanctum  gaudia  consolatoria  retribuantur.  Quo  dono 

percepto,  etiam  jejunii  alterum  genus,  quod  fiet  per 

laetiiiamjamrenovati  in  vitamspiritualem  convenien- 

tissime  celebrabunt.  Quod  antcquam  accipiant,  dicit 

eos  tanquam  veterave3timenta,quibusinconvenienter 

novus  punnus  assuitur,  id  est  aliqua  particula  doctri- 

ne,  qu8B  ad  novffi  vitflB  temperantiam  pertinet ;  quia  si 

hoc  fiat,etipsadoctrinaquodammodoscinditur,  cnjus 

particulaquffi  ad  Jejuniumciborumvalet,  inopportuue 

lraditur,cumilladoceatgeneraIejejunium,non  acon- 

cuplscenlia  ciborumtantum,  sedab  omni  laetitia  tem- 

poralium  delectalionum  :cuju8  quasi  pannum,  id  est 

partem  aliquam,  qu®  ad  cibos  pertinet,  dicit  non 

oportere  hominibus  adhuc  veteri  consuotudini  deditis 

impertiri ;  quia  etillinc  quasi  conscissio  videtur  Gerii 

et  ipsi  velustati  non  convenit.  Dicitetiam  similescos 

esso  veteribus  utribus,quos  vinonovo,id  cst  spiritua- 

libus  prscoptis,  faciiius  disiump i,  quam  id  conlincrc 

dicil.  Erant  antem  jam  utresnovi,  cumpostascensum 

Domini,de8iderio  consolationis  ejusorando  etsperan- 

do  innovabantur.  Tunc  enim  acoeperunt  Spiritum, 

sactum,  quo  impleti,  cum  omnium,  qui  de  diversis 

gentibusaderant,linguisloquerenlur,dictisuntmu9to 

pleni  (Ac/.  II,  1-13).  Novum  onim  vinum  jam  novis 

utribus  venera. 

XIX.  [Ib.  X,  30-37.]  Homo  quidam  descendebat  ah 
Jerusalemin  Jericho  :  ipse  Adam  intelligitur  in  gcucre 
humano.  /«ruia/em,  civitas  pacisilkcoelestis^acujus 
beatitudine  lapsus  est,  /^ric/io,  Luna  interpretatur,  et 
signiGcatmortalitatemnostram,propterquodnascitur, 

crescit,  senescit,  et occidit.  Lalrones^  diabolus  et  angeli 
ejus  *  :  qui  eum  spoHaverunt  immortalite  :  et  plugis 
impositiSy  peccata  suadcndo  :  reliquerunt  semivivum  : 
quiaexparle  qua  potest  inelligere  et  cognoscere 
Deum,  vivus  est  horao  ;  ex  parte  qua  peccatis  conta- 
bescit  et  premitur,  mortuus  est,  et  ideosemivivusdi- 
citur.  SacerdoB  autem  ei  Levita  qui  eo  viso  prsterle- 
runl,  sacerdotium  etministerium  VetcrisTestamenti 
signiGcant,  qus  non  poterant  prodesse  ad  salutem. 
Samaritanus  Cuslos  interprelatos  :  et  ideo  ipse  Do- 
minussigniGcatur  hoc  nomine.  Alligatio  velnerum,eat 
cohibitio  peccatorum.  Oleum,  consolatio  spei  bona?, 
propter  indulgentiam  datam  ad  reconciiiationem  pa- 
cis.  Vinum,  exhortatio  ad  operandum  ferventissimo 
spiritu.  Jumentum  ejus,  est  caro  in  qua  ad  nosvenirc 
dignatQS  cal.  Imponi  jomenlo,  est  in  ipsam  incarna- 
tionem  Christi  credere.  Slabulom,  est  Ecclesia,  ubi 
roGciontur  viaiores  de  peregrinaiione  redeuntes  in 
«ternam  patriam.  Altera  dies,  esl  postresurrectionem 
Domini.  Duo  denarii,8QQtveldaopra;ceptacbari!atis, 
qoam  per  Spiritom  saQCiam  acceperunl  Apostoli  ad 
evangcliiaQdum  caeteris ;  velpromissio  vit»  prffisenlis 
ct  futur«.  Secundum  enim  duas  promissioues  dictum 
est,  Accipiei  in  hcc  sxculo  sepiies  iaHium  -  ei  in  sa^ulo 

I  Sic  oclo  Ms».  Ai  ediii  excepio  !i*i.,  senescit,  Et  {nci- 
dii  in  iAfronfs,  tUabolmm  fi  mngeli*f  ejm*, 

*Edili.<vn*i«t  ia«iriiiii.  AiM«*xo*lice».*uffraganle  Eugypio, 
sepiies  Innfiwi.Sic  profecio  AQgutiiau*  iu  opere  super  Epi 
tioiam  ad  GaiaUs.  cap. «,  v.  6.  eic.  Forie  pro  gr«co,  eca- 


1341 


LIBER  SECDNDUS. 


1342 


fuiuro  vitam  xiernam  eonsequetur  (Matth,  xiz,  29). 
Sl;ibulariu8  ergo  est  Apostolus.  Quod  euperorogat,  aat 
iJiad  est  eonsilium  qnod  %\i^  De  virginibus  autem  prx- 
ceptum  Uomini  non  hatfeOf  eonsiHum  autem  do  (l  Cor. 
▼II,  25)  :  aat  qnod  etiam  manibus  euis  operatus  est, 
ne  infirffioramaliqQem  io  novitate  Evangelii  gravaret, 
^cum  ei  liceret  et  pasci  ex  Evaogelio  (II  Thess,  in,  8, 9). 

XX.  [Ib.  X,  50-42.]  Quod  Martha  excepii  Ulum  in 
domum  snm,  sigoificat  Ecclesiam  qus  nunc  est,  ez* 
cipieotem  Domfmnm  in  cor  suum.  Maria  soror  ejus  qux 
sedebai  ad  pedes  Domtni,  et  audiehat  verbum  ejus,  signi- 
ficat  eamdem  Eccleeiam,  sed  in  fuluro  ecculo,  ubi 
ce&sans  ab  opere  ministerioque  hidigentie,  sola  sa- 
pientia  perfrnetar.  Martha  ergo  occupata  est  circa 
roaltum  minislerium  ;  qoia  nanc  talibus  operHMia 
ezercetur  Bccleeia.  Quod  autem  queritur  quod  se  so- 
ror  cy U8  non  adjuvet,  occasio  datar  sententia  Domini, 
qua  ostendit  istam  Ecclesiam  sollicitam  esse  et  tur- 
bari  circa  plurima,  eum  sit  unum  necesearium,  ad 
quod  per  miniaterii  bujus  meritaperveniiar.  Mariam 
vero  dicit  optimam  partem  elegisse,  quae  non  autetf- 
tur  ab  ea :  et  ideo  intelligitur  optima,  quia  et  per^haac- 
ad  illam  tendilor,  et  non  auferetur ;  illa  vero  minisie- 
rii,  qoamvis  sit  bona,tamen  auferetur,  quando  indi- 
gentia,  cui  ministratur,  Iransierit. 

XX.  [Ib.  zi,  5-8.]  Amicus  ad  quem  venitur  media 
nocte  ut  accommodet  tres  panes,  utiquead  simiiitudi- 
nem  ponitur,  secandum  quam  quis  Deum  rogat  in 
media  tribulatione  constitutus,  ut  ei  tribual  intelli- 
gentiam  Trinitatis,  qua  praesentis  vite  consoielur  la- 
bores.  Sed  comparatio  est  a  minore.  Si  enim  amicus 
homo  8urgit  de  lecto,  et  dat,  non  amloitia,  sed  tc- 
dio  compulsos  ;  quanto  magis  Deus  dat,  qui  sine 
Ufidio  largissime  douat  quod  petitur,  sed  ad  boc  se 
peti  Tult,  ut  capaces  dooorum  ejus  fiant  qui  petunt  ? 
In  tribusautempanibus  etiamilludsignificatur,uniu8 
esse  sabstantie  Trinitatem.  Amicasautem,quem  dicit 
ille  qoi  petil,  venisse  de  via,  et  non  se  babere  qood  po- 
natanteilium,intelligitnr  bominisappetitus,  quidebet 
obtemperare  ralioni.  Serviebat  autem  consuetudini 
temporali,  quam  viam  vocat,  propter  omniaper  tem- 
pas  transeuntia.  Gonverso  autem  homine  ad  Deum, 
etiam  ille  appelitus  a  eonsuetudine  revocalur:  sed  si 
Doo  consolatur  interius  gaudium  de  doctrina  spirilua- 
li,  qua  Creatoris  Trinitas  prsdicatur,  magnie  anga- 
stidB  aont  in  homine,  quem  premit  aernmna  mortalis, 
cam  ab  iis  qun  foris  deleclant,  pra&oipitur  abstinen- 
tia,  et  intus  non  est  refeotio  de  letitia  doctrins  sa- 
lutaris  ^  ;  et  ipsa  angustia  est  mcdla  noz,  qua  cogilor 
vebementer  instare  petendo,  at  accipiat  tres  panes. 
Qaod  autem  ei  dicitur  de  intus,  Jam  ostiuro  clausum 
esse,  poeros  quoque  ejus  cum  eo  in  cubili  esse,  si- 
gnificat  tempus  famis  verbi,  cum  intelligentia  claudi- 
tar,etilliqui  evangelicam  sapientiam  tanquampanem 
erogantes,  per  orbem  terrs  prsdicaverunt,  pueri  pa- 
trisfamilias  Jam  sunt  in   secreta  quiete  cum  Domi- 

tontaplarionti,  qnod  ezBlat  Matth.  cap.  19.  v.  29,  et  Marc. 
cap.  10,  T.  30,  lei^erat  ioterpre»,  Heptaplasiona, 

>  Dao  Mts..  spiritualiSj  Rat  et  Ms.  CistercieDBis,  Satva' 
ioriM, 


no  :  et  tamcn  orando  erOcitur  ut  accipiat  desiderans 
intellcctum  ab  ipeo  Dco,  ctiamsi  homo  desit  per  quem 
sapientia  prasdicetur. 

XXII.  [Ib.  XI,  12.]  De  pane,  pisce,  et  ovo,  qulbus 
oontraria  posuit,  lapidcm,  serpentem  et  scorpionem. 
Intelligitur  panis  charitas,  propter  majorem  appeti- 
tum,  et  tam  necessarium  ut  sine  illacxtera  nihil  sin(, 
sicut  sine  pane  mensa  inops  <  :  cuiconlraria  estcor- 
dis  duritia,  quam  lapidi  comparavit.  Piscis  autem 
intelligitur  fides  invisibilium,  vel  propteraquam  Ba- 
ptismi,  vel  quia  dc  invisibilibus  locis  capitur  :  quod 
etiam  fides  hujus  mundi  fluctibus  circumlatrata  non 
frangitur,  recte  pisci  comparatur  :  cui  conirarium 
posuit  serpentem,  propter  venena  fallaciae,  que 
etiam  primo  bomini  male  suadendo  prfiseminavit.  In 
ovo  intelligitur  spes ;  ovum  enim  nondum  est  fetus 
perfectus,  sed  fovendo   speratur  :   cui  contrarium 

vpottqit  scorpionero,  cajus  aculeus  venenatus  retro 
0meddu8>est^.8ixu^  spei  contrarium  est  retro  respi- 
cere,  cum  sp^s  •futiirQfjin&  nji  ea  quae  anle  Btiai,  se 
<extendat.  '  ^-    *  :-  •'.; 

'  :  iXXilf.  [Jlr.  x^.53.J  Da  eo  quod  dicit  Dominus  Scri- 
bisVel  docCoribus^Jind^fleroPum^  Xuli\^is  clavem  scientix ; 
ipsi  non  introistiSy  et  eos  qu^  inirjibanif  prohibuistis  : 
quod  in  Scriptura  Dei  humilitateod  Christi  nec  ipsi 
intelligere  *,  nec  ab  aliis  intelligi  volebant. 

XXIV.  [Ib.  XII,  23.]  Quod  Dominos  dicit  discipolis  : 
Anima  plus  esi  quam  esca^  el  corpus  quam  vestimentumf 
et  utique,  si  hoctibi  dedit  quod  plusest,  quanto  ma- 
gis  dabit  quod  minus  est  1 

XXV  [Ib.  zii,  35.]  Quod  Dominus  dicit,  Stii^  lumbi 
vestri  acctncti ;  propler  continentiam  ab  amore  rerom 
8(ecuiarium  :  lucemx  ardetites ;  hoo  ipsum  ot  vero 
fine  et  recta  intentione  faciatis. 

XXVI.  [Ib.  XII,  42.]  Qood  Dominusdixit  Petro,  0fii5, 
putas^  est  fidelis  dispensator  el  prudens^  quem  eonsii- 
tuei  Dominus  super  famitiam  su^m^  ut  det  illis  in  iem^ 
pore  iriiici  mensuram?  mensuram  dicit  propter  modum 
oapacitatis  quorumque  audientium. 

XXVII.  [Ib.  zii,  54,  55.]  Quod  Dominos  dicit,  Cum 
videritis  nubem  orientem  ab  occasu,  carnem  suam  a 
morte  resurgentem  significat :  ez  illo  enim  omnibus 
terris  imber  evangelicie  prfledicationis  infusus  est. 
Austrum  /lan/emante  sstas^tribulationesleviores  ante 
judicium. 

XXVIII.  [Ib.  zii,  26.]  Quod  Dominus  dicit,  Si  enim 
quod  minimum  est,  non  potesiis,  cum  de  augenda  cor- 
poris  statura  diceret ;  minimum  est  enim  hoc,  sed 
Deo,  corpora  operari. 

XXIX.  [Ib.  xn,  29.]  Gum  diceret  discipulis,  non 
debere  haberi  soUicitudinem  de  cibis,  ait,  Et  nolite 
in  sublime  extolli,  Primo  enim  hec  ad  neccssitatem 
iroplendam  homo  qusrit :  cum  auiem  bsc  abunda- 
vcrint,  incipit  et  superbire  do  talibus.  Tale  est  hoo 
ac  si  se  vulneratus  qois  Jactet  quia  habet  multa  em- 
plastra  in  domo,  cnm  hoo  illi  bonam  esset  ut  vul- 


*  Lugd.  Ven.  Lov.  mensa  est  inops.    M. 
s  Sic  pleriqae  Mss.  At  editi,  quod  in  Scriptura  de 
nitate  Chriiti  dicitur^  quam  nec  ipsi  intetligere. 


huma- 


4343 


QUiESTIONUM  EVANGELIORDM,  S.  AUGDSTINI 


4344 


nera  non  haberet,  et  nc  uno  quidem  indigerel  em- 

plaetro. 

[Ib.  XIV,  2,  5;  XIII,  !1-1G.]  (a)  Congrucnlor  hydro- 
picum  animali  quod  ceciditin  puteum,comparavit  ; 
humore  enim  iaborabat ;  sicut  et  iliam  mulierem 
quam  decem  et  octo  annis  alligatam  dixerat,  et  ab 
eadem  alligationesolvebal,  eomparaviljuraento  quod 
solvitur,  ut  ad  aquam  ducatar.  Hydropem  antem 
recte  oomparamus  diviti  avaro  :  sicut  enim  iiie 
quanto  magie  abundat  humore  inordinato,  tanlo  am- 
plius  sitit  ;  sic  idle  quanto  csl  copiosiordiviliis,  qui- 
bus  non  bene  utitur,  tanto  ardentius  taiia  concupiscit. 
lUam  vero  ita  morbo  incurvalam,  ut  se  erigere  non 
posset,  animae  ^  lerrenis  opionibus  debilitatsD  atque 
oppressae,  ita  ut  divina  cogitare  non  valeat. 

XXX.  [Ib.  xiv,  21,  23.]  Quod  de    civitate  adducit. 
invitatos  ad  coenam,  de  ipsa  gente  Judaeorum  qui 
crediderunt  signiflcat,debileBpeccatis,  non  b^bep^*. 
Buperbiam  quasi  justitis,  quse  naeqdjBti  p(fiQ^al^«eQ-  • 
rum  a  gratia  prohib/^ACs.*i}ubd  VuycBQ*'^^*^!)^"^  ^^ 
viis  alios  adduci  ju»eiL'.^ni  tf(}Guc  locu3  essetfiQeo^  - 
tes  signiflcat,  propter  diversas^jirjas^claxufti  ?t.-s\)t-'* 
nas  peccatornm.  .  •••.;'*•*•••     •  :*.•       •     * 

XXXr.  [Ib.  XIV,  W;3S.>.Sinrfi)Vus  ad  turrem  ajdifi- 
candam,  vires  acT^discipulatum  Gbristi  obtinendum  : 
et  decem  miilia  praeliaturi  cum  rege  qui  habebat  vi- 
ginti  millia,  simplicitatem  christiani  dimicaiuri  cum 
duplicitate  diaboii,  hoc  est  cam  dolis  etfaliaciisejus, 
in  affectu  constituit '  renuntiantis  omnibus  quoe  sunt 
ejus.  Ita  enim  concludil  :  Sic  ergo  omni  ex  vobis  qui 
non  renmliat  omnibus  quse.  suni  ejus,  non  polest  meus 
esse  discipulus,  Inter  que  omnia  etiam  ipsa  tempo- 
ralis  vita  intelligatur  necesse  est,  quam  oportet  sic 
possidere  ad  tempus,  ut  non  te  impedial  ab  nterna, 
qui  eam  fuerit  minatus  auferre.  Sicut  autem  de  turri 
non  perfecta,  per  opprobrium  deterruit  dicentium, 
Quia  hic  hamo  caepit  xdificare,  et  non  potuit  consum- 
mare  :  sic  in  rege  cum  quo  dimicandum  est,  ipsam 
pacem  accusavit,  cum  ait,  Adhuc  illo  longe  agentet  le- 
gatumem  mittens  rogat  ea  quae  suntpacis;  significans 
etiam  minas  imminentium  a  dial>olo  tentationum, 
non  sostinere  homines  qui  non  renuntiant  omnibus 
qus  possident,  et  pacem  oum  eo  facere  coneentiendo 
illi  ad  committenda  peccata.  Turrem  quippe  aedifi- 
care,  et  contra  regem  illum  dimicare,  esse  dlscipu- 
lum  Ghristi  est :  habere  autem  sumptus  ad  perficien- 
dam  turrem,  et  habere  fortia  decem  miliia  contra 
viginti  millia  regis,  renuntiareestomnibus  quae  suni 

8jU8. 

XXXII.  [Ib.  XIV,  34,  35,  xv,  4-10.]  Salem  infatua- 
tum,  apostatam  :  Ovem  perditam,  omnes  pecoatores 

1  Bditi,  refraffantibuB  Mss.  addunt  hic,  assimiiavit :  pro 
quo  Bubaudiendam  est,  comparamut.  Et  mox  Rat.  Am. 
6t  £r.  habent,  terrenis  opinionibus  veloperibus. 

*  Sic  Ven.  et  Lov.  daot  huoc  locam  :  vires  sunt..,  osien" 
dunt  simplioitatem  christiani  populi...in  affectu  constituti. 
Sic  etiam  Lugd.,  ea  tamen  discrepanlia,  quod  uncis  septae 
sint  haB  voces ;  suntt  ostendunt,  populi.    M. 

(a)  De  reliqua  parte  hujus  qufiBBtionis  nihil  habol  ipsius 
tilulus  in  Eieucho,  sapra,  pog.  1324.  Exstal  tamen  etiam 
apud  Eugypium.  cum  tltulo  aactiore  his  verbis  :  f  El  de 
hydropico,  vei  ae  muliere  curvata.  » 


dixit,  qui  pcr  pmnitentiam  reconciliantur  Deo.  Quam 
humeris  suis  porlat,  quia  humiliando  se  talcs  crexit. 
Ideo  aulcm  illas  nonaginta  novem  dixit,quas  reliquit 
in  desorto,  quia  superbos  significant,  tanquam  soli- 
tudinem  gerentes  in  animo,  dum  solos  se  vidcri  volunt, 
quibus  ad  perfoctionem  unitas  deeat.Gum  enim  quisquo 
averannitatedivellitnr,8uperbiadivellitur:susquippe 
potestatis  esse  cupiens,  non  sequitur  unum,  quod 
Deus  est.  Ideoque  et  in  nonaginta  novem  ovibus  etin 
novem  drachmisponiteorum  significationem,  quide 
se  prxsuraentes  peccatoribusad  salutemredeuntibus 
se  preponunt.  Unumenim  deestad  novemutdecem 
sint,  et  ad  nonaginta  novem  ut  centum  siot.  Et  si 
per  csteros  numeros  hoo  consideres.  Nam  et  non- 
genti»  nonaginta  novem,  unum  deest  ut  millo  sint, 
et  ad  novem  millianongenta  nonaginta  novem,  unum 
deest  ut  decem  millia  sint.  Variari  ergo  per  brevi- 
tatem  ct  magnitudinem  numeri  possunt,  quibus  unum 
deest  ut  perficiantur  :  ipsum  vero  unum  sino  varie- 
tate  in  se  manens  oum  accesserit  perficit,  cui  de- 
'pbtkt  omnes  per  pmnitontiam  reconciliatos»  quo;  hu- 
mltilate  obtinetur. 

XXXIII.  [Ib.  XV,  11-32.]  Homo  habens  duos  filios, 
Deus  ad  duos  populos  intelligilur,  tanquam  stirpes 
duas  generis  humani :  unam  eorum  qui  permanserunt 
in  unius  Dei  cultu,  alteram  eorum  qui  usque  ad  co- 
lenda  idola  deseruerunt  Deum.  Ab  ipso  autem  exor- 
dio  creaturfi  mortalium  consideratio  debet  inlendi. 
Major  ergo  filius  ad  cultum  unius  Dei  pertinet.  Mino- 
rem  in  regionem  longinquam  profcctum  esse  dicit. 
Petiitenim  ut  sibi  pars  substantiffi  qun  eum  tangeret, 
daretur  a  patre,  tanquam  anima  potestate  sua  de- 
lectala,  id  quod  illi  est  vivere,  intelligere,  memi- 
nisse,  ingenio  alacri  excellere  :  omnia  ista  divina 
8unt  munera,  qus  in  potestatem  accipiens  per  libe- 
rum  arbitrium,  quia  divisit  paterliberis  substantiam, 
minor  filius  in  regionem  longinquam  profectus  est, 
male  utendo  naturalibus  bonis,  eo  ipso  quod  pa- 
trem  deseruit  cupiditale  fruendi  creatura,  relicto  ipso 
Greatore. 

Quod  non  post  multos  dies  dixit  factum,  ut  congre- 
gatis  omnibus  peregre  proficisoeretur  in  regionem 
longinquam  :  quia  non  multo  postinstitutionem  hu- 
mani  generis  placuit  animae  pcr  liberum  arbitrium 
ferre  secum  quamdam  velut  potontiam  naturffi  suffi, 
et  deserere  eum  a  quo  condita  est,  prffifidens  viribus 
suis  ;  quas  vires  tanto  consumit  citius,  quanto  oum 
dcserit  a  quo  datae  sunt.  Itaquo  hanc  vitam  prodigam 
vocat,  amantem  fundere  atque  spatiari  pompis  exte- 
rioribus,  intus  inanescentem,  cum  eaquisquescqui- 
tur  quffi  ab  illa  procedunt,  et  relinquit  cum  qui  sihi 
eet  interior.  Regio  itaque  longinqua,  oblivio  Dei  cst. 
Fames  autem  in  illa  regione,  estindigentia  vcrbivc- 
ritatis.  Unus  civium  regionis  illius,  aliquis  acrius 
princeps  ad  militiam  diaboli  pertinens.  Villa  cjus, 
modus  potestatis  ejus.  Porci,  immundi  spiritus  qui 
sub  ipso  esscnt.  Siliquo}  quibus  porcos  pascebat,  sa*- 
cuLircs  doctrinffi,  sterili  vanitate  rosonantes  ;  do  qui- 
buB  laudos  idolorum  fabularumque  ad  dcos  Gentium 


1345 


LIBER  SBGUNDUS. 


1346 


pertiDeDtiam  vario  scrmoae  alqae  carminibus  percre- 
piDt,  qoibuB  dasmonia  delectantur  :  ande  cum  iste 
saturari  cupiebat,  aliqoid  solidum  et  rectum  quod  ad 
beatamvitam  pertineret,  invenire  volebatin  talibus,et 
Don  poterat.  IIoc  esl  enim  quod  ait.  Et  nemo  illi  dabal, 

In  se  autem  reversus,  Jam  soiiicet  ab  eis  quos  forin- 
aecDB  frustra  illiciunt  et  scducunt,  in  conscientiaB  in- 
teriora  reducem  faciens  intenlionem  sua,  dixity  Quanti 
mercenarii  in  domo  patris  mei  abundant  panibus!  Unde 
hoc  scire  poterat,  in  quo  erat  tanta  oblivio  Dei,  sicut 
in  omnibus  idoiolalris  fuit,  nisi  quia  ista  recogitatio 
jam  resipiscentisestyCumEvangelium  prrcdicaretur? 
Jam  enim  poterat  talis  animadvertere  multos  prae- 
dicare  veritatem,  inler  quos  quidam  cssent  non  ipsius 
amore  veritatis  ducti,  sed  cupiditatecomparandurum 
8»cu1arium  commodoruro.  Dequibusdicebat  Aposlo- 
lu8,  esse  quosdam  qui  Evangelium  annuntiarent  non 
caste  [Phiiipp.  \,  17),  exislimantes  qusstum  esse 
pietatem  (l  Tim.  vi,  5).  Non  enim  aliud  annuntia- 
bant,  sicat  hasretici ;  sed  hoc  quod  apostolus  Paulus, 
non  eo  tamen  animo  quo  apostolas  Paulus :  unde 
et  mercenarii  recte  appellantur,  in  eadem  quidem 
domo  eumdem  panem  verbi  tractantes  ;  non  tamen 
in  bsreditatem  sternam  vocati,  sed  temporali  mer- 
cede  conducti.  Detalibus  dlctum  est,  Amen,  dico  vobis, 
perceperunt  mercedem  suam  {Matth,  vi,  2).  Ego  crgo, 
inquit,  hic  fame  pereo.  Deinde  ait,  Surgamj  quia  jace- 
bat  :  etibo,  qaialonge  aberat  :  adpatrem  meumy  quia 
sub  principe  porcorum  erat.  Gaetera  verba  sunt  pccni- 
tenliam  mcditantis  in  confessione  peccali,  nondum 
tamen  agentis.  Non  enim  ]am  dicit  patri,  scd  dicta- 
rum  sc  esse  promittit  cum  venerit.  Intelligas  igitur 
hoc  nunc  accipiendum  esse  venire  ad  palrem,  in 
Ccclesia  constitui  per  fi  lem,  ubi  jam  possit  esse 
ppccatorum  lcgitima  et  fructuosa  confessio.  Quid  crgo 
palri  dicturum  se  dicit?  Pater,  peccavi  in  calum  ei 
coram  te,  et  jam  non  $um  dignus  vocari  filius  iuus  ; 
fac  mesicut  unum  de  mercenariis  tuis,  Utrum  hoc  est 
Peccavi  incoslum,  quod  est  Coramte;  nt  coolum  op- 
pcllaverit  ipsam  sammitatem  Patris:  unde  estetiam 
illod  in  Psalmo,  i4  summo  cceIo  egressio  eju$  (Psat, 
xvin,  7),  cum  ab  ipso  Patre  vellet  inlelligi?  An  po- 
tius,  Peccaviin  caslum,  coram  sanctis  animis,  in  qui- 
bua  est  sedes  Dei :  Coram  te  autem,  in  ipso  penclrali 
inleriore  conscipntie  ? 

Et  surgens  venit  ad  patrem  suum,  Cum  nutem  adhuc 
longe  csset :  antequam  intclligeret  Deum,  scd  tamon 
cum  jam  pie  qaaBreret,  Yidit  illum  pater  ipsius,  Im- 
pios  enim  et  superbos  convcnionter  non  viderc  dici- 
tor,  tanquam  ante  oculos  non  habere  :  ante  oculos 
enim  baberi,  nonnisi  qni  diliguntur,  dici  solent.  Et 
misericordia  motus  est :  et  accurrens  cecidit  super  col- 
lum  ejus,  Non  enim  Pater  unigenitum  Filium  dcscruit 
in  quo  usque  ad  noslram  longlnquam  ctiam  pcregri- 
nationem  cucurrit  a^que  descendit ;  quia  Dcus  crat 
in  Christo  mundum  reconcilians  sibi  (11  Cor,  v,  19;  : 
et  ipse  Dominns  ait,  Pater  in  tne  manens  ipse  facit 
opera  sun  [Joan,  xiv,  10).  Quid  esl  aulcm,  super  col- 

lum  ejus  caderc,  nisi  inclinare  et  humiliore  inam- 


plexum  ejus  brfichium  suum  ?  Et  brachium  Domini 
cui  revelatum  est  (Isai.  liii,  1)  ?  quod  est  utique  Do- 
minus  nosler  Jesus  Christus.  Et  osculatus  est  illum, 
Gonsolari  verbo  gratice  Dei  ad  spem  indulgenti®  pec- 
catorum,  hoc  est,  post  longa  itinera  remeantem  me- 
reri  a  patre  osculum  charltalis.  Etincipit  jam  peccata 
constitutus  in  Ecclesia  confitcri.  Nec  dicil  omnia  quae 
dicturum  se  esse  promiserat,  sed  usque  ad  illud, 
Nonsum  dignus  vocari  filius  iuus,  Hoc  enim  vult  fleri 
per  gratiam,quo  se  indignum  esse  per  merita  fatetur. 
Non  addit  quod  in  illa  nieditatione  dixerat,  Fac  me 
sicut  unum  de  mercenariistuis.  Cum  enim  panemnon 
baberet,  vel  mercenarius  esse  cupiebat :  quod  post 
osculum  patris  generosissime  jam  dedignatur. 

Stola  prima,  est  dignitas  quam  perdidit  Adam. 
Servi  qui  eam  proferunt,  reconciliationis  praedica- 
torcs.  Annulus  in  manu,  pignus  Spiritus  sancti  pro- 
ptcr  gratix  partilionem  S  quae  digito  bcne  signi.'ica- 
tur.  Calceamcnla  in  pedcs,  pra^paralio  evangelizandi 
adnon  tangenda  terrena.  Vituius  saginatus,  ipseidem 
Dominus,  sed  secundum  carnem  satiatus  opprobriis. 
Quod  autem  iropcrat  ut  adducant  eum,  quid  aliud, 
nisi  ut  pra^diccnt  eum,  et  annuntiandovenire  faciant 
in  cxhausla  famc  viscera  niii  esurientis  ?  Nam  etiam 
uloccidant  eum  jubet,  boc  est,  ut  mortem  ejus  in- 
sinuent  :  tunc  enim  cuiquoocciditur,  cum  credit  oc- 
cisum.  Et  epulemur,  inquit  :  hoc  ad  laetitiam  valet, 
propter  illa  qus  consequenter  dicit,  Quia  hic  filius 
meus  mortuus  erat,  et  revixit ;  perierat,  et  inventus  est. 
El  ist»  epulae  atquc  festivitas  nunc  celobrantur,  per 
orbem  tcrrarum  Ecclesia  dilatata  atque  diffusa.  Vitu- 
lus  enim  illein  corporc  etsanguincDominico  et  offor- 
tur  Patri,  et  pascit  totam  domum. 

Gum  interca  major  filius,  populus  hrael  secundum 
carnem,  non  quidem  profectus  in  longinquam  regio- 
nem,  sed  tamen  in  domo  noncst.  In  agro  autcm  est, 
id  est,  in  ipsa  haereditttria  opulentia  Legisct  Prophe- 
tarum  tcrrcna  potius  operatur,  et  in  quibuscumque 
Isracliticis  considerationibus  '.  Nam  multi  lales  in- 
venti  suut  in  cis,  et  saQpe  inveniuntur.  Veniens  do 
agro  domui  propinquare  coepit,  id  esl,  labore  ser?ilis 
operis  improbato,  cx  iisdcm  Scripluris  Ecclesiae  li- 
bertatem  consideravit.  Audil  symphoniam  etchorum, 
scilicet  Spiritu  plenos  ^  vocibus  consonis  Evangelium 
praedicare  :  quibus  dictum  est,  Ohsecro  vos,  fratres, 
per  nomen  Domino  nostri  Jesu  Christi,  ut  idipsum  di' 
calis  omnes  (i  Cor,  i,  10).  Audit  quoque  concorditcr 
conversantium  animam  et  cor  unum  in  laudes  Dei. 
Vocatunum  de  sorvis,  et  interrogat  quaj  illa  sint: 
sumit  uliquo  ad  legendum  aliquem  Prophetarum, 
et  in  eo  quaerens,  quodammodo  interrogal  undc  istu 
festa  in  Ecclcsia  cclebrdntur,  iu  quascesse  non  vidct. 
llospondel  ei  servus  patris  propheta  :  Frater  tuus  ve- 
nily  et  occidit  pater  tuus  vilulum  saginalum,  quia  snl^ 

i  Lov.,  partioipntionsm.  Alii  codices,  partiiionem :  m^- 
liup,  uti  Bupra,  quaest.  17. 

2  Sic  R.it.  et  qualor  Mss.  At.  Am.  ct  Er.,  UraeliHs  con- 
sideratorihus.  Lov.,  Israelitis,  considerationiOus.  Ma.  Mi- 
chaeliiiuB,  Israelitis  consideratioribus, 

'  Riit.  et  duo  Mss.,  Spiritu  sancto  plenos. 


1347 


QUiESTIONUM  EVANGELIORDM,  S.  AUGUSTINI 


1348 


vum  illmn  reeepit.  In  extremia  enim  terrie  fuil  frater 
tuus.  Sed  inde  major  exeullatio  cantantium  Domino 
canticum  novum,  quia  laua  ejus  ab  extremis  terra 
{hai.  xLii,  10) ;  et  propter  eum  qui  absens  erat, 
occisus  est  vir  in  piaga  positue,  et  eciens  ferre  im- 
becillitatem  (W.  liii,  3) ;  quia  quibuB  non  est  nar- 
ratum  de  eo,  viderunt ;  et  qui  non  audierunt,  intel- 
lexerunt  (Id.  lu,  15). 

8ed  indignatur  etiam  nunc,  et  adhuc  non  volt  in- 
troire.  Cum  ergo  plenitudo  Gentium  intraverit,  egre- 
dietur opportuno  tempore  paterejus,  ut  el  jam  omois 
Israel  salvus  flat :  cui  ex  parte  cccitas  facta  eet  ve- 
lut  absentia  in  agro,  donec  plenitudo  fllii  minoris 
longe  in  idololatriaGentiam  constituli  redux  ad  nian- 
ducandum  vituium  intraret  (Rom,  xi,  25).  Erlt  enim 
quandoque  aperta  vocatio  Judaeorum  in  salutem 
Evangelii.  Quam  manifestationem  vocationis,  tan- 
quam  egressum  patris  appellat  ad  rogandum  majo- 
rem  fllium. 

Deinde  quae  respondet  idem  msjor  fllius,  duas  qun- 
Btiones  habent  :  quomodo  videlicet  accipiatur  ille  po- 
puius  nunquam  mandatum  Dei  prnteriisse ;  et  quem 
dioat  bedum  quem  nunquam  accepit,  utcum  amicis 
sttis  epularetur.  Sed  de  mandato  non  prstergresso 
facile  illud  oecurrit,  neque  de  omni  mandato  dictum 
esse,  sed  de  uno  maxime  necessario,  quo  nullum 
Deum  alium  preter  unum  Greatorem  omnium  colere 
JU8SU8  est  {Exod,  xx,  3) :  neque  iste  fllius  in  omni- 
bu8  leraeiitis,  sed  in  his  inteliigitur  habere  personam^ 
qui  nunquam  ab  uno  Deo  ad  simulacra  conversi  sunt. 
Quanquam  enim  tanquam  in  agro  positus  iste  fllius 
terrena  deaideraret,  ab  uno  tamen  Deo  ista  deside- 
rabat  bona,  quamTis  communia  cum  pecoribus.  Unde 
in  PFalmo  ex  persona  Sjnagogfle,  quod  interpretatur 
Aaaph,  convenienter  accipitur  dictum,  Quasi  pecus 
factui  sum  ad  te,  et  ego  semper  tecum  (PsaL  lxzii, 
33).  Quod  etiam  patris  ipsius  testimonio  comproba- 
tur,  cum  dicit,  Tu  mecum  es  sempcr,  Non  enim  quasi 
mentientem  redarguit,  sed  secum  perseverantiamejus 
approbans,  ad  perfruclionem  potioris  atque  jucun- 
dioris  exsultationis  invitat. 

Qttis  est  ergo  bedus  quem  nunquam  accepit  ad 
epulandum  ?  Peccator  profecto  hssdi  nomine  signifl- 
cari  solet.  Sed  absil  ut  Antichristum  inteiligam.  Non 
enim  exitum  inveniohujusce  sententiss.  Muitumenim 
absurdumest,  eumcuidicitur,  Tu  mecumessemper,  hoc 
a  patre  optasse,  ut  Antichristo  crederet.  Nequeomnino 
in  eis  Judeeorum,  qui  Antichristo  credituri  sunt, 
istum  fliium  fas  est  intelligi.  Quomodo  autem  epu- 
iaretur  ex  illo  haedo,  si  ipse  essel  Anticbristus,  qui 
ei  non  crederet  ?  Aut  si  hoc  est  epulari  ex  haedi  occi- 
sione,  quod  est  de  Antichristi  perdilione  lxtari,quo- 
modo  dicit  fllius  quem  recepit  paler  hoc  sibi  non 
fuisse  conoessam,  cum  omnes  fllii  Dei  de  illius  ad- 
versarii  damnatione  leetaluri  sint?  Nimirum  ergo 
(quod  in  re  obscurissima  sine  prepjudicio  diligen- 
tioris  inquisitionis  dixcrim)  ipsum  Dominum  eibi 
negalum  adepulandumconqueritur,  dumeum  pecca- 
torem  putat.  Gum  enim  haedus  est  illi  genli,  id  est, 


cum  eum  aabbati  violatorem  et  profanatorem  Legis 
exislimat,  Juoundari  epulis  ejua  non  meruit :  ut  quod 
att,  Nunquam  dedini  mihi  hcedum,  ul  cum  amicis  mei$ 
epularer;  tale  sit  ac  sit  diceret,  eum  qui  mihi  haedus 
videbalur,  nunqnam  dedisti  mihi  ad  epulandum,  ep 
ipsomihi  illomip8um  non  concedens,  quo  mihi  hffi- 
du8  videbatur.  Quod  autem  dicit,  cum  amicis  meis, 
autex  persona  principum  cumplebe  intelligitur,  aut 
ex  persona  populi  Jerosolymitani  cum  csteris  po- 
pulis  Juda.  Meretricea  aulem  cum  quibus  dissipasse 
aubstantiam  suam  filius  Junior  accusatus  est,  recte 
intelligunlur  superstitiones,  relicto  uno  connubio  ie- 
gitimo  verbi  Dei,  cum  turba  daemoniorum  cupidilate 
turpissima  fornicari. 

Quid  deindesibi  vuit  quod  cum  pater  diceret,  Tu 
mecum  es  semper,  quod  jamtractatumest,  addidit, 
Et  omnia  mea  tua  sunt  f  Qua  in  re  primo  cavendum 
est  ne  inlelligaa  ita  dictum,  omnia  mea  tua  sunt,  quasi 
non  sint  et  fratrie,  ut  tanquam  in  terrena  hiBreditale, 
patiaris  angustias,  quomodo  possiotomniaesse  majo- 
ris,  si  babet  ibi  etiam  junior  partem  suam.  Sic  enim 
a  perfectia  et  perpurgatis,  ac  Jam  immortalibus  flliis 
habentur  omnia,  ut  aint  et  omnium  singula,  etomnia 
singttlorum.  Ul  enim  cnpiditaa  nihii  sine  angustia,  ita 
n]hilcttmangu8tiacharita8tenet.Sedquomodoomnia? 
Num  et  Angelos,  ait  aliquia,  et  Virtutes  sublimes 
ac  Potestates,  atque  universa  CGelestia  Dci  ministeria 
Deus  in  possessionem  tali  fllio  subjecisse  pulandus 
est  ?  Si  posaeesionem  sic  accipias,  ut  ejus  possessor 
ipse  sitdominus ;  non  utique  omnia.  Non enim  domini 
erunt,  aed  consortes  potius  Angelorum,  de  quibus 
dictum  est,  Erunt  gequates  Angelis  Dei  {Matth.  xxn, 
30).  Sin  vero  possesaio  sic  intelligitur,  quomodo 
recte  dicimus  possidere  animas  veritalem  ;non  inve- 
nio  cur  non  vere  ac  proprie  accipere  possimus  omnia 
quae  dicta  sunt  omnia.  Non  enimillud  ita  loquimur, 
ut  dominas  veritatia  dicamns  animas,  quam  ab  eis 
dicimus  possidcri.  Aul  si  nomine  posseasionis  ad 
hunc  sensumimpedimur,  id  quuque  auferatur.  Non 
enim  ait  pater,  Omnia  in  possessionem  tibi  dabo, 
aive,  Omnia  mea  possides  vel  possidebis;  sed, Omnta 
mea  tuasunt.  Nec  tamen  ita  sunt  ejus,  ut  ipsiusDei. 
Quod  enim  est  in  nostra  pecunia,  potest  familiae  no- 
8tre  Tcl  alimentumesse  velornamentum,  vel  aliquid 
hujusmodi.  Et  certe  cum  ipsum  patrom  rccte  illo 
possct  suum  dicere,  non  video  quse  ipsiua  recte  sua 
vocare  non  possil,  diversia  duntaxat  modis.  Gum  cnim 
beatitatem  illam  obtinuerimus,  nostra  erunt  ad  vi- 
dendum  superiora,  nostra  erunt  ad  convivendum 
ffiqualia,  nostra  erunt  ad  dominandum  infcriora.  Gon- 
gaudeat  ergo  Bccurissimus  major  frater,  quiajunior 
frater  mortuus  eral^et  revixii ;  pcrierat,  et  inventusest, 

XXXIV  [Ib.  XVI,  i-9.]  In  viilico  quem  Dominus  eji- 
ciebat  de  villicalu,  et  laudavit  eum  quod  in  fuiurum 
sibi  prospexerit,  non  omnia  debemua  ad  imitandum 
sumere.  Non  enim  aut  Domino  noslro  facienda  est  in 
aliquo  frauB^ut  de  ipsa  fraude  eleemosynas  faciamus, 
aut  eo8  a  quibus  recipi  volumus  in  tabernacula 
seterna,  tanquam  debitores  Dei  et  Domini  nostri  fas 


1349 


LIBER  SECCNDUS. 


13S0 


esl  inlelligi;cumJu3U  el  saacti  sigDineentur  hocioco, 
qui  608  introducaut  in  tabernacula  aBterna,  qui  necos- 
fitalibus  suis  terrenabonacommunicaverint;  dequi- 
bu8  eliam  dicit,   quod  si  quis  alicui  eorum  calicom 
aquae  frigide  dcderll  tantum  in  nomine  discipuli,  non 
perdet  mercedem  suam  {Matih,  x,  42)  :  sed  etiam  e 
contrario  ducunturistae  similitudines,  ut  intelligamus 
b!  laudari  potuit  ille  a  Domino  qui  fraudem  faciebat, 
quanto  amplius  placeant  Domino  Deo,  qui  secundum 
cjus  prxceptum  illa  opera  faciunt;  sicutetiamde  ju- 
dice  iniquitalis  qui  interpellabatur  a  vidua,  compara- 
tionem  duxit  ad  judiccm  Deum,  cui  nulla  ex  parleju- 
dcx  ioiquus  conferendus  est  {Luc.  xviii,  2-8).  Quod 
autem  de  oentum  cadis  olei,  quinquaginta  scribi  fecit 
a  debilore  ;  et  de  centum  coris  tritici,  octoginta;  ad 
nibil  aliud  valere  arbitror,  nisi  ul  ea  quae  similiter  at- 
que  in  Levitas  Judsi,  quisque  operaturinGhristi  Ec- 
clesiam  >,  abundet  justitia  ejus  super  Scribarum  ct 
Phariseorum  (Matth.  v,  20),  ut  cum  illi  decimas  da- 
rcnt,  isti  dimidias  dent  :  sicut  non  de  fructibus,  sed 
de  ipsis  boois  suis  fecit  Zacchoeus  (Lttc  xix,  8);  aut 
certo  duplicet  decimam,  ut  duas  dccimas  dando  su- 
peretimpendia  Judaeorum.  Mamroona  vero  iniquitatis 
ob  hoc  a  Domino  appellata  est  ista  pccunia,  quam 
possideraus  ad  tempus,  quia  Mammona  divitiffi  inter- 
pretantur,  nec  sunt  istffi  divilias  nisi  ioiquis,  qui  in 
eis  constituunt  spem  atque  copiam  beatitudinis  suae  : 
a  juslis  vero  cum  hsc  possidentur,  est  quidem  ista 
pecunia,  sed  non  sunt  iilis  divitix  nisi  coelestes  ct 
spirituales,  quibus   indigentiam   suam  spiritualiter 
supplenles  cxclusa  egestate  miseris,  beatitudinis  co- 
pia  dilantur. 

X\XV  [Ib.  XVI,  13.]  Quod  dicit,  Si  in  alieno  fide' 
L's  non  fmstis,  alienas  appellat  terrenas  facultates ; 
quia  nemo  eas  secum  moriens  aufert.  lloc  est  quod 
dicitDavid  :  Ne  timueris  cum  dives  factus  fuerit  homo^ 
et  cum  multiplicata  fuerit  gloria  domus  ejus;  quoniam 
non^  cum  morietur^  accipiet  omnia,  negue  simut  descen" 
dct  cum  eo  gloria  ejus  {Psal.  xlviu,  17,  18). 

XXXVl.  [Ib.  XVI,  13. J  Quod  ait,  Aut  unum  odiet,  et 
atlerumdiliget ;  aut  uni  adhxrebity  etalterumcontemnet, 
non  slne  consideratione  distioguenda  sunl.  Nonenim 
passlm  aut  quasi  temere  dicta  sunt.  Nemo  enim  inter- 
rogatas  ulrum  diligat  diabolum,  respondet  so  diligo- 
re,  sed  potius  odisso  :  Deum  autom  se  diligere  omnos 
fere  proclamant.  Ergo  aut,  unum  ^odiet,  et  allerum 
diliget,  ut  fleri  debet  :  odiet  scilicet  diabolum,  diliget 
Deum.  Quod  vero  adjunxil^  Aut  alteri  adhxrebit^et 
alterum  contemnct :  adhsrebil  scilicet  diabolo,  cum 
quasi  ejus  prsmia  temporalia  seclatur;  contemnet 
aulem  Dcum.  Non  dixit,  odiet,  ztdi  contemnct :  sicut 
Eolenl  minas  ejus  postponere  cupiditatibus  suis,  qui 
de  booitate  cjus  ad  impunitatem  sibi  blandiuntur. 
QaibusperSalomoncm  dicitur  :  Fiti,  ne  adjiciaspec- 
catum  supcr  peccatum,  et  dicaSy  Miseratio  Dei  magna  est 
(Eccli.  V,  5,  G). 

1  Itamclioris  notoe  .Mts.  necuon  Rat.  Aa).etFr.«ni9iquod 
iu  bift  cJilionihna  pro,  Ecclesiam^  legitur,  Eocicsia.  At 
apuJ  Lmv.  ii.ihelur  t^ic  :  Qtut  simiiilcr  in  sacenfotes,  aiquc 
in  leviiai  Juixi^  qui^que  operaiur  in  Christi  Ecclesia» 


XXVII.  [Ib.  XVI,  10.]  licgnum  caslorum  vim  pati- 
tur,  et  qui  vim  faciunt,  diripiunt  iltud  {Maith,  xi,  12). 
Non  solum  ut  quisque  ista  contemnat,  sed  etiam  lin- 
guas  deridentium  se  talia  contemnentem  :  hac  enim 
vi  facta  invadit  quodammodo  quasi  prffidator  violen- 
tus  regnum  ccDlorum.  Hoc  enim  subjunxit  Evange- 
lisla,  cum  dixisset  derisum  fuisse  Jedum  a  Phari' 
sffiis,  cum  de  contemnendis  terrenis  divitiis  loque- 
retur. 

XXXVIII.  [Ib.xvi,   19-31.1  Homo  quidam  erat  di- 
ves,  el  induebatur  purpura  et  bysso,  et  epulabatur  quoti^ 
die  splendide,  et  cxtcra.   Per  allcgoriam   eic   accipi 
possunt,  ut  in  divite  intclligantur  superbi  Judffiorum, 
ignorantes  Dei  justitiam,  et  suam  volentes  conslituere 
(liom,  X,  3).  Purpura  et  byssus,  dignitas  regni  eet. 
Ei  auferelur,  inquit,  a  vobis  regnum  Dei,   et  dabitur 
gent  ifavientijustitiam  (Matth.  xxi,  43).  Epulatio  splen* 
dida,  jactantia  Legis  est,  in  qua  gloriabanlur  plus  ad 
pompam  elationis  abutentes  ea,[quam  ad  neceBsitatem 
Balutis  utcntes.   Mendious  autem   nomine  Lazarus, 
quod  interpretatur  Adjutus,   signifioat  indigentem, 
veluli  gentilem  aliquem  aut  publicanum,  qui  tanto 
magisadjuvatur,  quanto  minus  de  suarum  copia  fa- 
cultatum  prssumit.  Tales  erant  duo  qui  orabant  in 
templo ;  unus  publicanus,  ct  alius  pharisffius.  Dives 
ergo  dicit  |tanquam  satiatus  Justitia,  non  inter  illos 
beatos  numeranduB  qui  esuriunt  et  sitiunt  justitiam 
(Id.  V,  6) :  Gratias  tibi  ago^  quia  non  sum  sicut  publi' 
canus  isie.  Paupcr  auteni  qui  se  adjuvari  deaiderat, 
dioit :  Propitius  esto  mihi  peccatori  (Luc.  xviii,  10-13). 
Desideral  tamen  saturari  do  micis  qus  cadunt  de 
roensa  divitis  jacens  ad  januam.  Non  eoim  admitteba- 
tur  ad  cpulas  ejus,  qui  nec  bcno  illis  utebatur,  nec 
egenti  dabal ;  tanquam  Scriba  olavcs  habens  regoi 
coDlorum,nec  ipse  iDtrans,  nec  alios  intrare  permit- 
tens  (Id.  XI,  42).  Micae  cadcntes  de   mensa  divitis, 
sunl  quffidam  verba  Legis,  quffi  illi  jactantes  quasi 
projiciebant  in  tcrram,  cum  superbe  populo  loque- 
rcntur.  Uiccra,  sunt  coufessiones   peccatorum,  vclut 
niali  bumoresavisceribus  iutimis  foras  erompcntes. 
Ganes  qui  ca  lingebant,  nequissimi  homines  amantes 
peccata,  qui  lata  lingua  etiam  laudare  non   cessant 
opera  mala,  qus  in  se  alius  gemons  et  confltens  de- 
testatur.  Sinus  Abrahs,  requies  beatorum  pauperum, 
quorum  est  rcgnum  coelorum,  in  quo  post  hano  vi- 
tam  recipiuntur.  8epulturainferni,poenarum  profun- 
dilas,  quffi  superbos  et  immisericordes  post  hanc  vi- 
tam  vorat.  Quos  tamen  Dominus  in  ista  narratione 
dicitvideredelonginquoatque  sentire  beatorum  rc- 
quiem,  quo  sano  transire  non  possunt. 

Quod  autcm  linguam  sibi  vult  refrigerari,  cum  in 
flamma  utique  lotus  ardcretjSigniflcat  quod  scriptum 
cst,  Mors  et  vita  in  manibus  lingux  (Prov.  xviii,  21)  : 
ct  quia  ore  confessiofit  ad  salutem  (PiOm.  x,  10),  quod 
pcrsupcrbiatnillenoafecit.  Extrcmum  autem  digiti, 
vol  minimam  operationem  misericordi®  significat, 
qua  per  Spiritum  sanclum  subvenitur.  Cum  autcm  ei 
dicitur,  RcccjiiHi  bona  in  vitatua,  illudtangitur,quia 
foiicitatcm  dilexit  ssculi,  nec   aliam  vitam  prster 


1351 


QU^STIONUM  EVANGELIORUM,  S.  AUGUSTINI 


13=^2 


islamiaqua  superbas  tuxnebat,  adamavil.  Lazarum 
aulem  maladicit  recepisse,  quia  iatellexitbujas  vitn 
mortalitatem,  iabores,  dolores,  et  aerumoas,  poBaas 
esse  peccati :  dequoscriptum  est,  Eramus  ei  nosna- 
iuraliler  filii  irx,  sicut  ei  cxteri  {Ephes,  ii,  3) ;  de 
quo  iterum  scriptum  est,aeo  infaatemcujus  est  uaius 
diei  vita  super  terram  mundum  esse  a  peccato  (Job 
XIV,  4,  sec.  LXX),  quiaomaesutique  ia  Adam  mori- 
mur  (I  Cor,  xv,  22),  qui  factus  est  traasgressiooe 
mortalis. 

Quod  autem  dicit,  ad  ealoca  io  quibus  torquentur 

impii,  justos,  eliam  si  veliat,  ooo  posse  transire^ 

qoid  aliud  signiGcal,  aisi  post  baac  vitam  ila  rece- 

ptis  in  carcere,  ut  ooo  iodc  excaot  doneo  reddant  oo- 

vissimum  quadraalem  {Maiik,  v,  26),  per  iocommu- 

tabiiitatem  divioffi  eenteotisB,  ouUum  auxilium  mise- 

ricordi®  posse  prieberi  a  justis,  etiam  si  eam  veliot 

prsberc?  Quoadmoaet  sciiicet  ut  ia  bac  vita  bomi- 

nes  subveoianbquibus  possuot,  ne  poslea  etiam  si 

optime  recepti   fuerint,  eis  quos  diligunt  opituiari 

000  valeaot.  Iliud  ooim  quod  scriptum  est,  Ui  et  ipsi 

reeipiani  vos  in  xierna  iabemacula  (Luc,  xvi,  9),  ooo 

desuperbisetimmisericordibusscriptum  est,  qualis 

isle  dives  fuisse  demoaslratur,  quod  recipi  a  sanctie 

in  illa  tabernacula  mereantur ;  sed  de  bis  qui  sibi 

amicoB  oniciosissimie  operibus  misericordiic  feceriot : 

quaoquam  neo  ipsos  justi   velut   propria  poiestate 

quasi  gratificando  recipiaot ;  sed  promissiooe  atque 

permissiooe  illius  qui  eos  consilio  praomonuit  ut  sibi 

amicos  facerent,  et  qui  seipsum  pasci,  vestiri,  hospi- 

tio  recipi^  visitari  ia  uooquoque  minorum  suorum, 

liberatorisbooitate  digoatus  esl.  Quaoquam  illa  re- 

ceptio,  utrum  statim  posl  istam  vitam  fiat,  aa  ia  fioe 

saecoli  in  resurrectione  mortuorum  atque  ultima  re- 

Iributione  judicii,   non    minima   quaestio   est  :  sed 

quaodolibot  (lat,  ccrte  do  talibus  qualis  ilie   dives 

iosiouatur,  nuUa  Scriptura  fieri  poilicetur. 

Quioque  aulem  fratresquos  babere  se  dicit  ia  domo 
patris  sui,  Judsos  significant.  Appeliati  enim  suot 
quioque,  quiasub  Lege  detioebaolur  quse  per  Moyseo 
data  est,  qoi  libros  quinque  cooscripsit.  Quod  vero 
Lazarom  petitmitti  ad  fratres  suos,  seasil  se  utique 
iodigoum  qui  teslimooium  perhibeat  veritati :  et  quia 
non  impetraverat  paululum  se  refrigerari  ^,  multo 
minus  credil  relaxari  se  posse  ab  iaferis  ad  pra*dica- 
tiooem  veritatis.  Qiiod  Abrabam  dioit,  Si  voluni  cre- 
dere,  habeni  Moysen  ei  Propheias,  noa  tstos  Evangelio 
prsposuit;  sed  quiaEvangciium,  siout  dicit  Aposto- 
lus,  testimonium  habel  a  Lege  et  Propbetis  (liom. 
III,  21),  illiscredeodo  posse  eos  significat  ad  Evao- 
gelium  pervooire  :  sicut  alio  loco  ipse  Domious  dicit, 
Si  credereiis  Moijsij  credervtis  ei  mihi :  ilie  enim  de  nie 
scripsif  (Joan.  v,  46).  Deaique  ad  boc  pertinot  quod 
etiam  postea  dicit,  Si  Moysen  ei  Propheias  non  au- 
diuniy  neque  si  quis  ex  mortuis  resurrexerit^  credent:  quia 
eum  prasauntiaverunt  Mojses  et  Prophels  qui  sur- 
roxitamortuis,  hoc  ipsum  etiamdeillo  quod  resur- 
recturus  esset  a  mortuis,  quibus  non  oredeado  utique 


nco  Ghristo  voluat  crederc.  Mullo  mious  ergo  cuilibet 
possunt  credere  qui  a  mortuis  resurrexerit,  quando 
ei  non  credunl,  cujus  resurreclionem  Muyscs  et  Pro- 
phetffi  praedicaverunt,  quibus  credere  nolunt. 

Alitur  etiam  intelligi  poiest  isla  narratio,  ut  per 
Lazarum  Dominum  significari  accipiamus,  jacentcm 
ad  jaouam  illius  divitis,  quia  se  ad  aures  superbissi- 
mas  Judseorum  iucaroationis  bumilitale  dejecit :  cu* 
piens  salurari  de  micis  qux  cadebani  de  mensa  divilis^ 
qusereoe  ab  eis  vel  mioima  opera  justitiae,  quae  suas 
mecsap,  hoo  est,  auae  potestati  per  superbiam  ooo 
usurpareot  ^quae  opera  misericordiae  atque  bumilita- 
lis,  quamvis  mioioia  el  sioe  disciplina  et  perseverao- 
tia  vitae  booae,  saltem  ioterdum  vei  casu  facereot, 
sicut  micae  de  meosacadere  solent.  Uicera,passione8 
suot  Domioi  ex  iofirmitate  carnid,  quam  pro  oobiB 
suscipere  digoatus  est.  Ganes  ergo  qui  ea  liagebaot, 
Gentes  sunt,  quos  homines  peccatores  et  immundos 
dicebant  Judaei,  ettamen  passiones  Domini  in  Sacra- 
meotis  corporis  et  sanguinis  ejus,  per  totum  jam 
orbem  suavitale  iambunt  devotissima.  Jam  sinus 
Abrabae  intelligitur  secretum  Putris  <|uo  post  passio- 
oom  rcsurgens  assumplus  est  Dominus  :  quo  eum 
portatum  ab  Angelis  ideo  dictum  puto,  quia  ipsam 
rcceptioncm  qua  in  secretum  Patris  abscessit,  Angeli 
annuntiuverunt  discipulis  inlucntibus.  Dicendo  cnim, 
Quid  slatis aspicientes  in  coslum  (Aci.  i,  li)  ?  quid  aliud 
dixerunt,  nisi  nullo  modo  posse  oculoshominum  us- 
que  in  illud  penetraro  secretum  quo  ibat  Duminus, 
curo  in  conspcctu  discipulorum  ferretur  in  ccclum  ? 
Jam  cffitera  secundum  superiorem  cxpositionem  ac- 
cipipossunt  :  quia  sccrelum  Patris  bene  intelligitur, 
ubi  etiam  ante  resurrectionem  juslorum  aninios  vi- 
vunt  cum  Deo.  Tanto  enim  vcrius  uLique  cst  Deus, 
quanto  nullo  continetur  loco,  sicut  et  latroni  dicluin 
est,  Hodie  mecum  eris  in  paradiso  (Luc  xxiii,  43)  : 
undenunquam  recessit  Dei  filius,  quamvis  ab  homi- 
nibus  nunqnam  recessit  Dei  filius,  quaravis  ab  homi- 
nibus  per  susceptam  carnem  in  civilate  Judaeorum 
tanta  pateretur. 

XXXIX.  [Ib.  xvii^  5-10.]  Quod  dixerunt  discipuli 
DominOy  Adauge  nobis  fidcmy  potcst  quidcm  intclligi 
hanc  fidem  sibi  eos  augeri  postulasse,  qua  creduntur 
ea  quae  ooo  videolur :  sed  tamen  dicitur  etiam  fidcs 
rerum,  quaodo  ooo  verbis,  scd  rcbus  ipsis  prassen- 
tibus  crcditur  ;  quod^futurum  est,  cum  jam  prr  epe- 
cicm  manifestam  se  contemplandam  pra^bebil  t^anctis 
ipsa  Dei  Sapientia  per  quam  facla  sunt  omnia  {PmL 
ciii,  24).  Dc  qua  fide  rerum  lucisque  illius  pr(R8Cu- 
tate'  forsitan  Paulusapostolus  dicit :  •  Justitiaenim 
Dei  in  eo  revelatur  ex  fide  ia  fidem  »  (liom,  i,  17). 
Dicit  enim  et  alio  loco  :  c(  Nos  autem  revelala  facie 
gloriam  Domini  speculaotcs,  io  eamdem  imaginem 
transformatur  de  gloria  io  gloriam,  tanquam  a  Do* 
mini  Spiritu  »  (II  Cor,  iii.  i8).  Sicut  enim  hic  ail,  de 
gloria  ingloriam  ;  ita  et  ibi,  ex  fidein  fidem  :  deglo- 
ria  scilicet  Evangelii,  quo  nunc  credentes  illuminao. 
tur,  in  gloriam  ipsius  incommutabilis  et  inaoifesta) 


i  Mss.  paululum  tibi  re/ngerari,  Forle, palaium  #i6t,etc.  *  Quataor  Mss.  prMstntia, 


1353 


LIBEIl  SEGUNDUS. 


1364 


veriUlis^  quft  tanc  eommQlati  perfruenlur ;  ita  ex 
fide  verborum  qaibus  nunc  credimud  quod  nondum 
ridemus,  in  fidem  rerum  quain  eteroum  quod  nunc 
credimus,  obtinebimus.  Secundum  eententiam  hanc 
etiam  illud  dictum  est  a  Joanne  in  Epistola  ad  Par- 
tbos :  DiUclissimif  nunc  filii  Dei  sumust  et  nondum 
apparuil  quid  erimus :  scimus  quia  cum  apparuerii,  si- 
miles  ei  erimus,  quoniam  videbimus  eum  sicuti  est 
(I  Joan,  III,  2).  Unde  enim  nunc  filii  Dci  sumuSf  nisi 
quia  potestalem  dedil  nobie  fiiios  Dei  fieri,  crcdenti- 
bus  in  nomine  ejus  (Joan,  i,  12),  ut  videaiiius  in  asni- 
gmate  (I  Cor,  ziii,  12)  ?  unde  aulem  lunc  similes  ei 
erimus,  niei  quoniam,  ut  ipsc  ait  videbimus,  cumsicuti 
est  ?  Quod  ctiam  dictum  est,  Tunc  autem  facie  ad 
faciem, 

lllam  ergo  fidem  praesentis8im89  veriUitis  plerisque 
noQ  intelligentibus  videri  potest  Dominus  noster, 
discipulis  suis  non  ad  id  quod  petiverantrespondisse. 
Cum  enim  dixissent  Domino,  Adauge  nobis  fidem^  ait 
illis:  ff  8i  baberetis  fidem  tanquam  granum  sinapis, 
diceretis  buic  arbori  moro,  Eradicare  el  transplan- 
tare  in  roare,  et  obediret  vobis.  »  Deinde  sequitur : 
«  Quis  aulem  vestrnm  habens  servum  arantem  aut 
paHceolem,  qui  regresso  de  agro  dicet  illi  siatim, 
Traosi,  recambe ;  et  non  dicet  ei,Para  quod  ccBnem, 
el  prscinge  te,  et  ministra  mihi  donec  manducem  el 
bibam,et  post  hec  tu  manducablsetbibes?Numquid 
gratiam  habet  servo  iili,  quia  fecit  qus  sibi  impera- 
Terat  ?  Non  puto.  Sic  et  vos  cum  feceritis  omnia  quae 
precepla  sunt  vobis,  dicite :  Servi  supervacui  sumus  ; 
quod  debuimas  facere  fecimus.  »  Quid  hec  pertineant 
ad  id  quod  dictum  est  Domino,  Adauge  nobis  fidemf 
difficiJe  apparet,  nisi  intelligamue  ez  fide  in  fidem,  id 
est,  ex  fide  ista  io  qua  ministralur  Deo,  in  illam 
fidem  eos  significasse  trnnsferri  ubi  fruantur  Deo. 
Aogebitur  enim  fides,  cum  primo  verttis  prsdicanti- 
bus,  deiode  rebus  apparentibus  credetur.  Sed  illa 
contemplatio  summam  quietem  habet,qu9in  «terno 
Dei  regno  tribuitur ;  summa  veroquiee  iila,  prffimium 
est  jastorum  iaboram,  qui  in  Ecolesi»  roinistratione 
peraguntur.  Et  ideo,  quamvis  in  agro  aret  servus  aut 
pascat,  boc  est,  in  vita  seculari  vel  terreua  verset 
negotia,  vel  stultis  hominibas  tanquam  pecoribus  ser- 
viat  ;  opus  est  ut  post  illos  labores  domum  veniai, 
boc  est,  Ecdesis  societur ;  laboret  etiam  ibi  mini- 
strans  Domioo  suo  donec  manducet  et  bibat(nam  et 
esuriens  ille  qussivit  poma  in  arbore  [Mattk,  xxi, 
18,  19],  et  a  Samaritana  aquam  sitiens  postulavit 
[Joan.  IV,  7]) :  manducet  ergo  et  bibat  confessionem 
et  fidem  gentium,  mini^lrantibus,  hoc  est,  evangeli- 
lanlibas  servis  suis.  Quo  pertinet  etiam  illud  i|uod 
de  grano  sinapis  eis  primo  respondit,  prius  illos 
fidem  habere  debere  prssenti  vit«  necessariam,  quas 
roinima  videtur  quamdiu  thesaurus  est  invasis  ficti- 
libus,  sed  vi  maxima  effervet  et  germinat.  Domious 
Doster  Jesus  Chrislus,  qui  vult  pasci  ministerio  ser- 
vorum  tuorum,  hoc  est,  in  suum  corpus  quasi  ma- 
ctatos  et  manducatos  transferre  credentes,  etiam  hic 
pascit  eos  verbo  fidei  et  sacramento  passionis  sus. 

Patrol,  XXXV. 


Non  enim  venit  ministrari,  sed  ministrare  (MaUh,  xz, 
28).  Dicant  ergo  illi  servi  per  sinapis  granum  arbori 
huic  moro,  hoc  est,  ipsi  Evangelio  crucis  dominics, 
per  poma  sanguinea,  tanquam  vulnera  in  ligno  pen- 
dentia,  viotum  populis  prebltura ';  dicant  ergo  illi 
ut  eradicetur  de  perfidia  Judieorum,  et  in  mare  GeU' 
tium  vransferalur  atque  plantetur  :  hac  enim  dome- 
siica  servitute  csurionti  et  sitienti  Domino  ministra- 
bunt.  Tunc  demum  quaeranl  escis  incorruptibilibos 
in  astcrnum  diviDffi  Sapientiffi  perfrui,  cum  dixerint, 
Servi  supervacui  sumus,  quod  debuimus  faeere,  fed- 
mus:  nihil  nobis  operis  restat ;  cursum  consuromavi- 
mus,  agoncm  perfecimus,  superest  nobis  corona  ju- 
sliliffi  (II  Tim,  iv,  7,  8).  Omnia  enim  dici  possunt  de 
iila  inefTabili  perlruotione  veritatis  :  et  tanto  magis 
omnia  dici  possunt,  quantominus  digne  dici  aliquid 
potest.  Nam  et  lux  est  illuminatorum,  el  requies 
exercitatorum,etpatria  redeuntium,  et  esoa  indigen- 
tiuin,  et  corona  vincentium  :  et  qufficumqQe  bona 
temporaliier  iranseuntia  per  creaturas  partes  error 
appetit  infidelium»  veriora  in  eternum  manentia 
in  Greatore  omnium  simul  inventura  est  pietas  filio- 
rum. 

XL.  [Ib.  XVII,  12-19.]  In  docem  leprosis  quos  Do- 
minus  ita  mundavit,  cum  ait,  Ite,  ostendite  vos  sacer» 
dotibus,  multa  quffiri  possunt  qus  merito  quffirentes 
movent.  Non  solum  de  numero  quid  sibi  velint  quod 
decem  sunt,  el  quod  unus  ex  illis  solus  gratias  agit ; 
beo  enim  libere  quffiruntur,  ut  eliam  non  investigata» 
vel  nihil  vel  non  multum  impediant  intentionem  le* 
gentis  ;  sed  illa  potius,  cur  eos  ad  sacerdotes  miserit, 
ut  cum  irent  mundarentur.  NuUum  enim  eorumqui- 
bu8  haec  corporalia  beneficia  prffistitit,  invenitur  mi* 
sisse  ad  sacerdotes,  nisi  leprosos.  Nam  et  illum  a  le- 
pra  mundaverat  cui  dixit :  Vade,  ostende  te  saeerdoU- 
buSt  et  ofjer  pro  te  sacrificiu?»  quod  praecepit  Moyses, 
in  testimonium  illis  (Luc,  v,  13,  14).  Deinde  qualis 
mundatio  spiritualis  possit  intelligi  eorum,  quos  in^ 
gralos  exslitisse  redarguit.  Secundum  corpus  enim 
facile  est  videre  posse  hominem  non  babere  lepram, 
ct  tamen  animi  esse  non  boni:  secundum  significa- 
tionem  autem  bujus  miraculi,  conturbat  considertn* 
tem,  quomodo  mundus  dici  possit  ingratus. 

Quffirendum  igitur  cst  quid  ipsa  lepra  significet. 
Non  enim  sanati,'sed  mundati  dicuntur  qui  ea  cirue- 
runt  :  coloris  quippe  vitium  est,  non  valetudinis  aut 
integritatis  scnsuum  atque  membrorum.  Leprosiergo 
non  absurde  intelligi  possunt,  qui  scientiam  veras  fi- 
dei  non  habentes,  variasdoctrinasprofitenturerroris. 
Non  enim  vel  abscondunt  imperitiam  suam,  sed  pro 
summa  peritia  proferunt  in  iucem,et  jactantia*  ser- 
monis  ostentant.  NuIIa  porro  falsa  doctrina  est  qu» 
non  aiiqua  vera  intermisceat.  Vera  ergo  falsis  inor- 
dinate  permixta,  in  una  disputalione  vel  narratione 
hominis,  tanquam  in  unius  corporis  colore  apparen- 
tia,  significant  lopram,  tanquam  veris  faisisiiue  co- 

i  Rat.  et  Ms.  Cisterciensii  vinum  popuiis  prMbitura. 
2  Mss.  noBln  omi)p.9y  jnetantiam :  et  paulo  infraproco- 
lorum  fuciSy  linbeDl,  eolorum  toois. 

{Quarante^trois,) 


1355 


QUiESTIONUM  EVANGBLIORUM,  S.  AUGUSTINI 


1556 


lorum  faeis  homana  corpora  variantem  atque  macu- 
tantem.  Hi  aulem  tam  vitandi  sunt  Ecolesi»,  ut  si 
fieri  potesiy  longius  remoti  magno  clamore  GhriBtum 
interpelient :  sicut  isti  decem  sleterunt  a  longe^  et  le- 
vaverunt  voeem,  dicentes  :  Jesu  preeceptor,  miserere 
nosiri.  Nam  et  quod  praeceplorem  vocant,  quo  no* 
minenescioutrumquisquamDominuminterpellaverit 
pro  medicina  oorporali,  satis  puto  sigoificare  lepram 
falaam  esse  doctrinam,  quam  bonue  praeceptor  abs- 
tergit. 

Sacerdotium  vero  Judsoram  nemo  fere  fldelium 
dabitat  iigaram  fuisse  futuri  sacerdotii  regalis,  quod 
est  in  Ecclesiff,  quo  coneecrantur  omnes  pertinentes 
ad  corpus  Ghristi,  summi  et  veri  principis  sacerdo- 
tam.  Nam  nunc  et  omncs  unguntur,  quod  tunc  regi- 
bas  tantum  et  sacerdotibus  fiebat :  et  quod  ait  Petrus 
ad  christianum  populum   scribens,  Regale  sacerdo- 
tium  (I  Petr.  ii,  9) ;  utrumque  nomen  illi  populo  con- 
venire  declaravit^  quo  illa  unctio  pertinebat.  Cetera 
itaque  vitia  tanquam  valetudinis  et  quasi  membrorum 
animsatque  sensuum,  per  seipsum  interius  in  con- 
scientia  et  intellectu  Dominus  sanat  et  corrigit :  do- 
ctrina  vero  vel  imbuendi  per  Sacramcnta,  vel  catechi- 
landi  per  sermonem  sonantem  alque  lectionem,  ub 
color  quidam  intelligitur  verus  atquo  sincerus,  quia 
in  promptu  est  et  foris  eminentissimus  (non  enim  in 
occoltis  cogitationibus,  sed  in  manifestis  opcrationi- 
bus  hsso  aguntar),  Ecclesiae  proprie  contributa  est. 
Itaque  et  Paulus  voce  Domini  audita,  Quid  me  perse- 
querii?  et,  Ego  sum  Jesus,  quem  tu  persequcris  ;  ad 
Ananiam  tamen  missus  est,  ut  iilo  sacerdotio  quod  in 
Ecolesiaconstitutum  est,  sacramentum  doctrins  fldei 
perciperet,  et  verus  ejus  approbaretur  color  (Act,  ix, 
4-19).  Non  quia  non   polest  per  seipsum  Dominus 
omnia  facere ;  nam  quis  alius  haec  facit  etiam  in  Ec- 
oIe8ia?sed  at  ipsa  socictas  congregatorum  Gdelium, 
approbando  tn  invicem  atque  communicando  verre 
fldei  doctrinam  in  omnibus  quae  dicuntur  verbis,  vcl 
slgnantur  sacramentis,  tanquam  unam  speciem  veri 
eoloris  obdacat.  Ad  hoc  etiam  pertinel  quod  idem  di- 
cit  apostolus :  c  Deinde  post  annos  quatuordecim  as- 
cendi  Jerosolymam  cum  Barnaba  ,assumpto  et  Tito. 
Ascendi  autem  secundum  revelationem  ;  et  ezposui 
eis  Evangelium  quod  pradico  in  gentibus,  seorsum 
autem  iis  qui  videbantor  ^ :  ne  forte  in  vacuum  curro, 
aot  cucurri.  »  Et  paulo  post  :  «  Gum  coguoviasent, 
inquit,  gratiam  qu®  dataest  mihi  Jacobus.Petrus  et 
Joannes,  qui  videbantur  columnaa  essc,  deiteras  de- 
derunt  mihi  etDarnabaB  societatis  (Galat.  ii,  1,  2,  9). 
Ipsa  enim  collatio  unam  doctrinaa  speciem  exclusa 
omni  varietale  monstrubat  :  quod  saiubriter  etiam 
Gorinthios     monet,     dicens,    Obsecro    autem   vos^ 
fratres,  per  nomen  Domini  nostri  Jesu  Christi,  ul  id- 
ipsum  dicatis  omnes  (Cor,  i,  10).  Gornelius  etiam  cum 

^  Editi,  videbantur  esse  aliguid.  Mfs.  quatnor,  videntur. 
Qui  codices,  aliique  e  Mss.  Donadduot,  esse  aliguid:  auod 
etiam  ab  antiiiuU  CorbeieDsibui  versioDis  VQlKalse  Bibliii 
abept ;  neqae  in  grsBco  texlu  Apoetoli  esl  uisi,  tois  dokoitsi, 
id  e^tjuxta  AuguBliDi  exposilioDeni  iu  Epibtola  ad  Gala- 
ta»,  eis  qui  emioebaut  iu  Eccte^ia. 


et  elcemosynae  ejus  aeceptn,  et  preces  ejus  auditas 
ilii  ab  angeio  nuntientur,  propter  doctrinaB  tamen 
Sacramentorumquo  unitatem  ad  Petrum  jubetur  mit 
tere,  tanquam  ilii  et  suis  diccretur,  Ite^  ostendite  vos 
sacerdotibus.  Nam  et  cum  irent,  mundati  sunt.  Jam 
enim  ad  eos  venerat  Petrus,  scd  tamen  ipsi  nondum 
accepto  Baptismatis  sacramento,  nondum  spiritualiter 
ad  sacerdotes  pervenerant  ;  et  tamen  infusione  Spi- 
ritus  sancti,  ct  admiratione  linguarom  eorum  man- 
datio  declarata  est  {Act,  x,  44). 

Qua)  cum  itase  habeant,  jam  faciie  estetiam  illud 
videre,  fieri  posse  ut  quisque  in  Ecclesie  societate 
doctrinam  integram  veramque  asseqoator,  et  omnia 
secundum  catbolicsB  fldei  reguiam  edisserat ',  distin- 
guat  a  Greatore  creaturam^  eoque  manifestetur  va- 
rietate  mcndaoiorum  tanquam  lepra  caroiese  :  et  ta- 
men  ingratus  sit  Deo  et  Domino  mondatori  suo ;  quia 
elatus  superbia,  gratiarum  agendarom  pia  bamilitate 
non  sternitur,  similisqueefficiturillis  deqoibus  dicit 
Apostolus,  Qui  cum  cognovissent  Deum^  non  ut  Deum 
magnificaverunt,  aut  gratias  egerunt  (Rom.  i,  21). 
Quod  enim  dicit  eos  Deum  cognovisse,  osteodit  qui- 
dem  a  lepra  fuisse  mundatos,  sed  tamen  statim  accu- 
sat  ingratos.  Ideoque  lales  in  novenario  numero  tan- 
quam  imperfecti  remanebunt.Unumenimsi  addatur 
ad  novem,  quedam  effigies  unitatis  impletur :  quo 
fit  tanta  completio,  ot  oltra  non  progrediator  nome* 
rus,  nisi  rursus  ad  unum  redeatur ;  et  baec  per  infi* 
nitatem  numeri  regula  custodiatur.  Novem  itaque  in- 
digent  uno,  ut  quadam  unitatis  forma  coagulentur  et 
decem  sint:  unum  autem  noneis  indigetutcustodiat 
unitatem.  Quamobrem,  ut  illi  novem  qui  gratias  non 
egerunt,  reprobi  effecti,  a  consortio  unitatis  exclusi 
sunt  ;  ita  onos  ille  qui  gratias  egit,  unicaB  EcclesiaB 
significatione  approbatus  atquelaodatus  est.  Et  qoia 
iili  erant  Jodei,  amisisse  per  superbiam  dectarati 
suntregnum  ccBlorum,ubimaxime  unitas  custoditur: 
itte  vero  qui  erat  Samaritanus,  quod  interpretatur 
Gustos,  iili  a  quo  accepit  tribuens  quod  accepit,  et 
quodammodo  cantans  illud  de  Psalmo,  Fortitudinem 
meam  ad  te  custodiam  (Psal,  lviu,  10) ;  per  gratiarum 
actionem  regi  subjectus,  unitatem  regni  humili  de- 
votione  servavit. 

XLI.  [Ib.  XVII,  31.]  Quid  est  quod  dioit  Dominus, 
Qui  fuerit  in  tecto^  et  vasa  ejus  in  domo,  non  descendat 
tollere  illa?  In  tecto  est,  qui  excedens  carnalia,  tan- 
quam  in  aura  libera  spiritoaliter  vivit.  Vasa  ejus  in 
domo,  sunt  sensus  carnales,  quibas  ad  investigandam 
veritatem,  quao  intellecta  capitur,  molli  otentes  peni- 
tos  erraverunt.  Hujus  ergo  spiritualis  viri  jam  vasa 
ista  Tacant  in  domo ;  quia  mente  corpori  superemi- 
nens  per  aciem  intelligentia  tanquamin  tecto  posituo, 
perspicuitate  sapientis  veioti  coelo  apertissimo  fruit 
tur.  Gaveat  ergo  iste,  ne  in  die  tribulatiouis  rursus 
vita  camali,  que  per  sensus  corporis  pascitur,  de- 
lectatoB,  ad  vasa  hujosmodi  tollenda  descendat. 

f  Tres  probaB  notae  Mss.,  secundum  Catholiom  regulam 
edisseral;  omissso,  firiri  Aliup,  secundum  catholicam  re- 
gulam  edisserat. 


1357 


LIBER  SECUNDUS. 


1358 


XLll.  [Ib.  zYii.  31. J  QQid  esl  quod  dioturn  est,  El 
f IM  I»  agro  fueritj  iimiliter  non  redeai  relro  ?  Qni  opo- 
imlur  in  Ecoleait,  sicut  Paulua  et  ApoUo  planiat  et 
rigat  (I  Cor,  iv,  6),  non  respioiat  apem  sfficularena, 
eai  renuQliavit. 

XLIII.  |Ib.  zvii,  32.]  Quid  Bigoifloavil  uzor  Loth? 
Eo8  qui  in  iribulatione  retro  respiciunt,  et  se  ab  spe 
divioc  promissionie  avertunt.  Et  ideo  slatoa  salis 
facia  eat,  ot  admonendo  hominee  ne  hoc  faciant,  tan- 
quam  condiaicor  eorum  ne  eint  fatui. 

XLiV.  [Ib.  zvii,  34,  35.]  Qui  sunt  in  illa  nocU  liuo 
in  leclo^  el  dmm  molentei  in  liJittm,  et  duo  in  agrOy  de 
qoibus  omnibus  binis  singuli  aesumontur,  etsinguli 
relinquentur  ?  Tria  genera  hominum  hic  videntur,  si- 
gnificari :  unum  eoram  qui  otium  et  quietem  eligunt, 
oeque  negoiiie  eaBCularibue  ncque  negotiis  ecclesia- 
eticie  occapaii ;  quc  illorom  quies  lecti  nomine  signi- 
ficata  esi  :  alterum  eorum  qui  in  plebibusconstituli 
regaotur  a  doctioribue  S  agentee  ea  qos  sunt  hujus 
csculi ;  quos  et  feminarum  nomine  sigQilicavit,  quia 
eonsiliie,  ut  dizi,  peritorum,  regi  eii  ezpcdii ;  et  mo- 
ientes  dizit,  propler  temporaliom  negoliorumorbem 
atque  circoitam ;  quas  tamen  in  onum  molentes  dizit, 
in  quantom  de  ipsiB  rebos  et  negotiis  suis  prffibent 
osibas  Eccleeic  :  teriiom  eorum  qui  operantur  in 
Ecclesis  miniBterio  lanquam  in  agro  Dei,  de  qua  agri- 
coltura  Aposlolue  loquitur  (1  Cor,  iii,  9,  9).  In  bie 
ergo  tribue  generibuBbinasuntrursusgenora  hoini- 
nnm  in  singoliB,  ei  pro  robore  soarum  virium  diB- 
cernontor.  Cum  enim  omnes  ad  EcdesiiB  membra 
pertinere  videantur,  adveuiente  tamen  tentatione  tri- 
bulatioois,  eteziliiBquisunt  inotio,  et  ez  illis  qui 
eont  in  negotiis  8«culi,  etez  illis  qoi  Deo  ministrant 
in  EocIeBia,  aliqoi  permanent,  aliqui  cadunt  :  qoi 
permanent  aBsumontor,  qoi  cadunt  relinquuntur.  Er- 
go  unus  astumelurf  ei  unut  relinquetur^  non  quasi 
de  duoboB  hominiboB  dictum  eet,  sed  de  duobua 
generibns  afTectionom,  in  singulis  generibos  trium 
profetsionum.  Initta  ergo  nocte  dizit,  io  illa  tribula- 

iione. 

Ad  ipsatriageoeraqoaB  aBsomootur,  pertinere  ar« 
bitror  etiam  tria  ilia  nomina  virorom  sanctorum, 
qooe  BoloB  liberandos  Ezeohiel  propheta  proountiat, 
ICoe,  Daoiel  et  Job  (E%ech.  ziv,  14).  Videtur  enim 
Noe  pertinere  ad  eoe  per  quoe  Eociesia  regitur ;  Bicut 
per  itlum  in  aquis  arca  gubernata  est  {Gen,  vii,  7), 
qo«  figuram  gestabat  Bcclesi».  Daniel  autem,  qui 
elegil  cmlibcm  vttam,  id  esl  noptias  terreoas  contem- 
pBit,  ai,8icutdicit  ApoBlolus,  sioe  Bollicitudine  vivo- 
ret,  cogitans  qu«  sunt  Dei  (1  (Jor.  vii,  32,  34),  genus 
eorum  signiGcai  qui  8antinotio,sedtamenrortiB8imi 
in  lentationiboB,  ot  possiniasBumi.  Job  autem  quia 
ozoremet  Blioa  habuit,  et  amplas  terrcnarum  rerum 
copiae  {Job  i,  1-3),  ad  iliud  genue  pertinet,  cui  ino- 
lendioum  depotatom  esi,  Bcd  tamen  ot  Bint  fortissimi 
io  teotationtbos^  sicot  ille  foit ;  non  enim  aliter  assu- 
mi  poterunt.  Nee  poto  OBBe  alia  genera  Lominum 
qoibOBConstat  Ecclesia,  quam  ista  tria,  habentia  bi- 

i  Rat.  et  qolnqae  Maa.,  deetoribut. 


nasdifferentias,prop(eras8umptionemetreIiciionem; 
quamvis  in  singulis  multae  sludiorom  voluniatomque 
diversitatea,  ad  concordiam  tamen  onitaiemquecon- 
currentes,  possint  inveniri. 

XLV.  [ib.  zviii,  1-K.]  Quid   est  quod  ad  seroper 
orandum  et  non  deflciendum,  de  jodice  iniqoo  voluit 
parabolam  ponere,  qui  cum  Deum  non  timeret,  et 
hominem  non  revereretur,  vidue  tamen  assiduis  in» 
terpellaiionihuB  cessit,  ut  eam  vindicaret,  ne  eibi  ab 
iila  taediom  lieret  ?  Nam  hoo  est  qood  ait,  Ne  oeniens 
suggillel  me,  Quooiam  parabolas  Dominos  aot  Becoo- 
(ium  simililudinem  aliquam  ponit ;  sicut  de  eervo  illo, 
cui  dominus  dimieit  quod  ratione  reddila  debere  in- 
ventuB  e8l,et  ipse  conservo  suo  dilationem  ealtem 
dare  noluit  {Matlh.  zviii,  23-35) ;  et  de  feneraiore» 
qui  cum  duobus  debitoribus  donasset  qood  debebant, 
abeoplusdilectusest  cui  plus  donavit  (Lu^.  vii,  41« 
43);  elde  homine  qui  habebat  duos  filioB,  roajorem 
inagro  sibi  propinquantem,  minorem  aulem  in  lon- 
ginquo  luxuriantem  (M.  xv,  11-32) ;  et  innomerabilia 
hujusmodi  :  de  hJB  enim,  in  quantum  similia  sunt, 
ducitur  intellectuB  ejus  rei,  cui  adhibentur,  inBinoan- 
d(B  aut  requirende  *.  Auiex  ipsa  disBimilitudine  ali- 
quid  probat,  veluii  est  illud,  Quod  sifenum  agri^  quod 
hodie  e$l  et  crat  in  clibanum  mUtiiur^  Deus  sie  vestU^ 
quanto  magis  vos^  modicx  fidei  (Matth.  vi,  30)  ?  Ad  hoo 
genus  pertinct  etiam  illud  quod  de  servo  ait,  cai  do- 
minusdenuntiaverat  ut  a  villicalu  removeretur  :  frau- 
dem  quippeille  fecit  dominosuo,  ut  falsatiB  chirogra- 
phis,  debitoribus  eJuB,  qusntum  commodum  visum 
est,  relazarct.  Neque  nllo  modo  nos  DominoAot  aibi 
fraudem  faciumus  hortatur  :  sed  si  qui  fraodando  8il)i 
providitin  posterum,  Jaudatum  eum  dicit  a  domino  ; 
quanto  majore  alacritate  sibi  providere  debent  in 
sternam  vitam,  quibus  ut  justeoperenturjubeturde 
mammona  iniquitatis  (Luc,  xvi,  1)?  quod  boo  loco 
ezpositum  esl  (Supra,  qwest,  34).  Ad  hoc  geoos  per- 
tinet  et  ille  qui  non  propter  amicitiam,  sed  ut  tedio 
careret,  jani  dormiens  ezcilatur,  ut  tres  panes  com- 
modei  amico  suo.  8i  enim  ille  moleetia  compulsus 
dedit,  quanto  magis  Dcus,  qui  servos  suob  diligens, 
otpetamuB  hortatur,  dabit  bona  petcntibuB  se  (Matth, 
VII,  7-11)?  Itaqueiliud  superiuBgenusbiBverbis  ad- 
jungi  polesi^  Sicut  illud,  ita  et  illud  :  hoo  autem  po- 
sterius  hie  verbis,  Si  illud,  quanto  magis  iliud  ?  aut, 
Si  non  illud,  quanlo  minus  illud  ?  sed  alicubi  obsoure, 
alicubi  aperte  ista  ponuntur.  Ilic  ergo  iniquus  judez 
non  ez  siroilitudinc,  sed  exdissimilitudineadhibitus 
est,  ut  oBtenderet  DominusquantocertioreB  esse  de- 
beant  qui  Deum  perseveranter  rogant,  fontemjustiti» 
atque  misericordiflB,  vel  si  quid  ezcelleniius  dici  aut 
audiri  potest,  cum  apud  iniquissimum  judicem  usquo 
ad  efFectum  implendi  desiderii  valuerit  perseverantia 
deprecantis. 

Ipsa  vero  vidua  potest  habere  siroiliiudinem  Eccle* 
siae,  quod  desolata  videtur  donec  veniat  DominUB,  qui 
tamen  insecreto  otiam  nunccuram  ejus  gerit.  Si  au- 

i  Sic  Mfs.  At  editi,  cui  adhibentur  ad  myiterium  inti- 
nuandg  aut  requirends  veritatit. 


1359 


QUiESTlONUM  EVANGEUORUM,  S.  AUGUSTINI 


1360 


lem  movet  cur  elccti  Dei  se  Tindicarl  dopreceatur, 
qaod  etiam  io  Apocalypei  Joannis  de  martyribus  di- 
citur  (Apoc.  Ti,  10),  cum  apertissime  moneamur  ut 
pro  nostris  inimicieetperseculoribusoremud  (^a/M. 
▼,  44);  intelligendum  est  eam  vindiolam  esse  justo- 
rum,  ot  omnes  mali  pereanl :  percuntautem  duobus 
modis  ;aut  conversione  ad  jusliliam,  aut  amissa  per 
eupplicium  polestate,  qua  nuno  adversus  bonos, 
quamdio  hoc  ipsum  bonis  expedily  vel  temporaiiter 
aliqoid  valent.  Itaque  etiamsi  omnes  homines  oon- 
verterentur  ad  Leum,  inter  qaos  sunt  etiam  inimici, 
proquibosjabemurorare;  diaboius  tamen,  qui  ope- 
ralur  io  filiis  dirfidenliae  (Ephes,  ii,  2),  remanerel  in 
ssculi  fine  damnandus  :  quem  finem  justi  cum  venire 
desiderant,  quamTis  pro  inimicis  suis  orent,  tamen 
Don  absurde  vindictam  desiderare  dicuntur. 

XLVI.  [Ib.  XIX,  12-27.J  Uomo  quitiam  nobilisabiit  in 
regionem  longinquam  accipere  sibi  regnum,  et  reverti : 
ipse  Dominus  noster  Jesus  Ghristus  iotelligitur.  Regio 
longinqoa,  Bcclesia  Gentium  usque  ad  fines  terrae.  Re- 
verti  tamen  se  dicit :  abiit  enim,  ut  plonitudo  Gentium 
intraret;  revertelur,  ut  omnis  Israel  salvus  fiat(Hf7m. 
XI,  25).  Per  deoem  mnas,  Legem  significat  propter 
Deoalogom.  Decem  autem  servoa,  quibus  sub  illa  po- 
sitia  gralia  prssdicata  est.  Sio  enim  inteiligendum  est 
eis  datas  muasad  usum,  cum  intellexerunteam  ipsam 
Legem  remoto  velamine  ad  Evangelium  pertinere. 
Givea  ejas  qui  post  eom  miserunl  legationem,dicentes 
80  nolleot  regnet  sibi,  Judsi  sunl,  qui  etiam  post  re* 
aorreotionem  ejus  miseront  persecutores  Apostoiis  \ 
et  pradicationem  Evangelii  respoerunt.  Rediitautem 
tccepto  regno,  quia  in  manifeslissima  et  eminentissi- 
mtclaritate  ventorus  est,  qui  eis  humiiis  apparuit, 
00 m  diceret,  Regnum  meum  non  est  de  hoc  mundo 
(Joan.  xvui,  36).  Quod  autem  servi  reddenlea  ratio- 
nem  ex  eo  quod  acceperant,  laodantur  qui  iuorali 
Bont,  eignificat  oos  bonam  reddere  ralionem,qui  bene 
osi  aunt  eo  quod  aoceperuot,  ad  augendas  divitias  Do- 
mini  per  eos  qui  credontin  eum.  Qood  qui  facero  no- 
luntyin  illo  significati  sunt  qui  mnam  soam  in  sodario 
aervavit.  Sunt  enim  homines  hac  sibil  porversitale 
blandientes  ut  dicant :  Sufficit  ut  de  se  unusquisque 
rationem  reddat ;  quid  opos  est  aliis  prsdicare  aut 
ministraro,  ut  etiam  deipsisreddere  rationsm  quis- 
qoe  cogator,  cum  apud  Dominum  etiam  illi  sint 
inexcusabiles  quibus  Lex  data  non  est,  neque  audito 
Evangelio  dormierunt,  qoia  per  creaturam  poterant 
oognoscore  Creatorem«  ct^us  invisibilia,  a  constitu- 
tione  mondi,  per  ea  qose  facta  sont,  intellectaconspi- 
oiontor  {Rom.  i,  20)?  Hocest  enim  quasi  metere  ubi 
non  seminavit ;  id  est,  etiam  eos  impietatis  reos  to- 
nere,  qoibos  verbom  Lej;is  aut  Evangelii  non  mini- 
atratom  esL  Hoc  autem  veluti  periculum  judicii  devi- 
lantes,  pigro  languore  a  verbi  ministraliooe  con- 
quioicunt;  et  hocest  quasi  in  sudario  ligare  quod 
aoceperunt.  Mensam  quo  daoda  erat  pecunia,  profes- 
sionem  ipsam  religionis  accipimus,  quee  tanquam  pu- 

1  Rat.  cl  duo  Mss.,  immiserunt  ptrsecutiones  Aposloiis  : 
moique  alii  tres  e  M&i.,   et  prjedicatores  Evanffeiii,  etc. 


blice  proponitur  ad  usum  necessariom  saloti.  Qood 
aolem  unus  eorom  qoi  bene  osi  sunt,  decem  acqoisi- 
vit,  et  alter  qoinque,  significateos  esso  acquisitosia 
gregem  Dei,  a  quibus  ipsa  Lexper  gratiam  intellecta 
est;  sivequiaDecalogo  contineiur,  sive  quia  ille  per 
quem  lata  est,  librosquinqueconscripsit :  ad  hoc  per- 
tinenl  et  decem  et  quinque  civitates,  quibus  eos  pre- 
ponit.  Multiplicatio  enim  intelligentie  in  ipsa  varie- 
tate,  qu8B  de  unoquoque  praecepto  vel  de  unoquoqoe 
libro  pollulat,  ad  onum  redacta,  quasi  oivitatem  facit 
viventium  rationumasternarum.  Eslenim  civitas,  non 
quorumlibet  animantium,  sed  rationaiium  multitodo, 
legia  unios  societate  devincta.  Qood  aotem  ab  illo  qui 
uti  noluit,  aufertur  quod  acceperat,  et  ei  dator  qoi 
decem  habebat,  significatur  et  ilium  posse  amittere 
munus  Dei,  qui  habens  non  habeiy  id  est  non  otitor ; 
et  in  eo  augeri  qui  habens  babet,  hooest  beno  utitor. 
Inimicos  ergo  soos  quos  jubet  coram  se  interfici, 
sigoificat  impietatem  Judaeorum  qui  ad  eom  converti 
noluerunt. 

XLVil.  [Ib.  xviii,  25-27.]  Quid  est  qood  ait,  Fdci- 
lius  est  camelum  per  foramen  acus  lransire,quam  divi' 
tem  intrare  in  regnum  Dei  ?  Divitem  hic  appelat  copi- 
dum  rerom  temporalium  et  de  lalibos  superbitntem. 
Hisdiviiibos  contrarii  sunl  pauperea  spiritu,  quorom 
ost  regoum  cmlorum  {Matth.  v,  3).  Nam  eo  manifesta- 
tor  omnes  oupidos,  otiamsi  faouitatibus  hujos  muodi 
oareant,  ad  bocgenosdivitum  quod  est  roprehensum 
portinere;  quia  postea  dixerunt  qui  audiebant,  El 
quis  polerit  salvus  fieri?  cum  incomparabiliter  major 
turba  sit  paoperom  :  videlicetinielligentesin  oo  no- 
mero  deputari  etiam  illos  qui  qoanqoam  talianon  ha- 
boant,  tamen  babendi  copiditate  rapiontor.  Seneoa 
est  aolem,  facilios  Ghristom  pati  pro  diloctoribos  s«- 
coli,  qoam  diloctorea  ssooii  ad  Gbristom  poaso  con- 
verti.  Gameli  aotom  nomino  se  inteiligi  voluit,  qoia 
homiiiatos  onera  sostulit.  In  quo  enim  manifostiua 
inteiligitur,  quam  in  ipso,  quod  scriptom  est, 
Quanto  magnus  es,  humilia  te  in  omnibus  {Eccii,  iii, 
20)?  Peraoomaotem,ponctionessigoificat;  perpon* 
ctionos,  dolores  in  passione  susoeptoa :  foramen  ergo 
aooB  dicit  angostias  passionis.  Qood  autem  ait,  Qux 
impossibilia  sunt  apud  homines^  possibilia  sunt  apud 
Deumf  non  ita  accipiendum  est,  quod  cupidi  et  so- 
perbi,  qui  nomine  iilius  divitis  significati  sunt,  in 
regnum  codlorum  sint  intraturicumsuis  cupiditatibus 
etsuperbia  :  aod  possibile  est  Deo,  ut  per  verbum 
ejus,  siout  el  jam  factum  osse,  etetiam  quotidie  fleri 
videmuB,  a  copiditate  temporaliom  ad  charitaiem 
aetornorom,  ot  a  pernioioaa  superbia  ad  humilitatom 
saloberrimam  convertantur. 

XLVIII.  [Ib.  XVIII,  35-43.]  Possemus  de  propin- 
quantibus  ad  Jerioho  sio  intelligere,  ul  jam  indc 
egressi,  propetamen>dhuce8sentadeam  civitatem  : 
quod  quidem  minus  ositate  dicitor,  sed  tamen  videri 
po8eithocdictom,qooniam  Matthasos  egredientibus 
eisab  Joriohodicit  illuminatosdoos  oascos  qoi  joxta 
viam  sedobant  (lfa<(A.  XX,  29-34).  De  numero  qoippe 
nulla  est  qucstio,  si  alter  Evangelistarum  de  ono  ta- 


L- 


1361 


LIBER  SECONDUS. 


1363 


coit,  unios  ramiuisceQS.  Nam  etiam  Marcus  unum 
commemorat,  com  et  ipse  egredienlibus  cis  ab  Jeri- 
cho  dicat  illominatum,  cojus  et  nomcn  dixit  et  pa- 
trem  {Mare,  x,  46-52):  ut  intelligamus  eum  fuisse 
notissimom,  alterum  ignotum,  ut  merito  iile  notus 
etiam  solus  decentereommemoraretur.  Sed  quoniam 
qum  coosequontur  in  Evangelio  eecundum  Lucam, 
apertissime  ostondunt  illud  quod  ipse  narrat  adhuo 
venientibus  eis  Jericbo  faclum  esse;  nihilaliud  restal 
inielligere,  niai  bie  eese  faclum  hoc  miraculumi  se- 
mel  in  uno  c«co,  dum  adbuc  venirei  in  illam  civita- 
tam,  et  iterom  in  duobus  cum  inde  egrederelur :  ut 
iliud  oaum  Lucas,  iliudalterumMatlbeusenarraret; 
oeqoe  boc  aine  aliquo  sacramenlo.  Si  enim  Jericho 
Lonami  et  ob  hoc  mortaiilatem  interprclamur,  morli 
propioquans  Dominue,  Judeia  aolis  lumen  Evangelii 
josaerat  pradicari,  quossignincavit  ille  unus  cscue 
quem  Lacas  commemoral  :  a  morteautem  resurgens 
atqoo  disoedens,  et  Judnis  et  Gentibus,  quos  duos  po- 
poloe  sigoifioare  videntur  duo  oaci  commemorati  a 
MalthKo. 

[Ib.  zix,  45,  46.]  (a)  Templom  in  Evangelio  ipsum 
homioem  intelliges,  vel  etiam  adjuncto  corpore  cjue, 
qood  eat  Eoclesia.  Seoundum  autem  iliud  quod  est  ca- 
put  Ecclesin,  dictum  est,  Solvite  templum  hoc^  ei  in 
iriduo  suscitabo  illud,  Secundum  id  vero  quod  etiam 
mdjoncta  Ecclesia  intelligitur  templum,  videtur  di- 
xiose,  Auferte  ista  kinc  :  seriptum  est,  Domus  mea  do* 
mu$  oratumit  voeabitur ;  vos  autem  fecistis  eam  domum 
negotiatumis^  vel  speluneam  laironum  {Joan.  ii,  19, 
16).  Signiflcavit  enim  futuroa  in  Ecdesia,  qui  sua  ne* 
gotim  potioe  agerent,  Tel  receptaculum  ibi  haberent 
ad  occoltanda  scelera  soa,  qnam  utcbaritatem  Ghri- 
sti  sequerentor,  et  pecoatorum  confessione  acoepta 
venim  oorrigerentur. 

XUX.  [Ib.  XX,  36.]  Ad  id  qood  dixit,  Non  enim 
ulira  ineipiunt  mori;  quia  connubia  propter  fllios,  fl- 
lii  propter  tucoeseionem,  euceeBio  propter  mortem  : 
mbi  ergo  mors  non  eat,  neque  connubia.  Sicut  enim 
nonc  eermo  noster  decedenUbos  et  succedentibus  syi- 
imbis  peragitor  atque  perflcitur:  ita  et  ipsi  bominea 
qoorom  eermo  est,  decedendo  ac  succedendo  per- 
agantatqueperflciuntordinemhujusseculii  quitem- 
pormliom  rerum  pulohritudine  contexitor.  In  illa  au- 
tem  vita  quooiam  Verbum  Dei  quo  fruemur,  nulla 
deceseione  et  socceasione  syllabarum  completur,  sed 
omnia  qua  habet  eemper  manendo  simul  habet;  ita 
|Murticipc8  ejus,  quibus  ipsum  eolum  erit  vita,  ne- 
qne  morlcndo  sibi  decedent,  neque  nascendo  suc- 
cedent. 

L.  [Ib.  XXII,  kOet  41.]  Quod  dixitDominus  disoipu- 
lie,  Orate  ne  intretis  intentationem  :  etipseaoulsus  est 
ab  eis  quantum  jactus  est  lapidis :  tanquam  hoc  eoe 
mdmonoerit,  ot  in  eum  dirigerent  lapidem,  id  est, 

(a)  Haoe  in  tempium  annotalioaem  AugustiDoi  in  prse- 
fixo  hoic  operi  QuflBttioDam  eleDcho  non  receooet.  Apud 
Lov.ineipit  tie,  «  Templom  io  ETaDgelio  ipsum  Deum  ho- 
aunem  factam  intelligefl  : »  at  alii  codicea  nec  «  Deum  » 
addoot,  nee  «  factom.  » 


oaqae  ad  eom  perducerent  inientionem  Legis,  qa» 
scripta  erat  in  lapide(£xod.  xxxi,  18,  et  xxxiv,  4, 
28).  Usquead  illum  enim  potest  pervenire  ille  lapis: 
quoniam  flnis  Legis  est  Ghristue,  ad  justitiam  oroni 
credenti  [Rom.  x,  4). 

L1.  [Ib.  XXIV,  28.]  Quod  scriptum  est  de  Domino, 
Finxitse  longius  ire^  non  ad  mendacium  pertinet.  Non 
enim  omne  quod  fingimus  mcndacium  est:  sed  quando 
id  iiogimus  quod  nibil  signiflcat,  tuncest  mendaoium, 
Gum  autem  Gctio  nostra  refertur  ad  aliquam  signifl- 
calionem,  non  esi  mendacium,  sed  aliquaflgura  ve- 
ritalis.  Alioquin  omnia  quae  a  sapienlibas  et  sanctis 
virie,  vel  etiam  ab  ipso  Domino  flgurate  dicia  sunt, 
mendacia  deputabuntur,  quia  secundum  usitatum  in- 
tellectum  non   subsislit  vcritas  talibus  dictis.  Non 
enim  homo  qui  habuil  duos  fllios,  quorum  junior,  ac- 
cepta  parte  patrimonii  sui,  profectusestin  regionem 
longinquam,  el  cstera  qus  in  illa  narratione  con- 
texuntur  iLuc.  xv,  11  32),  ita  dicuntur  tanquam  vero 
fuerit  quisquam  homu  qui  hoc  in  flliis  suis  duobus  aut 
passus  sit,aut  fecerit.  Ficta  sunt  ergo  ista  ad  rem  qoam- 
dam  signiflcandam,  tam  Iongelatequemajorem,et  lam 
incomparabiliter  difTerentem,  ut  per  illum  flctumhomi- 
nem  Deus  verus  intelligAtur.  Sicut  autem  dicta^itaetiam 
factaflnguntur  sine  mendacioadaliquamrem  aignifl- 
candam  :  unde  est  etiam  illudejusdem  Domini,  quod 
in  flci  arbore  quaesivit  fructum  eo  tempore  quo  illa 
poma  nondum  essent  {Marc.  xi,  13).  Non  enim  du- 
bium  est  illam  inquisitionem  non  fuiase  veram :  qui- 
vis  enim  hominum  soiret,  si  non  divinitate,  vel  tem- 
pore,  poma  illam  arborem  non  habere.  Fictio  igitar 
quae  ad  aliquam  veritatem  refertnr,  flgura  eat :  qua 
non  refertur,  mendacium  est.  Quid  ergo  signiflcat 
quod  se  ire  iongius  Domidus  fluxit,  cum  comitaretar 
discipulis,  exponens  eis  sanotas  Scripturas,  utrum 
ipse  esset  ignorantibus?  quid,  putamus,  nisi  quia  bo- 
spitalitalisofflcio  ac  suam  cognitioQem  pervenireposae 
homines  inlimavit  ?  ut  cum  longius  ipse  ab  hominiboa 
abscesserit  super  omnes  ccbIob,  tamen  ita  cum  eia 
sit  qui  h89c  exhibent  servis  ejus,  ut  cum  dicere  coBpe- 
rint,  Domine^  quando  te  vidimus  hospitem^  et  aiduxi» 
musf  tanquam  eum  scilicet  qui  longe  abscesserat : 
respondeatille,  Cum  uniexminimis  meis  fecisiis,  mihi 
fecistis  {Matlh.  xxv,  38,  40).  Tenet  ergo  Ghristum   ne 
longius  ab  illo  eat,  quisquis  catechizatus  verbo,  in 
omnibus  bonis  ei  qui  se  catechizat oommunicat;  sicut 
ApoBtolus  dicit,  Communicet  qui  catechiTMtur  verbo  *, 
ei  qui  secatechizat^  in  omnibus  bonis  {Galat,  vi,  6) :  et 
alio  loco  cum  dixisset,  Secesiitalibus  sanctorum  com- 
municantes ;  statim  subjecit,  HospitaliltUem  sectantes 
(/tom.xn,  13).  Et  isti  eDim  catechizati  erant  verbo, 
cum  eis  exponerct  Scripturas,  ct  quia  hospitalitatem 
sectati  sunt,  eum  quem  in  ipsa  expositione  Scriptu- 
rarum  non  co^noverant,  in  panis  fractione  cogno- 
Bcunt.  Non  enim  auditores  legis  justi  sunl  apud  Deum, 
sed  factores  legis  justiflcabuntar  {!d,  ii,  13). 

1  SicEr.  Lugd.  Veo.  Lov.,  et  iu  aliis  locii  ipae  Augus- 
tiDUB.  In  B.,  verbum,    M. 


1363       ADMONITIO  IN  LIBRDM  SEPTEMDECIM  OU^TIONOM  SUPER  MATTHiEDM       1364 

[Ib.  xxiii,  M.]  (a)  Quod  DomiDum  in  passione  xxvii,  28),  Bigoifioati  sant  hi  baereticiy  qui  cum 
exuernntveste  propria,  et  induerunt  fucala  {Haiih.      aiunt  non  verum  corpus  babuisse,  sed  flctnm. 

(a)  IftbflBcaDDotatiiiQcuIaneqnecomputatur  in  EleDcho  reperitur.  Abosl  ab  editis  Am.  ptEr.  Al  apud  Rat.  Decnon 
superins  proposito,  neque  hic  omoiboa  io  Mes. ;  sed  in  in  Ms.  Sorbonico  pertioet  ad  subsp.qaeateiu  librnm  Qus8- 
plurimis  tameo  atque  etiam  iu  Corbeicosi  aatiquiegimo      tionum  in  Maltbseum. 


ADMONITIO 


IN  LlB:iDM  SEPTEMDECIM  QU.ESTIONDM  SUPRR  MATTH^DM. 

Ut  hic  exhibeatnr  interAugustinigermana  opera,  nec  tamen  ipsius,  uti  solet,  Augustini  nomine  praenoletur 
istealiusQueslionumin  Mattheumliber,  nontemerentnequcfrustra.  Nempestilumin  primis  etresoongruere 
Augustinocensent  post  Erasmum  LovaaiensesTbeologi.  Deinde  fragmenta  ejusdem  libri  qusdam  cum  nomine 
Auguetini  profert  Rabanus  Maurus  in  iib.  4  Gommenlarii  super  Mattbasi  Evangelium,  quem  ipse  circiter  840 
Chriati  annum,collccti8hincinde  veterumexpositionibus,  ooncinnabat.  Denique  inlodiculooperum  Augustini 
Possidiano,  qui  per  Joannem  Uiiromerium  ez  Viilariensi  codice  vulgatue  est,  recensentur  pag.  5  Quaestiones 
Evangeliorum  lib.  2;  mozque,  Annotationes  aiiquot  in  Matthseum  lib.  1. 

Attamen,  quod  merilo  moveal,  bujuslertiilihri  nihilmeminilAugustinusin  Eetractationibus,  cumque  libros 
Quffistionum  in  Evangeliaduos  tantummodo  recognoscat,  jn  eos  redactas  dicit,  quas  tum  super  Matthaeom  tum 
super  Lucam  quostiones  dictaverat :  et  monct  postmodum,  quae  de  supra  diclis  Evaogelistis  loca  exposita 
foerint,  prologumsuom  adjunctisatque  annumeratis  eisdem  qufistionibusindicaro.  Habes  retractationem  t.  i» 
col*634,  etquastionumomnium  Elenchum  sub  Prologoperno8restitutum8upra,hocco  tomo,pag.  132i.Sicvero 
etiam  in  libriQusstionumoctoginta  Irium  recognitione,  omnesetBingulasezordinequffistlones,  ne  unaquidem 
omissa,  recensere  ipsum  non  piguit.  Qua  profecto  diligentia  cavebat  S.  Dootor  ne  ejus  nominc  qusstionee 
aliasquaslibet  reciperemus;neve  librarii,  quod  in  eoscriptigenereliberiuscommittebant,  Bpuriasappendices 
operibus  ipsius  assuerent. 

Neqne  vero  existimare  licet  lertium  huno  llbrum  Eetractationibus  posterius  editam,  ob  idque  in  iis  non 
recensitum  fuissc.  Quippe  zizaniorom  parabola  hic  exponitur  longe  secus  quam  soleret  ab  Augustioo,  ez 
tempore  prssertim  Garthagineneis  Collationi«,  in  qua  Donatista,  Catholicis  reolamanlibus,  id  vehemenier 
affirmabant,  quod  in  bujus  libriquaestione  il,n.l,dicitur,agrum  ipsum,nonEccle8iam,8ed  mundum  Domino 
interpretanle  intelligeodumesse,  ut  videre  est  in  Actis  GoUationis,  part.  3,  capp.258,  205  et  sequentibus.  Qua 
de  re  Augustinus  in  lib.70,  cui  tiiulus,  Post  collationem  ad  Donatistas,  cap.  8  :  Diu  contenderunt,  inquit, 
dieenies zixania^  qum  cum  Iriiico  limul  crescere  mque  ad messem permissa sunt,  nan  in  Ecclesia, sedin  mundo esse, 
eontra  intellectum  murlyrisCypriani  quidixit,  Elsi  videniwr  in  Ecclesiaesse  %izanidf  non  tamenimpediri  debet  aui 
fides  autcharifas  nostra.  Quid  quod  isto  auctorinquaestione  12.  n.  ^^responsum  illud  patrisfamilias  zizaniaanto 
messem  evelli  prohibcntis,  non  modo  non  torquet  in  Donatistas  more  Augustini,  sed  intcrpretatur  eo  pacto 
ntin  illoB  torqueri  non  valeat  ?  quandoqiiidem  de  non  auferendiB  ezhac  vita  bominibuslsermooem  baberi 
putat. 

Accedit  Bilentium  Eugypii  abbatis,  qui  olim,  id  est  ineunte  sexto  sficulo,  cum  ex  Auguslini  operibus 
amplissima  collectan  eorumvolumina  compararet,  descripsitexduobusprscedentibuslibriBquaeBliones  plnres, 
Bcilicet  ex  primo  saltem  quatuor,  ez  secondo  octodccim  :  nec  tamen  quidquam  ex  hoctertio  libro  decerpisse 
a  nobis  deprehenditur. 

Quod  veteroBCodices  Bpeclat,  quidamduospriurcslibroscontinentsine  tertio;nonnuIIitertiumhunc  duobus 
illis  proxime  subjectum  exhibent  oum  hocco  titulo,  Incipiunt  quxstiones  Evangeliorum^  non  addito  nomine 
Augostini*  Istiussecundi  generi8ex9tatexempInrunumGorbeienscanteannos,utvidetur,nongentos8criptum : 
prster  Gisterciensem  codtcem  multo  recentiorem,  qui  licet  non  eumdem  titulum  praeferat,  hoc  tamen  cum 
Gorbcitinsi  coovonit,  quod  prsdictum  librum  nonattribuit  Augustino. 

Ad  extremum  Indiculo  Possidii  in  optimffinotie  Mss.  diligenterexplorato,  id  quod  sola  Ulimmeriana  editio 
habet  de  sobsequenti  opere,  nuequam  reperimus. 


s 


QU^STIONUM 

SEPTEMDECIM 

IN  EVANGELIUM  SECUNOUM  MATTB 

Ctbrr  mm. 


QvMST»  I.  [Matth.  eap.  ii,  f  16.]  Quod  dictam  est, 
oocisos  iDfBQtes  abimata  et  infra,  Bigaificatam  est  hu- 
miles  habentes  'geminam  cbaritatem,  tanquam  par- 
Tulos  bimos  posse  mori  pro  Cbristo. 

II.  [Ib.  X,  27.]  Quod  dico  vobis  in  tenebris,  id  est, 
com  adbue  in  timore  carnali  estis,  quia  in  tenebrisest 
timor  ;  dicile  in  lumine,  boo  est,  in  fiducia  verilatis, 
acceplo  Spiritu  sancto  :  Et  quod  in  aure  auditis,  pras* 
dieaie super  tecia,  idest,  quod  in  seoreto  audiiiH,  cal- 
ealo  carois  domicilio  prsedicate. 

III.  [Ib.  X,  34-36.]  Nolite  arbitrari  quia  venerim 
pacem  mitlere  in  terram  ;  non  veni  pacem  miltere,  sed 
gladium:  venienim  separare  hominem  adversus  palrem 
suwn.  Quia  renuntiat  quis  diabolo,  qui  fuit  fllios  ejus, 
Ei  /iliam  adversus  matrem  suam :  plebem  Dei  adver- 
808  mandanam  civitalem,  hoc  est  perniciosam  generis 
hamaol  sooietatem,  qaam  nunc  Babylonia,  nunc 
iEgypto,  nonc  Sodoma,  naoc  aliis  atque  aliis  nomini- 
bos  Scriptura  signiflcat.  Nurum  adversus  soerum: 
Ecclesiam  adversus  Synagogam,  qu«  socandum  car- 
nem  Gbristam  peperit  sponsum  Ecclesi».  Dividuntur 
antem  gladiu  spiritas,  quod  est  verbam  Dei  [Ephe:, 
▼I,  17).  El  inimici  hominis  domedici  ejus :  cum  quibus, 
nnteaconsuetudine  implicalas  erat. 

IV.  [Ib.  VIII,  1-3.]  Quod  autem  descendens  demontCi 
poateaqaampraeoepta  illic  discipulis  et  mallitudini  de- 
dit>  leprosum  statim^  exlendens  manum  suam;  curat ; 
significat  eos  qai  de  illis  implendis  dubilabant,  sao 
aozilio  ab  hc^asmodi  varietate  mundari. 

V.  [Ib.  viu,  20.]  Quod  Dominas  dixit  scribaB  qui 
eam  sequi  voluit,  Vulpes  fooeas  habent,  et  volucres 
ceeii  iabernacula  ;  Filius  autem  hominis  non  habet  ubi 
eaput  iuum  reclinei^  intelligitur  miracalisDomini  com- 
motos  propter  inanem  jactanliam  eom  sequi  voluisse, 
qoam  significant  aves  :  finzisse  autem  discipuli  ob- 
seqoiam,  qoa  fictio  vulpium  nomine  significata  est. 
Reetinatione  vero  capitis  humilitatem  suam  signifi- 
cavit»  qoa  in  illo  simulatore  ac  superbo  non  babebat 
locam. 

VI.  [Ib.  vui,  22.]  Uimiiie  mortuos  sepelire  moriuos 
iuas.  Mortuos  bic  non  credentes  dixit :  mortuos  autcm 
tuos^  qui  nihilominus  sine  fide  de  corpore  exirent. 

VI  !•  [Ib.  X,  14.]  Excutiie  pulverem  depedibus  vestris : 
ot  ad  contestationem  laboris  terreni,  quem  pro  illis 


inaniter  suscepiesent  ;  aut  ul  ostenderent  uflqoe 
adeo  se  ab  ipsis  nihil  terrenum  qosrere,  ot  etiam 
pulverem  de  terra  eorum  sibi  non  paterentar  adheo-* 
rere. 

VIII.  [Ib.  X,  16].  Estote  ergo  prudentes  ^icut  serpen^ 
tes:  ad  cavendum  malum,  in  capite  custodiendo, 
quod  est  Christus.  Nam  serpens  totum  corpos  pro 
capite  objicit  persequenti  :  vel  quod  per  angustias  se 
coarctans  veteri  tunica  exulus  innovatur.  Qood  imi- 
tantur  qoibus  dictum  est,  Intrate  per  angustam  por» 
tam  {Matth,  xu,  13) ;  cum  vetere  homine  exuuntor» 
Nam  si  cavendum  malum  ita  moneret,  ot  violenter  re- 
sistendum  esset  malis,  non  sopra  dixisset,  Mitio  vos 
sicut  oves  in  medio  luporum.  Simplices  autem  sicut  co- 
lumbas  esse  voluit,  ad  nulli  nocendum.  Nam  hoo  ge« 
nus  avis  nullum  omnino  animalium  necat ;  noa  solum 
grandium,  contra  qu»  vires  non  babet,  sed  etiam 
minutiss>imorum,  quibus  etiam  perparvi  pasierea 
aluntur.  Est  autem  omnibus  irrationalibos  animaoti* 
bus  ana  qusdam  inter  se  societas»  sicot  etiam  ratio- 
nalibus  sua,  id  est  bominibus,  noo  solora  seoom,  aed 
etiam  cum  Angelis.  Discuntergo  ex  similitodine  co^ 
lombarum  nulli  prorsus  nocere  ad  societatem  soam 
pertinenti  participatione  rationis. 

IX.  [Ib.  XI,  25.]  Confiteor  tibi,  Pater,  Domine  cmli 
et  terras.  Notandum  oonfessionem  poni  in  laode  Dei. 
Non  enim  peccata  Dominus  confitebator,  qua  nolia 
habebat,  presertim  quia  eum  exsultatem  hoc  dizisse 
alius  evangelista  commemorat  (Luc.  x,  21)  :  qoan- 
quam  et  verba  ipsa  quae  dicit  non  habeant  dobi« 
tationem,  quod  in  laude  Dei  dioantur.  Ergo  confes- 
sionem  vocat  Scriplura  generaliter  quidquid  mani-» 
feste,  sicut  cernitur,  enuntiatur.  Nam  et  illod  quod 
ait,  Si  quis  me  confessus  fuerit  coram  hominibus,  con-* 
fitebor  el  ego  eum  coram  Patre  meo  (Matth,  x,  32)  ; 
vel  sicut  alibi  est,  coram  Angelis  Dei  {Luc.  xii,  8)  : 
non  otiqoe  peccata  confitetur  qui  Ghristom  conflte- 
tur.  Qnod  si  propterea  putant  aliqui  confessionem 
vocari,  qui  pro  crimino  objiciatur  Christi  nomen 
tempore  persecutionis  ;  numquid  ita  etiam  Ghri* 
stus  coram  Patre  vel  coram  Angelis  hominem  qui  se 
confessusfuerit  confiletur?  Esl  eliam  in  Ecclesiastico 
ita  positum,  Et  hec  diceiis  in  confessione^  Opera  Do^ 
mini  universa^  quoniam  bona  valde  {Eccli.  zxxii,  20^ 


ADHONITIO    PP.   BBNIDICTINORUM. 


Qaasiionam  teptemdecim  in  Matth.  liber  ad  eoBdem  oodices  coHatus  est  ac  priBcedeas  opus  Qusst.  Evang.,  exceptis 

MiehaeUQO  et  Arnulfemi,  io  quibus  hic  iiber  dod  reperitur. 

Comparavtmus  prseterea  eas  omnes  editiones  inilio  Retractationum^  /.  1,  memoraias.    M. 


1367 


QDiESTlONUM  SEPTEMDECIM  IN  MATTHiEUM,  S.  ADGUSTINI 


1368 


21).  Qao  in  loco  indabitanter  Dei  laudes  exaggeran- 
tur.  Haec  dicta  sunt  propter  imperitiam  fratrum,  qui 
cam  legente  lectore  audiunt  hoc  verbum,  pectorasta- 
tim  tandunt,  non  altendentes  quo  loco  dicatar,  quasi 
non  possit  nisi  peccatorum  esse  confessio. 

X.  [Ib.  zii,  1,  l-8.]Nolandumde  eoquod  illicitcfa- 
ctum  videretur  Judffiis,  quod  discipuli  sabbato  spicas 
evulsisaent,  unum  exemplum  datum  regias  potestalis 
de  David,  alterum  sacerdolalis  de  iis  qui  per  mini- 
aterium  templi  sabbatum  violant:  utmullo  minusad 
ipsamevulsarum  sabbalo  spicarum  crimen  pcrlineat, 
qui  veros  rex  et  verus  saccrJos  est,  et  ideo  Dominos 
sabbati. 

XI.  [Ib.  XIII,  25-30,  36-43.]  1.  Cum  auUm  ilormxrent 
fiomines,  venil  inimieus  ejus  et  superseminavit  ziMnia 
in  medio  tritici,  et  abiit,  Gum  negligentius  agorQnt 
prepoaili  Ecclesie,  aut  cumdormitionem  mortisac- 
eiperent  Apoatoli»  venit  diabolus  et  superseminavit 
eosqaoamalos  lilios  Domious  interpretatar.  Sed  recte 
qanrilar  atrum  hsretici  sint,  an  male  viventes  ca- 
tbolioi.  Possunl  enim  dici  filii  maii  etiam  baeretici, 
quia  ex  eodera  Evangelii  semine  el  Christi  nomine 
procreati,  pravis  opinionibus  ad  falsa  dogmata  con- 
vertuntur.  Sed  quod  dicit  eos  io  medio  triiici  semina- 
t08,qaasividenturiIIi8ignifIoari  quiuniuscommunio- 
nit  Bunt  :  verumtanem  quoniam  Dominus  agrom 
ipsnm,  non  Ecclesiam,  sed  hunc  mundom  interpreta- 
tat  estt  bene  intelligantur  hsretici,  quia  non  socie- 
tate  uniut  EQclesi»  vel  uniua  ndei,  scd  societato  so- 
lius  nominia  christiani  in  hoc  mundo  permiscentur 
bonie :  ot  illi  qui  in  eadom  fide  mali  sunt,  palea  po- 
tios  quamzisaniadeputeotur;qaia  paleaetiamfunda- 
mentom  ipsum    habet  cum  frumento,  radicemque 
communem.  In  illa  plane  sagena,  qua  concluduntur 
et  icali  et  boni  pisces  (Matth.  xiii,  47-50),  non  ab- 
surde  mali  oatholici  inteiliguntur.  Aliud  est  enim 
mare,  qaod  magis  mundam  iatum  signiGcat ;  aliud 
sagena,  qu«  unias  fldei  vel  unius  Ecclesi»  commu- 
nionem  videtur  ostondere.  Inter  hsBreticos  et  malos 
catholicos    hoc    interest,   quod  hsrelici  falsa  cre- 
dunt,   illi  aotem  vera  credentcs  non   vivunt  ila  ut 
oredunt. 

2.8olel  aulem  oliam  qusri,  schismalici  quid  ab  bs- 
reticis  distent ;  ct  hocinveniri  quod  schismaticos  non 
Hdes  diversa  faciat,  sed  communionis  disrupta  so- 
cictas.  Sed  utrum  inter  sizania  numerandi  sinl,  du- 
bitari  polesl.  Magia  autem  videntur  apicis  corruptia 
esae  similiores,  sicut  scriptum  est,  Vento  autem  cor- 
rnmpetur  filius  iniquus  (Sap.  iv,  4) :  vel  paleis  arista- 
rum  fraotis,  vel  scissis  et  de  segete  abruptis.  Quo 
enim  alliores,  id  est,  superbiores,  co  fragiliores  le- 
vioresquc  sunt.  Nec  tamen  consequens  est  ut  oninis 
hoireticua  vel  schismaticus  corporaliter  ab  Ecclesia 
aeparelur.  Si  enim  faUa  de  Deo  credit,  vel  de  aiiqua 
parte  doctrin»  f|u»  ad  (Idei  pertinct  8Bdinc<ttionem, 
ita  ut  non  qusrontis  cunctaiione  temperatus  sit,  sod 
inconcusse  crcdpntis,  nec  omnino  scieniis  opinione 
atque  errore  discorJans,  lixrcticus  csl,  et  foris  est 
animo,  qaarovis  corporaliler  intus  vidoatur.  Multos 


enim  tales  portat  Ecclesia,  quia  non  ita  defendunt  fal- 
sitatem  seiitenii»  aus,  ut  intentam  maltitudinem  fa- 
ciant  :  quod  si  feccrint,  tunc  pelluntur.  Item.  qui- 
cumque  invident  bonis,  ita  ut  quoerant  occasiones 
cxcludendi  eos,  aut  degradandi ;  vel  crimina  sua  sic 
defendere  parati  sunt,  si  objecta  vel  prodita  fuerint, 
ul  etiam  conventiculorum  segregationes  vel  Ecclesias 
perturbationcs  cogitent  excilaro  ;  jam  schismatici 
sunt,  ct  ab  unilato  cordediscissi,  etiamsi  non  inven- 
tis  occasionibusaul  occuitatis  factis  suis  Sacramento 
Ecclesia;  corporali  convcrsatione  socicntur. 

3.  Quaproptcriilisolicatholici  malirectedcputantur, 
qui  quamvis  vera  credantqusad  Gdei  doctrinam  por- 
tinent,  et  si  qoid  forte  nesciunt  qusrendum  existi- 
ment,  et  sal?a  pietate  discutianl  sine  aliquo  prsjudi- 
cio  ipsius  vcritatis,  et  bonos  vel  quos  bonos  putant 
amcnl  atque  honorent  quantum  possnnt ;  tamen  fla- 
gitiosc  atque  facinorose  vivunt,  contra  quam  viven- 
dum  esse  credont.  Talesenim  etiamsi  prodantur  aul 
accusentur,  pro  disciplina  Ecclesiss  salutisquc  suffi 
causa  correpti,  vel  a  communione  suapenai,  nullo 
modo  sibi  recedendum  esse  a  communione  catholica 
existimant,  quocum<iue  '  permissi  fuerint  Batiafa- 
ctionis  qoffirentea  locom  :  et  aliqoando  pcr  poeniten- 
tiam  in  frumenta  mutantur,  sive  correpli,  sive  re- 
moti,  sive  eiiam  verbo  Dei  nuUo  nominatimaecasante 
aut  increpante  perterriti.  Aliquando  autem  etiam  sub 
nomine  pcBnitentium  ita  vivunt  ut  solent,  aut  noo 
molto  minos,  quidam  etiam  amplius  ;  nullo  modo 
tamen  a  catholica  unitate  discedunt.  Quibus  ita  vi- 
ventibus  si  mors  obrepserit,  pale»  deputantur  osqoe 
in  flnem.  Hoc  etiam  ipsi  credont  :  nam  si  aliter  cre- 
dont,  et  inconcusee  tenent,  jam  inter  bsrelicos  nu- 
merandi  aunt,  putantes  omnibua  Deum,  etiam  in 
magna  iniquitateusquein  flnem  vit»  perseverantibus, 
tantum  quia  Ecclesis  unitatem,  non  sincera  dile- 
ctione  fnam  bene  viverent '),  sed  magis  poenarum  ti- 
more  tenuerunt,  veniam  dalurum.  Isti  ergo  non  hoc 
credunty  vel  non  flrmiter  opinantur,  etsi  adhuc  for- 
sitan  quffirunt :  aed  magiseos  decipitspesdilationis, 
dum  se  diutius  victuros  putant,  et  perditos  mores  ali- 
quando  in  melius  mutaturos.  Gontra  quoa  dicitur:  Ne 
tardes  converti  ad  Deum^  neque  diferas  de  die  in  diem  : 
subilo  enim  veniet  ira  ejus^  et  in  tempore  vindictx  dis- 
perdet  te  (Eccli,  v,  8,  9).  Illi  enim  convertuntur,  qul 
recte  vivere  incipiunt ;  hoc  est  enim  ad  Deum  redirc  : 
qbi  autem  concupiscentias  suas  perseveranter  se- 
quuntur,  dorsum  quodammodo  habent  ad  Deum, 
quamvis  in  unitate  constituti  Bspe  illum  relorto  collo 
conentur  aspicere.  Ergo  ct  isti,  ut  ail  Prophela,  caro 
sunty  et  spiritus  antbuhwset  non  retertens  (Psal.  lxxvii. 
39).  Sed  tamen,  ui  dictiim  esl,  propler  eamdem  fi- 
dem  atque  unitalcm  Ecclesiffi,  neque  int^r  zizania, 
quoniam  illaoxtra  radicata  sunt,  neque  inter  arisla- 
rum  paleami  quae  se  etiam  frumentis  audet  aspcra 

1  Sic  M4S.  At  editi,  a  communione  catholicx  fidei  existi- 
mant^  quomodooumque^  etc. 

>  Rat.  omitlit,iiar;i  beneviverent :  qaod  in  plerisque  Mss. 
rcperitur.  A:  Arn.  Er.  et  Lov.  babeut  ejus  loco,  nisi  ut  tene 
viverent.  Vaticauus  codez.  ut  bene  viverent. 


Ir- 


i369 


LIBfiR  UNDS. 


1370 


dissenaione  et  fragili  elatione  superimponere,  sed 
quamirig  eubjectam  frumentis,  tamen  inter  paleam 
qus  ultima  ventilatione  separanda  est,  nnmeran- 
tur. 

4.  Boni  autem  calholici  sunt,  qui  et  Qdem  integram 
Bequuntnr  et  mores  bonos :  quod  autem  ad  fidei  do- 
ctrinampertioel,  ita  querunt,  si  quid  quaerendum  ba- 
bent,  ut  abeit  conoertatio  pericalosa,  vel  qusBrenti, 
vel  el  cum  quo  qnsritur,  vel  eis  qui  disserentes  au- 
diunl.  Ita  autem  docent,  si  quid  docendum  habent, 
ut  usitata  et  coDnrmalasecurissime,  et  fldentissime, 
et  lenissime,  ut  poasunt,  insinuent ;  inasilata  vero» 
etiamsi  f erilatie  manifestaiione  liquidissima  percepe- 
runt,  querendl  potius  quam  pr<Bcipiendi  aut  affir- 
mandi  modo,  propteraudientis  infirmitatem.  Si  enim 
tantam  habet  pondasaliquod  verum,  nt  vires  discen- 
tia  ezcedat ;  suspendendum  est  ut  extendat  crescen- 
tem,  non  imponendum  utobteratparvulum.  Inde  est 
illnd  Domini  :  Sed  Filiw  hominis  cum  venerittpulagf 
inveniet  fidem  in  terra  {Luc,  xvii],8)  ?  Aliquando  autem 
et  occultandum  est,  sed  cum  spe  hortatoria,  ut  non 
faciat  desperatio  frigidiores,  sed  desiderium  capa- 
cioree.  Inde  eat  illud  ejusdem  Domini :  Mutta  habeo 
vobis  dieere  ;  hed  non  polestis  portare  modo  {Joan,  xvi, 
12).  Qood  vero  ad  mores  pertinet,  boc  beoe  et  bre- 
viter  dicitur  :  ant  confligendum  est  cnm  amore  tem- 
poraliam  bonorum,  utnon  vincat;autetiamedomitu8 
anbditusque  esse  debet,  at  cum  eurgere  ccDperit,  faciie 
reprimatnr ;  ant  ita  exstinotus,  ut  se  omnino  nulla  ex 
parte  commoveat.  Ex  quo  flt  nt  etiam  ipsam  mortem 
propter  veritatem  alii  fortiter  obeant,  alii  aequanimi- 
tcr,  alii  libenter.  Quaetria  generafructussuntfertilis 
lerre.  triceni,  et  seiageni,  et  centeoi  {Matth.  xiii,  8, 
23).  In  borum  aliquogenere  inveniendus  esttempore 
mortifl  suc,  si  quis  debac  vita  recte  cogitat  emigrare. 
5.  Toleranda  aunt  autem  non  solum  zizania  usque  ad 
meseem,  qa«  cum  diabolus  aspersia  praviserroribus 
falsisque  opinionibas  aupereeminasset,  hocest,  prs- 
cedente  nomine  Cbrisli  beerescs  superjeciseet,  magis 
ipse  laluit  atque  occultissimus  factus  est ;  hoo  est 
eaim,  Bt  abiit :  sed  etiam  palea  ueque  ad  ventila- 
iionem.  Nec  probatur  fortius  gravitas  frumentorum» 
nisi  patce  perturbationibas,  qoas  qui  comprimere 
non  potuerit  veritale  defensa,  cesserit  uuitate  ser- 
vata.  Quanquam  in  hac  parabola  Dominus,  sicut  in 
ejus  expositione  conclusit,  non  quaedam,  sed  omnia 
scandala,  et  eos  qui  faciuut  iniquitatem,  zizaniorum 
nomine  significasse  intelligitnr. 

XII.  [Ib. XIII, 26-30.]  1.  Cum  autem  crevisset  herba,  et 
fiuctum  lecisset,  tunc  apparuerunt  H  %i%ania,  Cum 
enim  spiritualis  homoeBsecGQperitdijudicansomnia 
(I  Cor,  II,  15),  tunc  ei  errores  incipiunt  apparere. 
Ser\i  autem  dixerunt  ei :  Vis,  imus^  et  coUigimus  eaf 
Ulrum  ipsi  sunt  servi,  quos  paulo  post  messores  ap- 
pellat  ?  an  quia  in  expositione  parabolie  messores  dixit 
essG  Angelos,  nec  quisquam  fucile  dicere  ausus  fuerit 
Angelos  nescisse  quis  ziziuia  superseminaverit^etea 
tnnc  apparuisse  Angelis  cum  herba  froctum  fecisset; 
magis  oportet  intelligi  homines  ipios  Gdelea  servorum 


nomine  hoo  loco  signiflcatos,  quos  eliam  bonnm  se- 
roen  dicit  ?  Nec  mirum  si  et  bonum  semen  ipsi  dicun- 
tur,  et  servi  patrisfamilias  :  sicutet  de  seait,  qnod 
et  ipse  sit  janua,  ipse  sit  pastor  {Joan.  x,  7,  11).  Ex 
diversisenim  significationibusunaresetiam  plurctet 
diversas  similitudines  recipit.  Praesertim  quia  cum  ad 
servos  loqueretur,  non  ait,  In  tempore  messis  dicam 
vobis,  CoUigite  primum  zizania;  sed  Dicam,  inquit, 
messoribus,  Unde  intelligitur  coUigendorum  liianio* 
rum  ad  comburendum  alia  esse  ministeria,  neo  quem- 
quam  Ecclesi»  fliium  debere  arbitrari  ad  se  bocoffl* 
cium  pertinere. 

2.  Cum  igitur  esse  quisquespiritualis  ccBperit.cogno- 
scit  errores  hxreticorum,  et  omnino  dijudioat  atque 
discernit  quidquid   audierit  aut  legerit  abhorrere  a 
regula  veritatis  :  sed  donec  in  eisdem  spiritualibua 
perficiatur,  et  quodammodo  malurescat  in  fruotnm 
quem  horba  dedit,  potest  eum  movere,  quare  sub 
nomine  christiano  tam  multsh.-ereticorum  exstiterint 
faisitates.  Inde  est  quod  servi  dicunt,  Nonne  bonnm 
semen  seminasti  in  agro  tuoTimde  crgo  habelzi%aniaf 
Deinde  cum  cognoverit  hanc  excogitasse  fraudem 
diabolum,  cum  contra  tanti  nomiois  auctoritatem 
nihil  se  valere  sentiret,  ut  fallauias  suas  eodem  no- 
mine  oblegeret ;  poleat  ei  suboriri  voluntaa.  ut  tales 
homioes  de  rebus  humanis  auferat,  ti  aliquam  tem* 
poria  habeat  facultatem;  sed  ntrum  facere  debealy 
justitiam  Dei  conaulit  utrum  hoo  ei  prccipiat,  vel 
permiitai,  et  hoc  officium  eaae  hominum  velit ;  hinc 
est  quod  servi  dicunt,  Vis^  imus,  et  cottigimus  ea  f 
Quibus  quia  Veritaa  ipaa  respondet,  non  ita  hominem 
constitutum  esse  in  bac  vita,  ut  certua  esse  poasit 
qualis  quisque  futurus  sit  postea,  cujue  in  praieniia 
cernit   errorem,  vei  quid  etiam  error  ejus  oonferat 
ad  provectum  bonorum ;  non  esse  tales  auferendosde 
hac  vita,  ne  cum  maios  conatur  interficere,  bonoa 
interficiat,  quod  forte  futuri  aunt ;  aut  bonis  obait^ 
quibus  et  inviti  forte  utiles  sunt :  sed  tunc  opportune 
fieri,  cum  jam  in  fine  non  reetat  vel  tempus  commu- 
tande  vitjB,  vel  proficiendi  ad  veritatem  ex  occaaione 
atque  comparatione  alieni  errori8;tunc  autem  hoo 
non  ab  hominibus,  sed  ab  Angelis  fieri  :  inde  eet 
quod  reapondet  paterfamilias,  Non;  ns  forte  eoHi» 
gentes  %i%aniaf  eradicelis  simut  el  triticum :  sed  in  tem- 
pore  messis  dicam  metsoribus,  et  cffilera.  Atque  hoc 
modo  eoB  patientissimos  et  tranquiliissimos  reddit» 
3.  Quaeri  autem  potest,  quod  ait,  Atligaie  fascicutos 
ad  comburendum,  cur  non  unum  faecem,  aut  unum 
acervum  zizaniorum  fieri  dixit?  Nisi  forte  propter 
variclatem  haereticorum,  et  non  solum  a  tritico,  verum 
etiam  a  seipsis  discrepantium,  ipsa  uniuscujusque 
hffirescos  propria  conveuticula,  in  quibus  singillalim 
suacommunione  dovincti  sunt,  nofflinefasoicuiorum 
designavit  :  ut  jam  tunc  incipiant  alligari  ad  combu- 
rendum,  cum  a  catholica  communione  segregati  suas 
proprias  quasi  ecclesias  habere  coBperint ;  utcom- 
bustio  earum  sit  in  fine  seculi,  modo  alligalio  fasci- 
culorum.  Sed  si  ita  esset,  non  Jam  muii»  resipl- 
scendo,  et  in  Gatholicam  remeando  ab  errore  deaoi- 


1871 


QUiESTIONUM  SBPTBMDBGtM  IN  MATTHifiUM. 


1372 


Boereot.  Quapropier  el  alligatio  fasciouloram  io 
fioe  futura  eet,  ot  ooo  coofuee,  sed  pro  modo  per- 
vereitatie  snsuniuecojosque  errorie  perlioacia  puoia* 
tor. 

4.  Neforte  coHigentei  %izaniayeradicetis  simul  el  Irili- 
ewnm  Utrum  quiaetiam  booi  cum  adhue  ioflrmi  suot, 
opu8  habeot  io  qniboedam  malorum  commiztione, 
sive  nt  per  eoa  ezerceaotur,  sive  ut  eorum  compara- 
tlooe  magoa  illie  eibortatio  fiat,  ut  oilaotur  ad  me- 
liuBy  quiboB  tubiatis  altitndo  charitatis  quasi  evulea 
marceeoat,  quod  eat  eradioari  ?  Nam  sio  ait  Aposto- 
lus  :  Vt  in  charitate  radicati  et  fundati,  posiitii  com- 
prehendere  {Ephes.  iii,  17,  18).  An  forte  ideo  simai 
eradicatur  triticum,  com  auferuntur  zizania,  quia 
mulli  primo  lizania  sunt,  et  postea  Iriticom  fiunt? 
qnt  oisi  patienter,  cum  mali  sont,  tolereotur,  ad  lau- 
dabilem  motatiooem  oon  perveniunt:  itaqaesi  evulsi 
fueriot,  simul  eradicatar  et  tritioum,  quod  futuri 
esseot,  si  eis  parceretur. 

XIII.  [Ib.  XIII,  45,  46.]  Simile  est  regnum  eoelorum 
kamininegoiiatori  quxrenti  bonas  margaritas,  Inventa 
aiuiem  una  pretiosa  margarita^  abiit  et  vendidit  omnia 
qum  habuit,  et  emit  eam,  Qusstio  est  cnr  a  oumero 
plaiali  ad  siognlarem  transierityOt  oom  qosratbomo 
booas  margaritas,  uoam  ioveoiat  pretiosam,  quam 
yenditis  omnibus  qu»  babet,  emat.  Ant  ergo  iste  bo- 
Doa  bomines  quereos,  cam  quibns  ntiliter  vivat,  io- 
veoit  onom  pros  omnibos  sine  peccate,  mediatorem 
Dei  et  hominum,  bominem  Gbristum  Jesum  (I  Tim. 
II,  5) :  aol  prseepta  qncrens,  qnibns  servatis  oum 
beminibns  recte  conversetur,  ioveoit  dilecliooem 
prozimiyio  quo  uoo  dicit  Apostolue  omoia  contineri; 
ut,  Ihn  ocMei,  nan  mcechaberiiy  non  furaberis^  non 
falemm  testimonium  dices,  et  ii  quod  est  aliud  mandatum, 
aiBgoln  margarita  siot^  qoa  in  hoc  iermone  reeapitU" 
lafUuTf  Diligei  proximum  tuum  tanquam  teipium  {Rom. 
zui,  8,  9).  Aut  boooe  iotellectus  homo  qnaBrit,  et  io- 
venit  uoum  iilud  quo  caocti  oootinentur,  io  prinoipio 
Yerbum,  et  Verbum  apud  Deom,  et  Verbum  Deum 
(iMin.  I,  1),  lucidnm  candore  veritatis,  et  soiidom 
flrmitate  eteroitatiB,  et  uodiqoe  sui  simile  pnlchritu- 
dioe  divioitatis,  qoi  Dens,  penetrata  carnistestodine, 
iotelligendus  est.Illeeoim  ad  margaritaro  ipsam  Jam 
pervenerat,  qo»  io  tegumentis  mortalitatis,  quasi 
coooharom  obstacolo,  in  profnndo  hujus  ssculi,  at- 
que  inter  duritias  sazeas  Judaorom  aliqnando  latue- 
rat :  ille  ergo  ad  ipsam  margaritam  jam  pervenerat, 
qoi  ait,  Et  ii  noueramus  Chriitum  iecundum  camem^ 
sed  nunc  jam  non  novimui  (II  Cor.  v,  16).  Nec  ollus 
omoioo  iotellectos  margaritas  nomine  dignus  est,  nisi 
ad  qnem  discnssis  omnibus  carnalibus  tegminibus 
pervenitur,  qnibus  sive  per  verba  hamana,  sive  per 
similitudines  circompositaB  operitur,  nt  puros  et  so- 
lidus  et  nusquam  a  se  dissooans,  certa  ratione  cerna- 
tnr.  Quos  tamen  omoes  veros  el  firmos  et  perfectos 
iotellectas  ooos  ilie  cootioet,  per  quem  facta  soot 
Omoia,  qood  est  Verbum  Dei  [joan.  i,  3).  Qaodiibet 
antem  bornm  trium  sit,  vel  si  aliquid  alind  occurrere 
potnerit,  quod  margarita  nnias  et  pretios»  nomine 


bene  significetor,  pretium  ejus  est  oos  ipsi :  qoi  ad 
eam  possideodam  dod  sumus  liberi»  Disi  omoibue 
pro  Dostra  liberatione  contemptis,  qos  teroporaliter 
possidentor.  Venditis  enim  rebus  nostris,  Dullum  ea- 
rum  majus  accipimuspretium,  quam  nos  ipsos.;  quia 
taiibus  implicati,  oostri  ooo  eramus  :  ut  rursus  oos 
ipsos  pro  illa  margarita  demus,  non  quia  taoti  valea- 
mns  S  sed  quia  plus  dare  ooo  possomus. 

XIV.  [Ib.  zni,  15.]  1.  £^  oculoi  moi  clauseruntfnequan" 
do  oculis  videant :  id  est,  ipsi  causa  fuerunt  ut  Deua 
eis  ocaios  clauderet.  Alius  enim  evaogelista  dicit, 
Bxcsecavit  oculos  eorum,  Sed  otrum  ut  ouoquam  vi- 
deant?  an  vero  ne  vel  sio  aliquando  videant,  cecitate 
sua  sibi  displiceotes,  el  se  doleotes,  et  ez  hoc  humi- 
liati  atque  commoti  ad  coofiteoda  peccata  sua,  et  pie 
quttreodum  Domioum?Sio  enim  Marcns  hoc  dicit, 
Nequando  convertantur^  et  dimittantur  eis  peccata  {Marc. 
IV,  12).  Ubi  intelliguntur  peocatis  suis  meruisse  ut 
non  intelligerent,  et  tamen  hocipsummisericorditer 
eis  factum,  ut  peooata  sua  cognoscerent,  et  conferai 
veniam  mererentur.  Quod  autem  Joaooes  buoc  locum 
ita  dicit,  «c  Propterea  ooo  poleraot  credere,  quia  ile- 
rom  dizit  Isaias,  Ezcacavit  ooulos  eorum,et  indura- 
vit  cor  ^orum,  ut  non  videant  oculis,  et  intelligant 
oorde,  et  convertantur,  et  sanem  eos  »  (jjoan.  zii,  39, 
40) ;  adversari  videlur  huic  seoteotiae,  et  omoino  co- 
gere  ut  qood  hio  diotnm  est,  Nequando  ocuiis  videant^ 
Doo  acoipiator,  Ne  vel  sic  aliquaDdo  oculia  videant, 
sed  prorsus,  Ut  non  videaot :  qaaodoquidem  aperte 
ita  dicit,  Ui  oculis  non  videant.  Et  quod  ait,  Propterea 
non  poterani  credsre^  satis  osteodit  ooo  ideo  factam 
iliam  ezcQoatioDem,  ut  ea  oommoli  et  doleotes  se 
OOD  iotelligere,  ooDvertereotnr  aliquaodo  per  poBoi- 
teotiam ;  noo  eoim  posseotboc  facere,  nisi  prios  cre- 
dereot,  otcredeodo  coDfertereotar,  cooversione  sa- 
nareotur,  saoitate  iDtelligeruot :  sed  ideo  potius  ez- 
oscatos,  ot  Doo  credereot.  Dicit  eDim  apertissime, 
Propterea  non  poterant  credere. 

2.  Qood  si  ita  est,  quis  doo  ezsurgat  io  defeosiouem 
Juda^rom,  nt  eoa  eztra  oalpam  fuisae  proclaroel, 
quod  ooncredideroDt?Propterea  eoim  non  poterant 
oredere,  quia  ezoecavit  oculos  eoruro.  Sed  quoniam 
potiua  Deus  eztraculpam  debet  intelligi,  cogimurfa- 
teri  aliis  quibusdam  peocatis  ita  eos  ezcscari  meruis- 
M  :  qua  tamen  ezcascatione  noo  potueruot  credere. 
Verba  eoim  Joaoois  ista  suot:  Proptereanonpoterant 
eredere^  quia  iterum  dixit  Isaias,  Ejocxcavit  ocutos  eo- 
rum.  Frustra  itaque  cooamor  iotelligere,  ideo  foisse 
esoatos,  ut  cooverlereotur  ',  cum  ideo  converti  non 
poterant,  quia  noo  oredebaot,  et  ideo  credere  ooo 
poteraDt,  qoia  ezcscali  eraot.  Ao  forte  doo  absnrde 
dicimus,  quosdam  Jndasorum  fuisse  sanabiles ;  sed 
taoto  tamoD  soperbia  tamore  periciitalos,  ot  eis  ez- 
pedierit  primo  ooo  oredere,  et  ad  hoc  fuisse  cscatos, 
Qtoon  iotelligereot  Domioum  loqueotem  per  parabo« 

i  llss.  pleriqoe,  non  quia  tanto  valet. 

*  Am.  Er.  et  Lov.,  nt  non  converterentur,  EipuD^eoda 
hiocnegatio,  qusoecest  inMst.,  nec  in  aotiaua  editiooe 
RatiipoDeoBi.  oec  apud  Rabanum,  qni  hunc  locuai  trani 
tnllt  In  lib.  4  Comnioiil.  inper  Nattbaam. 


1373 


LlBEft  UNUS. 


1374 


las»  quibas  non  intellectis,  non  in  eum  crederent. 
non  credentes  autem,curocsteriBde8perati8  crucifi- 
gerent  eum  ;  atque  ita  postejua  rcsurreclionem  con- 
▼erterentur,  quando  jam  dereatu  mortis  Domini  am- 
plius  bumiliati,  vehemcntiuB  diligerent  a  quo  sibi 
tantam  scelus  dimissam  esse  ganderent :  quoniam 
tanta  erat  eorum  superbia,  ut  tali  humilialione  esset 
dejicienda  ?  Quod  incongrae  dictom  esse  quiiibet  ar- 
bitretar,  si  non  ita  contigisse  in  Aclibus  Apostoloram 
manifesliwkoe  legerit  {AcL  ii,  37).  Non  ergo  abhor- 
ret  quod  ait  Joannes,  Pr^pisrea  non  poUrant  credere^ 
quia  exexcavit  oeulos  eorum  ui  non  videani,  ab  aa 
senientia  qua  intelligimoB  ideo  exeaecatos  ut  conver- 
(erentur ;  hoc  est,  ideoeis  per  obscurilates  paraboia- 
rum  occuilatas  aententias  Domini,  ut  post  ejus  rC'- 
flarrectionem  salobriore  pmnitenlia  resipiscerent; 
quia  per  obscuritatem  sermonis  excaecati,  dicta  Do- 
mini  non  intellexerunl,  et  ea  non  intelligendo,  non 
in  eum  credideront,  non  credendo  cruciflxerunt 
eam  ;  alque  its  post  ejus  resurrectionem  miraculis, 
qus  in  ejus  nomine  fiebant,  exlerriti,  majore  ori- 
minis  reatu  compuncti  sunt  et  proslrHti  ad  pmni- 
tentiam,  deinde  accepta  indulgentia  ad  obedienliam, 
fl<igrantissima  dilectione  conversi. 

5  Nam  qaibus  non  profuililla  cscitas  ad  conversio- 
Dcm,  qus  per  liaguam  parabolaram  flebat,  ila  de  il- 
lis  propheta  alio  loco  dicit,  quod  etiam  Apostolus 
commemoravit  cum  de  obscuritate  linguarum  ageret: 
in  aliis  linguis,  el  in  aiiis  labiis  loquar  populo  huic,  et 
nec  sic  mc  exaudient,  dicit  Dominus  ( I  Cor.  xiv,  21 ; 
Jiai.  xxviii,  11).  Non  enim  diceretur,  Nec  sic  me  ex* 
audient,  nisi  ad  hoc  fieret,  ut  vel  sic  exaudirent :  id 
est,  ut  eis  ad  bumilem  confeesionem,  et  eollicitam 
inquisitionem,  et  obedientem  conversioncm,  et  fer- 
Tentem  dilectionemvalerei.  Est  vero  etiam  ista  ratio 
medecinaB  corporalis.  Nam  et  pleraque  medlcamenta 
prius  afQigunt  ut  aanent,  et  ipsa  coliyria  qu8B  ad  ocu- 
los  pertinent,  si  ea  opas  est  intrinsecus  infundi,  nisi 
Bsnsnm  videnti  priosclaudantetperturbent,  prodesse 
Bon  poasunt. 

4.  Nec  moveatquod  idem  prophetadicit,  Nisicredi' 
derilis,  non  intelligetis  (Isai.  vii,  9,  sec,  LXX) ;  quasi 
contrariam  sil  quod  Joannes  ait,  Propterea  non  pote- 
rant  credere^quia  exca^avit  oculoseorum;  id  esf,  quia 
illa;  paraboIiB  ita  dicebantur,  utabeis  non  possentin- 
telligi.  Dicit  enim  aliquis  :  Si  ul  intelligerent  credere 
debebant,  qoomodo  proptcrea  non  poterant  credere, 
quia  non  idtelligebant,  hoc  esl,  quia  excxcavit  oculos 
eorum  ?  Sed  quod  ait  Isaias,  AV  i  eredideritis,  non  in- 
telligetis,  de  illa  intelligentia  dictum  esl,  in  qua  sem- 
pcr  manebitur,  rcruminefTabilium  :  cum  autem  dici- 
lur  quod  credatur, nisi  quod  dic" lur  intelligatur, credi 
Ron  polest.  Intelligeoda  suntcrgo  dicta,utcredantur 
qus  dici  potuoraut :  credenda  autem  quse  dici  potue- 
runl,  nt  int<;lligantur  quie  dici  non  possunt. 

XV.  [Ib.  XIII,  34. J  Et  sine  paraholis  non  loquebaiur 
ey.  Non  quia  nihil  propric  locutus  est,  sed  quia  nol- 
lum  fere  Bermonem  explicavit,  ubi  non  aliquid  per 
parabolam  slgnificavil,  quamvis  in  eo  aliquti  et  pro- 


prie  dixerit :  ita  ut  sapeinveniatur  totus  sermo  ejus 
parabolis  explicatus,  toins  autem  proprie  diotus  nnh 
lus  inveniatur.  Explicalos  autem  sermonea  dico, 
qnando  ex  aliqaa  occasione  rernm  incipit  loqui  quo* 
usque  terminet  quidquid  ad  ipsam  rem  pertinet,  el 
transeat  ad  aliud.  Nonnunquam  sanealius  evangelista 
contexit,  quod  alius  diversis  lemporibus  dictum  indi- 
oat.  Non  enim  omnimodo  secondum  rerum  gestarum 
ordinem,  sed  secundam  su»  quisque  recordationis 
facultatem,  narrationem  qaam  exorsus  est  ordinaviU 

XVI.  [Ib.  XIII,  b\,  52,  44.]  Intellexiuit  hjge  owmiaf 
Dicuntei:  Etiam,  Ait  illis:  Ideo  JtauUs  eerHm  doclui 
in  regno  cc^lorum^similisest  homini  palrifamiiias^  qmi 
profert  de  thesauro  suo  nova  et  veiera.  Utrum  ista  con- 
clusione  exponere  voluit  quem  dixerit  thesaurum  in 
agro  absconditum  :  qaoniam  sanctaSoripturs  intelli- 
gnntur,  qu»  nomine  duorum  Teslamentorum,  Novi 
et  Veteris,  ooncludantur ;  quemadmodum  apud  allnm 
evangelistam,  gladium  bis  acutum  tali  concloBloDe 
videtur  exponere  {Apoc.  u  16)  ?  An  qaia  in  parabolis 
ista  locutos  est ;  et  cum  quesisset  ab  eis  utmm  intel- 
iexissent,  responderunt  se  intellexisse  ;  fortasse  ^iBta 
similitudine  ultina  patrisfamilias  proferentis  de  the^ 
sauro  suo  nova  et  velera,  ostendere  voluit  eum  do- 
etum  bal)endam  esse  In  Eeclesia,  qul  eliam  Scripta* 
ras  vcteres  parabolis  explicatas  intellexerit,  ab  istis 
novis  aceipiens  regulas  ?  Quia  etista  Dominus  per  pa- 
rabolas  enuntiavit,  quamvis  ipse  Christus  esset  finis 
illorum;  id  est,  ut  in  eo  illa  vctera  complerentur: 
ut  si  ipse  in  quo  illa  complentur  et  manifestantur, 
per  parabolas  adhuc  loquitur,  donec  ejus  passio  ve- 
lum  disciodat,  ut  nihil  sii  occultum  quod  non  revele* 
tur ;  multo  magis  iila  qu«adcommendandamtantam 
salutem  tam  longe  de  illo  scripta  sunt,  paraboliB 
operta  esse  noverimus :  qus  cum  Judsi  ad  litteram 
acciperent,  noluerunt  esse  docti  in  regno  cmlorumy 
neque  transire  ad  Christum,  ut  auferretur  Telamen 
quod  supra  cor  eorum  positum  est  '• 

XVII.  [Ib.  xiii,55,  et  56.J  1.  Fratres  ^us,  JacobuM^  ei 
Josepti^  et  Simout  et  JudaSy  et  sorore$"ejus,  nonne  omnes 
apud  nos  sunt  f  unde  ergo  huic  omnia  ista  f  Et  scandaU^ 
%abantur  in  eo,  Fratres  apad  Judsos  dici  solerecognar 
tos  usque  adeo  probatur,  ut  non  solum  cx  propinquo 
generationis  gradu,  sicutsuntfiliifratrum  etsororum, 
qui  etiam  apud  nos  usitatissime  fratresdicuntur;  Bod 
eliam  avunculus  et  sororis  filias,  sicat  sibi  erant  Ja- 
cob  et  Laban,  fratres  appeliati  inveniantor  (Gen,  xxix, 
15).  Non  ergo  mirum  est  diclos  esse  fratres  Domini 
ex  materno  genere  quoscumque  cognatos;  cum  etiam 
ex  cognatione  Joseph  dici  potuerint  fratres  ejus  ab 
eis,  qui  illum  patrem  Domini  csse  arbitrabantur  (a). 

2.  Generalem  jastitiam  nonviolat  quis,  nisi  libidine 
transgressus  fuerit  aut  placitam  socielalis  humane, 

1  lu  rdltione  HatispoQenBi  ioseritur  hlc  ausBfttio  in  illa 
▼erba  Matth.  cap.  24,  v.  36 :  De  die  autem  ilio  et  hora  «€- 
mo  scilj  etc.,  seil  que  oihil  differt  ab  ea  quae  inter  octo- 
giota  trea  Quse:»tioQe3  ordioe  est  lexagesima. 

(fljHic  termlDatur  opaecalum  in  editis  Rat.  Am.  Er.  et 
in  Mss.  VaticaDO,  Sorbonico,  CiBterciensi :  nec  reliqaavi* 
dimus,  ni.^i  apud  Lov.  et  in  Mss.  Victorinis  duobas  ac  ano 
Corbeienii  vetaitisiimo. 


1375 


ADMONITO  DE  SDBSEQUBNTIBDS  IN  JOANNEM  TRACTATIBUS. 


1576 


sicnt  68t  fariam,  rapina,  adolteriam,  iaceslua,  et  hu- 
JoBmodi ;  aot  naioramy  sicut  eat  contomelia,  cedee, 
bomicidium,  coocubituB  masculorum  vel  pecorum, 
aut  modum  in  oonceeaia,  eicut  est  superbum  amplius 
verberare  quam  oportet,  vel  snperfluum  edere  vel  bi- 
bere  amplius  quam  oporlet,  cam  ipsa  conjuge  con- 
cnmbere  ampliusquamoportet,  et  similia. 

3.  Bene  inteHigitur  Spiritus  aanetua  ideo  primum 
lingnaram  donum  dedisse  hominibus,  qn»  paoto  et 
plaeito  bominnm  inatitata  sunt,  et  forinaecus  per 
senaat  corporis  consnetudine  audiendi  diecuntnr,  ut 
eis  ostenderet  quam  facile  posset  aapientee  facere  per 
aapientiam  Dei,  quao  in  eia  inlerna  est. 

4.  Item  voluntas  Verbi  sempiterni  stabilis  est  sem- 
per,  quia  simuibabet  omnia :  nostra  autem  volnntas 
ideo  non  stal,  qnia  non  habet  simnl  omnia ;  ideo  modo 
boe,  modo  iliud  voinmus.  Item  sic  fuerunt  in  iilo 
Verbo  omnia  qus  facta  sunt,  et  ipsa  susceplio  homi- 
nis  sio  ab  eo  prflscognita  est,  quoroodo  si  pictor  veiit 
pingere  totam  domum,  et  cogitet  vei  noverit  locum 
nbi  etiam  se  pingere  debeat :  toinm  in  arte  habet,  et 
in  prnparatione,  et  in  voluntate,  quamvis  oertis  et 
aais  qn»qae  temporibus  expiicet.  Sic  omnis  oreatura 


et  ipse  bomo  qui  ejusdem  Sapientias  personam  mjr- 
stice  et  ineaarrabili  sosceptione  geBtatnrns  erat,  in 
ipsa  sapientia  lanquam  Dei  arte  sempiterna  semper 
erat,  quamvis  suis  quaeque  temporibus  efQclat,  qu» 
pertendit  a  fine  usque  ad  flnem  fortiter,  et  disponit 
omnia  saaviter  atque  in  se  manens  innovat  oronia 
(Sop.  VIII,  1,  et  vu,  27). 

5.  Item  quomodo  quis  velit  velie  mori,  si  sio  velie 
mori  pervenerat.qui  jam  habet  sanam  fldem  et  vi- 
det  quo  slbi  perveniendnm  sit,  ad  hoc  Jam  proflcit, 
nt  ]ik>enter  de  hac  vita  disoedai.Non  enim  hoe  est  vi- 
derequosibi  perveniendum  sit,  quod  estetiam  amare 
illud,  et  ibi  jam  esse  desiderare :  quod  in  cujus  animo 
effectum  foerit,  oecesse  est  ut  libenter  moriatnr. 
Frostra  itaque  dicuntqaldaro,  qui  jam  sanam  fidem 
lenent,  ideo  se  noile  mori  ut  profioiant,  cnm  ipse 
profectus  eorum  in  eo  profeoto  sit,  ut  mori  veiint. 
Si  ergo  vernm  loqoi  voiunt,  non  dicant,  Ideo  mori 
nolo,  ul  proflciam ;  sed,  Ideo  mori  nolo,  quia  parum 
profeci.  Itaquemori  nolle  fidelibus  non  consilium  est 
nt  pronciaot,  sed  indicinm  quod  parnm  profecerint. 
Proinde  quod  nolunt,  nt  perfecti  sint ;  velint,  et  per- 
focti  snnt. 


ADMONITIO 

DB  SDBSEQUBNTIBUS  IN  JOANNBM  TRACTATIBUS. 


Haud  temere  fecisse  videbimur,  si  Augastioi  in  Joannem  Tractatns  adscripserimus  anno  Christi  sopra  qua- 
dringentestmam  sezto decimo,  aut  prozimo  post  tempori.  Gerte  quidem  bune  evangelistam  oom  ezponeret,  fla- 
grabat  etiam  tnm  Gatbolicorum  cum  Donatistis  pugna ;  qnandoin  factiosis  illis  revincendis  tam  multus  tamque 
▼ehemens  inibi  est  S.  Doctor :  pr^terquavn  quod  ad  id  usque  temporis  schismaticom  eorum  aitare  stabat  Hip- 
pone :  nnde  in  Tractatu  super  ejusdem  Joannis  Epistolam  (cui  nimiram  ezponenda  Epistola,  inchoata  dndum 
ac  intermissa  paulisper  Evangelii  tractatione,  dedit  operam),  in  hnc  verba  conqueritnr,  Quid  /aciunt  in  hae  ci- 
vitaie  duo  aliaria?  Qood  iicet  in  tempora  etiam  anteriora  Garthaginensi  GoUatione,  qn»  cum  Donatistis  anno 
411  habita  fuit,  referri  queat ;  attamen  quia  per  hos  ipsos,  de,qaibns  agimut  in  Evangelium  Tractatibus,  non 
solum  Pradestinationis  fides,  uti  res  mszime  ezplorata,  proponitur  in  Traett.  zlv,  zlviii,  lzviii,  lzzziii,  cv, 
czi,  eto.,  sed  etiam  perstringnntur  tacito  nomine  Pelagiaoi  inTractt.  liii,  lzvii,  lzizi,  lzzzvi,  elc,  hino  pro- 
feeto  intelligere  licebateosdem  Traotatus  non  ante  quadringentesimnm  etnndecimam  Cbristi  aonum,quo  pri- 
mam  invehitur  in  Afrioam  Pelagiana  baeresis,  editos  fuisse.  Sedaiiud  argnmentum,  quo  fit  ut  io  anuum  qua- 
dringentesimam  decimum  seztum  a  nobisremittantnr,  suppetitlongeezpressiusez  Tract.  czz,ubiNieodemum 
sepius  venisse  ad  Ghristum,  ut  ejus  discipulus  audiendo  fieret/probat  Augustinus  bac  ralione :  Quod  certe,  ait, 
modo  in  revelatione  corporii  beatiuimi  Stephani  (qua  videlicetannoquadringentesimo  decimo  quinto  propefi- 
nito  facta  est)  fere  omnibus  gentibus  declaratur. 

Diebus  porro  qnibuslibet  Traotatus  sermonesve  banc  in  rem  snos  habebat.  Primum,'ezempli  graiia  die  do- 
minico,  postridie  secnndum  se  pronuntiasse  in  hoc  ipso  Tracl.  ii  indicat.  Habitns  iiero  fuit  dominico  die  qua- 
dragesimns  seztus,  ez  Traet.  zlvii  :  pridie  vero  quadragesimus  quintus,  ez  Traci.  zlvi,  dicius  fuerat.  Tri- 
gesimos  qiiartus  tresque  sequenies,  quaiuor  diebus  coniinnis,  ut  ez  cujusque  ezordio  ac  peroratione  patet, 
habiti  sunt,  et  quidem  irigesimus  septimus  die  dominico,  ez  Tract.  izzviii.  Sic  octavus,  nonus,  et  decimus  : 
sio  tandem  isti  quioqueziz,  zz,  zzi,  zzii  et  zziii,  slnguli  singuiis  continenter  diebus  pronnntiati  eignificaninr. 
Hocegisse  Augusiinum,  ut  e  diebus  habends  concioni  destinatis  noliom  prateriret,  vel  hinc  intelligitar,  quod 
annm  hqjuscsmodi  quadam  occasione  omissum  diem  in  Tract.  viii,  ezcasat,  et  in  zlvi,  pralecii  de  Evangelio 
loci  tractationemdiligentiorem  io  reddendi  sermonis  dies  remittit.  In  zlvii,  quem  dominico  diehaboil,  dicit  sctfe 
per  temporis,  at  solei,  aogusiias,  qoo  minus  orationem  fosias  proseqaatur,  minime  prohiberi.  Testator  eontra 
nonnonqoam,  eo  nolle  se  diebos  solemnioribas  sermonem  produoere,  quod  forteesseot  muUi,  qui  poiius  so* 
lemnitatis  oansa  quam  sermonis  andiendi  desiderio  eonvenissent :  sio  ad  Traotatns  vni  finem.  Ez  zlvi  autem 


1377 


PRiEFATIO  INGBRTI  ADGTORIS. 


1878 


aliiBqae  eam  intelligimaB,  qaam  Evangelii  partem  popalo  erat  exposilurus  jubere  solitum  inter  divina  offioia 
recitari :  qaam  praBlectam  postea  nilebatar  ezplioare.  Veram  si  quando  boo  futurum  fuiaeet  «quo  iongfae, 
residoam  in  aliud  tempae  differebat  ;  ao  tum  quoque  relegi  Evangeiium  prooipiebat. 

Gsteram  ezacta  nondam  bieme  saam  in  Joannis  Evangelium  ezplanationem  aggreesus  eet  Augastinas.  Te- 
etalar  qaippe  in  Traot.  vi,  seee  sabveritam  ne  populue  a  frequentanda  ecclesia  friKoris  vi  deterrerelar.  In  z» 
prozimom  aignificat  lempus  imminercy  ul  passionia  ac  nieurrectionis  Dominice  solemnitas  eeiebreiur.  In  zi 
autem,  at  adhortetur  cateohumenoa,  Jam  tempos  ezigere.  Pridie  ejus  diei  quo  habuit  xii,dicturum  se  de  pace 
Ecclesis,  vel  quid  egisaet,  vel  qoie  adhac  agendum  speraret,  populo  promiserat:  sed  prasmitlere  solitam  de 
lectione  evangelica  tractationem  voluit,  ao  tum  fidem  suam  liberare.  Quid  iliud  porro  fuerit,  quod  de  Ecclesia 
pace  dicendum  habebat,  incompertum  est ;  nequein  ejusdem  tractationis  noe  ccnscriptum  fuit.  Videturez 
zui  Tractatas  ezordio  posse  colligi,  a  diebus  non  ita  paacis  intermissom  ab  oo  fuisae  Joannis  Evaiigelium :  et 
reipsa  illud  per  Pascbalia  festa,  qua  in  2  diem  aprilia  anno  416  incidcbant,  inlcrrupit,  co  quod  his  diebus 
fizas  et  certaa  ex  Evaageiio  lectiones  oporteret  in  Eoelesia  recitari,  quibus  subslituere  alias  non  liccbat :  sicuti 
aaa  in  Expositionem  Epistole  Joannis  prsfatione  docet.  Nara  intereatemporis  cnarrandam  baDcipsam  Kpi- 
atolam  suscepit :  moxque  ea  pertractata  rediit  ad  Evangeiiuni.  In  cujus  explicatione  Traclainm  xxvii,  necdum 
io  Laureutii  martyris,  quem  ibidem  iaodat,  celebritate  excesserat :  tametsi  quinque  Tractatusaxix,  utijam 
observatum  est,  ad  zziii,  diebusquinque  continuis  perfecisset. 

Ez  hoc  opere  decerpta  quam  multa  reperiesapud  Bedam  etAlcuinum  super  Joannem,  apud  Florum  in  Com- 
meniariis  super  Pauli  Epistolas,  Bedaa  noroine  vulgatis,  etc,  necnon  senlentias  quasdam  a  veteribus  confir- 
mand»  catbolice  fidei  cauaa  prolatas  ex  variis  Tractatibos  :  scilicet  ez  ii,  a  Cassiano,  lib.  7  de  locarnalione, 
cap.  27 ;  ex  lzzviii,  aLeone  papa  in  Epistola  ad  Leonem  Augustom  olim  ^y  nunc  134,  etc.  Recordatur  ejos- 
dem  operis  Gassiodorus Senator  in  lib.  Instit.,  cap.7,  Joannem  copiosa  et  insigni  eipositione  ab  Augustino  il- 
lostratum  commendans.  Possidius  in  Indiculo,  cap.  6,  sub  bis  verbis  :  Tractatus  de  Evangelio  Joannis  a  capiie 
usque  ad  /inem,  in  codieibus  sex,  Auguslinus  !pse  in  prcfatione  ad  Tractalus  super  Epistolam  Joannit :  Mejnt- 
nit^  inqoit,  Sanctitas  vettra  Evangelium  secundum  Joannem  ex  ordine  lectionum  nos  solere  tractare,  Rursomqae 
in  lib.  45  de  Trinitale,  cap.  27,  sigoat  Tractatum  in  Joan.  zciz,  cum  ait :  De  hacrein  sermone  quodam  profe* 
rendo  ad  aures  populi  christiani  diximus,  dietumque  conscripsimus.  Plura  sane,  si  sat  vizisset,  dicturus  in  Re- 
iractationam  libris  pecaliaribus,  qoos,  uti  ad  Quodvultdeum,  epist.  224,  scribit»  in  Traclatua  popolarea  ho- 
miliatque  a  se  babitaa  meditabator. 

Opas  in  vetastis  codicibusinscribitur,  quibusdam  Tractatus,  aliis  Sermonos,  nonnullis  Homiiiae  in  Joannem. 
Bed  paulo  amplior  titulus  estin  Mss.  Audoenensi,  Oemmelicensi,  et  Pratellensi,  huncin  modam  :  AureliiAu" 
gustini  Doctoris  Hippon,  episo,  Homiliss  in  Evangelium  Dom.  Jesu  secundum  Joannem  incipiunt^  quas  ipse  coHo* 
quendo  prius  ad  populum  Aa6tit7,  et  inter  loquendum  a  notariii  exceptas,  eo  quo  habitm  sunl  ordinet  verbum  ex 
verbo  posiea  dictavU.  Oeniqae  quod  ad  prafationem  bio  subjectam  attinet,  fruetra  eam  quarat  vei  in  Mss.vel 
in  editie  Am.  et  Bad.  Hanc  post  Erasmum  dederunt  Lovanienses,  qui  tamen  observaot  nec  Augostini  esse» 
neo  in  olio  Ms«  ezstare.  Habetur  paucis  mutatis  verbis  apud  Bedam  et  Alcuinum  in  Joannem. 


PRiEFATIO  INCERTI  AIJGTORIS. 


Omnibns  divina  Scriptara  paginis  Evangelium  ez* 
cellit;  qoia  qood  Lez  et  Propbela  faturom  prodixe* 
ront,  boc  completum  dicit  Evangelium.  Inter  ipsos 
aotem  Evangeliorom  soriptores  Joannes  eminet  in  di- 
vinorom  mysteriornm  profonditate,  qui  a  tempore 
Oominica  ascensionis  per  annos  sezaginta  quinqoe 
verbom  Dei  absqoeadminiculo  soribendi,  usquead  nl- 
tima  Domitiani  prodlcavit  tempora.  Sed  occiso  Domi- 
tiano,  com  permittente  Nerva  de  ezsiiio  rediisset 
Epbesom ;  compulsus  ab  episcopis  Asie,  de  coaterna 
Patri  divinitateCbristi  scripsit  adversusbareticos,  qui 
eo  absente  irroperant  in  ejoa  Ecclesias,  qui  Cbri- 
stom  ante  Mariam-  fuisse  negabant.  Unde  merilo  in 
ligura  quatuor  animalium,  aquiia  volanti  compara- 
tor  :  qoa  volat  altius  cateris  afibus,  et  solis  radios 
irreverberatis  aspicitluminibus.  Gateri  quippe  evan« 
geliata,  qni  temporalem  Christi  nativitatem,  ettem- 
poralia  ejos  facta  qua  gessit  in  homine,  sufficienter 


ezponunt,  et  de  divinitate  pauca  dizerant,qaast  ani- 
maiia  gressibiliacom  Dominoambulant  in  terra :  hio 
autem  pauca  detemporalibosejas  gestis  edisserens^ 
sed  divinitatis  potentiam  subiimiDscontempIans,cum 
Domino  ad  cmlum  volat.  Qui  enim  snpra  pectus  Do- 
mici  in  cmna  recubuit,  coBlestis  haustum  sapienlia 
eateris  ezoellentius  de  ipso  Dominioi  pectorie  fonte 
potavit.  Legerat  siquidem  Evangelia  trium  evangeii- 
starum,  et  approbaverat  fidem  eorum  et  veritatem  :  in 
quibusdeesseviditaliqua  gestarum  rerum  historia,et 
ea  mazime  qoa  Dominus  gessit  primo  prsdicationis 
8aatempore,scilicetanteqaam  Joannes  Baptista  clao- 
deretur  in  caroere.  Hao  ergo  quasi  dimissa  ab  illis 
scribit  Joannes,  qnae  fecit  Jesus  antequam  Joannes 
olauderetur:  sed  mazime  divinitatem  GbristietTrini- 
tatis  mysterium  commendarecuravit.  Tres  siquidem 
alii  evan^elista  dicta  et  facia  Domini  temporalia,qoa 
ad  informandos  mores  vita  prasenlis  mazime  valent. 


1379 


IN  JOANNIS  EVANGELIDM,  S.  AUOOSTINI 


1380 


eopiosins  prosecatiy  oiroa  aotivam  vitam  sunt  veraati : 
io  qaa  laboratnr,  Qt  oor  mandetar  ad  vidend  am  Deam ; 
Joannes  vero  pauca  Domini  facla  dicit :  verba  vero 
Domini  qus  Trinitatis  anitatem,  et  vit»  etern»  feli- 
0itatemin8inaant,diiigentiu8  conscribit;  et  sio  in  oon- 


templativa  yirtute  oommendanda,  intenlionem  auam 
et  predicationem  tenait:  in  qaa  conlemplativavaca- 
tur  ut  DeuBvideatur.  lato  siquidem  est  Joanncs,  qucm 
Dominus  de  fluctivaga  ndptiurum  tempeslate  vocavit, 
et  oui  Matrem  virginem  virgini  commendavit. 


S.    AURELIl    AUGUSTINI 

HIPPONENSIS  EPISCOPI 

IN  JOANIS  EVANGELIUM 

TRACTATUS  CXXIV '". 


TRACTATIjS  I. 
n  illud  Joannis,  In  principio  erat  Verbam,et  Ycrl^um 
crat  apad  Deum,  et  Deua  erat  Vcrbom,0lr.,  mque 
ad  idj  Et  tenebrs  eam  non  compreheoderunt.  Cap,  i, 

t.  1-5. 

i.  Intuene  '  qaod  modo  audivimue  ez  lectione 
apoetolioa,  qood  animaiis  bomo  non  percipit  ea  qun 
8«nt  Spiritue  Dei  (i  Cor,  ii,  14),  et  cogitans,  in  hac 
pnssenti  tarba  Gbaritatiaveslr»  necesseeseo  ul  muiti 
aint  animales,  qoi  adboc  seoandum  eamem  oapiant, 
nondumque  se  possint  ad  spiritualem  intellectum  eri- 
gore,  hesito  ▼ehementer,  quomodo,  at  Dominas 
dederit,  possim  dicere,  vei  pro  modulo  meo  explicare 
qood  ieotum  oet  ex  Evangelio,  /n  prineipio  srat  Ver- 
buMf  $t  Verbum  erat  apud  Deum,  et  Ihus  erai  Verhum : 
hoc  enim  animaiis  homo  non  percipit.  Quid  ergo,  fra- 
tres  ?  silebimaa  binoT  Qaare  ergo  legitar,  8i  siiebitur  ? 
aot  quare  auditnr,  ei  non  exponitar  ?  sed  et  quid 
exponitur,8i  noninteUigitur?Itaque  quoniam  rursam 
esse  non  dubito  In  numero  veetro  quosdam,  a  qolbua 
poasit  non  eotum  expositum  capi,  sed  et  antequam 
exponatnr,  intelligi  ;  non  fraudabo  tos  qui  poesunt 
capere,  dum  timeo  euperfluus  esse  auribus  eorum  qui 
non  po88ant oapere.  Poatremo  aderit  roisericordia  Dei, 
fortaese  nt  omnibue  aalis  liat,  et  capiat  quisqaequod 
poteat :  qaia  et  qai  loqoitor,  dioit  quod  potcat.  Nam 
dicere  nl  est,  quis  potest  ?  Audeo  dioere,  fratrea  mei 
forsitan  nec  ipse  Joannea  dixit  at  est,  sed  ei  ipse  ut 
potoit ;  quia  de  Deo  homo  dixit  et  quidem  inspiralud 
a  Deo,  eed  lamen  homo.  Quia  inspiratue,  dixit  aliquid ; 
si  non  inspiratas  eeset^dixisaet  nihii :  quia  vero  homo 


inspiralus,  non  totum  quod  eat  diiit;  8cd  quud  po- 
tuit  bomo,  dixil. 

2.  Erat  enim  isto  Joaanes,  fratres  charissinii,  de 
iliis  monlibos,  de  quibus  soriptam  est :  Suscipiant 
montes  pacem  populo  tuo,  et  colles  juslitiam  (PsaL  lxxi, 
3).  Monles,  excelss  anims  sunt :  ooUes^  parvula 
anim»  sant.  Sed  ideo  montes  excipiunt  pacem,  ul 
collea  posdint  exoipere  justitiam.  Qu«  est  justitia, 
qaam  coiies  exoipiuQt?  Fides,  quia  justua  ex  0<le 
vivit  (Habac,  xi,  4  ;  Rom.  i,  17).  Non  autem  exci> 
perent  minores  anime  Odem,  nisi  migores  anims, 
qus  montes  dicla  suat,  ab  ipsa  Sapientia  iliuetraren- 
tur,  ut  posaint  parvulis  trajicere  quod  postiint  parvuli 
capero,  et  vivere  ex  fide  colics,  quia  montes  pacem 
8U8oipiunt.  Ab  ipais  montibus  dictum  est  Ecciesiae, 
Pax  vobiscum  :  et  ipsi  montea  pacem  annuntiando 
E^leaia,  non  diviserunt  se  adversus  eum  a  quo  sus- 
eeperunt  pacem  (Joan,  xx,  19),  ut  veraciter,  non 
flcte  nuntiarent  pacem. 

%  flant  enim  alii  montes  naofragosi,  quo  qnisqae 
navim  cum  impuierit,  soivitur.  Facile  est  enim  cum 
videtur  terraaperielitantibastquasi  oonari  ad  terram : 
eed  aiiquando  videtur  terra  in  monte,  et  8axa  latent 
8ub  monte;  et  cum  quisque  Oonatur  ad  montem.  in- 
oidit  in  aaza ;  et  non  ibiinvenitporlum,8ed  planctum. 
Sio  fuerunt  quidam  montes,  et  magni  apparuerunt 
inter  homines  ;  et  fecerunt  bxreses  et  schismala,  et 
divieerant  Ecclesiam  Dei  :  sed  isti  qui  diviserunt 
Eocleeiam  Dei,nonerantillimonte8dequibu6dictuui 
eat,  Suscipiant  montes  pacem  populo  luo,  Quomodo 
enim  paoem  sasoeperunt,  qui  ttoitatem  diviserunt? 


▲DKONITIO  PP.  BniKDICTlNORUM. 


Hot  tractatus  reoogoovimui  ad  Mss.  Foaeatenflem  opiimsd  not«,  deBcriptum  jusBu  logilberti  abbatit  circiter  annum 
840,ad  vetattiiBimos  GermaoeDseB  duoB,  ad  CorbeienBem,  RemigienBem,  GemmeticenBem,  FloriaceuBem,  Audoeoeu- 
tem,  BecherooenBem,  PratellenBem,  ViDdociDeDses  duoB,  CarcatBooeoBiB  EcoleBi»  unum,  Abbatin  de  CQlturauDum. 
AdhibuimuB  prslerea  variantet  lectiooet  Belgicorom  teptem  codlcnm  per  Lovaoienset  coUectat :  necoon  anliuuioreB 
editioDet  Bad.  Er.  et  Loi, 

<lomparavimus  prmterea  eas  omnes  editiones  initio  Retr.  et  Confess.  /.  1,  memoratas.   M. 

!  ?*S' Ji?.*ir'  magno  contenBu,  intuentet ;  et  Infra,  et  oooitanles,  plurali  numero,  pro,  intuens..,  et  oogiians, 
(fl)  Habiti  forte  lob  Christl  annum  416.  "  "^.  '  *^    ' 


1381 


TRACTATUS  I.  CAPUT  I. 


l38f 


4.  Qui  autem  sasceperunt  paoem  nuntiandam  po- 
pulOy  contemplati  sunl  ipsam  Sapientiam,  quanlum 
bumania  cordibus  potuit  oontingi  quod  nec  ooulua  vi- 
dit,  nec  auris  audivit,  nec  in  cor  bominis  ascendit 
(I  Cor,  II,  9).  8i  in  oor  bominis  non  ascendit,  quoroodo 
aaoeodit  in  cor  Joannis?  An  non  eralbomo  Joannes? 
An  forte  nec  in  cor  Joannis  aecendit,  sed  cor  Joannis 
ia  illam  asoendit?Quod  enim  ascendit  in  cor  bominis, 
de  imo  eat  ad  bominem :  qoo  autem  ascendit  oor  ho- 
minis,  enraum  est  ab  bomine.  Etiam  aic,  fratree,  dici 
potest  quia  si  aaoendit  in  cor  Joannis,  si  aliquo  modo 
polestdici,in  tantomaaoenditincor  Joaani8,in  quan- 
tam  ipse  Joannea  non  erat  bomo.  Quid  est,  Non  erat 
bomo?  In  quantum  ccBperat  csse  aogeiue  :quia  omnea 
aancti,  angeli ;  quia  annuntiatores  Dei.  Ideo  carnali- 
buaetanimaiibQS  non  valentibos  percipere  qussunt 
Dei,  qoid  ait  Apostolos  ?  Cum  enim  dicitis,  Ego  Mum 
Pauli^  ego  Apollo,tumnehominesestis  (I  Cor,  ui,  4)T  Quid 
eos  volebat  facere,  quibus  exprobrabat  quia  bomines 
crant?  Vultis  nosse  quid  eos  facere  volebat?  audite 
ia  Psalmis  :  Ego  dixi,  Dii  estUf  et  /ilii  Excelsi  omnes 
{PsaL  Lxxxi,6).  Ad  hoc  ergo  vocat  nos  Deus,  ne  si  - 
mus  homines.Sedtuncin  meliusnonerimusbomines, 
81  prius  nos  bomines  esse  agnosoamus,  id  est,  ut  ad 
illam  celsitudinem  ab  bumilitate  surgamaa  :  ne  cum 
patamos  nosaliqoid  e88e,cum  nibil  8imu8,non  solum 
non  accipiamus  quod  non  sumus,  sed  et  amiltamus 
qood  snrous. 

5.  Ergo,  fratres,  de  bis  montibus  et  Joannes  erat, 
qoi  dixit,  In  prineipio  erat  Verbum,  et  Verbum  erat 
apud  Deum,  et  Deus  erat  Verbum.  Susceperat  pacem 
mons  iste,  centemplabatur  divinitatem  Verbi.  Qua- 
lis  iste  mons  erat?  quam  excelsus  T  Transcenderat 
omnia  cacumina  terrarum,  transcenderat  omnes 
eampos  acris,  transcenderat  omnes  altitudines  si- 
deram,  transcenderat  omnes  cboros  etlegiones  An- 
geiorum.  Nisi  enim  transcenderet  ista  omnia  qus 
creata  sunl,  non  perveniret  ad  eu'm  per  quem  facta 
siint  omnia.  Non  potestis  cogitare  quid  transcenderil, 
nisi  videatis  quo  pervenerit.  Quaeris  de  cmlo  et  terra? 
facta  sant.Quffris  de  bis  qu«  sunt  in  cgbIo  et  terra? 
Utiqoe  multo  magis  et  ipsa  facta  suDt.  Qusris  de  spi- 
rilnalibus  creatnri8,de  Angelis,  ArcbangeliB,  Sedibus, 
Dominationibus,  Virtutibus,  Principalibua  ?  el  ipsa 
facta  8unt.  Nam  cum  enumeraret  baeo  omnia  Psalmus, 
conclustt  sie  :  Ipse  dixit^et  facta  sunt;  ipse  mandavit,  et 
ereaUs  sunt  {Psat,  cxlviii,  5).  Si  dixU,  et  facta  sunt,  per 
Verbnm  facta  sunt :  si  autem  per  Verburo  facta  sunt, 
non  potait  Joanois  oor  pervenire  ad  id  quod  ait,  In 
prineipio  erat  Verbum,  et  Verbum  erat  apud  Deum,  et 
Deus  erat  Verbum ;  nisi  transcondissetoronia  quae  sunt 
lacta  per  Verbum.  Qualis  ergo  iste  mons,  quaro  san- 
ctns,  quam  allus  inter  illos  montes  qui  susceperunt 
pacem  populo  Dei,  ut  colles  possent  suscipere  justi- 
tiam? 

6.  Videte  ergo,  fralrop,  ne  forte  de  ipsis  montibua 
est  Joannes,  de  quibos  paulo  ante  cantavimus,  Levavi 
oeutos  meos  in  montes^  unde  veniet  auxilium  mihi.  Ergo, 
fratres  mei.  si  vultia  intelligere,  levate  oouios  vestros 


in  montem  istum;  id  est,erigite  vos  ad  Evangelistam, 
erigite  ?os  ad  ejus  sensum.  Sed  quia  montes  isti  pa- 
cem  suscipiunt,  non  polest  autetu  esse  in  pace,  qui 
spem  ponit  in  bomine ;  noHte  sic  erigere  ooulos  in 
moniem,  ut  putetis  in  bominespem  vcstram  essecol- 
locandam ;  et  sic  dicite,  Levavi  oculos  meos  in  montes^ 
unde  venietauxilium  miAt,at8tatim8ubjungatis,i4ua?t« 
lium  meum  a  Domino,  qui  fecit  caslum  et  ierram  {Psal. 
cxx,  1,  2).  Ergo  levemus  oculos  in  montes,  unde  ve- 
niet  auxilium  nobis  :et  tamen  non  ipsi  montes  8unt,in 
quibu88pesno8traponendaest;accipiuntenimmonte8 
quodnobisministrent:  ergoundeetmontesaccipiunt, 
ibi  spes  nostra  ponenda  est.  Oculos  nostros  cum  leva- 
musad  Scripturas,  quia  per  homines  ministral»  sunt 
Scripturae,  levamus  oculos  nostros  ad  montes,  unde 
auxiiium  veniet  nobis  :  sed  tamen  quia  ipsi  bomines 
eranlqui  scripscruntScriptoras,  non  dese  lucebant; 
sed  ille  erat  lumen  verum  (Joan,  i,  9),  qui  illuminat 
omnem  hominem  venientero  in  bunc  mundum.  Mons 
erat  et  ille  Joannes  iiaplisla,  qui  dixit,  Non  sum  ego 
Christus  {Ibid,^  20)  :  ne  quisquam  spem  in  roonlem 
ponens,  caderet  ab  illo  qui  montes  illuslrat,  et  ipse 
confessus  ait,  Quoniam  de  plenitudine  ejus  omnes  ac» 
cepimus  (Ibid,  i,  16).  Ita  debes  dicere,  Levavi  ocuios 
meos  in  montes,  unde  veniet  auxitium  miAt,  ne  auxilium 
quod  tibi  venit,  montibus  imputes ;  sed  sequaris,  et 
dicas,  Auxilium  meum  a  Domino,  qui  fecit  coelum  et 
terram, 

7.  Ergo,  fratres,  ad  hoc  ista  monuerim,  ut  quando 
erexistis  corad  Scripturas,  cum  sonaret  Evungclium, 
Jn  principio  erat  Verbum,  et  Verbum  erat  apud  Deum, 
et  Deus  erat  Verbum^  et  oclera  qu8B  lecta  sunt,  intel- 
ligalis  vos  levasse  oculos  ad  montes.Nisi  enim  montes 
ista  dicerent,  unde  omnioo  cogitaretis,  non  iveni- 
retis.  Ergo  ex  montibus  venit  fobisauxilium,  ut  beo 
vel  audiretis  :  sed  noodum  potestis  intelligere  quod 
audistis.  Invocate  auxilium  a  Domino,  qui  fecit 
cosluro  et  terram  :  quia  monles  sic  potuerunt  loqui, 
ot  non  possint  ipsi  illuminare  ;  quia  et  ipsi  illuminati 
sunt  audiendo.  Inde  qui  bso  dixit,  accepit  Joannes 
ille,  fratres,  qui  discumbebat  super  peclus  Domini 
(Joan.  XIII,  25),  et  de  pectore  Domini  bibebat  quod 
propinaret  nobis.  Sed  propinavit  verba ;  intellectum 
autem  inde  debes  capere,  unde  et  ipse  biberai  qui 
tibi  propinavit :  ut  leves  oculos  ad  montes,  unde  auxi* 
lium  veniet  tibi,  ut  inde  tanquam  calicem,  id  est, 
▼erbum  '  propinatum  acciperes ;  et  tamen  quia  auxi- 
lium  tuum  a  Domino  qui  fecit  CGslum  el  terraro,  inde 
impleres  pectus,  unde  implevit  ille  :  unde  dixisti, 
Auxilium  meum  a  Domtito,  qui  (ecit  ccBlum  et  terram  : 
qui  potest  ergo,  impieat.  Fratres,  hoc  dixi  *  :  levet 
quisque  cor  suum  quomodo  illud  videt  idoneum,  et 
capiat  quod  dicitur.  Sed  forte  hoc  dicelis,  quia  ego 
vobis  sum  prssenlior  quam  Deus.  Absit.  Multo  est 
iile  presenlior  :  nam  ego  oculis  vestris  appareo,  ille 
conscientiis  vestris  praBsidet.  Ad  me  aures,  ad  illum 
cor,  ot  utrumque  implealis.  Ecce  oculos  veslros  et 

1  lo  plerisque  Mss.,  verbo, 

s  Sic  Ms8.  At  editi,  erffo,  Fraires,  impleat  hoc  quod  dixi. 


.*  ^ 

^ 


1383 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM,  S.  AUGUSTINI 


1384 


seQsus  istoB  corporis  levatis  ad  nos  ;  nec  ad  nos,  non 
enim  nos  de  illis  montibus,  sed  ad  ipsum  ad  Evange- 
liumi  ad  ipsum  EvangeliBtam  :  cor  autem  implendum 
ad  Dominuro.  Et  unusquisque  sic  levet,  ut  videat 
quid  levet,  et  quo  lcvet.  Quid  dixi,  Quid  levet,  etquo 
levet?  Quale  cor  levet,  vldeat ;  quia  ad  Dominum  le- 
vat:  nesarcina  voluptatis  carnalis  preegravalum.ante 
oadat,  quam  fuerit  eublevatum.  Sed  videt  se  quisque 
gestare  onus  carnis?  det  operam  per  continentiam, 
nt  purget  quod  levet  ad  Deum.  Beati  enim  mandi 
corde,  quoniam  ipsi  Deum  vidcbunt  (Matth,  v,  8). 

8.  Nam  ecce  quid  proJest,  quia  sonucrunt  verba, 
In  principio  erat  Verbum,  et  Verbum  erat  apud  Deum, 
et  Ikus  erat  Verbum  ?  Et  nos  diximus  verba,  cum  lo« 
queremur.  Numquid  tale  Verbum  erat  apad  Deum? 
Nonne  ea  qu«  diximus,  sonuerunt  atque  transierunt? 
Ergo  et  Dei  Verbum  sonuit  et  peractum  est  ?  Quoroodo 
omnia  per  ipsum  facta  suiit,  et  sino  ipso  factum  est 
nlhil?  quomodo  pcr  illud  regitur,  quod  pcp  illu-l 
creatum  est^si  soauit  cl  transiil?  Quale  crgo  Verbutn 
qaod  et  dicitur,  et  non  transit?  Inlendal  Gharitas 
vestra  :  magna  res  est.  Quotidio  dicendo  verba  vilue- 
rant  nobis,  quia  sonando  vcrba  et  transeundo  vilue- 
rant,  ct  nihil  aliud  videntur  quam  verba.  Est  verbum 
et  in  ipso  bomine,  quod  manet  intus  :  nam  sonus 
procedit  ex  ore.  Est  verbum  quod  vere  spiritualiter 
dicitur,  illud  quod  inelligis  de  sono,  non  ipse  sonus. 
Ecoa  verbum  dico,  cum  dico,  Deus.  Quam  breve  est 
qaod  dixi,  quatuor  iilteras,  et  duas  syllabas  1  Num- 
qaidnam  hoc  tolum  est  Deu8,quatuor  litters,  et  du» 
flyllabsT  An  quanlam  boc  vile  est,  tantum  charum 
est  quodin  eis  intelligiturT  Quid  factum  est  in  corde 
too,  oum  audisses,  Deus?  Quid  Factum  est  in  corde 
meo,  cum  dicercm^  Deus?  Magna  el  summa  qusdam 
sabBtantia  cogilata  est,qu»  transcendat  omnem  mu- 
tabilem  creaturam,  carnalem  et  animalem.  Ei  si 
dicam  tibi,  Deus  commutabilis  est,  an  incommuta- 
bilis?  reapondebis  statim,  Absit  ul  ego  vel  credam 
vel  sentiam  comroutabilem  Deam  :  incommutabilis 
est  Deus.  Anima  tua  quarovis  parva,  quamvis  forte 
adbac  oarnalis^  non  mihi  potuit  respondere  nisi  in- 
commutabilem  Deom  ;  omnis  aotem  creatura  muta- 
bilis  :  qoomodo  ergo  potuisti  scintillare  in  illud  quod 
est  super  omnem  creaturam,  ut  certus  mihi  respon- 
deres  incomroutabilem  Deum?Qaid  est  ergo  illud 
in  corde  tuo,  quando  cogitas  quamdam  substantiam 
vivam,  perpetoam,  omnipotentem,  inOnltam,  ubi- 
que  praBsentem,  obique  totam,  nosquam  inclusam? 
Quando  ista  cogitas,  hoc  est  verbum  dc  Deo  in  corde 
tuo.  Numquid  autero  hoc  est  eonus  ille  qui  quatuor 
litteris  constat,  et  duabus  syllabis?  Ergo  quaecumque 
dicuntur  et  transeunt,  soni  sunt,  litter»  eunt.syllabsB 
sunt.Hoc  verbumtran8it,quodsonat :  quod  autem  signi- 
ficavil  sonus,  et  in  cogitante  est  qui  dixit,  et  in  intel- 
ligente  est  qui  audivit,  roaoet  hoc  transeuntibussonis. 
9.  Refer  '  animum  ad  illud  verbum.  Si  tu  potea 
habere  verbum  in  corde  tuo,  tanquam  consilium  na- 
tom  in  mente  lua,  ut  mcns  tua  pariat  consilium,  et 

(  Joxta  Lov.,  rtfert.    M. 


insit  consiiium  quasi  proles  mcntis  tuae,  quasi  filius 
cordis  tui.  Prius  enim  cor  generat  consiliuro^  ut  ali- 
quam  fabricam  construa?,  aliquid  amplum  in  terra 
rooiiaris  ;  jam  natum  est  consilium^  et  opus  nondum 
completum  est  :  vides  tu,  quid  faclurus  es;  sed  aJius 
non  rairatur,  nisi  cum  fcceris  el  construxeris  molcm, 
et  fubricam  illam  ad  exsculplionem  pcrfectionemque 
perduxeris:  attendunt  bomines  roirabiiem  fabricam 
et  mirantur  consilium  fabricantis  ;  slupcnt  quod  vi- 
dent,  et  amant  quod  non  vident  :  quis  esl  qui  potest 
videre  consiliam  ?  Si  ergo  ex  magna  aliqua  fabrica 
laodaturhumanum  consilium,  vis  vidurcqu^Ieconsi- 
liom  Dei  est  Dominos  Jesus  Christus,  id  est,  Verbum 
Dei?  Attende  fabricam  istam  mundi ;  vide  qusB  sint 
facta  per  Verburo,  ct  tunc  cognosces  quale  sit  Ver- 
bum.  Attende  hsc  duo  mundi  corpora,  coelum  et  ter- 
ram:  quis  explicat  verbis  ornaturo  ca;li?quisexplicat 
vprbis  fecunditatem  terraB?  quis  dignc  collaudal  tcro- 
porum  viccs?  quis  dignc  collaudat  seminum  vim  ? 
Videtis  qus  taceam,  ne  dia  oomroemorando  parum 
dicaro  forte,  quam   polcstis  cogitare  '.  Ex  fabrica 
ergo  ista  animadverlito  quale  Verbum  est  pcr  quod 
facla  est :  et  non  sola  facta  est.  Omnia  enim  ista  vi- 
dentur,  qoia  pertinent  ad  sensum  corporis.  Per  illod 
Verbum  et  Aogeli  facti  sunt ;  per  illud  Verbum  ct 
Arcbangeli  facti  sunt ;  Potestates,  Sedes,  Domina- 
tiones,  Principatus;   per  illud  Verbum  facta  sunt 
omnia  :  hinc  cogitatc  quale  Verbum  cst. 

10.  Respondet  mihi  modo  forte  nescio  quis  :  Et 
quis  hoc  Verbum  cogitat  ?  Noli  ergo  tibi  quasi  vile 
aliquid  formare,  eum  audis  Verbum,  et  conjicere 
verba  qus  aodis  quotidie,  Ille  talia  verba  dixit,  talia 
verba  locutus  est,  talia  verba  mihi  narras  :  assiduo 
enim  dicendo  nomina  verborum,  quasi  viluerunt, 
verba.  Et  quando  audis,  In  principio  erat  Verbum,  ne 
vile  aliquid  putares,  qualc  consuevisti  cogilarc,  cum 
verba  humana  solcres  aodire,  audi  quid  cogites  : 
Deus  erai  Verbum, 

ii.  Exeat  nanc  nescio  quis  infldelis  Arianus,  et 
dicat  qoia  Verbom  Dei  factum  est.  Quomodo  potest 
fieri  ut  Verbum  Dei  factum  sit,  quando  Deus  per  Ver- 
bom  fecit  omnia?  Si  et  Verbom  Dei  ipsom  factum  est, 
per  qood  aliud  Verbom  faolom  est  ?  Si  hoc  dicis,  quia 
est  Verbum  Verbi,  per  quod  factum  est  illud,  ipsum 
dioo  egoonicum  Filium  Dei.  Si  autem  non  dicisVer- 
bum  Verbi,  concede  non  factum  per  quod  facia  sunt 
omnia.  Non  enim  per  seipsum  fieri  potuit,  per  quod 
facta  sunt  omnia  :  crede  ergo  Evangeiist».  Poterat 
enim  dicere,  In  prinoipio  focit  Deus  Verbum  :  quo« 
modo  dixit  Moyses,  In  principio  fecit  Deus  coelum  et 
terram;  et  omnia  sic  enomerat,  Dixit  Deus,  Fiat,  et 
factom  est  (Gen.  i).  Si  dixit,  quis  dixitT  Utique  Deus. 
Et  quid  factum  est?  Grealura  aliqua.  Inter  dicentem 
Deum  et  factam  creaturam  quid  est  per  quod  factiim 
est,  nisi  Verbom  ?  qoia  dixit  Deus,  Fiat,  et  factum 
est.  Hoc  Verbum  incommutabile :  qnamvis  mutabilia 
per  Verbum  fiant,  ipsum  incoromutabile  est. 

^  Uoat  BecherooeDSit  codex,  et  minut  quam  poieitisoo' 
ffitare.  Hioc  cum  aliis  sexdecim  Msi.  omiesa  particula,  eXf 
proiequitur  tie :  Fabricaergo  ista  animctdversaf  quale,  etc. 


85 


TRACTATDS  II.  CAPUT  I. 


1386 


12.  Noli  ergo  credere  factum,  per  qnod  facta  Bunt 
omnia  :  ne  non  reficiaris  per  Verbum,  per  quod  re- 
flciuntor  omnia.  Jam  enim  faotus  es  per  Verbum,  sed 
oportet  te  refici  per  Verbum  :  ai  autem  mala  fuerit 
fides  tua  de  Verbo,  non  poterisrefici  per  Verbum.Et 
81  tibi  contigil  fieri  per  Verbum,  ut  per  illud  factus  eis, 
per  te  deficis  :  si  por  te  deficis,  ille  te  reficial  qui  te 
fecit  :  ei  per  te  deterior  efficeris,  ille  te  recreetqui  le 
creavit.  Quomodo  te  autem  recreet  per  Verbum)  si 
male  aliquid  sentias  de  Verbo?  Evangelista  dicit, 
In  ffrincipio  erat  Verbum ;  et  la  dicis,  In  principio 
factnm  est  Verbum.  Ille,  Omnia  per  ipsum  facla  sunt^ 
dicil  ;  et  tu  dicis  quia  et  ipsum  Verbum  factum  est, 
Poterat  dicere  Evangelista,  In  priocipio  factum  est 
Verbam  :  sed  quid  ait  ?  In  principioerat  Verbum.  Si 
erat,  non  est  faotum,  ut  istaomnia  peripsum  fierent, 
et  sine  ipso  nibii.  Si  ergo  erat  in  principio  Verbum,  et 
Verbum  erat  apud  Deum,  et  Deus  erat  Verbum  :  si  non 
potes  cogitare  quid  sit,  difTer  ut  cresoas.  Ille  cibus 
est,  acoipe  lac  ut  nutriaris,  utsis  vaiidus  ad  capien- 
dum  cibum. 

13.  Sane,  fratres^  quod  sequitur,  Omnia  per  ipsum 
facta  iunt,  et  sine  ipso  faium  est  nihH^  videte  ne  sic 
cogitetis,  quia  nihil  aliquid  est.  Solent  enim  multi 
male  intelligentes,  sine  ipso  facium  ext  ni7ii7,  putare 
aliquid  esse  nihil.  Peccatum  qaidem  non  per  ipsum 
factam  est :  et  manifestum  est,  quia  peccatum  nihii 
est,  et  nihil  fiunt  homines  oum  peccant.  Et  idolum 
non  per  Verbum  fsctum  est  :  habet  quidem  formam 
quamdam  bamanam,  sed  ipse  bomo  per  Verbum 
factua  est ;  nam  forma  hominis  in  idolo,  non  per  Ver- 
bam  facta  est ;  et  scriptum  est^  Scimus  quia  nihit  est 
idoium  (I  Cor,  viii,  4).  Ergo  ista  non  sunt  facta  per 
Verbom  ;  sed  quscumque  naturaliter  facta  sunt, 
quaBcnmque  sunt  in  creaturis,  omniaomnino  quas  fixa 
in  coslo  Bunl,  qae  fulgent  desuper,  quae  volitant  sub 
ecelo,  et  qas  moventur  in  <  universa  natura  reruro, 
omnis  omnino  oreatora  :  dicam  planius,  dicam,  fra- 
tres,  ut  intelligatis^  ab  angelo  usque  ad  vermiculum. 
Quid  praeclarias  angelo  in  creaturis?  quid  extremius 
Termicalo  in  creaturis?  Per  quem  factus  est  angelus, 
per  ipsam  factus  est  etvermioulus  :  sed  angelus  di- 
gnue  ccelo,  vermiculusterra.  Qui  creavit,  ipsedispo- 
sait.  Si  poneret  vermiealam  in  coelo,  reprebenderes ; 
si  ▼ellet  Angelos  nasoide  patresceniibus  carnibus^re- 
preheoderee  :  et  tamen  prope  hoc  facit  Deus,  et  non 
est  reprehendendus.  Nam  omnes  homines  de  carne 
nascentes,  qoid  sunt  nisi  vermes  ?  et  de  vermibus 
Angeloe  facit.  Si  enim  ipse  Dominas  dicit,  Ego  au- 
tem  sum  vermis^  et  non  homo  (Psal.  xxi,  7)  ;  quis 
dobitat  boo  dicere  quod  scriptam  est  et  in  Job,  Quanto 
magis  homo  puiredo,  et  /ilius  hominis  vermis  (Job 
xx¥,  6)  ?  Primo  dixit,  homo  puiredo  ;  et  postea,  fiiius 
kommis  vermis  :  quia  vermis  de  patredine  nascitur, 
ideo  homo  putredo,  et  fUius  hominis  vermis,  Ecce  quid 
fleri  voluit  propter  te,  illud  quod  in  principio  erat 
ferbum^  et  Verbum  erat  apud  Deum^  et  Deus  erat  Ver- 

*  Hie  fn  plerisqne  Mm.  noo  ett  prepositio,  in. 
Patrou  XXXY. 


bum.  Quare  hoc  factum  est  propter  te  ?  Ut  sugeres, 
qui  manducare  non  poteras.  Omnino  ergo,  fratresy 
sic  accipite,  Omnia  per  ipsum  fada  lamf,  et  sine  ipso 
factum  est  nihil.  Universa  enim  creatura  per  ipsam 
facta  est,  major,  minor  :  per  ipsum  facta  sont  sa- 
pera,  infera ;  spiritualis,  corporalis,  per  ipeam  facta 
sunt.  Nulla  enim  forma,  nulia  compages,  oulla  ooo- 
cordia  partium,  nulla  qaalisoumqae  substantia,  qae 
potest  habere  pondus,  numerum,  meosoram,  oisi 
per  illud  Verbum  est,  et  ab  illo  Verbo  oreatore,  cui 
dictum  est,  Omnia  in  mensuraf  et  numero^  et  pondere 
disposuisti  (Sap.  xi,  21). 

i4.  Nemo  ergo  vos  fallat,  qoaodo  fortetediom  pa- 

timini  ad  muscas  ^.  Etenim  aliqoi  derisi  sunt  a  dia- 

bolo,  et  ad  muscas  capti  sont.  Solent  enim  auoopee 

ponere  in  muscipulamuscas,  utesurientesaveedeci- 

piant :  sic  et  isti  ad  musoas  a  diabolo  decepti  saot. 

Nam   nescio  quis  tsdium   patiebatur  ad   muscas: 

invenit  illum  Manicheus  tcdio  afi^ectum  ;  et  oum  di* 

ceret  se  non  posse  pati  muscas  et  odisse  vehementer 

illas^  statim  ille,  Quis  fecit  has  ?  Et  quia  tedio  aflfectas 

erat,  et  oderat  illas,  non  ausus  est  dioere,  Deue  ilias 

feoit :  erat  autem  oatholicus.  Ille  statim  subjecit :  Si 

Deus  illas  non  feoit,  quis  illas  leoit  ?  Plane,  ait  ilie^ 

ego  credo  quia  diabolus  fecit  muscas.  Et  ille  statim  : 

8i  muscam  diabolus  fecit,  sicut  te  video  oonfiteri» 

quia  prudenter  iolelligis,  apem  qnisfecit,  qun  paulo 

amplior  esl  musca  ?  Non  ausus  ille  est  dicere  quia 

Deus  fecit  apem,  et  muscam  non  fecit ;  qoia  rea  erat 

proxima.  Ab  ape  duxit  ad  locustam,  a  locusta  ad  la- 

certum,  a  iacerto  ad  avem,  ab  ave  duxit  ad  pecus^ 

inde  ad  bovem,  inde  ad  elephantem,  postremo  ad  ho- 

minem  ;  et  persuasit  homini  quia  ooo  a  Deo  faotos  est 

homo.  Ita  ille  miser  cum  tedium  passus  est  ad  motoas, 

musoa  faclus  esl,  quem  diabolus  possideret.  Beelie« 

bub  quippe  interpretari  dicitur  princeps  muscarom  : 

de  quibus  scriptum  est,  Muscx  moriturx  '  exlerminant 

oleum  suaviiatis  (Eccie.  x,  1). 

15.  Quid  igitur,  fratres  ?  quare  ista  dixi  ?  Glaadite 
aures  cordis  vestri  adversus  dolos  inimici ;  iotelligite 
quia  Deus  fccit  omnia,  et  in  sois  gradibus  collocavit. 
Quare  autem  patimur  multa  mala  a  creatura  quam 
fecit  Deus  ?  Quia  pfiendimus  Deum  ?  Numquid  hec 
Angeli  patiuntur  ?  Fortassis  ct  nos  in  vita  ista  illanon 
timeremus.  De  poBuatua  peccatum  toum  aoouBa,  oon 
judicem.  Nam  propter  superbiam  instituit  Deus istam 
creaturam  minimam  et  ahjectissimam  ',  ut  ipsa  noa 
tnrqueret :  ut  cum  superbus  fuerit  homo,  et  se  jaota- 
veril  adversus  Deum  ;  et,  cum  sit  mortalis,  mortalem 
terruerit;  et,  cum  sit  homo,  proxiroam  hominem  non 
agnoverit ;  cum  se  erexerit,  pulicibas  subdutur.  Quid 
est  quod  te  inflas  humana  superbia?Homo  tibi  dixit 
couficium,  et  tumuisti,  et  iratuses;  palicibus  resiste 

f  Editi,  pHtimini  a  muscis:  et  paulo  iofra,  pMtiebatuta 
muscii  ;  item  poBtea,  passut  est  a  musois,  At  Mss.  omnea 
coDstanter  hhbeui^ad  muscas :  acilicetphrasiquadam  Afris 
usitata,  uti  merito  visum  est  Lovaoienaibus. 
>  Lov.f  morientes :  cujos  loco  editi  alii  et  3188.,  moriturm, 
s  Id  plerisque  Mss.  instituit  ut  i$ta  creatura  minima  et 
abjeetissima, 

{Quaranie^fiuatre*) 


1387 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM.  S.  ADGUSTINI 


1388 


ul  dormia»  :  cognosce  qui  sis.  Nam  ut  noveriiis,  fra- 
tres»  propter  aaperbiam  nostram  domandam  creata 
iata,  qae  molesta  nobis  essent :  populum  Pbaraonia 
8Qperbum  potuit  Deue  domare  de  ursis,  de  leonibus, 
de  Berpentibua  ;  muscas  et  ranaa  illis  immisit  {Exod, 
VIII,  6,  24),  ut  rebus  vilissimis  suporbia  domarelar. 

16.  Omnia  ergo,  fratres,  omnia  omnino  per  ipsum 
facta  suntf  et  sine  ipso  factum  est  nihil,  Sed  quomodo 
per  Ipsum  facta  sunt  omnia  ?  Quod  factum  est,  in  illo 
viia  est.  Potest  enim  '  sic  dici,  Quod  factum  estin  ilto, 
vita  est :  ergo  totam  vita  est,  sij  sic  pronuntiaverimus. 
Quid  enim  non  in  illo  factumest^Ipseest  enim  Sa- 
pientia  Dei ;  et  dicitur  in  Psalmo,  Omnia  in  Sapientia 
feeisti  (Psat.  giii,  24).  Si  ergo  Cbristus  eslSapientiaDei, 
et  Psalmus  dicit,  Omnta  tnSapt^rta/i^ctsrf/omniasicut 
perlllum  facta,  itain  illo  facta  sunt.  Si  ergo  omnia  in 
illo,  fratres  charissimi,  et  quod  in  illo  factum  est,  vita 
est;  ergo  etterra  vita  est,  ergo  et  lignum  vita  est.  Dici- 
n)U8  quidemlignum  vitam,  sed  secundam  intellectum 
lignum  crucis,  unde  accepimus  vitam.  Ergo  et  lapis 
vita  est.  lobonestum  esl  sic  intelligere,  ne  rursum 
nobia  subrepat  eadem  sordidissima  secta  Manichso- 
rum^  et  dicat  quia  habet  vitam  lapis,  et  habet  animam 
paries,  etresticula  habet  animam,  et  lana  et  vestis. 
Soient  enim  delirantes  dicere,  et  cum  repressi  fae- 
rint '  et  repulsi,  quasi  de  Scripturis  proferunt  dicen- 
tet  :  Utquid  dictum  est,  Quod  fartum  est  in  illo,  vita 
est  f  8i  enim  omnia  in  ipeo  facta  sunt,  omnia  vila 
sunt.  Non  te  abducanl :  pronuntia  sic,  Quod  factum 
est ;  hic  subdistingue,  et  deinde  infer,{n  itio  vita  est. 
Quid  est  hoc?  Facta  est  terra,  sed  ipsaterra  qu»  facta 
eity  non  est  vita :  est  autemin  ipsa  Sapientiaspiriiaali- 
ter  ratio  qaedam  qua  terra  facta  est ;  hsBo  vita  esl. 

17.  Quomodo  possum,  dicam  Gharitati  vestrs.  Fa- 
ber  facit  aream.  Primo  in  arte  habet  arcam  :  si  eniro 
in  arte  arcam  non  haberet,  unde  illam  fabricando 
proferret  ?  Sed  arca  sio  est  in  arie,  ut  non  ipsa  arca 
ait  quflB  videtur  oculis.  In  arte  invisibiliter  est,  in 
opere  visibiliter  erit.  Ecce  facta  est  in  opere  ;  num- 
quid  destitit  esse  in  arte  ?  El  illa  in  opere  facta  est,  et 
illa  manet  qu»  in  arte  est :  nam  polest  ilU  arca  pu- 
trescere,  et  iterum  ez  illa  qu»  in  arte  est,  alia  fabri- 
cari.  Attendite  ergo  arcam  in  arte,  et  arcam  in  opere. 
Area  in  opere  non  est  vita,  arca  in  arte  vita  est ;  quia 
vivii  anima  artiflcis,  ubi  sunt  ista  omnia  antequam 
proferantur.  6io  ergo,  fratres  charissimi,  quia  Sapien- 
tia  Dei,  perquam  factasuntomnia,  scoundum  arlem 
continet  omnia,  antequam  fabricet  omnia  ;  hinoque 
fiunt  per  ipsara  artem,  non  continuo  vita  sunt,  sed 
quidquid  factum  est,  vita  in  illo  est.  Terram  vides  ; 
est  in  arte  terra  :  coslom  vides ;  est  in  arte  cmlum  : 
solem  et  lunam  vides  ;  sunt  et  ista  in  arte  :  sed  foris 
corpora  sunt,  in  arte  vita  sunt.  Videte,  si  quo  modo 
potestis  ;  magna  enim  res  dicta  :  et  si  non  a  me 
magno,  aut  non  per  me  magnum,  tumen  a  magno. 
Nun  enim  a  me  parvulo  dicla  sunt  hsc  :  sed  ille  non 


est  parvulus  ad  quem  respicio,  ut  dicam.  Gapiat  quis- 
que  ut  polest,  in  quantum  potest :  et  qui  non  potest, 
nutriat  cor,  utpossil.  Unde  nutriat  ?  Delacte  nutriat, 
ut  ad  cibum  perveniat.  A  Christo  per  carnem  nato 
non  recedat,  donec  perveniat  ad  Ghristum  ab  uno 
Patre  natum,  Verbum  Deum  apud  Deum,  per  quod 
facta  sunt  omnia  :  quia  illa  vita  e&t,  qus  in  illo  est 
lux  hominum  '. 

18.  Hoc  enim  sequitur,  E/  vita  erat  lux  hominum  ; 
et  ex  ipsa  vita  homines  illuminantur.  Pecora  non 
illuminantur,  quia  pecora  non  habent  rationalesmen- 
tes  qu8B  possint  videre  sapientiam.  Uomo  autem 
factus  est  ad  imaginem  Dei,  habetrationalem  mentem 
per  quam  possit  percipere  sapientiam.  Ergo  illa  vita 
per  quam  facta  sunt  omnia,  ipsa  vita  lux  est :  et  non 
quorumque  animalium,  sed  lux  hominum.  Unde  paulo 
post  dicit,  Erat  tumen  verum,  quod  itluminat  omntm 
fiominem  venientem  in  hunc  mundum.  Ab  ilio  lumine 
illuminatus  est  Joannes  Baptista ;  ab  ipso  et  ipse 
Joannes  evangelista.  Ex  ipso  lumine  plenus  erat  qui 
dixit  :  Non  sum  ego  Christus  ;  sed  qui  post  me  venit, 
cujus  non  sum  ego  dignus  corrigiam  catceamenti  solvere 
{Joan,  I,  9,  20,  27).  Ab  illo  lumine  illuminatus  erat 
qui  dixit,  /n  prindpio  erat  Verbum,  et  Verbum  erat 
apud  Deum,  ei  Deus  erat  Verbum.  Ergo,  illa  vita  lux 
est  hominum. 

19.  Sed  forie  stulta  corda  adhuc  capere  istam  lu- 

cem  non  possunt,  quia  peccatis  suis  aggravantur,  ut 

eam  videre  non  possiot.  Non  ideo  cogitent  quasi  abs- 

entem  esse  lucem,  quia  eam  videre  non  possunt : 

ipsi  enim  propter  peccata  tenebre  eunt.  Et  tux  in 

tenebris  lucei,  et  tenebrse  eam  non  comprehenderunt. 

Ergo,  fratres,  quomodo  bomo  positus  in  sole  csous, 

praesens  est  illi  sol,  sed  ipse  soli  absens  est ;  sic  omnis 

stultus,  omnis  iniquus,omnis  impias,cscu8  estcorde. 

Prffseos  est  sapientia,  sed  cum  c«co  prcsens  est, 

oculis  ejus  absens  est :  non  quia  ipsa  illi  absens  est, 

sed  qoia  ipse  ab  illa  absens  est.  Quid  ergo  faciat  iste  ? 

Mundet  unde  possit  videri  Deus.  Quomodo  si  pro- 

pterea  videre  non  posset,  quia  sordidos  et  saocios 

oculos  haberet,  irruentepulvere  vel  pituitavelfumo, 

diceret  illi  medicos  :  Purga  de  oculo  tuo  quidquid 

mali  est,  ut  possis  videre  lucem  oculorum  tuorum. 

Pulvis,  pituita,   fumus,  peccata  et  iniquitates  sunt ; 

tolle  inde  ista  amnia,  et  videbis  sapientiam  qas  prs- 

sens  est :  quia  Deus  est  ipsa  sapientia ;  et  dictum 

est,  Beati  mundo  corde,  quoniam  ipsi  Deum  videbunt 

(Matth.  V,  8). 

TRAGTATUS  II. 

De  eo  quod  scriptum  est,  Fuit  homo  missus  a  Deo,  cui 

nomen  erat  Joannes,  etc,  usque  ad  id,   plenum 

gratis  et  veritatis.  Cap.  i,y.^-ik. 

1.  Bonum  est,  fratres,  ut  textum  divinarum  Scri- 

pturarum,  et  maxime  sanoti  Evangelii,  nullum  lo- 

cam  prastermittentes  pertractemus,  ut  possumus  ;  et 

pro  nostra  capacitate  pascamur,et  ministremus  vobis 

unde  et  nos  pascimur.  Gapitulum  primum  praeterito 


1  SicomDesMss.  ct anUquiorenedlli.AtLov.:  Potestetiam.  «  Tres  Mm„  quia  illa  vita  quje  in  iilo  est,  lux  hominum 

«  Aliquol  Msf.,  et  cum  reprehensi  fuerint.  est. 


1389 


TRAGTATU8  II.  CAPUT  I. 


1390 


die  dominico  tractatum  esse  meminimus,  id  est,  «c  Iq 
principio  erat  Verbum,  et  Verbum  erat  apud  Deum, 
et  Deus  erat  Verbum  :  boc  erat  in  principio  apud 
Deuro.  Omnia  per  ipsum  facta  sunt,  etsineipso  fa- 
ctum  est  nihil.  Quod  factum  est,  in  ilio  vita  est;  el 
vita  erat  lux  hominum  ;  et  luz  in  tenebris  lucct,  et. 
tenebrae  eam  non  comprehenderunt.  »  Huc  usque 
tractatum  esse  credo:  recordamini  omnes  qui  ad- 
fuislia ;  et  qui  non  adfuistis,  credite  nobis,  et  hia 
qui  adeese  voluerunt.  Nunc  ergo  quia  non  possumus 
semper  omuia  replicare,  propter  eos  qui  hoc  volunt 
audiro  quod  sequitur,  et  oneri  esl  illis  si  repelantur 
priora  caro  defraudalione  posteriorum  ;  dignentur  et 
qui  non  aderant  non  prsterita  exigore,  £e<i  cum  his 
qui  aderant  et  nunc  audire  praesentia. 

2.  Sequitur,  FuU  homo  mistus  a  Deo,  cui  nomen 
erat  Joannei,  Etenim  ea  qus  dicta  sunt  auperius,  fra- 
tres  cbariesimi,  de  divinitate  Ghristi  dicta  sunt  inefTa- 
bili,  et  prope  ineffabiliter.  Quis  enim  capict,  Inprin- 
cipio  erat  Yerbum^  et  Verbum  erat  apud  Deum  ?  Et  ne 
vilescat  tibi  nomeo  Verbi,  per  consuetudinem  quoti- 
dianorum  verborum,  Et  Deus  erat  Verbum,  Hoc  Ver- 
bum  idipsum  eat,  unde  heaterno  dio  multum  Jocuti 
sumua :  et  prflBstilerit  Dominus,  ut  vei  tantum  lo- 
quendo   aliqaid   ad  oorda  vestra  perduxerimua.  Jn 
principo  erat  Verbum,  Idipsum  est,  eodem  modoest; 
Bicat   est,  eemper  sic  est:  mutari  non  poiest :  hoc 
est  est  ^.  Quod  nomen  suum  dixit  famulo  suo  Moyai: 
Ego  sum  qui  sum  ;  et,  Uisit  me  quiest  (Exod.  iii,  14). 
Quis  ergo  hoc  capiet,  cum  videatis  omnia  mortalia 
mutabilia  ;  cum  videatis  non  solum  corpora  variari 
per  qualitates,  nascendo,  cresoendo,  deliciendo,  mo- 
riendo,  sed  ctiam  ipsas  animas  per  aflectum  diversa- 
rum  volantatum  distendiatque  discindi  :oum  videatis 
horaines  et  percipere  posse  sapientiam,  si  se  illius 
loci  et  calori  admoverinl ;  et  amittere  posse  sapien- 
tiam,  si  inde  malo  affectu  recesserintT  Gum  videatis 
ergo  ista  omnia  esse  mutabilia;  quid  estquod  est, 
nisi  quod  tranacendit  omnia  quaBsicsuntut  non  sintT 
Quis  ergo  hoc  capiat  ?  Aut  quis,  quomodncumque 
intenderit  vires  mentis  sus,ut  attingat  quomodo  po- 
testid  quod  est,  ad  id  quod  ut  cumque  mente  attige- 
rit,  possit  perveoire?  Sio  est  enim  tanquam  videat 
qoisque  de  looge  patriam,  et  mare  interjaceat ;  videt 
quo  eat,  sed  non  habet  qua  eat.  Sic  ad  illam  stabili- 
tatem  noslram  ubi  quod  est  est,  quiaboo  solum  sem- 
per  sic  est  ut  est,  volumus  pervenire;  interjacet  mare 
hojns  saeculi  qua  imos.etsi  jam  videmus  quo  imus: 
nam  multi  nec  quo  eant  vident.  Ut  ergo  esset  et  qua 
iremus^  venit  inde  ad  quem  ire  volebamus.  Et  quid 
fecit?  Instituitlignum  quo  mare  transeamus.  Nemo 
enim  potest  transire  mare  hujus  ssculi,  nisi  cruce 
Giristi  portatus.  Hanccrucem  aliquando  amplectitur 
et  inflrmus  oculis  * :  et  qui  non  videt  longe  quo  eat, 
non  ab  illa  recedat,  et  ipsa  illum  perducet. 
3.  Itaqae,  fratres  mei,  hoc  insinuaverim  cordibus 

>  EdiU  et  11 M.,  hoc  ett  Deut  ett :  excepto  oodice  Bech., 
a  qao  abest  vox,  Deui. 
'  Sic  Mss.  At  editi,  et  infirmut  oculut. 


vestris  :  si  vultis  pie  et  christiane  vivere,  hsrete 
Ghristo  secundum  id  quod  pro  nobis  factus  est,  ot 
perveniatis  ad  eum  secundum  id  quod  est,  et  se- 
cundum  id  quo  erat.  Accessit,  ut  pro  nobis  hoe  fie* 
ret  * ;  quia  boc  pro  nobis  factus  est,  abi  portentur 
inflrmi,  et  mare  saeculi  Iranseant,  et  perveniant  ad 
patriam  ;  ubi  jam  navi  non  opus  erit,  quia  nuUum 
mare  iransitur.  Melius  est  ergo  non  videre  menie  id 
quod  est,  et  tamen  a  Ghristi  cruce  non  recedare, 
quam  videre  illud  mente,  et  crucem  Chrisii  000« 
teninere.  Bonum  est  super  hoc  et  optimam,  si  fieri 
potest,  ut  et  videatur  quo  eundom  sit,  et  teneatar 
quo  portetur  qui  pergit.  Hoe  potuerunt  mentes  ma- 
gnae  montium,  qui  montes  dicti  sunt,  quos  raaslme 
illustrat  lumen  justiti»  :  potuerunt,  et vidernnt  iilod 
quod  est.  Nam  videns  Joannes  dicebat,  In  principio 
erat  Ferbum,  ei  Ya-bum  erat  apud  Deum^  et  Deui  erat 
Verbum.  Viderunt  hoc,  et  ut  pervenirent  ad  id  qnod 
videbant  de  longe,  a  cruce  Ghristi  non  reoessemnt, 
et  humilitatem  Ghristi  non  conlempserunt.  ParvQli 
vero  qui  hoc  non  possunt  inlelligere,  non  reoedentes 
a  cruce  et  passione  et  resurrectione  Ghristi,  in  fpsa 
navi  perducuntur  ad  id  quod  non  vident,  in  qua  navi 
perveniunt  et  iiii  qui  vident, 

4.  At  vero   quidam  phiiosopbi  hujus  mnndi  exsti- 
terant,et  inquisierunt  Greatorem  per  creataram  : 
quia   potest  inveniri    per  creaturam,  evidenterdi- 
cente  Apostolo,  Invisibilia    enim    efus,  a  eonstitu' 
tione  mundi,  per  ea   quas  facta  sunt,  intellecta  conspU 
ciuntur ;  sempiierna  quoque  virtus  ejus  et  divinitas^ 
ut  sint  inexcusabiies,  Et  sequitur,  Quia  cum  cognoviS' 
sent  Deum:  non  dixit,  Quia  non  cognoverant ;  eed, 
Quia  cum  cognovissent  Deum,  non  sicut  Deum  glorifica* 
verunt,  autgralias  egerunt;sed  evanueruntin  cogitatio- 
nibus  suis^  el  obcuratum  esl  insipiens  cor  eorum,  Unde 
obscuratum.^  Sequitur,  et  dicit  apertius  :   Dieentes 
enim  se  esse  sapientes,  slulli  lacti  sunt(Rom,  i,  20-22). 
Viderunt  quo  veniendum  esset :  sed  ingrati  ei  qui  il- 
lis  prsestitit  quod  viderunt,  sibi  voluerunt  triboere 
quod  viderunt;  et  facti  superbiamiserunt  qnodvide- 
bant,  et  conversi  sunt  inde  ad  idola  et  simuiaora  et 
ad   cuituras   deraoniorum,   adorare  creaturam^  et 
contemnere  Greatorem.  Sed  jam  isti  elisi  ista  feca- 
runt :  ut  autem  eliderentur,  superbierunt ;  cam  au- 
tem  Buperbirent,  sapiontes  se  esse  dixerant.  Hi  ergo 
de  quibus  dixit,  Qui  cum  cog nov iuent  Deum^f 'idemni 
hoc  quod  dicit  Joannes,  quia  per  Verbam  Dei  faota 
suntomnia.  Nam  inveniuntur  et  isla  in  libris  pbiio- 
sophorum  :  et  quia  unigenitum  Filium  habet  Deus, 
per  quem  sunt  omnia.  illud  potuerunt  videre  quod 
est,  sed  viderunt  de  longe  :  noluerunt  tenere  hamili- 
tatem  Ghristi,  in  qua   navi  seeuri  pervenirent  ad  id 
quod  longe  videre  potuerunt ;  et  sorduit  eis  crux 
Christi.  Mare  transeuudumest,  et  lignum  cootemnis? 
0  sapientia  superba  l   irrides  crucifixum  Christam  ; 
ipse  est  quem  longe  vidisti :  Inprincipio  erat  Yerbumf 

i  Ita  editi.  At  Mss.  interpuogunt  sic:  St  teeundumid 
quod  erat  accetsU,  ut  pro  nobit  hoc  ^eret ;  additque  hie 
Bech.  codex  :  quoU  non  erat,  ^* 


1391 


JN  JOANNIS  EVANGELIUM,  S-  AUGUSTINI 


1392 


€t  Verbum  erai  apud  Deum,  8ed  quare  crucifixus  est? 
Qaia  lignum  tibi  humilitatia  ejus  neceBsarium  erat. 
Superbia  enim  tumueras,  el  longe  ab  illa  patria  pro- 
jeotoB  eras  ;  et  fluctibus  hujus  sfficuli  interrupta  est 
via,  et  qaa  transeator  ad  patriam  non  est,  nisi  ligno 
porteria.  Ingrate,  irrides  eum  qui  ad  te  venit  ut  re- 
deas !  Ipse  factus  est  Tia,  et  hoo  per  mare  :  inde  in 
mari  ambulaviat  {Matth.  xiv,  25,)  ut  ostenderet  esse 
in  mari  viam.  Sed  tu^  qui  quomodo  ipse  ambulare  in 
mari  noo  potes,  navi  portare,  ligno  portare  :  crede 
fn  crucifixum,  et  poteris  pervenire.  Propter  te  oruci- 
flxuB  eet,  ut  hamilitatem  doccret ,  et  quia  si  sic  ve- 
niretat  Deus,  nonagnoscerelur.  Sic  enim  aic  veniret 
ot  Deos,  non  veniret  eis  qui  videre  Deum  non  pote- 
rant.  Non  enim  secundum  id  quod  Deus  est,  aot 
venlt»  aot  dicedit ;  cum  sit  ubique  prsBsene,  et  nullo 
loco  conlineator.  Sed  secundum  quid  venit?Quod 
apparoit  homo. 

5.  Quia  ergo  aic  erat  homo,  nt  lateret  io  illo  Deus, 
miasoB  eet  ante  illum  magnus  homo,  per  cujus  tesli- 
moniom  inveniretur  plus  quam  homo.  Et  quis  est  hic? 
Fuii  hamo,  Et  quomodo  posset  iste  verum  de  Deo  di- 
oere  ?  MUsui  a  Deo.  Quid  vocabatur  ?  Cui  nomen  erai 
Joann&s.  Quare  venit  T  Hic  venit  in  testimoniumt  ut  te- 
stimonium  perhiberet  de  /timtn^,  ut  omnes  crederent  per 
Ulum,  Qualis  iste  qui  tostimonium  perbiberet  de  lu- 
mine?  Magnum atiquid  iste  Joannes,  ingensmerilum, 
magna  gratia,  magna  celsiludo  I  Mirare,  plane  mi- 
rare ;  led  tanquam  montem.  Mons  autem  in  tenebris 
est,  niai  loce  vesliatur.  Ergo  tantum  mirare  Joan- 
nem|Ut  audias  quod  sequitur,  Non  erat  itle  lumen  : 
ne  oum  montem  putas  iumen  esse,  naufragium  in 
monte  faoias,  non  solatium  invenias.  Sed  quid  debes 
mirari  ?  Montem  tanquam  montem.  Erige  autemte 
ad  illom  qui  iliuminat  montem,  qni  ad  hoc  ereetus 
eet|  ot  fprior  radios  exoipiat,  et  oculis  tuis  nnntiet. 
BrgOy  non  erat  itle  lumen, 

9.  Qoare  igitur  venit?  Sed  ut  te$timonium  perKi" 
beret  de  tumine,  Utquid  hoc  ?  Ut  omnes  crederent  per 
itlum,  Et  de  quo  lumine  teslimonium  perhiberet?  Erat 
tux  vera.  Quare  addilum  est,  vera  ?  Quia  et  homo  il- 
laminatus  dicitur  iux;  sed  vera  luxilla  est  qu8B  illu- 
minat.Nam  et  oouli  nostri  dicontur  lumina;ettamen 
niai  aot  per  noctem  looerna  accendatur,aut  per  diem 
8ol  exeat,  lumina  ista  aine  causa  patent.  Sic  ergo  et 
Joannet  erat  iux,  aednon  vera  lux :  quia  non  iilumi- 
natoa,  teaebrs ;  sed  illuminatione  factus  est  lux. 
Niai  aotem  illuminaretur,  tenebr»  erat,  sicut  omnes 
impiiy  quibus  jamcredenlibus  dixit  Apostolus,  FuiMis 
atiquando  tenebrx,  Modo  autem  quia  crediderant, 
qiid?  iViin(;atttem/t4.'9,  inquit,  in  Domino  (Ephes.v, 
8).  Niaiadderet,  inDomino,  non  intelligeremus. Lua;, 
inqoit,  in  Domino  :  tenebrs  non  in  Domino  eratis. 
Fuistis  enim  aliquando  tenebrx  :  ibi  non  addidit,  in 
Domino.  Ergo  tenebr»  in  vobis,  lux  in  Domino.  Sio 
et  ill$  non  erat  lux,  sed  ut  testimonium  perhiberet  de 
tumine, 

7.  Ubi  aotem  est  ipsa  lux  ?  Brat  lux  vera,  qux  iUu- 
minat  omnemhominem  venientem  inhune  mundum.Si 


omnem  hominem  venientem,  et  ipsuui  Joannem, 
Ipse  ergo  illominabat,  a  quo  se  demonstrari  volebat. 
Intelligat  Gharitas  vestra  :  veniebat  enim  ad  mentes 
infirmas,  ad  corda  saocia,  ad  aciem  animas  lippientis. 
Ad  hoc  venerat.  Et  unde  posset  anima  videre  quod 
perfecte  est  ?  Qaomodo  plerumque  fit  ut  in  aliquo 
corpore  radiato  cognoscatur  orlus  esse  sol,  quem 
ooulis  videre  non  possamus.  Quia  et  qui  saucios  ha- 
bent  oculos,  idoneisunt  videre  parietem  illuminatum 
et  illustratum  a  sole,  vel  montem  vel  arborem,  aut 
aliquid  hujusmodi  idonei  sunt  videre;  etin  alio  illa- 
Btrato  demonstratur  illis  ortus  ille,  cui  videndo  adhuc 
minus  idoneam  aciem  gemnt.  Sic  ergo  illi  omnes  ad 
quos  Ghristus  venerat,  minusidonei  erant  eum  videre: 
radiavit  Joannem  ;  et  per  illum  conQtentem  se  radia- 
tum  acse  illuminatum  ease,  non  qoi  radiaret  et  illu- 
minaret,  oognitusestillequiilluminat.oognituaestille 
qui  illustrat,  cognitus  estqui  impiet.  Et  quiaesl^Qiit 
ittuminatj  inquit,  omnem  hominem  venientem  in  mun^ 
dum,  Nam  si  iilinc  non  recederet,  non  esset  illumi- 
nandus :  sed  ideo  bic  illuminandus,quiaillincreces- 
sit,  ubi  homo  semper  poterat  esse  illnminatus. 

8.  Quidergo?8i  venit  huc,  abierat?In  hoemundo 
erat,  Et  hic  erat,  et  buc  venit :  bic  erat  per  divinita- 
tem ;  huc  venit  per  carnem  :  quia  cam  hio  easet  per 
divinitatem,  ab  stulis  et  cscis  et  iniquis  videri  non 
poterat.  Ipsiiniquitenebrssont  de  quibusdictumest, 
Lux  lucet  in  tenebris,  et  tenehrx  eam  non  comprehende- 
runt  {Joan,  i,  5),  Ecoe  hic  est  et  modo,  et  hic  erat,  et 
semper  hio  est ,  et  nunquam  recedit,  nuaquam  rece- 
dit.  Opus  est  ut  habeas  unde  videas  quod  tibi  nun- 
qaam  reoedit ;  opus  est  ut  tu  non  recedas  ab  eo  qui 
nosquam  recedit ;  opns  est  at  to  non  deseras,  et  non 
desereris.  Non  cadere,  et  non  tibi  occidet.  Si  tu  fece- 
ris  casum,  ille  tibi  fecit  occasum  :  si  autem  ta  stas, 
praesens  est  tibi.  Sed  non  stetisti :  recordare  onde  ce- 
cideris,  unde  te  dejecit  qui  prior  te  cecidit.  Dejecit 
enim  te,  non  vi,  non  impulsu,  sed  volnntate  tua.  Si 
enim  malo  non  consentires,  stares,  illaminatoa  ma- 
ileres.  Modos  autem  quia  jam  cecidisti.  et  factua  es 
aaacius  corde,  unde  videri  illa  lux  poteat  ^,  venit  ad  te 
talis  qualem  posses  videre ;  et  talem  se  hominem 
prffibuit,  ut  ab  homine  qaaererettestimonium.Ab  bo- 
mine  qusrit  testimonium  Deus,  et  Deus  testem  habet 
hominem  ;  habet  Dens  testem  hominem,  aedpropter 
hominem :  tam  inUrmi  sumus  I  Per  lucernam  qosri- 
mus  diem  :  quia  lucerna  dictus  est  ipse  Joannes,  Do- 
mino  dicenle  :  Ille  erat  lucema  ardens  et  lucens,  et  vos 
voluistis  exsultare  ad  horam  in  lumine  ejus  ;  ego  auiem 
habeo  leslimonium  majus  Joanne  [Id,  v,  35,  36). 

9.  Ergo  osteodit  quia  propter  hominea  voluit  pcr 
lucernam  demonstrari  ad  fidem  credentium,  ot  per 
ipsam  lucernaminimici  ejuaconfonderentur.  Illi  enim 
inimici  qui  illum  tentabant,  et  dicebant,  Dicnohis^  In 
qua  potestaie  ista  facis  ?  Interrogabo  vos  et  ego^  inquit , 
unum  semonem  :  dieite  mihi,  baptismus  Joannis  unde 
est  ?  de  coslo,  an  ab  liominibus  ?  Bt  turbatisunt,  et  dixe- 

lEditi,  non  potett.  Abest,  non,  a  Mss.  Sensos  Augustiui 
est,  videri  illam  lurem  non  oculo,  sed  corde. 


1393 


TRAGTATUS  11.  CAPUT  I. 


1394 


runt  apua  semetipsos,  Si  dixerimus  de  ccelo  ;  dicturus 
esi  nobis,  Quare  ergo  non  credidisiis  Uli?  (quia  ille  Ghri- 
8to  perhibueral  teBtitnonium  et  dixerat,  Non  sum  ego 
Chrisius,  sed  ille  [Joan,  i,  20  27].  Si  autem  ex  hominibus 
dixerimus  esse,  timemus  popidum  ne  lapidet  nos;  quta 
tanfuam  propketam  kabebant  Joannem  .Timeates  lapi- 
dationem»  sed  plue  timentes  ▼eritatis  confessionemy 
responderunt  mendaciam  veritali ;  et  menlita  est  ini- 
quitas  sibi  (Psat,  xzfi,  12).  Dixerunt  enim  :  Neacimus. 
Et  Oominus,  qoia  ipsi  contra  se  clauserant,  negando 
se  scire  quod  noverant,  neo  ipse  illis  aperuit,  quia  non 
pulsaveront.  Dictum  eat  enim  :  Pulsale,  et  aperietur 
vobis  (JMalth,  vii,  7).  Non  solum  autem  iili  non  pulsa- 
veront,  ut  aperiretur  ;  sed  negando,  ostium  ipsum 
oontra  se  obstruxerunt.  Et  ait  eis  Domious :  Nec  ego 
dieo  vobis  in  qua  potestate  ista  facio  (Matth,  xzi,  23-27, 
Marc.  XI,  28-33,  el  Luc,  xx.  2-8).  Et  confusi  sunt  per 
Joannem  ;  impletumque  in  illia  est,  Paravi  lucernan 
Ckristo  meo  ;  inimicos  ejus  induam  confusione  [Psal, 
GxzzJ,  17,  18). 

40.  M  mundo  erat^  et  mundus  per  eum  faetus  est, 
Ne  pates  quia  aic  erai  in  mundo,  quomodo  in  mundo 
est  terra,  in  mundo  cst  ccBluro,  in  mundo  est  sol, 
luna  et  stellc,  in  mundo  arbores,  pecora,  homines. 
Noo  tic  itte  in  mundo  erat.  Sed  quomodo  erat  ?  Quo- 
modo  artifex,  regena  quod  fecit.  Non  enim  sic  fecit, 
qaomodo  facit  faber.  Forinaecus  est  arca  quam  facit, 
et  iila  in  alio  loco  posita  eat,  cum  fabricatur  ;  et 
qoamvls  Joxta  ait,  ipse  alios  loco  sedet  qui  fabricat, 
et  exirinaeoua  est  ad  illud  qaod  fabricat :  Deus  au- 
tem  mundo  infusut  fabricat,  ubique  positus  fabricat, 
et  ooD  recedit  aliqao,  non  exlrinsecus  quasi  versat 
molem  qoam  fabrioat.  Presentia  majestatia  facitquod 
facit ;  prasentia  soa  gubemat  quod  feoit.  Sic  ergo 
erat  in  mnndOi  qoomodo  per  quemmundusfactus  est. 
Per  ipium  enim  mundus  faetus  est,  et  mundus  eum  non 
epgnavU, 

11.  Qoid  est,  mundus  faetus  est  per  ipsum  f  Gcelum, 
terra,  mare  et  omoia  qa«  in  eis  sunt,  mundus  dici- 
tor.  Iteram  alia  significatione,  dilectores  mundi  mun- 
das  dicuntor.  Mumdus  per  ipsum  factus  est,  et  mundus 
eum  uon  eognovU.  Nam  enim  cceli  non  [cognoverunt 
Creatorem  suom,  aut  Angeli  non  cognoverunt  Greato- 
rem  saam,  aot  non  cognoverunt  Greatorem  saum  si- 
dera,  qoem  coofitentordemonia?  Omnia  undique  te- 
stimooiam  perhibueroni.  Sed  qui  non  cognoverunt  ? 
Qoi  aoMndo  mondom  dicti  sunt  mundus.  Amando 
eaim  habitamua  corde  :  amando  autem,  boc  appel- 
lari  meraeront  qood  ille  obi  habitabant.  Quomodo  di- 
dmos,  Mala  est  illa  domas ;  aot,  Bona  eat  iila  domus : 
non  inilla  qaam  dicimos  malam,  parietes  accusamus ; 
aat  in  iJla  quam  dicimus  bonam,  parietes  laodamus  : 
led  malara  domum,  inhabitantea  malos ;  et  bonam  do- 
mam«  inbabitantes  bonos.  8ic  etmundum^qui  inhabi- 
tantamandomundam.Qui8unt?Quidili^untmundum: 
ipti  eoim  corde  babitant  in  mundo.  Nam  qui  non  dili- 
gant  mondam,  oarae  versantur  in  mando ;  sed  corde 
iahabitant  coBlom,  sicot  Apostolus  dicit :  ^ostra  au- 
tem  eanversalioin  eestu  esi  (Philipp,  iii,  20).  £rgo 


mundus  per  eum  factus  est,  et  mundus  eum  non  eo- 
gnoml. 

12.  In  sua  propria  venU  :  qui  omnia  ista  per  eum 
facta  Bunt.  Et  sui  eum  non  receperunl,  Qui  8ui?Homi- 
nes  quos  fecit.  Judaei  quos  primitus  fecit  super  omoes 
gentes  esse.  Quia  ali»  gentes  idoia  adorabant,  ei  de- 
monibus  serviebant;  ilie  autem  populus  natoseratde 
semine  Abrahae  :  et  ipsi  raaxime  sui  ;  quia  et  per 
carnom  quam  suscipere  dignalus  est,  cognati.  In  sua 
propria  venit,  et  sui  eum  non  receperunt,  Non  reoepe- 
runt  omnino,  nuilus  recepit  ?  Nullus  ergo  salvos  fa- 
ctus  est  ?  Nemo  enim  salvus  fiel,  nisi  qui  Ghristam  re- 
ceperit  venientem. 

13.  Sed  addidit :  Quotquot  autem  receperunt  eum. 
Quid  eis  praestitit  ?  Magna  bene  volentia  1  Magna  mi- 
sericordia  !  Unicusnatus  cst,  et  noluitmanere  unos. 
Multi  homines  cum  filios  non  habuerini,  peractaatate 
adoptant  sibi :  et  voluntale  faciunt  quod  nalura  non 
potuerunt :  hoc  faciunt  [homines.  Si  autem  aliqoia 
habeat  filiam  unicum,  gaudet  ad  illum  magis  ;  quia 
solus  omnia  possessurus  est,  et  non  habebit  qui  cum 
eo  dividat  hasreditatem^  ut  pauperior  ramaneat.  Non 
sic  Deua  :  Unicum  eamdem  ipsum  quem  genuerat,  et 
per  quem  cuncta  creaverat,  misit  in  hunc  muodomy 
ut  oon  esset  unus,  sed  fratres  haberet  adoptatos. 
Non  enim  nos  nati  sumus  de  Deo^  quomodo  ille  Uni* 
genitus,  sed  adoptati  per  gratiam  ipsius.  Ille  enim 
venit  Unigenitus  solvere  peccala,  quibus  peccatis  im- 
piicabamur,  ne  adoptaret  nos  propter  impedimenlom 
eorum  :  quoe  sibi  fratres  facere  volebat,  ipse  solvit, 
et  fecit  cohsredes.  Sic  enim  dicit  Apostolus,  Si  au» 
tem  filius,  et  hxres  per  Deum  (Galat,  vr,  7) :  et  te- 
rum,  Hxredes  quidem  Dei,  cohxredes  auiem  Christi 
{Rom.  viii,  17).  Non  timuit  ille  habere  cohnre- 
des  ;  quia  hereditas  ejus  non  fit  augusta,  si  muiti 
possederint.  Illi  ipsi  certe  illo  possidente  fiont 
bseredilas  ipsius,  el  ipse  vicissim  fit  hareditas 
ipsorum.  Audi  quomodo  ipsi  fiant  hareditas  ipsioa: 
Dominus  dixit  ad  me,  Fitius  meus  es  tu  ;  ego  hodie  ge~ 
nuiie,  Posiula  a  me,  et  dabo  tibi  gentes  haereditatem 
tuam  (Psal,  n,  7,  8).  Ille  quomodo  fit  haereditas  eo« 
rum  ?  Dicitin  Psalmo :  Dominus  pars  hasreditatis me^e 
et  caticis  mei  (Psal,  xv,  5).  Et  nos  illum  possideamuSf 
ei  ipse  008  possideat :  ille  nos  possideat,  sicui  Domi- 
nus  ;  nos  illum  possideamus  sicul  salutem,  nos  possi- 
deamus  sicut  lucem.  Qaid  ergo  dedit  his  qui  recepe- 
runtillum  ?  Dedit  eis  potestaiem  filios  Dei  fieri,  his  qui 
eredunt  in  nomine  ejus  :  ut  teneant  lignum,  et  mare 
transeant. 

14.  Et  quomodo  illi  nascuntor^Isti  quiafiliiDeifiont 
et  fratres  Christi,  utique  nascuntur.  Nam  si  non  nas- 
cuntur,  filii  quomodo  esse  possunt  ?  Sed  filii  homi- 
num  nascunturex  carne  etsanguine,  et  exvoiuntate 
viri,  et  ex  complexu  conjugii.  Illi  aulera  quomodo  ei 
nascuntur  ?  Qui  nonexsanguinibus :  tanquarn  maris  et 
femin».  Sanguina  *  non  est  latinum  :  aed  quia  grsce 
positum  est  pluraiiter,  maluit  ille  qui  interpretabatar 
sic  ponere,  et  qaasi  minus  latine  Icqui  seoundum 

<  Codices  aliqoot,  ianguiHes ;  a  secnnda  manu. 


1395 


IN  JOANNIS  EVANGELIDM.  S.  ADGDSTINI 


1396 


grammaticos,  ettamen  explicare  veritatem  secundum 
auditam  infirmorum.  Si  enim  diceret  sanguinem  sin- 
gulari  nnmero,  non  explicaret  quod  volebat :  ex  san- 
gQinibus  enim  bomines  nascnntur  maris  et  femins. 
Dicama8ergo,nontimeamQsferulasgrammaticorum; 
dum  tamen  ad  veritatem  soiidam  et  certiorem  perve- 
niamas.  Reprebendit  qui  intelligit,  ingratus  quia  in- 
tellexit.  Mon  ex  sanguinibus,  neque  ex  voluniatecar- 
niif  neque  ex  voluntate  virL  Garnem  pro  femina  po- 
aait:  quia  de  costa  cum  facta  essst,  Adam  dixit^ 
Hoc  nunCf  os  de  ossibus  meis,  ei  caro  de  carne  mea 
(Gen.  II,  23)  ;  et  Apoatolus  ait,  Qui  diligit  uxorem 
suam  seipsum  diligit ;  nemo  cnim  unquam  camem  suam 
odio  kabet  {Ephes,  v,  28  et  29).  Ponitur  ergo  caro  pro 
oxore,  qaomodo  et  aliquando  spiritus  pro  marito. 
Qaare  ?  Qaia  ille  regil,  haec  regitur  :  ille  imporare 
debet,  ista  servire.  Nam  ubi  caro  imperat,  et  spirilus 
aenrit,  perversa  domus  est.  Quid  pejus  domo,  ubi  fe- 
mina  babet  imperiam  super  virum?  Recta  autem  do- 
mas,  abi  vir  imperat,  femina  obtemperat.  Rectus 
ergo  ipee  homo,  abi  spiritua  imperat,  caro  servit. 

15.  Hi  ergo  non  ex  volunlale  camiSf  neque  ex  volun- 
iaU  viriy  sed  ex  Deo  naii  sunt,  Ut  aatem  homines  na- 
seerentar  ex  Deo,  primo  ex  ipsis  natus  est  Deus. 
Ghrifltas  enim  Deus,  et  Ghristus  natus  ex  hominibus. 
Non  qaiBsivit  quidem  nisi  matrem  in  terra,  quiajam 
palrem  babebat  in  cgbIo  :  natus  ex  Deo,  per  quem  ef« 
fieeremur ;  et  natus  ex  feminat  per  quem  reficeremur. 
Noli  ergo  mirari,  o  bomo,  quia  efficeris  filius  per 
gratiam,  quia  nasceris  ex  Deo  secundum  Verbum 
ejas.  Priua  ipsum  Verbum  voluit  nasci  ex  homine,  ut 
te  securue  nascereris  ex  Deo,  et  diceres  libi :  Non 
sine  oaasa  Deus  nasci  ex  bomine  voluit,  nisi  quia  ali- 
OQjas  momenti  me  existimavit,  at  immortalem  me 
faeeret,  et  pro  me  mortaliter  nasceretar.  Ideo  cum 
dixisset,  ex  Deo  nati  sunt;  quasi  ne  miraremur,  et 
eshorreremas  tantam  gratiam,  ut  nobis  incredi- 
bile  videretur  quia  homines  ex  Deo  nati  sunt,  quasi 
secaram  te  faciens,  ait :  Et  Verbum  caro  factum  est,  et 
habitavii  in  nobis.  Quid  ergo  miraris  quia  homines  ex 
Deo  nascuntur?  Attende  ipsum  Deum  natum  ex  ho- 
minibufl :  Ei  Verbum  caro  factum  est,  et  habitavit  in 
nobis, 

i6.  Qoia  vero  Verbum  caro  factum  est,  et  habitavit 
in  nobis^  ipsa  natifitate  collyrium  fecit,  unde  terge* 
rentur  ocali  cordis  nostri,  et  possemusvidere  maje- 
statem  ejus  per  ejus  bumilitatem  *.  Ideo  factum  est 
Verbum  carOf  et  habitavit  in  nohis  ;  sanavit  oculos  no- 
etros:  et  qQidsequitur?^/  vidimus  gloriam  ejus.  GIo- 
riam  ejus  nemo  posset  videre,  nisi  carnis  humiiitate 
sanaretar.  Unde  non  poteramos  videre  ?  Intendat  ergo 
Charitas  vestra,  et  videte  quod  dico.  Irruerat  homini 
qoasi  palvis  in  oculum,  irruerat  terra,  sauciaverat 
ooulnm,  videre  non  poterat  lucem  :  oculus  iste 
sauciatusinangitur  ;  terra  sauciatus  erat,  et  terra 
iiluo  mittitur  ut  sanetur.  Cmnia  enim  collyria  et  me- 
dicamenta  nihil  sunt  niai  de  terra.  De  puivere  caecatus 
eat,  de  pulvere  sanaris :  ergo  oaro  te  cecaverat,  caro- 

»  lo  omnibas  prope  Mss.,  per  e/ut  humanitatem. 


te  sanat.  Garnalis  enim  anima  factaerat  eonsentiendo 
afifectibus  carnalibus  ;  inde  fuerat  oculas  cordis  cae- 
calus.  Verbum  caro  factum  est :  medicus  iste  tibi  fecit 
collyrium.  Et  quoniam  sic  venitat  de  carne  vitia  car- 
nis  eistingueret,  etde  morte  oocideret  mortem  ;  ideo 
factum  est  in  te,  ut  quoniam  Verbum  earo  faclum  est^ 
tu  possis  dicere,  Et  vidimus  gloriam  ejus,  Qualem 
gloriam  ?  Qualis  factus  estfilius hominis  ?  Illa  humili- 
tas  ipsius  est,  non  gloria  ipsius.  Sed  quo  perdacta  est 
acies  hominis,  curata  per  caraem  ?  Vidimus,  inquit, 
gloriam  ejus,  gloriam  quasi  Unigeniti  a  Patre^  plenum 
gralia  et  veritate.  De  gralia  et  verilate  alio  loco  ube- 
rius  in  ipso  Evangelio,  si  Dominus  dignatus  fuerit 
donare,  tractabimus.  Hasc  nunc  sufficiant,  et  eedifi- 
camini  in  ChristO;  et  confortamini  in  fide,  et  vigilate 
in  bonis  operibus  :  et  a  ligno  nolite  recedere,  per 
quod  pospitis  mare  transire. 

TRAGTATU8  III. 

Ab  eo  quod  scriptum  est,  Joannea  testimonium  perhi- 
bet  de  ipso,  etc,^  usque  ad  id,  Unigenitua  Filius,  qui 
est  in  sinu  Patris,  ipse  enarravit.  Cap.  i,  f,  15- i8. 

1.  Gratiam  et  veritalem  Dei,  qua  plenus  sanctis 
apparuit  unigenitus  Filius  Dominus  etSalvator  noster 
Jesus  Ghristus,  distinguendam  a  Veteri  Testamentoi 
quoniam  res  est  Novi  Testamenti,  suscepimus  in  no- 
mine  Domini,  et  vestrsB  Gharitati  promisimus.  Ade. 
atote  ergo  intenti,  ut  et  quantum  capio,  donetDeua, 
et  quantum  capitis,  audiatis.  Reiiquum  enim  erit,  ut 
si  semen  quod  spargitur  in  cordibus  vestria,  non  abs- 
tulerint  aves,  nec  spinsB  prsfocaverint,  nec  sstus 
exusserit,  accedente  pluvia  cohortationum  quotidia- 
narum,  et  cogiiationibus  vestria  bonis  quibus  hoc  agi« 
tor  in  corde,  quod  agitur  in  agro  rastria,  ut  gleba 
frangatur,  et  semen  operiatur  et  germinare  possit : 
at  afferatis  fructum  *,  ad  quem  gaudeat  et  Istetur 
agricoIa'(tfa(^/i.  XIII,  3-23).  Siautempro  aeminebono 
et  pro  pluvia  bona,  non  fructum,  sed  apinas  attuleri- 
mus  ;  nec  semen  accusabilur,  neo  pluvia  erit  in  cri- 
mine,  sed  spinis  ignis  debitus  praeparatar. 

2.  Homines  sumus,  quod  puto  non  diu  esse  saaden- 
dum  Gharitiani  vestre,  Ghristiani  ;  et  si  christiani, 
utique  ipso  nomine  ad  Ghrislum  pertinentes.  Hujus 
signum  in  fronte  gestamus  :  de  quo  non  erubesci- 
mu9,  si  et  in  corde  gestemus.  Signum  ejus  est  humi- 
litasejus.Perstellameum  Magi  cognoverunt (/(/.  ii,2): 
et  erat  hoc  signum  deDomino  datum,  coeleste  atque 
pneclarum  :  noluit  stellam  esse  in  fronte  fidelium  ei- 
goum  sum,  sed  cracem  suam.  Unde  humiliatus, 
inde  glorificatus :  inde  erexit  bumiles,  quo  bumiliatas 
ipse  dcscendit.  Pertf nemus  ergo  ad  Evangelium ',  per- 
tinemusad  Novum  Teslamentum.  Lex  per  Moysen  data 
ett,  Gratia  aulem  et  veritas  per  Jesum  Christum  facla 
est,  Interrogamus  Apostolum,  et  dicit  nobis  quoniam 
non  sumus  sub  Lege,  sed  sub  Gratia  (Rom.  vi,  14) 
Misit  ergo  Filium  suum  factum  ex  muliere,  factum  sub 

«  Er.  Lugd.  et  Ven.  hic  babent,  ut  afferat  fructum,   M. 
s  Pleriqne  Mss. :  Pirtinemui  enim  ad  HvangeUum, 


13V7 


TRACTATUS  III.  CAPUT  L 


1386 


Lege^  ui  eo$  qui  sub  Lege  erarU,  redimeret,  ut  adopliO' 
nem  filiarum  reeiperemus  (Galal,  iv,  4,  5).  Ecce  ad 
hoo  venit  Ghristus,  ot  eos  qai  sub  Lege  erant  redi- 
meret  :  ot  jam  non  simus  sub  Leg^,  sed  sub  Gratia. 
Quis  ergo  dedit  Legem?  Ille  dedit  Legem,  qui  dedit  et 
Gratiam  :  sed  Legem  per  serrum  misit,  cum  Gratia 
ipse  descendit.  Et  nnde  facti  erant  homines  sub  Lege? 
Nonimplendo  Legem.  Qui  enim  logem  impl.t,  non 
est  8ub  lege»  sed  cum  lege:  qui  autem  sublege  est, 
non  anblevatur,  aed  premitur  lege.  Omnee  itaque 
hominea  aab  Lege  eonstitotoe,  reos  facit  Lex  ;  et  ad 
hoe  iUis  anper  capui  est,  ut  ostendat  peecata«  non 
tollmt.  Lex  ergo  jubet,  dator  legis  miseretur  in  eo 
qaod  jubet  lex.Conanteehomines  implere  virlbussuis 
qaod  a  lege  preceptum  est,  ipsa  sua  temeraria  et  prs- 
cipiti  prssumptione  ceciderunt ;  et  non  sunt  cum 
legOy  aed  sublegefacti  aunt  rei  :  et  quoniam  suis  viri- 
baa  implere  non  poterant  legem,  facti  rei  sub  lege» 
imploraveront  liberatoris  auxilium ;  et  reatus  legis  fecit 
cgritadinem  superbis.  iGgritudo  superborum,  faeta 
eat  confessio  humilium  :Jam  coofitentur  egroti  quia 
egrotant ;  veniat  medicus,  et  sanet  «grotos. 

3.  Medicus  quis  ?  Dominus  noster  Jesus  Ghristas. 
Quit  Dominus  nosler  Jesos  Christus  ?  liie  qui  visus  est 
et  ab  eisaquibus  crucifixosest ?Ille  qui  apprehensus, 
colapbizatua,  Qagellatus,  sputis  illitus,  spinis  corona- 
taa,  in  crnce  aoapensua,  mortuusi  lancea  vulneratus, 
de  cruce  deposilns,  in  sepulcro  positus.  lile  ipse  Do- 
mioaa  noster  Jesos  Christas;  ille  ipse  plane,  et  ipse 
eat  toias  medicosvulnerum  nostrorum,crucifixus  ille 
cai  inaaltatum  est,  quo  pendente  persecutores  caput 
agitabant,  et  dicebant,  Si  filius  Dei  esi^  descendat  de 
cruee  {Mallk,  xxvii,  39,  40) :  ipse  est  totus  medicos 
noBter,  ipae  plane.  Quare  ergo  non  ostendit  insultan- 
tibas,  quia  ipse  erai  Filias  Dei :  ut  si  se  permisit  in 
eracem  ievari,  saltem  cum  illi  dicerent,  Si/ilius  Dei 
est,  descendat  de  eruce:  tunc  descenderet,  etostende- 
ret  eisveramteeese  Filium  Dei,  quemilliausi  fuerant 
irridere?  Noiuit.  Qoare  noiuit?  numquid  quia  nonpo- 
tuit  ?  Potnit  plane.  Quid  esi  enim  amplius,  de  oruce 
descendere,  an  de  sepalcro  resurgere  ?  Sed  pertulii 
insoltantes : nam  crux  non  ad  potentiaedocumentum  *, 
8od  ad  exemplum  patientia  suscepta  est.  Ibi  vuinera 
tua  caravit,  ubi  sua  diu  pertnlit :  ibi  te  a  morte  sem- 
pitema  aanavit,  ubi  temporaliter  mori  dignataa  est. 
Et  mortaasest,  an  in  illo  mora  mortua  est?  Qualis 
mora,  qua  mortem  occidit? 

4.  Ipse  est  tamen  Dominns  noster  Jesus  Christus 
totas,  qai  videbatnr,  et  tenebatur,  et  crucifigebatur? 
Nam  totus  '  hoc  ipse  est  ?  Ipse  est  quidem,  sed  non 
totas  illud  qnod  viderunt  Judsi ;  non  hoo  est  totua 
Christas.  Et  qoi  est  ?  /n  principio  eral  Verbum.  In 
qoo  principio  ?  Et  Verbum  erat  apud  Deum.  Et  quale 
Verbum  ?  Kt  Deus  erat  Verbum,  Numquid  forte  a  Deo 
factom  eat  hoc  Verbum  ?  Non.  Hoc  emm  erat  inprin^ 
dpia  apud  Deum,  Qoid  ergo  ?  Alia  qusB  fecit  Deus 
non  similia  sant  Verbo  ?Non  :  quia  omniap«r  ipsum 

i  Msa.  aliqoot.  probs  nol».  ad  impotenttM  doeumentum, 
*  Sic  plores  Nta.  At  editi  tiic  el  iafra,  totum. 


facta  suntf  et  sine  ipso  factum  est  nihiL  Quomodo  per 
ipsum  omnia  sunt  facta?  Quia  quod  factum  est,  in 
ipso  vitii  erat :  et  anloquarn  fieret,  vila  erat.  Quod 
factum  est,  non  est  fila  :  sed  in  arte^  hoc  eat,  in 
Sapientia  Dei,  antequam  fieret,  vita  erat.  Quod  fa- 
clum  est,  transiit  :  quod  est  in  Sapientia,  transire 
non  potesl.  Vita  ergo  in  illo  erat,  quod  faotum  eat. 
Et  qualis  vita  ?  Qula  et  anima  corporia  vita  eat: 
corpus  nostrum  babet  vitam  suam  :  qoam  cum  ami- 
serit,  mors  est  corporis  :  talis  ergo  erat  illa  vita? 
Non  :  sed  vita  erat  lux  hominum,  Numquid  loz  peco- 
rum  ?  Nam  itfla  lux  et  hominum|et  pecoram est. Bst 
qusdam  lux  hominum  :  unde  distani  homines  a  pe- 
coribus  videamus^  et  tunc  intelligemua  quid  ait  lax 
hominum.  Non  distaaapecore,  nisi  inteliectu  :  aoii 
aliunde  gloriari.  De  viribus  prusumis  ?  a  tieatiia  vin* 
ceris  :  de  volocitale  prasumis  ?  a  muacls  vinceris  : 
de  pulchritudine  praesumis  ?  qoanta  pulchritado  eat 
in  pennia  pavonis  ?  Unde  ergo  melior  es  ?  Bx  iofMigina 
Dei.  Ubi  imago  Dei  ?In  mente,  in  intellectu.  8i  ergo 
ideo  melior  pecore,  qoia  habes  mentem  qaa  intelli* 
gas  quod  non  potest  pecus  intelligere;  inde  autem 
homo,  quia  melior  pecore;  lox  bominum  est  lox 
mentium.  Lux  mentium  supra  mentes  est,  et  excedit 
omnea  mentes.  Hoc  erai  vitailla  perqoam  faeta  aunt 
omnia. 

5.  Ubi  erat  ?  hic  erat ;  an  apud  Patrem  erat,  et  hio 
non  erat  ?  an  quod  verius  est,  et  apod  Patrem  erat, 
et  bic  erat?  Si  ergo  hic  orat,  quare  non  videbatnr? 
Quia  lux  in  tenebris  lucel^  et  tenebrse  eamnon  eompre' 
henderunt.  0  bomines,  nolite  eese  tenehrn,  nolite 
esse  infideles,  injusti,  iniqui,  rapaoes,  avari,  amatorea 
saeculi ;  hn  suot  enim  tenebre.  Lox  non  est  absens, 
sed  vos  absentes  estis  a  luce.  Cscus  in  sole  prsBsen- 
tem  habet  solem,  sed  absensest  ipsesoli.  Noliteergo 
ease  tenebrs.  Hsc  eat  enim  forte  gratia,  de  quia  di- 
cturus  sura,  utjam  non  simus  tenpbre,  etdicatnobta 
Apoaiolua  :  Fuistis  enim  aliguando  tenebrse ;  nune  au» 
tem  lux  in  Domino  {Epher.  v,  8).  Quia  ergo  non  vi- 
debatur  luxhominum,  id  est  lux  mentium,  opna  erat 
ut  homo  diceret  de  loce  testimoninm,  non  quidem 
tenebrosus,  sed  jam  illuminatus.  Neo  tamen  qnia 
illuminatua,  ideo  ipsa  lux  ;  sed  ut  testimonium  perhi^ 
beret  de  lumine,  Nam  non  erat  Hte  lux,  Bt  qu«  erat 
lux?  Erat  iux  vera,  qux  illuminatomnem  hominem  ve- 
nientem  in  hunc  mundum,  Et  ubi  erat  ista  ?  In  hoe 
mundo  erat,  Et  quomodo  in  hoe  mundo  erat  f  num* 
quid  sicut  iata  lux  solis,  luns,  lucemarum,  sio  et 
ista  Inx  in  mundo  est  ?  Non.  Quia  mundus  per  eum 
facius  est,  et  mundus  eum  non  cognovil :  hoc  est, 
lux  in  tenebris  lucet,  et  tenebrx  eam  non  compre- 
henderunt,  Mundus  enim  tenebr»  ;  quia  dilectores 
mundi,  mundus.  Num  cnim  crealnra  non  agnovit 
Creatorera8Uum?Te8timonium  deditcoslum  destel- 
]di(Matth,i\y  2);  testimonium  dedit  mare,  portavit 
ambulanlem  Dominum  (Id.  xiv,  2ft) ;  testimonium 
dederunt  venti,  ad  ejus  jussum  quieferunt  {Id.  vui, 
27)  /testimonium  dedit  terra,  illo  crucifixo  conlre- 
muit  {Id,  xxvn,  5i)  :  si  omnia  ista  testlmoniam  de- 


1399 


IN  JOANNIS  EVANGEUDM.  S.  AUaUSTINI 


1100 


deruQty  qaomodo  munduB  eom  oou  cogooviiy  nisi 
qaia  mondae  dilectoree  mundi,  corde  babitantes 
muDdam  ?  Et  malua  mundus,  quia  mali  babilatores 
moDdi:  sicutmala  domuB,  non  parietes,  sed  inba- 
bitantea, 

6.  /n  propria  venit^  id  esl,  in  sua  yenit :  etsui  eum 
n4m  reeeperunt.  Que  ergo  spes  est,  nisi  quia  quotquot 
reeeperunl  eunif  dedit  eis  potestatem  filios  Dei  fieri?  Si 
fliii  fiuDt»  nascuntur  :  si  nascuDlurquomodonascun- 
iar  ?  NoD  ex  carne,  non  ex  sanguinibus  non  ex  volun- 
tate  camis  ex  voluntate  viri ;  sed  ex  Deo  nati  sunt, 
Gaudeant  ergo,  quia  ex  Deo  nati  sunt :  prffisumant 
se  pertinere  ad  Deum  ;  accipiant  documentuin,  quia 
ex  Deo  nati  sunt  :  Et  Vcrbum  earo  factum  est,  et  Aa- 
biiavU  in  nobis,  Hi  Verbum  non  erubuit  nasci  de 
homine,  erabescuntbomines  nasci  de  Deo  ?  Uoc  au- 
tem  quia  fecit,  curavit :  quia  curavit,  videmus.  Hoc 
enim  quod  Verbum  caro  factum  est^  et  habitavit  in  no- 
biSf  medicamentum  nobis  faclum  est,  ut  quia  terra  ^ 
cacabamor,  de  lerra  saoaremur :  et  sanati  qoid  vi- 
deremas  ?  Et  vidimus,  inquit,  gloriam  ejus,  gloriam 
tanquam  Unigeniii  a  Patre,  plenum  gratia  et  veritate 
{Joun.  1, 1-14). 

7.  Joannes  testimonium  perhibet  de  ipso,  et  elamat 
dieenSf  Hie  erat  quem  dixi^  Qui  post  me  venit,  ante  me 
factus  est.  Post  me  venit,  et  prscessit  me.  Quid  est, 
ante  me  factus  estt  Prsoessit  me  :  non,    factus  est 
aniequam  factus  essem  ego;   sed,  antepositus  est 
mihi :  hoo  est,  ante  me  factus  est.  Quare  ante  te  fa- 
otttsest,  cum  post  tevenerit  ?Quta  priormeerat,  Prior 
tOy  0  Joanoes?  Quid  magnumi  si  prior  te  ?  Bene, 
qoia  ta  ilii  perhibes  testimonium  :  audiamus  ipsum 
diceniemfEt  ante  Abraham  ego  sum  {Joan,  viii,  58). 
Sad  et  Abraham  in  medio  genere  humano  ortus  est; 
multi  ante  illam,  multi  post  illum  :  audi  vocem  Pa- 
tris  ad  Filium,  Ante  luciferum  genui  te  (Psal,  cix,  3). 
Qoi  anleluciferum  genitus  est,  omnes  ipse  iiiuminat. 
Diotos  est  enim  quidam  iuciferquicecidit:  eratenim 
angeius,  et  factus  est  diabolus;  et  dixit  de  ilio  Bcri- 
ptura,  Lucifer  qui  mane  oriebatur,  cecidit  {Isai.  xiv. 
12).  Uode  iucifer  ?  Quia  illuminatus  lucebat.  Unde 
autem  tenebrosus  factus?  Quia  in  veritate  non  stetit 
{Joan,  vin,  44).  Ergo  ille  anteluciferum,  ante  omnem 
illuminatum  :  siquidem  ante  omnem  iiluminatum  sit 
necesse  est,  a  quo  illuminantur  omncs  qui  illuminari 
possunt 

8.  Ideo  boc  sequitur  :  Et  de  pienitudine  ejus  nos 
omnes  aecepimus .  Quid  accepislis  ?  Et  gratiam  pro 
gratia,  Sio  enim  habent  verba  evangelica,  collata 
cum  exemplaribus  gracis.  Non  ait,  Et  de  pleniludioe 
cjus  nos  omnes  accepimus,  gratiam  pro  gratia ;  eed 
sic  ait.  El  de  plenitudtne  ejus  nos  omnes  accepimus,  et 
gratiam  pro  gratia,  id  est,  accepimus  :  ut  nescio  quid 
nos  voluerit  intelligere  deplenitudineejusaccepisse; 
et  insuper  gratiam  pro  gratia.  Accepimus  enim  de 
plenitudine  ejus,  primo  gratiam  ^  et  rursum  accepi- 
mus  gratiam,  gratiam  pro  gratia.  Quam  gratiampri- 

^  Msf.  tres,  qui  a  terra.  Alii  tolidem,  quia  a  terra,Un\is^ 
guia  de  terra. 


mo  accepimos  ?  Fidem.  In  fideambulantea.  ingratia 
ambulamus.  Unde  enim  hoc  meruimus  ?  quibus  no- 
Btris  prfficedentibus  meriti8?Non  se  quisque  compal- 
pet  S  redeat  in  conscientiam  suam,  quorat  latebras 
cogitationum  suarum,  redeatad  seriem  factorum  suo- 
rum  :  non  attendat  quisit,  si  jam  aliquid  est;  sed 
qui  fucrit,  ut  esset  aliquid  ;  inveniet  non  ae  dignum 
fuisse  nisi  supplicio.  Siergo  eupplicio  dignus  fuisli, 
et  venit  ilie  qui  non  peccata  puniret,  sed  peccata 
donaret ;  gratia  tibi  data  est,  non  merces  reddila. 
Unde  vocatur  gratia  ?  Quia  gralis  dalur.  Non  enim 
prfficedentibus  meritis  eraisti  quod  accepisti.  Hanc 
ergo  accepit  gratiain  primam  peccator,  ut  ejus  pec- 
caia  dimilterentur.Quid  meruit?Iolerrogetju8titiam; 
invenit  poBnara  :  interroget  misericordiam ;  invenit 
graiiam.  Sed  boc  et  promiserat  Deus  per  Prophetas : 
itaque  cum  venit  dare  quod  promiserat  ;  non  solum 
graliam  dedit,  sed  et  veritatem.  Quomodo  exbibita 
est  veritas  ?  Quia  factom  est  quod  promissum  est. 

9.  Quid  est  ergo,  graiiam  pro  gratia  ?  Fide  prome- 
remur  Deum;  el  qui  digni  non  eramus  quibus  pec- 
cata  dimitterentur,  ex  eo  quiatantum  donum  indigni 
accepimus,  gratia  vocalur.   Quid  est  gratia?  gratis 
data.  Quid  est  gratis  data  ?  Donata,  non  reddita.  Si 
debebatur,  merces  reddita  est,  non  gratia  donata ;  si 
autem  vere  debebatur,  bonusfuisti :  non  autem  «,  ut 
verum  est,  malus  fuisli,  credidisti  autem  in  eum  qui 
justificat  impium(/?om.  iv,  5)  (Quid  est,  qui  justi- 
ficat  impium  ?  Ex  impio  facitpium);  cogitaquid  per 
legem  libi  imminere  debebat,  et  quid  per  gratiam 
consecutus  sis.  Consecutus  aulem  istam  gratiam  fi- 
dei,  erit  justus  ex   fide  (Justus  enim  ex  fide  vivit) 
(Habac,  ii,  4;  fiom.  i,    17);  et  promereberis  Deum 
vivendo  ex  fide:  cum  promerueris  Deum  vivendo 
ex  fide,  accipies  prajmium  immortalitatem,  et  vitam 
«ternam.  Et  illa  gratia  est.  Nam  pro  quo  merito  ac- 
cipis  vitam  ffilernam  ?  Pro  gratia.  Si  enim  fides  gra- 
tia  est,  el  vita  «terna  quasi  merces  est  fidei  :  vide- 
tur  quidem  Deus  vitam  ffiternam  tanquam  debitam 
reddere  (Cui  debitam  ?  Fideli,  quia  promeruit  illam 
per  fidem) ;  sed  quia  ipsa  fides  gratia  est,   et  vila 
ffiterna  graiia  est  pro  gratia. 

10.  Audi  Paulum  apoetolum  coafiteotem  gratiara, 
etpostea  dcbitum  expetentem.  Coofessio  graiia  qu® 
est  in  Paulo  ?  Qui  prius  fui  blasphetnus,  etpersecutor, 
et  injuriosus  :  sed  misericordiam,  inquit,  eonsecutus 
sum  (I  Tim.  i,  13).  Indignum  sc  dixit  qui  consequc- 
retur  :  consecutum  tainen  non  per  merita  sua,  eed 
per  misericordiara  Dei.  Audi  illum  jam  flagitantem 
debitum,  qui  primo  iodebitam  susceperat  gratiam  : 
Ego  enim,  inquit,  jam  immolor,  et  tempus  resoluiionis 
mex  inslat.  Bonum  certamen  certavi,  cursum  consum- 
mavi,  fidem  servavi :  de  cxlero  reposita  est  mihi  corona 
iustitix.  Jam  debitum  flagitat,  jam  debitum  exigit. 
Nam  fide  vcrba  sequentia :  Quam  mihi  reddet  Domi- 
nus  in  iUa  die,  justus  judex  (U   Tim,  iv,  G-8).  Ut 

i  Il8.  FosaalenBiB.  quiiquam  palpetf  a  Becunda  manu. 
«  Editi  inlerponebanl  hic,  non  merUo  tuo  ;  quod  aDeii 
a  Mbb. 


1401 


TRACTATUS  III.  CAPUT  I. 


1409 


ante  sosciperet  graliam^  miserieordein  patrem  opns 
hababat :  nl  premiam  gratie,  judicem  justum.  Qui 
non  damnavit  impinm,  damnabit  fidelem  ?  Bt  tamen 
si  bene  oogites,  ipse  dedit  fldein  primo,  qua  eum 
promeruisti :  non  enim  de  tuo  promeruiBti  ut  tibi 
aliquid  deberetnr.  Quod  ergo  proGmium  immortali- 
tatis  poetea  tribuit,  dona  sua  coronat,  non  merita 
tna.  Ergo,  rratres,  omnes  de  plenitudine  ejus  accepi- 
mus :  de  plenitudine  misericordis  ejus,  de  abun- 
dantia  bonitatisejus  accepimus.  Qnid  ?  Remissionem 
peecatomm,  ut  justiflcaremus  ex  flde.  Et  insuper 
quid  ?  El  graiiam  pro  gratia;  il  est,  pro  bac  gratia  in 
qua  ex  fide  vivimus,  recepturi  sumus  aliam  :  qnid 
lamen  nisi  gratiam  ?  Nam  si  dixero  quia  et  hoc  de- 
betnr,aliqnid  mibi  assigno,  quasi  cui  debeatur.  Go- 
ronat  antem  in  nobis  Deua  dona  misericordise  sue  : 
eed  si  in  ea  gratia  quam  primam  accepimus,  perse- 
veranter  ambulemus. 

11.  Lex  enim  per  Moysen  dataest:  quse  reos  tene- 
bat.  Qoid  enim  ait  Aposlolns?  Lf^  subintravit,  ut 
abumiaret  delietum  (Hom.  v,  20).  Hoc  proderat  super- 
bis.  ut  abundaret  delictum :  multum  enim  sibi  dabanl, 
et  qoaai  viribos  suis  muUura  aesignabant ;  ct  non  po- 
terant  implere  Joatltiam,  nisi  adjuvaret  ille  qui  Jus- 
aerat.  Soperbiam  illorum  volens  domare  Deus,  dedit 
Legem,  tanquam  dioens :  Ecce  implete,  ne  putetia 
deesse  Jubentem.  Non  deestqui  Jubeat,  sed  deest  qni 
impleat. 

12.  8i  ergo  deest  qui  impleat,  unde  non  implet  ? 

Quia  natns  cum  traduce  peccati  et  mortis.  De  Adnm 

natns,  traxil  aecum  quod  ibi  conceptum  est.  Gecidit 

primoa  bomo;  et  omnes  qui  de  illo  nati  sunt,  de  illo 

traxerunt  concupiacentiam  camis.  Oportebat  ut  na- 

scerelur  alios  bomo  qui  nullam  traxit  concupiscen- 

tiam.  Homo,  et  bomo :  bomo  ad  mortem,  et  homo  ad 

vitam.  Sio  dicit  Apostolus  :  Quoniam  quidem  per  Ao- 

minem  mors,  et  per  hominem  resurrectio  mortuorum, 

Per  quem  hominem  mors»  el  per  quem  hominem  re- 

aorreclio  morloorom?  Noli  festinare:  sequitur,  et  di- 

cit  :  Sicut  enim  in  Adam  omnes  moriunlur,  sic  et  in 

Chrifto   omnes  vivificabuntur  (I  Cor.  xv,  2t,  22),  Qui 

pertinent  ad  Adam  ?  Omnes  qui  nati  sunt  de  Adam. 

Qui  ad  Christum  ?0mne8  qui  nati  sunt  per  Ghristum. 

Qnare  omnes  in  peccato  ?  Quia  nemo  natus  esl  prstcr 

Adam.  Ut  autcm  nascercntur  ex  Adam,  necessitatis 

fuit  ex  damnatione  :  nasci  per  Ghrislum,  voluntatis 

esi  et  gratiae.  Non  coguntur  bomines  nasci  per  Gbri- 

atum :  non  quia  voluerunt,  nati  sunt  ex  Adam.  Omnes 

tamen  qui  ex  Adam,  cnm  peccato  peccatores :  omnes 

qui  per  Christum,  Justificati  el  justi,  non  in  se,  sed  in 

illo.  Nam  in  se  siinterroges,  Adam  sunt :  in  illo  si  in- 

terroges,  Ghristi  sunt  ^Quare?Quia  illecaput  Domi- 

Dus  noster  Jesos  Ghristus,  non  cum  traduce  peccati 

veoit :  sed  tamen  venit  cum  carne  mortali. 

13.  Mors  pcccatorum  poena  Grat^:  in  Domino  rau- 
Dus  misericordis  erat,  noo  pnona  peccati.  Non  enim 
aliqoid  babebat  Dominus  quare  Juste  moreretur.  Ipse 

'  Carcassonensis  Ms.,  Christus  sunt. 

*  Uw.  quatoor :  Mors  in  Adam  poma  peccatcrum  erat. 


ait,  Ecce  venit  prineeps  hujus  mundi,  et  in  me  nihil 
invenit,  Quare  crgo  moreris.^  Sed  ut  sciant  omnes 
quia  voluntatem  Paris  mei  facio,  surgite,  eamus  hine 
[Joan.  XIV,  30  «/  31).  Non  habebat  ilie  qnare  morere- 
tur,  et  mortuus  est :  tu  habee  quare,  ei  mori  dedi- 
gnaris  ?  Dignare  aequo  animo  pati  per  merituro  tuum, 
quod  ille  pati  dignatus  est,  ut  te  a  sempiterna  morte 
liberaret.  Homo,et  homo:  sed  iIle,nonnisi  bomo ;  istey 
Deus  homo  ^  Ille  bomo  peccati,  iste  justitis.Mortuus 
es  in  Adam,  resurge  in  Ghristo:  nam  utrumque  debe- 
tur  tibi.  Jam  credidisti  in  Christum,  reddes  tamen 
quod  debes  de  Adam.  Sed  non  tein  SBternum  tenebit 
vinculum  peccali ;  quia  mortem  tuam  seternam  occidit 
mors  temporalis  Domini  tui.  Ipsa  est  gratia,  fratrea 
mei,  ipsa  est  et  veritas,  quia  promissa  et  exhibita. 

14.  Non  erat  isla  in  Veteri  Testamento,  quia  Lex 
minabatur,  non  opitolabatur;  Jubebat|non  sanabat; 
languorem  ostendebat,  non  aoferebat  :  sed  illi  pr«- 
parabat  medico  venturo  cum  gratia  et  verilate  ;  tan- 
quam  ad  aliquem  quem  curare  vult  medicna,  mittat 
primo  servum  suum,  ut  ligatum  illum  inveoiat.  Sanos 
non  erat,  sanari  nolebat,  et  ne  sanaretor,  aanum  se 
essejactabat:  missa  Lex  est,  ligavit  eum  ;  invenit  ae 
reum,  Jam  clamat  de  ligatura.  Venit  Dominus,  curai 
amaris  aliquantum  el  acribus  medicamentia :  diclt 
enim  sgroto,  Ferto;  dicit,  Tolera;  dicit,  Noli  diligere 
niundum,  habetopatientiam,  curet  te  ignis  continen* 
tie,  ferrum  perseculionum  tolerent  vuinera  toa.  £x- 
pavescebas  quamvis  ligatus  :  liber  ille  el  nonligatua 
bibit  quod  tibi  dabat;  prior  passus  esi  ut  te  conaola- 
retur,  tanquam  dicena.  Quod  timea  pati  pro  te,  prior 
patior  pro  te.  Hsec  est  gratia,  et  magna  gratia.  Qoia 
illam  digne  collaudat? 

15.  De  humilitate  Cbristi  loquor,  fratrea  mei.  Ma- 
JestatemCbristietdivinitatemChristi  quia  ioquitur? 
Inexplicando  et  dicendo  ut  quoquomodohumilitatem 
Christi  ioqueremur,  non  sufficimus,  imo  deflcimna  : 
toium  cogitantibus  committimus,  non  audientibua  ad- 
implemus.  Cogitate  bumilitatemCbristi.  8ed  qoia  no- 
bis,  inqois,  eam  expUcat,  nisi  to  dicas  ?  lile  inina  di- 
Cdt.  Meiius  illod  dicit  qui  intoa  habitai,qaam  qoi  fo- 
ris  clamat.  Ipae  vobis  ostendat  gratiam  humilitatia 
suae,  qui  coepit  habitare  in  cordibus  veslris.  Jamvero 
si  in  ejusbumilitaleexplicandaeterogandadeflcimus, 
majestatem  ejus  quis  loquatur?  Si  Verhumcaro  factum 
conturbat  nos,  /n  principio  erat  Verbum  quis  expli- 
cabit?  Tenete  ergo,  fratres,  aoliditatem  istam. 

16.  Lex  per  Moysen  data  est^  gratia  et  veritas  per 
Jesum  Christum  facta  est^  Per  servum  Lex  data  est, 
reos  fecit :  per  Imperatorem  indulgentia  data  est ; 
reos  liberavit.  Lex  per  Moysen  data  est.  Non  sibi  ali- 
quid  amplius  servus  assignet,  quam  quod  per  illum 
factum  est.  Electuaad  magnum  ministerium  tanquam 
fidelisin  domo,  sed  tamen  servus,  agere  secundum  I^- 
gem  potest,  solvere  a  reatu  Legis  non  potesl.  Lexergo 
per  Moysen  daia  est,  Gratia  et  veritas  per  Jesum  Chris- 
tum  facta  est, 

1  Editi,  Deus  et  homo.  Expungitur,  et,  auctoriiata  Mss. 


1403 


IN  JOANNIS  BVANQEUOM.  S.  ADGUSTINI 


1404 


17.  Et  nefortealiqaisdlcatyEtGratiaet  verttasnon 
est  factaperMoyseDyqai  vidit  Deum?  statim  subjecit, 
Deumnemo  vtV/t/tingttam.EtuDdeinDotuitMoysi  Deus 
Qoia  revelavit  servo  suo  Domiuus.  Quis  Dominus  ? 
Ipse  Cbristus,  qui  prsmisitLegctn  pcr  scrvum,  ut  ve- 
niret  ipse  cum  Gratia  et  veritaie.  Deum  enim  nemo 
vidil  unqmm,  Et  unde  illi  servo  quantum  capere  pos- 
set  apparuit?  Sed  unigemitusy  inquit,  Filius  guiest  in 
sinu  Patris,  ipse  enarravit.  Quid  est,  in  sinu  Patris  ?  Id 
secreto  Patris.NoD  CDim  Deus  habel  8iDum,8icut  dob 
babemus  in  veatibus,  aut  cogitaudus  est  aio  sedere 
qiiomodo  dos,  aut  forte  cinclus  est  ut  sioum  haberet : 
sed  quia  sious  nosler  intus  est,  secretum  Patris  sinus 
PatHs  vocatnr.  In  secreto  Patris,  qui  Patrem  novit, 
ipse  enarravit.  Nam  Deum  nemo  vidit  unquam,  Ipse 
ergo  venit,et  narravit  quidquid  vidit.  Quid  vidit  Moy- 
aesf  Moyses  vidil  orbem,vidit  angelum.vidil  ignem: 
omnis  illa  crBatnra  ait ;  typam  Domiiii  •■!  gerfibst. 
non  ipsius  Domini  presentiam  exhibebat.  Namque 
aperte  babes  in  Lege,  Et  loquebatur  Moyses  cum  Do» 
mino,  contra  in  conlra  sicut  amicus  cum  amico  suo.  Se- 
queris  ipsam  Scripturam,  et  invenis  Moysen  dicen- 
tem,  Si  inveni  gratiam  in  conspeetu  tuo,  ostende  mihi 
ieipsum  manifestey  ut  videam  te.  Et  parum  est  qnia 
diiit :  responsom  accepit,  Non  potes  videre  faciem 
meum  {Exod.  xxxiii,  11,  13,20).  Loquebatur  ergo, 
fratrea  mei,  cum  Moyse  angelus,  portans  typum  Do- 
mini :  et  illa  omnia  quae  ibi  per  angelum  facla  sunt, 
fotnram  istam  gratiam  et  verilatem  promittebant. 
Qui  bene  scrntantur  Legem,  noverunt :  et  cum  op- 
portunnm  est,  ut  et  nos  aliquid  inde  dicamus,  quan- 
tum  Dominus  revelat,  non  tacemus  Charitati  vestrse. 

18.  IUud  autem  sciatis,  qnia  omnia  quscorporall- 
ter  visa  sunt,  non  erant  illa  substantia  Dei.  Illa  enim 
oculi  camis  videmus  :  Dei  substantia  unde  videtur? 
Evangelium  interroga:  Beati  mundo  corde ;  quia  ipsi 
Beum  videbunt  (Matth.yy  8).  Fuerunl  bomines  (a)  qui 
dicerent  vanitate  sui  cordis  decepti,  Pater  invisibilis 
est,  Pilius  autem  visibilis  est.  Unde  visibilis  ?  Si  pro- 
ptercamem,quia  suscepit  carnem;  manifestum  est. 
nii  enim  qni  carnem  Gbristi  viderunl,  aliqui  credide- 
mnt,  aliqui  crucifixerunt :  et  qui  crediderunt,  illo 
crucifixo  mutavernnt ;  et  nisi  ipsam  post  resurrectio- 
nem  palpareut,  fides  ad  eos  dod  revocaretur.  Si  ergo 
propter  Garnem  visibilis  Filius;  etnosconcedimus.et 
est  catholica  fides  :  si  antem  ante  carnem  sicut  ipsi 
dicunt,  id  est,  antequam  iDcamaretur;  multum  deli- 
raDt,  et  multum  errant.  Facta  enim  sunt  illa  visibilia 
oorporaliter  per  creatnram,  in  quibus  typus  ostende- 
retur:  non  utiqne  substantia  ipsa  demonstrabatur  et 
manifestabatnr.  Et  boc  attendat  Gharitas  vestra  lene 
documentum  ^  Sapientia  Dei  videri  oculis  non  potest. 
Pratres,  si  Ghristus  Sapientia  Dei,  et  Virtus  Dei 
(I  Cor.  I,  24) ;  si  Ghristus  Verbum  Dei  ;  verbum  ho- 
minis  oculis  non  videtur,  Verbum  Dei  videri  sic  po- 
teat? 

*  Mm.  plerique,  /eve  dooumentum :  forte  pro,  breve  do- 

OMHIifldflM* 

(a)  Ariani. 


19.  Expellite  ergo  de  oordibus  vestris  caroales  co- 
gitationea,  ut  vere  sitissub  gratia,  utad  Novum  Tee* 
tamentum  pertineatis.  Ideo  vita  letema  promiltitur 
in  Novo  Testamento.  Legite  Vetus  Testamentum,  et 
videte  quia  carnali  adhuc  populo  ea  quidem  praecipie 
bantur  quae  nobis.  Nam  unum  Deum  colere,  et  nobia 
prsBcipitur.  iion  decipies  in  vanum  nomen  Domini  Dei 
(ttt,  et  nobis  prsecipitur :  quod  est  seoundum  prece- 
^i\xm.Observa  diem  sabbati^  magis  nobis  prncipitur : 
quia  apiritualiter  observandum  pr£cipitur.Judaelenim 
serviliter   observant  diem  sabbati,  ad  luxuriam,  ad 
ebrietatem.  Quanto  meitus  feminffi  eorum  lanam  fa- 
cerent,  quam  illo  die  in  maenianis  *■  saltarent  ?  Absit, 
fratres,  ut  illos  dicimus  observare  sabbatum.  Spiri* 
tualiter  observat  subbatum  christianus,  abatinensae 
ab  opere  servili.  Quid  est  enim  ab  opara  senrifi  t  A 
peccato.  Et  unde  probamiu  ?  Dominnm  interroga  : 
Ommii  pd  fadt  peccatum^  servus  est  peceati  [Joan.  viii, 
34).  Ergo  et  nobis  praecipitur  apiritualiter  observatio- 
aabbati.  Jam  illa  omnia  prscepta  nobis  magia  prasoi- 
piuntur,  et  observanda  aunt :  Nan  oecides,  Non  mse- 
chaberiSf  Non  furaberiSy  tion  falsum  teslimonium  dices^ 
Honora  patrem  et  matrem,  Non  concupisces  rem  proxi^ 
mi  tuiy  Non  concupisces  uxorem  proximi  tui  (Exod.  xx, 
3-17).  Nonne  iata  omnia  et  nobis  praecipiontnr?  Sed 
qnaBre  mercedem,  et  invenies  ibi  dici:  Ut  expellantor 
hostes  a  facie  tua,  et  accipiatis  terram  quam  promisit 
Deu8  patribus  vestris  (Levit,  xxvi,  1-13).  Qoia  non 
poterant  capere  invisibilia,  per  viaibilia  tenebantur. 
Quare  tenebantnr  ?  Ne  penitoa  interirent,  et  ad  idola 
laberentur.  Namdecernnt  hoc,  fratrea  mei,8icut  legi- 
tur,  obliti  tsnta  miracula  quae  fecit  Deus  coram  oculis 
eorom.  Mare  discissum  est ;  via  facta  est  in  mediig 
fluctibus ;  sequentes  hosteseorom  eisdemaqnie  operti 
sunt,  per  quas  illi  transiernnt  (Bxod.  xiv,  21-31)  :  et 
cum  Moyses  homo  Dei  recessisset  ab  oculia  eoramt 
idolum  petierunt,  et  dixerunt :  Fac  nobis  deos  qui  nos 
prseeant,  quia  itle  homo  dimisit  nos.  Tota  spes  eoram 
in  homine  posita  erat,  dod  Id  Deo.  Ecce  mortuus  eat 
homo:  nomquid  mortuus  est  Deua  qui  eruerat  eosda 
terra  ^Egypti  ?  Et  cum  fecissent  aibi  imaginem  vitoli, 
adoraverunt,  et  dixerunt,  Hi  sunt  dii  (tit,  Israetf  qui  ie 
liberaverunt  de  terra  jEgypti  (Id.  xxxii,  1-4).  Quam 
oito  obliti  tam  manifestam  *  gr&tiam  I  Quibus  ergo 
modis  teneretur  popuius  talis,  nisi  promissis  oarna- 
libus? 

20.  Ea  ibi  jubcDtur  in  decalogo  Legis  quas  et  nobia; 
aed  non  ea  promittuntur  quae  nobis.  Nobis  quid  pro- 
mittitur?  Vita  oBterna.  Hxc  est  autem  vita  setema^  ut 
cognoscant  te  unum  verum  Deum,  et  quem  misistiJesum 
Christum  (Joan.  xvii,  3).  Cognitio  Dei  promittitor  : 
ipsa  est  gratia  pro  gratia.  Fratrea,  modo  credimns, 
non  videmus  :  pro  ista  fide  prsBmium  erit,  videre 
quod  credimus.NoverantbocProphetaB^sed  oocultum 
erat  antequam  veniret.  Nam  quidam  auspirans  amator 
in  Psalmis  ait :  Vnam  petii  a  Domino,  hanc  requiram, 

A  Edlti,  neomeniis  :  cormpte  pro,  mMnianif^  qnod  nostri 
omnes  Mss.  praeferant.  MaBniana  veteret  voeant  podiolos* 
sau  domoram  solaria. 

*  Editi,  fiMi^^cam.  Mss.  omnes,  manifestam. 


1405 


TRACTATD8  IV.  CAPUT  1. 


1406 


Biqu«rMquidp6tal?Fort6enim  terram  petit  fluen- 
tcm  lacte  et  meile  carDaliter,  quamfis  spiriluaiitep 
istequaBrendasitetpcleudaraut  forte  subjeotionem 
hostium  suorum,  aul  mortem  inimicopum,autimpe- 
ria  et  faculUtes  hujus  sajcoli.  Ardet  enim  amore,  et 
multum  Buspirat,  et  «stuat,  et  anbelat  Videamui 
quid  pelat,  Unam  petiia  Domino,  hanerequirmm.  Qaid 
esthocquod  rcquirit?  Ut  inhabilem,  inquit,  in  damo 
Domini,  per  omnes  dies  vitx  mex.  Et  puta  quia  babitas 
in  domo  Domini,  unde  ibi  eril  gaudium  tuum?  Ul 
eonUmpler,  inquit,  deledalionem  Domini  (Psal. 
ixvi,  4). 

2i.Fralre8   mei,   unde  clamatis,  unde  exsultalie, 
unde  amaiis,  nisi  quiaibi  est  scintillahujuschariU- 
tla  ?  Qui .1  desideratis,  pogo  vos  ?  Videri  poteet  oculis  ? 
taogi  poleai?  puichpitudo  aiiquaeit  que  oculos  de- 
lecUt  I  Nonne  marljres  amali  sunt  vehementer;  et 
qnaodo  eos  commemoramus,  inardeacimus  amore? 
Qoid  in  illis  amamus,  fratpes  ?  Membra  laniaU  afe- 
pis?  Quid  foedius,  si  oculos  carnia  inUrroges?  quid 
pulchpius,  sioculos  cordis  interroge8?Quid  tibi  vi- 
dctup  adolescens  pulcherrimus  fur?  Quomodo  horrenl 
oculi  tui  ?  Nomquid  oculi  carnis  horrent  ?  Si  ipsos  ia- 
teppoges,  nihil  iilo  coppope  compositias,  nihil  ordina- 
tius  « ;  et  parililas  membporum,  et  coloris  delecUtio 
illicit  ooulos  ;et  Umen  cum  audis  quia  fup  est,  fugis 
hominem  anirao.  Videsexalia  papte  senem  curvum, 
bacnloinniUntem,vix  se  moventem,  rugis   undiqae 
exaralum  :  quid  vides  quod  oculos  delecUt  ?  Audis 
quiajustusesl;amas,amplecteri8.  Talia  nobis  pr«- 
mia  ppomissa  sunt,  fratres  mei :  tale  aliquid  amaU, 
tali  rogno  suspirate,  lalem  patriam  desidepate ;  si  vul- 
tis  pepfenirc  ad  id  cum  quo  venit  Dominus  nosUr,  id 
cst,  ad  gratiam  et  veritaUm.  Si  autem  corporalia 
pp«inia  concupieris  a  Deo,  adhuc   sub  Lege  es,  et 
ideo  ipsam  Legem  non  implebis.  Quandojenim  vide- 
ris  abundapc  ista  temporalia  in  eis  qui  Deum  offen- 
dunl,  nutant  gpessus  tui,  et  dicis  tibi ;  Ecce  ego  colo 
Deom,  quotidie  ad  ecclesiam  cupro,  genua  mihi  Irila 
sunl  in  orationibus ;  et  assidue  aegroto :  homicidia  fa- 
ciunt  homlnes,  rapinas  faciunl ;  exsultant  et  abun- 
danf ,  bene  est  illis.  Talia  ergo  quaBpebas  a  Deo  ?  Cepte 
ad  gratiam  pertinebas  ».  Si  graliam  ideo  libi  dedit 
Deus,  .|uia  gratis  dedit,  gratis  ama.  Noli  ad  pramium 
diligcre  Deam ;  ipse  sit  praBmium  tuum.  ,Dicat  anima 
tua,  Unam  petiia  Domino,  hanc  requiram,  ut  inhabiUm 
in  domo  Domini  per  omnes  dies  vitas  mesn,  ut  contempter 
delectationem  Domini.Noli  timere  ne  fastidio  deficias  : 
Ulis  erit  illa  delecUtio  pulchritudinis,  ut  semper  tibi 
prassens  sit,  etnunquam  satioris  ;  imo  semper  satie- 
ris,  et  nunquam  satieris.  Si  enim  dixero  quia  non 
satiaberis.fameserit;  si  dixero  quia  satiaberis,  fa- 
slidium  timco  :  ubi  nec  fastidium  erit,  nec   fames, 
quid  dicam   nescio;spd  Dcus  habet  quod  exbibeat 
non  invenienlibus   quoraodo  dicant,  et  credentibus 
quod  accipianl. 


*  Editi,  ornaiius,  Sed  melius  Msa.,  ordinatius, 
»  lu.  Germanenaii,  non  pertinebas. 


TRACTATUS  IV. 

Ab  co  quod  scriplum  est,  Et  hoc  est  testimoninm  Joao- 
nii,  quandom  iseruntJudsi  abJerosolymissacerdo- 
tes,  etc,  usque  ad  id,  Ipse  est  qui  baptizat  in  Spi- 
ritu  sancto,  etc,  Cap.  i,  f,  19-33. 

1 .  Saepissime  audivil  Sanctitas  vestra,  el  oplimc  no- 
8tis,quoniam  Joannes  BaptisU  quanto  prfficlarior  erat 
in  natis  mulierum,  et  quanto  humiliorad  cognoscen- 
dum  Dominum,  Unlo  meruit  esse  amicus  sponsi; 
sponao  zelans,  non  sibi ;  non  suum  honorem  quffi- 
reoB,  sed  judicis  sui,  qaem  lanquam  preco  prsibat. 
Ilaque  Prophetis  ppdecedentibus  prenuntiare  de  Gbri- 
sto  futura  concessum  est ;  huic  auUm  digito  osUn- 
dere.  Sicut  enim  ignorabatur  Ghristus  ab  hia  qui 
Prophetisnon  cpcdiderunt  antequam  veniret,  sio  ab 
eis  ignorabalup  et  ppffisens.  Venepal  enlm  humiliter 
primo  et  occultus ;  Unto  occultior,  quanto  humilior  : 
populi  autem  spernentes  per  supepbiam  suam  humili- 
tatem  Dei,  cruciflxerunt  Salvatorem  saura,  et  feoe- 
runt  damnatorem  suum. 

2.  Sed  qui  primo  venit  ocoullus,  quia  venit  humi- 
lis,  numquid  deinceps  non  est  venturus  manifestus, 
quia  exceisus?  Audistis  modo  Psalmum  :  Deusma- 
nifeslus  veniet^  Deusnoster  et  non  silebU,  Siluitutju- 
dicaretup,  non  silebit  cum   coaperit  judicare.  Noa 
diceretur,  manifestus  venietf  nisi  primo  venisset  oc- 
cultus ;  nec  dicerctur,  non  sitebity  nisi  quia  primo 
siluit.  Quoraodo  siluil?  Interroga  Isaiam  :  Sicui  ovis 
ad  eccasionem  ductus  est,  et  sicut  agnus  coram  eo  qui 
se  tonderet  ^,  fuit  sine  voce^  sic  non  aperuit  os  suum 
{Isai.  Liii,  7).  Veniet  autem  manifestus^  etnon  Mtlebit, 
Quomodo  manifestus  ?  ignis  ante  eum  prmibit^  et  in 
circuitu  ejus  tempestas  valida  (PsaL  xux,  3).  Tem« 
peslas  iila  lollere  habet  totam  paleam  de  area,  qu« 
modo  trituratur;  et  ignis  incendere  quod  tempestas 
abstulerit.  Modo  autem  tacet :  tacet  judicio,  sed  non 
tacet  prscepto.  Si   enim   tacet  Ghristus,  quid  sibi 
volunt  hffio  Evangelia?  quid  sibi  volunt  voces  apo- 
stolics,  quid  cantica  Psalmorum,  quid  eloquia  Pro- 
phetapum  ?  In  his  enim  omnibus  Chpistus  non  tacet. 
Sed  Ucet  modo,  ut  non  vindicet :  non  Ucet,  at  non 
moneat.  Veniet  autem   prfficlaras  in  vindictam,  et 
apparebit  omnibus,  et  qui  in  eum  non  credunL  Modo 
vero  quia  et  prssens  occultus  erat,  oportebat  ut  con- 
temneretur.  Nisi  enim  contemneretur,  non  cruoifige- 
retur  :  si  non  crucifigeretur,  non   funderet  sangui- 
nem,  quo  pretio  nos  redemit.  Ut  autem  daret  pretium 
pro  nobis,  cpuciflxus  est;  ut  crucifigeretur,  conUm- 
ptus  est ;  ut  contemneretar,  humilis  apparuit. 

3.  Tamen  quiaquasiin  nocte  apparuit  in  coppore 
mortali,  lucernam  sibi  accendit  unde  videretur.  Ipea 
lucerna  Joannes  erst  (Joan.  v,  35),dequo  Jam  muIU 
audivistis  :  et  prffisens  lectio  Evangelii»  verba  Joan- 
nis  continet,  primo,  quod  prfficipuum  est,  confiUntis 
quia  non  ipse  erat  Ghrislus.  TanU  aaUm  excellentia 
erat  in  Joanne,  ut  posset  credi  Ghpistus  :  et  in  eo 
probata  est  humilitas  ejus,  quia  dixit  se  non  esse, 

Editi,  tondet,  At  Maa.,  ionderet. 


1407 


IN  JOANNIS  EVANGBLIUM,  S.  AUGUSTINI 


1408 


cum  posset  oredi  ease.  Brgo,  Hoc  est  tesiimoniufn 
Joannis,  quando  mUeruni  Judxi  ab  Jerosolymis  sacev' 
dotes  et  LevUas  ad  eum,  ut  interrogarent  eum^  Tu  quis 
esfNon.  autem  miUerent,  nisi  moverentur  excelientia 
auctoritatis  ejus,  quia  ausus  est  baplizare.  Ei  confes^ 
sus  esl,  et  non  negavit,  Quid  confeBsus  est  ?  Ei  con- 
fessus  estf  Quia  non  sum  ego  Ckristus. 

4.  Ei  interrogaverunt  eumt  Quid  ergo  f  Elias  es  tu  ? 
Noverant  enim  quia  praecessurus  erat  Elias  Ghristum. 
Npn  enim  alicui  incognilum  erat  nomen  Ghriti  apud 
Judsos.  Istum  non  putaverunt  esse  Ghristnm  :  non 
omnino  Christum  non  esse  venturnm.  Gum  sperarent 
venturnni,  sicoffenderuntin  pr«senlem,  offenderunt 
(anquam  in  humilem  lapidem.  Lapis  enim  ilie  adhuc 
parvuseiat,  Jam  quidem  praecisus  de  monte  sine  ma- 
nibns  :  sicutdicit  Daniel  propheta,  vidisse  selapidem 
preeoisuni  de  monte  sine  manibus.  Sed  quid  sequitur? 
Et  cremt,  inquit,  lapis  ille,  et  factus  est  mons  magnus, 
et  implevit  universam  faciem  terrx  {Dan,  ii,  34,  35). 
Videatergo  Gharitas  vestra  quod  dico  :  Ghristus  ante 
Judaeos  jam  praecisus  erat  de  monte.  Montem  regnum 
vultintciligi  Judfleorum.  Sed  regnum  Judffiornm  non 
impleverat  universam  faoiem  terrae.  Inde  prscisusest 
ille  lapia,  quia  inde  natus  est  in  prssentia  Dominus* 
Btquaresinemanibus?  Quia  sine  opere  virili  Virgo 
peperit  Ghristum.  Jam  ergo  erat  lapis  ille  prscisus 
sine  m  inibus,  ante  oculos  Judffiorum  :  sed  humiiis 
erat.  Non  immerito;  quia  nondum  creverat  lapis  ilie, 
etimpleveratorbemterrarum  :  quod  ostendit  in  re- 
gno  suo,  quod  est  Ecclesia,  qua  implevit  totam  faciem 
term.  Quia  ergo  nondum  oreverat,  offenderunt  in 
illum  tanquam  in  lapidem  :  et  factum  est  in  eis  quod 
scriptum  est,  Qui  eeciderit  super  tapidem  isium,  con" 
quiusabitur;  et  super  quos  ceciderit  lapis  iliey  conterei 
eos  (Luc,  xz,  18).  Primo  super  humilem  ceciderunt ; 
ezeelsus  super  illos  vcnturna  eit :  sed  ut  eos  venturus 
excelsus  conterat,  primo  eos  humilis  quassavit.  Offen- 
derunt  in  enmy  et  quaasati  sunt;  non  oontriti,  sed 
quatsati  :  veniet  excelsus,  et  conteret  eos.  8ed  igno- 
aeendomest^JudffiiSi  qoia  offenderunt  in  lapidemqui 
nondom  creverat.  Qaales  sunt  iili  qui  in  ipsum  mon- 
tem  offenderunt?  Jam  de  quibus  dicam  cogooscitis. 
Qui  negant  Ecclesiam  toto  orbe  diffusam,  noc  in  hu- 
milem  lapidem,  sed  inipsum  montem  offendunt:quod 
factus  est  iile  lapie  dum  cresceret.  Gffici  Judsei  non  vi- 
deront  hnmilem  iapidem :  quanta  cfficitas  est  non  vi- 
dere  montem  ? 

5.  Brgo  viderunt  humilem,  et  non  cognoveront. 
Demonstrabatur  iliis  per  lucernam.  Nam  primo  ille, 
quomigornemosarrexerat  in  natis  molierum,  dixit, 
Non  sum  ego  Christus,  Dictumque  illi  est,  Numquid  tu 
es  Eliasf  Responditfnon  sum.  Gbristas  enim  prffimittit 
antoae  Eliam  :  etdixit,  Non  sum^  et  fecit  nobis  quffi- 
stionem.  Timendumest  enim  ne  minus  intelligentes, 
contraria  potent  Joannemdixisse  quamGhristusdixit. 
Quodam  enim  looo,  cum  Dominus  Jesus  Christus  in 
Evangelioquedam  diceret  de  se,  responderunt  illi  di- 

^  Vetos  codex  Remigieniis  :  Si  ignoscendum  non  est. 


scipuli :  Quomodo  ergo  dicutU  Scribse,  id  est  periti  Le- 
gis,  quia  Eliam  oportei  primum  venire  ?  Et  ait  Domi- 
nus  :  Elias  jam  venit,  et  fecerunt  eiqux  voluerunl;et 
si  vultis  scire,  ipse  est  Joannes  Baptista  {Matth,  xvii, 
10-13,  et  XI,  11-14).  Dominas  Jesus  Ghristus  dixit. 
Elioi  jamvenit^etipseest  Joannes  Bapiista  :  Joaunes 
aolem  interrogatussio  se  confessosest  Eiiam  non  esae, 
quomodo  nec  Ghristum  eese.  Et  otiqoe  aicat  verom 
confessos  eat  Ghristom  se  non  esse,  sic  verum  oonfee- 
808  est  nec  Bliam  se  esse.  Qoomodo  ergo  comparabi- 
mo8  diota  prfficonis  cum  dictis  Judicis?  Absit  utpre- 
co  mentiatur :  hoo  enim  loquitur  quod  audit  a  judice. 
Quare  ergo  iile,  Nonsum  Eiias  :  et  Dominus,  Ipse  esi 
Eiias  f  Quia  in  eo  Dominua  JesusGhristos  preflgurare 
voiuit  futurum  adventum  suum,  et  hoc  dicere,  quia  in 
spiritu  Elie  erat  Joannes.  Et  quod  erat  Joannes  ad 
primumadventum,  hoe  erit  Elias  ad  secondum  ad- 
ventum.  Quomodo  duo  adventus,  jodici8,8ic  duo  pre- 
cones.  Judexquidem  ipse,  preconesautemdno  :  non 
doo  judices.  Oportebatenimjudicemprimovenirejo- 
dicandum.  Misit  ante  se  primom  preconem,  vocavit 
iiium  Eliam;  quia  hoc  erit  in  aecundo  adventu  Eliae, 
quod  in  primo  Joannes. 

6.  Namque  intendatGharitas  vestra  quam  verum 
dicam.  Quando  conceptus  est  Joannes,  vel  potius 
quando  natusest,  Spiritos  sanctos  hoc  de  illo  bomine 
implendum  prophetavit :  Et  erit^  inquit,  prsacursor  Ai- 
tiiiimi,  in  spiritu  et  virtute  Elise  (Luc.  i,  17).  Non  ergo 
Eiiae,  aed  in  spiritu  et  virtute  Eiix.  Quid  est,  in  spiriiu 
et  viriute  Elise  ?  In  eodem  Spiritu  sancto  vice  Biie. 
Qoare  vioe  EHe  ?  Qoia  qood  Elias  secundo,  hoc  Joan  - 
nes  primo  adventui  fuit.  Recte  ergo  modo  Joannes 
proprie  respondit.  Nam  Dominus  Ggurate,  Elias  ipse 
est  Joannes  :  iste  autem,  ut  dixi,  proprie,  Non  sum 
egoElias,  8i  figuram  precnrsionis  advertas,  Joannes 
ipse  est  Elias  :  quod  enim  ilie  ad  primom  adventom, 
hoc  ille  ad  seoundum  erit.  Si  proprietatem  persone 
interroges,  JoannesJoanneSjElias  Eiias ;  Dominus  er- 
go  ad  prsfigurationem  recte,  Ipse  est  Elias  :  Joannes 
autem  recte  ad  proprietatem,  Non  sum  Elias.  Neo 
Joannes  falsom,  nec  Dominos  falsom  :  nec  preco  fal- 
8um,  nec  Judex  falsum  ;  sed  si  intelligas.  Quis  autcm 
intelliget?Quiimitatusfuerit  humilitatem  prsconis, 
et  cognoveritcelsitodinemjudicie.  Nihil  enim  humi- 
liu8  ipso  precone.  Fratres  mei,  nuilum  tantom  meri- 
tom  Joannes  haboit  qoam  de  ista  homilitate,  quod 
com  posset  fallere  homines,  et  potari  Ghristos,  et  ha- 
beri  pro  Ghristo  (tantffi  enim  gratiffi  tantffiqoe  excel- 
lentiffi  foit ),  confessos  est  tamen  aperte,  et  dixit,  Non 
sum  ego  Christus.  Numquid  iu  Elias  es  f  Jam  si  diceret, 
Elias  som ;  ergo  jam  in  secondo  advento  adveniens 
Ghrislos  jodicaret,  non  adhuc  in  primo  Jadicaretor. 
Tanqoam  dicens,  Ventorus  est  etElias ;  Non  sum,  in- 
quit,  Eiias.  Sed  observate  humilem,  ante  quem  venit 
Joannes,  ne  sentiatis  excelsum  anle  quem  venturus 
est  Elias.  Nam  et  Dominus  ita  complevit  :  Ipse  est 
Joannes  Baptisia  qui  venturus  esi.  Ipsa  prffifiguratione 
venit  iste,  qoa  proprietate  venturus  est  Eiias.  Tunc 
Bliaa  per  proprietatem  Eiiaaerit,  nunc  per  similitodi- 


140» 


TRACTATDS  IV.  CAPDT  I. 


lifO 


nem  Joaones  erat.  Modo  Joannes  per  proprietalem 
JoaQDes,  persimilitudineffl  filiaB  est*.  Ambo  prsco- 
nes  sibi  dederunt  simiiitudineB  Buas,  et  tenuerunt  pro- 
prietates  suas :  anus  autem  Dominus  judez,  sive  illo 
prascone  prsecedente,  sive  iilo. 

7.  Et  interrogaiferunt  eum  :  Quid  ergo  ?  Eliat  e$  tu  f 
Et  dixit :  Non,  Et  dixeruntei :  Propheta  es  tu  ?  Et  re- 
spondit  f  Non,  Dixerunt  ergo  ei :  Qui  es  tu  ?  ut  respon- 
sum  demus  his  qui  miserunt  noi.  Quid  dicis  de  teipso  ? 
Ait :  Ego  vox  nos  clamantis  in  deserto,  Isaias  iilud  dixit 
(/la.,  XL,  3).  In  Joanne  prophetia  isla  impieta  est, 
Ego  vox  clamantis  in  deserto,  Quid  claroantis  ?  Dirigite 
viam  Domini,  rectas  faciie  semitas  Dei  nostri.  Non  vobis 
videtnr  prsBconis  esse  dicere,  Exlte,  facile  viam  ?  Nisi 
quod  prnco  Exite  dicil :  Joannes  dicit,  Venite.  A  Ju- 
dice  repellit  prsBco,  ad  judicem  vocat  Joannes.  Imo 
vocal  JoanneB  ad  bumilem,  ne  judex  Bentiatur  excel- 
sus  Ego  vox  clamantis  in  deserto^  dirigite  viam  Domini, 
sicui  dixit  Isaias  prophcta,  Non  dixit,  Ego  sam  Joannes, 
ego  Bum  Ciias,  Ego  sam  propheta.  Sed  quid  dixit  ?  Uoc 
vocor,  Vox  elamantis  in  deserto,  Dirigite  viam  Domino : 
ego  8um  ipsa  prophetia. 

8.  Et  qui  missi  fuerant,  erant  ex  Pharisssis  :  id  est, 

ex  priocipibns  Jadaeorum.  Et  interrogaveruntf  et  dixe- 

runi  ei :  Quid  ergo  baptizas,  si  tu  non  es  Christus,  neque 

EliaSf  neque  propheta?  Quasi  aadaciaB  videbatur  esse 

baptizare,  quasi,  In  qua  persona?  QucBrimus  utrum 

to  sis  Ghristos ;  tu  dicis  te  non  esse  :  qusrimus  ne 

forte  praeeursor  illius  sis,  quia  novimus  ante  Christi 

adventum  venturum  esseEliam  ;  negas  le  esse :  qus- 

rimus  ne  forte  aliqnis  multum  praaveniens  prffico  es, 

id  est  propheta,et  accepisti  hanc  potestatem;  nec  pro- 

phetam  le  esse  dicis.  Et  non  erat  propheta  Joannes : 

major  erat  quam  propheta.  Dominus  de  illo  tale  testi- 

monium  dedit :  Quidexistis  in  desertum  videre  ?  Arun- 

dinem  vento  agitari.  Utique,  Non  vento  agitari,  sub- 

audis  ;  quia  non  hoc  erat  Joannes,  quasi  qui  a  vento 

moveretur  :  qui  enim  a  vento  movetur,  circumflalur 

omni  spiritu  seductorio.  Sed  quid  existis  videre  ?  Ho- 

mmem  mollibus  vestUum  ?  Vestiebatur  enim  Joannes 

BsperiBy  id  est,  tonica  facta  de  pills  caroeli.  Ecce  qui 

nsoHibus  vestiuntur,  in  domibus  regum  sunt,  Non  ergo 

existis  vidore  hominem  moliibus  festitum.  Sed  quid 

exisiis  videre  ?  Prophetam  ?  Ita  dico  vobis,  major  quam 

propheta  hic  {Matih.  xi,  7,  8, 9)  :  quia  prophetae  longe 

ante  prenuntiaverunt,  Joannes  prssentem  demon- 

itrabat. 

9.  Quid  ergo  tu  baptizas,  si  tu  non  es  Chrislus,  nC' 
que  Elias^  neque  propheta  ?  Bespondit  eis  Joannes^  ei 
dixit :  Ego  baptizo  in  aqua;  mediusauiem  vestrum  stetii 
quem  vos  nescitis.  Humilis  enim  non  videbatur,  et  pro- 
plerea  lacerna  accensa  est.  Videte  quomodo  dat  locum, 
qui  aliad  posset  putari.  Ipse  esi  qui  post  me  venit,  qui 
ante  me  factus  esi.  Sicut  jam  diximus,  id  est,  antepo- 
iitoB  csl  mihi.  Cujus  eqo  sum  dignus  ut  solvam  corri- 
fiamealceameniiejus,  Quanlum  Beabjecit?  Bi  ideo  mul- 

1  Sicomoes  Mss.  At  editi :  Nune  per  $imiiUudinem  Joan- 
«es  Blias  erat.  Modo  Joannes  per  proprielatem  Joannes  ett^ 
tene  per  similitudinem  Elias  Jdcmnes  erit. 


tumelevatuB  est;quoniam  qai  8ehumUiat,exaItabitar 
[Luc,  xiVf  li).  Unde  debet  videre  Sanctitas  vestra, 
quiasi  Joannes  sic  se  humiliavit,  ut  diooret,  Non  sum 
ego  dignus  corrigiam  solvere;  quomodo  babent  hu- 
miliari,  qui  dicunt :  Nos  baptizamu8,nos  quod  damus 
nostrum  est,  et  quod  nostrum  est,  sanctum  est.  Ille 
dlcit,  Non  ego,  sed  ille  :  illi  dicunt,  Nos  (a).  Non 
est  dignus  Joannes  solvere  corrigiam  calceamenti 
^us :  quod  si  dignum  se  diceret,  quam  huroilisesset? 
Et  si  dignum  se  diceret,  et  sic  diceret,  llie  venit  post 
me,  qui  ante  me  factns  est,  cnjus  tantummodo  oorri- 
giam  caicoamenti  dignus  sum  soivere ;  multom  se  hu- 
miliaBset.  Quando  autem  nec  ad  hoc  dignum  se  dioit, 
vere  plenus  Spiritu  sancto  erat,  qui  sic  BervuB  Domi- 
num  agnovit,  et  ex  servo  amicus  fleri  meruit. 

10.  Haec  in  Beihania  facta  suni  trans  Jordanem,  ubi 
erat  Joannes  baptizans,  Attera  die  vidit  Joannes  Jesum 
venientem  ad  se,  el  aii  :  Ecce  Agnus  D.n,  ecce  qui  iollU 
peccatum  mundi,  Nemo  sibi  arroget,  et  dicat  quia  ipse 
auferat  peccatum  mundi.  Jam  intendite  S  contra  qaos 
Buperbos  intendebat  digitum  Joannes.  Nondum  erant 
nati  haeretici,  et  jam  ostendebanlur  :  contra  illos  da- 
mabat  tunc  a  fluvio,  contra  quos  modo  clamat  ez 
Evangelio.  Venit  Jesus ;  et  quid  dicit  ille  ?  Ecce  Agnus 
Dei,  8i  agnus  innocens,  et  Joannes  agnus.  An  non 
et  ipse  innocens?  Sed  quis  innoceQS?  quantum  inno- 
cens  ?  Omnes  ex  illa  iraduce  veniant  et  ex  illa  pro- 
pagine,  de  qua  cantat  gemens  David  :  Ego  in  iniqui* 
taie  conceptus  sum,  et  in  peccatis  maier  mea  in  utero 
me  aluit  {Psal,  l,  7).  Solus  ergo  ille  Agnus,  qui  non 
sic  venit.  Non  enim  in  iniquitate  conceptus  est ; 
quia  non  de  mortalitate  conceptus  est :  nec  eum  in 
peccatis  mater  ejus  in  utero  aluit,  quem  virgo  con- 
oepit,virgo  peperit;  quiaQde  concepit,  et  flde  suBce- 
pit.  Ergo  ecce  Agnus  Dei.  Non  habet  iste  tradacem 
de  Adam  :  carnem  tantum  sumpsit  de  Adam,  pecoa- 
tum  non  assuropsil.  Qui  non  aBsumpsit  de  nostra 
massa  peccatum^.ipse  eslqai  tollit  nostrum  peccatom. 
Ecce  Agnus  Dei,  ecce  qui  tollit  peccatum  mundi. 

11.  Nostis  quia  quidam  hominoB  dicunt  aliquando : 
Nos  tolIimuB  peccata  homioibuB,  qui  sancti  sumus  : 
81  enim  non  fuerit  sanctus  qui  baptizat,  quomodo 
tollit  peocatum  alleriuB,  cum  sit  bomo  ipse  plenas 
peccato  ?  Gontra  istas  disputatiooes  verba  nostra  non 
dicamuB,  hunolegamus  :  Ecce  Agnus  Dei,  ecce  qui  toUii 
peccaium  mundi.  Non  sit  presumptio  hominibuB  in 
homines  :  non  transmigret  passer  in  montes,  in  Do- 
mino  oonfldat  (Psat.  x,  2) ;  et  si  levat  oculos  in  mon- 
tes,  unde  veniet  auxilium  ei,  intelligat  quia  auxilium 
ejuB  a  Domino,  qui  fecit  coelum  et  terram  (Psal.  cxx, 
1,  2).  Tantad  excellentiaB  Joannes,  dicitur  ei,  Tu  es 
Chrislus  ?  Dicit,  Non.  Tu  es  Elias?  Dicit,  Non.  Tu  es 
propheta  ?  Dicit,  Non.  Quare  ergo  baptizas  ?  Ecce 
Agnus  Dei,  ecce  qui  tollii  peccatum  mundi :  hic  esi  de 
guo  dixi,  Posi  me  venii  vir  qui  ante  me  factus  esi,  quia 
priormeerat.  Posi  mevenU,  quia  posterius  natus  est : 

<  SicMss.  prope  omneB.  At  editi :  Auferatpeccata,  Unde 
jam  intendiU. 
(a)  Donatittarum  taperbia. 


1411 


IN  JOANNIS  BVANOELIUM.  S.  AUGUSTINI 


1412 


ante  me  fadus  est^  quit  prelatus  est  mihi  :  prior  me 
eraty  quia  in  principio  erat  K^/mm,  et  Verbum  erat 
apud  Deum,  et  Deus  erat  Verbum. 

12.  «  Et  ego  nesciebam  eum,  diiit :  sed  ut  manife- 
staretur  Israeli,  propterea  veni  ego  in  aqua  bapiizans. 
Et  testimoaium  perhibuit  Joannes,  diccns,  Quia  vidi 
Spirilum  de  cobIo  descendentem  quasi  columbam,  et 
maneit  super  eum  :  et  ego  nesciebam  eum,  sed  qui 
me  misit  baptizare  in  aqua,  ille  raihi  dixit,  Super 
quem  videris  Spiritum  descendentem  et  manentem 
super  eum,  bic  est  qui  baplizat  in  Spiritu  sancto :  et 
ego  vidi,  et  testimonium  perhibui  quia  hic  eel  Filius 
Dei.  >  Intendat  modicnm  Gharitas  vestra  :  Joannes 
quando  didicit  Ghristum  ?  Missua  est  enim  utbaptiza- 
ret  in  aqua.  Quftsitum  eet  quare?  Vt  manifestaretur 
hraelif  dixit.  Quid  profuit  baptismus  Joannis  f  Fra- 
tres  mei,  si  profuit  aliquid^  et  modo  maneret,  et 
baptizarentur  bomines  baptismo  Joannis  ;  et  sio  ve- 
nirent  ad  baptismum  Cbristi.Sed  quid  ait?  Ut  mani- 
festaretur  Israeli :  id  est,  ipsi  Israel,  populo  Israel  ut 
manifestaretur  Christus,  venit  baptizare  in  aqoa.  Ac- 
cepit  ministerium  baptismatis  Joannes,  in  aqna  poBui- 
tentic  parare  viam  Domino,  non  exietens  Dominus : 
at  nbi  cognitus  es  Dominus,  superfluo  ei  via  paraba- 
tur :  qnia  cognoscentihus  se  ipse  factus  est  via  :  ita- 
que  non  duravit  diu  baptismus  Joannis.  Sed  quomodo 
demonstratusestDominusf  Humilis;  utideoacciperet 
Baptisma  Joannes,  in  quo  baptizaretur  ipse  Doroinus. 

13.  Et  opus  eral  Domino  baptizari?  Et  ego  inier- 
rogans  cito  respondeo  :  Opus  erat  Domino  nasci  ? 
opus  erat  Domino  cruciflgi  ?  opus  erat  Domino  mori  ? 
opus  erat  Domino  sepeliri  ?  Si  ergo  tantam  suscepit 
pronobishumilitatem,bapti8mum  non  erat  susceptu- 
rus?  Et  quid  profuit  quia  suscepit  baptismum  servi  ? 
Uttn  non  dedignareris  suscipere  baptismum  Domini. 
Intendat  Charitas  vestra.  Foturi  erant  aliqui  in  Eccle- 
sia  excelsioris  gratisB  catechomeni.  Fit  enim  ali- 
quandout  videascatecbumenum  abstinentem  ab  omni 
ooncubitu,  valefacientem  saeculo,  renontiantem  omni- 
bus  qun  possidebat,  distribuentem  pauperibus ;  et 
catechumenua  est,  instructus  etiam  forte  dootrina  sa- 
lutari  snpra  multos  fldeles.  Timendom  est  huic  ne 
dicat  apud  semetipsum  de  Baptismate  sancto  quo 
peccata  dimitiuntur  :  Quid  plus  accepturus  sum  ? 
Bcceego  meliorsum  illofldeli  etillofldeli :  cogitans 
fideles  aut  conjugatos,  aut  forte  idiotas,  aut  babentes 
et  possidentes  res  suas,  quas  ipsedistriboit  jam  pau- 
peribuB,  et  meliorem  se  esse  arbitrans  quam  ille  qui 
Jam  baptizatns  est,  dedignetur  venire  ad  Baptismum, 
dicens,  Hoc  snm  accepturus  quod  habet  ille  et  ille  ; 
et  proponat  sibi  illos  quos  contemnit,  et  quasi  sor- 
deat  illi  hoc  accipere  quod  acciperunt  inferiores,  quia 
Jam  videtur  ipse  sibi  melior :  et  tamen  omnia  peccata 
super  illum  sunt,  et  nisi  venerit  ad  salutarem  Ba- 
pti8mom,ubi  peccatasolvuntur,cum  omni  excellentia 
8ua  non  potest  intrare  in  regnum  coelorum.  Sed  ot 
illam  exceilentiam  invitaret  Dominus  ad  baptismum 
Buum,  ut  peccatailli  dimitterentnr,  venit  ipsoad  ba« 
pliimom  aervi  sui ;  ei  cum  ipse  non  haberet  quod  ei 


dimiiteroiur,  nec  quod  in  illo  lavaretur,  susoepit  a 
servo  baptismum  ;  ei  lanquam  allocutus  esi  fllium 
superbientem  et  exiolleniem  se,  ac  dedigoantem  forte 
accipere  cum  idiotis  unde  ei  possit  salus  venire,  et 
quasi  dicens  :  Quanlum  te  extendis  ?  quantum  extol- 
lis?  quanta  est  excclientia  iua?  quauta  gratia  iua? 
m.ijor  potest  esse  quam  mea.^  si  rgo  veni  ad  servum, 
tu  dedignaris  venire  ad  Dominum  ?  si  ego  suscepi 
baptismum  servi,  tu  dedignaris  a  Domino  baptizari  ? 

14.  Nam  ot  noveritis,  fratres  mei,  quia  non  ex  nc- 
cessitate  alicnjus  vinculi  peccaii  Do:uinus  veniebat 
ad  ipsum  Joannem ;  sicut  dicunt  alli  evangelisiae, 
oum  ad  illum  veniret  baptizandus  Domious,  ait  ipse 
Joannes :  Tu  adme  venis?  ego  a  te  debeo  baptiTMri.  £t 
qnid  ei  ipse  respondit?  Sine  modo]  impleatur  omnis 
justitia  (Matth.  iii,  14, 15).  Quid  est,  impleatur  omnis 
justitia?  Mori  veni  pro  bominibus,  bapiizari  non 
habeo  pro  hominibusf  Quid  est,  impleatnr  omnisjusii- 
tia  ?  Impleaiur  omnis  humilitas.  Quid  ergo  ?  non  erat 
suscepturus  baptismum  a  bono  servo,  qui  passionem 
suscepit  a  servis  malis?  Intendite  ergo.  Bapiizaio 
Domino,  si  proptereu  baptizavit  Joannes,  ut  in  ejus 
baptismo  Dominus  ostenderet  humilitatem,  nemo 
alius  baptizaretur  baptismo  Joannis  ?  Multi  autem 
baptizati  sunt  baptismo  Joannis  ;  bapiizaius  est  Do- 
minus  baptismo  Joannis,  et  cessavit  baptismus  Joan- 
nis  :  iode  Jam  missus  est  in  carcerem  Joannes  ;  dein- 
ceps  nemo  baptizatus  inveniiur  illo  baptismate.  Si 
ergo  propierea  venit  elJoannes  baptizans^  ut  Domini 
humilitas  nobis  demonsiraretur,  ui  quia  ille  suscepit 
a  servo,  nos  non  dedignaremur  suscipere  a  Domino ; 
Domioum  solum  Joannes  bapiizaret?  8ed  si  solum 
bominum  Joannes  baptizarel,non  deessentqui  puta- 
rent  sanctius  fuisse  bapiisma  Joannis  quam  Christi : 
quasi  bapiismate  Joannis  solus  Christus  meruisset 
bapiizari,  bapiismaie  autem  Chrisii  genus  humanum. 
Intendat  Charitas  vesira.  Baptismate  Christi  baptizati 
sumus,  non  tantum  nos,  sed  et  universus  orbis  ter- 
rarum,  et  baptizatur  usque  in  finem.  Quis  nostrum 
poiest  ex  aliqua  parte  comparari  Gbristo,  cujns  ho 
Joannes  dixit  indignum  solvere  corrigiam  calcea- 
menti?  Si  ergo  ille  Christus  tantae  excellenti®  homo 
Deus,  solus  baptizareiur  baptismo  Joannis,  quid 
dicturi  erant  homines?  Qualem  baptismum  ha- 
buit  Joannes  ?  Mugnum  baptismum  babuit,  ineffa- 
bile  sacramentum  :  vide,  quia  solus  Cbristus  me- 
ruit  bapiizari  Joannis  baptismo.  Atque  ita  major 
videretur  baptismus  servi,  quam  baptismus  Domini. 
Bapiizaii  suni  et  alii  baptismo  Joannis,  ne  melior 
baptisrousvideretur  Joannisquam  Christi;  baptizatus 
autom  et  Dominus,ut  Domino  suscipiente  baptismum 
servi^nondedignarenturaliiservisusciperebaptismum 
Domini  :  ad  hoc  ergo  missus  erat  Joannes. 

15.  Sed  noverat  Chrisium,  an  non  noveral?  Si 
non  noverat,  quare  dicebat  quando  venit  ad  flovium 
Chrisius  :  Ego  a  te  debeo  baptizari?  hoc  est,  Scio  qui 
sis.  Si  ergo  jam  noverat,  cerie  tunc  cognovit  quando 
vidit  columbam  desoendeniem.  Manifestum  est  quia 
columba  non  descendit  super  Dominum,  nisi  postea- 


1413 


TRACTATUS  V.  CAPUT  I. 


1414 


qoam  asceDdit  ab  aqua  baptismi.  Domlaus  baptizatus 

asceodit  ab  aqua,aperti  euntccBli,  et  vidit  super  eum 

oolumbam.  Si  ergo  post  baptismam  descendit  co- 

lomba,  et  aotequam  baptizarelor  DomiDos,  dixit  illi 

Joaoaes,  Tu  ad  me  venis  ?  ego  a  te  debeo  baptizari  ? 

ante,  illum  noverat,  cui  dixit,  Tu  ad  me  venis  ?  ego  a 

te  debeo  bapti%ari  ?  qoomodo  ergo  dixil,  «  Rt  ego  ne- 

Bciebam  eum  ;  sed  qoi  me  misit  baptizare  in  aqua, 

ilie  mihi  dixit,  Super  quem  fiderie  Spiritum  deseen- 

denlem  sicut  columbam,  et  maneatem  super  eum, 

ipse  est  qui  baptizat  in  Spiritu  sanclo  ?  »  Non  parva 

qoaestio  ett,  fratres  mei.  Si  vidistis  qoaesiionem,  non 

parum  vidistis  :  superest  ut  ipsius  solutiooem  Domi- 

nus  det.  Taineo  illod  dico,  si  vidislis  quasstiooem, 

Don  est  parum.  Ecce  positus  est  Joaooos  anle  ooulos 

veslros,  stans  ad  fluvium   Joannes  Baptiata  ;  ecce 

venit  Dominus  adhuc  baptizandus^nond  um  baptizatos : 

aodi  vocem  Joannis,  Tu  ad  me  venis  ?  ego  a  te  debeo 

bapti%ari  ;ecce  jam  cognoscit  Dominum,  a  quo  vuit 

baptizari.  Baptizatas  Dominus  ascendit  ab  aqua,  ape- 

riontor  cceli,  desceodit  Spiritos,  modo  illom  cogoo- 

■cii  Joaooes:   si  modo  illum   cogoosoit,  qoi  dixit 

antea,  Ego  a  te  debeo  baplizari  ?  Si   aotem  ooo  eom 

modo  cogDoecit,  qoia jam  ooverat  eom,  qoid  est  qood 

dixil,  «  Noo  ooveram  eom  ;  sed  qoi  me  miait  bapti- 

zare  io  aqoa,  ille  mihi  dixit,  Soper  quem  videris 

Spiritom  desceodeotem,  et  maoeotem  super  eum 

sieot  colombam,  ipse  est  qui  baptizat  io  Spirito 

aaneto  ?  » 

16.  Fratres,  ista  qosstio  si  hodie  solvatur,  gravat 
vosy  Don  dubito»  qoia  jam  molta  dicta  sool.  Sciatis 
aotem  talem  istam  qonstiooem  esse,  ot  hac  sola  per- 
imat  patrem  Donati.  Ad  hoo  dixi  Charitati  vestra,  ot 
iotentos  voe  facerem,  similiter  at  soleo ;  simol  ot  ore- 
tis  pro  oobis  et  vobis,  ol  el  oobis  det  Domioos  digoa 
loqoi,  et  vos  digoa  oapere  mereamioi.  lolerim  hodie 
digoamioi  diCTerre.  Sed  hoc  breviter  dico  ioterim,  do- 
oec  lolvator :  interrogate  pacilice,  sine  rixa,  sine  oon- 
taniione,  sine  aiteroationibus,  sine  inimicitiis  ;  et  vo- 
biscom  qanritey  et  alios  interrogate,  et  dicite,  Hano 
qaastioaem  proposoit  oobis  hodie  epitcopos  ooster, 
aliqoaodo  si  Domiooscoocesserit,  solotoros  eam.  Sed 
iivesolvatorsiveooDBolvator,  putate  me  proposoisse 
qood  me  movet :  moveor  eoim  moltom.  Dicit  Joao- 
nes,  Egoa  tedebeo  bapti%ari;  taoqoam  Christo  cogoi- 
to.  Si  enim  noo  ooverat  eum  a  quovolebat  baptizari, 
temere  dicebat,  Ego  a  te  debeo  baptizari.  Noverat  ergo 
eom.  Si  ooverat  eom,  quid  est  ergo  qood  dicit,  Non 
noveram  eum ;  sed  qui  me  misit  bapti%are  in  aqua,  ipse 
mihi  dixit^  Super  quem  videris  Spiritum  descendentem 
it  manentem  super  eum,  sicut  columbam^  ipse  est  qui 
bapti%aiin  Spiritu  saneto  ?Qu\d  dictorisomos?  Quia 
Doo  scimos  qoaodo  veoeril  columba  ?  Ne  forte  ibi  ia- 
teaot  S  legaotor  alii  evangeliste,  qui  planius  illud 
diienint :  et  invenimus  apertissime  tunc  (lescendisse 
eolombam,  com  Domioos  ab  aqoa  ascendit.  Super 
baptizatum  eoim  aperti  soot  coeli,  et  vidit  Spiritum 
deseeodeotem  (Matth.  iii,  16 ;  Mare.  i,  10,  et  Lue.  vi, 

1  Editi,  iaieat.  Mss.«  tateant :  scilicet,  Donatist». 


2i  et  22).  Si  IJam  baptizatom  cogoofit,  veoienti  ad 
baptisme  qoomodo  dioit,  Ego  a  te  debeo  baptizari  ? 
Hanc  vobisoom  interim  ruminate,  hanc  vobiscam 
cooferte,  haoo  vobiscom  tractate.  Prapstet  Domioas 
Deoa  Doster  ot  anteqoam  a  me  audiatis,  alicui  vestrom 
priori  eam  revelet.  Tamen,  fratres,  hoc  sciatis,  quia 
per  istius  qusstionis  solotiooem,  vocem  pars  Dooati 
de  Baptismi  gratia,  ubi  nebulas  obtenduot  imperitis, 
et  retia  tendunt  avibus  volantibus,  si  frootem  ba- 
beaot,  omoino  noo  babebont  :  omnino  eorum  ora 
claodentor. 

TilACTATUS  V. 

Rursum  in  illwly  El  ego  neeciebam  eum,  efc.  Qufd 
novi  Joannes  didicerit  de  Domino  per  columbam. 
Cnp,  I,  y,  33. 

l.SicotDomiQusvoluit^addiemproraissionis  noslra 
pervenimus :  prnstabit  etiam  hoc,  ut  ad  ipsius  promis- 
sionis  redditionem  pervenirepossimus.Tune  enim  ea 
quae  dicimus,  etnobis  ct  vobis  si  utilia  sant,  ab  ipso 
suot  :qu»autem  abhominesunt,  mendacia  sunt ;  sicut 
ipse  dixit  Domlnos^noster  Jesus  Ghristus,  Qui  loquitur 
mendaciumt  de  suo  loquitur  (Joan.  viii,  4i).  Nemo  ha- 
bet  de  soo,  nisi  mendaciuin  et  peccatum.  Si  quid  ao- 
tem  homo  habet  veritatis  atque  jostitin,  ab  illo  foote 
eat,  qoem  debemos  sitire  io  hac  eremo,  ot  ex  eo  quaai 
guttis  qoibosdam  irrorati,  et  io  hac  peregrioatiooe 
interim  cooMoIati,  ne  deficiamus  in  via,  venire  ad  ojos 
reqoiem  satietatcmque  possimos.  Si  ergo  qui  loquUur 
mendacium,  desuo  loquitur;  qui  loqoiturverilatem,  de 
Deo  loqaitur.  Verax  Joanoes,  veritas  Gbristos  ;  verax 
Joaones,  sed  omuis  verax  a  veritate  verax  est :  si  ergo 
verax  est  Joannes,  et  verax  esse  homo  oon  potest, 
nisi  a  veritate  ;  a  qao  erat  verax,  nisi  ab  eo  qai  dixit, 
Ego  sum  veritas  (Id.  xiv,  6)  ?  Non  ergo,  posset  dicere, 
aot  veritas  cootra  veracem,  aut  verax  cootra  vorita- 
tem.  Yeracem  veritas  misit ;  et  ideo  verax  erat,  quo- 
oiam  a  veritate  missos  erat.  Si  veritas  Joannem  mise- 
rat,  Gbristos  eom  miserat.   Sed  quod  Gbristus  com 
Patre  facit,  Pater  faeit :  et  quod  Pater  cum  Ghristo 
facit,  Ghristos  facit.  Nec  seorsom  Pater  aliquid  facit 
sine  Fllio;  oec  seorsom  aliquid  Filias  sine  Patre  : 
ioseparabiliscbaritas^inseparabilisonitaSffnseparabi- 
lia  majestas,  inseparabilis  polestas,  secundum  hsc 
verba  qoae  ipse  posait,  Ego  et  Pater  unum  summ  (id. 
X,  30).  Quis  ergo  misit  Joannem?  Si  dioamos,  Pater, 
verum  dicimos  ;  si  dicamos,  Filius,  verum  dicimos : 
maoifeatioB  aotem  ot  dicamos,  Pater  et  Filins.  Qaem 
misit  aotem  Pater  et  Filios,  onos  Deos  misit ;  qoia 
Filios  dixit,  Ego  et  Pater  unum sumus.  Qaomodo  ergo 
oesciebat  eom  a  qoo  missas  est  ?  Dixit  eoim,  Ego 
neseiebam  eum ;  sedqui  me  misit  baptizare  in  aqua^  ipse 
mihi  dixit.  Interrogo  Joaooem,  Qui  te  misit  baptizare 
in  aqua,  quid  tibi  dixit  ?  Super  quem  videris  Spiritum 
deseendentem,  sicui  coiumbamf  et  manentem  super  eum^ 
ipse  est  quibaptizatinSpiritusaticto.  Hoc  tibi,  oJoan- 
nes,  dlxit  qui  te  misit  ?  Manifestum  quia  hoc.  Quis 
ergote  misit  ?  FortePater.  Verus  Deos  Paicr,  etveri- 
tasDeus  Filios  :  si  Patersioe  Filio  te  misit,  Deos  sioe 
veritate  te  misit :  si  ideo  aotem  verax  ei,  qoia  verita- 


*«^ 


1415 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM,  S.  AUGUSTINl 


1416 


tem  loqueris,  et  ex  veritale  loqaeris  ;  non  te  misit 
Paier  sine  Filio,  sed  simai  te  misit  Pater  et  Piiius  : 
si  ergo  et  Filius  te  misit  oum  Patre,  quomodo  nescie- 
baa  eum  a  quo  misBases^Qaem  videras  in  veritate, 
ipse  te  misil  ut  agnosceretur  in  carne,  et  dizit,  Super 
quem  videris  Spiritum  descendentem  sicut  eolumbam,  et 
manentem  super  eumf  ipse  est  qui  biiptizat  in  Spiritu 
sanclO' 

2.  Hoo  audivit  Joannes,  ul  nosset  eum  quem  non 
noverat,  an  ut  plenius  nosset  quem  jam  noverat?  Si 
enim  omni  ex  parte  non  nosset,  non  venienti  ad  flo- 
vium  ut  baptizaretur  dicerel,  Ego  a  te  debeo  bapiizari, 
et  tu  venis  ad  me  (Matth.  iii,  14)  ?  neverat  ergo.  Quando 
aulemcolumba  de8cendit?Jam  baptizato  Domino,  et 
ab  aqua  ascendente.  At  si  ille  qui  eum  misit,  dixit, 
SuperquemviderisSpirilum  descendentem  sicul  colum- 
bam,  et  manentem  super  eum,  ipse  est  qui  baptizat  in 
Spiritu  sancto;  el  non  noverat  eum,   sed  colamba 
deecendentecognoviteum ;  columba  verotunc  descen- 
dit,  quando  Dominus  ab  aqua  ascendit  ;  tuoc  autem 
cognoveral  Joannes  Dominum,  quando  ad  eum  Do- 
minus  ad  aquam  veniebat :  manifestalur  nobis  quia 
Joannessecundumaliquid  noveral,  secundum  aliquid 
nondum  noverat  Dominum.  Nisi  autem  boc  intellexe- 
rimns,  mendax  erat.  Quomodo  erat  verax  agnoscens, 
qoi  dicit,  Tu  ad  me  venis  baptizari,  el  ego  a  te  debeo 
baptizari  ?  Verax  est  com  boc  dicit  ?  et  quomodo  rur* 
sua  verax  est  cum  dicit,  Bgo  non  noveram  eum  ;  sed 
qui  misU  me  bapliTMre  in  aqua  ipse  mihi  dixii,  Super 
quem  videris  Spiritum  descendentem  sicut  columbamy  et 
manentem  super  eum^  ipse  est  qui  baptizat  in  Spiritu 
sancto  f  Innotuit  per  columbam  Dominus,  non  ei  qui 
ae  non  noverat,  sed  ei  qui  in  eo  aliquid  noverat, 
aliquid   non    noverat.  Nostrum   est  ergo  qusBrere 
qnid  in  eo  Joannes  nondum  noverat,  et  per  columbam 
didicit. 

3.  Quare  missus  est  Joannes  baptizans  ?  Jam  me- 
mioi  me  quantom  potui  dixisse  Gbaritati  vestr^.  Si 
enimbaptismusJoannisneoessariuseratsalutinostr»; 
et  modo  debuit  exerceri.  Non  enim  modo  non  sal- 
vantur  homines,  aut  non  modo  piures  salvantur,  aut 
alia  tunc  salus  erat,  et  alia  modo.  Si  mutalua  est 
Gbrietus»  mutata  est  et  salus  :  si  salus  in  Ghristo  est, 
et  idem  ipse  Ghristus  est,  eadem  nobis  salus  est.  Sed 
quare  missus  est  Joannes  baptizans  ?  Quia  oportebat 
baptiiari  Ghristum.  Quare  oportebat  baptizari.  Ghri- 
atum  ?  Quare  oportait  naaoi  Ghristum  ?  qnare  oportuit 
crucillgi  Ghristum  (a)  ?  Si  enim  viam  humilitatis  de- 
monstraturuB  advenerat»  et  seipsum  factorus  ipsam 
homilitatis  viam ;  in  omnibus  abeo  implenda  erat  hu- 
militaa.  Auotoritatem  dare  baptismosaohincdignatus 
est,  ut  oognoscerent  aervi  quanta  alaoritate  deberent 
currere  ad  baptismum  Domini,  quando  ipse  non  de- 
dignatus  est  sasoipere  baptismum  aervi.  Donatum 
enimerathoc  Joanni,  ut  ipsios  baptismua  diceretur. 

4.  Uoc  attendatf  et  distinguat,  et  noverit  Gharitas 
vestra.  Baptismos  quem  accepit  Joannes,  baptismus 

(«Hnterrogando  respondetqunttioni,  otfapraTract.4, 
n.  18. 


Joannis  dictus  cst:  solus  tale  donom  accepit:  nullus 
ante  illum  justorom,  nullus  post  illum,  ut  acciperet 
baptismum,  quibaptismusilliusdicerelur  ».  Accepit 
quidem  ;  non  enim  a  se  posset  aliquid  :  sienim  ase 
quis loquitur,  mendacium  de  suo  loquilur.  Et  unde  ac- 
cepit,  nisi  aDomino  Jesu  Ghristo?  Ab  illo  ul  bapti- 
zare  posset  accepit,  quem  postea  baptizavil.  Nolite 
rairari  :  sic  enim  hoc  fecit  Christus  in  Joanne,  quo- 
modo  quiddam  fecit  in  malre.  De  Ghristo  enlm  dictum 
est,  Omnia  per  ipsum  factasunt  (Joan,  i,  3) :  si  omnia 
pcr  ipsum,  et  Marla  per  ipsum  facta  est,  de qua  postea 
natusestGhristus.  IntendatCharitas  vestra,  Quomodo 
creavit  Mariam,  el  creatus  esl  per  Marlam  ;  sic  dedil 
baptismum  Joanni,  et  baplizalus  esta  Joanne. 

5.  Ad  hoc  ergo  acccpitbaplismumaJoanne,  ut  acoi- 
piens  quod  inferiua  eral  ab  inferiore,  ad  Id  quod  su- 
perius  cratbortareturinferiores.  Sed  quare  non  solus 
ipse  bapiizatus  est  a  Joanne,  si  ad  hoc  missus  erat 
Joannes,  per  quem  baptizaretur  Chrislus,  ut  pararet 
viam  Domino,  id  est  ipsi  Christo  ?  Bt  boo  jam  dixi- 
mus:  sed  commemoramus,quia  necessarium est  pras- 
scnti  qu8Bstionl.  Si  soius  Dominus  noster  Jesus  Chri- 
stus  baptizatusesset  baptismate  Joannis  :  tenetequod 
dicimus;  non  tantum  valeatsecnlum,  ut  deleate  cor- 
dibusvestns  quod  ibi  scripsit  Spirilus  Dei ;  non  tan- 
tum  valeant  spinas  curarum,  ut  efifocent  semen  quod 
seminatur  in  vobis  :  qoare  enim  cogimur  eadem  re- 
pelere,  nisi  quia  de  memoria  cordis  vestri  sccuri  non 
Bumus  ?si  ergo  solus  Dominus  bapttzatus  csset  bapti- 
smo  Joanois,  non  deessent  qui  sic  eum  haberent,  ul 
putarent  baptismum  Joannis  majorem  esse,  quam  est 
baptismus  Christi.  Dicerent  enim  :  Usque  adeo  illud 
baptisma  majus  ost,  ut  solus  Ghristus  eo  baptizari 
meruisset.  Ergo  ut  daretur  nobis  a  Doroino  exemplum 
bumilitatis,  ad  percipiondam  salutem  baptismatis, 
Christus  suscepit  quod  ci  opus  non  erat,  sed  propter 
nos  opus  erat.  Et  rursus,  ne  hoo  ipsom  quod  accepit 
a  Joanne  Christus,  praeponeretur  baptismati  Christiy 
permissi  sunt  etalii  baptizari  a  Joanne.  6ed  qui  bapti* 
zatisuntaJoanne,noneissufrecit:baptizati  sunt  enfm 
baptismo  Christus  ;  quia  non  baptismus  Christi  erat 
baptismus  Joannis.  Qui  accipiuntbaptismum  Ghristi, 
baptismum  Joannisnon  quaerunt :  qui  acceperunt  ba- 
ptiamom  JoanniSjbaptismumChristiqusesierunt.Ergo 
Ghriato  suffeoitbaptismus  Joannis.  Quomodo  nonauf- 
Oceret,  quando  ncc  ipse  erat  necessarius  ?  Illi  enim 
nullus  baptismus  erat  necessarius  ;  sed  adbortandos 
nos  ad  baptismum  suum,  suscepil  baptismum  servi. 
Et  ne  praeponeretur  baptismus  servi  baptismo  Domi- 
ni,  baptizati  sunt  alii  baptismate  conservi.  Sed  qui 
baptizali  sunt  baplismate  conservi,  oportebatut  ba- 
ptizarentur  baptismate  Domini  :  qui  autem  baptizan- 


1  Er.  et  Lugd.  sic  legant  huoc  locum  :  Baptismum  quod 
accepit  JoanneSt  hapiismum  Joannit  dicium  esi.Nullus  onte 
ilium  jusiorum^  nuilus  post  iilum  ui  aeciperet  baplismum, 
quod  baptismum  ipsis  die  eretur,aecepit :  Solus  taiedonum 
aocepit  quidem,  Quibus  euifragantur  Ven.  et  Lov.,  ea  ta- 
roen  inter  se  diecrepaotia,  at  Ven.,  beqttitmaf  Lov.  aa- 
tem,  baptismum  ferant.    M. 


1411 


TRACTATUS  VII.  CAPIJT  I. 


1418 


tor  baptitmata  Domini,  doq  opus  habent  baptiBmate 
coDservi. 

6.  Quoniam  ergo  acceperat  Joannes  baptismum, 
qui  proprie  Joannisdiceretur;  Dominus  autemJesuB 
Cbristus  noluit  baptismum  suum  alicui  dare,  non  ut 
nemo  baplizaretur  baptismo  Domini,  sed  ut  semper 
ipseDominusbaptizaret:  id  actumest,  ut  et  permi- 
nistros  Dominus  baptizaret,  id  est  ut,  quos  ministri 
Domini  baptizaturi  erant,  Doininus  baptizaret,  non 
ilH.  Aliud  est  enim  baptizare  per  ministerium,  aliud 
baptizare  per  potestatem.  Baptisma  enim  taie  est, 
quaiis  est  ille  in  cujus  polestate  dalur;  non  qualisest 
ille  per  cujus  minislerium  datur.  Taliseratbaptismus 
JoaDDip,  qualis  Joannes :  baplismus  Juslus  tanquam 
justi,  lamen  hominis;  sed  qui  acceperat  a  Domino 
istam  gratiam,  et  tantam  gratiam,  ut  dignus  esset 
prsire  judicem,et  eum  digito  ostendere,  et  implere 
vocem  prophetis  illius,  Yox  clamantis  in  deserto  pa^ 
raie  viam  Domino  {Isai,  xl,  3).  Tale  autem  baptisma 
Domini,  qualis  Dominus  :ergo  baplismaDomini  divi- 
num,  quia  Dominus  Deus. 

7.  Potuit  autem  Dominus  Jesus  Ghristus,  ei  veilet, 
dare  potestatem  alicui  servosuo,  ut  daret  baptismum 
saum  tanquam  vicesua,  et  transferre  a  se  baptizandi 
potestatem,  et  constituere  in  aliquo  servo  suo,  ettan- 
tam  vim  dare  baptismo  translato  in  servum,  quantam 
Tim  haberet  baptismus  dalus  a   Domino.  Hoc  noluit 
ideo,  utinillo  spesesset  baptizatorum,aquo9ebRpti- 
zatos  agDOsccreot.  Noluit  ergo  servum  ponere  spem 
in  servo.  Ideoque  clamabat  Apostolus,    cum  videret 
hHuioes  volentes  ponere  spem   in  seipso  :  Numquid 
Paulus  pro  vobi$  crucifixus  esl  ?  aut  iu  nomine  Pauli 
hdpli%ali  estis  (I  Cor.  i,  13)  ?  Baplizdvit  ergo  Paulus 
tanquam  minister,  non  tanqutm  ipsa  potrstas  :bapti- 
i4Tit  autem  Dominus  tanquam   poteatas.  Intendite. 
Et  potuit  hanc  poteetatem  servis  darc,  et  noluit.  Si 
anim  daret  hano  potestatem  servis,  id  cst,  u(  ipsorum 
essel  quod  Domini  erat,  tot  essent  baptismi  quot  es- 
sent  servi ;  ut  quomodo  dictum  ostbaptismaJoannis, 
sic  diceretur  baptisma  Petri,  sic  baptisma  Pauli,  sic 
baptisma  Jacobi,  baptisma  Thomap,  Matthaei,  Bartho- 
lomsi  :  illud  enim  baptisma  Joannis  dictum  cst.  Sed 
forte  aliqois  resistit,  e(  dicit  :  Proba  nobis  quia  illud 
baptisma  Joannis  dictumest.  Probabo,  ipsa  Veritate 
diceDte  quando  intcrrogavit  Judaaos,  Baptisma  Joan- 
nis  unde  est  ?  de  cxlo,  an  ex  hominibus  {Matth.  xxi, 
25)  ?  Brgo  ne  tot  baptismatadicerentur,  quot  essent 
servi  qni  baptizarent  accepta  potestatea  Doinino ;  sibi 
tenoit  Domino8baptizandipo(e8tatem,servis  ministe- 
rinm  dedit.  Dicit  se  servns  baptizare ;  recte  dicit,  sicut 
Apostolus  dicit,  Bapti%avi  autem  et  Stephanm  domum 
(( Cor,  1, 16) :  sed  tanquam  minister.  Ideo  si  sitet  ma- 
Iqs,  et  contingat  illi  habere  ministerium,  e(  si  eum 
bomines  non  norunt,  et  Deus  eum  novit :  permiKit 
Deos  baptizari  per  eum,  qoi  sibi   tenuit  potestatem. 

8.  Hoc  autem  Joannes  non  noverat  in  Domino. 
Qnia  Dominos  erat,  noverai  ;  quia  ab  ipso  debebat 
baptizari,  noverat :  et  oonressus  est  quia  veritas  erat 
iile,  et  ille  verax  missus  a  veritate ;  hoc  noverat.  Sed 

Pateol.  XXXV.  ^ 


qnid  in  eo  non  noverat^Quiasibi  retenturus  erat  ba- 
ptismatissui  potestatem,  et  non  eam  transmissaras 
et  translaturus  in  aliquem  servum  :  sed  sive  baptiza- 
ret  in  ministerio  servus  bonus,sive  baptizaret  in  mi» 
nisterio  servus  malus,  non  sciret  se  ille  qui  baptiza- 
retur  baptizari,  nisi  ab  illo  qui  sibi  tenuit  baptizandi 
potestatem.  Et  ut  noveritis,  fratres,  qoia  hoc  in  illo 
non  noverat  Joannes,  et  boc  didicit  per  columbam  : 
Dominum  enim  noverat,  sed  eum  baptizandi  sibi  po- 
testatem  relenturum,  et  nulli  servo  eam  daturom, 
nondum  noverat;  secundumhocdixit,  Et  ego  nescie* 
bam  eum.  Et  ut  noveritis  quia  ibi  hoe  didioit,  atten- 
dite  sequentia  :  Sed  qui  misit  me  haptizare  in  aqua^ 
ipse  mihi  dixit^  Super  quem  videris  Spiritum  descen^ 
dcntem^  quasi  cotumbam,  et  manentem  super  eum^  ipse 
est,  Quid  ipse  est  ?  Dominus.  Sed  jam  noverat  Domi- 
num.  Ergo  potate  hno  nsque  dixisse  Joannem,  Ego 
non  noveram  eum ;  sed  qui  me  misit  baptixare  in  aqua^ 
ipse  mihi  dixit.  Qusrimus  quid  dixerit  ?  Sequitnr, 
Super  quem  videris  Spiritum  deseendentem,  quasi 
columbam,  et  manentem  super  eum.  Non  dico  sa- 
quentia ;  interim  attendite  :  Super  quem  videris  Spi~ 
ritum  descendentem^  tanquam  cotumbam,  et  manentem, 
super  eum,  ipse  est,  8ed  quid  ipseest?  quid  me 
voluit  per  columbam  docere  qui  me  misit  7  Quia 
ipse  erat  Dominus  ?  Jam  noveram  a  quo  missus 
eram  :  jam  noveram  eum  cui  dixi  :  Tu  ad  me  venis 
bapiizari  ?  ego  a  te  debeo  baptizari :  usque  adeo 
ergo  noveram  Dominum,  ut  ego  ab  eo  veilem  ba- 
ptizari,  non  ut  a  roe  ipse  baptizaretur :  et  tano 
mibi  dixit,  Sine  modo;  implentur  omnit  juttitia  {Hiattk, 
ni,  14,  15) ;  pati  veni,  baplizari  non  venio  timfiieatur 
omnis  justitia,  ait  mihi  Deus  meus  ;  impleatur  omnis 
]u8titia,  doceam  plenam  humiiiiatem  :  novi  super- 
bientes  in  Tuturo  populo  meo,  novi  aliquos  in  aliqoa 
excelleniiori  gratia  futuros  homines,  ut  cumvideriDt 
idiotasaliquosbaptlzsrijlliqoiamelioressibividentur, 
sive  cootinentia,  sive  eleemosjnis,  sive  doctrina,  de- 
dignentur  isti  fortasseaccipere  quod  illi  inferiores  ac« 
ceperunt ;  oportet  ut  sanem  eos,  ut  non  dedignentur 
venire  ad  baptisma  Domini,  quia  ego  veni  ad  baptt- 
sma  servi. 

9.  Jam  ergo  hoo  noverat  Joannes,  et  noverat  Do-p 
minum.  Qnid  ergo  docuit  columba  ?  quid  voloit  per 
oolumbam,  id  est,  perSpiritum  sanctum  slo  venien- 
tem  docere,  qui  miseral  eum,  cui  ait,  Super  quem 
videris  Spiritum  descendcnlem,  tanquam  columbam^  et 
manentem  super  eum,  ipse  est  ?  Quis  ipse  est  T  Domi- 
nu8.  Novi.  Sed  numquid  hocJamnoveras.qoiaDomi- 
nus  iste  baptizandi  habens  potestatem,eam  potesta- 
tem  nulli  servo  daturus  est,  sed  sibi  eam  retenturos 
est,  ut  omnis  qui  baptizatur  per  servi  ministeriom, 
non  imputet  servo,  sed  Domino  ?  numquid  hoc  Jam 
noveras  ?  Non  hoc  noveram  :  adeo  qoi  mibi  dixit : 
Super  quem  videris  Spiritum  descendentem  tanquam  ee* 
lumbam,  et  manentem  super  eum^  ipse  est  qui  bapti%at 
in  Spiritu  sancto.  Non  ai(,  Ipseest  Dominus  ;  non  ait, 
ipse  est  Ghrislus  ;  non  ait,  ipse  est  Deus  ;  non  ait, 
ipse  est  Jesus  ;  non  ait,  ipse  est  qui  natus  est  de  vir« 

{Quaranie^inq.) 


1419 


IN  JOANNIS  EVANGELIDM,  S.  AUGUSTINI 


142 


gine  Mariay  posterior  te>  prior  te  :  non  ait  boc ;  jam 
enim  hoc  noTorat  Joannes.  Sed  quid  non  noverat  ? 
Tantam  potestatem  Baptiami  ipsum  Dominum  habilu- 
rum  etsibi  retenturum,  sive  pr«sentem  in  lerra,  sive 
absentem  oorpore  in  ccbIo  et  prffisentem  majestate, 
aibi  retenturum  Baptismi  potestatem  :  ne  Paulus  di- 
peret,  BaptismuB  meas,  ne  Petrus  diceret,  Baplismus 
meu8.  Ideo  videle,  intendile  voces  Apostolorum.  Nemo 
ApoBtolorum  dixit,  Baptismus  meus.  Quamvis  unum 
omnium  esset  Evangelium,  tamen  invenis  dixisse, 
Evaogelium  meum  :  non   invenis   dixisse,  Baptisma 

meum. 

10.  Hoc  ergo  didicit  Joannes,  fratres  mei.  Quod  di- 
dioit  Joannes  per  coiumbam,  discamus  et  nos.  Non 
enim  coiumba  Joannemdocuit,  et  Ecoiesiam  non  do- 
ouit,  cui  Ecclesiaa  dictum  est,  Una  est  columba  mea 
(fiant.  vi,8).Columbadoceatcolumbam ;  noveritcolum- 
baquod  Joannes  dedicit  per  columbam.Spiritus  sanctus 
in  specie  columbsB  descendit.  Hoc  autem  quod  di- 
soebatJoannes  incoiumba,  quare  in  columbadidicit  ? 
Oportebat  enim  ut  disceret :  nec  hoc  forto  oportebat, 
niiiut  per  columbam  disceret.Quid  dicara  de  colum- 
ba,  fratres  mei  ?  aut  quando  mihi  sufiicit  facultas  vel 
oordisvei  linguae,  dicere  quomodo  volo  ?  Et  forle  non 
digne  voio  quomodo  dicendum  est ;  nec  si  tamen  pos- 
sum  dioere  quomodo  volo :  quanto  minus  quomodo 
dicendum  est  ?  Ego  a  meliore  hoc  audire  vellem,  non 
vobis  dicere. 

11.  Disoit  Joannes  eum  quem  novcrat:  sed  in  eo 
discit  in  quo  eum  non  noverat ;  in  quo  noverat  non 
difloit.  Et  quid  noverat  ?  Dominum.  Quid  non  noverat? 
Potestatem  dominici  baptismi  in  nullum  hominem  a 
Dominotransituram,sed  ministeriom  plane  transitu. 
ram  :  potestatem  a  Domino  in  neminem,  ministerium 
el  in  bonofl  et  in  maios.  Non  exborreat  columba  mi- 
niflterinm  malorum,  respiciat  Domini  polestatem. 
t}aid  tibi  faoit  malus  miDisler^ubibonusestDominus? 
Qaid  te  impedit  malitiosus  prseco,  si  est  benevolus 
jadex  ?  Joannes  didicit  per  columbam  hoc.  Quid  est 
quod  didicit  ?  Ipse  repetat :  Ipse  mihi  dixit,  inquit, 
Super  quem  videris  Spiritum  descendentem,  tanguam 
columbamf  et  manentem  super  eum,  hic  est  qui  baplizat 
in  Spiritu  sancto.  Non  ergo  te  decipiant,  o  columba, 
fleduotores,  qui  dicunt,  Nos  baptizamus(a).  Golumba, 
agnosce  quid  docuit  columba.  Hic  est  qui  baptizat  in 
Spiritu  saneto.  Percolumbamdiscitur  quiahio  est;et 
tn  ejus  poteslate  putas  te  baptizari,  cujus  ministerio 
baptizaris  ?  Si  boo  putas,  nondum  es  in  corpore  oo^ 
lamba  ;  et  si  non  est  in  corpore  oolumb»,  non  miran- 
dam  quia  simplicitatem  non  habes.  Simplicitas  enim 
maxime  per  columbam  designatur. 

12.  Quare  per  simplicitatcm  columbffi  didicit  Joan- 
nes,  quiaAic  est  qui  baptizat  inSpiritu  sancto,  fratres 
mei,  nisi  quia  oolumba  non  erant  qui  Ecclesiam  dis- 
flipaverunt  ?  Accipitreserant,  milvi  erant.  Non  laniat 
oolnmba.  Etvides  illos  infidiam  nobis  facere,  qoasi 
depersecutionibas  quas  passisunt.  Corporales  quidem 
piflfli  quasi  persecutiones,  oum  essent  Qagella  Domini 

(a)  Dvnatist». 


manifeste  dantis  disciplinam  ad  tempus,nedamnet  in 
sternum,  si  eam  non  cognoveriDt,seque  correxerint, 
Illi  vero  persequuntur  Ecclesiam,  qui  dolis  perse* 
quuntur^illigraviuscorferiunt,  qui  linguaB  gladio  fe- 
riunt;illiaccerbiussanguinem  fundunt,  qui  Ghristum 
quantum  in  ipsis  est,  in  homine  occidunt.  Perterriti 
videntur  quasijudicio  potestalum.  Quid  tibi  facitpo- 
testas,  81  bonus  es?  Si  autem  malus  es,  time  potesta- 
tem  :  Non  enim  frustragladium  portat,  dicit  Apostolus 
{Rom.  XIII,  4).  Tuum  gladium  noli  eduoere,  quo  per- 
oulis  Ghristum.   Ghristiane,  quid  tu  persequeris  in 
chrisliano  ?  quid  in  te  persecutus  et  imperator  ?  Gar- 
nem  persecutus  est  ;tuin  christiano  spiritum  perse- 
queris.  Non  occidis  tu  carnem.  Et  tamen  nec  carni 
parcunt :  quotquot  potuerunt  offidendo  necaverunt; 
necsuis  necalienis  pepercerunt.  Notum  est  hoo  om- 
nibus.  Invidiosa  est  potestas,  quia  legitimae8t:invi- 
diose  facit,  qui  jure  facit :  sine  invidia  facit,  qui  pra- 
ler  leges  faoit.  Attendat  unusquisque  ve8trum,fratres 
mei,  quid  habeat  christianus.  Quod  homo  est,  oom- 
mune  cum  multis :  quod  chrisiianus  est,  secernitur  a 
muUis;  et  plus  ad  illum  perlinet  quod  christianus, 
quaro  quod  homo.  Nam  quod  christianu8,renovatur  ad 
imaginem Dei ,  a  quo  homo faclus  est  ad imaginem  Dei, 
{CoL  III,  10) :  quod  autemhomo,  posset  et  malus,  pos- 
fletet  paganus,  posset '  et  idololatra.  Hoc  tu  perseque- 
ris  in  christiano,  quod  melius  habet :  hoc  enim  illi  via 
auferre  unde  vivit.  Vivit  enim  temporaliter  secundum 
spiritum  vits,  quo  corpus  animatur  ;  vivit  autem  ad 
nternitatem  secundum  Baptisma  quod  accepit  a  Do- 
mino :  hoc  illi  vis  tollere,  quod  accepit  a  Domino  ; 
hoc  illi  vis  tollere  unde  vivit.  Latrones  eos  quos  vo- 
lunt  exspoliare,  sio  volunt,  ut  ipsi  plus  babeant,  et 
illi  nihil  habeant :  tu  et  tollis  huic,  et  apud  te  non  erit 
plus;  non  enim  plus  tibi  flt,quiahuictolli8. Sed  vere 
hoc  faciunt,  quod  hi  qui  tollunt  animam ;  et  alteri  tol- 
lunt,  et  ipsi  duas  anima  non  habent. 

13.  Quid  ergo  vis  auferre?  Unde  tibi  displicet  quem 
vis  rebaptizare  ?  Dare  non  potcs  quod  jam  habet,*fled 
facit  negare  quod  habet.  Quid  acerbios  faciebat  paga- 
nus,  persecutor  Ecclesi®  ?  Exserebantur  gladii  adver- 
8usmartyres,emittebantur  besti»,  ignes  admoveban- 
tur  :  utquid  ista?  Ut  diceret  qui  ista  patiebatur,  Non 
sum  cbristianus.  Quid  doces  tu  eum  qoem  vis  reba- 
ptizare,  nisi  utpnmodioat,  Nonsumchristianus?  Ad 
quod  aliquando  persecutor  proferebat  flammam,  ad 
boc  tu  producis  linguam  :  seducendo  facis  quod  ille 
occidendo  non  fecit.  Et  quid  est  quod  daturus  es,  et 
oui  daturus  es  ?  Si  tibi  verum  dicat,  et  non  seductus  a 
iementiatur,  dicturus  est,  Habeo.  Interrogas,  Habes 
Baptismaf  Habeo,  dicit.  Quamdiu  habeo  dicit,  in- 
quis,  non  sum  daturus.  Et  noli  dare :  quod  enim  vis 
dare,  hsBrere  in  me  non  potest ;  quia  quod  accepi»  au- 
ferri  ame  non  potest.  Sed  tamen  exspecta;  videam 
quid  me  vis  docere.  Dic,  inquit,  primo,  Non  habeo. 
8ed  hoc  babeo:  se  dixero.  Non  habeo,  mentior;quod 
enim  babeo,  habeo.  Non  habes,  inquit.  Doce  quia  non 

i  Possidet,  pro  posset^  ter  legil  Morei,  Element.  critic. 
pag.  241.      M.  e>  » 


142! 


TRACTATUS  VII.  CAPDT  I. 


1482 


babeo.  Malos  tibidedit.  Si  malus  Ghristu8,malu8  mihi 
de  )it.  NoD,  iaqait,  malus  Christus  :  sed  non  tibi  Ghri- 
Blus  dedit.  Quis  ergo  mihi  dedit?  responde :  ego  me 
a  Christo  scio  accepisse.  Dedit  tibi,  inquil,  sed  tradi- 
tor  nescio  quis,  non  Ghristus.  Videro  quis  fueritmi- 
nisler,  videro  quis  fuerit  preco ;  de  officiali  non  dis- 
puto,  jtidicem  attendo :  et  forte  quod  objicis  ofticiali, 
mentiris  :  sed  nolo  discutere ;  causam  ofnciaiis  sui  co- 
gnoscat  Dominus  amborum  :  forte  si  exignm  ut  pro- 
bes,  non  probas ;  imo  mentiris :  probatum  est  te  pro- 
bare  non  potuissc  (a) :  sed  non  ibi  ponocausam  meam, 
ne  cum  studioae  coepere  defendere  homines  innocen- 
tes,  pules  me  spem  meani  vel  in  hominibus  innocen- 
tibus  posuisse :  fuerint  homines  qualeslibet,  ego  a 
Christo  accepi,  ego  a  Cbristo  baptizatus  sum.  Non, 
inquit^  sed  illeepiscopus  te  baptizivit,etilleepiscopus 
illis  communicat.  A  Christo  sum  baplizatus,  ego  novi. 
Unde  nosti  ?  Docuit  mecolumba  quam  vidit  Joanoes. 
0  milve  malo,  non  medilanias  a  visceribus  culumbffl: 
in  colamb»  membris  numeror  ;  quia  quod  columba 
docuit,  hoc  novi.  Tu  mihi  dicis,  IUe  tebaptizavit,  aut 
ille  te  baptizavit ;  per  columbam  mihi  el  tibi  dicitur, 
Hic  est  quibaptizat:  cui  credo,  milvo,  an  columboi? 

i  4.  Cerie  lu  mihi  dic,  ul  per  iliam  lucernam  con- 

fandaris,  qua  confusi  sunt  et  priores  ininiici,  pares  ' 

tui  pbarisei,  qui  cum  interrogarent  Dominum,  in  qua 

potestate  ista  faceret  :  Jnterrogabo  et  ego  vos,  inquit, 

istum  sermonem^  Dicite  mihi,  Baptisma  Joannis  unde 

est?  de  coelo  an  ex  hominibus?  Et  illi  qui  praeparabant 

jaculari  dolos,  irretiti  sunt  quaBstione,  coBpcrunt  vol- 

vere  apud  semelipsos,  et  dicere,  Si  dixerimus  quia  de 

coelo  esty  dicturus  est  nobiSf  Quare  noji  credidisii  ei  ? 

Joannes  enim  dixerat  de  Domino,  Ecce  Agnus  Dei^ 

eeee  qui  tollit  peccatum  mundi{Joan.  i,  29.)  Quid  ergo 

qnsritis,  in  qua  poteslate  facio  ?  0  lupi,  in  potestate 

Agni  facio  quod  facio.  Sed  utnossetis  Agnum,quare 

non  credidistis  Joanni,  qui  dizit,   Ecce  Agnus  Dei, 

ecee  qui  tollii  peccatum  mundi  ?  Scientes  ergo  illi  quid 

dixisset  Joannes  de  Domino,  dixerunt  apud  se,  Si 

dixerimus  quia  de  ccelo  ef/baptismus  Joannis,  dicet  no- 

bis,  Quareergo  non  credidistis  ei?  Si  dixerimus  quia  ex 

hominibiu  est,  lapidabimur  a  popuh  ;  quia  prophetam 

habent  Joaunem.  Uinc  timebant  homines,  hinc  verita- 

tem  fateri  confuodebantur.  TenebrdB  tenebras  respon- 

derant,  sed  a  luce  superatas  sunt.  Quid  enim  respon- 

dnrunil  Nescimus :  quod  soiebant,  dixerunt,  nescimus. 

Ei  Dominud,  necegovobis  dico,  inquit,  in  qua  potestate 

ista  tacio  {Maith.  xxi,  23-27)  El  confusi  sunt  primi  ini- 

mici.  Unde?  Delucernu.  Quiserat  luoerna?  Joannes. 

Probamus  quia  lucerna  erat  ?  Probamus.  Dominus 

enim  dicit :  IIU  erat  lucema  ardens  el  lucens  {Joan.  v, 

35).  Probamus  quia  et  de  ipso  confusi  sunt  inimici? 

Psalmum  audi :  Paravi,  inquit,  lucernam  Christo  meo; 

inimicos  ejus  induam  confusione  {Psal.  cxxxi,  17,  18). 

15.  Adhuc  in  hujns  vit<e  tenebris  ad  lucernam  fidei 
ambulamos  :  teneamnt  et  nos  luoernam  Joannem, 
confundamus  et  inde  inimicos  Ghristi ;  imo  ipse  con- 

i  Uaaf  ]>arceasis  Ms.,pflfrex. 

(a)  Taogit  caasam  C»ciilani.  Confer  epistolat  43«  88, 
^8S,etfl. 


fundat  intmicossuos  per  lucernam  suam.  Interroge- 
mns  et  nos  quod  Dominus  Judasos^interrogemaset  di- 
oamus,  Baptisma  Joannis  nnde  est  ?  do  cmlo,  an  ex  ho- 
minibus  ?  Quid  dicturi  sunt,  videte,  si  non  et  ipsi  tan* 
quam  inimici  de  lucerna  confunduntur.  Quid  dicturi 
sunt?Si  dixerint,Ex  bominibus;  etipsisuieoslapida- 
bunt :  si  autem  dixerint,De  coelo ;  dicamus  eis,  Quare 
ergo  non  credidistisei?  Dicum  fortasseyCredimusei. 
Quomodo  ergo  dicitis  quiavos  baptizatis,  et  Joannes 
dicit,  Ricestqui  baptizat  ?  Sed  ministros,  inquiaat, 
tanti  judicis  justos  oportet  esse,  per  quos  btptizalar. 
Et  ego  dico,  et  omnes  dicimus,  quia  justos  oportet 
csse  tanti  judicis  ministros  :  sint  ministri  justi,  sivo- 
(unt;  si  autemnoluerintessejustiquicathedramMoysi 
sedent  ^,  secarum  me  fecit  magister  meus,  de  quo 
Spiritus  ejus  dixil,  Hic  est  qui  baptizat.  Qnomodo  se- 
curum  me  fecit  ?  Scribx,  inquit,  ei  Pharisxi  calhe- 
dram  Moysi  sedent ;  qu3S  dicunt,  facite ;  qum  autem  /a- 
ciunt,  facere  nolite :  dicunt  entm,  et  nonfaciunt  (Matth. 
xxiii,  2,  3).  Si  fuerit  minister  justus«  computo  illum 
cum  Paulo,  cumputo  illum  cum  Petro  ;  cum  istis  com- 
putojustos  ministros:  quiavere justi  ministrigloriam 
suam  nonquerunl;  ministri  enim  sunl,  projudiclbus 
haberi  nolunt,  spem  in  se  poni  exhorrescunt :  ergo 
computocumPaulo  justum  ministrum.  Quid  enim  di- 
cit  Paulus  ?  Ego  plantavif  Apollo  rigavit ;  sed  Deus  in- 
crementum  dedit :  neque  qui  plantat  est  aliquid,  neque 
qui  rigat;  sed  qui  incrementum  dat  Deus  (I  Cor.  iii,  6, 
7).  Qui  vero  luerit  t<uperbu3  minister,  cum  zabalo  ' 
computatur  :  sed  non  contaminatur  donum  Chrisli, 
quod  per  illum  Quit  purum,  quod  per  illum  transit  li- 
quidum  venit  ad  fertilem  tcrram.  Puta  quia  ipse  lapi- 
deus  est,  puia  ex  aqua  fructum  ferre  non  potest :  et 
per  lapideum  canalem  transit  aqua,  iransit  aqua  ad 
areolas  '  ;  in  canali  lapideo  nibil  generat,  sed  iamen 
hortis^  plurimamfructum  affert. Spiritualis  enim  vir- 
tus  Sacramenti  ita  esl  ut  lux :  et  ab  illuminandis  pura 
excipitur,  et  si  per  immundosiranseal,  noninqaina- 
tur.  Sint  plane  minislri  jusli,  et  gloriam  suam  non 
quierant,  sed  illius  c^jus  minietri  suni :  non  dicant, 
Baptisma  meum  est ;  quia  non  est  ipsorum.  Attendant 
ipsum  Joannem.  Ecce  Joannes  plenus  erat  Spirita 
sancto  ;  et  baptismum  de  coelo  habebat,  non  ez  ho- 
minibus  :  eed  quatenushabebat?  Ipse  dixit,  Paraie 
viam  Domino  {Joan.  i,  23).  Ubi  autem  cognilus  est 
Dominus,  ipsc  factus  est  via  ;  non  jamopas  erat  ba- 
ptismate  Joannis,  quo  pararetur  via  Domino. 

16.  Tamen  quid  nobis  solenl  dicere  ?  Eoce  post 
Joannem  baptizatum  est.  Antequam  enim  bene  ista 
qusestio  tractaretur  in  Ecclesia  catbolica,  multi  in  ea 
erraverunl,  et  magni  et  boni  (a) :  sed  quia  de  mem- 
bris  ooiumbaB  erant,  non  se  prsciderunt,  et  faotum 
est  in  eis  quod  dixit  Apostolus,  Si  quid  aliter  sapitis^ 

i  Sic  Lov.  cum  5  Mss. ;  at  juzU  Er.  Lugd.  Ven.  legea- 
dum,  in  cathedra  Moyii  sedent.    M 

s  In  pluhbus  Mss.  Ioco,za6w/t,e8t  ubique  nomen,cfta6o/t. 

3  Er.  Lugd.  et  Ven.  habent,  per  lapvCeum  eanalem  tranS' 
it  aqua  ad  areolas.      M. 

^  la  ooiDibus  Mss.,  hortus. 

(a)  CypriaDum  ia  primis  subiDtelligit,  cumqae  ipto  Car- 
tbagineriseoi  syaodum,  de  qua  In  libb.  de  Bapiiamo  con- 
tra  Donatistas  6  et  7. 


1483 


IN  JOANNIS  BVANGELIUM,  S.  AUGUSTINI 


1434 


hoc  quoque  vobis  Deus  revelabil  (Pkilipp.  iii,  15).  Uade 
itti  qai  ae  Beparaverunt^indociles  facti  sunt.Quid  ergo 
solent  dicere  ?  Booe  post  Joannem  baptizatum  est ; 
post  hsBretioos  non  baplizatur  ?  Quia  quidam  qui  ba- 
bebant  baptisma  Joannis  Jussi  sunt  a  Paulo  baptizari 
{Act.  XIX,  3-5) :  non  enim  habebant  baptisma  Chri- 
8ti.  Quid  ergo  exaggeras  meritum  Joannis,  et  quasi 
abjicis  iafeiicitatem  haereticorum  ?  Et  ego  tibi  concedo 
aceieratos  esse  hsreticos  :  sed  hsretici  baptisma 
Ghrisli  dederunt,  quod  baptisma  non  dedit  Joannes. 

17.  Recurroad  Joannem,etdico:  tf/ctf5f  ^ut^apftza/. 
Sic  enim  meiior  Joannes  quam  hffireticus,  quomodo 
melior  Joannes  qaamebriosus,  quomodomelior  Joan- 
nes  quam  homicida.  Si  post  deteriorem  baptizare  de- 
bemus,  quia  post  meliorem  baptizarunt  Apostoli ;  qui- 
oamque  apudipsos  baptizati  fuerint  ab  ebrioso,  non 
dioo  ab  homicida,  non  dico  a  satellite  alicujus  scele- 
rati  (a),  non  dico  a  raptore  rerum  aiienaram,  non 
dico  ab  oppressore  pupillorum,  non  a  separatore  con- 
Jagam :  nihil  borum  dico :  quod  solemne  est  dico, 
qnod  quotidianum  est  dico,  quo  vocantur  omnes  dico, 
et  in  ista  civitate,  quando  eis  dicitur,  Alogicmus  S 
bone  sit  nobis,  et  tali  die  festo  Januariarum  nonde- 
bea  Jejunare  ;  ea  dico  levia,  quotidiana  :  ab  ebrioso 
homine  cum  baptizator,  quis  est  melior,  Joannes  an 
ebriosus  ?  Responde,  sipotes,  quod  ebriosus  tuus  me- 
lior  sit  quam  Joannes  :  nunquam  ho3  audebis.  Ergo 
ta  quia  tobrius  es,  baptiza  post  ebriosum  tuum.  Si 
enim  post  Joannem  baptizaverunt  Apostoli,  quanto 
magis  debet  post  ebriosum  sobrius  baptizare ?  Andi- 
cis,  In  unitate  mecum  estebriosus?  Ergo  Joannes 
amicus  sponsi,  non  erat  in  unitate  cum  sponso? 

18.  Sed  tibi  ipsi  dioo,  quisquis  es  :  Tu  es  melior, 
«D  Joannes  ?  Non  audebis  dicere  :  Ego  sum  melior 
qaam  Joannes.  Ergo  post  le  baptizent  tui,  si  le  fuerint 
meliores.  Si  enim  post  Joannem  baplizatum  ost,  eru- 
besoe  quia  post  te  non  baptizator.  Dicturus  es,  Sed 
ego  baptismum  Ghristi  habeo,  et  doceo.  Aliquando 
ergo  agnosce  judicem,  et  noli  prsco  superbus  esse. 
Baptismum  Ghristi  das,  ideo  non  post  te  baptizatur: 
post  Joannem  ideo  baptizatum  est,  quia  non  Gbristi 
baptismum  dabal,  sed  suum  ;  quia  sic  acceperat  ut 
ipsius  esset.  Non  ergo  tu  melior  quam  Joannes  :  sed 
baptismus  qui  per  te  datur,  melior  quam  Joannis. 
Ipse  enim  Ghristi  est,  iste  autem  Joannis.  Et  quod 
dabatur  a  Paulo,  et  quod  dabatur  a  Petro,  Ghri- 
sti  est :  et  si  dutum  est  a  Juda,  Ghrisii  erat.  De- 
dit  Judas,  et  non  baptizatum  est  post  Judam;  dedit 
Joannes»  et  baptizatum  cst  post  Joannem  :  quia  si 
datas  est  a  Juda  baptismus,  Gbristi  erat.  qui  autem 
a  Joanoe  datus  est.  Joannis  erat,  Non  Judam  Joanni, 
sed  baptismum  Christi  etiam  per  Juds  manus  datum, 
baptismo  Joanuis  etiam  per  manus  Joannis  dato  recte 
praponimus.Etenim  dictum  eslde  Domino  anteqoam 

i  Bad.  el  Am.,  alongemur.  Lov.,  alogiemur,  Msf.  aliquot 
probe  DotflD,  alogiemu».  Verburo  ductuni  est  ab  alogia, 
qus  dieitur,  Augustiao  io  epist.  36  ad  Casulauum,  o.  2, 
mlerpretaDte,  «  cam  epuUs  iudulgetur,  ut  a  ratiouis  tra- 
«  mite  devietar.  » 

la)  Redpicit  ad  ThamugadeDsem  episcop.  Optatum,  qui 
Cildonif  satelles  dictus  est.  Confer  epist.  87,  ad  Emeritunu 


pateretur,  quia  baptizabat  plures  quam  Joannes :  de- 
inde  adjunctom  est,  Quamvis  ipse  non  baptiiarety  sed 
discipuli  ejus  (Joan.  iv,  1,  2).  Ipse,  et  non  ipse  :  ipse 
pote8tale,illimioisterio  ;  servitutem  ab  baptizandum 
illi  admovebant;  potestasbapiizandi  in  Christo  perma- 
uebat.  Ergo  baptizabant  discipuli  ejus,  et  ibi  adhuc 
erat  Judas  inter  discipulos  ejus  :  quos  ergo  baptizavit 
Judas,  non  sont  iterum  baptizali ;  et  quos  baptizavit 
Joanne8,iterum  baptizati  sunt?  Plane  iterum,8ed  non 
iterato  baptismo. Quo8  enim  baplizavit  Joanne8,Joan- 
nesbaptizavit :  quosaulem  baptizavitJudas,  Ghristus 
baptizavit.  Sic  ergo  quos  baptizavit  ebriosus,  quos 
baptizavit  homicida,  quos  baptizavit  adulter,  si  bapti- 
Bmus  Ghristi  erat,  Ghristus  baptizavit.  Non  timeo  ad- 
ulturum,  non  ebriosum,  non  homicidam  ;  quia  co- 
lumbam  attendo,  per  quam  mihi  dicitur,  Hic  est  qui 
baplizat, 

19.  Gffiterum,  fratres  mei,  delirum  est  dicere  quia 
melioris  meriti  fuii,  non  dico  Judas,  sed  quilibet  ho- 
minum,  quam  ille  de  qoo  dictom  est,  !n  natis  mulie- 
rum  netno  exsurrexit  major  Joanne  Baptista  (Matth, 
XI,  li).  Non  ergo  huicquisquam  servus,  sed  baptisma 
Domini  etiam  per  servum  malum  datum,  baptismati 
etiam  amici  servi  prsponitur.  Audi  qualoscommemo- 
rat  aposloluB  Paulus  falsos  fratres,  invidia  prffidican- 
tes  verbum  Dei,  et  quid  de  illis  dicit:  Et  in  hoc  gaudeo^ 
sed  el  gaudebo.  Ghrislom  enim  annuntiabani,  per  in- 
vidiam  quidem,  sed  tamen  Ghristum  (Philipp.  i,  15- 
18).  Non  per  quid,  sed  quem  vide  :  per  invidiam  tibi 
prsdicatur  Gbristus  ?  vide  Ghristum,  vita  iavidiam. 
Noli  imitari  malum  pr«dicatorem,  sed  imitare  bonum 
qui  *  tibi  prffidicatur.  Ghristus  ergo  a  quibusdam  per 
invidiam  predicabatur.  Et  quidestinvidere  ?  Horren- 
dum  malum.  Ipso  zabolus  dejectus  est,  ipsum 
dejecit  multum  maligna  pestis  '  :  et  habebant  illam 
quidam  Gbristi  prffidicatores,  quos  tamen  prffidicare 
permittit  Apostolus.  Quare  ?  QuiaChristum  prndica- 
bant.  Qui  auteminvidet,  odit ;  elquiodit,  quid  deillo 
dicitur  ?  Audi  apostolum  Joannem  :  Qui  odit  fratrem 
suum,  homicida  est  (I  Joan.  iii,  i5).  Ecce  post  Joan- 
nem  baptizalum  esl,  post  homicidam  non  l)aptizatum 
est;  quia  Joannos  dedit  baptismum  suum,  bomidda 
dedit  baptismum  Ghristi.  Quod  Sacramentum  tam 
sanctum  est,  ut  nec  homicida  ministrante  polluatur. 

20.  Non  rospuo  Joannem,  sed  potius  credo  Joaani. 
Quid  credo  Joanni  ?  Quod  didicit  per  coiumbam.  Quid 
didicit  percolurobam  ?  Hic  est  qui  baptixai  in  Spiritu 
sancto.  Jam  ergo,  fratres,  tenete  hoc,  et  cordibus  ve- 
stris  inOgite.  8i  enim  hodie  voluero  plenius  dicere 
qoare  per  columbam,  tempus  non  sufflcit.  Quia  enim 
resdiscenda  insinuataest  Joanni  percolumbam,  quam 
non  noverat  in  Ghristo  Joannes,  qnamvis  )am  nosset 
Gbristum,  exposui  quantum  arbitror  8anctitati  ve- 
strffi :  sed  quare  banc  ipsam  rem  per  columba  opor- 
tuit  demonstrari,  si  breviter  dici  posset,  dicerem :  sed 
quia  dio  dicendum  est,  et  onerare  vos  nolo,  quomodo 
adjutus  sum  orationibus  vestris,  ut  illud  quod  promisi, 

i  Editi,  quod  At.  Ms?.,  qui :  recte,  nam  refertur  ad 
Christum. 
*  In  aliqnot  Mss.,  ipso  dtjtcit  multoSj  maligna  pestis  esU 


1415 


TRAGTATUS  VII.  CAPOT  I. 


14S6 


implerem;adjuvanleeliamatquectiampiaintentione 
et  votis  bonis,  et  illud  apparebit  vobis,  quare  Joannes 
quod  didicit  in  Domino,  quia  ipse  est  qui  baptizat  in 
Spiritu  sanciOf  etnulli  servosuotranslegavitpolesta- 
tem  baplizandi,non  debuitdiscere  nisiper  columbam. 

TRACTATUS  VI. 
Jn  eumdem  Evangelii  locum.  Quare  Deus  per  columhx 
speciem  osiendere  voluerii  Spiritum  sanclum.  Cap.  i, 
t  j.  32,  33. 

!•  Fateor  Sanctitati  vestre,  timueram  ne  frigus  boc 
frigidos  vos  ad  conveniendum  faceret  :  sed  quia  ista 
celebritate  et  freqaentiavestra,  spirilu  vos  ferverede- 
monstratis,  non  dubito  quia  etiam  orastis  prome,  ut 
debitum  vobisexsolvam.  Promiseram  enim  in  nomine 
Cbrlslidisserere  hodie^  cum  angustia  temporis  lunc 
impedirel,  neidpossemus  explicaretractando,quare 
Deu8  percoiumbe  speciem  ostendere  voluerit  Spiri- 
tum  sanctum.  Hoc  ut  explicetur,  illuxit  nobis  dies  ho- 
diernQs ;  et  sentio  audiendi  cupiditate  et  pia  devotione 
V08  celebrius  coogregatos.  Exspectationem  vestram 
Deo8  impleat  ex  ore  nostro.  Amastin  enim  ut  veniro- 
tia  :  sed  amastis,  quid?Si  nos,  et  hoc  bene ;  nam  vo- 
)umu8  amaria  vobis^sed  nolumus  in  nobis.  Quia  ergo 
in  Cbrislo  vos  amamus,  in  Christo  nos  redamate.  et 
aiDor  noster  pro  invicem  gemat  at  Deum  :  ipse  enim 
gemitoa  columbfls  est. 

2.  Si  ergo  gemitus  columbfls  est,  quod  omnes  no- 
▼imus,  gemunt  autem  columbfls  in  amore;  audite  quid 
dicat  Apostolus,  et  nolite  mirari  quia  in   columbfle 
specie  voluit  demonstrari  Spiritus  sanctua  :  Quid  enim 
oremns^  sicut  oportet,  inquit,  nescimus  :  sed  ipse  Spi- 
riius  inlerpellat  pro  nobis  gemitibus  tnenarrabilibus 
[Rom.  viii,  26).  Quid  ergo,  fratres  mei,  hoc  dicturi 
aomoBv  quia  Spiritus  gemit,  ubi  perfecta  et  aeterna 
beatitudo  est  ei  cum  Patre  et  Filio  P  Spiritus  enim 
sanctus  Deus,  sicot  Dei  Filiua  Deos,  et  Pater  Deus. 
Ter  dixit  Deus,  aed  non  dixit  tres  deos  :  magis  enim 
Deoa  ter,  quam  dii  tres  ;  quia  Pater  et  Filiua  et  Spi- 
ritu8  sanctas  unos  Deos:  hoc  optime  nostis.  Non  ergo 
Spiritoa  sanctus  in  semetipso  apud  semelipsum  in  illa 
Trinitate,  in  illa  beatitudine,  in  illa  flsternitate  sub- 
stantic  gemil  :  sed  in  nobis  gcmit,  quia  gemerc  nos 
facit.  Nec  parva  res  est,  quod  nos  docet  Spiritua  san- 
cto8  gemere:  insinuat  eoim  nobis  quiaperegrinamur, 
et  docet  nos  in  patriam  SQspirare,  et  ipso  desiderio 
gemimus.  Gui  bene  est  in  hoc  saeculo,  imo  qui  putal 
quod  ei  bene  sit,  qui  Istitia  rerum  carnalium,  et 
abondantia  temporalium,  et  vana  felicitate  exsultat, 
babet  vocem  corvi :  vox  enim  corvi  clamosa  est,  non 
gemebunda.  Qui  autem  novit  in  pressura  se  esse  mor- 
Ulitalis  hujus,  et  peregrinari  se  a  Domino  (II  Cor.  v, 
6),  nondum  tenere  illam  perpetuam  qua  nobispro- 
missa  est  beatitudinem,8ed  habere  illam  in  spe,  ha- 
bitnrus  in  re,  com  Dominus  venerit  in  manifestatione 
prcclarns,  qui  prios  in  humilitate  venit  occultus ;  qui 
hoc  novit,  gemit.  Et  quandiu  propter   hoc  gemil, 
bene  gemit :  Spiritus  illum  docuit  gemere,  a  columba 
didicit  gemere.  Multienim  gemuni  in  infelicitale  ter« 
rena,  vel  qoassaii  damnia,  vel  «gritudine  corporis 


pr8»gravati,  vel  carceribus  inclusi,  vel  calenis  colli- 
gati,  vel  fluctibus  maris  jactati,  vel  aliquibus  inimioo- 
rum  insidiis  circumsepli  gemunt :  sed  non  columbfls 
gemilu  gemunt,  non  amore  Dei  gemunt,  non  spiritu 
gemunt.  Ideo  lales  cum  ab  ipsis  pressuris  fuerint  li- 
berati,  exsultant  in  grandibus  vocibas  :  ubi  apparet 
quia  corvi  sunt,  non  columbas.  Merito  de  arca  missua 
est  corvus,  et  non  est  reversus ;  missa  est  columba  ; 
et  reversa  est :  iltas  duas  aves  misit  Noe  (Gen.  viii, 
6-9).  Habebat  ibi  corvum,  habebat  et  columbam  ; 
utrumque  hoc  genus  arca  illa  continebat  :  et  si  aroa 
figurabat  Ecclcsiam,  videtis  utique  quia  necesae  est 
ut  in  islo  diluvio  saeculi  utrumquegenus  contineatEc- 
clesia,  etcorvum,et  columbam.  Qui  suntcorvi?  Qoi 
suo  quaerunl.  Qui  columbae  ?  Qui  ca  que  Christi  sunt 
qutBVuni  (Philipp.  u,  21). 

3.  Propterea  ergo  cum  mitteret  Spiritum  Banctamy 
duobus  modiseum  ostenditvisibiliier^percolQmbam» 
et  per  ignem  ;  per  columbam,  super  Dominum  ba- 
ptizaturo;  per  ignem,  super  discipulos  congregatos. 
Cum  enim  ascendissel  Dominusin  ccelum  p68l  resur- 
rectionem,  peractis  cum  discipulis  suis  quadraginta 
diebuPy  impleto  die  Pentecostes,  misit  eis  Spiritom 
sanctum,  sicut  promiserat.  Spiritus  ergo  tunc  veniens 
iroplevit  locuro  illumi  factoque  primo  sonltu  de  cobIo 
tanquam  ferrelur  flatus  vehemens,  sicut  in  Aotibos 
Apostolorum  legimue,  Visx,  inquit,  illis  sunt  linguss 
divisse  velut  ignis,  qui  et  insedit  super  ununquemque  eO' 
rum ;  et  casperunt  linguis  loquiy  sicut  Spirilus  dabat  eis 
pronuntiare  {Act.  ii,  1-4).  Hac  vidimus  columbam  sq- 
per  Dominum,  hac  lingas  divisaa  super  discipolos 
congregalos  :  ibi  simplicitas,  hic  fervor  oalendilor. 
Sunt  enim  quidicuntur  simplioeB,  etpigriaont :  vo- 
cantur  simplices,  sunt  aulem  segnes.  Non  talis  erat 
Stephanus  plenus  Spiritu  sancto :  simplex  erat,  qoia 
nemini  nocebat];  fervens  erat,  quia  impios  argoebat. 
Non  enim  tacuit  Judseis  :  ejus  *  sunt  verba  illaflam- 
mantia,  Dura  cerviecy  et  non  circumcisi  corde  et  aurir 
buSy  vos  semper  restitistis  Spiritui  sancto.  Magnoa  im- 
petus  :  sed  coiumba  sine  felle  Bsevit.  Nam  ol  noveritia 
quiasinefellesfieviebat^JIliauditishisverbisqoiacorvi 
erant,  ad  lapides  statim  adversus  columbam  cooorre- 
runt ;  coepit  Stephanus  lapidari  :  et  qui  paalo  ante 
fremens  el  fervens  spiritu,  tanquam  in  inimlcoa  im* 
petum  fecerat,et  tanquam  violentus  invectas  eratin 
verbis  igneis  atque  ila  flamantibus,  ut  audiatis,  Dura 
cervice^  et  non  circumcisi  corde  et  aurihus  :  ut  qui  ea 
verba  audiret,  putarot  Slephanum,  si  ei  liceret,  statim 
illos  velle  consomi  ;  venlentibus  in  se  lapidibos  ex 
manibus  eorum,  genu  fixoait ',  Dominet  ne  statuas 
illis  hoc  delictum  {Act.  vn,  51,  59).  Inhaeserat  unitati 
eolumbae.  Prior  enim  illud  fecerat  magister,  super 
quem  descendit  columba;  qui  pendens  in  cruceait. 
Pater,  ignosce  illis,  quia  nesdunt  quid  faciunt  (Lue. 
XX111,  34).  Ergo  ne  Spiritu  sanctiiicati  doium  habeant, 
in  columba  demonstratum  est :  nesimplicitas  frigida 
remaneat,  in  igne  demonstralum  est.  Nec  moveat, 

'  Sic  legeudum  ex  Mbb.  [oufus.] 

>  Apud  fir.  Lugd.  Ven.  Lov.,  penu  fl^xoait.    M. 


■m 


1417 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM,  S.  AUGDSTINI 


1428 


quialinguflc  difisfi  sunt.  Distant  enim  lingus,  ideo 
divisis  liDguis  apparuit.  Lingumy  inquit,  divisx  velut 
ignis^quiet  inseditsuper  unumquemque eorum,  Distant 
inter  se  lingus,  sed  linguarum  distantia  '  non  sunt 
aohismata.In  linguisdiyisisnolidissipationem  timere, 
unitatem  cognosce  in  columba. 

3.  Sic  ergo,  sic  oportebat  demonstrari  Spiritum 
sanctum  venienlem  super  Dominum,  ul  intelligat 
unusquisque,  ei  habet  Spiritum  sanctum,  simplicem 
ae  esse  debere]sicut  columbam ;  habere  cum  fratribas 
veram  pacem,  quam  signincant  oscula  coiumbarum. 
Habent  enim  oscula  et  corvi,  sed  in  corvis  falsa  pax, 
in  columba  vera  pax.  Non  omnis  ergo  qui  dicil,  Pax 
vobiscum>  quasi  columba  audiendus  est.  Unde  ergo 
disoernunlur  oscula  corvorum  ab  osculis  columba- 
rum  ?  Osculantur  corvi,  sed  laniant ;  a  laniatu  inno- 
oena  est  natura  columbarum  :  ubi  ergo  laniatus,  non 
est  vera  in  osculis  paz ;  illi  babentveram  pacem;  qui 
Ecolesiam  non  laniaverunt.  Nam  corfi  de  morte  pa- 
Bcuntur»  hoo  columba  non  habet ;  de  frugibus  terrs 
vivit,  innocens  ejus  victus  est  :  quod  fere,  fratres, 
mirandum  estin  columba.  Sunt  passeres  brevissimi, 
vel  muscas  occidunt :  nihil  horum  columba;  non 
enim  de  morle  pascitur.  Qui  laniaverunl  E)cclesiamy 
demortibus  pascuntur.  Potens  est  Deus,  rogemus  ut 
reviviscant  qui  devorantur  ab  eis  et  non  sentiunt. 
Multi  agnoscunt,  quia  reviviscunl ;  nam  ad  eorum 
adventum  quotidiegratulamurin  nomineGhristi.  Vos 
tantum  sic  eslote  simplices,  ul  sitis  ferventes  * ;  et 
fervor  vester  inlinguis  sit.  Nolitc  tacere;  ardentibua 
linguis  loquentes,  accendite  frigidos. 

5.  Quid  enim,  fratres  mei  ?  quis  non  videat  quod 
iili  non  vident?  Nec  mirum  :  quia  qui  inde  reverti  no- 
luDt,  aicnt  corvus  qui  de  arca  emissos  est '.  Quis 
enim  non  videal  quod  illi  non  vident  ?  Et  ipsi  Spiritui 
BEDCto  ingrati  sunt.  Ecce  columba  dcscendit  super 
Dominum,  ei  super  Dominum  baptizatum  ;  et  appa- 
ruit  ibi  sancta  illa  et  vera  Trinitas,  quae  nobis  unus 
Deua  est.  Ascendit  enim  Dominus  ab  aqua,  sicut  in 
Evangelio  legimus  :  Et  ecceaperti  sunt  ei  cceli,  et  vidit 
Sfiritum  deseendentem  velut  columbamy  et  mansit  super 
€um:  elstatim  vox  consecuta  est^  Tu  es  Filius  meusdi^ 
leclus,  in  quo  mihi  complacui  {Matth.  ui,  i6  et  17).  Ap- 
paret manifesiissima  Trinitas,  Pater  in  voce,  Filius  in 
hominet  Spiritus  in  columba.  In  ista  Trinilate  quo 
miBsi  eunt  Apostoii,  videamua  quod  videmus,  et  quod 
mirum  eet  quia  illi  non  vident:  non  enim  verc  non  vi- 
dent,  sed  ad  id  quod  facies  eorum  ferit,  oculos  clau- 
dunt.  Quo  missi  sunt  discipuli,  in  nomine  Patris  et 
Filii  et  Spiritus  sancti,  ab  illo  de  quo  dictum  est,  Hic 
est  qui  haptizat,  Dicium  est  enim  ministris  ab  eo  qui 
aibi  tennit  hanc  potestatem. 

6.  Hoo  enim  in  illo  vidit  Joannes,  et  cognovit  quod 
non  noverat :  non  quia  eum  non  noverat  Filium  Dei, 
ftttt  cum  non  noverat  Dominum,  aut  non  noverat 

t  Editi,  duiantim.  At  llsa.,  diitantia. 

<  Editi :  Ut  sitii  prudsntes  et  ferveniet,  AbeBt  a  Mss., 
pruiientes  et, 

'  Er.  el  Lov. :  Nee  mirum  ;  quia  inde  reverli  nolunt,  si» 
cut  servus  qui  de  nrea  emitswi  ett.    M. 


Christum,  aut  vero  et  hoc  non  noverat  quia  ipsc  ba- 
ptizaiurus  esset  in  aqua  et  Spiritu  sancto ;  nani  et  hoc 
noverat :  scd  quia  ita  ut  sibi  teneret  ipsam  potesta- 
tem,  et  in  nullum  ministrorum  eam  transferret,  hoo 
estquod  didicit  in  columba.  Per  hanc  enim  potesta- 
tem,  quam  Ghristus  solus  sibi  tenuit,  et  in  neminem 
ministrorum  Iransfudit,  quamvis  per  ministros  suos 
baptizare  dignatns  sit,  per  banc  stat  unitasEcclesis, 
quae  significatur  in  columba,  dc  qua  dictum  esl :  Una 
est  columba  mea,  una  ett  matri  sux  {Cam.  vi,  8).  Si 
enim,  ut  jam  dixi,  fratres  mei,  transfcrretur  potestas 
a  Domino  ad  ministrum,  tot  baplismata  essent,  quot 
minislri  esseiit,  et  jam  non  staret  unitas  Baptismi. 
7.  Intendite,  fratres  :  anlequam  venirr.t  Dominus 
noster  Jcsus  Christus  ad  baptismum  (nam  pust  bapti- 
smum  (lescendit  columba  in  qua  cognovit  Joannes 
quiddam  proprium,  cum  ei  dictum  esFCt^  Superquem 
videris  Spiritum  descendentem  ticut  columbam,  et  ma^ 
nentem  super  eum^  ipse  est  qui  bapiizat  in  Spiritu  san- 
cto),  noverat  quia  ipsebaptizatin  Spiritu  sancto  ;  sed 
quia  tali  proprietate,  ut  potestas  ab  eo  non  transiret 
in  alteruro,  quarovis  eo  donante,  hoc  ibi  didicil.  Et 
unde  probarous  quia  jam  et  boc  novcrat  Joannes, 
quia  baptizaturus  erat  Dominus  in  Spirilu  sancto ;  ut 
hoc  intelligatur  didicisse  in  columba,  quod   ita  erat 
baptizaturus  Dominus  in  Spiritu  sancto,  ut  in  ncmi- 
nem  alium  bominem  potestas  illa  transiret?  unde 
probamus?  Columba  jam  baptizato  Domino  descen* 
dit :  ante  autem  quam  veniret  Dominus  ut  baptizare- 
tur  a  Joanne  in  Jordane,  diximus  quia  novcrateumf 
illis  vocibus  ubi  ait :  Tuad  me  venis,  baptizari  ?  ego  a 
te  debeo  baptizari.  Sed  ecce  Dominum  noverat,  noverat 
Filium  Dei  :  unde  probamus  quod  Jam  noverat  quia 
ipse  baptizaret  in  Spiritu  sancto?  Antequam  veniret 
ad  fluvium,  cum  multi  ad  Joannem  concurrerent  ba- 
plizari,  ait  illis,  Ego  quidem  bapiizo  vos  in  aqua  :  qui 
autem  posi  me  venit^  majnr  me  est,  cujus  sum  non  rfi- 
gnuscorrigiamcalceamenii  solvere;ipsevos  baptimbiiin 
Spiriiu  sancto  et  igni  (Matth.  iii,  14,  11) :  jam  et  hoc 
noverat.  Quid  ergo  per  columbam  didicit,  ne  mendax 
posteainveniatur(quod  avcrtat  a  nobisDeusopinari); 
nisi  quamdam  proprietatem  in  Cbristotalem  futurami 
utquamvismultiministribaptizaturicssenijsive  justi, 
sive  injusti,  non  tribueretur  sanclitas  Baptismi,  nisi 
illi  super  quem  descendit  columba,  de  quo  diclum 
est,  Hic  esl  qui  baptizit  in  Spiritu  sanclo  T  Petrua  ba- 
ptizet,  hic  est^qui  baptizat ;  Paulus  baptizet,  hic  esl 
qui  baptizaf ;  Judas  baptizet,  bic  est  qui  baptizal. 

8.  Nam  si  pro  diversitate  meritorum  Baptisma  san- 
ctum  est,  quia  diversa  sunt  merita,  diversa  erunt 
baptismata;  ct  tanto  quisque  aliquid  melius  putatur 
accipere,  quanto  a  meliore  videlur  accepisse.  Ipsi  san- 
cti,  intelligite  fratres,  boni  pertinentesadcolumbam, 
pertincntes  ad  sortem  civilatis  illius  Jerusalem,  ipsi 
boni  in  Ecclesia,  de  quibus  dicit  Apostolus,  Sovit 
Dominus  qui  tunt  ejus  (11  Tim.  ii,  19) ;  diversarum 
gratiaru m  sunt,  non  omnes  paria  merita  babent :  sunt 
alii  aliis  sanctiores,sunt  alii  aliis  meliores.Quare  ergo 
ai  unuB  ab  illo,  verbi  gratia,  justo  sancto  baptizetur. 


1429 


TRACTATUS  VJI.  CAPUT  1. 


1430 


alius  ab  alio  infcrioris  meriti  apud  Deun),  inferioris 
gradas,  ioferioris  continenliae,  iDferiorls  vit«,  unam 
tamen  et  par  et  aequale  est  quod  acceperunt,  nisi  quia 
kie  ^9ttt6apa';^a/.'Quomodoergocuni  baptizat  bonus 
et  melior,  non  ideo  iste  bonum  accepit,et  ille  melius; 
sed  quamvis  bonus  et  melior  fuerint  ministri,  unum 
et  equale  estquod  acceperunt,  non  est  melius  in  illo, 
et  inferius  in  islo  :  sic  et  curo  baptizat  malus  ez  ali- 
qua  vel  ignorantia  Ecclesiae^  vel  iolerantia  (aut  enim 
ignoranturmalif  aut  lolerantur,  toleratur  palea,  quo- 
Qsque  in  ultimo  ventiletur  areu),  illud  quod  datum 
esty  unom  est,  nec  impar  propler  impares  ministros  ; 
ted  par  et  squale,  propter,  Hic  esi  qui  baptizat. 

9.  Ergo,  dilectiesimi,  videamus  quod  videre  illi 
nolunt ;  non  quod  non  videant,  sed  quod  se  videre 
doleant :  queaiclausumsit  contra  illos.Quo  miasisunt 
diseipuli,  in  nomine  Patris  et  Filii  et  Spiritus  sancti, 
Qt  baptizarenttanquam  ministri  ?  quo  missi  sunt  ?  Ite, 
dizity  baptizaie  gentes.  Audistis,  fratres,  quomodo  ve- 
nit  illa  bflsreditas,  Postula  a  me^  et  dabo  tihi  gentes 
kcereditatem  tuam,  et  possessionem  tmm  tenninos  terrx 
[Psal.  u,  8).  Andlslis  quomodo  a  Sion  prodiit  lez,  et 
Terbum  Domini  ab  Jerusalem  {Isai.  ii,  3)  :  ibi  enim 
aodierunt  discipnli,  Uey  baptiMte gentes  innominePa" 
iris  et  Filii  ef  Spiritussancti  {Matth,  zzviii,  19).  Intenti 
facti  sumus,  cum  audiremus,  Ite,  baptiiate  gentes.ln 
c^jos  nomine  ?  In  nomine  Patris  et  Filii  et  Spiritui 
sancH.  Iste  unus  Deus,  qnia  non,  in  nominibus  Patris 
et  Filii  et  Spiritus  sancti ;  sed,  in  nomine  Patris  et 
Fitii  ei  Spiritus  sancti,  Ubi  unum  nomen  audis,  unus 
eiit  Deus  :  sicut  de  semine  Abrabs  diclum  est,  et 
exponit  Paulus  apostolus,  In  semine  tuo  benedicentur 
awmes  gentes  :  non  dixit^  In  seminibus^  tanquam  in 
muliii ;  sed  ianquam  in  uno,  Ei  semine  iuOj  quod  esi 
Christus  {Gen.  zzii,  18 ;  GaL  iii,  16).  Sicut  ergo  quia 
ibi  non  dicit,  in  seminibus,  docere  te voluit  Apostolus, 
qnla  unns est Ghristus  :  sicet  hiccum  dictum  est,  tn 
nomifte^  non,  in  nominibus;  quomodoibi,  insemine^ 
non,  in  seminibus ;  probalur  unus  Deus  Pater  et  Fi- 
Uos  et  Spiritus  sanctus. 

10.  Sed,  Ecce,  inquiunt  discipuli  ad  Dominum,  au- 

divimns  in  •quo  nomine  baptizemus,'  ministros  not 

fecisti,  el  dizisii  nobis,  Ite  baptiTMte  in  nomine  Palris 

et  Filii  ei  Spiritus  sancti :  quo  ibimus  ?  Quo  ?  non  au- 

distis  ?  Ad  hsreditatem  meam.  Inierrogatis,  Quo  ibi- 

mus  ?  Ad  id  quod  cmi  sanguine  meo.  Quo  ergo  ?  Ad 

gentes,  inquit.  Putavi  quia  dizit,  Ite,  baplizate  Afros 

In  nomine  Patris  et  Filii  et  Spiritus  sancti.  Deo  gra- 

tias  :  solfii  Dominus  queslioncm,  docuit  columba. 

Deo  gratias  :  ad  gentes  Apostoii  missi  sunt ;  si  ad 

genles,  ad  omnes  linguas.  Hoc  significavit  Spiritus 

sanctos   divisus  in   linguis,  unitusin  columba.  Hao 

linguedividuotur ',  hac  columba  copulat.  Lingu» 

gentiom  concordarunt,  et  una  lingua  AfricsB  discorda- 

vit?  Qoid  evideniius, fratres  mei  ?  In  columba  unitas, 

in  iingaisgentiom  societas.  Aliquando  enim  etlingusB 

per  soperbiam   discordaverunt,  et  tunc  sunt  facts 

liDgoa  ex  ona  molte.   Post  diluvium  enim  superbi 

t  In  qQatoor  Mm.»    ividunt. 


quidam  bomines,  velut  adversus  Dcum  se  munire  co- 

nantes,  quasi  aliquid  esset  ezcetsum  Deo,  aot  aliquid 

tulum  superbio),  erezerunt  turrim  * ;  quasi  ne  diluvio, 

si  postca  Heret,  delerentur.  Audierant  enim  et  recen- 

suerant  quia  omnis  iniquitas  erat  deleta  diluvio':  ab 

iniquitaletemperare  nolebant  ;altitudinemtarri8  con- 

tra  diiuvium  requirebant;  edifica?erant  turrim  ezcel- 

sam.  Vidit  Deus  superbiam  ipsorum,  etbuno  errorem 

illis  immitti  fecit,  ut  non  se  cognoscerent  ioquentes; 

et  facie  sunt  diversae  linguae  per  superbiam  *  (Geit. 

zi,  1-9).  Si  superbia  fecit  diversitates  linguarom,  hu- 

mililasGbristicongregavitdiversitateslinguarum.Jam 

quod  iila  turrisdissociaverat.Ecclesiacolligit.  Deona 

lingua  factae  sunt  mults ;  noli  mirari,  superbia  hoc 

fecit :  de  multis  linguis  Ht  una;  noli  mirari,  chantaB 

hoc  fecit.  Quia  etsi  soni  diversi  linguarum  sont,  in 

corde  unus  Deus  invocatur,  unapazcustoditar.Unde 

debuitergo,  charissimijdemonstrari  Spiritos  sanctos, 

onitatem  quamdam  designans,  nisi  p^sr  columbam,  ot 

pacatflB  Ecclesiffi  diceretur,   Una  est  columba  mea  f 

Unde  debuit  humilitas,  nisi  per  avem  simplicem  et 

gementem,  non  per  avem  superbam  et  ezaltantem  se 

sicut  corvus  ? 

11.  Et  forte  dicent  :  Quia  ergo  columba,  et  ona  co- 
luroba,  praeler  unam  colombam,  Baptlsmos  esse  non 
potest :  ergo  si  apud  te  est  columba,  vel  tu  es  colum* 
ba,  quando  ad  te  venio,  tu  da  mihi  quod  non  babeo* 
Scitis  hoc  ipsorum  esse  :  modo  vobis  apparebit  non 
esse  de  voce  columbae,  sed  de  clamore  corvi.  Nam 
pauIuIumattendatCharitasvestra,  et  timeteinsidias  : 
imo  cavete,  et  ezcipite  verba  contradicentium  re- 
spuenda,  non  transglutienda  et  yisceribos  danda.  Fa* 
cite  inde  quod  fecit  Dominus,  quando  ilii  obtulerunt 
amarum  potura ;  gustavit,  et  respuit  (ilfaW^.izvii,34): 
sicet  vos,  audite,etabjicite.  Quid  enim  dicunt?vi- 
deamus.  Ecce,inquit,  tu  e?  columba,  o  Gatholica,  tibl 
dicium  est,  Una  est  columbamea,  una  est  matri  suse: 
tibi  certe  dictum  est.  Ez8pecta,noli  me  interrogare  : 
si  mihi  dictum  esl,  probaprimum;si  mihidictum  est, 
cito  vodo  audire.  Inquit,  Tibi  dictum  est.  Respondeo 
voce  Gatholicae,  Mihi.  Hoc  autem,  fratres,  quod  ore 
moo  solius  sonuit,  sonuit,  ut  arbitror,  etde  cordibus 
vestris,  et  omnes  pariterdizimus,  Ecclesi»  catholics 
diclum  est,  Una  esi  columba  mea,  una  est  matri  sux. 
Praeter  ipsam  columbam,  inquit.Baptismus  non  est ; 
ego  praeter  ipsam  oolumbam,  sum  haptizatus ;  ergo  non 
habeo  Baptismum  :  si  Baplismum  non  babeo,  qoare 
mihi  non  das  quando  ad  te  venio  ? 

12.  Et  ego  inlerrogo  :  interim  sequestremus,  oui, 
dictum  sit,  Una  est  columba  mea,  una  esi  matri  sum: 
adhuc  querimus  :  aut  mihi  dictum  est,  aut  libi  dictom 
est  ;  sequestremus  cui  dictum  sit.  Hocergo  qusrOiSi 
columba  est  simplez,  innocens,  sine  felle,  pacala  in 
osculis,  non  saeva  in  unguibus ;  qu«ro  utrum  ad  bujus 
columbffl  membra  pertineant  avari,  rapiores,8ubdoli, 
ebriosi.  flagitiosi :  membra  sunl  columb»  hujus  ?  Ab* 

1  Sic  M88.  At  editi,  aut  atiquid  tutum,  iuperbia  ereze- 
runt  turrim. 
>  Mss.  prooe  omnes,  divisM  lingwe  de  superbia* 


1431 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM,  S.  ADGDSTINI 


1432 


sit,  iaquit.  Et  revera,  fratres,  quis  hoc  dixerit  ?  Ut 
nihil  aliad  dioam,  raptores  solos  si  dicam,  membra 
accipitris  possuntesse,  non  membracolumbaB  :  milvi 
rapiunt,  acoipires  rapiunt,  corvi  rapiunt ;  columbsB 
non  rapiunt,  non  dilaniant :  ergo  raptores  non  sunt 
membra  columbs.Non  apud  vos  fuit  vel  unus  raptor? 
Qaare  manet  Baplismus  qucm  dedit  accipiler,  non  co- 
lumba?  Quare  non  baplizatis  apud  vos  ipsos  postra- 
plores  et  dulteros  et  ebriosos,  post  avaros  apud  vos 
ip808?An  isti  omnes  membra  columbae  sunt  ?  Sic 
dehonestatis  columbam  vestram,  ot  ei  membra  vul- 
tarina  faciatis,  Quidergo,  fratres,quid  dicimus?Mali 
et  boni  sunt  in  Eccleeia  catholica  :  ibi  autem  soii  mali 
suDt.  Sed  forte  inimicoanimohocdico  :  ethoc  postea 
requiratur.  Et  ibicerle  dicuntquia  suntboni  etmali: 
nam  si  dixerint  soios  bonos  se  habere  ;  credant  illis 
Bui,  el  subscribo.  Non  sunt  apud  nos,  dicant,  nisi 
BBOCti,  Justi,  casti,  sobrii ;  non  aduiteri,  non  fenera- 
toreSs  non  frandatores,  non  perjuri,  non  vinolenti : 
dioant ;  non  enim  attendo  linguas  ipsorum,  sed  tango 
corda  ipsorum.  Gum  autem  noti  siot  nobis  et  vobis  et 
Buis,  siout  et  vos  et  vobis  in  Galbolica  et  iilis  noti 
estla ;  nec  nos  eos  reprehendamu8,*nec  illi  se  palpent. 
NoB  fatemur  in  Ecclesis  et  bonos  et  malos  esse,  sed 
tanquam  granaelpaleam.  Aliquandoquibaptizatura 
grano,  palea  est ;  et  qui  baplizatur  a  palea,  granum 
Ait.  Alioquin  si  qui  baptizaiur  a  grano,  valet;  et  qui 
baplizalur  a  palea,  non  valet:  falsumest,  Hic  ett  qui 
bapti%at.  Si  autem  verum  est,  Hic  est  qui  baptizal :  et 
quod  ab  illo  datur,  valet;  el  quomodo  oolumba,  ba- 
plicat.  Non  enim  malusillecolumba  est,  aut  ad  mem- 
bra  columbffipertioet:nechic  potest  diciin  Galholica, 
necapud  illos,  si  ilii  dicunt,  coiumbam  esse  Ecclesiam 
tuam.  Quid  ergo  intelligimus,  fratres  ?  Quoniam  ma- 
nifeBlum  eat,  etomnibus  notum,  et  si  nolint  convin- 
euntur  :  quia  et  ibiquando  dant  mali,  non  posi  illos 
baptizalur  ;  ei  hic  quando  dant  mali,  non  post  illos 
baptizatur.  Golumbanon  baptizat  posicorvum  :  cor- 
VU8  quare  vult  baptizare  post  oolombam  f 

13.  Intendat  Charitas  vestra  :  et  quare  designatum 
est  neacio  quid  per  columbam,  ut  baptizato  Domino 
veniret  colnmba,  id  est,  Spiritus  sanctus  in  specie 
columbn,  et  maneret  super  eum,  cumin  adventu  co- 
lumbffi  hoo  cognosceret  Joannes,  propriam  quamdam 
potestatemin  Dominoad  baptizaodom?Quia  perhanc 
propriam  potestatem,  sicoi  dixi,  pax  EcclesiaB  firniaia 
est.  Et  potest  fleri  ut  habeal  aiiquis  Bapiismum  prae- 
ter  columbam  :  ut  prositei  Baptismuspraetercolum- 
bam,  non  potest.  Intendant  Gbaritas  vestra,  et  inlel- 
ligat  quod  dico  :  nam  el  ista  circumventione  sflspe 
ieducunt  fratres  nostros  qui  pigri  et  frigidi  sunt. 
Simus  simpliciores  et  ferveniiores.  Ecce,  inquiunt, 
ego  accepi,  an  non  accepi?  Respondeo,  Accepisti. 
Si  ergo  accepi,  non  est  quod  mihi  des  ^securussum, 
etiam  testimonio  too  :  et  ego  enim  me  dico  accepisse, 
'  etiumefaterisaccepisse;  utriusquelinguasecurumme 
facit :  quid  ergo  mihi  promitiis  ?  quare  me  vis  catholi- 
oumfacere,quandononmihialiquiddaturu3csamplius, 
et  me  Jam  acceptsse  fateris  quod  te  habere  dicis  ?  Ego 


autem  quandodico,  Veni  ad  me,dico  quianon  habes 
tu,  qoi  fateris  quia  habeo  :  quare  dicis,  Veni 
ad  me  ? 

14.  Docet  nos  columba.  Respondet  enim  de  capite 
Domioi,  et  dicit :  Baptismum  habes,  charitatem  au- 
tem  quagemo  non  habes.  Quid  est  hoc,  inquit,  Ba- 
ptismum  habeo,charitatemnon  habeo?  Sacramenta' 
habeo,  et  charitatem  non  ?  Noli  claraare ;  ostende 
mihiquomodohabetcharitatem,  qui  dividitunitatem. 
Ego,  inquit,  habeoBaptismum.  Habes,  sed  Baptismus 
illesine  charitate  nibil  tibi  prodest ;  quia  sine  chari- 
tate  tu  nihil  es.  Nam  Baptismus  ille,  etiam  in  illo  qui 
nibil  estnon,est  nihil :  Baptismaquippeillud  aliquid 
est,  etmagnum  aliquid  est  ;  propter  illum  de  quo  di- 
clum  est,  Hic  est  qui  baptixat,  Sed  ne  putares  illud 
quod  magnum  esl,  tibi  aliquid  prodesse  pnssesi  non 
fueris  in  unitale,8uperbaptizatumcolumba  descendit, 
ianquam  dicens  :  8i  Raptismum  habes,  esto  in  co- 
lumba,  ne  non  tibi  prosit  quod  habes.  Veui  ergo  ad 
columbam,  dicimus  :  non  ut  incipiashaberequod  non 
halebas,  sed  ui  prodesse  tibi  incipiat  quod  habebas. 
Foris  enim  habebas  Baptismum  ad  perniciem  :  intus 
8i  babueris,  incipii  prodesse  ad  salutem. 

15.  Non,  enim  tantum  tibi  non  proderat  Baptisma, 
et  non  etiam  oberat.  Et  sancta  possunt  obesse:  inbo- 
nis  eoim  sancta  ad  salutem  insunt ;  in  malis  ad  ju- 
dicium.  Gerte  enim,  fratres,  novimus  quid  accipia- 
mus,  et  utique  sanctum  est  quod  accipimus,  et  nemo 
dicit,  non  esse  sanctum  :  et  quid  aii  Apostolus?  Qui 
autem  manducat  et  bibit  indigney  judiciumsibimandtt^ 
cat  et  bibit  (1  Cor.  xi,  29).  Non    ait  quia  illa  res  mala 
est :  sed  quiaille  malus,  male  accipiendo,  ad  judicium 
accipil   bonum  quod  accipit.   Num  enim  mala  eral 
buccella  qus   tradita    est  Judae   a  Domino  (Joan. 
XIII,  26)?  Absit.  Medicus   non   daret  venenum  :  sa- 
lutem  medicus  dedit ;  sed  indigne  accipiendo,ad  per- 
niciem  accepit  qui  non  pacalus  accepit.  Sic  ergo  et 
qui  baptizatur.  Ilabeo,    inquit,  mibi.  Fateor,  habes: 
observa  quod  habes;  eo  ipso  quod  habes  damnaberia. 
Quare?Quia  rem  columbs  prseter  columbam  habcs. 
8i  rem  coIumbsB  in  columba  habeas,  securus  habes. 
Pula  te  esse  militarem  :  si  characterem  imperatoris 
tui  intus  habeas,  securus  militas ;  si  extra  habcas, 
non  solum  tibi  ud  militiam  nou  prodestcharacter  ille, 
sed  etiam  pro  descrtore  punieris.  Veniergo,  veni,  et 
noli  dicere  :  Jam  habeo,  jam  sunicit  nihil.  Voni;  co- 
lomba  te  vocat,  gemendo  te  vocat.  Fratres  mei,vobis 
dico  ;  gcrocndo  focuto,  non  rixando  :  vocate  onndo, 
vocate  inuitando,  vocate  jejunando  ;  de  charitate  * 
inteliigant   quia  dolclisillos.Non  dubito,  fratres  mei, 
quia  si  videant  dolorcm  vestrum,  confundenlur,  et 
reviviscent.  Veni   crgo,  veni  :    noli   timere ;  time   si 
non  venis  :  imo  non  time,  sed  plaoge.  Veni,  gaude- 
bis   si   veneris :  gemes   quidem    in    tribulationibus 
peregrinationis  ;  sed  gaudebis  in  spe.  Veni  ubi  cst 
columba,  cui  diclum  cst,  Una  est  columba  mea^  una 

^  Editi,  iooratnenlum,  Mss.,  sacramenta. 
>  Editi,  vocate  jejunando  in  ckaritate.  At  Mss.  habentcftf 
charitate ;  et  omiltunt,  vocdte  fejunundo,  ezcepUs  paucia 


4433 


TRACTATUS  VI!.  CAPtJT  1. 


1434 


^tl  matri  sux.  Golumbam  unam  vides  super  caput 
Christi,  linguas  non  vides  in  tolo  orbe  terrarum  ? 
Idem  SpirituB  per  columbam,  idem  el  per  linguas  :  si 
per  columbam  idem  Spirilus,  et  per  linguas  idem 
Spiritus,  Spiritus  sanclus  orbi  terrarum  *  datus  est, 
a  quo  te  precidisti,  ut  clames  cum  corvo,  non  ut  ge- 
mts  cam  coluroba.  Veni  ergo. 

16.  Sed  sollicitas  es  forte,  et  dicis  :  Foris  bapti- 
xttus,  timeo  ne  inde  sim  reus,  quia  foris  accepi.  Jam 
ccepisti  cognoscere  quid  gemendum  sit :  verum  dicis, 
quia  reus  es  ;  non  quia  accepisti,  sed  quia  Foris  acce- 
pisti.  Teoe  crgo  quod  acoepisti,  emenda  quod  foris 
aceepisti :  accepisti  rem  coiumbae,  praetercolumban  : 
duo  sunt  que  audis  ;  Accepisti»  et,  PraBter  columbam 
accepisti  :  quod  accepisti,  approbo  ;  quia  foris  ac- 
ceptatt,  improbo.  Tene  ergo  quod  accepisli  ;  non  mu- 
tatur,  sed  agnoscitur:  cbaracter  est  Regis  mei,  non 
ero  sacrilegus  ;  corrigo  desertorem,  non  immuto 
characterem. 

17.  Noli  de  Baptismate  gloriari,  quia  dico,  ipsum 
est ;  ecce  dico,  ipsumest ;  totaCatboiica  dicit,  ipsum 
est  :  advertit  columba,  et  agnoscit,  et  gemit,  qula 
ipsum  foris  habes ;  videt  ibi  quod  agnoscat,  videtel 
quod  corrigat.  Ipsum  est,  veni.  Gloriaris  quia  ipsum 
est,  et  DOD  vis  vcDire  ?  Quid  ergo  mali,  qui  non  per. 
tioent  ad  columbam  ?  Ait  tibi  columba :  Et  mali  inter 
quos  gemo,  qui  non  pertinent  ad  roembra  mea,  ei 
Dceesse  esl  utinter  iilos  gemam  nonne  babent  quod 
te  habere  gloriaris  ?  nonoe  multi  ebriosi  babeni  Ba- 
plisfflum  7  Donne  multi  avari  ?  nonne  multi  idolatrae, 
et  qaod  est  pejus,  furtim  ?nonne  Paganiadidola  eunt, 
vel  ibant  publice  ?  nunc  occuite  Ghristiani  sortilegos 
^oerunt,  mathematicos  coDsulunt.  Etisti  habenlBa- 
pUsmum,  sed  columba  gemit  inter  corvos.  Quid  ergo 
gaudes,  quia  habes  ?  hoc  habes  quod  habet  et  malus» 
babeto  humilitatem,  charitatem  pacem :  habeto  bonum 
qnod  nondamhabeStUtprosil  tibi  bonum  quodhabes. 

18.  Nam  qnod  habes,  habuit  et  Simon  magus  : 
Actoa  Apostolorum  testes  sunt,  ille  liber  canonieus 
omni  anno  in  Ecclesia  recitandus.  Anniversaria  so- 
lemnitate  postpassionemDomini  nostis  illum  librum 
recitari,  ubi  scriptum  est  quomodo  conversus  sit  Apo- 
jtolus,  et  ez  persecutore  predicator  factus  {Ant, 
IX,  1-30) :  ubi  etiam  die  Peutecostes  missus  est  Spi 
ritos  sanctus  in  linguis  divisis  felut  ignis  (Id,  ii,  1-4). 
Ibi  iegimus  muitos  credidisse  in  Samaria  per  predi- 
eationem  Phiiippi  :  intelligitur  autem  sive  unus  ex 
Apostolis,  sive  ex  diaconis  :  quia  septem  ibi  diaconos 
iegimus  ordinatos,  inter  quos  est  etiam  nomen  Phi- 
Uppi  (!d.  VI,  3-6).  Por  Pbilip^ji  ergo  prwdicationem 
crediderunt  Samarite  ;  Samaria  ccepil  abundare  fide- 
libus:  ibi  eratiste  Simoo  magnus  ;  per  magicasfactio- 
nes  suas  dementaverat  populum,  ut,.eum  virtutem 
Dei  pularent :  commotus  tamen  signis  quffi  a  Pbilippo 
Gebant,  etiam  ipse  credidil  ;  seJ  quomodo  ipse  cre- 
diderit,  posteriora  sequentia  demonslraverunt ;  ba- 
ptizatus  est  autem  et  Simon.  Audierunt  hoc  Apostoli, 

<  Editi :  Spiritu*  sanetut  per  orbem  terrarum,  At  Mts., 
orvt  icrranifvii 


qui  erant  Jerusalem  ;  missi  sunt  ad  illos  Pelrus  et 
Joanoes,invenerunt  multosbaptizatos  :  et  quianullus 
ipsorum  adhuc  accepcrat  Spiritum  sanctum,  sicut 
tunc  descendebat,  ad  ostendendam  signiQcalionem 
gentium  crediturarum,ut  linguisloquerenturin  quos 
descendebat  Spiritus  sanctus  ;  imposuerunt  illis  ma- 
nus  orantes  proeis,  et  acceperuntSpiritum  sanctum. 
Simon  ilie,  qui  non  erat  in  Ecclesia  columba,  sed 
corvus,  quia  ea  quas  sunt  quffirebat,  non  qu»  Jesu 
Christi  {Pkilipp,  ii,  21)  ;  unde  in  Chrislianis  potentiam 
magis  araaveratquam  justitiam,  vidit  per  impositio- 
nem  manuum  Apostolorum  dari  Spiritum  sanctum 
(non  quia  ipsi  dabant,  sed  quia  ipsis  orantibus 
dalus  est),  et  ait  Apostolis,  Quid  vultis  a  me  accipere 
pecunixy  ut  etper  impositionem  manuum  mearum  delur 
Spiritus  sanctus  ?  Et  ait  illi  Petrus,  Pecunia  tua  tecum 
sit  in  perditionem  ;  quoniam  donum  Dei  putasii  pecunia 
comparandum,  Cui  dicii,  Pecunia  tua  tecum  sit  inper- 
dilionem  ?  Ulique  baptizato.  Jam  Baptisma  habebat : 
sed  coIumbaB  visceribus  non  bffirebat.  Audi  quia  non 
haprebat ;  verba  ipsa  Peiri  apostoli  adverte :  sequitur 
enim,  Non  est  tibi  pars  neque  sors  in  hac  fide  ;  in  felle 
enim  amariludinis  video  te  e$se  {Act.  ?iii,  5-23).  Go- 
lumba  fel  non  habet :  Simon  habebat ;  ideo  separatus 
erat  a  columbae  visceribus.  Baptisma  ilii  quid  prod- 
erat  ?  Noli  ergo  de  Baptismate  gloriari,  quasi  ex  ipso 
salus  tibi  sufficiat :  noli  irasci,  depone  fol,  veni  ad 
columbam  ;  bic  tibi  proderit  quod  foris  non  solum 
non  proderat,  scd  etiam  oberat. 

19.  Neque  dicas  :  Noq  venio,  quia  foris  sum  ba- 
ptizatus.  Ecce  incipebabere  charitatem,  iDcipe  habere 
fructum,  inveniatur  in  te  fructus^  mittet  ^  le  columba 
intro.lnvenimus  boc  in  Scriptura.lmputribilibus  lignis 
arca  fucra  fabricata  (Gen.  vi,  14) :  imputribilia  ligaa 
sancti  sunt,  fideles  pertinentes  ad  Christum.  Quo- 
modo  ODlm  in  tempio  lapides  vivi  de  quibus  «diQca- 
lur  templum,  homines  fldeles  dicti  sunl ;  sic  ligaa 
imputribilia  bomines  perseverantes  in  fide.  In  ipsa 
ergo  arca  ligna  imputribilia  erant ;  nrca  enim  Eccle- 
sia  est :  ibi  baptizat  columba ;  arca  enim  ilia  in  aqua 
ferebalur  :  ligoa  imputribilia  intus  baptizata  sunt. 
iDveaimus  quedam  ligna  foris  baptizata,  omDca  ar- 
bores  quae  eraot  ia  mundo.  Ipsa  tamen  aqua  erat^ 
non  erat  altera  :  omnis  de  ccelo  vcnerat,  el  de  abjrs- 
sis  foDtium  :  ipsa  eral  aqua  in  qua  baptizata  sunt  ii- 
goa  imputribilia  qusB  erant  in  arca,  in  qua  baptizata 
sunt  ligna  foris.  Missa  est  columba,  et  primo  non 
invonit  requicm  pedibus  suis :  redii  ad  arcam  ;  plena 
enim  erant  aquis  omnia,  et  maluit  redire  quam  re- 
baptizari.  Gorfus  autem  ille  emissus  est  antequam 
siccatet  ^  aqua:  rebaptizatus  redire  noluit ;  mortuus 
esl  iu  his  aquis.  Avertat  Deus  corvi  iliius  mortem. 
Nam  quare  non  est  reversus,  nisi  quia  aquis  interce- 
ptus  est  ?  At  vero  columba  non  inveniens  requiem  pe- 
dibus  suis,  cum  ei  undique  clamaret  aqua,  Veni,  veni, 
bic  tingere ;  quomodo  olamant  isti  hfleretici,  Veni, 
voni,  bic  babes :  non  inveniens  ilia  requiem  pedibus 

1  Editi,  mittat.  Mss.»  mittet, 

<  Sic  ia  Mss.  At  in  editis,  siccaretur. 


i. 


1435 


m  JOANNIS  EVANGBLtUM,  S.  AUGCSTINI 


1436 


sois,  reversa  esi  ad  arcam.  Et  misit  illam  Noe  ite- 
mm,  sicot  vos  miltit  arca,  ot  loqaamini  iliis  :  et  qoid 
fecit  postea  colomba?  Qoia  eraot  ligna  foris  bapti- 
cata,  reportavlt  ad  arcam  ramom  de  oliva.  Ramos 
ille  et  foliaet  froctom  babebat  {Gen.  viii,  6-11)  :  doq 
sint  in  le  sola  verba,  non  sint  in  te  sola  folia ;  sit 
f^Qotos,  et  redis  ad  arcam,  non  per  teipsom,  co- 
Inmbate  revocat.  Gemite  foris,  ot  illosiotro  revocetis. 

20.  Etenim  froctos  iste  oiiva,  si  discotiator,  in- 
venios  qoid  erat.  Olif  89  froctos,  cbaritatem  signiQcat. 
Unde  hoc  probamos  ?  Qoomodo  enim  oleom  a  nollo 
homore  premitor,  sed  disroptis  omoibos  ezsilit  el 
Bopereminet :  sic  et  cbaritas  non  potest  premi  in 
ima  ;  necesse  est  ot  ad  soperna  emioeat  ^  Propterea 
de  illadicit  Apostolos,  Adhuc  iuperemineniiorem  viam 
vobis  demanstro,  Qmsi  diximos  de  oleo,  qoia  soper- 
eminet,  ne  forte  non  de  oharitate  dixerit  Apostolos, 
Supereminentiorem  viam  nobis  demonslrOy  aodiamos, 
qoid  seqoitor  :  Si  iinguis  hominum  loquar  et  angelO' 
rum^  charitatem  autem  non  habeamj  facius  sum  tan* 
quam  a^ramentum  sonans  aul  cymbalum  tinniens{{  Cor, 
zii|  31,  ziii,  1).  I  nonc,  Donale,  et  claua,  Diser' 
to8  som  :  i  nonc,  et  olama,  Doctos  som.  Qoantom 
disertos  ?  qoantom  doctos  ?  nomqoid  lingois  Angelo- 
rom  locotus  es  ?  Et  tamen  si  lingois  Angelorom  lo- 
qoereris,  oharitatem  non  habens,  aodirem  8Bra  so- 
nantiaet  cymbala  tioDientia.  Soliditatem  aliqoam 
qoero,  froclum  in  foliis  inveniam  :  non  sint  sola 
verba,  habeant  olivam,  redeant  ad  arcam. 

21.  Sed,  inqoies,  habeo  saoramentom.  Verom  di« 
cis  :  Sacramentom  divinom  est ;  habes  Baptisma,  et 
ego  conOteor.  Sed  qoid  dicit  idem  apostolus  ?  Si 
seiero  omnia  sacramentay  ei  habuero  prophetiam  tt 
omnem  fidem,  ita  ut  montes  transferam :  ne  forte  et 
hoo  diceres,  Gredidi,  sofOcit  mihi.  Sed  qoid  dicit  Ja- 
cobos  ?  Et  dsmones  credunt,  et  contremiscunt  {Jacobi 
II,  19).  Magna  est  fldes,  sed  nihil  prodest  si  non  ha- 
beatcharitatem.  ConfltebantoretdflBmones  Christom. 
Ergo  credendo,  sed  non  diligendo  dicebant,  Quid 
nobis  et  tibis  {Mare.  i,  24)  ?  Fidem  habebant,  oharita- 
iem  Don  habebant :  ideo  dsmones  erant.  Noli  de  Gde 
gloriari ;  adhoc  dsmonibos  comparandos  es.  Nolidi- 
oere  Ghristo  <,  Mihi  et  tibi  qoid  est  ?  Uoitas  enim 
Ghristi  tibi  loqoitor.  Veoi,  cognosce  pacem,  redi  ad 
visoera  colombee.  Foris  baptizatos  es  ;  babeto  fro- 
otom,  et  redis  ad  aroam. 

22.  Et  to  :  Quid  nos  qoffiritis,  si  mali  somos  ?  Ut 
bonis  sitis.  Ideo  vos  querimos,  qoia  mali  estis :  nam 
si  mali  non  esselis,  invenissemos  vos,  non  vos  qus* 
reremns.  Qoi  bonos  est,  Jam  inventos  est :  qoi  ma- 
los  est,  adhoc  qoaeritor.  Ideo  vos  qoflsrimos  ;  redite 
ad  aroam.  Sed  jam  habeo  Baptismom.  5t  omnia  sa* 
cramenta  sciero,  et  habuero  prophetiam  et  omnem  (1^ 
dem^  ila  ute  mantes  transferam^  charilalem  autem  non 
habeam.nihii  sum.  Froctom  ibi  videam,  olivam  ibi 
videam,  et  revocaris  ad  arcam. 

23.  Sed  qoid  ais  ?  Ecce  nos  molta  mala  patimor. 

i  f  Q  omDiboB  fere  BIm.,  emicei. 

>  Sie  Mtt.  At  ediU  i  NoU  dkere  chHHiano. 


Hflsc  si  pro  Ghristo  pateremini,  non  pro  honoribos 
vestris.  Aodite  quod  sequitur  :  jactant  se  enim  ali- 
quando,  quia  eleemosynas  moltns  faciunt,  daiit  pao- 
peribos  ;  qoia  patiuntor  molestias  :  sed  pro  Donato, 
non  pro  Christo.  Vide  quomodo  patiaris  :  nam  si  pro 
Donato  pateris,  pro  superbo  pateris  ;  noo  es  in  oo- 
lomba,  si  pro  Donato  pateris.  Non  erat  ille  ami- 
cus  sponsi :  nam  si  amicos  esset  sponsi,  gloriam 
sponsi  qoaereret,  non  soam  (Joan.  iii,  29).  Vide  ami, 
com  sponsi  dicentem,  Hic  est  qui  baptixat.  lile  non 
erat  amicos  sponsi,  pro  qao  pateris.  Non  hal>e8  ve- 
stemnoptialem  ^etsiadconviviomvenisti,  forasbabes 
mitti  [Matth.  zzii,  11-13] ;  imo  qoia  foras  missos  es- 
ideo  miser  es  :  redi  aliqoando,  et  noli  gloriari.  Aodi 
qoid  dicat  Apostolos  :  Si  distrihuero  omnia  mea  pau- 
peribus,  et  tradidero  corpus  meum  ad  ardeam^  ckarita' 
tem  autem  non  habeam,  Ecce  qood  non  babes.  Si  tra^ 
diderOy  inquit,  corpusmeum  uf  ardeam;  et  utiqoepro 
nomine  Cbristi  :  sed  quia  sunt  multi  qoi  jactanter 
illod  faciont,  non  com  cbaritate,  ideo,  Si  tradidero 
corpus  meum  ut  ardeamy  charitatem  autem  non  habeam^ 
nihii  mihi  prodest  (I  Cor.  ziii,  2,  3).  Gbaritale  feceront 
martyres  illi  qoi  in  tempore  persecotionis  passi  sont ; 
charilate  feceront :  isti  aotem  de  tomore  et  de  soper- 
bia  faciunt ;  nam  oom  persecotor  desit,  seipsos  prflsci- 
pitant.  Veni  ergo,  ot  habeas  charitatem.  Sed  nos  ha- 
bemos  martyres.  Qoos  martyres?  Non  sonl  oolumbsB, 
ideo  volare  conali  sont,  et  de  petra  eeciderant. 

24.  Omnia  ergo,  fratres  mei,  videtis,  qoia  clamant 
adversos  illos,  omnes  pagins  divinse,  omnis  prophe- 
tia,  lotom  Evangeliom,  omnes  apostoIioflB  littersBi 
omnis  gemitos  colombas;  et  nondom  efigilant,  non- 
domespergiscontor.SedsicoIombasomos^gemamaSy 
toleremos,  speremos ;  aderit  misericordia  Dei,  ot  ef- 
ferveat  ignis  Spiritos  sancti  in  simplicltate  vestra  ;et 
venient.  Non  est  desperandom ;  orate,  prflsdicaie,  di- 
ligite ;  prorsos  potenseslDominus.  Jam  CGsporantco- 
gnosoere  frontem  soam  :  molti  cognoveront,  malti 
eruboeront ;  aderit  Gbristos,  ot  cognoscant  etcseteri. 
Et  certe,  fratrea  mei,  vel  palea  sola  ibi  remaneat, 
omnla  grana  coliigantor  :  quidqoid  ibi  froctiflcavit, 
redeat  ad  arcam  per  colombam. 

25.  Modo  deficientes  obiqoe,  qoid  nobis  propo- 
nont,  non  invenientes  qoid  dicant  ?  Villas  nostras  to* 
leront,  fondos  nostros  tuleront.  Proferont  teetamenta 
hominom.  Eoce  obi  Gaios  Seios  donavit  fondam  Bc- 
clesiflB,  cui  prserat  Paostinos.  Gojos  episcopas  erat 
Faostinos  Eoclesifle  ?  qoid  est  Ecclesia  ?  Ecclesiasi 
dizit,  coi  praeerat  Faostinos :  sed  non  Ecclesifle  prfle- 
erat  Faustinos,  sed  parti  prsBerat.  Golomba  aotem 
Ecclesia  est.  Qoid  clamas  ?  Non  devoravimos  villas, 
colomba  illas  habeat :  qoasratur  qoflD  sit  colomba,  et 
ipsahabeat.Namnostis,  fratresmei.qoia  villfle  istasDOQ 
sont  Aogostini :  et  si  non  nostis,  et  potatis  me  gaodere 
^n  possessione  villarum,  Deos  novit,  ipse  scit  qoid  ego 
deilisvillis  8entiam,vel  qoidibisofferam;  noyitge- 
mitos  meos»  si  mihi  aliqoid  de  colomba  impertire  di* 
gDatoseat.EocasuntvillflB  :qao  jore  defeDdia  villas? 
diTinoanhumano?  Respondeant:  DiviDomJos  in  Scri- 


1437 


TRACTATOS  VII.  CAPOT  I. 


1438 


plorishabemiis,  humaDomjos  in  legibuBre^om.  Unde 
qoisqoe  possidet  qood  possidel^aonDejurehumano? 
Nam  jure  divino,  Domini  esi  terra  et  plenitudo  ejus 
{PtaL  xxin,  1}:  pauperes  el  divitesDeus  de  uno  limo 
feoity  et  paupereaetdivites  una  terra  supporlat.  Jure 
tamen  humano  dicit,  Hsc  villa  mea  est,  haBC  domus 
roea«  hic  servus  meus  est.  Jure  ergo  bumano,  jure 
imperatorum.  Quare  ?  Quia  ipsa  jura  humana  per  im- 
peralores  et  reges  seculi  Deus  distribuit  geDeri  bu- 
mano.  Vultis  legamu»  leges  imperatorum,  et  secun- 
dum  ipsas  agamus  de  villis  ?  Si  jure  humano  vuUis 
possidere,  rccitemus  lcges  impcratorum  :  vidcrimus 
si  voluerunt  aliquid  ab  bffireticis  possidcri.  Sed  quid 
mihi  est  imperator?  Secundum  jus  ipsius  possides 
terram.  Aut  toUe  jura  imperatorum,  et  quis  audet 
direre  :  Mea  est  illa  villa,  aut  meus  est  ille  servus, 
aot  domus  bsBO  mea  est  ?  Si  autem  nt  teneantur  ista 
ab  homioibos,  jura  acceperunt  regum,  vultis  recite- 
mus  leges,  ot  gaudeatis  quia  vel  unum  hortum  babe- 
tis,  et  Doo  impotetis  nisi  mansueludini  columbs,  quia 
vel  ibi  vobis  permittitur  permanere?  Leguntur  enim 
legee  manifesla,  ubipreceperunl  imperatores,  eosqui 
praterEcclesiccalboiicecommuoionemusurpantsibi 
Aomen  ChristiaDum,  oeo  volunt  in  pacecolere  pacis 
aoctorcm,  nihil  nomioe  EcclesiaB  audeant  possidere. 
26.  Sedqoid  Dobia  et  imperatori  ?  Sed  jam  dixi,  de 
jure  humano  agitur.  Et  tameo  Apostolus  voluit  serviri 
regibus,  voluit  hoDorari  reges,  et  dixit  :  Regem  reve- 
remini  (I  Petr,  ii,  17.)  Noli  dicere  :  Quid  mihi  et 
regi  ?  Qaid  tibi  ergo  et  possessiooi  ?  Per  jura  regum 
possidentQr  possessiooes.  Dixisti,  Quid  mihi  et  regi  ? 
Doli  dicere  possessiones  tuas;  quia  ad  ipsa  jura  hu- 
fDana  renuDtiasti,  quibos  po^sidentur  possessiooes. 
Sed  de  divioo  jure  ago,  ait.  Ergo  Evaogelium  recite- 
mus ;  videamos  qoo  usque  Ecclesia  catholica  Christi 
est,  superquem  venil  colomba,  quae  docuii,  Hic  est 
qui  baptizai,  Quomodo  ergo  jore  divino  possideat,  qui 
dicit,  Ego  baptizo ;  cum  dicat  columba,  Hicesiqui 
baptitat ;  cum  dicat  Scriptur.i.  Una  est  columba  mea, 
una  eslmatri  suxf  Quare  laniastis  columbam?  Imo 
laniastis  viscera  vestra  :  nam  vobis  laniatis,  columba 
inlegrn  perseverat.  Ergo,  fratres  mei,si  ubique  non 
babent  qood  dicant,  ego  dieo  quod  faciant :  veniant 
ad  Catholicam,  et  nobisoum  habebunt  non  solum 
terram,  sed  etiam  illum  qui  fecit  ccslum  et  terram. 

TRACTATUS  VII. 
Ab  eoquod  scriptumest,  Et  ego  vidi,  et  testimonium 
perhibui  quia  hic  est  Pilius  Dei,  usque  id  ad,  Amen 
dico  vobis,  videbilis  ccelum  apertum,  et  Angelos 
ascendentes  et  desceodenies  super  Filium  homi- 
nis.  Cap.  i,  i.  3-4-51. 

1.  Congaudcmus  frequenlisB  vestrae,  quia  ultra 
quam  aperare  potuimos,  alacriier  conTcnistis.  Hoc 
est  qood  nos  letiflcat,  ct  consolatur  in  omnibus  labo- 
ribus,  et  pericolis  vilae  hujus,  amor  vester  in  Deum, 
et  piom  studium,  et  ceita  spes,  et  fervor  spiritos. 
Aodistis  cum  Psalmus  legeretur,  quia  inops  et  pau- 
per  elamat  ad  Deum  in  hoo  ssculo  {Psal.  lxxiii,  31). 
Yoz  enim  est,  nt  aspius  audistis,  et  meminiase  de- 


betis,  DOD  uoius  bominis,  et  taroen  unius  hominis: 
non  unius,  quia  fideles  roulti ;  multa  granainter  pa- 
leas  gementia,  difTusa  toto  orbe  terrarum :  unius  au- 
tem,  qui  membra  Cbrisli  omnes ;  ac  per  hoo  onum 
corpus.  Isle  ergo  populos  ioops  et  pauper,  non  novit 
gaudere  de  ssculo:  et  dolor  ejus  intus  est,  etgau- 
dium  ejus  intus  est,  ubi  non  videt  nisi  ille  qui  exau- 
dit  gementem,  et  coronat  speruDtero.  Lstitia  seculi, 
vanitas.  Cum  magna  exspectatione  speralur  ut  veoiaty 
el  non  potest  teneri  cum  venerit.  Iste  enim  dies  qui 
lastus  est  perditis  hodie  in  ista  civitate,  cras  ntique 
non  erit :  nec  iidem  ipsi  cras  boc  erunt  quod  bodie 
sunt.  Et  iranseunt  omnia,  et  cvolanl  omnia,  etsicut 
fumus  vanescunt :  et  vs  qui  amant  talia  I  Omnis  enim 
anima  sequitur  quod  amat.  Omnis  caro  fennm,  et 
omnis  honor  carnis  quasi  flos  feni;  fenum  aruit,  flos 
decidit :  Verbum  antem  Domini  manet  in  sterDum 
(Isai.  XI,  6-8),  Ecce  quod  ames,  si  vis  manere  in 
aeternum.  Sed  dicere  habebas:  Unde  possum  appre- 
hendere  Verbum  Dei  ?  Verbum  caro  factum  est,  et 
habitavit  in  nobis  (Joan,  i,  14). 

2.  Quapropler,  charissimi,  ad  inopiam  nostram  et 
paupertatem  nostram  pertineat  etquod  illos  dolemos 
qui  sibi  abuodare  videntur.  Gaudium  enim  ipsorum 
quasi  phreneticorum  est.Quomodo  aotem  pbreneticus 
gaudet  in  insania  plerumque,  et  ridet ;  et  plangit 
illum  qui  sanus  est :  sic  et  oos,  charissimi,  si  rece- 
pimus  medicinam  de  ccelo  venientem,  quia  et  noe 
omnes  pbrenetici  cramus,  tanquam  salvi  facti,  qaia 
ea  quas  diligobamus  non  diligimus,  gemamus  ad 
Deum  de  iis  qui  adhuc  insaniuDt.  Potens  est  enim 
ut  et  ipsos  salvos  faciat.  Et  opus  est  ut  re- 
spiciant  se,  et  displiceant  sibi.  Spectare  voiunt  S  et 
spectare  se  nou  noveruut.  Nam  si  aliquantum  ooa- 
ios  ad  se  convertant,  vldent  confusiooem  suam. 
Quod  donec  flat,  alia  sint  studia  nostra,  alia  sint 
avocamenta  animae  nostrae.  Plus  vaiet  dolor  ooster, 
quam  gaudium  illorum.  QuaDlum  pertioet  ad  Dume- 
rum  fratrum,  difficile  est  ut  qoisquam  illa  celebritate 
raptus  fuerit  ex  viris  :  quanlum  auiem  ad  sororam 
numerum,  contristat  noa,  et  hoc  magis  dolendum 
est,  qoia  noo  ipsae  potius  ad  Ecclesiam  currunt,  qoas 
dobuit  si  Doo  timor,  certe  verecuodia  de  publico  re* 
vocare.  Viderit  hoc  qui  videt,  et  aderit  misericordia 
ejus,  ut  sanet  omnes.  Nos  autem  qui  cooveDimuSy 
pascamur  epulis  Dei,  et  sit  gaudium  nostrum  sermo 
ipsius.  lovitavit  enim  nos  ad  Evaogelium  suum  :  et 
ipse  cibus  noster  est,  qoo  nibil  dulcius  ;  sed  si  quis 
habet  palatum  saDum  ia  corde. 

3.  Beoe  autem  arbitror  memiaisse  Charitatem  ve- 
stram  hoc  Evangelium  lectionibuscongruisexordine 
recitari  :  et  puto  vobis  dod  excidisse  que  jam  tra- 
ctata  sunt,  maxime  recentiora  de  Joanne  et  columba. 
De  Joanne  acilicet,  quid  novum  didicerit  in  Do« 
minoper  columbam,  qui  jam  noverat  Domiaum.  Bt 
hoc  iaventum  est  inspirante  Spiritu  Dei,  quod  Jam 
qoidem  Joannes  noverat  Dominumy  sed  quod  ipse 
Dominus  ita  esset  baptizaturus,  ut  baptisandi  pote- 

1  Mbs.,  spectari  voluni. 


1439 


IN  JOANNlS  EVANGELIUM,  S.  AUGUSTINI 


4440 


statem  a  se  m  DemiDem  iransfaDderet,  boo  didicit  per 
colambam,  quia  dictum  ei  erat,  Super  quem  videris 
Spiritum  descendentem  velut  columbam^  et  manaUem 
super  etim,  hic  est  qui  baptizat  in  Spirilu  sancto  (Joan, 
h  33).  Quid  eat,  hic  estf  Nod  aliuB,  etsi  peralium. 
Qaare  autem  per  columbam  ?  Mulla  dicia  sunt,  nec 
poBSum,  Dec  opuaestomnta  retexere :  praecipue  tamen 
propter  pacem  ;  quiaet  ligna  qu»  baplizata  sunl  foris, 
quiafruclum  iu  eis  inveDitcolumba,adarcam  attulit : 
sicut  memioistis  columbam  emissam  a  Noe  de  arca, 
quffi  diluvio  uatabat,  et  baptismo  abluebatur,  dod 
mergebatur.  Gum  ergo  esset  emissa,  attulit  ramum 
olivaB :  sed  dod  sola  folia  habebat,  habebat  et  fructum 
(fien.  viii,  8-11).  Ilaque  hoc  optaudum  est  fratribus 
Dostris  qui  foris  baptizaDtur,  ut  babeaut  fructum  : 
DOD  iilos  siaet  columba  foris,  nisi  ad  nrcam  reduxe- 
rit.  Fructus  autem  est  totus  charitas,  sine  qua  nihil 
est  bomo  quidquid  aiiud  habuerit.  Et  hoc  uberrime 
ab  Aposlolo  diotum  commemoravimus  et  recensui- 
mus.  Ait  euim  :  "  Si  linguis  hominum  loquar  el  Ad- 
gelorum,  oharitalem  autem  dod  habeam,  factus  sum 
velut  srameDtum  sonans,  aut  cymbalum  tinniens:  et 
si  habuero  omnem  scieDtiam,  et  sciam  omoia  sacra- 
meata,  et  habeam  omacm  prophetiam,  et  habuero 
omDem fidem,  •  (Gdem auiem  quomodo  dixit  omnem  ?) 
«  ui  moDles  traDsteram,charitatem  autem  dod  habeam, 
aihil  sum.  El  si  distribuero  omaia  mea  pauperibus, 
et  si  Iradidero  corpus  meum  ut  ardeam,  charitatem 
aatem  dod  habeam,  Dihil  mihi  prodest  >  (f  Cor.  xiii, 
1-3).  Nulio  modo  autem  possuat  dicere  se  habere 
chariiatem,  qaidividuat  uaitatem.  Hec  dicta  suDt : 
sequentia  videamus. 

4.  Perhibuit  Joanaes  te8timoDium,quia  vidit.  Quale 
testimoDiumperbibuit  ?  Quiaipseest  PiliusDei,  Opor- 
tebat  ergo  ut  illebapiizarotquiest  Piiius  Dei  uaicus, 
noo  adoptatus.  Adoptati  fiili,  miaistri  sunt  Unici  : 
Uaicus  babet  poieslatem,  adoptati  mioisterium.  Licet 
baptizet  minister  non  pertineas  ad  aumerum  fiiio- 
rum,qaia  male  vivit  et  male  agit,  quid  dos  coDsoIa- 
tar?  Hic  est  quid  baptizat. 

5.  Altera  die  iterum  stabat  Joannes,  et  ex  discipulis 
ejus  duOf  et  respiciens  Jesum  ambulanlem  dicity  Ecce 
Agnus  Dei.  Ulique  siogulariter  iste  Agnus  :  nam  et 
discipuli  dicti  suat  agoi,  Ecce  eyo  miito  vos  sicut 
agnos  in  medio  luporum  {Maith.  x,  16).  Oicti  suDt  et 
ipsi  lumeD,  Vos  esiis  lumen  mundi  {Id,  v,  14)  :  sed 
aliter  ille  de  quo  dictum  esl,  £ra/  iumen  verum,  quod 
iUuminat  omnem  hominem  venientem  in  hunc  mundum 
{Joan.  I,  9).  Sic  el  Agaas  Biogulariter,  solus  sioe  ma- 
oula,  sioe  peccato  ;  noo  cujus  macuiffi  abstersx  sint, 
sed  cojus  maoula  DuIIa  fuerit.  Quid  eoim  ?quia  dice- 
bal  Joanoes  de  Domioo,  Ecce  Agtius  Deiy  ipse  Joan- 
nea  non  erat  agnus  ?  dod  erat  vir  saactus  ?  dod  eral 
amicos  spoDsi?  Ego  siogulariter  ille.  Uic  est  Agnus 
Dei ;  quia  singulariter  hujus  Agoi  saoguine  solo  ho- 
mioes  redimi  potueruDt. 

6.  Fratres  mei,  si  agooscimas  pretium  oostram 
qoia  sanguis  esi  Agni ;  qui  sunt  illi  qui  hodie  cele- 
brant  fostiviialem  Baoguiais,  nescio  oujua  mulieris  ? 


et  quam  iograii  suni?  Raptum  est  aurom,  dicunt, 
de  aure  mulieris,  elcucurritsanguis,  et  positum  est 
aurum  io  trutina  vel  statera,  et  praepoDderavit  mul- 
lum de sanguioe. Si  pondus  ad  incliaandum  aurum  ba- 
buitsanguis  mulieris,  quale  pondus  habetad  inclinan- 
dum  mundum  sanguis  Agni,  pcrquem  factus est  mon- 
dos?  Et  quidem  ille  spiritus  nescio  quis,  ut  premeret 
pondu8,pIacatu8est8aDguiDe.ImmuDdispiriiu8DOve« 
raot  veolurum  Jesum  Ghristum,  aadieraoi  ab  Ad- 
gelis,  audieraut  ex  Prophetis,  et  Bperabaot  eum 
venturem.  Nam  si  oon  sperabant,  unde  clamaveruaty 
Quid  nobis  et  libi  esi  ?  venisti  ante  tempus  perdere  nos  f 
scimus  quisis,  Sanclus  Dei  (Marc,  i,  24),  Veoiurpm 
Bciebant,  sed  tempus  igDorabant.  Sed  quid  audistis 
10  Psalmo  de  Jerusalem  ?  Quoniam  beneplaeitum  ha- 
buerunt  servi  tui  lapides  ejus^  et  pulveris  ejus  misere- 
buntnr :  tu  exsurgens,  inqmi,  misereberis  Sion,  quo- 
niam  venil  tempus  ut  miserearis  ejus  (PsaL  ci,  15, 4  4). 
Quando  venit  tempus  ut  misereretur  Deus,  venit 
Agnus.  Qualis  Agous  quem  lupi  timeot  ?  qualis  AgDos 
est  qui  ieooem  occisasoccidit?  Dictus  est  enim  dia- 
bolus  leo  circumieos  et  rugieos,  quaereos  quem  de- 
voret(I  Peir^.  v,  8)  :  sanguine  Agoi  victus  est  leo. 
Ecce  spectacula  Gbristianorum.  Etquod  est  ampliusi 
illi  oculia  carois  fident  vaoiiatem,  do8  cordis  ocuUb 
veritaiem.  Ne  puteiis,  fratres,  quod  sioe  spectacalis 
Doe  dimisii  Dominus  Deus  oosier :  oam  si  oulla  saot 
spectacula,  cur  bodie  coofeDistis?  Ecce  quod  dixi- 
mu8,  vidistis,  et  exclamastis  :  dod  exclaroaretis,  oisi 
vidisseiis.  Et  magnum  est  hoc  spectare  pertotum 
orbem  lerrarum,  victum  leooem  saoguiDe  Agoi, 
eduoia  de  dentibus  leonum  membra  Gbristi,  et  ad- 
juocia  corpori  Ghristi.  Ergo  oescio  quidsiraileimita- 
iaseeiquidamspiritus,  utsaDguioesimuIaorumsaam 
emi  vellei,  quia  ooverai  pretioso  saoguioe  quaodo- 
cumque  redimeodum  esse  geDushumaoum.Fiogunt 
eniro  spiriius  mali  umbrasquasdam  honoris  sibimet- 
ipsis,  ut  sic  decipiani  cos  qui  sequaoiur  Gbristom. 
Usque  adeOy  fratres  roei,  ut  illi  ipsi  qui  seducuotper 
ligaiuras,  per  praQcaotatioDes,  per  maohioaroeDta 
iDimici,misceaDt  prscaniaiionibussuisnomeoGhristi: 
quia  jam  uon  possuot  seducere  Gbristianos,  ut  dent 
veoeDum,  adduoi,  melis  aliquid,  ui  per  id  quod  dalce 
est,  lateal  quod  amarum  est,  et  bibatur  ad  perni- 
ciem.  Usque  adeo  ul  ego  noverim  aliquo  tempore  il- 
iius  Pilleati  sacerdoiem  solere  dicere^  EtipsePil* 
leatus  christianusest.  Ut  quid  boc,  fratres,  nisi  quia 
aliter  uon  possunt  seduci  Ghristiani  ? 

7.  Ne  qusratis  ergo  alibi  Ghristum,  quam  ubi  86 
vobis  voluit  praedicari  Ghristus  ;  et  quomodo  vobis 
voluit  prsdicari,  sic  iilum  tenele,sic  io  corde  vestro 
Bcribile.  Murus  est  udversusomoesimpetus  et  adver- 
8US  omnes  iosidias  ioimici.  Noiite  timere,  oec  teotat 
ilie,  Disi  permissus  fuerit :  constat  illum  oihil  facerCy 
oisi  permissus  fueril  aui  missus.  Mittiiur  tanquam 
angelus  maius  a  poiestate  dominante ;  permittitur, 
quando  aliquid  petit :  et  hoc,  fratres,  dod  fit,  nisi  at 
probentur  justi>  puDiaoiur  iDJusti.  Quid  ergo  times? 
Ambula  io  Domioo  Deo  tuo,  certus  esto  :  quod  te 


TRACTATUS  VII.  CAPUT  I. 


1443 


Doa  f  uli  pati,  noa  pateris ;  quod  te  permiserit  pali, 
flagellum  corrigeotis  est,  non  poena  damnantis.  Ad 
bsreditatem  sempiteroam  erudimur,  et  flagellari  de- 
digaaraur  1  Fratres  mei,  si  recusaret  quisquam  puer 
colaphis  aut  flagellis  csdi  a  patre  suo,  quomodo  dice- 
retur  superbus,  desperatus,  ingratus  palernae  disci- 
plin»  ?  El  utquid  eradit  pator  bomo  iiliuin  homincm  ? 
Ut  possit  non  perdore  temporalia  qus  illi  acquisivit, 
qus  illi  collegity  qu»  non  vult  eum  perderc,  quffi  ipse 
qai  relinquit,  non  potuitinsempiternum  tenere.  Non 
dooet  fllium  cum  quo  possideat,  sed  qui  posteum  pos- 
sideat.  Fratrcs  mei,8i  Glium  docet  puter  successorem  , 
et  quem  docet  et  ipsum  similiter  per  illa  omnia  trans - 
iturum,  qua  et  ilie  qui  moncLat  transiturus  est ; 
quomodo  vultis  erudiat  nos  Pater  noster,  cui  non 
Buccessuri,  sed  ad  quem  accessuri  sumus,  et  cum  quo 
in  stsrnummansuriin  b8Breditate,qu8Bnonmarcescit, 
nec  moritur,  nec  grandioem  novit?  Et  ipse  baeredi- 
tas  et  ipse  Pater  esl.  Hunc  possidebimu.%  ct  erudiri 
noQ  debemus  ?  SulTeramus  ergo  eruditionem  Palris. 
Non  quando  nobis  doletcaput,  curramus  ad  praecan- 
tatores  *,  ad  sortilegos  et  remedia  vanitatis.  Fratres 
mei,  non  vos  plangam  ?  Quolidie  invenio  ista  ;  et  quid 
faciam?  Nondum  persuadeo  Cbrislianis  in  Cliridto 
spem  eese  ponendam  ?  Ecce,  si  cui  factum  est  remc- 
diom,  moriatur,  (quam  multi  eniiu  cum  remediis 
mortui  eaat  ?  et  quam  multi  sine  rcmediis  vixerunt  ?) 
qua  fronte  exiit  anima  ad  Deum  ?  Perdidit  signum 
Cbristi,  accepit  signum  diaboli.  An  forte  dicat :  Non 
perdidi  signum  Christi  ?  Ergo  signum  Ghristi  cum  si- 
gnodiabolibabuisti.NonvuItCbrisluscommunionem, 
ftcd  solus  vult  pussidere  quod  emit.  Tanti  emit  ut 
aolus  possideat :  tu  facis  ei  consortem  diaboium,  cui 
te  per  peccatumvendideras.  Vae  duplici  corde  (Eccli. 
i\,  li)  !  qui  in  cordesao  partcm  faciunt  Deo,  partem 
faciuat  diabolo.  Iratus  Oeus,  quia  flt  ibi  parsdiabolo, 
diecedit,  et  lotum  diabolus  possidebit.  Non  frustra 
itaqae  Apostoius  dicit :  Ne^ue  detis  locum  diabolo 
(Ephes.  IV,  27).Cognoscamus  ergo  Agnum,  fratres, 
eogaoacamus  pretium  nostrum. 

8.  SUtbai  Joannes^  et  ex  discipulis  ejus  duo.  Ecce 
dtto  de  discipulis  Joanais  :  quia  talis  erat  Joannes 
amicaB  epoosi,  non  quserebat  gloriamsuam,  sed  testi- 
looDiom  perbibebat  veritati;  numquid  voluit  apud 
se  remaaere  discipulos  suos,  ut  aon  sequerentur  Do- 
roinam  ?  Magis  ipse  ostendit  discipuiis  suis  qucm  se- 
qoerentur.  Habebant  enim  illum  tanquam  Agnum  :  et 
ilie,  Qoid  me  attendilis  !  ego  non  sum  Agnus  ;  Ecce 
Agnus  Dei:  de  quo  etiamsuperiusdixerat,  EcceAgnus 
DeL  Bt  quid  nobis  prodest  Agnus  Dei?  Ecce,  uit,  qui 
ioUii  peecatum  mundi,  Secuti  sunt  iilum,  boc  audito, 
dao  qoi  erant  cum  Joanne. 

9.  Videamus  sequentia.  Ecce  Agnus  Dei :  boc  Joan- 
nes.  c  Etaudierunt  el  in  duo  discipuli  loquentem,  et 
lecuti  euot  Jesum.  Convcrsus  autam  Jesus.etvidens 
eos  eequentes  se,  dicit  eis  :  Quid  qusBritis  ?  Qui  dixe- 
ront :  Rabbi  (quod  dicitur  interpretatuin  Magister), 
obi  babitas?  »  Non  sic  illum  sequebanturquasijam 

>  lo  plerltqae  Mss.,  prMoantatumes, 


ut  inhaererent  illi^nam  manifeslum  estquando  ilii 
inhaeserunt.  qnia  de  navi  eos  vocavit.  In  his  enim 
duobus  erat  Andreas,  sicut  modo  audistis;  Andreas 
autem  frater  Petri  erat  ;  et  novimus  in  Evangelie 
quod  Petrum  et  Andream  Dominus  de  navi  vocavit, 
dicene,  Venite  post  mc,  et  faciam  vos  piscatores  komi^ 
num  (Matth,  iv,  i9)  Et  ex  illo  jam  inbaeseruot  illi,  ut 
non  receder'*nt.  Modo  ergo  quod  illum  sequontur  isti 
duo,  non  quasi  non  recessuri  sequuntur ;  sed  videre 
▼oluerunt  ubi  babilaret,  et  facere  quod  scriptum  esl, 
Limen  ostiorum  ejus  exterat  pes  tuus;  surge  ad  illum 
venire assidue  et  erulire  prxceptis  ejus  (Eccli.  vi,  36, 
37).  Ostendit  eis  ille  ubi  maoeret :  veoerunt  et  fue- 
runt  cum  illo.  Quam  beatum  diem  duxerunt,  quam 
bcatsm  noctem !  Quis  est  quinobis  dicat  qusB  audie- 
rint  illi  a  Domino  ?  -.fCdificemus  et  nosmetipsi  in  corde 
nostro,  et  faciamus  domum  quo  veoiat  ille,  et  doceat 
nos  ;  colloquatur  nobis. 

10.  «  Quid  quarilis  ?Qui  dixerunt  ei :  Rabbi,  (quod 
interpretatuin  dicitur  Magister),  ubi  babitas?  Dioit 
eis :  Venite,  et  videte.  Et  venerunt,  et  viderunt  ubi 
maoeret,  et  apud  cum  manscrunt  die  illo  :  bora  autem 
eral  quasi  decima.  »  Nihilne  arbitramur  pertinuisse 
ad  Evangelistam,  diccre nobis  quota  bora  erat  ?  Potest 
fieri  ut  nibii  ibi  nos  animadvertere,  nibil  qusBrere 
volaerit?  Decima  erat  bora.  Numerus  iste  legem  si- 
gnificat,  quia  in  docem  prseceptis  data  est  lex.  Vene- 
rat  aulem  tempus  ut  impleretur  lex  per  dilectionem ; 
quia  a  Jddnsis  non  poterat  impleri  pertimorem.  Unde 
Dominus  dicit :  Non  veni  solvere  iegem^  sed  implere 
{Maith.  V,  17).  Merito  ergo  decima  bora  eum  secuti 
suntad  testimonium  amicisponsi  duo  isti :  etdecima 
hora  audivit.  Rabbi,  quod  interpretatur  Magister.  81 
decima  bora  liabbi  Dominus  audivit,  et  decimus  nu- 
merus  ad  legem  pertinet ;  magister  legis  non  est  nisi 
dator  legis.  Nemo  dicatquiaaliusdedit  legem,  et  aliue 
docet  legem  :  ipse  illam  docetquiillam  dedit ;  ipse  est 
magibter  legis  suae,  et  docet  illam.  Et  miserioordia  est 
in  lingua  ipsius,  ideomisericorditerdocet  legem,  sic- 
ut  dictum  est  de  sapientia.  Legemautemet  miserieor' 
dvm  in  lingua  portat  (Prov,  xxxi,  26).  NoIi,timere  ne 
implere  iegem  non  possis,  fuge  ad  misericordiam.  Si 
mnitum  est  ad  te  legem  implere,  utere  pacto  illo, 
utere  cbirographo,  utere  precibus  quas  tibi  constltuit 
et  composuit  jurisperilus  ccolestis. 

11.  Quid  enim  habentcausam,  et  volunl  supplicare 
imperatori,  qu(eruntaliquem  scbolasticum  jurisperi- 
tum,  a  quo  sibi  preces  compunantur  ;  ne  forte  si  ali- 
ier  petierint  quam  oportet,  non  solum  non  impetrent 
quod  petunt.  sed  et  poQuam  pro  beneflcio  conseqoan- 
lur  ^  Gum  ergo  qufBrerent  supplicare  Apostoli,  et  non 
invenirent  quomodo  adirent  imperalorem  Deum,  di- 
xerunt  Christo,  Domine^  doce  nos  orare:  hoc  esl,  Ju- 
risperiteno8ter,assessor,  imo  consessorDei,compon6 
nobis  preces.  Et  docuit  Dominus  de  libro  Juris  cgb- 
Iestis,docuitquomodo  orarent :  et  in  ipso  quod  docuit, 
posuit  qnamdam  conditionem  :  Dimittenobis  debita  no- 
stra,  sicut  el  nos  dimittimus  debUoribus  nostris  (Luc.  xi, 

1  Plerique  Mii.,  mereantur. 


1443 


IN  JOANNIS  EVANGEUUM,  S.  AUGUSTINI 


1414 


1-4).  8i  noD  secQQdum  legem  petieris,  reus  eris.  Con- 
tremiscis  imperalorem  factus  reus?  offersaorincium 
humilitatis,  offer  sacrificiom  misericordiSydie  io  pre- 
cibus,  Dimitte  mibi,  quoniam  et  ego  dimitio.  Sed  si 
dicis,  fac.  Quid  enim  facturus  es,  quo  itnrus  es,  si 
mentibus  fueris  in  precibus  ?  Non  quomodo  dicilur  in 
foro,  carebis  beneficio  rescripli ;  sed  nec  rescriptum 
impelrabis.  Juris  enim  forensis  est  ut  qui  in  precibus 
mentitus  fuerit,  non  illi  prosit  quod  impetravit.  Sed 
boo  inter  bomines,  quia  potest  falli  bomo ;  potuit  faili 
imperator,  quando  precea  misisti :  dixisti  enim  qaod 
voluisti,  el  cui  dixisti,  nescil  an  ferum  sit ;  dimisit  te 
adversario  tuo  convincendum,ut  si  ante  judicero  con- 
victus  fueris  de  mendacio,  quia  non  potuil  ille  nisi 
prestare,  nesciens  an  fueris  mcntitus,  ibi  carebis  ipso 
beneOcio  rescripti,  quo  perduxisti  rescriptum.  Deus 
autem  qui  novit  utrum  mentiaris,  an  verum  dicas, 
non  facit  ut  in  judicio  tibi  non  prosit ;  sed  nec  impe- 
trare  te  permittit,  quia  ausus  es  mentiri  veri;ali. 

12.  Quid  ergo  facturus  es  ?  dic  mihi.  Implere  le- 
gem  es  omni  parte,  ita  ut  in  nullo  ofTendas,  dinicile 
est:  reatus  ergo  certus  est;  remedio  uti  non  vis? 
Ecce,  fratres  mei,  qoale  remediam  posuit  Dominus 
contra  aegritudines  animfls.  Quod  ergo  f  Gum  caput  tibi 
dolet,  laudamussiEvangelium  ad  caputtibi  posueris, 
et  non  ad  ligaturam  cucurreris.  Ad  hoc  enim  perdu- 
cta  est  infirmitas  hominum,  et  ita  plangendi  sunt  ho- 
mines  qui  currunt  ad  ligaturas,  ut  gaudeamus  quando 
videmus  hominem  in  leclo  suo  constitutum,  jactari 
febribuset  doloribus,  nec  alicubi  spem  posuisse,  nisi 
ut  sibi  Evangelium  ad  caput  poneret :  non  quia  ad 
hoc  factum  est,  sed  quia  praelatum  est  Evangelium 
ligaturis.  Si  ergo  ad  caput  ponitur  ut  quiesoat  dolor 
capitis,  ad  cor  non  ponitur  at  sanetar  a  peccatis? 
Fiat  ergo.  Quid  flat  ?  Ponatur  ad  cor,  sanetur  cor.  Bo- 
num  est,  bonum,  ut  de  salute  corporis  non  satagas, 
oisi  ut  a  Deo  illam  pelas.  Si  scil  libi  prodesse,  dabit 
illam :  si  non  tibi  dederit,  non  proderat  habere  iliam. 
Quam  malti  eegrotant  in  lecto  innocentes ;  el  si  sani 
fnerint,  procedunt  ad  scelera  committenda?  Quam 
multis  obesl  sanitas  ?  Latro  qui  procedit  ad  faucem 
occidere  hominem,^quanto  illi  melius  erat  ut  aegrota- 
rel  f  Qui  noctusurgitad  fodiendumparielem  alienum, 
quanto  illi  melius  si  febribus  jactaretur  ?  Innocentius 
«grotaret,  scelerate  aanus  esi.  Novit  ergo  Deus  quid 
nobis  expediat :  id  agamus  tantum,  ut  cor  nostrum 
sanum  sit  a  peccatis ;  el  quando  forle  flagellamur  in 
corpore,  ipsum  deprecemur.  Rogavit  eum  Pauius 
apostolus,  ut  aaferretstimulumcarnis,  et  noluit  au- 
ferre.  Numquid  perturbatus  est?numquid  contrista- 
tns  dixit  se  desertum  ?  Magis  se  dixit  non  desertum, 
quia  non  ablatum  est  quod  volebat  auferri,  ut  illa 
infirmitas  sanarelur.  Hocenim  invenitin  voce  medici: 
Sufficit  tibi  gratia  tnea ;  nam  virlus  in  infirmitate  perft- 
cUur  (II  Cor.  xii,  8,  9).  Undeergo  scis  quod  non  vult 
te  sanare  Deus?  Adhao  tibi  expedit  flagellari.  Unde 
gcis  quam  putre  eai  quodsecat  medicus,  agens  ferrum 
per  patria  ?  Nonne  novit  modom,  quid  faciat,  quo 
uf qne  faoiat  ?  Numquid  alnlatQS  c|jaa  qai  seoaiari  re- 


trahit  manus  medici  artificiose  secantis  ?  Ille  clamat ; 
ille  secat.  Grudelis  qui  non  audit  clamantem,  an  po- 
tius  mieericors  qui  ? ulnas  persequitur  ut  sanet  a)gro- 
tum  ?  HaBC,  fratres  mei,  ideo  dixi,  ne  quis  querat  ali- 
quid  preter  auxilium  Dei,  quando  forte  in  aliqua  cor- 
reptione  Domini  sumus.  Videte  ne  pereaiis,  videte  ne 
ab  Agno  recedatis,  et  a  leone  devorcmini. 

13.  Diximus  ergo  quare  bora  decima :  sequentia 
videamus.  Erat  Andreas  frater  Simonis  Petriunus  ex 
duobus  quiaudierant  abJoanne,  et  secuti  fuerant  eum, 
Invenit  hic  Simonem  /ratrem  suum,  et  dii  il  ei,  Inve" 
nimus  Messiam;  quod  est  interpreiatum  Ckrislus.  Mes- 
sias  hebraice,  Cbristus  gripce  est,  latine  Unclus.  Ab 
unciione  enim  diciiur  Gbristus.  XpTafjia  anctio  est 
grflBce  ;  ergoChristus,unclus.  IUesingulariter  unctus, 
prflBcipue  unctus  ;  undeomnes  Gbristiani  unguntur, 
ille  prflBcipue.  Quomodo  in  Psalmo  dicit,  audi :  PrO' 
pterea  unxit  te^  Deus^  Deus  tuus  oleo  exsultationiSt  prae 
participibus  tuis  (Psal.  xliv,  8).  Parlicipes  enim 
ejus  omnes  sancti ;  sed  ilie  singulariter  Sanclus  san- 
clorum,  singulariter  unctus,  singulariter  Ghristns. 

i^,  Et  duxit  eum  ad  Jesum.  Intuilus  autem  eum^ 
Jesus  dixit,  Tu  es  Simon  fitius  Joannis^  tu  vocaberis 
Cephas;quod  interpr etatur  Petrus,  ^on  magnum  quia 
Dominus  dixit  cujas  filius  esset  iste.  Quid  magnum 
Domino?  Omnia  nomina  sanctorum  suorum  sciebat, 
quos  ante  constitutionem  mundi  prsBdestinavit ;  et 
miraris  quia  dixit  uni  homini,  Tu  es  filius  illius,  et 
tu  vocaberis  iilud  ?  Magnum  quia  mulavit  ei  nomen  ; 
et  fecit  de  Simone  Petrum  ?  Petrus  autem  a  petra, 
petra  vero  Ecclesia :  ergo  in  Petri  nomine  figurata 
est  Ecciesia.  Et  quis  securus,  nisi  qui  sBdificat  super 
petram  ?  Et  quid  ail  ipse  Dominus  ?  «  Qui  audit  verba 
mea  baBC  et  facit  ea,  similabo  eum  viro  prudenti, 
edificanti  super  petram  »  (non  cedit  tentationibus) : 
«  descendit  pluvia,  veoerunt  flumina,  flaverant  ventl, 
et  impegerunt in  domum  illam,  el  non  cecidit;  fundala 
enim  erat  super  pelram.  Qui  audit  verba  mea  et  non 
facit  ea  i  (jam  unusquisque  nostrum  timeat  et  oaveal), 
«  similaboeumvirostultoqui  ffidificavitdomamsuam 
super  arenam  :  descecdil  pluvia,  venerunt  flomina, 
flaverunt  venii,  et  impegerunt  in  domum  illam,  at  ce- 
cidit ;  et  facta  est  ruina  ejus  magna.  »  {Matth.  vii,  24, 
27.)  Quid  prodest  quia  intrat  Ecclesiam,  qai  vult  aa- 
per  arenam  sdificare?  Audiendoenimetnonfaciendo, 
flBdificat  quidem,  sed  superarenam.  81  enim  nihil  au- 
dit,  nibil  aedifical :  si  autem  audit,  ABdificat.  Sed  quaa- 
rimus,  ubi.  Si  enim  audit  et  facit,  super  petram  :  si 
audit  et  non  facit,  super  arenam.  Duo  sunt  genera 
»dificantium  ;  aut  super  petram,  aut  super  arenam. 
Quid  ergo  illi  qui  nonaudiuntfBecurisant?  securos 
eos  dicit,  quia  nihil  fledificant  ?  Nudi  sunt  sub  pluTia, 
ante  venlos,  ante  flumina :  cum  ? enerint  ista,  anto 
illoB  tollunt,  quam  domos  dejiciant.  Ergo  una  est  se- 
curitas,  et  aedificare,  et  super  petram  eedificare.  Si 
audire  vis  et  non  facere,  «dificas;  sed  ruinam  aedifi- 
cas:  cum  autem  venerit  lentatio,  dejicit  domum,  et 
cum  ipsa  ruina  tua  te  tollit.  Si  autem  non  audis,  nu- 
dus  es,  illis  tentationibas  tu  ipee  traheris.  AudiergOy 


1415 


TRACTATDS  VH.  CAPUT  I. 


1446 


et  fac ;  aoam  est  remediam.  Qoantf  forle  hodie  aa- 
diendo  et  non  faciendo  rapti  suni  fluTio  celebritaiis 
buja8?Aadiendo  enim  et  non  faciendo,  venitflavios 
ipaa  oelebritaa  anniverearia,  impletoB  est  torrens, 
transitaros  est  et  Bfccatarus  :  sed  f«e  illi  quem  lole- 
rit  I  IUud  ergo  noverit  Gbaritas  vestra,  qnia  nisi  quis 
et  audiat  et  faciat,  non  edificat  euper  petram  ;  et  non 
pertinet  ad  nomen  tam  magnum,  quod  sic  commen- 
davit  Dominus.  Intentum  enim  te  fecit.  Nam  si  hoc 
ante  Petrua  vocaretur,  non  ita  videres  mysterium 
petrs ;  et  putarea  casu  eum,  sic  vocari,  non  provi- 
dentia  Dei  :  ideo  voluit  eum  aliud  prios  vocari,  ul  ez 
ipsa  commulalione  nominis,  sacramenti  vifacitas 
commendaretur. 

15.  &  in  erastinum  voluU  exire  in  GalHasam^  el  m- 
venit  Philippum,  DicU  ei :  Sequereme,  Erat  autem  de 
civitate  Andrex  et  Petri.  Et  invenit  Philippui  Natha- 
naelem  :  jam  vocatus  a  Domino  PhWippun, Btdivitei: 
Quem  seripsit  May*ei  in  Lege^  et  PropheUe^invenimus 
Jesum  filium  Joseph,  Eyus  filius  dicebatur,  cai  de- 
sponsata  erat  mater  ejus.  Nam  qaod  ea  intacta  con- 
ceptus  et  natus  sit,  beno  noveruntomnes  Christiani 
ez  Evangelio.  Hoo  Phiiippus  dizi t  Nathanaeli ;  addldil 
et  locom,  a  Na%areth.  Et  dixit  ei  Nathanael :  A  Na- 
zireth  potest  aliquid  boni  esse.  Quid  intcliigitur,  Fra- 
tres  ?  Non  quomodo  aliqui  pronuntiant :  nam  et  sic 
Bolet  pronuntiari,  A  Nazarelh  potest  aliquid  boniesse? 
Sequitur  enim  voz  Pbilippi,  et  dicit,  Veniy  et  vide. 
Ambas  auiem  pronunliationes  potest  ista  voz  sequi, 
sivesicpronuntiestanquam  confirmans,  A  Nazareth 
potest  aliquid  boni  esse;  etiiie,  Veni,  et  vide  :  sivesic 
dobilaos,  et  totum  interrogans,  A  Nazareih  potest 
aliquid  boniesse?  Veni,  et  vide.  Cum  ergo  sive  illo 
modo,  sive  isto  pronontietnr,  non  repugnent  verba 
seqoentia ;  noatrum  est  qu»rere  quid  potius  intelliga- 
mos  in  bis  verbis. 

16.  Qualis  fuerit  Nathanael  iste,  in  sequentibus 
probamos.  Auditequalisfuerit:  Dominus  ipse  perhi- 

bettestimonium.MagnusDominuscognitustestimonio 
Joannia :  beatua  Nathanael  coguitus  testimonio  veri- 
tatia.  Quia  Dominuseisi  testimonio  Joannis  non  com- 
.mendareior,  ipsesibi  perhibebat  testimoninm;  quia 
luffieitBibiad  testimonium  suum  veritas.Sedquiafe- 
ritatem  noo  poteraot  capere  homines,  per  locernam 
qoarebaot  veritatem  :  et  ideo  Joanoes  per  qnem  Do- 
minos  ostenderelor,  missusest.  Audi  DominumNa- 
tbanaeli  teetimonium  perhibentem :  Et  dixit  ei  Natha^ 
nael :  A  Nazarelkpclest  aliquid  boni  esse.  DicU  ei  Phi' 
lippus :  Venif  et  vide.  El  vidit  Jesus  Nathanaelem  ve^ 
nientem  ad  se^  et  dicit  de  eo  :  Ecce  vere  Israelitaf  in 
quo  dolus  non  est.  Magnum  testiroonium  !  hoc  nec  An- 
dre«  dictum,  nec  Petrodictum,nec  Philippo,  quod 
dictomeat  de  Nathanaele  :  Ecee  vere  Israelitay  in  quo 
dolus  nan  est. 

17.  Quid  ergo  facimos,  fratres?  Deberet  iste  pri- 
mos  ease  in  Aposlolis  ?  Non  aolom  primus  non  inveni- 
tor  in  Apostolis,  sed  nec  medius,  nec  ultimus  inter 
doodecim  Nathaoael  est,  cui  tantom  testimonium  per- 

'  hiboitFiiiosDei,  dicena,  Ecee  vere  Israelitay  in  quo 


dottu  non  est.  Qu»ritur  causa?  quantum  Dominus  in- 
tiroat,  probabiliterinvenimus.  Intelligereenim  debe- 
mus  ipsum  Nathanaelem  eruditum  et  peritum  Legis 
fuisse :  propterea  noluitillum  Dominus  ioter  discipu- 
losponere;  quiaidiotaselegit,  undeconfunderetmun- 
dum.  AudiApostolum  dicentem  ista:«  Videte  enlm, 
inquit,  vocationem  veatram,  fratres,  quia  non  multi 
potentes,  non  multi  nobiles :  sed  infirma  mundi  elegit 
Deus,  etconfundat  fortia ;  et  ignobiiia  mundi  et  con- 
temptibiliaelegitDeus,  eteaquffi  non  sunt,  tanquam 
que  sunt,  ut  ea  qu»  sunt  evacuentur  »  (1  Cor.  i,  26- 
28).  Si  doctus  eligeretur,  fortasse  ideo  se  diceret 
electum,  quia  doctrioa  ejus  meruit  eligi.  Dominus 
noster  Jesus  Christus  volens  superborum  frangere 
cervices  non  quaesivit  per  oratorem  piscatorem ;  sed 
de  piscatore  lucratus  est  imperatorero.  Magnus  Cy« 
prianus  orator,  sed  prior  Petrua  piscator  per  quem 
postea  crederet  non  tantuin  orator,  sedet  imperator. 
NuHus  nobilis  primo  electus  est,  nullus  doctus;  quia 
infirmamundi  elegit  Deus,  ut  confunderet  fortia.  Erat 
ergo  iste  magnus  et  sine  dolo  :  hoc  solo  non  electus, 
ne  cuiquam  videretur  Dominus  doctos  elegisse.  Et  ez 
ipsadoctrina  Legis  veniebat,  quod  cum  audisset  a 
iVa;&arf/A;  scrulatuscnim  erat  Scripturas,  et  sciebat 
quia  inde  erat  ezpectandus  Silvator,  quod  non  fa- 
cile  alii  Scribs  et  Pharisasi  noverant :  iste  ergo  doctis- 
simus  Legis,  cum  audisset  Philippum  dicentem, 
Invenimus  Jesum,  quem  scripsit  Moyses  in  Legey  et 
Propheix^  a  Nazarethy  filium  Joseph;  ille  qui  optime 
Scripturasnoverat,  audito  nomine  Nazarethy  erectus 
et  in  spem,  et  dizit,  A  Nazarelh  potest  aliquid  boni 
esse. 

18.  Jam  caetera  de  ipso  videamus,  Ecce  vere  Israe- 
litay  in  quo  dolus  non  est.Qu\d  est,  in  quo  doius  non  est? 
Forte  non  habebat  peccatum  ?  forte  non  erat  »ger  ? 
forle  illi  medicus  non  erat  necessarius  ?  Absit.  Nemo 
hic  sic  natus  est,  ut  illo  medico  non  egerel.  Quid  sibi 
ergo  vult,  in  quo  dolus  non  est  ?  Aliquanto  intentiua 
queramus;  apparebit  modo  in  nomine  Domini.  Do« 
lum  dicit  Domious ;  et  omnis  qui  verbalatina  intel- 
ligit,  scit  quia  dolus  est,  cum  aliud  agitur  et  aliud 
fingilur.  Intendat  Charitas  vestra.  Non  dolus  dolor 
est :  propterea  dico,  quia  molti  fratres  imperitiores 
latinitatis  loquuntur  sic,  ut  dicant,  Dolusillum  tor^ 
quet,  pro  eo  quod  est  dolor.  Dolos  fraus  est;  simula- 
tio  est.  Quando  aliquis  aliquid  in  corde  tegit,  et  aiiud 
loquitor,  dolus  est,  et  tanquam  duo  corda  habet : 
anum  quasi  sihum  cordis  habet,  ubi  videt  veritatem ; 
et  alterum  sinum,  obi  conoipit  mendacium.  Etutno- 
veritisbuncessedolum,  dictum  est  in  Psalmis,  Labia 
dolosa.  Quid  est,  Labia  dolosa?  Sequitur,  In  corde  et 
corde  locuti  suntmala  (Psal.  zi,  3).  Quid  est,  Incorde 
elcorde;  nisi  duplici  corde  ?  Si  ergo  dolus  in  isto  non 
orat,  sanabilem  iilum  medicus  judicavit,  non  sanum. 
Aliud  est  enim  sanus,  aliud  sanabliis,  aliud  insana- 
bilis  :  qui  sgrotat  cum  spe,  sanabilis  dicitur ;  qui 
flBgrotai  cum  desperatione,  insanabilis;  qoi  autem 
jam  sanus  esl,  non  eget  medioo.  Medicus  ergo  qoi 
venerat  sanare,  vidit  islum  sanabilem,  quia  dolus  in 


1447 


IN  JOANNIS  BVANGELIUM,  S.  AUGUSTINI 


1448 


illo  non  erat.  Quotnodo  dolas  in  illo  non  erat?  Si 
peccatorestyfalelurse  peccatorem.  Si  eoim  peccator 
est,  etjustum  sedicit;  dolus  est  in  ore  ipsius.  Ergo 
inNathanaeleconfessionem  peccati  laudavit,  non  ju- 
dicavit  non  esse  peccatorem. 

19.  Propterea  cum   PharisaBi  qui  sibi  videbantur 
justi,  reprehenderent    Dominum    quia  miscebatur 
cgrotis  medicus,  et  diccrent,  Ecce  cum  quibus  man- 
ducaty  cum  publicaniset  peccatoribus;  respondit  me- 
dicus  phreneticis,  Non  est  opus  sanis  medicuSy  sed 
tnale  habentibus  :  non  veni  vocare  justos,  sed  peccatO" 
res  {Maith,jx^  11-13).  Hoc  esl  dicere.  Quia  vos  justos 
dicitis,  oum  silis  peccatores,  sanos  vos  judioatis  S 
oum  iangueatis,  medicinam  repellitis,  non  sanitatem 
tenetis.  Undeille  pharisasus  qui  focaverat  Doroinum 
ad  prandium,  sanus  sibi  videbatur  :  segrota  autem 
illa  mulier  irrupit  in   domum,  quo  non  erat  invi- 
tata,  et  desiderio  salutis  facta  impudens,  accessit, 
non  ad  capulDomini,  non  ad  manus,  sed  ad  pedes  ; 
lavit  eos  lacrymis,  tersit  capillis,  osculata  est  eos, 
uniit  unguento,  pacem  fecit  cum  vestigiis  Domini 
peccatrix.  Reprehendii  illetanquam  sanus  medicum, 
ille  pharisffius  qui  illic  discumbebat ;  et  ait  apud  se  : 
Hie  si  esset  propheta^  sciret  quae  mulier  ilti  pedes  teti- 
gisset.  Ideo  autem  suspicatuserat  eum  ignorasse,quia 
non  illam  repulit,  quasi  ne  immundis  raanibus  tan- 
gerelur  :  noverat  autem  ille,  permisit  se  tangi,  ut 
tactus  ipse  sanaret.  Dominus  videns  cor  Pharisei, 
proposoit  similitudinem  :  «  Duodebitoreserantcui- 
dam  feneratori;  unusei  debebat  quinquaginta  dena- 
irios,  alterquingentos  :  cum  non  haberent  unde  red- 
derent,  donavil  ambolus  ;  quis  eum  plus  dilezil  ?  Et 
ille :  Gredo,  Domine,  cui  plus  donavit.   Et  conversus 
ad  mulierem,  dizit  Simoni :  Vides  istam  mulierem  ? 
Intravi  in  domum  tuam,  aquam  mihi  ad  pedes  non 
dedisti;  illaautem  lacrymis  lavii  pedes  meos,  et  ca- 
pillis  suis  lersit :  osculum  mihi  non  dedisti ;  illa  non 
destilit  pedes  meos  osculari :  oleum  mihi  non  dedisti; 
illa  pedes  meos  unxit  unguento.  Propterea  dico  tibi ; 
dimitlantur  ei  peccata  mulla,  quoniam  dilexit  mul- 
tam  :  cui  autem  modicom  dimiltitur,  modicumdiii- 
git  »  (Lue.  vii,  36-47).  IIoc  est  dicere,   Plus  «grotas, 
sed  sanum  te  putas :  modicum  putas  tibi  dimitti,  cum 
pluB  debitor  sis.  Bene  ista,  quia  dolus  in  illa  non 
erat,  meruit  medicinam.  Quid  est,  dolus  in  illa  non 
erat?  Gonfitebatur  peccata.  Hoc  et  laudat  in  Natha- 
naele,  quod  dolus  in  illo  non  erat :  qoia  multi  pha- 
risflBi  qui  abundabanl  peccatis,  juBtos  se  dioebanty 
et  dolum   afferebant,  per  quem  sanari  non  pote- 
rant. 

20.  Vidit  ergo  jam  istum  in  quo  dolus  non  erat,  et 
ait :  Ecce  vere  Israetita^  in  quo  dolus  non  est.  Dicit  ei 
Nathanael:  Unde  me  nostif  Respondit  Jesus,  et  dixit : 
Prinsquam  ie  Philippus  vocaret,  cum  esses  sub  /Iru, 
vidi  te ;  id  est,  sub  arbore  fici.  Respondii  ei  Natha- 
nael^  et  ait :  Rabbi,  tu  es  Filius  Deiy  tu  es  rex  israet. 
Aliquid  magnum  potuit  Nathanael  iste  inteHigere,  in 
60  quod  dictum  eet,  Cum  esses  sub  fici  arbore,  vidi  te, 

'  Mss.,  prsedieatis. 


priusquam  te  Philippus  vocaret,  Nam  talem  vocero 
protulil,  Tu  es  Filius  Dei,  tu  es  rex  Israet ;  qoalem 
tanto  post  Petrus,  quando  ei  Dominus  ait,  Beatus  es 
SimoH  BarJonay  quia  non  tibi  revelavit  caro  et  sanguis, 
sed  Pater  meus  qui  esl  in  ccslo  {Matth,  xvi,  17).  Et  ibi 
nominavit  petram,  et  laudavit  flrmamenlum  Ecclesiaa 
inistafide.  Hicjamdicit,  Ttt  tfi  Fi/iMi  Dci,  tu  es  rex 
Israel,  Unde?  Quia  dictum  est  ei,  Antequam  te  Phi- 
lippus  vocarety  cume^ses  sub  arbore  ficiy  vidi  (e. 

21.  Qusrendum  est,  nn  aliquiil  significet  istanrbor 
fici.  Audite  enim,  fratres  mei  :  Invenimvs  arborem 
fici  maledictam,  quia  sola  folia  habuit,  et  froctam 
non  habuit  {Id.   xxr,    19).   In    origine  humani  ge- 
neris  Adam  et  Eva  cum  pcccassent,  de  foliis  flcul- 
neis  succinotoria  sibi  fecerunt(Geit.  iii,  7) :  folia  ergo 
ficulnea  intelliguntur  peccala.  Eral  autem  Nathanael 
sub  arbore  fiei,  tanquam  sub  umbra  mortis.  Vidit 
eum  Dominus,  de  quo  dictum  est,  Qui  sedebant  sub 
umbra  mortis,  tumen  orium  est  eis  {tsai.  ix,  2).  Quid 
ergo  dictum  est  Natbanaeli  ?  Dicis  mibi,  o  Natbanael, 
Unde  me  no5ft?  Modojam  loqueris  m<^cum,quia  vo- 
cavit  te  Philippas.  Jam  quem  vocavit  per  apostoium, 
ad  Ecclesiam  suam  vidit  pertinere.  0  lu  Eoclesia,  o 
tu  Israel,  in  quo  dolus  non  est ;  si  es  populus  larael 
in  quo  dolus  non  est,  modo  jam  cognovisti  Ghristum 
per  Apostolos,  quomodo  Nathanael  cognovit  Gbristum 
per  Pbilippum.  Sed  misericordia  sua  ante  te  vidit, 
quam  tu  eum  cognosceres  ',  cum  sub  peccato  jaceres. 
Numquid  enim  nos  prius  quffisivimus  Ghristum,  et 
nonillenos  qu(esivit?Numquid  nos  venimus  sgroti 
ad  medicum,  el  non  medicus  ad  sBgrotos  ?  Nonne  ovis 
illa  perierat,  et  relictis  nonaginta  novem  pastor  qu»- 
sivit  illam  el  invenit,quam  IsBtus  inhumerisrepor- 
tavit?Nonneperieratdraohmaiila,etacoendit  mulier 
lucernam,  et  quaesivit  in  tota  domo  sua  donec  invenit  P 
Etcum  inveoissct,  CoUaetamini  mihi^  ait  vicinis  suis, 
quia  inveni  drachmam  quam  perdideram  {Luc.  xv,  4- 
10).  Sicet  nossicut  ovis  perieramus,  et  sicul  draoh- 
ma  perieramus  :  ei  pastor  noster  invenit  ovem,  eed 
quosivit  ovem;  mulier  invenit  drachmam,  sed  que- 
Bivitdrachmam.Qufleestmulier^GaroGhristi.  Qusest 
luoerna?  Paravi lucernam  Christomeo  (Psal.  gxxxi,17). 
Ergoquffi8iti8umus,utinveniremur;inventiloquimur. 
Non8uperbiamus,quiaantequam  inveniremur,  perie- 
ramus,  si  non  qusBreremur.  Non  ergo  nobis  dicant  quos 
amamus,  et  volumus  lucrari  paci  Kcclesiffi  catbolic»  : 
Quidno8vulti8?q0idno8quffiritis,8ipeceatore88umu8? 
Ideo  vos  quffirimus,  ne  pereatis :  querimu8,quiaque* 
siti  8umus;invenire  vos  volumus,quiainventisuma8. 
22.  Itaque  Nathanael  cum  dixisset,  Unde  me  nosti? 
ait  illi  Cominus,  Priusquam  tevocaret  Phitippus,  cum 
esses  sub  arbore  /fri,  vidi  ie.  0  tu  Israel  aine  dolo, 
quisquis  es,  opopuleviven8exfide,antequam  te  per 
Apostolosmeos  vocarem,cume88e3  8ub  umhra  mor- 
tis,  ettu  me  non  videre8,ego  te  vidi.  Dominua  deinde 
dieit  ei :  «  Quia  dixi  tibi,  Vidi  te  sub   arboro   fici, 
oredis:  majus  hisvidebis.  »  Quid  esl  hoc,  «  majus  hts 
videbis .'  Et  dicit  ei :  Amen,  amen  dico  vobis,  videbi* 

1  Mt8.  nostri  omnes  omittunt,  qumn  tu  eum  coffnosceres. 


1449 


TRACTATUS  VIII.  CAPUT  II. 


1450 


tis  coBlam  tperiiim,  et  Angelos  aBceDdentes  et  de- 
sceQdent6S8nperFiliQmhomini8.»Fratre8,De8cioquid 
majae  dixi,  qaam est,  sub  arbore /iei  vidi  te.  Plus  enim 
eet  quod  nos  Dominae  vocatos  jaetificavit,  quam 
qaod  vidit  jacentes  eub  ambra  morlis.  Quid  enim  no- 
bia  proderat  ei  ibi  remaneissemue,  ubi  nos  vidit  ? 
Naroquid  noQJaceremus?0uide8thocmaju8?Quando 
vidimus  Angelos  ascendentes  et  descendentee  super 
Filium  hominis  ? 

23.  Jam  aliquando  de  his  ascendentibus  et  descen* 
dentibue  Angelis  dizeram  ;  sed  ne  obliti  fueritis»  bre- 
viter  dico  tanqaam  commemorans  :  pluribus  enim  di* 
cerem  si  non  commemorarem,  sed  modo  insinuarem. 
Scalas  vidit  Jacob  per  somniuro,  et  in  ipsis  scaliB 
vidit  AngeloB  ascendentes  ct  descendentes  ;  et  lapi- 
dem  quem  sibi  posoerat  ad  eaput,  unxlt  (Gen,  zxviii, 
12-18).  Audistis  qoia  Messias  Ghristus  est,  au.iistie 
quia  unctas  Ghristas  est.  Non  enim  aic  posuit  lapi- 
dem  anctam,atveniret  et  adoraret:  alioquin  idoio- 
iatria  esset,  non  significatio.Ghristi.  Factaest  ergo 
significatio,  qao  asque  oportuit  fieri  significationem, 
et  significatus  est  Ghristus.  Lapis  unctus,  sed  non  in 
idolum.  Lapia  anotuB :  lapis  quare  ?  Ecce  pono  in  Sion 
lapidem  electwn,  preiiosum,  et  qui  crediderit  in  illum, 
fi#n  canfundetur  {Isai.  xxviii,  16;  I  Petr,  ii,6).  Quare 
QnctasTQuia  Ghristusa  chrismate.  Quid  autem  vidit 
tonc  in  scalis  ?  Ascendentes  et  descendentes  An^elos. 
Sic  est  etEcclesia,  fratres  :  Angeli  Dei,  boni  praedi* 
catores,  prsdicantes  Ghristum  ;  hocest.super  Filium 
homiDis  ascendunt  et  descendunt.  Quomodo  ascen- 
dant,  et  qaomodo  deBcenduntf  Ex  uno  habemus 
exemplum  :  aodi  apostolum  Paalum  ;  quod  in  ipao 
invenenmus,  hoc  de  ceteris  verltatis  prffidicatoribas 
credamas.  Vide  Paalum  ascendentem  :  «  Scio  bomi- 
nem  in  Ghristo  ante  annos  quatuordecim  raptum 
fafsse  Qsqaeintertium  coelum,  sive  in  corpore,  sive 
extra  corpns  nescio,  Deus  scit :  et  audisse  inefTabilia 
verba  qae  non  licet  homini  loqui  i>  (II  Cor.  xii,  2-4). 
A8cendentemaadi8ti8,de8cendentem  aadiie.  «Nonpo- 
toi  loqui  vobisquasi  spiritualibuSjSed  quasi  carnalibus : 
quasi  parvulie  in  Ghristo  lac  vobis  potum  dedi,  non 
eseam  n{lCor.  iii,  1,  2).  ficce  descendit  qui  ascen- 
derat.  Qasre  quo  ascenderat.  Usquein  tertiam  calum. 
Qucre  pro  descenderit.  Usque  ad  lac  parvulis  dan- 
dum.  Aadi  quia  descendit  :  Factus  sum  parvulus, 
inquity  in  medio  vestrum^  tanquam  sinutrix  foveat  /i- 
lios  stios  (l  Thess.  ii,7).  Videmus  enim  et  nutrices  et 
malrea  desoendere  ad  parvolos :  et  si  norunt  latina 
verba  dicere,  decurtant  illa,  et  qoassant  quodammodo 
lingaam  saam^  at  possint  de  lingaa  diserta  fieri  blao- 
dimanla  pnerilia ;  quia  si  sic  dicanf ,  nonaudit  infans, 
8cd  nec  proflcit  infans.  Et  disertus  aliquis  pater,  ai 
sit  tantuB  orator  ul  Ilngua  illius  fora  concrepent,  el 
tribunalia  conculiantar  ;  si  habeat  parvulum  filium, 
cam  ad  domuro  redierit,  seponit  forensem  eloquen- 
tiam  qoo  ascenderat,  et  lingua  puerili  descendit  ad 
panrolnm.  Aadi  ono  loco  ipsam  Apostoiam  ascen- 
dentem  et  descendentem,  in  una  sententia  :  «  Sive 
enim,  inquit^mente  exceasimus,  Deo :  sive  temperan- 

PATROt.  XXXV. 


tes  sumus,  vobis  »  (II  Cor.  v,  13).  Quid  est,  «  mente 
excessimu8,Deo?*>  Utillavideamus  «qasBnonlicetho- 
mini  loqui.  »  Quid  est,  «  temperantee  eumas,  vobis  ? 
Numquid  judicavi  me  aiiquidscire  inter  vos,  nisi  Je- 
sum  Ghristum,  et  nunc  crucifixum  »  (I  Cor.  ii,  2)T 
Si  ipse  Dominus  ascendit  el  descendit ;  manifestnm 
est  quia  et  prsdicatores  ipsius  asoendunt  imiiatione» 
descendont  praedicalionc. 

24.  Et  8i  aliquanto  vos  diutius  tenuimus,  consilii 
fuit  ut  importonae  hora  transirent  :  arbitramur  jam 
ilios  ^  peregisse  vanitatem  suam.  Nos  antem,  fratree, 
quando  pasti  sumus  epulis  aalataribus,  qaaB  restant 
agamus,  ut  diem  dominicumsolemniter  impleamas  in 
gaudiis  spiritualibas,  etcomparemusgaudia  veritatis 
cum  gaudiis  vanitatis  :  et  si  horremus,  doleamus;  si 
dolemus,  oremus  ;  ei  oramus,  exoudiamur;  si  exaudi- 
mur,  et  illos  lucramur. 

TRAGTATUS  VIII. 

Ab  eo  Evangelii  loco,  Et  die  tertia  nuptifi  fact»  sunt 
in  Gana  Galilaeae;  usque  ad  id^  Quid  mihi  et  tibi  est, 
mulier  ?  nondum  venit  hora  mea.  Cap.  ii,  f.  1-4. 
1'.  Miraculom  quidem  Domini  nostri  Jesu  Ghristi, 
quo  de  aqua  vinum  fecit,  non  est  mirum  eis  qui  no- 
verunt  quiaDeus  fecil.  Ipseenim  fecit  vinum  illo  die 
in  nuptiis  in  sex  illis  hydriis^quas  impleri  aqua  praB- 
cepil  {Joan.  ii,  6-il),  qui  omni  anno  facit  hoc  in  vi- 
tibus.  Sicut  enim  quod  miserunt  roinistri  in  hydrias, 
in  vinamconversum  est  opere  Domini;  sic  et  quod 
nubes  fundunt,  in  vinum  convertitur  ejusdem  opere 
Domini.  Illudaulem  non  miramur,  quia  omni  anno 
fit :  a88iduitate  amisit  admirationem. Nam  et  conside- 
rationem  majorem  invenit,  quam  id  quod  factum  est 
in  hydriis  aqu«.  Qui  eat  enim  qui  considerat  opera 
Dei,  quibus  regitur  etadministraturtotus  hio  mnn- 
dus,  et  non  obstupescit  obruiturque  miracali8?Si 
eonsideret  vim  unius  grani,  cujuslibet  seminis,  ma- 
gnaquffidam  res  est,  horror  est  oonsideranti.  Sed 
quia  homines  in  aliud  intenti  perdiderunt  oonsidera- 
lionem  operum  Dei,  in  qua  darent  laudem  qnotidie 
Creatori ;  tsnquam  servavit  sib  iDeus  inusitata  quedam 
qus  faceret,  ut  tanquam  dormientes  homines,  ad  se 
colendum  mirabilius  excitaret.  Mortuus  resurrexit, 
roirati  sont  homines :  tot  quotidie  nascantur,  et  nemo 
miratur.  Si  consideremus  prudentius,  majoris  mira- 
ouli  esi  esse  qui  non  erat,  quam  reviviscere  qui  erat. 
Idero  tamen  Deus  Pater  Domini  nostri  Jeeu  Ghristi 
per  Verbum  suum  facit  omnia  hao,  et  regit  qui  orea- 
vit.  Priora  miracula*fecit  per  Verbum  8uum  Deum 
apud  80 :  posteriora  miracula  fecit  per  ipeum  Verbam 
suum,  incarnatam,  et  propter  no8  hominem  factum. 
Sicut  miramur  que  facta  sunt  per  hominem  le- 
80 m,  miramnr  qu89  facta  sont  per  Deum  Jesum.  Per 
Deum  Jesum  facta  sunt  cmlum  et  terra,  mare,  et 
omnis  ornatus  cosli,  opulantia  lerrse,  fecunditas  ma- 
ris  ;  omnia  hac  que  oculis  adyacent,  per  Jesum  Deuro 
acta  sunt.  Et  viderous  hsc,  et  si  eet  in  nobis  Spiri- 

'  <  Msf .  melioris  note.  illas :  forte  quod  malierei  potisti- 
mum  spectaret  ista  ceiebritaB.  Vide  supra,  nn.  2  et  6. 

{Quarante-six.) 


1451 


IN  JOANNIS  BVANQILIUM,  S.  AUaUSTINI 


145S 


tus  ipsiuB,  sio  Hobis  placonl  ut  artifex  laudetur :  iioa 
ut  ad  opera  conversi  ab  arliGce  avertamur,  et  faciem 
qoodammodo  poneotes  ad  ea  qus  fecit,  dorsom  po- 
namuB  ad  eam  qui  feoit. 

2.  Et  hsBC  quidem  videmus,  et  adjacent  oculis  : 
quid  illa  qos  non  videmus,  sicut  sunt  Angeli,  Vir- 
totes,  Potestatea,  Dominationes,  omnisque  habitator 
fabric»  hujus  superccBlestis,  non  adJaceDS  ooulis  no« 
Btria  7  Quanquam  ssepe  et  Angeli,  quando  oporluit, 
demonstraferunt  se  hominibus.  Nonne  Deus  et  per 
Verbum  suum,  id  est,  unicum  Filium  suum  Domi* 
num  nostrum  Jesum  Ghristum  fecit  hec  omnia?  Qoid 
ipaa  anima  humana,  qufls  non  videlur,  el  per  opera 
qu8B  ezhibet  in  oarne,  magnam  prebet  admiralionem 
bene  considerantibus,  a  quo  facta  est,  nisi  aDeo  ?  et 
per  quem  facta  esl,  nisi  per  Filium  Dei  ?  Nondum 
dico  de  anima  hominis.  Gujusvis  peooris  anima  quo- 
modo  regit  molem  suaml  sensus  omnesexserit,  ocu- 
los  ad  videndum^  auresad  audiendum,  narcsad  per- 
oipiendum  odorem,  oris  judicium  ad  sapores  dlscer- 
neodoB,  membra  denique  ipsa  ad  peragenda  officia 
Bua.  Numquid  hsc  corpuB,  el  non  anima,  id  est,  ha- 
bilratix  corporis  agit  ?  Nec  tamen  videtur  oculis,  e- 
ex  his  qoffi  agil,  admirationem  movet.  Accedal  Jam 
consideratio  tua  etiam  ad  animam  humanam,  cui  tri- 
buit  Deus  inlellectum  cognoscendi  Creatorem  suum, 
dignosoendi  et  distinguendi  ioter  bonum  et  malum, 
hoo  est  ioter  justum  ei  injustum  :  quanta  agit  percor- 
posl  Attendite  universum  orbem  terrarum  ordinatom 
in  ipsa  humana  republioa  :  quibus  admirationibus, 
qoibu8ordinibo8pot68tatom,conditionibuscivitatum, 
legibus,  moribus,  artibos  !  Hoc  totum  per  animam 
geritur,  et  haec  vis  animsB  non  videtur.  Gum  subtra- 
hilur  corpori,  oadaver  Jacet :  oum  autem  adest  cor- 
pori,  primo  condit  qoodammodo  putores.  Gorrupti- 
biils  est  enim  omnis  caro,  in  putredines  defluit,  nisi 
qoodam  condimento  animas  teneatur.  Sed  hoc  com- 
muneilliestcum  pecoris  animatilla  magis  miranda 
qofi  dixi,  qo»  ad  mentem  el  intelleclum  pertineot ; 
ubi  etiam  ad  imaginem  Greatoris  soi  renovatur,  ad 
gdJus  imaginem  factus  est  homo  (Coloss.  m,  10). 
Quid  erit  hasc  vis  anime,  cum  et  corpus  hoc  indoerit 
iocorroptiooem,  et  morlale  hocindueritimmortalita- 
tem  (I  Cor,  xv,  53,  54)?  Si  tanta  potost  per  carnem 
oorruptibilem,  quid  poterit  per  corpus  spiriluale  post 
ressurrectionem  mortoorom  ?  Haec  tamen  anima,  ut 
dixi,  admirabilis  natorfleatqoe  Eubstantis,  invisibilis 
res  est  et  intelligibilis :  ei  h«c  tamen  per  Jesum  Deum 
faota  est,  quiaipse  est  VerbomDei.  Omniaperipsum 
facta  sunt,  et  sino  ipso  factum  est  nibil  (Joan.  i,  3). 

3.  Gum  ergo  tanta  videamus  facta  per  Deum  Je- 
8um,  qoid  miramur  aquam  in  vinum  conversam  per 
hominem  Jesum  ?  Neque  enim  sit  factusest  homo,  ut 
perderet  quod  Deus  erat  :  accessit  illi  homo,  non 
amisBos  est  Deus.  Ipse  ergo  fecit  hoc,  qui  illa  omnia. 
Non  itaque  miremor  qoia  Deos  fecit ;  sed  amemns 
quia  inter  nos  fecit,  et  propter  noslram  reparationem 
llacit.  Aliquid  enim  et  in  ipsis  factia  inouit  nobis. 
Puto  quia  noo  sioe  causa  veoit  ad  ooptias.  Excepto 
miraoulo,  aliqnid  in  ipsofacto  myBteriietsacramentl 


latet.  PulsemuB  ut  aperiat,  et  de  vlno  inviBibili  io- 
ebriet  oos  :  quia  et  oos  aqua  eramus,  et  viuum  nos 
fecit,  sapientOB  nott  fecit;  sapimus  enim  Odem  ipsius, 
qoi  prius  insipienteseramus.  Et  forte  ad  ipsam  sa- 
pientiam  pertinet,  cum  honore  Dei,  et  com  laode 
majestatis  ejus,  et  cum  charitate  potentissims  mi- 
sericordiae  ejus,intellig6re  quidBitgestQm  in  hocmi- 
raculo. 

4.  Dominus  invitatusad  nuptias  venit.Quid  mirum 
8i  in  illam  domum  ad  nuptiaa  venit,  qui  in  hunc 
mundum  ad  nuptias  venil?  Si  enim  qoq  venit  adnu- 
ptias,  non  hic  habet  sponsam.  Et  quid  est  quod  ait 
AposloloB,  Apiavi  vos  uni  vtro,  virginem  eastam  exhi- 
here  Chrisio  ?  Quid  est  qood  timet  ne  virginitas  BpooBse 
Christi  per  aslotiam  diaboli  corrompator  ?  Timeo,  in- 
quit,  ne  sicut  serpens  Euam  seduxit  asiuiia  ii«a,  sic  et 
veslras  mentes  corrumpaniur  a  simpliciiaie  et  casiitate 
quss  est  in  Christo  (II  Cor.  xi,  2,  3).  Habet  ergo  hic 
sponsam  quam  redemit  sanguine  suo,  et  cui  pignus 
dedit  Spiritum  eaoctum  (Id.  i,  22).  Eruit  eam  de 
mancipatu  diaboli  :  mortuus  estpropter  delicta  ejus, 
resurrexil  propter  justiQcationem  ejus  (Rom,  iv,  25). 
Quis  oflferet  tanta  sponsae  suffi  ?  Offerant  homines 
quelibet  ornamenta  lerrrarum ;  aurum,  argentom,  la- 
pides  prctiosos,  equos,  mancipia,  fondos,  praedia  : 
numquid  aliquis  offeret  saoguinem  suum  ?  Si  eoim 
sanguinem  suum  sponsse  dederit,  non  eritqui  ducat 
uxorem.  Dominusautem  securus  moriens,  dedit  san- 
guinem  suum  pro  ea  qoam  resurgens  haberet,  quam 
sibi  Jam  conjunxerat  in  utero  Virgiois.  Verbum  eoim 
spoosus,  et  spoQsa  caro  humaoa ;  et  utrumque  unus 
Filius  Dei,  et  idem  fllius  hominis  :  ubi  factus  est  ca- 
put  Ecclesifle,  ille  uterus  virginis  Maris  thalamus 
ejus,  inde  processit  lanquam  sponsus  de  thalamo 
8U0,  sicut  Scriptura  prndixil,  Et  ipse  tanquam  spon^ 
sus  procedens  de  thalanw  suOy  exsultavit  ut  gigas  ad 
currendam  vtam{Psal.  xvui,  6) ;  dethalamo  proces- 
sit  velut  spooBus,  et  invitatus  venit  ad  nuptias. 

5.  Gerti  sacramenti  gralia,  videtur  matrem  de  qua 
sponsus  prooessit,  non  agnoscere,  et  dioere  illi,  Quid 
mihi  ei  iibiest^  mulier?  nondum  venii  hora  mea,  Quid 
cst  hoc  ?  ideone  venit  ad  nuptias,  ut  doceret  matres 
contemni.*  Utique  ad  cujus  nuptiasveoerat,  ideo  do- 
ccbat  oxorem,  ut  niios  proerearet ;  et  ab  eis  quos 
ut  procrearot  optabat,  utique  honorari  cupiebat:  ille 
ergo  venerat  ad  nuptias,  ut  exhonoraret  matrem, 
cum  propter  fllios  habendos,  quibus  reddere  honorem 
parentibus  imperat  Deus,  ipss  nuptisB  celebrenlur, 
et  ducantoruxores?  Prooul  dubio,  fratres,  latet  ibi 
aliquid.  Nam  tanta  rcs  est,  ut  quidam,  quos  cavendos 
prssmonuil  Apostoius,  sicut  supra  commemoravimus, 
dicens,  Timeo  ne  sicui  serpens  Evam  seduxit  astutia 
sua,  sic  et  vesirae  menies  corrumpantur  a  simplicitate 
ei  rastitate  quge  es  in  Christo,  derogantes  Evangelio, 
et  dicentesquod  Jesus  non  sit  natus  de  Maria  Virgine, 
binc  argumenlum  sumere  conarentur  erroris  soi,  ot 
dioerent,  Quomodo  erat  mater  ejos,  ooi  dixit,  Quid 
mihi  et  tibi  est,  mulier  f  Respondendum  ergo  est  eia, 
et  diBsereQdum  qoare  hoo  dlxerit  DomiouB ;  oe  sibi 


14^3 


TRACTATDS  VIII.  CAPUT  II. 


1454 


aliquid  adversus  saQam  fidem  insanientes  invenisse 
▼ideaDtar,  unde  sponsffi  virginis  caslitas  corrumpa- 
tur,  id  est,  unde  fldes  Ecelesis  violetar.  Revera  enim, 
fratros,  corrumpitar  Gdeeeorum  qui  prsponont  men- 
dacium  veritati.  Nam  isli  qui  videntur  aic  bonorare 
Christum,  ut  negent  eum  carnem  habuisse,  nihil 
aliud  eum  quam  mendacem  praBdicant.  Qui  ergo 
mendacium  asdificant  in  hominibus,  quid  ab  eia  ex- 
pellunt,  nisi  veritatem?ImmittuDt  diabolum,  excln- 
doDt  Cbristura ;  immittuntadolterum^excludunt  spon- 
8um  :  parAnymphi  sciiicei»  vel  potius  lenones  ser- 
pentia.  Ad  hoc  enim  loquuntur  ut  serpens  possideat, 
Christus  exdudatur.  Quomodo  possidet  serpens? 
Quaodo  possidet  meudacium.  Quando  possidet  fal- 
sitae,  serpens  possidet  :  quando  possidet  veritae, 
Chrislus  possidet.  Ipse  enim  dinii,  Ego  sum  veritas 
[Joan.  xvfy  6) :  de  illo  aulem  dizit,  Et  in  verilnie  non 
stetiiy  quia  veritoi  non  est  in  eo  (Id.  viii,  44).  Sic  eat 
autem  veritas  Cbriftus,  ut  totum  verum  accipiae  in 
Christo.  Verum  Verbum,  Deus  flsqualis  Patri,  vera 
anima,  vera  caro,  verus  bomo,  verus  Deu8,vera  ua- 
tivitas,  vera  pasaio,  vera  mors,  vera  resurrectio. 
Si  aliquid  horum  dizeris  falsum,  intrat  putredo,  de 
veoeno  serpentis  nascunlur  vermes  mendaciorum,  et 
nihil  integrum  remanebit. 

6.  Quid  est  ergo,  inquit,  quod  ait  Dominus,  Quid 
mihi  et  tibi  est,  mulier  ?  Forte  in  eo  quod  sequilur 
osteudit  nobis  Dominus  quare  hoc  dixerit :  Nondum, 
inqoit,  venit  hora  mea,  Sic  enim  ait,  Quid  mihi  gt  libi 
est,  mulier  ?  nondum  venit  hora  mea,  Et  hoc  our  di- 
ctom  sit,  requirendum  est.Priusergohinc  resistamua 
baereticis.  Quid  dicit  serpens  veternosus,  venenorum 
insibilator  et  inspiralor  antiquus  ?  quid  dicit  ?  Non 
habuit  matrem  feminam  Jesus.  Unde  probas  ?  Quia 
dixit,  inquit,  Quid  mihi  et  tibi  est,  mulier  ?  Quis  hoo 
narravit,  ut  credamus  quia  boo  dixit?  quis  hoc  narra- 
vit  ?  Nempe  Joannes  evangelista.  At  ipse  Joannes 
evangelista  dixit,  Et  erat  ibi  mater  Jesu,  Nam  ita  nar- 
ravit  :  Altera  die  nuptise  factae  sunt  in  Cana  Gatilasx, 
et  erat  ibi  matcr  Jesu,  Venerat  autem  illuc  invitatus  ad 
nuptiascum  discipulis  suis.  Tenemus  duas  sententias 
ab  Evangelista  prolalas.  Erat  ibi  mater  Jesu,  E?an- 
geltsta  dixit:  quid  dixeril  malri  suae  Jesus,  ipse  Evan- 
gclista  dixit.  El  quomodo  dixit  respondisae  matri 
8oas  Jeeum,  ut  primo  diceret,  Ait  illi  mater  ejus,  vi- 
dete,  fratres,  ot  adversus  linguam  serpentis  muni- 
tam  virginitatem  cordis  habealis.  Illic  in  ipso  Evan- 
gelio  eo  ipso  evangelista  narrante  dicitur,  Erat  ibi 
maier  Jesu;2i,  Dixit  illimater  ejus,  Quis  hoc  narra- 
vit  ?  Joannes  ev angelista.  Et  quid  respondit  matri 
Jesns  ?  Quid  mihi  et  tibi  est,  mulier?  Quis  hoc  narrat  ? 
Idem  ipse  Joannes  evangellsta.  0  Evangelista  fidelis- 
sime  et  veracissime,  tu  mihi  narras  dixisse  Jesum, 
Quid  mihi  et  iibi  est,  mulier  ?  cur  ei  apposuisti  matrem 
quam  non  agnoscit  ?  Nam  tu  dixisti  quia  ibi  erat  tna- 
ter  JesUf  et  quia  dixit  ei  mater  efus :  car  non  potius 
dixisti,  Erat  ibi  Maria ;  et,  Dixit  ei  Maria  ?  Utrumque 
to  narras,  et,  Dixit,  ei  mctter  ejus ;  et,  Responditei  Je- 
sus,  Quid  mihi  et  tibi  ett,  mulier?  Qaare  boc,  nisi  qnia 


utrumqueverum  est?  Illi  autem  in  eo  volunt  credere 
Evangelistffi,  quod  narral  Jesum  dixisse  matri,  Quid 
mihiet  (ibi  est,  mulier  ?  et  in  eo  nolunt  credere  Bvan- 
gelislffiquodait,  Eratibi  materJesu;  et,  Dixit  ei  mater 
ejus,  Quis  est  autem  qui  resistit  serpenti  et  tenet  ve- 
ritatem,  cujus  virginitas  cordis  non  corrumpilar 
astutia  diaboli?  Qui  utrumqueverum  credit;  etquia 
erat  ibi  mater  Jesu,  et  quia  illud  respondit  matri 
Jesus.  Sed  sinondum  intelligitquemadmodumdixe- 
rit  Jesus,  Quid  mihi  et  tibi  est,  mutier?  interim  ere« 
dat  quod  dixerit,  et  quod  matri  dixerit.  8it  primQ 
pietas  in  credente,  et  erit  fructus  in  intelligente. 

7.  Interrogo  vos,  o  fideles  Christiani,  Erat  ibi  ma- 
ter  Jesu  ?  respondete,  Erat.  Undescitis?  respondete, 
Hoc  loquitur  Evangelium.  Quid  respondit  matri  Je- 
su8  ?  respondete,  Quid  mihi  et  tibi  est,  mulier  T  nafi- 
dum  venit  hora  mea.  Et  hoc  unde  scitis  ?  respondete 
Hoc  loquitur  Evangelium.  Nullus  vobis  corrampat 
hanc  fidem,  si  vultis  sponse  tervare  castam  virgini- 
tatem.  Si  autem  quttritur  a  vobis,  cur  hoc  matri  re« 
sponderit  ;  dicat  qui  intelligit :  qui  aotem  nondam 
intelligit,  firmissime  tamen  credat,  boc  respondissa, 
et  tamen  matrirespondisseJesam.  Haopietate  mere- 
bitur  etiam  intelligere  cur  ita  responderit,  si  orando 
pulset,  et  non  rixando  accedat  ad  ostium  veritatis. 
Tantum  caveat,  ne  dum  se  putat  sciTe^  aut  erubaacit 
neecire  cur  ita  responderit,  cogatur  credere  aat 
Evangelistam  fuisse  mentitum  qui  ait,  Erat  ibi  mater 
Jesu  :  aut  ipsum  Cbristam  falsa  morte  passum  pro- 
pter  delicta  nostra,  et  falsas  cicatricee  ostendisse  pro- 
pter  justiOcationem  nostram  ;  falsumque  dixisse,  Si 
manseritis  in  verbo  meo,  vere  disciputi  mei  estis  ;  et 
cognoscetis  veritatem,  et  veritas  tiberabit  vos  (Joan.  viiii 
31,  32).  Si  enim  falsa  mater,  falsa  caro,  faisa  mors, 
falsa  vulnera  paasionis,  false  cicatrices  resurrectionia; 
nonveritascredentes  in  eumysedpotiusfalsitas  libera- 
bit.  Imo  vero  falsitas  cedat  veritati,  et  confundanlur 
omnes  qui  propterea  se  volunt  videri  veraces,  quia 
Christum  conantur  demonstrare  fallacem  ;  et  nolunt 
sibi  dici,  Non  vobis  credimus  quia  mentimini;  cum 
ipsam  veritalem  dicanl  esse  mentitam.  Quibus  tamen 
si  dicamus,  Unde  nostis  dixisse  Cbristum,  Quid  mihi 
et  tihi  est,  mulier  ?  Evangelio  se  oredidisse  respondent. 
Cur  non  credunl  Evangelio  diccnti,  Erat  ibi  mater 
Jisu  ;  et,  Dixit  ei  mater  ejus  ?  Aut  si  hoc  mentitur 
Evangelium,  quomodo  ei  crediturquoddixeritJeaaa, 
Quid  mihi  it  tibi  est,  mutier?  Cur  non  potius  miaeri, 
et  qood  ita  non  extranes,  sed  matri  Dominusrespon- 
derit,  fideliter  credunt ;  et  cur  ita  responderil,  pie 
quflBrunt?  Multum  enim  interett  inter  eum  qui  dicit, 
Volo  scire  quare  Cbristus  hoo  matri  responderit;  et 
eum  qui  dicit,  Scio  quod  hoc  Christus  non  matri 
responderit.  Aliud  est  intelligere  velle  quod  claosam 
est,  aliud  noUe  credere  quod  apertum  est.  Qui  dicit, 
Scire  volo  cur  ita  Christus  roatri  responderit,  aperiri 
Bibi  vult  Evangelium  cui  credit :  qui  autem  dicit,  Scio 
qaod  hoo  Christus  non  matri  responderit,  iptnm 
Evaogelium  arguit  de  mendacio,  ubi  credidit  quod 
Cbristus  ita  responderit. 


1455 


IN  JOANNIS  EVANOELIUM,  S.  AUGUSTINI 


1456 


8.  Jam  ergo  si  placet,  fralres,  illis  repuUis,  et  in 
sua  c«titate  errantibus  semper,  nisi  humiliter  sanen- 
tur,  nos  quaeramus,  quare  Dominus  noster  sic  matri 
responderit.  Ille  singulariter  natus  de  Patre  sine  roa. 
tre,  de  matre  sine  palre  ;  sine  matre  Deus,  sine  patre 
homo  ;  sine  matre  ante  tempora,  sine  patre  in  (ine 
temporum.  Quod  respondit,  matri  respondil  :  quia. 
Erat  ibi  maler  Jesu ;  et,  Diint  ei  mater  ejus,  Hoc  totum 
Evangelium  loquilur.  Illic  novimus  quia  eraf  ibi  ma" 
ter  Jesu,  ubi  novimus  quod  dixerit  ei,  Quid  mihi  ei 
tibi  estf  mulier  ?  nondum  venit  hora  tnea.  Totum  cre- 
damus,  et  quod  nondum  intelligimus  requiramus. 
Et  primum  hoc  videte,  ne  forte  quomodo  invene- 
runt  Manichffli  occasionem  perfidiae  sus,  quia  dixit 
Dominus,  Quid  mihi  et  tihi  est,  mulier  ?  sic  invoniant 
mathematici  occasionem  fallaciaB  suae,  quia  dixit, 
Nondum  venit  hora  mea.  Et  si  hoc  secundum  mathe- 
maticos  dixit,  sacrilegium  fecimus  incendendo  codi- 
ces  eorum.  Si  autem  recte  fecimus,sicut  Apostolorum 
temporibus  factum  est  {Act,  xix,  19) ;  non  secundum 
eos  dixit  Dominus,  Nondum  venit  hora  mea,  Dicuut 
enim  vaniioqui  et  seducti  seductores,  Vides  quia  sub 
fato  erat  Ghristus,  qui  dicil,  Nondum  venit  hora  mea. 
Qoibus  ergo  prius  respondendum  est  ;  hfircticis,  an 
mathematicis  ?  Utriqueenim  aserpcnte  illo  veniunt, 
volentes  corrumpere  virginitatem  cordis  Ecclesis, 
quam  habet  in  integra  fide.  Primo  si  placet,eis  quos 
proposueramus,  quibus  quidem  jam  ex  magna  parte 
respondimus.  Sed  ne  arbilrentur  nos  non  habere 
quid  dicamus  de  his  verbis  qus  Dominus  matri  re- 
spondit,  vos  magis  adversus  illos  instruimus  :  nam 
illis  refellendis,  puto  quod  sufflciant  quas  jam  diota 

SUQt. 

9.  Gur  ergo  ait  matri  fiiius,  Quid  mihi  et  tihi  est, 
mulier  ?  nondum  venit  hora  mea,  Dominusnosler  Jesus 
Ghristus,  et  Deus  erat  et  homo  :  secandum  quod  Deus 
erat,matremnonhabebat;  secundum  quod  homoerat, 
haberat.  Mater  ergo  erat  carnis,  mater  huroanitatis, 
mater  in6rmitati8  quam  suscepit  propter  nos.  Miracu- 
lam  autem  quod  facturus  erat,  secundum  divinitatem 
facturus  erat,non  seoundum  inCrmitatem  ;  secundum 
qaod  Deus  erat,  non  secundum  quod  infirmus  natus 
erat.  Sed  inflrmum  Dei  fortins  est  hominibus  (I  Cor. 
I,  25).  Miraculum  ergo  exigebat  mater :  at  ille  lan- 
quam  non  agnoscit  viscera  humana,  operaturas  facta 
divina;tanquam  dicens,  Quod  de  me  facit  miraculam, 
noD  ta  genuisti,  divinitatem  meam  non  tu  genuisti : 
•ed  quia  genuisti  infirmitalem  meam,  tunc  tecogno« 
soam,  cum  ipsa  infirmitas  pendebit  in  cruce :  hocest 
enim,  Nondum  venit  hora  mea,  Tunc  enim  cognovit, 
qui  utique  semper  noverat.  Et  antequam  de  illa  oatus 
essel,  in  prndestinatione  noverat  matrem ;  et  ante* 
qnam  ipse  Deus  crearet,  de  qua  ipse  homo  crearetur, 
noverat  matrem :  sed  ad  quamdam  horam  in  mysterio 
non  agnoscit ;  etadquamdamhoram  quae  nondumve- 
nerat,  in  roysterio  rursus  agnoscit.  Tuno  enim  agno- 
▼it,  quando  illud  quod  peperit  moriebatur.  Non  enim 
moriebatur  per  quod  facta  eral  Maria,  sed  moriebatur 
quod  factum  erat  ex  Maria :  non  moriebatur  letemitas 


divinilatie,  sed  moriebatur  inGrmitas  carnis.  lllud  ergo 
respondit,  disceroens  in  fide  credenlium,  quis,  qua 
venerit.  Venit  enim  per  matrem  feminam,  Deus  et 
Dominus  coeli  et  terre.  Secundum  quod  Dominus 
oaundi,  quod  Dominus  coeli  et  terrae,  Dominus  utique 
et  MariaB ;  secundum  quod  creator  cceli  et  terrae,  crea- 
tor  et  Mariae :  secundum  autem  quod  dictum  est,  Fa- 
ctum  ex  muliere,  factum  sub  Lege  {Galat.  iv,  4),  Qlius 
Maris.  Ipse  Dominus  Mariae,  ipse  fllius  Marias :  ipse 
creator  Mari»,  ipse  oreatus  exMaria.  Noli  mirari  quia 
etfllius  et  Dominus  :  sicut  enim  Mari»,  ita  et  David 
dictus  est  filias ;  et  ideo  David  filius,  quia  Mariae  filius. 
Audi  Apostolum  aperte  dicentem,  Qui  factus  est  ei  ex 
semine  David  secundum  carnem  {Rom,  i,  3).  Audi  eum 
et  Dominum  David  ;  dicat  hocipse  David  :  DixitDomi- 
nusDominomeo,  Sedeaddexteram  meam  (PsaL  cix,  1). 
Et  ipse  Jesus  boc  proposuit  Judsis,  et  eos  inde  convi- 
cit  {Matth,  XXII,  45).  Quomodo  ergo  David  et  tllius 
et  dominus;  filius  Davidsecundam  carnem,dominus 
David  secundum  divinitatem  :  sicMariasflliussecun- 
dum  carnem,et  Marias  dominus  secundum  majestatem. 
Quia  ergo  non  erat  illa  mater  divinitatis,  et  per  divi- 
nitatem  futurum  erat  miraculum  quod  petebat;  re- 
spondit  ei,  Quid  mihiel  tibiest,  mulier ?  awi  neputes 
quod  te  negem  malrem,  Nondum  venit  hora  mea :  ibi 
enim  te  agnoscam,cum  pendere  in  cruce  coeperitin- 
flrmitas  cuj  us  mater  es.  Probemus  ai  verum  est.Quando 
passusest  Dominus,  sicutidem  evangelista  dicit,  qui 
noverat  malrem  Domini,  et  qui  nobis  insinuavit  etiam 
in  his  nuptiis  roatrem  Domini,  ipse  narrat :  Era/,  in« 
quit,  iltic  circa  crucem  mater  Jesu^  et  ait  Jesus  matri 
sum,  Mutier,  ecce  filiius  tuus :  et  ad  discipulum,  Ecce 
maier  tua  (Joan,  xix,  25-27).  Gommendat  matrem  di- 
scipulo:  commendatmatrempriormatremoriturus,et 
antematris  mortem  resurrecturus ;  commendat  homo 
homini  hominem.  Hoc pepererat  Maria.  Illahorajam 
venerat,  de  qua  tuno  dixerat,  Nondum  venit  hora  mea, 
10.  Quantum  arbitror,  fratres,  respoosuro  est  hae- 
reticis  :  mathematicis  respondeamus.  Et  ipsi  unde  co- 
nantur  convincere  quia  sub  fato  erat  Jesus  ?  Quia  ipse 
ait,  inquiunt,  Nondum  venit  hora  mea,  Ergo  illi  cre- 
dinius;  et  sidixisset,  Horam  non  habeo,  exelusisset 
mathematicos :  sed  ecce,  inquiunt,  ipse  dixil,  Non- 
dum  venit  hora  mea,  Si  ergo  dixisset,  Uoram  non  ha- 
beo,  exclusisset  malhematicos,  non   esset  unde  ca- 
lumniarentur  :  nunc  vero  quia  dixit,  Nondum  venit 
hora  mea,  contra  ipsius  verba  quid  possumus  dicere  ? 
Mirum  est  quod  mathematici  credendo  verbis  Ghri« 
eti,  conantur  conviucere  Ghristianos  quod  sub  bora 
fatali  viierit  Ghrislus.  Credant  ergo  Ghristo  dicenti, 
Potestatem  habeo  ponendi  animam  meam,  et  iterum  su- 
mendi  eam :  nemo  tollit  eam  ame,sed  ego  pono  eam  a 
meipso,  et  iterum  sumo  eam  {Id.  x,  18).  Ergone  ista 
poteetas  sub  fato  est?  Osteodanl  homioemqui  potesta- 
tem  hal>eat  quando  moriatur,  quamdia  vivat :  omnino 
non  ostendent.  Credant  ergo  Deo  dioenti,  Poteslatem 
habeo  ponendi  ayiimam  meam,  et  iterum  sumendi  eam : 
et  quaerantquare  sit  dictum,  Nondumvenit  hora  mea; 
nec  ideo  jam  sub  fato  ponant  cooditorem  ccsli  orea- 


1457 


TRACTATUS  IX.  CAPUT  11. 


1458 


torem  atqueordinatorem  siderum.  Quis  si  esset  fatum 
de  Bideribus,  oon  poterat  esse  sub  necessitate  siderum, 
conditor  siderum.  Adde  quia  non  solum  Christus  non 
habuit  quod  appeilas  fatum;  sed  nec  tu,  aut  ego,  aut 
ille«  aut  qnisqiiam  hominum. 

11.  Verumtamen  seducti  seducunt,  et  proponunt 
faliacias  hominibus  :  tendunt  ad  capiendos  homines, 
et  hoo  in  plateis.  Nam  qui  tendunt  ad  capiendas  fe- 
raSy  vel  in  silvis  atque  in  solitudine  id  agunt  :  quam 
infeliciter  vani  sunt  homines,  quibus  capiendis  in  foro 
tenditur  1  Nummosaccipiunt,  cum  sehomines  homini- 
buavendunt  ;danti8ti  num  mos,  ut  se  vanilatibus  ven- 
dact.  Intrant  enim  ad  mathematicum,  ut  emant  sibi 
dominos,  quales  mathematico  dare  placuerit ;  vel  Sa- 
turnum,  vel  Jovero,  vel  Mercurium,  vel  si  quid  aliud 
sacrilegi  nominis*  Intravit  iiber,  ut  nummisdatis  ser- 
vuB  exiret.  Imo  vero  non  intraret^  si  liber  esset :  sed 
intravit  quo  eum  dominus  error,  et  domina  cupiditas 
traxit.  Unde  et  YeritaB  dicit  :  Omnisqui  facit  peccaiuntf 
servus  est  peeeati  (Joan.  viii,  34). 

12.  Quare  ergo  dixit,  Nondum  venithoramea  ?  Ma- 
giB  quia  in  potestate  habebat  qaando  moreretur,  non. 
dum  videbat  esseopportunnm  ut  illa  potestate  utere- 
tur.  Quomodonos,  TratreB,  verbi  gratia^  sic  loquimur, 
Jam  certa  hora  est,  qua  exeamus  ut  celebremus  sa- 
cramenta  ?  8i  ante  exeamus  quam  opus  est,  nonne 
perversi  et  prsposteri  sumus  ?  Quiaergo  non  facimus, 
nisi  quando  opportunum  est ;  propterea  in  his  agen- 
diSyCnroita  loquimur,  fatum  consideramus  ?  Quid  est 
ergo,  Plondumvenithora  mea  ?Quando  ego  scio  oppor- 
tunum  me  pati,quando  passio  mea  utiiis  erit,nondum 
venit  ipsa  hora ;  tunc  voluntaie  patiar  :  ut  utrumque 
serves  S  ^t,  Nondum  venit  hora  mea  ;  et  Polestatem 
habeo  ponendi  animam  meam,  et  iterum  sumendi  eam. 
Venerat  ergo  habens  in  potestate  quando  morcretur. 
At  si  ante  moreretur  quam  discipulos  elegisset,  certe 
prspoBteram  esset :  si  esset  homo  qai  non  haberet  in 
potestate  horam  auam,  posset  ante  mori  quam  disci- 
polos  etegisset ;  etsi  forte  moreretur  jam  electis  cru- 
diliaque  discipulis,  prestaretur  ei,  non  ipse  hoc  face- 
ret.  At  vero  qui  venerat  in  manu  habens  quando  iret, 
quando  rediret,  quo  usque  excurreret,  cui  paterent  in- 
feri,  Don  tantum  morienti,  sed  et  resurgenti,  utnobis 
ostenderet  spem  immortalitatis  Ecclesic  suas,  in  ca- 
pite  ostendit  quod  membra  exspectare  deberent.  Re- 
sorget  etiam  in  csteris  membris,  qui  resurrexit  in 
capite.  Hora  ergo  nondum  venerat,  opportunitas  non- 
damerat.  Vocandi  erant  discipuli,annuntiandnmerat 
regnam  coBlorum,  faciend»  erant  virtutes,  commen- 
daoda  erat  divinitas  Domini  in  miraculis,  commen- 
daoda  erat  humanitas  Domini  in  ipsa  compassione 
mortalitatis.  lile  enim  qui  esuriebat^  quia  homo  erat> 
pavit  quinque  panibus  tot  millia,^qaia  Deus  erat :  qul 
dormiebat,  qaia  homo  erat,  ventis  et  fluctibus  impe- 
rabaty  qoia  Deus   erat.  Hasc  omnia  commendanda 
erant  prius,  ut  esset  quod  scriberent  Evangelistae, 
qaod  pr»  dioaretur  Bcclesin.  At  ub!  tantum  fecit, 
quantam  sufflcere  Judicavit ;  venit  hora  oon  neces- 

t  Id  aiiquot  Mtt.,  et  uirumque  verum  e$t. 


eilatis,  sed  voluntatis,  non  conditionis,  sed  potestatis. 
13.  Quid  ergo,  fratres,  quia  illis  et  illis  respondi- 
mus,  nihil  dicemus  quid  sibi  velint  hydrisB,  quid  aqaa 
in  vinum  conversa,  quid  architriclinus,  quid  sponsus, 
quid  mater  Jesu  in  mysterio,  quid  ipssnupti»?  Di- 
cenda  sunt  omnia,  sed  onerandi  non  estis.  Volui  qui- 
dem  in  nomine  Christi  et  hesterno  die,  quo  solet 
sermo  deberi  Gharitati  vestr»,  id  agere  vobiscum,  sed 
non  sum  permiHSUs  necessitatibus  quibusdam  impe- 
dientibus.  Si  ergo  placet  Sanctitati  vestrae,  hoc  quod 
ad  mysterium  pertinet  hujus  facti,  in  crastinum  diCfe- 
ramus,  et  non  oneremus  et  vestram  et  noslram  infir- 
mitatera.  Sunt forte  hodie  multi  qui  propter  solemnt- 
talem  diei,  nonpropteraudiendum  sermonem  conve- 
nerunt.  Grastino  qui  venient,veniantaudituri;  ulnec 
fraudemus  studiosos,  nec  gravemus  fastidiosoB* 

TIUCTATUS  IX. 

In  eamdem  Evangelii  lectionem,  Quid  mysterii  sU  in 
miraculo  faao  in  nuptiis  apud  Cana  Galilasx,  Cap,  ii, 
t.  Ml. 

4.  Adsit  Dominus  Deus  noster,  ut  donet  nobis  red- 
dere  quod  promisimus.  Hesternoenim  die,  si  memi- 
nit  Sanctltas  vestra,  cum  temporis  excluderemuran- 
gustia,  ne  sermonem  inchoatum  impleremus,  in  ho- 
diernum  distulimus,  ut  ea  quas  in  hoc  facto  evangelice 
lectionis  mystice  in  sacramentis  posita  essenty  ipso 
adjuvante  aperirentur.  Non  itaque  opus  est  jam  im- 
morari  diutius  !n  commendando  Dei  miraculo.  Ipse 
est  enimDeus  quiper  universam  creaturamquotidiam 
miracula  facit,  quas  hominibusnon  facilitate,  sed  as- 
siduitate  viluerunt  :  rara  autem  quoe  facta  sunt  ab  eo- 
dem  Domioo,  id  est  a  Verbo  propter  nos  incarnato, 
majorem  stuporem  hominibus  altulerunt :  non  quia 
majora  erant,  quam  sunt  ea  quae  quotidie  in  creatura 
facit,  sed  quia  istu  quae  quotidie  fiunt,  tanquam  na- 
turali  cursu  peraguntur ;  illa  vero  efficacia  potentise 
tanquam  prffisentis  exhibita  videnturoculishominum. 
Diximu9,  sicut  meministis,  resurrexit  unus  mortuus, 
obstupuerunt  bomines ;  cum  quotidie  nasci  qui  non 
erant,  nemo  mirelur.  Sic  aquam  in  vinum  conversam 
quis  non  miretur,  cum  boc  annis  omnibus  Deus  in 
vitibus  faciat?  Sed  quiaomnia  quffifecitDominusJe- 
8U8,  nonsolum  valent  ad  excitanda  corda  nostra  mi. 
raculis,  sed  etiam  ad  aedificanda  in  doctrina  fidei ; 
scrutari  nos  oportct  quid  sibi  velint  illa  omnia,  id  est, 
quidsignificeat.Horum  enim  omnium  significationes, 
sicut  recordamini,  in  hodiernum  distulimus. 

2.  Quod  Dominns  invitcitus  venit  ad  nuptias,  etiam 
excepta  mystica  significatione,  conflrmare  voluitquod 
ipse  fecit  nuptias  '.  Futuri  enim  erant,  de  quibusdixit 
Apostolus,  prohibentes  nubere  (I  ftm.  iv,  3),  et  di- 
centes  quod  malum  essent  nuptia?,  et  quod  diabolus 
eas  fecissel:  cum  idem  Dominus  dicatin  Evangelio,  in- 
terrogatusutrum  liceatbominidimittere  uxorem  suam 
ex  qualibet  causa,non  licere  excepta  causa  fornicatio- 
nis.  In  qua  responsione,  si  rneministis,  hocait :  Quod 
Deus  conjunxit^  homo  non  separet  {Matth.  xa,  3-6). 

i  Mss.  non  addunt  hic,  nuptias. 


1459 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM,  S.  AUGUSTINI 


1460 


Bl  qui  bene  eruditi  sant  in  fide  catholica,  no? erunt 
quod  DeuB  fecerit  nupiias,  etsicut  conjunctio  aDeo, 
ita  divortium  a  diabolo  sit.  Sed  propterea  in  causa 
fornlcationis  licet  uxorem  dimittere,  quia  ipsa  esse 
oxor  prior  noluit,  qus  fidem  eonjngalem  marilo  non 
■ervavit«Nec  illac  quas  virginitatem  Deo  vovent,  quan- 
qoam  ampliorem  gradum  honoriset  sanctitatis  in  Ec- 
olesia  lenant,  sine  nuptiis  sunt :  nam  et  ipsn  pertinent 
ad  nuptias  cum  tota  Ecclesia,  in  qaibus  nuptiis  spon- 
sas  est  Cbrislus.  Ac  per  hoc  ergo  Dominus  invitatus 
veniiad  nupiias,  utconjugaliscastitas  firmaretur,  et 
osienderetur  sacramentum  nupiiarum  :  quia  ei  illa- 
rum  nupiiarum  sponsus  personam  Domini  figurabat, 
cui  dictum  esi,  Servastivinumbonum  tuque  a(Uiuc.  Bo- 
num  enim  vinum  Ghristus  servavii  usque  adhuc,  id 
est,  Evangelium  suum. 

3.  Jam  enim  incipiamus  ipsa  sacrameniorum  operla 
detegere,  quantum  ille  donat  in  cojus  nomine  vobig 
promisimus.  Erat  prophetiaantiquislemporibus,  eia 
prophetiffi  dispensatione  nulla  tempora  cessaverunt : 
sed  illapropheiia,  quando  in  illaChrislus  non  intelii- 
gebatur,  aqua  erat.  In  aqua  enim  vinum  quodammo. 
do  latet.  Dicit  Apostolus  quid  inielligamus  in  ista 
aqoa  :  <.  Usque  ad  hodiernum,inquit,  diem,  quamdiu 
legitur  Moyses,  idipsum  velamen  super  cor  eorum 
posiium  est ;  quod  non  revelatur  S  quia  in  Chrislo 
evacuatur.  El  cum  transieris  ',  inquii,  iid  Dominum, 
aoferetor  velamen  »  (UCor.  iii,  14-i6).Velamendicit 
adopertionem  propheti»,  ut  non  intelligeretar.  Tolli- 
tur  velamen,  cum  iransieris  ad  Dominom  :  sic  toiii- 
tor  insipientia,  cum  iransieris  ad  Dominum,  ei  quod 
aqoa  erai,  vinum  tibi  fit.  Lcge  libros  omnes  prophe- 
ticos,  non  inteliecto  Gbristo,  quid  tam  insipidum  et 
fatuum  invenies?  Iniellige  ibi  Gbristum,  non  solum 
sapit  quod  legis,  sed  etiam  inebriat ;  muians  meniem 
a  corpore,  ut  prcteritaobliviscens,in  ea  qoaanieaant 
extendaris  (Philipp.  iii,  13). 

4.  Ergo  prophetia  ab  anii<|uis  iemporibus,  ex  quo 
prorsus  currit  ordo  nasceniiom  in  genere  humano,d^ 
Ghristonon  tacuit :  sed  occultum  ibi  erai ;  adhuc  enim 
erat  aqua.  Unde  probamus  quod  omDibos  iemporibus 
soperioribos  usque  ad  «tatem  qua  Dominus  venit, 
propbeiia  de  illonondefaii?  IpsoDominodicente.  Cum 
enim  resurrexissei  a  mortuis,  invenit  disoipulos  dubi- 
tantes  de  ipso  qoem  secuii  erant.  Videruntenim  eum 
mortuum,  et  non  speraveruntresurrecturum,  ettola 
spes  eorum  ooncidii.  Unde  ille  lairo  laudaius,  ipso 
die  meruii  esse  in  paradiso  ?  Qoia  in  cruce  fixus  iunc 
confessus  est  Gbristum  (Lttc.xxiii,  40-43),  quando  de 
illo  disoipuli  dubitaverunt.Ergo  inveniteosnutantes,  et 
quodam  modo  arguenies  seipsos  q  uod  in  illo  redemptio- 
nem  speraverant.  Dolebant  tamen  eom  sine  colpa  oc- 
cisum,  quia  noverant  innocentem.  Et  bocipsipost  re- 

>  Lov.,  nunc  revelatur.  Ai  ediU  alli  st  Mm.  habenl,  non 
revelatur;  pro  qao  apad  Apoitolam  legitur  in  Voltt..  mo' 
net  non  revelatum.  * 

.  J  Vulgata.conwr««  /iieriY. Ai  AagusUnusnonhicsolum. 
•ed  eUam  libro  12  contra  Paastiim,  eap.  4,  et  alibi  scribit, 

21.k!!TV  ^^^^*  8f«cam  epistrept^  sumpsit  iuierprec  a 
verbo  medio,  secunda  pertona. 


sorrectionem  dixeront,  cum  quosdam  eorom  tristes 
invenisset  in  via :  «  To  solos  peregrinaris  in  Jerusa* 
lem,  et  non  cognovisii  qua  factasunt  in  illa  isiis  die- 
bus?  Ilieautem  dixiieis  :  Qunf  Illi  autem  dixerunt : 
De  Jesu  Nazareno,  qui  fuit  vir  propheta,  potens  in  fa- 
otis  et  dictisinconspectu  Dei  et  universi  populi,quo- 
modo  hunc  tradiderunt  sacordotesetprincipes  noslri 
in  damnationem  moriis,  et  cruci  eum  fixerunt.  Nos 
aotem  sperabamus,  quia  ipse  erat  qui  redempttirus 
•sset  Israel;  ot  nunc  tertius  dies  agitur  hodie  S  ex 
quobacfactasunt.nHfficatquealiacumdixisset  unus 
exduobus  quos  invenitin  viaeunteB  ad  propinquum 
castellum ;  respondit  ipse  et  ait :  «  0  insensati  et  tar- 
di  corde  ad  credendum  super  omnia  qusB  locuti  sont 
PropheisB  1  nonne  hncomnia  oportebat pati  Ghristum, 
•l  introire  in  claritatem   suam?  Et  fuit  incipiens  a 
Moyse  ei  omnibus  Propheiis,  interpretans  illis  in  om- 
nibus  Scripturis,  quasde  ipsoerant.  •  Item  alio  loco, 
cum  etiam  palparise  manibusdiscipulorom  voluif,  nt 
erederenl  quia  in  oorpore  resurrexerat :  «  Hic  sunt, 
inquit,  sermones,  quos locutus  sum  ad  vos,  cum  adhuc 
essem  vobiscum,  quia  oporierel  impleri   omnia  quae 
scripia  suni  in   Lege  Mojsi,  et  Propbeiis,  et  Psalmis 
de  me.  Tunc  adaperuit  illis  sensum,  ut  intelligereDl 
Scripiuras,  et  dixii  illis  :  Quia  sic  scriptum  est,  pali 
Ghristum  *,  ei  resurgere  a  mortuis  tertia  die,et  praedi- 
cari  in  nomine  ejus  pcsnitentiam  et  remissionem  pec- 
catorum  in  omnes  gentes,  incipiens  ab  Jerusalem.  » 
S.His  ex  Evangelio,  qu»  certe  manifesta  sunt,  intel- 
leotis,  patebunl  illa  omnia  mysleria  quas  in  isto  miracu- 
loDominilatent.Videtequid8il,quiaoportebatimpIe- 
riin  Ghristo  qus  deillo  scripta  sunt.  Ubi  scripta  sunt  ? 
In  Lege,  inqu% et  ProphetiSf  et  Psalmis.  NihilScriptu- 
rarumveterumprsiermisit.  Illaerat  aqua ;  etideodi- 
cii  suntilli  a  Domino  insensati,  quia  eis  adhuc  aqua 
sapiebat,  non  vinum.  Quomodo  autem  fecit  deaqua 
vinum  ?  Gum  apeniit  eis  sensum,  et  exposuiieis  Scri- 
pluras,  incipiens  a  Moyse  per  omnes  Propbetas.  Unde 
jam  inebriaii  dicebant,  Nonne  cor  nostrum  erat  ardens 
invia,  cum  aperiret  nohis  Scripturas  {Luc.  xxiv,  13-47)? 
IntellexerunienimGbristum  in  bis  Libris  in  quibuseum 
non  noverant.  Mutavit  ergo  aquam  in  vinum  Dominus 
nosier  Jesus  Ghrisius,  et  sapit  quod  noo  sapiebat,  in- 
ebriatquoiinoninebriabat.Sienimjussissetindeaquam 
efiundi,  etsic  ipse  miiteret  vinum  ex  occultis  creaturaB 
sinibus^undefeeitetpanemquandosaturavittotmillia: 
non  enim  quinque  panes  babebant  quinque  millium 
hominum  saturitatem,  aut  saliem  duodecimcophinos 
plenos  (Matth.  xiv,  17-21),  sed  omnipotentia  Domini 
quasi  fons  panis  erat;  sicposseiet  effusaaquafinum 
infundere    :    quod   si  fecisset,     videretur  Scriptu* 
rasveteres  improbssse.   Gum  autem  ipsam  aquam 
convertii  in  vinum,  ostendit   nobis  quod  et  Scrip- 
iora  vetus  ab  ipso  est  :  nam  Jussu  ipsius    implets 
sunt  bydriae.   A  Domino  quidem  ei  illa  Scriptura; 

>  Mm.  plnres,  tertium  diem  agil  hodie ;  juxta  gr«c,  tri" 
iin  tautm  ^meran  agei  s^mercn, 

^  Er.  Lagd.  Ven.  Lot.  :  Quia  sic  scriptum  est,  et  sic 
9portebat  pati  Chrittum.  Abest  a  Mss.,  •(  sie  oportebat,  ui 
LoT.  animadveriuDt.    M. 


Uti 


TRACTATUS  IX.  CAP.  n. 


1402 


•ed    nibil    sapit,   sinon   ibi    Ghristus    intelligatar. 

6.  Intendile  aulem  quod  ipse  ait,  Qme  scripta  $unt 
in  Leg$,  et  Prophetis,  et  Psalmis  de  me.  Novimus 
aatem  Legem  ex  quibos  temporibus  narrct,  id  est,  ab 
ezordio  mundi  :iii  principio  fecit  Deus  calum  et  terram 
{Cen.  ly  i).  Inde  usque  ad  hoc  tempus  quod  nunc  sgi- 
mD8,  sexta  ntas  est,  ut  svpe  audistis  et  nostis.  Nam 
prima  aetas  computatur  ab  Adam  usque  ad  Noe  :  se- 
eanda  a  Noe  usque  ad  Abraham  :  et  sicut  Mattbaeus 
Evangelista  per  ordinem  sequitur  et  distinguit,  tertia 
ab  Abraham  usque  ad  David  ;  quarta  a  David  usque 
ad  transmigrationem  in  Babjloniam  :  quinla  a  trans- 
migratione  in  Babyloniam  usque  ad  Joannem  Bapli- 
atam  (Matih,  i,  17) :  sexta  inde  usque  ad  finem  sse- 
culi.  Propterea  et  sexta  die  fecit  Deus  hominem  ad 
imaginem  suam  (fien.  i»  27)  :  quia  sexta  ista  aQtate 
manifestatar  per  Evangelium  reformatio  mentisno- 
strSy  secunduro  imaginemejus  qui  creavil nos (Co/o;.*^. 
111,10)  ;  et  convertitur  aqua  in  vinum,  ut  jam  mani- 
feslalom  Cbristum  in  Lege  et  Prophetis  sapiamus. 
Ideo  erant  ibi  sex  hydrigBy  quas  jussit  impleri  aqua. 
8ex  ergo  illae  bydris,  sex  states  significant,  quibus 
non  defuit  prophetia.  Illa  ergo  tempora  sex,  quasi  ar- 
ticulis  distributaatquedistincta,  quasivasaessent  ina- 
nia,  nisi  a  Christo  implerentur.  Quid  dixi,  tempora 
qa«  inaniter  currerenl,nisiin  eis  Dominus  Jesus  pr»- 
diearetar?  Implets  sunt  prophetis,  plene  sunt  hy- 
driae  :  sed  ut  aqua  in  vinum  convertatur,  in  illa  tota 
prophetia  Ghristus  intelligatur. 

7.  Quid  est  ergOy  Capiebant  metretas  binas  vel  ter^ 
na^.^Mjsteriumnobismaximeistalocutiocommendat. 
Metretas  enim  dicii  mensuras  quasdam,  tanquam  si 
diceret  urnas,  amphoras»  vel  si  quid  bujusmodi.  No- 
men  mensursest  metreta,et  amensura  accepit  nomen 
ieta  mensura,  Mixpov  enim  mensuram  dicunt  Grsci : 
inde  appellatae  metret»^  Capiebant  ergo  metretas  binas 
vel  temas,  Quid  dicimus,  fratres  ?  Si  ternas  tanlum  di« 
ceret,  non  curreret  animus  noster  nisi  ad  myslerium 
Trinitatis.  Sed  forte  neo  sic  debemus  inde  cito  jam 
aensam  avertere,  quia  dixit  binas  vel  ternas  :  quia  no- 
minato  Patre  et  Filio,  consequenter  et  Spiritus  san- 
ctus  intelligendus  est.  Spiritus  enim  sanclus  non  est 
Patris  tantummodo,  aut  Filii  tantummodo  Spiritus  ; 
eed  Patris  et  Filii  Spiritus.  Scriptum  est  enim,  Si  quis 
dHexerit  mundum,non  estSpiritus^  Patrisin  illo  (I  Joan. 
iiy  13) :  item  scriptum  est,  Quisguis  autem  Spiritum 
Christi  nan  habet,  hic  non  est  ejus  {Rom.  viii,  9).  Idem 
autem  Spiritas  Patris  et  Filii.  Nominato  itaque  Patre 
ei  Filio,  intelligitnr  et  Spiritus  sanctus ;  quia  Spirilus 
eet  Patris  et  Filii.  Cum  autem  nominatur  Pater  et  Fi- 
Iio8,  tanquam  dus  metrets  nominantur,  cum  autem 
ibi  intelligitur  Spiritus  sanctus,  tres  metrets.  Ideo  non 
dictam  esljCapientes  metretasaliffi  binas,aliae  ternas: 
ged  iptas  sex  hydri»  capiebantmetrelas  binas  vel  temas, 
Taoquam  diceret,  El  quando  dico  binas,  etiam  Spiri- 
lam  Patrifl  et  Filii  oom  his  intelligi  volo  :  et  quando 
dico  temas»  ipsam  Trinitatem  manifeslius  enuntio. 

1 8ic  omnei  codicei.  At  Volgata,  charitas :  consentiente 
gr»co. 


8.  Quisquis  itaque  nominat  Patrem  et  Filium,opor- 
tet  ibi  intelligat  tanquara  charitatem  invicem  Palris 
et  Filii,quod  est  Spiritus  sanctus.  Fortassis  enimdis- 
cussae  Scripturs  :  quod  non  sic  dico,  ut  hodie  doccre 
possim,  aut  quasi  alliud  inveniri  non  possit :  sed  ta- 
men  fortasse  scrutals  ScriptorsB  indicant  quod  Spiri* 
tus  sanctus  charitas  est.  Et  ne  putetis  vilem  esse 
charitatem.  Quomodo  autem  vilis  est,  quando  omnia 
qu©  dicuntur  non  vilia,  chara  dicuntur  ?  Si  ergo  qu» 
non  sunt  vilia,  chara  sunt ;  quid  est  charius  ipsa  oha- 
ritate?  Sic  autem  commendafur  cbarilas  ab  Apostolo. 
ut  dicat  :  «  Supereminentiorem  viam  vobis  demon- 
stro.  Si  linguis  hominuro  loquarel  Angelorum,  cha- 
ritatem  autem  non  habeam,  factus  sum  sramentum 
sonans,  aut  cjmbalum  linniens  :  et  si  sciero  omnia 
sacramenta  ctomnem  8cientiam,et  habuero  prophe- 
tiam  et  omnem  fidem,  ita  ut  montes  transferam,  cha- 
ritatem  autem  non  habeam,  nihil  sum  :  et  si  distri- 
buero  omnia  mea  pauperibus,  et  tradidero  corpus 
meum  ut  ardeam,  charitatem  autem  non  habeam,  ni* 
hil  mihi  prodest  »  (I  Cor.  xii,  31,  xiii,  i-3).  Quanla 
est  ergo  cbaritas,  qus  si  desit,  frustra  habenturc-e- 
tera ;  si  adsit,  recle  *■  habentur  omnia?  Tamen  charita- 
tem  laudansapostolusPauluscopiosissimeatqueuber- 
rime,minus  de  illa  dixit  quam  quod  ait  breviter  apo- 
stolus  Joannes,  cujus  eslhoc  Evangelium.Neque  enim 
dubitavil  dicere,  Deus  charitas  est  (I  Joan.  iv,  16). 
Scriptum  est  etiam,  Quia  charitas  Dei  diffusa est  in  cor^ 
dibus  nostris  per  Spirilum  sanctum  qui  daius  est  nobis 
{Rom,  V,  5).  Quis  ergo  nominet  Patrem  et  Filium,  et 
non  ibi  intelligat  charitatem  Patris  etFilii?  Quam  cum 
habere  coeperit,  Spiritum  sanctum  habebit  :  quam  si 
non  habuerit,  sine  Spiritu  sancto  erit.  Et  quomodo 
corpus  tuumsine  spiritu,  quod  estanima  tua,sifuerit, 
mortuum  est ;  si  anima  tua  sine  Spiritu  sancto,  id  est, 
sine  charitate  si  fuerit,  mortua  deputabilur.  Ergo  me- 
tretas  binas  capiebant  hydrix,  quia  in  omnium  tempo- 
rum  prophetia  Pater  et  Filius  prsdicatur :  led  ibiest 
etSpiritus  sanctus  ;  ideoque  adjunctum  est,  veitemas. 
Ego  et  Pater,  inquit,  unum  sumus  (Joan.  x,  30) :  sed 
absil  ut  desit  Spiritus  sanotus,  ubi  audimus,  Ego  et 
Pater  unum  sumus.  Tamen  quia  Patrem  el  Filium 
nominavit,  capiant  hydri3S  binas  metretas;  sed  audi, 
vel  temas :  Ite,  baptizate  gentes  in  nomine  Patris  et 
Filii  et  Spiritus  sancli  (Matth.  xxviii,  19).  Itaque  in 
eo  quod  dicuntur  binae,  non  exprimitur,  sed  intelligi- 
tur ;  in  eo  vero  quod  dicunlur  vel  terns,  etiam  expri- 
milur  Trinitas. 

9.  Sed  est  et  alius  intellectus  non  prstermittendus, 
et  ipsum  dlcam  :  eligat  quisque  quod  placet ;  nos 
quod  suggeritur  non  subtrahimus.  Mensa  enim  Do- 
mini  est,  et  non  oportet  ministrum  fraudare  convivas, 
praesertim  sic  esurientes,  ut  appareat  aviditas  vestra'. 
Prophetia  quae  ab  autiquis  temporibus  dispensatur, 
adsalutem  omniumgentium  pertinet.  Ad  solumqui- 
dem  populum  Israel  missus  est  Moyses,  et  ei  soli  po- 
pulo  per  eum  Lex  data  est,  el  ipsi  Propheta  ex  ill 

&  In  Mss.  omittitar,  recte. 

>  Apud  Er.  Lugd.  Ven.  Lov.,  ut  apparet  avidUas  veslra.iL 


1463 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM,  S.  AUGUSTINI 


1464 


populo  fuerant,  et  ipsa  distributio  temporom  Beouo- 
dum  eumdem  populum  diBtincla  est ;  unde  et  hydrie 
dieuntur  secundum  purificaUonem  Judmorum :  sed  ta- 
men  quod  illa  prophetiaetiamciBlerisgentibusannun- 
tiabatur,  manifestum  est ;  quandoquidem  Gbristus  in 
eo  occultas  erat,  in  quo  benedicuntur  omnes  gentes; 
sicui  promissum  est  Abrahao  dicente  Domino,  In  se- 
mine  tuo  benedicentur  omne$  gentes  {Gen.  xxii«  iS). 
Nondam  autem  intelligebatur,  quia  nondam  aqua 
conversa  erat  in  vinum.  Ergo  omnibus  gentibusdis- 
pensabatur  prophetia.  Quod  ut  emineat  jucundius. 
de  siogulis  «tatibusytanquam  de  siogulis  bydriis,pro 
tempore  quasdam  commemoremus. 

10.  In  ipso  exordio  Adam  et  Eva  parentes  omnium 
gentium  erant,  non  tanturomodo  Judcorum  ;  et  quid- 
quid  figurabatur  in  Adam  de  Ghristo,ad  omnes  utique 
gentes  pertinebat,  quibus  salus  est  in  Ghristo.  Quid 
ergo  polissimum  dieam  de  aqua  prima  bydriae,  nisi 
quod  Apostolus  ait  de  Adam  el  Bva  ?  Nemo  enim  me 
dicet  prave  inlellexisse,  quando  intellectam  non 
meum,  sed  Aposloli  profero.  Illud  ergo  unum  quan- 
tum  mysterium  de  Ghristo  continel,  quod  commemo  * 
rat  Apostolus,  dicens,  Et  erunt  duo  in  came  una  .'sa- 
cramentum  hoc  magnum  est  (Ephes,  iii,  31  et  32)  ?  Et 
ne  quis  magnitudinem  istam  sacramenti  in  singulis 
quibusque  hominibus  uxores  habentibus  intelligeret, 
Ego  autem,  inqmi,  dico  in  Christo  et  in  Ecclesia.  Quod 
est  hoc  sacramentum  magnum,  Erunt  duo  in  came 
una .'  Gum  de  Adam  et  Eva  Scriptura  Qeneseos  lo- 
queretur,  unde  venlum  est  ad  hfflc  verba,  Propterea 
relinquet  homo  patrem  et  matrem,  et  adhasrebit  uxori 
sum;  et  erunt  duo  in  came  una  {Gen.  ii,  24).  Si  ergo 
Ghnstus  adhaesit  Ecclesis,  ut  essent  duo  in  carne 
ona,  quomodo  reliquit  Patrem  ?  quomodo  matrem  ? 
Reliquit  Patrem,  quia  cum  in  forma  Dei  esset,  non 
rapinam  arbitratus  est  esse  aqualis  Deo,  sed  semet- 
ipsum  exinanivit,  formam  servi  accipiens  (Philipp. 
II,  6,  7).  Hoc  est  enim,  reliqoil  Patrem,  non  quia  de- 
seruit  et  recessit  a  Patre ;  sed  quia  non  ea  in  forma 
apparuithominibusin  quafiqualisest  Patri.Qoomodo 
reliquitmatrem?  Relinquendosynagogam  JudaBorum, 
de  qua  secundum  carnem  natus  est ;  et  inberendo 
Buclesie,  quam  ex  omnibus  gentibus  congregavit. 
Ergo  et  prima  hydria  habebat  propheliam  de  Christo : 
sed  quando  ista  quc  loquor  non  pradicabantur  io  po- 
pulis,  adhuc  aqua  erat,  in  vinum  mulata  nondum 
erat.  Et  quia  illnminavit  nos  per  Apostolum  Domi- 
nus,  ut  ostenderet  nobis  quid  ibi  quereremus  in  ipsa 
una  senlentia,  Erunt  duo  in  came  una ;  sacramentum 
magnumin  Christoet  inEcclesia  ;idim  licet  nobisobique 
Ghristum  quarere,  et  de  omnibus  hydriis  vinum  po- 
tare.  Domit  Adam  ut  fiat  Eva  :  moritor  Ghrislus  ut 
fiat  Bcclesia.  Dormieoti  Ada  fit  Eva  de  latere  (^Gen. 
.11, 21) :  mortuo  Ghristo  lancea  percotitor  latus  (Joan. 
XIX,  34),  ut  profluant  sacramenta,  qoibus  formetur 
Ecclesia.  Gui  non  appareat  quia  in  illis  tuoc  factis  fu- 
tura  fignrata  sunt,  quandoquidem  dicit  Apostolus, 
ipsum  Adam  formam  futori  esse?(?ut  m/,  inquit, 
forma  futuri  (Rom.  v,  14).  Preflgurabantur  omnia 


mystioe.  Neque  enim  vere  non  poterat  Deos  vigilanti 
costam  educere,  feminamque  formare.  An  forte  ne 
doleret  latus  quando  costa  detraota  est,  propter  hoc 
oportebat  ut  ille  dormiret  ?  Quis  est  qui  sic  dormiat, 
ttt  ei  ossa  non  evigilaoti  evellantur?  An  quia  Deus 
evellebat,  propterea  homo  non  sentiebat?  Poterat 
ergo  et  vigilanti  sine  dolore  evellere,  qui  potuit  dor- 
mienti.  8ed  procul  dubio  hydria  prima  implebatur  : 
prophetia  illius  temporis  de  futuro  isto  tempore  dis- 
pensabator. 

11.  Ghristus  etiam  figuratus  est  in  Noe,  et  in  illa 
arca  orbis  terrarum.  Quare  enim  in  arca  inclusa  sunt 
omnia  animalia  (Gm.  vn,  7-9),  nisi  ot  significarea- 
tnr  omnes  gentes?  Non  enim  deerat  Deo  rursus  creare 
omne  genus  animalium.  Quando  enim  omnia  non 
erant,  nonne  dixit,  Producat  terra^  et  produxit  te**ra 
(/(/.  1,24)?  Unde  ergo  tnnc  fecit,  inde  reficeret;  verbo 
fecit,  verbo  reficeret  :  nisi  quia  mysterium  commen- 
dabat,  et  secundam  bydriam  propheticsB  dispensatio- 
nis  implebat,  ut  per  lignum  liberaretur  figura  orbis 
terrarum  ;  quia  in  ligno  figenda  erat  vita  orbis  terra- 
rum? 

12.  Jam  in  tertia  hydria,  ipsi  Abrahs,  quod  jam 
commemoravi,  dictum  est,  In  seminetuo  benedicentur 
omnes  gentes.  Et  quis  non  videat  cujus  habebat  figu- 
ram  unicus  ejus,  qui  sibi  ad  sacrificium,  quo  ipse 
immolandus  ducebatur,  ligna  portabat?  Portavit  enim 
Dominos  crucem  suam,  sicut  Evangelinm  loquitur 
(Joan,  XIX,  17).  Hoc  de  tertia  hydria  commemorasse 
suffecerit. 

13.  De  David  autem,  quid  dicam  quod  ad  omnes 
'  gentes  perlinebat  prophetia  ejus  ;  quiindo  modo  audi- 

vimus  Paalmum,  et  difficile  est  ut  dicatur  psalmus 
obi  hoc  non  sonet?  Sed  certe,  ut  dixi,  modo  canlavi- 
mus,  Surge,  Deusjudica  terram ;  quoniam  tu  hxredi- 
tahii  in  omnibus  gentibus  [Psal.  lxxxi,  8).  Et  ideo  Do- 
natiste  tanquam  projecti  de  nuptiis  :  sicut  ille  homo 
qui  non  habebat  vestem  naptialem,  invitatus  est  et  vc- 
nit,  sed  projectus  est  de  numero  vocatorum,  quia  non 
babebat  vestem  ad  sponsi  glorism  ;  qui  enim  suam 
gloriam  qusrit,  non  Ghristi,  non  habet  vestem  nu- 
ptialem  :  non  enim  volunt  consonare  voci  illius  qui 
amicus  erat  sponsi,  et  ait,  Hic  est  qui  baptixat  {Joan. 
I,  33).  Nftc  immerito  illi  qui  non  habebat  vestem  nu- 
ptialem,  hoc  per  increpationem  objeotum  est,  quod 
non  crat :  Amice^  quid  huc  venisti  ?  Et  sicut  ille  obmu- 
tnit  {Matth.  xxii,  11-13),  ita  et  isti.  Quid  enim  prodest 
strepitus  oris,  muto  corde  ?  No?erunt  quippe  intus 
apud  semetipsos  non  se  habere  quod  dicant.  Intus 
obmutuerunt,  foris  perstrepunt.  Audiunt,  velint  no- 
lint,  etiam  apud  se  cantari,  Surge,  DeuSf  judica  ter- 
ram ;  quoniam  tu  haereditabis  in  omnibus  gentibus  : 
et  non  commanicando  omnibus  gentibus,  quid  aliud 
quam  ae  exhaBredatos  esse  cognoscunt  ? 

14.  Quod  ergo  dicebam,  fratres,  quia  ad  omnes 
gentes  pertioet  prophetia  :  volo  enim  alium  sensum 
oslendere  in  eo  quod  dictum  est,  Capientes  metretas 
binas  vel  temas  :  ad  omnes,  inquam,  gentes  pertinet 
prophetia;  modo  commemoravimus  demonstratum  in 


1465 


TRACTATUS  X.  CAP.  II. 


1406 


Adam,  ^ttt  sst  farma  futuri.  Quis  auiem  nosciat  quod 
de  iUo  exortae  sunl  omnes  gentes ;  et  in  ejus  vocabulo 
quatuor  iitterie,  quatuor  orbis  terrarum  partes  per 
grffcas  appellationes  demoustrantur?  Si  enim  gr»oe 
dicantur,  Oriene,  OccideDS,  Aquilo,  Meridies,  sicut 
eas  pJerieqae  locis  sancta  Soriptura  commemorat ;  in 
cepitibus  verborum  invenis  Adam :  dicuntur  enim 
grcce  quatuormemorat8B  mundi  partes  ivaxoXTj.Sujic, 
spoxoc  (AtffY}fi€p{a.  Istaqualuor  nomina  8i  tanquam  ver- 
aus  quatuor  sub  invioem  soribas,  in  eorum  capitibus 
Adam  legitar.  Hoc  in  Noe  propter  arcam  figuratum 
est,  in  qua  erant  omnia  animalia,  quas  significabant 
omnesgentes  :  hoc  in  Abraham,  oui  apertius  diotum 
est,  In  semine  tuo  benedieentur  omnes  gentes  :  hoc  in 
David,  de  cujus  Psalmis,  ut  alia  omittam,  modo  can- 
tavimus,  Surge,  Deus,  judica  terram  ;  quoniam  tu  hx- 
reditabis  in  omnibus  gentibus,  Gui  enim  Deo  dicitur, 
Surge,  nisi  ei  qui  dormivit  ?  5ur^tf,  Deus.judiea  ter- 
ram.  Tanquam  diceretar,  Dormisti,  judicatus  a  terra  ; 
surge,  ut  judices  terram.  Et  quo  pertinet  iila  pro- 
phetia,  Quoniam  tu  kmreditabis  in  omnibus  gentibus  ? 

15.  Jam  vero  in  quinta  ABtale,  tanquam  in  quinta 
bydria,  Daniel  vidit  lapidem  prscisum  de  monte  sine 
manibasy  et  fregisse  omnis  regna  terrarum  ;  etcre- 
vissa  illum  lapidem,  et  faotum  esse  montem  magnum, 
ita  ul  impleret  universam  faoiem  terr»  (Dan.  ii,  34, 
^).  Quid  apertius,  fratres  mei  ?  Lapis  de  monte  prs- 
ciditur  :  ipee  est  lapis  quem  reprobaverunt  sdifi- 
eantee,  et  factus  est  in  capat  anguli  {PsaL  caivii,  22). 
De  quo  monte  prasoiditur,  nisi  de  regno  Judeorum, 
Dnde  Dominus  noster  Jesus  Ghristus  secundum  car- 
nem  natus  est  ?  Bt  prasciditur  sine  manibus,  sine 
opere  humano  ;  quia  sine  amplezu  maritali  de  vir- 
gine  ezortus  est.  Mons  ille  unde  prflBcisus  est,  non 
impleverat  universam  faciem  terra  :  non  enim  tenu- 
erat  regnam  Judeorum  omnes  gentes.  At  vero  re- 
gnom  Ghrieti,  universum  orbem  terrarum  oemimas 
occupare. 

16.  Jam  ad  seztam  «tatem  pertinet  Joannes  Ba- 
ptista,qao  nemo  ezsurrezit  m^or  in  natis  mulierum: 
de  qao  diotum  est.  Major  quam  propheta  (Matth.  zi, 
ii^  9).  Quomodo  et  ipse  ostendit,  quia  omnibusgen- 
tibus  missos  esi  Christus  ?  Quando  Judsi  feoerunt  ad 
eam  ut  baptizarentur,  et  ne  superbirent  de  nomine 
Abrabam,  Generatio^  inquit,  viperarum,  guis  ostendit 
vobis  fugere  ab  ira  ventura  ?  facite  ergo  fructum  dignum 
peemitentim  ;  id  est,  bumiles  estote  :  superbis  enim 
loqoebatur.  Unde  autem  erant  superbi  ?  De  genere 
earnis^  non  de  fructu  imitationis  patris  Abraham. 
Qoid  eis  tdiJNolite  dicere,  Patrem  habemus  Abraham : 
potems  est  enim  Deus  de  tapidibus  istis  suscitare  filios 
Abrahm  (Matth,  iii,  9.).  Lapides  dicensomnesgentes, 
noQ  propter  firmitatem,  sicut  lapis  dicut  est  quem 
reprobaveront  adificantes  :  sed  propter  stoliditatem 
etdoritiam  stultitiae,  quia  eis  quos  adorabant  similes 
faeti  erant :  adorabant  enim  insensata  sidiulacra,  pa- 
riter  ineensati.  Unde  iosensati  ?  Quoniam  in  Psalmo 
dicitor,  Similes  iltis  fiant  qui  faciunt  ea,  et  amnes  qui 
eon/idunt  in  eis  {PsaL  cziii,  8).  Ideo  cum  cosperint 


homines  Deum  adorare,  quid  audiunt  ?  Ut  sitis  filii 
Patris  veslri  qui  in  cettis  est^qui  solem  suum  facit  oriri 
super  bonos  et  malos,  et  pluit  super  justos  et  injuslos 
{Matth,  V,  45).  Quapropter  si  ei  fii  homo  similis  quem 
adorat ;  quid  est,  Potens  est  Deus  de  lapidibus  istis 
susdtare  fiUos  Abrahse  f  Nos  ipsos  inierrogemus,  et  vi- 
demusquiafaotum  est.Nosenimdegentibusvenimus; 
degentibus  autem  non  veniremus,  nisi  Deus  de  lapi- 
dibus  suscitasset  filios  Abrabs.  Facti  snmus  filii  Abru- 
hae  imilando  fidem,  non  nascendo  per  carnem.  Sicu^ 
enim  iili  degenerando  exhteredati  ;  sic  nos  imilaad^ 
adoptati.  Ergo,  fratres,  ad  omnes  gentes  pertinebat 
etiam  ista  sexls  hydriae  prophelia  ;  et  ideo  de  omni- 
bus  dictum  est,  Capientes  metreta*  binas  vel  temas. 

17.  Sed  quomodo  oslendimus  omnes  geuies  pcrti- 
nere  ad  binas  vel  ternas  metretas  ?  iEsiimantis  enim 
fuit  quodammodo,  ut  ipsas  diceret  binas,  jquas  dize- 
rat  ternas,  ad  commendandum  scilicet  sacramentum. 
.Quomodo  suntbins  melrets?  Gircumoisio  et  prcpu- 
tium.  Hos  duos  populos  Scriptura  commemorai,  et 
nuUum  praetermiltii  hominum  genus,  quando  dicit, 
Circumcisio  et  prxpuLium  {Coloss,  iii,  11) ;  in  duobus 
i^is  nominibus  habes  omnes  gentes  :  binffi  metret« 
sunt.  Uis  duobus  parietibus  de  diverso  venientibus  ad 
pacem  in  seipso  faoieudam,  lapisaoguiaris  faclusest 
Ghristus  {Ephes,  ii,  14-20).  Odlendamus  et  ternas 
melretas  in  eisdem  ipsisomnibus  genlibus.  Tres  erant 
fiiii  Noe  {Gen.  v,  3i),  per  quos  reparatum  esl  geoas 
humanum.  Unde  Dominus  ait :  Simile  est  regnum  coe- 
torum  fermento^  quod  accepit  mulier  et  abscondit  in  fa- 
rinx  mensuris  tribuSf  quoadusque  fermenlaretur  tolum 
{Luc.  ziii,  21).  Quffi  est  ista  mulier,  nisi  caro  Do- 
mini .'  Quod  esl  fermentum,  nisi  Evangelium  ?  Quae 
sunt  tres  mensurse,  nisi  omnes  gentes,  propier  tres 
fiiios  Noe  ?  Ergo  sex  hydriae  capientes  binas  vel  ternas 
metretas,  sez  sunt  aelates  temporum,  capientos  pro- 
phetiam  pertineutem  ad  omnes  gentes,  sivein  duo- 
bus  generibus  hominum  ;  id  est,  Judaeis  et  Grecis, 
sicut  sffipe  Apostolus  commemorat  {Rom,  ii,  9  ;  I  Cor, 
i,  24,  etc. ) ;  sive  in  iribus,  propter  Noe  tres  Oiios, 
slKnificatas.  Figurala  est  enim  propbetia  pertingens 
usque  ad  omnes  gentes.  Nam  in  eo  quod  pertingit, 
dicla  est  metreta,  sicui  dicit  Apostolus,  Accepimus 
mensuram pertingendi  usque  advos  {ii  Cor,  x,  13).  Gen- 
tibus  enim  evangelizans,  boo  ait,  mensuram  pertin" 
gendi  usque  ad  vos, 

TRAGTATUS  X. 

Ab  eo  Evangelii  tocOf  Posi  h»c  descendit  ad  Gaphar- 
naum  ipse  et  mater  ejus,  etc.,  usque  ad  id^  llle  au- 
tem  dioebat  detemplo  oorporis  sui.  Cap,  ii,  t-  i^'^^  • 

1.  In  Psalmo  audistis  gemitum  pauperis^  cujus 
membra  per  totam  terram  tribulatiooes  patiuntur 
usque  in  finem  saeculi.  Satis  agite,  fratres  mei,  esse 
in  his  membris  et  de  bis  membris  :  nam  tribulaiio 
tota  transitura  esl.  Vffi  gaudenlibus  {Luc,  vi,  25) !  Ve- 
ritas  dicii  :  Beati  lugentes^  quoniam  ipsi  consolabuntur 
(Matth,  V,  5).  Deus  homo  factus  est  :  quid  futurus  eet 
homo,  propter  quem  Deos  faotas  est  homo  ?  Hffio  spes 


1467 


IN  JOANNIS  EVANGBLIDM,  S.  ADGUSTINI 


1168 


consoletar  nosioomnitribulatione  et  tentatione  hujas 
vit».  Non  enim  ccssat  inimicus  persequi ;  et  si  non 
aperte  Baevil,  insidiis  agit.  Quid  enim  agit  ^  ?  Etsuperiam 
dolose  agebant  {Psal.  xxxiv,  20).  Indc  dictus  est  leo  et 
draco.  Sed  quid  dicitur  Christo  ?  Et  conculcabis  leonem 
et  draconem  {Psal,  zc,  13).  Leo  propler  apertam  iram, 
draco  propter  occultas  insidias.  Draco  ejecit  Adam 
de  paradiso,  idem  ipse  leo  persecutus  est  Ecclesiam, 
dicente  Pctro,  Quia  adversarius  vester  diabolus  sicut 
leo  rugiens  circuit,  quserensquem  devoret{\  Petr,  v,  8). 
Non  tibi  saevitinm  suam  perdidisse  diabolus  videalur : 
quando  blanditur,  tunc  magis  cavendus  est.  Sed  ioter 
has  omnes  insidias  et  ejus  tentationes,  quid  faciemus, 
nisi  quod  ibi  audivimus,  Egoaulem,  cummihimolesti 
essent,  induebam  mecilicioetkumiliabam  injejunio  ani' 
mam  meam,  Est  quiezaudiat,  ne  dubitetisorare:qui 
autem  exaudit,  intus  manet.  Non  in  montem  aliqnem 
oculos  dirigatis,  non  faciem  in  slellas  aut  solem 
aullunam  levetis.  Non  tunc  ezaudiri  vos  arbitreminif 
quando  super  marc  oratis :  imo  detestamini  taies 
orationes.  Munda  tantum  cubiculum  cordis :  ubi  fueris, 
ubicumque  oraveris,  intus  est  qui  exaudiat,  intus  in 
secreto,  quem  sinum  vocat  cum  ait,  Ei  oratio  meain 
sinu  meo  converleiur  (Psal,  xxxiv,  13).  Qui  te  exaudit, 
non  est  praeter  te.  Non  ionge  vadas,  nec  te  eztollas, 
ut  quasi  attingasillum  manibus.  Magissi  te  extuleris, 
cades:  si  le  humiliaveris,  ipse  appropinquabit.  Hic 
Dominus  Deus  noster  Verbum  Dei,  Verbum  caro 
factum,  Fillus  Patris,  Pilius  Dei,  Filius  hominis  : 
excelsus  ut  nos  faceret,  humilis  ut  nos  reRceret, 
ambulans  inter  bomines,  patiens  humana,  abscon- 
dens  divina. 

2.  Descendit,  ut  dicit  Evangelista,  in  Caphamaum, 
ipse  et  mafer  ejus,  et  /ratres  ejus,  el  discipuli  ejus,  et 
ibi  manserunt  non  multis  diebus.  Ecce  habet  matrem, 
habet  fratres,  habet  et  discipulos :  inde  fratres,  unde 
Diatrem.  Fratres  enim  Scriptura  nostra,  non  eos  solos 
appellare  consuevit,  qui  nascuntur  ez  eodem  viro  et 
femina,aut  ez  eodemutero,  autexeodempatre,  quam- 
vis  diversis  matribus  ;  autcerte  ex  eodemgradu^  velut 
compatrueles  aut  consobrinos  :  non  solum  hos  fratres 
novit  dicere  Scriptum  nostra.  Quomodo  loquitur,  sic 
inteiligenda  est.  Habet  linguam  suam  :  quicumque 
hanc  linguam  nescit,  turbatur,  et  dicit,  Unde  fratres 
Domino?Numenim  Mariaiterum  peperit?  Absil.  Inde 
ooBpit  dignitas  virginum.  Illa  femina  maler  esse  po- 
tuil,  mulier  esse  non  potuit.  Dicta  est  autem  mulier 

secundumfemineumsezum^nonsecundumcorruptio- 
nem  integritatis  :  et  hoc  ez  lingua  ipsius  Scriptur». 
Nam  et  Eva  statim  facta  de  latere  viri  sui,  nondum 
Gontacta  a  viro  suo,  nostis  quia  mulier  appellata  est : 
Et  formavit  eam  in  mulierem  {Gen,  ii,  22).  Unde  ergo 
fratres  ?  Gognati  Marin  fratres  Domini,  de  quolibet 
gradu  cognati.  Unde  probamus  ?  Ex  ipsa  Scriptura. 
rrnfer  Abrahae  dictus  est  Lot  (Id.  ziii,  8,  et  xiv,  14); 
iiiius  61  dt  fratris  ipsius.  Lege,  et  invenies  quia  Abra- 
ham  patruus  erat  Lot  (W.  xi,  J7, 3i),  et  dicti  Bunt  fra- 

«  Maxima  part  Mtt. :  Quid  enim  ait  ?  Et  super  iram. 


tret.  Unde,  niti  qaiacognati?  Kem  Jacob  Laban  Syrum 
babebat  avunculum  :  frater  enim  erat  Laban  matris 
Jacob,  id  est  Rebeccas  uxoris  Isaao  {Id.  zzviii,  2).  Lege 
Scripturam,  et  invenies  quia  fratres  dicuntur  avuncu- 
lus  et  sororis  filius  (Id.  zzix,  12-15).  Qoa  regula  co- 
gnita,  invenies  omnes  consanguineos  Marie  fratrcs 
esse  Ghristi. 

3.  Sed  illi  discipuli  magis  erant  fratres  ;  quia  ct 
itli  cognati  fratresnon  essent,  si  discipuli  non  essent : 
et  sine  oausa  fratres,  si  magistrum  non  agnoscerent 
fratrem.  Nam  quodam  loco  cum  ei  nuntiati  essent  ma- 
teretfratresejusforis  stantes,  illeautem  cum  disci- 
pulis  suis  loquebalur,  ait :  Qu^e  mihi  mater^  vel  qui 
fratres  ?  Et  extendens  manum  super  discipulos  suos,  di- 
xit,  lli  sunt  fralres  mei :  et,  Quicumque  fecerit  volunta' 
tem  Patris  mei,  Ule  mihi  mater,  H  frater,  et  soror  est 
{Matlh.  XII,  46  50).  Ergo  et  Maria,  quia  fecit  volunta- 
tem  Patris.  Hoo  in  ea  magniflcavit  Dominus,  quia  fecit 
volunlatem  Patris,  non  quia  caro  genuit  carnem*  In- 
tendat  Gharitas  vestra.  Propterea  cum  Dominos  in 
turba  admirabilis  videretur,  faoiens  signaet  prodigia, 
et  ostendens  qui  lateret  in  carne,  admirate  quffidHm 
anim»  dizerunt :  Felix  venter  qui  teportavit.  Et  ille: 
Imo  felices  qui  audiunt  verbum  Dei^  et  custodiunt  {Luc- 
XI,  27,  28).  Hoc  est  dioere,  Et  mater  mea  quam  ap- 
peiiastis  felicem,  inde  feliz  quia  verbum  Dei  custodit : 
non  quia  in  illa  Verbum  caro  factum  est,  et  babitavit 
Id  nobis  (Joan.  i,  14) ;  sed  quia  custodit  ipsum  Ver- 
bum  Dei  per  quod  facta  est,  et  quod  in  iHa  caro  fa- 
otum  est.  Homines  non  gaudeant  prole  temporali,  ex- 
BQltent  si  spiritu  junguntur  Deo.  Hnc  diximus  propter 
id  quod  ait  Evangelista,  quia  cum  matre  sua  et 
fratribus  suis  et  discipulis  habitavit  in  Gapharnaum 
paucis  diebus. 

4.  Inde  quid  sequitur  ?  Etprope  eratPascha  Judseo- 
rum,  et  ascendit  Jerosolymam.  Aliam  rem  narrat,  sicut 
80  habebat  recordatio  annnntianlis.  «  Et  invenit  in 
templo  vendentes  l>oves  etoves  et  columbas,  etnum- 
mulariot  sedentes  :  et  oum  fecissel  quasi  flagellum  de 
resticulis,  omnes  ejeeit  de  templo  ;  boves  qooque  et 
ofes,et  nummulariorum  effudit  aes,  et  mensas  subver- 
tit ;  et  his  qui  columbas  vendebant,  dixit,  Auferte  ista 
hinc,  et  nolite  faoere  domum  Patris  mei  domum  ne- 
gotiationis.  »  Quid  audivimus,  fratres  ?  Ecce  templum 
illud  iiguraadhuc  erat,  et  ejicitinde  Dominusomnes 
qui  sua  quasrebant,  qui  ad  nundinas  venerant.  Gl  quas 
ibi  vendebant  iili  ?  Qu»  opus  habebanl  homioes  in  sa- 
crificiis  illius  temporis.  Novit  euim  Gharitat  vestra 
quod  sacriflciailli  populo  pro  ejuscarnalitateetcorde 
adhuc  lapideo  talia  dala  sunt,  quibus  teneretur  ne  in 
idola  deflueret ;  et  immolabant  ibi  sacriflcia,  boves^ 
oves  et  columbas  :nosti8,  quia  legistis.  Hon  ergo  ma- 
gnum  peccatum,  si  hoc  vendebant  in  templo,  quod 
emebatur  ut  offerretur  in  templo  ;  et  tamen  ejecit  iode 
illos.  Quid,  8i  ibi  ebriosos  inveniret,  quid  faceret  Do- 
minus ;  si  vendentes  ea  quae  licita  sunt,  et  contra  Jn- 
stitiam  non  sunt^quffienimhoneateemuntur,  nonil- 
lioite  venduntur),  ezpulit  taroen,  et  non  est  paasus 
domom  orationis  fleri  domum  negotiationia  ^  Sl  nego- 


1469 


TRACTATUS  X.  CAP.  II. 


1470 


tiatioaif  domus  noo  debet  fieri  domus  Dei,  potationis 
debet  fieri  ?  Nos  autem  qnaado  isla  dicimus,  stridunt 
dentibos  suis  adversua  nos  :  el  consoiatur  nos  psal- 
mo8  qoem  audistis,  Striderunt  super  me  denlihut  suis, 
Novimus  et  nos  andire  unde  curemnr,  etsi  iiigeminan- 
tur  flagclla  Gbristo,  quia  flagellalur  sermo  ipsius  : 
Congregala  surUf  inquil,  in  vne  flagella,  ei  nescierunt^. 
FlagellatusestflagellisJudeorum^flagellaturblasphe- 
miisralsorumchristianorum:  multiplicantflagella  Do- 
raioosuo,  et  nesciunt.  Faciamus  nos,  quantum  ipse 
idjayat,  Ego  autem,cummihifnoletti  essent,  induebam 
me  cilicio,  et  humiiiabam  in  jejunie  animam  meam 
[PsaL  xxxiv,  13-16). 

5.  Dicimustamen,  fratres  (non  enim  et  ipse  peper- 
cit  illis  :  qui  flagellandus  erat  ab  eis,  prior  illosfla- 
gellaTit),8ignumqaoddamnobi8  ostendit,  quod  Tecit 
flagellomderestioulis,  et  inde  indisciplinatos,  nego- 
tialionem  de  Dei  templo  racientes,  flagellavit.  Etenim 
oniisqoisquein  peccatissuis  restem  sibi  tezit.  Prophela 
dicit,  V3B  his  qui  trahunt  peccata  sicul  restem  longam ! 
(/sai.  v,  18,  sec.  LXX).  Quis  racit  restem  longuam  ? 
Qui  peccato  additpeccatum.  Quomodo  adduntur  pec- 
cala  peccatis?  Cum  peccata  quee  racta  sunt,  coope- 
rionlor  aliis  peccalis.  Furtum  recit,  ne  inveniatur 
qoia  *  recit,  querit  mathematicum.  Surfioeret  rur- 
tum  recisse;  quare  vis  adjangere  peccatum  pecoato? 
ecee  doo  peccata.  Bum  de  mathematicum  probiberis 
accedere,  blasphemas  episcopum  :  eoce  tria  pecoata. 
Com  aodis,  Mitteilium  roras  de  Ecclesia ;  dicis,  Duco 
me  ad  partem  Donati  :  ecce  addis  quartum.  Crescit 
restis :  time  restem.  Ronum  est  tibi  ut  hic  inde  cum 
flagellaris,  corrlgaris  ;  ne  in  fine  dicatur,  Ligate  illi 
pedes  et  manuSf  et  projicite  eum  in  tenebras  exteriores 
(Matth,  ziii,  13).  Criniculis  enim  peccatorum  suorum 
unusquisque  constringitur  {Prov,  v,22).  IlludDomious 
dicit,  illud  alia  Scriptora  dioit ;  sed  otrumque  Domi- 
noBdicit.  De  peccatis  suis  ligantur  homines,  et  mit- 
tontor  in  tenebras  ezteriores. 

6.  Qoi  soottamen  qui  venduntboves?  ut  in  figora 
qoeramos  mjsteriom  racti.  Qui  sunt  qui  oves  vendant 
etoolombas?  Ipsisantqui  sua  quaBrunt  in  Ecclesia, 
Qon  qoe  Jeso  Christi  {Philipp.  ii,  21).  Venale  habent 
totumyquinolunt  redimi  ^  :  emi  nolunt,  et  ?endere 
volaot.  Bonum  est  enim  eis  ut  redimantur  sanguine 
Cbristi,  ut  perveniant  ad  pacem  Christi.  Quid  enim 
prodest  acquirere  in  hoc  ssculo  quodlibet  temporale 
tt  transitorium,  sive  sit  pecunia,  sive  sit  voluptas  ven- 
triaetgottaris,8ive  sit  honor  in  laude  humana?  Nonne 
omnia  fomos  et  ventus  ?  nonne  omnia  transeunt,  cur- 
ront  ?  Et  vn  his  qui  haserint  transcuntibus,  quia  si- 
maltranseont.  Nonne  omnia  fluvius  praeceps  currens 
>n  n3are?  Et  fs  qai  ceciderit,  quia  in  mare  trahetur. 
Ergo  tenere  debemus  omnes  aflectas  a  talibus  concu- 
piscentiis.  Fratres  mei,  qui  lalia  qusrunt,vendunt. 
KametSimooiileideo  volebat  emere  Spiritum  sao- 
etom.qoiavenderevolebalSpiritumsanctum  {Act,  viii, 

<  Edi^,n€sciibant.Hs§.^n4teierunt,  At  Vulgata,t>;torat;t. 
*  LoT.,  qui.  Csteri  codic«8,  quia, 
'  Nss.,  quia  nolunt  redimi. 


18, 19);et  putabat  Apostolos  meroatores  tales  esse, 
quales  Dominus  de  templo  flagello  ejecit.  Talis  enim 
ipse  erat,  et  quod  venderet  emere  volebat :  de  illis 
erat  qui  oolumbas  vendunt.  Etenim  in  columba  appa- 
ruit  Spiritus  sanctus  (Matlh.  iir,  16).  Qui  ergo  vcndunt 
columbas,rralrc8,quisunt,nisi  qui  dicunt,  Nos  damus 
Spiritum  sanctum  ?  Quare  enim  hoc  dicunt,  et  quo 
pretio  vendunt?  Pretio  honoris 8ui.  Accipiunt  prelium 
catbedras  temporales,  ut  videantur  ipsi  vendero  co- 
lumbas.  Caveant  a  flagello  de  resticulis.  Columba  non 
est  venalis  :  gratis  datur,  quia  gratia  vocatur.  Ideo, 
rratres  mei,  quomodo  videtis  eos  qui  vendunt,  propo- 
larios  *,  quisquo  (juod  vendit  laudat  :  quot  propo- 
8itarecerunt?AIterum  propositumhabet  Carthagine 
Primianus,  alterum  habet  Maximianus,  alterum  ha- 
bet  in  Mauritania  Rogatus,  alterum  habent  in  Nu- 
midiailli  et  illi,quosjamnecnominare8arficimus(fl0. 
Circuit  ergo  aliquis  emere  columbam,  unusquisque 
ad  propositum  suum  laudat  quod  vendit.  Avertatur 
illius  cor  ab  omni  vendenfe,  veniat  ubi  gratis  ac- 
cipitur.  Nec  sic  crubescunl,  rratres,  quia  per  ipsas 
dissensionessuasamarai^et  malitiosas,  cum  sibi  tri- 
buont  quod  non  sunt,  cum  exolluntur  fputantes  se 
aliquid  esse  cum  nihil  sint  {Galat.  vi,  3),  tot  partes  de 
se  recerunt.  Sed  quid  in  eis  impletum  cst  quod  nolunt 
corrigi^nisiquodaudistisin  Psalmo,  Discissi  sunty  nee 

compuncli  sunt  ? 

7.  Qui  ergo  boves  vendunt?  Boves  intelligunlur 
qui  nobis  Scripturas  sancl«s  dispensavcrunt.  Boves 
erant  Apostoli,  boveserant  Prophelae.Undodicit  Apo- 
stolus : «  Bovi  triturandi  os  non  inrrenabis.  Numquid 
de  bobus  pertinet  adOeuni?  An  propter  nos  dicit? 
Propter  nos  enira  dicit ;  quia  debet  in  spe  qui  arat 
arare, et  Iriturans in  spe  participandi » (I  Cor,  ix,  9, 10). 
Ergoillibovesreliqueruntnobis  memoriam  Scriptu- 
rarum.  Non  enim  de  suo  dispensaverunt,  quia  glo- 
riam  Domini  quaesierunt.  Quid  enim  audistisin  ipso 
Psalmo?  Et  dicant  sempery  Magnificetur  Dominus,  qui 
volunt  pacem  servi  ejus  {Psal,  xxxiv,  16,  27).  Servus 
Dei,  populus  Dei,  Ecclesia  Dei.  Qui  volunt  pacem  Ec- 
clesi»  ipsius,  magnificent  Dominum.  non  servum  ;  ct 
dicant  semper,  Magnificetur  Dominus,  Qui  dicant  ?  Qui 
volunt  pacemserviejus.  Ipsius  populi,  ipsius  servi  vox 
est  illa  evidens,  quam  in  lamentalionibus  audistis  in 
Psalmo.etmovebaminicumaudirelis, quia  indeeslis. 
Quod  caulabatur,ab  uno  doomnibus.cordibus  resona- 
bat.  Feliccsquiseinillisvocibus  tanquam  iu  speculo 

1  In  tribuB  cod icibus, popu/artof.  Sedmelius  in  ceterid, 
«ropo/arioi,  id  e8tpro;/o/a-*;quam  vocem  origioe  grscam 
alii  putant,  duclani  a  verbo  pdietn^  veudere  :  AofirnPtinus 
vero  bic  latinam  omoino.esse,  et  natam  ex  eo  sif^uificat, 
quod  venditor  quitque  merces  ad  propositum  laudat. 

(a)  Capita  indichl  factionum  aliquot,  quibusDonRlislaB 
inter  se  ipsi  di»cindebaDtur,adeo  ut  ractio  q»j»que  jactaret 
Baptismum  integrum  validumque  nonniaiapudpereperiri. 
Ouade  re  Augustiuus  in  lib.  1  de  Baptigmo  coutra  Dona- 
tistae,  cap.  6:«  Eadem,  ait,  pareDonati  in  multaminulissi. 
«  ma  rrosta  conscisBa  eat,  quae  omnes  mmut»  particula 
«bancunam  multo  grandiorem,  in  qua  Primianu8  0st,de 
«  recepto  Mazimiaoistarum  Baptismo  reprehenduut,et  sin- 
«  guln  conantur  asserere  apua  ee  tantummodo  verum  Ba- 
«  pti0mum  remansiese.nUePrimianoetMaximianoconsuIe 
Enarr.  2  in  Psal.  36,  serm.  2,  n.  18-23 ;  de  Rogato,  epiufc. 
93^  ad  Vincentium. 


MHl 


1471 


IN  JOANNIS  EVAN6EL1DM,  S.  AUGUSTINI 


147SK 


cognoBcebanl.  Qui  ergo  volunt  paoem  servi  ejus,  pa- 
odm  populi  ejus,  paoem  unius  quam  dicit  ttntcdm,  et 
quam  vult  erui  a  leone,  Erue  de  manu  canii  unicam 
meam  (Psal.  xxi,21  et  22)1  Qui  dicunl  semper,  Ma- 
gnificetur  Dominus,  Ergo  bovesilHDominum  magniG- 
caveruni,  non  se.  Videte  bovem  magnificantem  Do- 
minum  suum,  quia  agnovit  bos  possessorem  suum 
(Isai.  1^3) :  attendite  bovem  timentem  ne  deseratur 
possessor  bovis,  ct  in  bove  prssumatur;  quomodo 
cxpavescitcosquivoluntinillo  ponere  spem  :  «  Num- 
quid  Paulus  pro  vobis  crucifixus  est  ?  aut  in  nomine 
PauU  baptizati  estis  •  (I  Cor.  i,  13)?  Quod  dedi,  non 
egodedi :  gratisaccepislis,  columba,de  ccslo  descen- 
dii.  «  Ego,  »  inquit,  «  plantavi,  Apollo  rigavit;  sed 
Deus  incremenlum  dedit :  neque  qui  plantat  est  ali- 
quidy  neque  qui  rigat,  sed  qui  inorementum  dat 
Deus  (Id.  III,  6,  7).  Et  dicant  semper,  Magnifloetur 
bominus,  qui  volunt  pacem  servi  ejus.  » 

8.1stiautem  deSoripturis  ipsis  fallunt  populos,  ul 
aocipiant  ab  ipsis  bonores  et  laudes,  et  oon  conver- 
tantur  bomines  ad  verilatem.  Quia  vero  ipsis  Bcripto- 
ris  fallunt  populos,  a  quibos  qusrunt  booores  ;  ven- 
dunt  bofes,  vendunt  et  oves,  id  est  ipsas  plebes.  Et 
coi  venduot,  nisi  diabolo?  Namque,  fratres  mei,  si 
Ghristi  unica  Ecclesia  est,  et  una  est ;  quidquid  inde 
prsciditur,  quis  toilit,  nisi  leo  ille  rugtens  et  circom- 
ieos,  quffireos  quem  devoret  (1  Petr,  v,  8)?  Yn  his 
qui  prasciduntur  I  nam  iliaingretapermanebit.  Novit 
enim  Dominus  quisunt  eju8(II  rtm.  ii,  19).  Tamen 
quantum  in  ipsis  est,  vendunt  boves  et  oves,  vendunt 
etcolumbas  :  observenl  flagellum  peccatorum  suo- 
rum.  Certe  quando  aliquid  tale  patiuntur  propter 
istas  iniquitates  suas,  agnoscant  quia  Dominus  fecit 
flagelium  de  resticuiis,  et  ad  hoc  admonet  eos  ul  mu- 
tent  se,  ut  non  sint  negotiatores  :  nam  si  ee  non  mu- 
taverint,  audient  in  flne,  Liyate  illis  manus  el  pedesy 
et  projicUe  in  tenebras  exterioree. 

9.  Tunc  scriptum  esse^  Zelus  domus  tu«  comedil  me^ 
recordati  sunt  discipuli :  quiazelo  domns  Dei  ejecit 
istos  de  templo  Dominus.  Fratres,  unusquisque  chri- 
stianus  in  membris  Ghristi  zelo  domus  Dei  comeda- 
tur.  Quis  oomeditur  zeiu  domos  Dei  ?  Qui  omnia  qua 
forteibi  videt  perverta,  satagit  corrigi,  oupil  emen- 
dari  ^  non  quiescit :  si  emendare  non  potest,  tolerat, 
gemit.  Non  excutitor  de  area  graoum,  sustintl  pa- 
leam  ;  ot  intret  in  borreom,cumpaleafuerit  separata. 
ToaDteborreum,  sigraoumes,  noli  excnti  de  area; 
ne  prius  ab  avibus  colligaris,  quam  in  horrenm  con- 
gregeris.  Aves  enim  ccDli  aeris  potestates  eispectant 
aliquid  rapere  de  area,  et  non  rapiunt  nisi  quod  inde 
foarit  excussum.  Ergo  zelus  domus  Dei  oomedat  te  : 
ooumquemque  chrisliaoom  zclus  domus  Dei  com- 
edat,  io  qua  domo  Dei  membrum  est.  Noo  eoim  magis 
ostdomustua,  quam  domus  ubi  babes  salotem  sem- 
l'iterM.->m.  Domum  tuam  intras  propter  requiem  tem- 
poralem  ;  domum  Dei  intras  propter  reqoiem  sempi- 
teroam.  Si  ergo  io  domo  toa  oe  qoid  perversum 
fiat  satagis ;  io  domo  Dei  ubi  salus  propoaitt  est  et  re- 

i  8ic  Msf.  At  edili,  satagit  emendmre,  cupU  eorrigere. 


quies  sine  fine^  debes  pati  quantum  in  te  est,  si  quid 
forte  perfersum  videris  ?  Verbi  gratia,  fides  fratrem 
currere  ad  theatrum.'  prohibe,  mone,  contristare,  ai 
zelos  domus  Dei  comedit  te.  Vides  aiios  oorrere  et 
ioebriari  velle,  et  hoc  velle  in  locis  sanctis,  quod  nus- 
quam  decet  ?  prohibe  quos  potes,  tene  qoos  potes, 
terre  quos  potes,  qoibus  potes  blaodire ;  noli  tamen 
qoiescere.  Amicus  est  ?  admoneatur  leniter.  Uxor  est  ? 
severissime  refrenelor.  Anoilia  est?  etiam  verberibus 
compescatur.  Fac  quidquid  potes,  pro  persona  quam 
portas ;  et  perflcis,  Zelus  domus  tum  comedit  me,  8i 
autem  fueris  frigidus,  marcidus,  ad  te  solumspectans, 
et  quasi  tibi  sufflciens,  et  dicens  in  corde  tuo,  Qoid 
mihi  est  curare  alieoa  peocata?  soffloit  mihi  aoima 
mei;  ipeam  integram  servem  Deo  :  eia,  non  tibive- 
nit  in  mentem  servos  ille  qui  abscondit  talentam,et 
noluit  erogare  ?  Numquid  enim  accoBatos  est  quia 
perdidit,  et  non  quia  sine  lucro  servavit  (Matth.  xxv, 
25-30)  ?  Sic  ergo  audite,  fratres  mei,  ut  non  quiesca- 
tis.  Ego  vobis  consiliom  datoros  som:  det  ilie  qui  io- 
tosest;  quia  etsi  per  me  dederit,ille  dat.  Nostis  qoid 
agalisunusquisqueindomo  sua  cnmamico,cnm  in- 
quilino,  cnm  cliente  soo,oum  majore,  cum  mioore: 
qoomodo  dat  Deus  aditum,  quomodo  aperit  januam 
verbo  suo,  nolite  quiescere  lucrari  Ghristo ;  quia  lu- 
crati  estis  a  Ghristo, 

10.  u  Dixerunt  illi  JudaBi  :  Quod  signom  osteodis 
nobis,  qoia  h«c  facis  ?  »  Et  Domioos  :  <c  Solvite  lem- 
plom  hoc,  etio  tribos  diebos  excitabo  illud.  Dixeruot 
ergo  JudflBi :  Quadraginta  et  sex  aoois  «dificatom  est 
templum  hoc,  et  tu  dicis,  lo  tribus  diebus  expitabo 
illud  ?  »  Garo  eraot,  caroalia  sapiebant :  ille  vero  lo- 
qoebator  spiritualiler.  Quis  autem  posset  iotelligere 
de  quo  templo  dioebat?  Sed  noomoltomqosrimus; 
per  Evaogelistam  oobis  aperoit,  dixit  de  qoo  templo 
dioeret :  Sotvite  tempium  hoc,  et  in  tribus  diebus  exci- 
tabo  illud,  Quadraginia  et  sez  annit  asdi/icatum  est 
templumj  et  triduo  suscitabis  illud  f  Dicebat  attl#m,  ail 
Evaogelista,  de  templo  corporis  sui,  Et  maoifestum 
est,  occisum  Doininus  post  triduum  resurrexisse. 
Hoc  modo  omoibus  nobis  notom  est :  et  si  Judaio 
clausuin  est,  quia  foris  stant;  nobistamen  apertom 
est,  quia  novimos  in  quem  credimus.  Ipsiustempli  so- 
lutionem  et  reaediflcationem,  anni  versaria  solemnitate 
celebraturi  sumus  :  ad  quam  vos  exhortamor,  ut  pra- 
paretis  vos,  si  qui  estis  catechumeni,  ut  aoeipiatis 
gratiam  ;Jam  nunc  tempusesl,  jam  nunc  parturiatur 
quod  tunc  nascatur.  Ergo  illud  novimus. 

11.  Sedforte  hoo  exigitur  a  nobis,  utrum  habeat 
aliquod  sacramentum  quadragintasex  annis  «difloa- 
tum  templum.  Sunt  quidem  multaqo»  hioc  dicipos- 
sint;  sed  qood  breviter  dici  potest  et  facile  iotelligi, 
hocinterimdioimu8.Fratres,diximusjam,  nisi  fallor, 
hesterno  die,  Adam  unum  hominem  foisse,  et  ipsom 
esse  totum  geous  humaoom.  Nam  ita  diximos,  si  me* 
ministis  [In  superiori  Tractatu).  Quasi  fractos  est,  et 
sparsus  colligitur,  et  quasi  cooflator  in  unum  so- 
oietate  atqoe  cooeordia  spiritoali  ^  Et  gemit  onoa 

1  Sic  Mss.iAt  editi,  in  unmm  sodetatem  atqueconcordiam 


1473 


TRACTATUS  XI.  CAPUT  II. 


im 


pauper  modo  ipse  Adam,  sed  ia  Cbrislo  ianovatur : 
qaia  sinepeccatOTenitAdaro,  utpeccttnm  Adamsol- 
veret  in  earne  sua,  et  ot  redintegraret  sibi  Adam  ima- 
ginem  *  Dei.  De  Adam  ergo  caro  Chrisli :  de  Adam 
ergo  templum  quod  deatruxerunt  Judni,  etresuscita- 
vit  Dominua  triduo.  Resuscitavit  enim  carnem  saam : 
videte,  qaia  Deue  erat  nqualis  Patri.  Fratres  mei,di- 
cit  Apoitolus,  Qui  eum  exeiiavUa  mortuis.  Dequodi- 
citT  De  Patre  :  cFaotus,»inquit,«  obediene  usquead 
mortem,  mortem  aulem  cruois  :propter  qaod  et  Deua 
illum  exoitavita  mortnis ',  et  dedit  ei  nomen  quod  est 
auper  omne  nomen  »  {Philipp.  ii,  8,  9).  Resuscitatus 
etexaltatus  est  Dominus.Re8uscitaviteum,qui8?Pa- 
ter,  eai  dixit  in  Psalmis,  Exeiia  fn^,  et  reddam  illis, 
{PsaL  XL,  11).  Ergo  Pater  eam  resascitavit.  Non  le 
ipse  ?  Qnid  autem  fticit  Pater  sine  Verbo  ?  quid  facit 
Pater  sine  Unico  suo?  Nam  audi  quia  et  ipse  Deus 
erat :  Soluite  templum  hoc^  et  in  tribus  dieims  excitabo 
i//iui.  Numqaiddixit,  Solvitetemplum,quod  tridao  Pa- 
ler  reeuscitetfSed  quomodocuro  Pater  susoitat,etFi- 
liossuscitat;  sicoum  Filiussa8citat,et  Pater  suscitat: 
quia  Filiu8dixit,Eyoe<  Paterunumsumus{Joan,x,dO). 
12.  Quid  crgo  sibi  vull  numerus  quadragenarias 
senarius  ?  Interim  ipse  Adam  quia  per  totam  orbem 
terrarum  est,  audislisjamhesternodie  in  quatuor  iit- 
teris  gneois  quataor  verborum  grcoorum.  Si  enim 
ista  verba  quatuorsoribas  sub  invicero,id  est,  nomina 
quatuor  partium  mundi,  Orientis,  Occidentie,  Aquilo- 
niset  Meridiani,  quod  est  totus  orbis  ;andedicitDo- 
minas  a  quatuor  ventis  collecturum  seelectos  suos, 
cum  venerit  ad  judicium  {Marc,  xiii,  27) :  si  enim  fa- 
cias  ista  qaatoor  nomina  graca,  dtvaxoXi^,  quod  est 
Oriens  ;  8u9ic,  quod  est  Occidens  ;  ofpxxoc  quod  est 
Septentrio;  (i£(n)(i6p(a,  quod  est  Meridies  :  Anatole, 
dysia,  aretos,  mesembria,  capita  verborum  Adam  ha- 
iMnt.  Quomodo  ergo  ibi  invenimus  et  quadragena- 
riam  senarium  numernm  ?  Qui  caro  Ghristi  de  Adam 
erat.  Adlitteras  nameroscompntantOrsci.  Quodnos 
faeimuB  a  litleram,  ipsi  lingua  sua  ponunt  alpha  a,  et 
vocatar  alpha  a  onum.  Ubi  autem  in  numeris  scri- 
bonl  beta  p,  quod  est  b  ipsorum,  vocatur  in  nameris 
dao.  UbiscribuntgammaY»  vocatur  in  numeris  ipso- 
ram  tria.  Ubi  soribunt  delta  8,  vocatur  in  numeris 
ipsorom  quatuor  :  et  sic  per  omnea  litteras  numeros 
babenl.  If ,  quod  nos  dicimus,  et  illi  dicant  my  fi,  qua- 
drmginta  sigoiflcat :  dicunt  enim  mj  (a  xeaaapd^xovxa. 
Jam  videte  ists  litter»  quem  nnmerum  habeant;  et 
ibi  iDvenietis  qaadraginta  sex  annis  sdificatum  tem- 
plam.  Habet  enim  Adamaiphaa,  quodestunum:  ha- 
bet  delta  3,quod  sunt  quatuor;  habes  quinque  :habet  i  te- 
ram  alpba  a,qnod  est  anuro ;  habes  sex :  babetet  my 
}A,qaodestquadraginla;  babes  quadragintasex.Hsc, 
fratres  mci,etiam  ab  anterioribus  majoribus  nost  ris  di- 
eta  aont,et  ioventusest  iste  numerus  in  iitteris  quadra- 
geooriaa  senarius  (a).  Et  quia  Dominus  noster  Jesus 

tpirituaUm. 

1  Ms.  FoBsatensif,  in  imaginem, 

s  Trss  Mss.,  exaltavita  mortms, 

(a)  Vid.  lib.  de  montibas  Sina  et  Sioa  eontra  JndaBot, 
nter  Cjrpriani  opara. 


Ghristus  de  Adaro  corpus  accepit,  non  de  Adam  pec- 
catom  traxit;  templum  corporeum  inde  sumpsit,  non 
iniquitatemqunde  templo  pellenda  est :  ipsam  autem 
oarnem  quam  traxitde  Adam(Mariaeniro  de  Adam, 
et  Domini  carode  Maria),  Jud«icrucinxerunt;etiile 
resusoitaturus  erat  ipsaro  carnem  in  triduo,  quam 
illi  in  crace  erani  occisuri :  illi  soiverunt  teroplum 
quadraginta  sex  annis  SBdificatum,  et  ille  in  triduo 
resuscitavit  illud. 

13.  Benedioimus  Doroino  Deo  noslro,  qui  ad  laeli- 
tiamspiritualemcongregavitnos.Slmusinhumilitate 
cordis  semper,  et  gaudiuro  nostrum  penes  ipsum  sit. 
Non  de  prosperitatealiquahujusseculi  inflerour.sed 
noverirous  felicitatero  nostram  non  esse  nisi  curo  ista 
transierint.  Modo  gaudium  noslrum,  fratres  mei,  in 
spe  sit :  nemo  gaudeat  quasi  in  repraeaenti,  ne  haereat 
in  via.  Totum  gaudium  de  spe  futara  sit,  totum  desi- 
dcrium  vitae  aBternn  sit.  Omnia  suspiria  Ghristo  anhe- 
lent :  ilie  unus  pulcherrirous,  qui  et  fcados  dilexitut 
pulchros  faceret,  desideretur;  ad  illuro  unum  curra- 
tur,  illi  ingemiscatur  ;  et  dicant  semper,  Magnificetur 
DominuSf  qui  volunt  pacem  servi  ejus. 

TIUGTATUS  XI. 

Ab  eo  quod  scriptum  ett,  Gum  autero  esset  Jerosolymia 
in  Pascba  in  diefesto,  muIticredideruntinnomiDe 
ejus ;  usque  ad  uf,  Nisi  quis  renatus  fuerit  exaqua 
et  Spiritu,  non  potestintroirein  regnum  Dei.  Cap.u, 
t.  23-25,  el  cap.  ui,  i.  1-5. 

1.  Opportune  nobis  Dominus  procuravit  hodierno 
dle  lectionis  hujus  ordinem  :  nam  quia  ex  ordine 
Efangeiium  secundum  Joannem  considerare  atque 
tractare  suscepimus,  oredo  quod  adverterit  Gharitas 
vestra.  Opportune  ergo  occurit  ut  hodie  audireiis  ex 
Bvangelio,  quia  Nisi  quisrenalus  fueritexaquaet  Spi- 
ritu,  non  videbit  regnum  Dei.  Tempus  est  enim  ut  vos 
exhortemor,  qui  adhuo  esiis  catechumeni :  qui  sic 
credidistls  in  Ghristuro,  ut  adhuc  veslra  peccata  por- 
tetis.  Nullus  autem  regnum  ccelorum  videbitoneratus 
peccatis  ;  quia  nisicuidimissafuerint,  non  regnabit 
cum  Ghristo  :  dimitti  autemnon  possunt,  nisi  ei  qui 
renatus  fuerit  ox  aqua  et  Spiritu  sancto.  Sed  oronia 
verba  queroadmodum  se  habeant  advertamu?,  ut  hic 
inveniantqui  pigri  sunt,  quantasollicitudinosibi  fe- 
stinandum  sit  ad  onus  deponendum.  Quia  si  ferrent 
aliquamsarcinamgravem,  autlapidis^  aut  ligui,  aut 
alicujus  etiaro  lucri,  si  fruroentum  portarent,  si  vi- 
num,  si  pecuniam,  currerent  ut  deponerent  onera: 
portant  sarcinam  peccatoram,et  pigri  sunt  currere. 
Gurrendum  est  at  deponatur  bsc  sarcina ;  premit,  et 
mergit. 

2.  Ecce  audistis  quia  cum  esiet  Dominus  Jesus 
Ghristus  Jero$olymis  in  Pascha  in  die  festo,  multi  cre- 
did^unt  in  nomine  ejus  videntes  signa  ejus  qux  facie- 
bat.  Uulii  crediderunt  in  nomine  ejus:  et  quid  sequi- 
tur  ?  Ipse  autem  Jesus  non  credebat  semeiiptum  eis, 
Quid  sibi  ergohocvuit,  Illi  credebantin  nomineejus; 
ci,  Ipse  Jesus  non  credebat  semetipsum  eis  f  An  forle 
non  crediderant  ei,  et  Qngebant  se  credidissOt  et  pro« 


i 


in5 


IN  JOANNIS  EVANQEUUM,  8.  AUGUSTINI 


1476 


plerea  Jesus  non  sc  credebat  eis :    Sed  non  dicerei 
Evangelista,  MuUi  crediderunt  in  nomine  ejus,  niei  ve- 
rum  illis  tealiroonium  perhiberel.  Magnaergo  res,  et 
mira  res  :  credunt  hominesin  Christum,  et  Christus 
non  se  credit  horainibus.  Praeserlim  quia  FiliusDei 
est,  ulique  volens  passusest;  et  si  nollet,  nunquam 
paterelur;  qui  si  nollet,  nec  oasceretur  :8i  aulem  hoc 
solum  vellet,  ut  nasceretur  tantum,et  non  morerelur, 
et  quidquid  vellet,  facerel ;  quia  omnipolentis  Patris 
Filius  omnipolens  est.  Ex  ipaisrebus  probemus.  Quia 
cum  voluissent  cum  tenere,  discessit  ab  eia  ;  loquilar 
Evangelium  :  Etcum  voluis$ent  eum  de  verlice  montis 
prsecipitare,  dixce$$it  ab  eis  ilias$u$  {Luc,  iv,  29,  30). 
Et  quando  veneruntadeum  comprehendendum,  jam 
venditum  a  Juda  traditore,  cum  ille  putaret  in  pole- 
state  se  habere,  Iradere   magistrum   et  Dominum 
Buum  ;  el  ibi  ostenditDominus  voluntalesepati,non 
necessitate.  Nam  cum  eum  comprehendere  Judiei  vo- 
luissent,  dixit  illis  :  Euem  quseritix  ?  Atillidixerunt: 
Jesum  Nazarenum.  Et  ille  :  Ego  sum,  Hocvoceaudita: 
redierunt  retro,  et  ceciderunt  (Joan.  xviu,  4-6).  In  eo 
quod  eos  respondens  dejecit,  ostendit  potestatem;  nt 
in  eo  quod  ab  eis  comprehensus  esl,  ostenderet  vo- 
lunlatem.  Ergo  qaod  passus  est,  misericordisB  fuit. 
Traditus  est  enim  propter  delicta  nostra,  etresurrexil 
propter  justincationem  nostram  {Rom.  iv,  25).  Audi 
verba  ipsius  :  Potestatem  habeoponendi  animam  meamf 
et  potestaiem  habeo  iterum  sumendi  eam  :  nemo  tollit 
eam  a  me^  sed  egopono  iliam  a  meipso,  ut  iterum  $umam 
eam  (Joan,  x,  18).  Gum  ergo  haberet  tantam  potesta- 
tem,  cum  eam  dictls  pnedicaret,  factis  ostenderet ; 
quid  sibi  vult  quod  non  se  credebat  eis  Jesus,  quasi 
aliquid  nolenti  nocituris,  aut  aliquld  nolenli  facturi?, 
prcsertim  quia  jam  crediderant  in  nomine  ejus?  Et 
de  ipsis  dicit  Evangelista,  Crediderunt  in  nomine  ejus 
de  quibus  dicit,  Ipse  autem  Jesus  non  credebat  semet" 
ipsum  eis.  Quare  ?  Quod  ipse  nosset  omnes,et  quia  apus 
ei  non  erat  ut  quis  tesiimonium  perhiberet  de  homine; 
ipse  enim  sciebat  quid  esset  in  homine.  Plus  noverat  ar- 
tifex  quid  esset  in  opere  suo,  quam  ipsum  opus  quld 
esset  in  semetipso.  Creator hominis  noverat  quid  esset 
in  homine,  quod  ipsecreatus  homo  oon  noverat.  Nonne 
hoc  probamus  de  Petro,  quia  non  noverat  quid   in 
ipso  esset,  quando  dixit,  Tecum  usque  ad  mortem  f 
Andi  quiaDominusnoveratquid  essetin  homine:Tu 
mecumusqueadmortem  ?i4men,  amen  dicotibi,  prius* 
quam  gallus  cantet^  ter  me  negahis  {Matth.  xxvi,  33, 
34,  ct  Luc.  XXII,  33,  34).  Homo  ergo  nesciebat  quid 
esset  in  se  ;  sed  Greator  hominis  noverat  quid  esset 
in  homine.  Crediderunttamen  in  nomineejus  multi, 
et  ipse  Jesus  non  se  credebat  eis.  Quiddicimus,  fra- 
tres  ?  Forte  consequentia  indicabuat  nobis  quid  sibi 
vult  mysterium  verborum  istorum.  Quia  crediderant 
ineum  homines,  manifestum  est,  verum  est:  nemo 
dubllat,  Evangeliumloquitur,veraxEvangeIi8ta  testa- 
tur.  Item  quia  ipse  Jesns  non  oredebat  semetipsum 
illis,  et  hoc  manifestum  est,  et  nulius  christianus  du- 
bitat :  quia  ethocEvangelium  loquitur,  etidemverax 
EvangeliBla  testatar.  Qnare  argo  crediderunt   illi  in 


nomine  ejus,  et  Jesua  non  credebat  semetipsum  11118? 
Sequentia  videamus. 

3.  Erat  autem  homo  ex  Pharisaeis,  Nicodemus  no- 
mine^  princeps  Judxorum  :  hic  venit  ad  eum  nocte,  et 
dizit  eif  Habbi.  Jam  hoc  nostis,  quia  Rabbi  magistor 
dicitur.  Scimu^  quia  a  Deo  venistimagi$ter :  nemo  enim 
potest  hxc  signa  facere  qum  tu  faci$,  ni$i  fuerit  Deus 
cum  eo.  Ergo  iste  Nicodemus  ex  his  erat  qui  oredide- 
rant  in  nomine  ejas,  videntes  signa  et  prodigia  qu» 
faciebat.  Superias  enim  boc  dixit :  Cum  autem  esset 
Jerosolymis,  in  Pascha  indie  festo,  mutti  crediderunt  in 
nomine  ejus,  Quare  crediderunt?  sequiluretdicit,  vi- 
dentessigna  ejus  quati  faciebat.Ei  de  Nicodemo  quid 
dicit  ?  Eratprinceps  Judaorum^  nomine  Nicodemus  : 
hic  venit  ad  $um  nocte,  et  ait  t7/t,  Babbi,  scimus  quia  a 
Deovenisiimagister.Ei  iBteevf^o  crediderat  innomine 
ejus.  Etipse  unde  crediderat  ?  Sequitar,  Nemo  enim 
potest  hxc  $igna  facere  qux  tu  faci$^  ni$i  fuerit  Deus 
cumeo. Si ergo  Nicodemus de illis multis  erat  qui  cre- 
diderant  in  nomine  ejus,  jam  in  iatoNicodemo  atlen- 
damus  quare  non  se  credebat  els.  Respondit  JC" 
su$t  et  dixit  ei :  Amen,  amen  dico  tibi,  nisi  quis  natu$ 
fUerit  denuOy  non  pote$t  videre  regnum  Dei.  Ipsis  ergo 
ae  credii  Jesus,  qui  nati  fuerint  denuo.  Ecce  illi  ore- 
diderant  in  eum,  et  Jesus  non  se  credebat  eis.  Talea 
sunt  omnes  catechumeni :  ipsi  Jam  credunt  in  nomine 
Christi,  sed  Jesus  non  se  crediteis.  Intendatetintel- 
ligat  Gharitas  vestra.  Si  dixerimus  catechumeno,  Gre- 
dis  in  Christum  ?  respondet,  Gredo,  el  signat  se:  jam 
cruceiTi  Christi  portai  in  fronto  *■  et  non  erubescit  de 
cruce  Dominisui.  Eccecredidit  innomineejua.  Inter- 
rogcmuseum,  Manducas  oarnem  Filii  hominia,  et  bi- 
bis  sanguinem  Filii  hominis?  nescit  quid  dicimus,  qaia 
Jesus  non  se  credidit  ei. 

4.  Gum  ergo  ex  eo  numero  Nicodemus  esset^  venil 
ad  Dominum  :  sed  nocte  venit  :  el  hoc  forle  ad  rem 
pertinet.  Ad  Dominum  venil,  et  nocte  venit :  ad  luoem 
venit,  et  in  tenebris  venit.  Renati  autem  ex  aqua  et 
Spiritu,  quid  audiunt  ab  Apostolo  ?  Fui$ti$  aliquando 
tenebrm  ;  nunc  aulem  luc  in  Domino  :  sicut  fitii  lucis 
ambulaie  {Ephe$.  v,  8) :  et  iterum,  Nos  autem  qui 
diei  $umu$,  sobrii  simus  (I  Thess.  v,  8).  Qui  ergo  re- 
nati  sunt,  noctis  fuerunt,  et  dieisunt  :  tenebra  foe- 
runt,  et  lumen  sunt.  Jam  credit  se  illis  Jesus,  et  non 
nocte  veniunt  ad  Jesum  sicut  Nicodemus,  non  in  te- 
nebris  quaerunt  diem.  Tales  enim  Jam  etlam  profl- 
lenlur  :  accessit  ad  illos  Jesus,  fecit  in  illis  salutem  : 
quia  ipse  dixit :  Ni$i  qui$  manducaverit  carnem  meam 
et  biberit  sanguinem  meum,  non  habebit  in  se  vitam 
{Joan.  VI,  54).  Et  quod  signum  crucis  habent  in 
fronte  catechumeni,  Jam  de  domo  magna  sunt;  sed 
fiant  ex  servis  fHii.  Non  enim  nihil  sunt  qui  jam  ad 
domum  magnam  pertinent.  Quando  autem  manna 
manducavit  populus  Israel  ?  Cum  transisset  mare  ra- 
brum.  Mare  autem  rubrum  quid  significet,  audi  Apo- 
stolum  :  Nolo  autem  vos  ignorare^  fratres^  quia  omnes 

1  Sic  plerique  Mss.  cuin  edili<}  Bad.  et  Ani.  At  Er.  et 
Lov.,  siffnat  secruce  Christi,  portat,  etc.  Nonnulli  e  Mts., 
portam. 


1477 


TRAGTATUS  XI.  CAPUT  11. 


147» 


paires  nostri  iub  nube  fueruntf  et  omnet  per  mare 
irantieruni.  Utquid  per  mare  traDsierunt,  quasi  qu»- 
reres  ab  illos ;  secutus  ait,  Et  omnet  per  Moysen  bapti" 
%ali  suni  in  nube  ei  in  mari  (I  Cor,  x,  i,  2].  Si  ergo 
figura  mariatantum  valuityspecies  Baptitmi  quanlum 
Talebit?Si  quod  gestum  eet  in  figura,  trajectum  po- 
polom  ad  manna  perduxit;  quid  ezhibebit  Cbristus  in 
Yeritate  baptismi  sui,  trajecto  per  eum  populo  suo? 
Per  baptismum  suum  trajicit  credentes,  occisis  omni- 
bus  peocatis,  tanquam  hostibus  consequentibus,  sicut 
in  illo  mari  omnes  /Eg)'ptii  perierunt.  Quo  trajicit, 
fratres  mei  ?  quo  trajicit  per  Baptismum  Jesus,  cujus 
figuram  tunc  gerebat  Moyses,  qui  per  mare  trigicie- 
bat  7  qoo  trajicit  ^  ?  Ad  manna.  Quod  est  manna  ? 
Ego  sumy  ioquit,  panit  vivut,  qui  de  axlo  descendi 
(Joan.  i¥,  51).  Manna  accipiunt  fideles,  jam  trajecti 
per  mare  rubrum  ?  Quare  mare  rubrum?  jam  mare, 
quare  et  rubrnm  ?  Significabat  mare  illud  rnbrumba- 
ptismnm  Cbristi.  Unde  rubet  baptismus  Christi,  nisi 
Ghristi  sanguine  consecratus  ?  Quo  ergo  perduoit  cre- 
dentes  et  baptizatos  ?  Ad  manna.  ficce  dico  manna : 
ootam  est  quidacceperint  Judni,  populus  isle  Israel, 
notum  est  quid  illis  pluisset  Deus  de  ccalo  ;  et  ne- 
soivnt  catecbumeoi  quidaccipiantChristiani.  Erube- 
ficant  ergo,  quia  nesciunt ;  transeant  per  mare  rubrum; 
manducent  manoa  :  ut  quomodo  crediderunt  in  no- 
mine  Jesu,  sic  se  ipsis  credat  Jesus. 

5.  Ideo  intendite,  fralres  mei,  quid  respondeat  iste 
qui  nocte  venit  ad  Jesum.  Quamvis  ad  Jesum  venerit, 
tamen  quia  nocte  venit,  adhuc  de  tenebris  carnis  sua 
ioquitur.  Non  intelligit  quod  audit  a  Domino,  non 
inteiligit  quod  audita  luce,  qu«  illuminat  omnem  ho- 
minem  venientem  in  bunc  mundum  (/d.  i,  9).  Jam  ei 
Dominus  dixit,  Nisi  quis  nalut  fuerii  denuo,  non  vider 
bit  regnum  Dei,  Dicit  ad  eum  Nicodemut :  Quomodo 
poteti  homonatcicum  sitsenex  ?  Spirilus  ei  loquitur', 
ei  llie  carnem  sapit.  Carnem  suam  sapit,  quia  carnem 
Gbristi  nondnm  sapit.  Cum  enim  dixisset  Dominos 
Jesus,  Nisi  quit  manducauerit  carnem  meam^  et  biberii 
tanguinem  meum,  non  habebii  in  te  viiam ;  scandali- 
zali  sunt  quidam  qui  eum  sequebantur,  et  dixeront 
apud  semetipsos,  Ihirut  eti  hic  termo ;  quit  potett  eum 
andire  ?  Potabant  enim  hoc  dicere  Jesum,  quod  eum 
|K)8sent  eonsisum  sicut  agnum  coquere,  et  maodu- 
care  :  abborrentes  a  verbis  egos,  recesserunt,  et  am« 
piius  eum  non  sunt  secuti.Sic  Evangelista  loquitur : 
Ei  Daminui  ipte  remantii  cum  duodecim  :  ei  iUi  ad 
mfn,  Dominey  ecce  illi  dimiterunt  te :  et  iile,  Num" 
quid  et  vot  vultit  abire  *  ?  Ostendere  ? olens  quia  ipse 
illc  erat  necessarius,  nonilli  erantChristo  necessarii. 
Ne  qois  terreatChristum,  quando  dicitur  ut  sit  chri- 
Btianoa;  quasibeatiorerit  Ghristus,  si  tu  fuGrischri- 
atianoB.  Bonum  est  tibi,  ut  sis  christianus  :  nam  si 
Don  faerls»  malum  Chrislo  non  erit.  Audi  vocem 
Paalmi :  Dtxii  Domino,  Deutmeut  et  iu,  quoniam  bonO' 
rum  meorum  non  eget  {PsaL  xv,  2).  Ideo  Deut  meut  et 

i  EdiU,  trafieiebat.  At  M«8.,  iraiicU. 
>  Qaatuor  Mbb.,  Christus  ei  ioquiiur. 
'  Ils8.  hic  et  infra  vti//ti  ire. 


iu,  quoniam  bonorum  meorum  non  eget.  Si  fueris  sine 
Deo,  minor  eris ;  si  fueris  cum  Deo,  major  Deos  non 
erit.  Non  ex  te  ille  major,  sed  tu  sine  illo  minor. 
Cresce  ergo  in  illo,  noli  te  subtrahere,  ut  quasi  ille 
deficiat.  Reficieris,  si  accesseris ;  deGcies,  si  recesse- 
ris.  Integer  manet  te  accedente,  integer  manet  et  te 
cadente.  Cum  ergo  dixisset  discipulis,  Numquid  et 
vot  vultis  abire?  respondit  Petrus,  petra  illa,  voce  om- 
nium,  Domine,  ad  quem  ibimtu?  Verba  vitae  xternx 
hubes.  Bene  sapuit  in  ore  ipsius  caro  Domini.  Domi- 
nus  autem  exposuit  eis,  et  dixit,  Spirilus  est  qui  vivi* 
ficat :  cum  dixisset,  Nisi  quis  manducaverii  carnem 
meam^  et  biberit  tanguinem  meum,  non  habebit  in  se 
vitam ;  ne  carnaliter  intelligerent,  Spiriius  est,  in- 
quit,  ^ttt  vivificai,  caro  autemnihil  prodest  :verbaqux 
locuius  sum  vobiSf  spiritm  est  ei  viia  {Joan.  vi, 
54-69). 

6.  Hunc  spiritum  et  hanc  vitam  non  sapiebal  iste 
Nicodemua,  qui  nocte  venerat  ad  Jesum.  Ait  ei  Je- 
sus :  Nisi  quis  natus  fuerit  denuo^  non  videbit  regnum 
Dei.  Et  ilie  carnem  suam  sapiens,  in  cujus  ore  non- 
dum  sapiebat  caro  Christi  :  QuornodOf  inquit,  potesi 
homo,  cum  sit  senex,  iterum  nasci  ?  Numquid  potesi  id 
ventrem  mairit  tux  iierum  iniroire,ei  natcit  Non  no- 
verat  iste  nisi  unam  nativitatem  ex  Adam  et  Eva;  ex 
Deo  et  Ecolesia  nondum  noverat  :  non  noverat  nisi 
eos  parentesquigenerantad  mortem;  nondumnove- 
rateos  parentes  qui  generantad  vitam  :non  noverat 
nisi  eos  parentes  qui  generantsuccessuros  ;  nondum 
noverat  eos  qui  semper  vivenles  generant  permansu- 
ros.  Cum  ergo  sintduaB  nativitates,  iile  unamintelli- 
gebat.  Una  est  de  terra,  alia  de  cmlo ;  una  est  de 
carne,  aiia  de  Spiritu  ;  una  est  de  mortalitale,  alia  de 
ntemitate;  una  est  de  masculo  et  femina,  alia  de  Dco 
et  Ecclesia.  Sed  ipss  duae  singuls  sunt;nec  iila  po- 
test  repeti,  nec  illa.  Resle  intellexit  Nicodemus  nati- 
vitatemcarnis  :sic  ettuiotellige  nativitatem  spirilus, 
quomudo  inteilexit  Nicodemus  nativitatem  carnis. 
Quid  Nicodemus  inteliexit  ?  Numquid  potett  homo 
denuoin  ventrem  matris  sux  intrare,  ei  naici?Sic, 
quicumque  tibi  dixerit  ut  spiritualiter  iterum  nasca- 
ris,  responde  quod  dixit  Nicodemos,  Numquid  potest 
homo  iterum  in  ventrem  matris  sux  intrare,  et  nasci  f 
Jam  natus  sum  de  Adam,  non  me  potest  iterum  gene- 
rare  Adam  :  Jam  nalus  sum  de  Ghristo,  non  me  po- 
test  iterum  generare  Chrislus.  Quomodo  uterus  non 
potest  repeti,  sic  nec  Baplismus. 

7.  Qui  nascitur  de  Ecclesia  cathoiica,  tanquam  de 
Sara  *  nascitur,  de  libera  nascitur  :  qui  nascitur  de 
heresi,  tanquam  de  ancilla  nascitur,  sed  ex  semine 
Abrabam.  Advertat  Charitas  vestra  quam  magnum  sa- 
cramentum.  Testatur  Deus,  et  dicit,  Ego  sum  Deus 
Abraham,  ei  Deus  Isaac,  el  Deus  Jacob.  Non  eranl  alii 
patriarch»?  non  erat  ante  istos  sanctus  Noe,  qui  so- 
lus  in  toto  genere  humana  cum  lota  domo  suameruit 
de  diluvio  liberari,  in  quo  et  in  filiis  ejus  figurataest 
EccIe8ia?Lignoportanteevaduntdiluvium(G^n.  vii.  7). 
Deinde  postea  raagni  quos  novimus,  quos  sancta  Scri- 

1  In  Mss.  hic  et  alibi  constanter,  Sarra,  eumdopUci  rr. 


w^m^mm 


1479 


IN  JOANNIS  EVANGBLIDM,  S.  AU6USTINI 


14M 


ptura  commendat,  Moyees  Qdelis  in  tota  domo  ejus 
(tVum.  XII,  7).  Et  iliis  tres  nominantur,  qaasi  eum  soli 
promerueriut,  Eg0  sum  Deus  Abrabam^^  ei  Deu»  Isaae^ 
ei  Deus  Jacob  :  hoe  mihi  nomen  est  in  aetemum  {Exod, 
III,  6,  15).  Sacramentum  grande  I  Potens  est  Domi- 
nus  et  ora  nostra  aperire,  et  corda  vestra,  ut  dicere 
possimus  sicut  revclare  dignatus  est,  et  capere  possi- 
tis  sicut  expedit  vobis. 
8.  Tres  ergo  isti  palriarcbs,  Abrabam,  Isaao,  et 
acob.  Jam  nostis  fllii  Jaoob  quia  duodecim  fuemnt, 
et  inde  populus  Israel :  quia  ipse  Jacob  Israel,  et  po- 
pulus  Israel  tribue  duodecim,  pertinentes  ad  duode- 
oim  filios  Israel.  Abrabam,  Isaac,  et  Jacob,  tres  pa- 
trcs,  et  populus  unus  ^.  Tres  patres  tanquam  in  prin* 
oipio  populi ;  tres  patres  in  quibus  flgurabatur  popu- 
lus :  et  populuB  ipse  prior,  prsBsens  popuius.  In  populo 
enim  Jubsorum  figuratusestpopulusChriBtianorum. 
Ibi  figura,  hic  veritas  :  ibi  umbra,  hic  corpus,  di- 
cente  Apostolo,  Hxc  auiem  in  figura  conlingebant  t7- 
lis.  Vox  est  Apostoli  :  Scripta  sunt^  inquit,  propter 
nos,  id  quos  finis  sxculorum  obvenil  (I  Cor.  x,  11). 
Rccurrat  nuno  animus  vester  ad  Abraham,  Isaao,  et 
Jacob.  In  istia  tribusinvenimns  parere  liberas,  parere 
et  ancillas  :  invenimusibi  parlus  liberarum,  inveni- 
mus  ibi  et  partus  anciliarum.  Ancilla  nibil  boni  si- 
gnificat  :  Ejice  ancillam,  inquit,  et  filium  ejus;  non 
enim  hxres  erii  filius  ancillx  cum  fiiio  Hberae.  Aposto- 
lo8  hoo  commemorat ;  el  in  illis  duobus  filiis  Abrabs, 
dicit  apostolus  fuisse  Hguram  duorum  Testamento- 
rum,  Veteris  et  Novi.  Ad  Vetus  Testamentum  perti- 
nent  dilectores  temporalium,  dilectores  8«cuii  :  ad 
Nof um  Testamentum  dilectores  vitae  flelerns.  Ideo  illa 
Jerasalem  in  terra,  umbra  erat  coelestis  Jeruaalem 
matris  omnium  nostrum,  quae  est  in  ccelo  :  et  h»c 
Apostoli  verba  sunt  {Gen.  xxi,  10 ;  Galat.  iv,  22-30). 
Et  de  ista  civitate  unde  peregrinamur,  multo  Dostis, 
molta  Jam  audistis.  Invenimus  autem  rem  miram  in 
istis  partubu8,id  est  in  istis  fetibu8,in  istisgeneratio- 
nibus  liberarum  et  ancillarum,quatuor  sciiicet  genera 
hominum  :  in  quibus  quatuor  generibus,  completur 
figura  futuri  populi  ohristiani,ut  non  sit  mirom  quod 
in  illis  tribus  dictum  est,  Ego  sum  Deus  Abrahamt  ct 
Deus  IsaaCy  et  Deus  Jacob,  In  omnibus  enim  Christia- 
nis,  fratres  intendite,  aut  permalos  nasountur  boni, 
aut  per  bonos  nascuntur  mali,  aut  per  bonos  boni, 
aut  permalos  mali :  amplius  istisquataor  generibus 
non  potestis  invenire.  Que  iterum  repetam,advertite, 
retinete ;  excutite  corda  vestra,  nolite  pigri  esse  :  oa- 
pite,  ne  capiamini,  qoomodo  quatuor  genera  sunt  om- 
nium  Christianorum.  Aut  perbonos  nascuntur  boni, 
aut  per  malos  nascuntur  mali,  aut  per  bonos  mali, 
aut  per  malos  boni.  Puto  quia  planum  est.  Perbonos 
boni:  si  et  qui  baptizantybonisunt;  etquibaptizan- 
tur,  reote  credunt,  et  in  membris  Christi  recte  nu- 
merantor.  Per  raalos  mali :  si  et  qui  baptizant,  mali 
sunt ;  et  qui  baptizantur,  duplici  corde  accedunt  ad 
Donm,  et  non  tenent  eos  mores  quos  aodiunt  in  Eo- 

^  In  Mm.  hic  po8l  Tocem,  Jaeob,  non  additur,  irespa» 
.  ffe«;neqae,  unut,  pott  voeea,  et  popului. 


clesia,  ut  non  ibi  sint  palea,  sed  frumentam.  Quam 
enim  mulli  sini,  novit  Charitas  vesira.  Per  malos 
boni  :  aliquando  baptizat  adulter,  et  qui  baptlsatur 
jostiilcatur.  Per  bonos  mali :  aliquando  qui  baplizant, 
sanoti  sunt ;  qai  baptizantur,  tenere  viam  Dei  no- 
lunt. 

9.  Puto,  fratres,  notum  esse  in  Ecolesia^  et  quoti- 
dianis  exemplis  manifestari  ea  quas  dicimue  :  sed  in 
prioribus  nostris  patribas  ea  ooDsideremos,  quia  ha- 
baerunt  et  illi  ista  qaator  genera.  Per  bonos  boni  : 
Ananias  Paulum  baptizavit  {Acl,  ix,  18).  Quid  per 
maloB  mali?  Dicit  Apostolus  quosdam  pradioatores 
Evangelii,  quos  dicit  non  oaste  annantiare  solere 
Bvangelium,  quos  tolerat  in  societate  obristiana,  et 
dicit,  Quid  enim?  dum  omni  modo,  sive  oecasione, 
sive  veritateChristus  annuniietur^et  ia  koc  gaudeo  {Phi- 
lipp.  1, 18).  Nnmquid  malevolas  erat,  et  de  alieno 
malo  gaudebat?  Sed  quia  et  permalos  verum  pr.edi- 
oabator,  et  per  mslorum  ora  Christus  praBdicabatur  ; 
si  quos  isti  sui  similes  baptizabant,  mali  malos  bapti» 
zabant :  si  quos  isti  baptizabant  talea,  quales  admonet 
Dominusoum  dicit,  Qux  dicunt  faeite ;  quae  auUm  fa- 
ciunt,  facere  noliie  (Matth,  xxiii,  3),  mali  bonos  ba- 
ptizabant.  fioni  malos  baptizabanty  quomodo  a  Phi- 
lippo  sanoto  Simon  magus  baptizatua  eBi{Aci,  viii,  13). 
Nota  sunt  ergo  ista  quator  genera,  fratrea  mei.  Ecce 
iterum  ea  repeto,  tenete  illa,  numerate  illa,  advertite 
illa ;  cavete  quae  mala  sunt^  tenele  qua  bona  sunt.  Per 
bonoB  boni  nascuntur,  cum  per  sanctos  sancti  ba- 
ptizantur  :  per  malos  mali,  cum  et  qui  baptizant  et 
qui  baptizantur,  inique  et  impie  vivant ;  per  maloa 
boni,  oum  maii  sunt  qui  baptizant ;  et  boni  qai  ba- 
ptizantur  :  per  bonos  mali,oum  boni  sunt  qai  bapti- 
zant,  et  mali  qui  baptizantur. 

lO.Quomodoinfenimusistaintribusistisnominibus» 
Ego  sum  Deus  Abraham,  Deus  Isaac,  ei  Deus  Jacob  ? 
Anciilas  accipimus  in  malis,  liberas  acoipimusin  bo- 
nis  :  pariunt  liberse  bonos ;  Sarat  peperit  Isaao  [Gen, 
zxi,  3)  :  pariunt  ancillaB  maio8;Agar  peperit  Ismaei 
{Id.  XVI,  15).  Habemus  in  uno  Abraham  el  illDd 
geous  oum  per  bonos  boni,  et  illud  genus  oam  per 
maios  mali.  Per  bonos  mali  ubi  figurati  BUDt  ?  Libera 
erat  Rebecca  uxor  Isaac  :  legite,  peperit  gemiDoa, 
DDDS  eral  bonus,  alter  malus.  Habea  aperte  Soriptu- 
ram  dicentem  Dei  voce,  Jacob  dilexi,  Esau  autem  odio 
habui  {Malach.  i,  2,  3;  Rom.  ix,  13).  Istos  duoa  ge- 
Duit  Rebecca,  Jacob  et  Esaa  :  anua  iade  eligitur, 
alius  reprobatur  * ;  unue  succedit  in  hareditatem, 
alter  exhsredatur.  Non  faoit  populum  saam  Deus  de 
Esau  ;  sed  facit  de  Jacob.  Semen  unum,  diversi  qui 
concepti  sunt  :  uterus  unus,  diversi  qui  Dati  sunt. 
Numquid  non  libera  peperit  Jacob,  qua  libera  peperit 
Esau  ?  Luotabantur  in  ventre  matris  auaB,  et  dictam 
eat  Rebeocie,  cum  ibi  luctarentur,  Duo  populi  sunt  in 
-utero  iuo  {Gen.  xxv,  22-24).  Duo  hominea,  duo  po- 
puli ;  bonus  populas,  malus  populua  :  sed  tamea  ia 
uno  ventre  luctuntur.  Quanti  mali  annt  in  Ecclesiay 
et  unus  uterus  portat,  donec  in  fine  discernatur  :  et 

*  Mm.,  improbaiur. 


148! 


TRAGTATUS  XI.  CAPUT.  II. 


1483 


boni  adversua  malos  clamant,  et  mali  adverBUB  bonos 
reclamant,  et  in  anias  visceribua  utrique  luctantur. 
Numqaidsempersimulerunt^Iofine  exitur  adlucem, 
declaratar  nativitas  qua  bic  in  saoramento  Oguratur:  et 
tunc  apparebit,  Jacob  diUxi^  Esau  aulem  odio  habui. 

11.  Jam  ergo  inyenimas,  fratres,  et  de  bonis  bonos, 
de  libera  Isaac  :  etdemalismalos,  deancilialsmael: 
et  de  bonis  malos,  Esau  de  Rebecoa,  De  malisbonos 
uhl  inveniemus?  Restat  Jacob,  ut  in  tribus  patriar- 
chis  quatuor  generum  istorum  perfectio  conolu- 
datar.  Habuit  uxores  Jacobiiberas,  habuit  otaDcillas : 
pariunt  libere,  pariunt  et  aDciliie,  etflunt  duodeciro 
(ilii  Israel  ifien,  ziix,  zzx,  xzzv).  Si  numeres  omnes 
de  quibus  nati  sunt,  non  omoes  do  liberis,  non  omnes 
de  ancillis  :  sed  tamen  omnes  ex  uno  semine.  Quid 
ergo,  fratres  mei?  numquid  qui  nati  suntdeancillis, 
non  simul  possederunt  terram  promissionis  cum  fra- 
iribus  suis  ?  [nvenimus  ibi  bonos  Glios  Jacob  natos  de 
aiiciilis,  et  bonos  filios  Jacob  natos  de  liberis.  Nihil 
illis  obfuit  nativitas  de  uteris  ancillarum,  quando  !n 
p.ilre  cognoverunt  semen  sucm,  et  consequenter  re- 
gnum  cum  fratribustenaerunt.  Quomodo  ergo  in  niiis 
Jacob  non  obfuit  illis  qui  nati  sunt  de  ancillis,  quo- 
mioas  tenerent  regnum,  et  tcrram  promissionis  cum 
fratribusez  ®quo  acciperent ;  non  illis  obfuorunt  na- 
tales  ancillarum,sedprevaluit  semen  paternum  :  sio 
quicumquepermalosbHptizantur,  tanquamdeancillis 
videntar  nati;sed  tamen  quia  exsemineverbiDei, 
quod  fjguraturin  Jacob,  non  contrislentur,  simulhs- 
rBJitatem  cum  fratribus  possidebunt.  Securus  ergo  sit 
qui  de  semine  bono  nascitnr;  tantum  non  imitetur 
ancillam,  si  de  ancilla  nascitur.  Ancillam  malam  su- 
perbientem  nonimiteris.  Undeenimfllii  Jacob  dean- 
cillts  oati,  possederunt  terram  promissionis  cum  fra- 
tribus,  Ismael  autemdeanoillanatus,  ezpulsusest  ab 
hsreditate?  Unde,  nisi  quia  ille  superbus  erat,  illi 
humilea  ?  Erexit  ille  cervicem,  et  voluit  seducere  fra- 
irem  suum,  ludens  cum  illo. 

12.  Magnum  ibi  sacramentum.  Ludebant  simal 
Ismael  etIsaac;viditillos  Saralud6ntes,etaitAbrahie: 
E}ice  anciUam  el  filium  ejus;  non  enim  hxres  erii  filius 
ancillx  cum  fiiio  meo  haac.  Gt  cumcontristatus  esset 
Abraham,  coDfirmavit  ei  Dominus  dictum  uxoris  ejus. 
Jam  hic  manifestum  est  sacramentum,  quia  nescio 
quid  futurum  parturiebat  illa  res  gesta.  Ludentes  vi- 
dit,  et  dicit  :  Ejice  ancillem  et  filium  ejus.  Quid  est 
hoc,  fratres  ?  Quid  enim  mali  fecerat  Ismacl  puero 
Isaac,  quia  ludebat  cum  illo?  Sed  illa  lusio,  illusio 
erat ;  iiia  lusio  deceptionem  significabat.  Nom  ma- 
gnum  sacramentum  attendat  Gharitas  vestra.  Perse- 
cutionem  illaro  vocat  Apostolus ;  ipsam  lusionem, 
ipsum  lusum  persecutionem  vocat :  ait  enim,  Sed 
sicut  tunc  ille  qui  secundum  carnem  natus  erat,  perse» 
quebatur  eum  quisecundumspiritum,itaet  nunc;  id  est, 
qui  secandnm  carnem  nati  sunt,  persequuntur  eos 
qaisecandumspiritumnati  sunt.Qui  sunt  secundum 
eamem  nati  ?  Dilectoresmundi,  amatoressflBcuIi.Qui 
sant  secundum  spiritam  nati?  Amatores  regni  o<b* 
lorum,    dilectores  Ghrisli»  desiderantes  vitam  eeter- 

Patrol.  XXXV. 


nam,  gratiscolentesDeum.  Ludunt,  etdicilApostolus 
persecutionem.  Nam  posteaquam  dizit  hsc  verba 
Apostolus,  Et  sicut  tunc  ille  qui  secundum  camemna'- 
tus  erat,  persequebatur  eum  qui  secundum  spiritum^  ita 
et  nunc;  secutus  est,  et  ostendit  de  qua  persecutione 
diceret :  Sed  quid  dicit  Scriptura  f  Ejice  anciilam  et 
filium  ejus ;  non  enim  hxres  erit  filius  ancitlse  cum  filio 
meo  Isaae  {Gen.  xii,  9-12;  Galat.  iv,  29,  30).  Qu«. 
rimus  ubi  hoc  dicat  Scriptura,  ut  videamus  utram 
aliqua  persecutio  pr«cesserit  Ismaelis  in  Isaac  :  et 
invenimos  hoo  dictum  esse  a  Sara,  qaando  vidit  pue- 
ros  ludentes  simul.  Quam  Insionem  dicit  Scriptura 
vidisse  Saram,  hanc  pcrsecutionem  dicit  Apostolus. 
PIus  ergo  vos  persequuntur  qui  fos  illudendo  sedu- 
cunt :  Veni,  veni  ;  baptizare  hic,  hic  habes  verum 
baplismum.  Noli  ludcre,  unus  est  verus ;  ille  lusas 
est :  seduceris  ^,  et  ista  persecutio  gravis  tibi  erit. 
Melius  tibi  erat  ut  Ismaelem  tu  lucrareris  ad  regpAum  ; 
sed  non  ? ult  Ismael,  quia  ludere  vult.  Tene  tu  bare- 
ditatem  patris,  et  audi  :  Kjice  ancitlam  et  filiumejus: 
non  enim  hxres  erit  fitius  ancillaecum  filio  meo  Isaac. 

13.  Isti  etiam  audent  dicerequiapersecutionemso- 
lent  pati  a  catholicis  regibus,  aul  a  catholicis  princi- 
pibus.  Quam  persecutionem  tolerant?  Afflictionem 
corporis:si  tamen  aliquando  passi  sunt,  aut  quomodo 
passi  sunt,  ipsi  sciant,  et  conveniant  conscientis 
suas  ;  tamen  affilctionemcorporis  passi  sunt :  perse- 
cutio  quam  faciunt  gravior  eat.  Cave  quando  vult  lu- 
dere  Ismael  cum  Isaac,  quando  tibi  blanditur,  quando 
offert  alierum  baptismum  :  responde,  Habeo  jam  Ba- 
ptismum.  Si  enim  verus  est  iste  baptismus,  qui  tibi 
vult  dare  alterum,  illudere  to  vultt.  Gave  animeper- 
secutorem.  Nam  si  a  principibus  cathollcis  aliquid 
passa  est  pars  Donati  aliquando,  secundum  corpus 
passa  est,  non  secundum  iliusionem  spiritus.  Audlte 
et  videte  in  ipsis  veteribus  factis,  omnia  futurarum 
rerum  signa  et  indicia.  Invenitur  Sara  afflizisse  Agar 
ancillam  :  Sara  libera  est :  posteaquam  superbire 
ccBpit  ancilla,  questa  est  Abraho  Sara,  et  dizit,  Ejiee 
ancillam  ;  erexit  adversum  me  cervicem  suam.  Et  quasi 
ab  Abraham  fieret,  de  Abrabam  questa  est  mulier. 
Abraham  vero  qui  non  in  ancilla  libidine  abutendi 
tenebatur,  sed  officio  generandi,  quoniam  Saraeide- 
derat  unde  prolem  susciperet,  ail  ei  :  Bcce  anciita 
tua,  utere  ea  sicut  vis.  Et  affiizit  eam  graviter  Sara,  et 
fugit  a  facie  ejus.  Ecce  liberaafflizit  ancillam,  et  non 
illam  vocat  persecutionem  Apostolus  ;  ludit  servus 
cum  domino,  et  persecutionem  vocat  :  affliclio  ista 
non  vocatur  persecutio,  et  iusio  illa  vocatur  perse- 
cutio.  Quid  vobis  videtur,  fratres?  Nonne  intelligitls 
quid  significatum  sit  ?  Sic  ergo  quando  volt  Deus  con- 
oitare  potestates  adversus  haereticos,  adversus  schi- 
smaticosi,  adversus  dissipatorcs  Ecclesis,  adversus 
ezsufflatores  Christi,  adversus  blasphematores  Ba- 
ptismi,  non  mirentur ;  quia  Deus  concitat,  ut  a  Sara 
verberetur  Agar.  Gognoscat  se  Agar,  ponat  cer- 
vicem  :  quiacum  humiiiata  discederetadominasoa, 
occurrit  ei   angelus,  et  dizit,  Quid  est,  Agar  ancilla 

1  In  Iribus  Mab.,  lutus  tsi  tedueens.  la  uno,  seductor. 

[Quarante-sept.) 


mmKf 


1483 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM,  S.  AUGDSTINI 


1484 


Sar»?  cum  conqucila  csset  de  donDina,  quid  audivit 
ab  Angelo  ?  Reverleread  dominam  tuam  {CfCn,  xvi,  5-9). 
Ad  hoc  ergo  affligitur,  ut  reverlatur.  Atque  uliQam 
reverator ;  quia  proles  ejas,  sicut  filii  Jacob,  cum 
fratribas  haereditatem  tenebit. 

14.  Mirantur  autem  quia  commoventur  poiestates 

cbrislianaeadversusdeiestandosdissipatorcsEcclesiae. 

NoQ  ergo   movercntur  ?  El  quomodo  redderent  ra- 

tionem  de  imperio  suo  Deo?  IntendatGbaritas  vestra 

quid  dicam,  quia  periinet  boc  ad  reges  saeculi  cbri* 

stianos,  ut  temporibussuis  pacatam  velint  matrem 

8uamEcclesiem,undespirilualiter  nali  sunt.  Legimus 

Danielis  visiones  et  gesta  propbetica.  Tres  pueri  in 

igne  laudaverunt  Dominum  :  miratus  est  Nabucho- 

donosor  rex  laudantes  Deum   pucros,  et  circa  cos 

ignem  innocentem^ ;  et  cum  admiratus  esset,  quid 

ait  Nabucbodonosor  rex,  non  vel  Judaeus  vei  circum- 

cisus,  ille  qui  statuam  suam  erexerat,etad  eam  ado- 

randam  omnes  coegerat;  tamen  laudibus  trium  pue- 

rorum  commotus,  ubi  vidit  majcstatem  Dei  praesentis 

ia  igne,  quid  ait  ?«  Etegoproponam  decretum  omni- 

bustribubusetlinguisinomniterra.  »Qualedecrcium? 

<  Quicumque  dixerint  blaspheraiam  in  Deum  Sidrac, 

Misac,  et  Ahdenago,  in  interitum   erunt,  ct  domus 

^       eorum  in   perditioncm  »  (Dan,    iii).  Ecce  quomodo 

stevit  rex  alienigena,  ne  blasphemetur  Dcus  Israel, 

quia  potuit  tres  pueros  dc  igne  libcrare  retnolunt 

ut  saeviant  reges  christiani,  quia  Chrisius  exsufflatur, 

a  quo   non  tres  pueri,  sed  orbis  tcrrarum  cumipsis 

regibus  a  gehennarum  igne  liberatur?  Nain  tres  illi 

pueriy  fratres  mei,  liberati   sunt  ab  igno  temporali. 

Numquid  non  ipse  est  Deus  Machaba^orum,  qui  est 

trium  puerorum?  Illos  ab  igne  liberavit :  illi  in  tor- 

mentis   igneis  corpore   defecerunt,  sed  in  lcgitimis 

mandatis  anlmo  permanserunt.  Illi   aperte  libcrati 

sunt,  illi  occulte  coronaii  sunt  (II  Machab.  vii).  Plus 

est  liberari  de  flamma  gehcnnarum,  quam  dc  fornace 

potestatis  bumanx.  Si  ergo  Niibnchodonosor  rex  lau- 

davit  et  prffidicavit  et  glorium  dedii  Deo,  quia  libe- 

ravit  de  igne  ires  pueros,  ct  taniamgloriam  dcdit,ut 

decretummilierct  perregnum  suum,  Quicumquedixe- 

fint   hlasphemiam   in  Deum   Sidrac^  Misac^  cl  Ahde- 

nago,  in  interitum  crunt,  et  domus  corum  in  perditio- 

ntin  :  quomodo  isii  reges  non  moveantur,  qui  non 

tres  pueros  attcndunt  liberaios  do  flamma,  scd  se- 

ipsoaliberatosde  gehenna,  quandovidcntChristum,a 

quo  liberati  sunt,  exsufflari  in  Christianis,  quando 

audiuot  dici  christiano,  Dic  tenonesse  chrislianum? 

Talia  facere  volunt,  et  saliem  talia  paii  nolunt. 

13.  Nam  viJeicqualia  faciunt,  ct  qualia  patiuntur. 
Occiduut  animas,  affliguntur  in  corpore  :  sempiter- 
nas  mortes  faciunt,  et  temporalcs  se  perpeii  conque- 
runtur.  El  tamen  quas  patiuntur  ?  Profcrunt  nobis 
nescio  quos  in  persecuiionc  suos  martyres.  Ecce 
Marculus  de  petra  praecipitatus  est  :  ecce  Donaius 
Bagaiensis  in  puteum  miesus  est.  Quando  potestates 
Homaoae  talia  supplicia  dccreverunt,  ut  prajcipiia- 
rentur  homines?  Quidautem  respondent  noslri  ?Quid 
lili,  non  nocentem.  Mss.,  innocentem. 


^ 


sit  gesium  nescio  :  tamen  quid  tradunt  nostri  ?  Quia 
ipsi  se  prfficipitaverunt,  et  potestates  infamaverunt. 
Recordcmur  coneuetudinem  potestatum  Romanarum, 
et  videamus  cui  credendum  sit.  Dicunt  nostri  illos  so 
prsecipitasse  :  si  non  sunt  ipsi  discipuli  ipsorum  qui 
se  modo  de  saxis  nullo  persequenle  proecipilant,  non 
credamus  :  qoidmirum,  si  fecerant  illi  quod  solent? 
Nam  poiestates  Romanae  nunquam  talibus  suppliciis 
usae  sunt.  Num  enim  non  poterant  occidere  aperte  ? 
Sed  illi  qui  se  mortuos  coli  voluerunt,  famosiorem 
mortem  non  invenernnt.  Postremo  quidquid  illud  est, 
nonnovi.  Etsi  passa  es,  o  pars  Donati,  corporalem 
afflictionem  ab  Ecclesia  catbolica,  a  Sara  passa  es 
Agar  ;  redi  ad  dominam  tuam,  Locusquidem  necessa- 
rius  aliquanto  diutius  nos  tenait,  ut  textum  totum 
evangelicffi  lectionis  exponere  minime  valeremus. 
Fraires,  sufflciat  interim  Charitati  vestrae,  neha?c  qua; 
dicta  sunt,  dicondo  alia,  excludantur  de  corJibns 
vestris.  Hcec  tcnete,  talia  dicite,  flammanles  illuc 
proccdile,  acccndiie  frigidos. 

TRAGTATUS  XII, 

Ab  eo  Evaugelii  loco,  Quod  naium  est  de  carne,  caro 
cst,  etc,  u^que  ad  id,  Qui  autem  facit  veritatem, 
vcnit  ad  Inccm,  ut  manifestentur  ejus  opera, 
quia  id  Deo  sunt  facta.  Cap,  ui,  t  6-21. 

1.  Ex  co  quod  hcsierno  die  intentam  fecimusCha- 
ritatem  vcstram,  intelligimus  vos  alacrius  et  nume- 
rosius  convenisse  :  sed  inierim  lectioni  evangclicae  ex 
ordine  sermonem  debilum  reddamus,  si  placet  ; 
deindc  audict  Charitas  vestra  de  pace  Ecclesiae  vel 
quid  egerimus,  vel  quid  adhuc  agendum  speremus. 
Nunc  ergotoia  Intcntio  cordis  ad  Evangelium  fcratur, 
nemo  aliunde  cogitet.  Si  enim  qui  totus  adest,  vix 
capil ;  qui  se  pcr  cogitationes  diversas  dividit,  nonne 
et  quod  ceperal  fundi?  Meminit  autcm  Cbaritas  ve- 
stra  Dominico  praeterito,  quantum  Dominusadjuvare 
dignaius  est,  disseruisse  nos  de  spirituali  regenera- 
tione  (//i  superiori  Tractatu)  :  quam  leclionem  vobis 
iterum  Icgi  fccimus,  ut  quae  tunc  non  dicta  sunt,  in 
Christi  nomine  adjuvantibus  oraiionibus  vesiris  im- 
pleamus. 

2.  Regoneraiio  spiritualis  una  est,  sicut  generatio 
carnalis  una  cst.  Et  quod  Nicodemus  Domino  ait,  ve- 
rum  dixit,  quia  non  potest homo  cum  sit  senex,  rcdire 
rursum  in  ulerum  matris  suae,  et  nasci.  Illcquidera 
dixit,  quia  homo  cum  sit  senex,  hoc  non  poiest, 
quasi,  el  si  infans  esset,  posset.  Omnino  enim  non 
poiest,  sive  reccns  ab  uicro,  sive  annosa  jam  aetate, 
rediro  rursum  in  maternavisccra,  et  nasci.  Sed  sicut 
ad  nativiiatcm  carnalem  valcnt  muliebria  viscera  ad 
semcl  pariendum  ;  sic  ad  nativilaiem  spiritualem  va- 
lent  visccra  Ecclesiae,  ut  semel  quisque  baptizetur. 
Propterca  ne  quis  forte  dicat,  Sed  isle  in  haeresi  na- 
tus  esl,  el  isie  in  schismate  natus  est;  amputatasunt 
omnia,si  meministis,  quae  vobisdisputatasuntdetri- 
bus  paUibus  nodtris,  quorum  Deus  dici  voluit,  non 
quia  soli  erant,  sed  quia  in  solis  expleta  est  integritas 
significandi  populi  futuri.  Invenimus  enim  natum  de 


1485 


TRACTATUS  XII.  CAPUT  III. 


1486 


ancilla  exhaeredatum,  natum  de  libera  baeredem  : 
rQrsam  invenimos  natum  de  Ubera  exbaBredatum, 
natam  de  ancilla  bsredem.  Nalus  de  ancilla  exhsre- 
datas  Ismael  {Gen.  xxt,  10),  nalus  de  libera  hsres 
leaac  {Id,  xxv,  5) ;  natoe  de  libera  exhsredatua 
Esaa  {Id.  xxvii,  35),  nati  de  ancillis  haBredes  filii  Ja- 
cob  {Id.  xLix).  Iq  illis  itaque  tribus  patribus, 
omnis  futuri  populi  figura  perspecta  est :  nec  imme- 
rito  Deus  inquit,  Ego  stm  Deus  Ahraham,  el  Deus 
Isaac,  el  Deui  Jacob:  hoc  mihi^  inquit,  nomen  esiin 
Ktemum  (Exod,  lu,  6,  15).  Magis  roemineribus  quid 
proroiesum  sit  ipsi  Abrahao :  hocenim  promissum  est 
Isaacyhoc  promissum  est  et  Jacob.  Quid  invenimus? 
In  semine  tuo  benedieeniur  onwes  gente*  (fien.  xxli, 
18).  Gredidit  tunc  unus  quoJ  nondum  videbat :  vi** 
dent  homine»,  et  excecantur.  Completum  est  in  gen- 
tibus  quod  promissum  est  uni :  etseparantur  arom- 
munione  gentium,  qui  et  quod  impletumesl  vldcre 
nolunt.  Sed  quidillis  prodestquia  videre  noiuatVVi- 
dent,  velint  nolint ;  aperta  vcrilas  et  ciausos  ocuios 
feril. 

3.  Responsom  est  Nicodemo,  qui  ex  eis  erat  qui 
crediderant  in  Jesum,  et  ipse  Jesus  non  se  credebat 
eis.  Quibusdam  enim  non  se  credebat,  cam  jam  in 
illom  credidissent.  Sic  babes  scriptum  :  t  Multi  credi- 
derunt  in  nomine  ejus,  videntes  signa  qus  faciebat. 
Ipse  autem  Jeens  noe  credebat  eemetipsum  illis.  Non 
enira  opus  habebat  ut  quisquam  leelimonium  perhi- 
beret  de  homine  ;  ipse  enim  sciebat  quid  esset  in  ho- 
mtne  »  (ioan,  ii,  23-25).  Ecce  jam  illi  credcbant  in 
Jesum,  et  ipse  Jesns  non  se  credebat  eis.  Quare  i 
Quia  nondum  erant  renali  ex  uqua  et  Spiritu.  Inde 
hortati  sumus,  et  hortamur  fratres  nostros  catecbu- 
menos.  Si  enim  interroges  eos,  Jam  crediderunt  in 
iesam  :  sed  quia  nondum  carnem  ejus  el  sanguinem 
accipiant,  nondum  se  iliis  credidit  Jesus.  Quid  fa- 
ciant,  ntse  illis  credat  Jesus?  Eenascantur  ex  aqua 
et  Spirilu,  proferat  Ecclesia  quos  parturit.  Goncepti 
sont,  edantur  in  lucem :  habent  ubera  quibus  nulrian- 
lur,  non  timeant  ne  nati  euffocentur,  ab  uberibus 
maternis  non  recedanL 

4.  Nollus  potest  homo  redire  in  matris  viscera,  et 
ilerum  nasci.  Sed  de  ancilla  nescio  quis  natus  est  ? 
Numquid  tunc  qui  nati  snnt  de  ancillis,  redierunt  in 
uterum  liberarum,  ut  denuo  nascerentar?  Scmen 
Abraham  et  in  Ismael ;  el  ut  posset  Abraham  facere 
fiiium  de  ancilla,  uxor  auctor  fuit.  Natus  est  ex  sc- 
mine  vlri,  et  non  utero,  sed  solo  placito  uxoris  (Gen, 
XVI,  2-4).  Nomquid  quia  de  ancilla,  ideo  exhsre- 
datut?  Si  propterea  exhsredatusquia  de  ancilia  natus 
est,  nulli  ancillarum  filii  admitterenlur  ad  heredi- 
iatem.  Filii  Jacob  admissi  sunt  ad  hsreditatem  : 
Ismael  antem,  non  quia  ex  ancilla  natus,  exhsreda- 
tus,  sed  qiiia  superbas  matri,  superbua  io  filium  ma- 
tris ;  mater  enim  ejus  magis  Sara  quam  Agar.  Illius 
nteras  accommodatas,  illias  volantas  accessit ;  non 
faeerel  Abraham  qaod  Sara  nollet :  magis  ergo  ille 
filiut  Saras.  Sed  quia  superbus  in  fratrem,  et  superbus 
lodendo,  qnia  doludendo  ;  qui  ait  Sara  ?  Ejice  ancil- 


lam  el  filium  ejus  ;  non  enim  hmres  erit  filius  ancHlx 
cum  filio  meo  Isaac  (Cen,  xxi,  9,  10).  Non  ergo  illum 
viscera  ancillae  ejecerunt  foras,  sed  cervix  servilis. 
Et  si  libcr  superbus  sit,  servus  est  et  quod  pejus  est, 
malffi  domine,  ipsius  superbiiB.  Ilaque,  fratres  mei, 
respondete  homini  non  posse  rorsus  nasci  hominem ; 
respondote  aeouri  non  poase  rursus  nasci  hominem. 
Quidquid  iterum  fit,  iliusio  est ;  quidquid  iterum  fit, 
lusus  est.  Ismael  ludit,  foras  mittatur.  Animadvertit 
enim  eos  Sara  ludentes,  ait  Scriptura,  et  dixit  Abra- 
ha?,  Ejice  ancillam  etfilium  ejus,  Displicuit  Sarae  lusus 
puerorum ;  aliquid  novum  viditpuerosludere.  Nonne 
optant  hoc  que  filios  habcnt,  videre  ludentes  filios 
suos  ?  Vidit  iiia,  et  improbavit.  Nescio  quid  vidit  in 
lusu  :  illusionem  vidit  in  illo  lusu,  animadverlit  servi 
superbiam  ;  displicuit  ilii,  ejecit  foras.  Nati  de  ancillis 
improbi  mittuntur  foras*,  et  natus  de  libera  mittitur 
foras  Esau.  Nemo  ergo  prffisumat  quia  de  bonis  na- 
scitur,  nemo  prssumat  quia  per  sanctos  baptizatur. 
Qui  per  sanctos  baptizatur,  adhuc  caveat  ne  non  sit 
Jacob,  sed  Esau.  IIoc  ergo,  fratres,  dixerim  :  melius 
eat  ab  hominibus  sua  quffirentibus  et  mundum  dili- 
gontibuB,  quod  significat  nomen  ancillae,  baptizari  et 
spiritualiter  hffireditatem  qusrere  Ghristi,  ut  sit  tan- 
quam  filius  Jacob  de  aocilla,  quam  baptizari  per 
sanctos  et  superbire,  ut  sit  Esau  foras  mittendus, 
quamvis  natus  cx  libera.  Hasc,  fratres,  tenete.  Non 
vos  palpamus,  nulla  spes  vestra  in  nobis  sit :  necno- 
bis  blandimur,  nec  vobis  ;  unusquisque  suam  sarci- 
nam  porlat.  Nostrum  est  dicere,  ne  male  Judicemur: 
vestrum  est  audire,  et  corde  audire,  ne  exigatur 
quod  damus;imo  quando  exigitur,lucruminveuiatur, 
non  detrimenlum. 

5.  Dicit  Dominus  Nicodemo,  et  exponit  ei  :  Amen, 
amen  dico  iibi^  nisi  quis  renaius  fuerit  ex  aqua  ei  Spi^ 
ritu,  non  potest  introire  in  regnum  Dei,  Tu,  inquit, 
carnalem  generationem  inteliigis,  cum  dicis,  iVtfm- 
quid  potesi  homo  redire  in  viscera  matris  sux  ?  ex  aqaa 
et  Spirilu  oportet  ut  nascatur  propterregnum  Dei.  Si 
propterhaereditatempatris  hominis  temporalem  nasci- 
tur,  nascatur  ex  visceribus  matris  carnalis :  si  pro- 
plor  hereditatem  patris  Dei  seropiternam,  nascatur 
ex  visceribus  Ecclesi».  Generat  per  uxorem  filium 
pater  moriturus  successurum  :  generat  Deus  de  Ec- 
clesia  filios  non  euccessuros,  sed  eecum  mansuros. 
Et  sequitur :  Quod  natum  esi  de  carne,  caro  e$t :  ei  quod 
natum  est  de  Spirilu,  spiritus  esi.  Spiritualiter  ergo 
nascimur,  et  iu  spiritu  nasoimut  verbo  et  sacramento. 
Adest  Spiritus,  ut  nascamur  :  Spiritus  invisibiiiier 
adest  ande  nasceris,  quia  et  tu  invisibiliter  nasceria. 
Sequitur  enim,  et  dicit:  Non  mirerit  quia  dixi  tibit 
oportel  vos  nasci  denuo :  Spiriius  ubi  vidl  spirat^  et 
vocem  ejus  audis,  sed  nescis  unde  veniai,  aui  quo  vadat. 
Nemo  videt  Spiritum  :  et  quomodo  audimas  vooem 
Spiritus  ?  Sonat  Psalmus,  vox  est  Spiritus  ;  sonat 
Evangelium,  vox  est  Spiritus  ;  sonat  sermo  divinus, 
vox  est  Spiritus.  Vocem  ejus  audis,  et  netcis  unde  ve- 

iTre»  MflS. :  Na/t  de  ancillis  ad  haredHatemadmHtunfnr 
filiiJncob,  tt  nnlut  tU  lihera^  elc. 


1487 


IN  JOANNIS  EVAN6ELTDM,  S.  AUGUSTINI 


1488 


fita^  et  guo  vadat.  Sed  si  nascaris  cl  lu  de  Spiritu, 
boc  eris,  ut  ille  qui  non  est  adhuc  natus  de  Spiritu, 
noQ  sciat  de  te  unde  venias,  ct  quo  eas.  IIoc  enim 
sucutus  ait  :  Sic  est  ct  omnis  qui  natut  est  ex  Spiritu, 
6.   liespondit  Nicodemux,  et  dixit  ei :  Quomodo  pos* 
sunt  haec  fieri  ?  Et  revera  carnaliter,  non  intelligebat. 
In  illo  fiebat  quod  dixerat  Dominus,  vocem  Spiritus 
audiebat,  et  nesciebat  unde  venerat  et  quo  ibat.  Be- 
spondit  Jesus^  et  dixit  ei :  Tu  es  magister  in  Israetf  et 
hxcignoras?  0  fratred,   quid,   putamus  Dominum 
huio  maf^istro  Judieorum  qaasi  insultare  voluisse? 
Noverai  Oominnsquid  agebat,  volebat  illumnasciez 
Spiritu.  Nemo  ex  Spirilu  nascilur,  nisi  humilis  fuerit : 
quia  ipsa  humilitas  faoit  nos  nasci  de  Spiritu  ;  quia 
prope  eet  Dominus  obtrilis  corde  (PsaL  xxxiii,  19). 
Ille  magisterio  infl.itus  erat,  el  alicujus  momenti  sibi 
esse  vidcbatur,  quia  doctor  erat  Judeeorum  :  deponit 
ei  superbiam,  ul  possit  nasci  de  Spirilu  :  insullat, 
tanquam  indocto ;  non  quia  superiorvult  videri  Domi- 
nus.  Quid  magnam,  Deus  ad  hominem,  verilas  ad 
mendacium?  Major  GbrislusquamNicodemus  dici  de- 
bet,  dici  potest,  cogitandum  est?  8i  diceretor  major 
Ghristos  quam  Angeli,ridendum  eral :  incomparabi- 
liter  enim  major  omni  creatura,  per  quem  facla  est 
omnis  creatura.  Sed    exagilat   superbiam  hominis, 
Tu  es  magisier  in  Urael^  et  hxc  ignoras  f  Tanquam 
dicens,  Ecce  nihil  nosti,  princeps  superbus,  nascere 
ex  Spiritu  :  si  enim  natus  fueris  cx  Spiritu,  vias  Dei 
tenebis,  ut  Ghristi  humilitatem  sequaris.  Sic  enim 
altus  est  super  orones  Angelos,  quia  cum  in  forma 
Dei  essety  non  rapinam  arbilratus  est  esse  xqualis  Deo ; 
sed  semeiipsum  exinanivit  formam  servi  accipiens,  in 
simililudinem  hominum  factuSf  et  habilu  inoentus  ut 
homo :  humHiavii  semHipsum^  factus  obediens  usque  ad 
morlem  (et  ne  mortis  genns  tibi  aliquod   placeat), 
mortem  autem  crucis  (Phitipp,  ii,  6-8).  Pendebat,  et 
insultabatur  ei.  De  cruce  descendere  poterat ;  sed 
differebat,  ut  de  sepulcro  resurgeret.  Pertulit  super- 
bos  servos  Dominus  ;  medicus  cgrotos.  Si  hoc  illc, 
qaid  iili  quosoportet  nasci  ex  Spiritu?  siboc  illeve- 
rus  magister  in  coelo,  non  hominum  tanlum,  sed  et 
Angelorum.  Si  enim  docti  sunt  Angeli,  Verbo  Dei 
docti  sunt.  Si  Verbo  Dei  docti  sunt^  quaerite  unde 
docti  suni ;  et  invcnietis,  In  principio  erat  Verhum^  et 
Verbum  erat  apud  Deum,  et  Deus  erat  Ferbum  (Joan. 
]i  1).  Tollitur  homini  cervix,  sed  aspera  et  dura,  ut 
sit  lenis  cervix  ad  porlandum  jugum  Christi,  de  quo 
diciiur,  Jugum  meum  lene  est,  et  sarcina  mea  tevis 
est  (Matth.  XI,  30). 

7.  Et  sequitur  :  Si  ierrena  dixi  vobit^  ct  non  cre- 
ditis  ;  guomodOf  si  dixero  vobis  coelcstia,  credetis  ? 
Qus  terrena  dixit,  fratros  1  Nisi  quis  natus  fuerit  de* 
titio,  terrenuro  est  ?  Spiritus  ubi  vult  spirat  et  vocem 
ejus  audiSy  et  nescis  unde  veniat,  et  quoeat,  terrenum 
est  ?  Si  enim  do  iito  vento  diceret,  sicut  nonouliiin- 
teilexerunt  (a),  cum  quaereretur  ab  eis  quid  terrenum 

(«)  Le  vento  acceperuDt  Cyrilliis,Cbrygo»l.,Tlieophylacl. 
0i  auctor  Quaesi.  Vet.  ei  Nov.  Teti.,  q.  59.  At  Auguiiino 
conientii  Anib.  lib.  2de  Fide,  cap.  3. 


f 


dixorit  Dominus,  dum  ait,  Si  terrena  dixi  vobis^  et 
non  creditis ;  quomodo,  si  caleslia  dixero,  credetis  ? 
Gum  ergo  quGererelor  a  quibusdam,  quid  terrenam 
dixerit  Dominus,  angustias  pasai  dixcrunt,  Qnod  ait, 
Spiritus  ubi  vult  spirat,  et  vocem  ejus  audit^  et  nescis 
unde  veniat,  et  quo  eat,  dc  isto  vento  dixit.  Quid 
enim  nominavit  terrenura  ?  Loquebatur  de  gencra- 
tione  spirituali :  secutus  ait,  Sic  est  omnis  qui  natus 
est  ex  Spiritu.  Deinde,  fratres,  qois  nostrum  non 
videat,  verbi  gratia,  austrum  euntem  de  meridie  ad 
aquilonem  ;  aut  alium  ventum  venieotem  ab  oriente 
ad  occidentem  ?  quomodo  ergo  nescimus  onde  veniat 
et  quo  eat  ?  Qnid  ergo  dixit  terrenum,  quod  oon  cre- 
debunt  bomines  ?  An  illud  quod  de  templo  resasci- 
tando  dixerat ?  Gorpus  enim  suum  de  terra  acocperat, 
et  ipsam  terram  de  terreno  corpore  snsceptam  para- 
bat  suscitare.  Non  ei  creditum  est  terram  suscitatoro. 
Si  terrestria,  inquit,  dixi  vobis  et  non  creditis  :  quo- 
modOf  si  cteleslia  dixero,  creditis  ?  Hoo  est,  si  non 
crcditis  quia  teroplum  possum  resoscitaredejectuma 
vobis  ;  quomodo  credetis  quia  per  Splritum  possint 
homines  rcgcnerari  ? 

8.  Ei  sequiiur  :  Kt  nemo  ascendit  in  ccelum,  nisi 
qui  dcscendit  de  copIo,  Filius  hominis  qui  est  in  coslo. 
Ecco  hic  erat,  et  in  coclo  erat :  hic  erat  oarne,  in 
coclo  crat  divinitate  ;  imo,  ubique  diviniiate.  Natus 
de  nialro,  non  recedens  a  Patre.  Dun  nativitates 
Ghristi  inlclliguntur  ;  una  divina,  altcra  humana  : 
una  per  quam  cfilceremur,  aliera  per  quam  reflcere- 
mur  :  ambffi  mirabiles  ;  illa  sine  matre,  ista  sine 
patre.  Scd  quia  de  Adam  corpus  acceperat,  qula 
Maria  de  Adam,  ipsumque  corpus  suscitaturus  erat: 
terrenum  quiddam  dixerat,  Solvite  templum  hoc,  et  in 
tribus  diebus  suscitabo  illud  (Joan,  ii,  19).  Goeleste  au- 
iem  quiddam  dixii,  Nisi  quis  renatus  fuerit  ex  aqua  et 
SpiritUf  non  videbit  regnum  Dei  (Id,  iii,  5).  Eia,  fra- 
trcs,  Deus  voluit  esse  filius  hominis,  et  hominet, 
foluit  esse  Glios  Dei.  Ipse  descendit  propter  nos,  nos 
ascendamus  propier  ipsnm.  8olus  enim  descendit  el 
ascendit,  qui  hoc  ait,  Nemo  ascendit  in  castum,  nisi 
gui  descendit  de  coelo,  Non  ergo  ascensuri  suni  in 
Cffilum  quos  facii  filios  Dei  ?  Ascensuri  plane  :  baec 
nobis  promlssio  est,  Eruntxquates  Angelis  Dei  (Matth. 
XXII,  30).  Quomodo  ergo  nemo  ascendiiy  nisi  qoi  de- 
scendii  ?  Quia  unusdescendit,  unus  ascendit.  Quid 
de  coeieris  ?  quid  intelligendum,  nisi  quia  membra 
ejus  crunt,  ui  unus  ascendat  ?  Proptcrea  sequilur, 
Nemo  ascendit  in  cce/ttm,  nisi  qui  de  cieto  descendit, 
Filius  hominis  qui  est  in  ccelo,  Miraris  quia  ei  hic  erat 
cl  in  coilo  ?  Tales  fecit  discipulos  suos.  Paulum  audi 
aposlolum  diceatcm,  Nostra  autem  conversatio  t/i 
calis  est  {Phiiipp,  iii,  20).  Si  homo  Paulas  apostolus 
ambulabatin  carnein  terrra,  etconversabaturinccelo, 
Deus  coeli  el  terrae  non  poterai  esse  et  in  coelo  et  ia 
terra  ? 

9.  Si  ergo  ncmo,  nisi  ille,  descendit  el  ascendit, 
qU(T  spcs  csi  cxteris  ?  Ea  spes  est  caeleriSt  qoia  ille 
propterra  dcscendit  ut  in  iilo  et  cum  illo  unus  esient, 
1  E<iiii,  tmum.  Mss.,  unus. 


1489 


TRACTATUS  XII.  CAPUT  111. 


1490 


qui  pcr  iilum  asceDauri  essont.  Non  dicit^  Eisemini- 
bu$,  ait  Apostolus,  tanquam  in  muUis  ;  sed  lanquam  in 
uno,  Ei  semini  tuOt  quod  est  Christus,  Et  fidelibus  ait : 
Vos  autem  Christi ;  si  autem  Christif  ergo  semen  Abra* 
k^  estis  {Galat.  iii,  16,  29).  Quod  dirit  unum,  hoc  di- 
xil  omnea  nos  esse.  Ideo  in  Psalmis  aliquando  piures 
cantant,  ut  ostendatur  quia  de  pluribus  Ot  unus  ;  ali- 
qaando  unus  cantat,ut  ostendatur  quid  fiat  de  pluri- 
bu8.  Propterea  unus  sanabatur  in  iila  piscina  (Joanm 
V,  4) ;  et  quisquis  alius  descendebat,  nou  sanabatur. 
Ergo  isteunus  commendatunitatcm  EccIesiaB.  Vsb  illis 
qai  oderunt  unitatem,  et  partessibi  faciuntinhomi- 
nibus  !  Audiant  ilium  qui  volcbat  eos  facere  unum  in 
unoad  unnm:  audiant  illum  dicentem,  Nolite  vos  Fa- 
cere  muitos  :  ego  ptantavi,  Apollo  rigavit ;  sed  Deusin- 
erementum  dedit:  sedneque  quipianiatesl  aliquid^nc' 
que  qux  rigat,  sed  qui  incrementum  dai  Deus  (I  Cor.  m, 
6,  7).  IUi  dicebant  :  Ego  sum  Pauli,  ego  Apollo,  ego 
Cephx.  Et  ille  :  Divisus  est  Chrittus  {U,  i,  12,  13)?  In 
uno  eslole,  unum  estote,  unus  cstote :  Semo  ascendit 
in  calum,  nisi  qui  de  ccelo  descendit,  Ecce  volumus  essc 
lui,  dicebant  Paulo.  Et  ille:  Nolo  sitis  Pauli,  sed  ejus 
estole  cujus  eat  vobiscum  Paulus. 

10.  Descendit  enim  et  mortuus  est,  et  ipsa  morle 
liberavit  dos  a  morte  :  morle  occisus,  morlem  occi- 
dil.  Et  nostis,  fratres,  quia  mors  ista  perdiaboli  invi- 
diam  intravit  in  munJum.  Deus  morlem  nonfecit,  Scri- 
ptura  loquitur ;  nec  laetatur,  inquit,  in  perditionti  vii^- 
rum:  creanit  enim  utessent  omnia{Sap,  \,  13,  14).  Sed 
qaidibiait  Hnvidia  autem  diaboti  morsintratitinorbem 
terrarum  {\d,  ii,  34).  Ad  morlem  a  diabolo  propina- 
tam  nonveniret  homo  vi  adductus ;  non  euim  cogendi 
potentiam  diabolus  habebat,  sed  persaadendi  versu- 
tiam.  Non  consenlires,  nihil  invexerat  diabolus :  con- 
seotio  tua,  o  homo,  te  perduxit  ad  morlem.  A  morlali 
mortales  nati,  ez  immortalibus  mortales  facli.  Ab 
Adam  omnes  homines  morlales  :  Jesus  autem  Filius 
Dei,  Verbum  Dei,  perquodfacta  suntomnia,  unicus 
eqaalia  Patri,  mortalis  factus  esl;quia  Verbum  caro 
factam  eat,  et  babitavit  in  nobis  {Joan,  i,  13,  14). 

11.  Crgo  mortem  suscepit,  et  mortem  suspenditin 
cruce;  etde  ipsa  morte  liberantur  morlales.  Quod  in 
figara  factum  est  apud  antiquos,  commemorat  iilud 
Dominus  :  Et  sieut,  inquit,  Moyses  exaltavit  serpentem 
tfi  eremOy  ita  exaltari  oportet  Fitium  hominis ;  ut  omnis 
qui  eredit  in  eum  non  pereat,  sed  habeat  vitam  xternam. 
Magnam  sacramentum,  et  qui  legerunt,  noverunt. 
Deinde  aodiant  vei  qui  non  legerunt,  vei  qui  forte  le- 
ctamtive  aQdilQmobiili  sunt.  Proaternebaturineremo 
popalas  Israel  morsibas  serpentam,  iiebatmagna  stra- 
ges  maltaram  mortium '  :  plaga  enim  Dei  erat  corri- 
pientia,  el  flagellantis,  ut  erudiret.  Demonstratum  est 
ibimagnamsacramentQmrei  futurff,  ipse  Dominuste- 
Btaturin  bac  lectione,utnemo  poaaitaliud  interpretari 
qoam  quod  i  psa  verilas  de  ae  indicat.  Dictu  m  est  enim  ad 
M  oysen  aDomino  at  faceret  aeneum  serpentem ,  et  exal- 
taret  inligno  ineremo,  et  admoneret  populum  Israel, 
at  si  qaia  morsus  esset  a  serpente,  iilum  serpentem  in 

i  In  Msi.|  ttrages  m%dtorum  mortuorum: 


ligno  exaltatum  atienderel.  Factum  est  :  mordeban- 
tur  homines,  intuebantur,  et  sanabantur  {Num,  xxi, 
6-0).  Quid  sunt  serpentes  mordentes  ?  Peccata  de 
mortalitate  carnis.  Quis  est  serpens  exaltatus  ?  Mors 
Domini  in  cruce.  Quiaenim  a  serpente  mors,  per  ser- 
pentis  efflgiem  figurata  est.  Morsus  serpenlis  letha- 
iis,  mors  Domini  vitalis.  Attenditur  serpens,  ut  nihil 
valeat  serpens.  Quid  est  hoc?  Attenditur  mors,  utni- 
hil  vaieat  mors.  Sed  cujus  mors?  Mors  vita; :  si  dici 
potest,  Mors  vitoB  ;  imo  quia  dici  potest,  mirabiliter 
dicitur.  Sed  numquid  non  erit  dicendumquod  fuit  fa- 
ciendum  ?  Ego  dubitem  dicere  quod  Dominus  pro  me 
dignatus  est  facere  ?  Nonne  vita  Ghristus  ?  et  lamen 
in  cruce  Ghrislus.  Nonne  vita  Ghristus  ?  et  tamen 
mortuus  Cbristus.  Sed  in  morte  Christi  mors  mortua 
cst  ;  quia  vita  mortua  occidit  mortem,  plenitudo  vite 
deglutivit  mortem  :  absorplaest  mors  in  Ghristicor- 
pore.  Sic  et  nos  dicemus  in  resurrectione,  quando  jam 
triumphanles  cantabimus,  Uti  est,  mors,  contentio 
tua  ?  ubi  est,  mors,  aculeus  tuus  (  I  Cor.  xv,  54,  55)  ? 
Interim  modo,  fratres,  ut  a  peccato  sanemur,  Chri- 
stum  cruciflxum  inlueamur  ;  quia  sicut  Moyses,  in- 
quil,  exallavit  serpentem  in  eremo,  iia  exattari  oportet 
Filium  hominis;  ui  omnis  qui  credit  in  eum,  non  per* 
eat,  sed  habeat  vitam  astemam,  Quo  modo  qui  intue- 
bantur  illum  scrpentem,  non  peribaut  morsibus  ser- 
pentum ;  sic  qui  intuentur fide  mortem  Ghristi,  sanan- 
tur  a  morsibus  peccatorum.  Sed  illi  sanabantur  a 
mortcad  vilanr.  temporalem :  hlGBiUiem  aLii,uthabeantvi' 
tamaeternam.  Hoc  enim  interest  intor  Gguratam  imagi- 
nemetremipsam^figuraprsstabatvitamtemporalem ; 
rcs  ipsa  cujus  illa  figura  erat,  praBstat  vilam  sternam. 

12.  Non  enim  misil  Deus  Filium  suum  in  mundum, 
ut  judicet  mtifidum,  sed  uisalvetur  mundus  per  ipsum. 
Ergo  quuntum  in  mcdico  est,  sanare  venit  aegrotum. 
Ipse  se  iaterimit,  qui  prscepta  medici  observare  non 
vult.  Venit  Salvatorad  mundum  :  quare  Salvator  di- 
ctus  est  mundi,  nisi  ut  salvet  mundum,  non  ut  judi- 
cet  mundum?Salvarinon  visab  ipso  ;  ex  te  judicabe* 
ris.  El  quid  dicam^  judicaberis  ?  Vide  quid  ait:  Qui 
credit  in  eum,  non  judicalur;  qui  autem  noncredit: 
quid  dicturum  speras  ^  niai,  judicatur  tjam,  inquil, 
judicatus  est,  Nondum  apparuit  judicium^  sed  jam  fa- 
ctumestjudicium.  Novitenim  Dominusqui  suntejus: 
novit  qui  permaneant  ad  coronam,  qui  permaneant  ad 
flammam  ;  novit  in  area  sua  triticum,  novit  paleam  ; 
novit  segctem,  novit  zizania.  Jam  judicatus  est  qui 
non  crcdit.  Quare  judicatus  ?  Quia  non  eredidit '  in 
nomine  unigeniti  Fiiii  Dei, 

13.  Hoc  est  autem  judicium,  quia  tux  venit  in  mtin- 
dum,  et  dilexerunt  homines  magis  tenebras  quam  tucem: 
erant  enim  mala  opera  corum.  Fratrcs  mei,  quorum 
opera  bona  invenit  Dominus  ?  Nuilorum  :  omnium 
mala  opera  invenit.  Quomodo  ergo  quidam  fecerant 
veritatem,  et  venerunt  ad  iucem  ?  Et  hoc  enim  sequi- 
tur :  Quiautem  facit  veritatem,  venit adlucemfUtmani" 
festentur  opera  ejus,  quia  in  Deo  sunt  facta,  Quomodo 

i  Mss.  duodeclm,  puta^,  Alii  tres,  sperabat, 
•2  Sic  etiam  legebatur  in  antiquis  Corbeiensibui  Bibliis, 
juxtd  gr<£cum,  poysteukcn.  At  nunc  in  Vulsata  est,  credit» 


pm 


1491 


IN  JOANNIS  EVANQELIUM,  S.  AUGUSTINI 


1492 


quidam  opus  bonum  fecerunt,  ut  venirent  ad  lacem, 
id  est  ad  Ghristum  ?  et  quomodo  quidam  diJexerunt 
tonebras  ?  8i  enim  omnes  peccatores  invenit,  el  om- 
ncs  a  peccato  sanat,  et  serpens  ille  in  quo  Ggurata  est 
mors  Domini,  eos  sanat  qui  morsi  fuerant,  et  propter 
morsum  serpentis  erectus  est  serpens,  id  est  mors 
Domini,  propter  mortales  hominesiquos  invenitinju- 
stos ;  quomodo  inteliigitur,  Hocest  judicium^  quia  lux 
venii  in  mundum^  et  dilexeruni  homines  magis  tenebras 
quam  lucem  :  erant  enim  mala  opera  eorum  ?  Quid  est 
hoc  ?  quorum  enim  erant  bona  opera  ?  Nonne  venisli 
ut  jnstiOces  impios  ?  Sed  dilexeruntf  inquit,  tenebras 
magis  quam  lucem,  Ibi  posuit  vim  :  multi  enim  dilexe- 
runtpeccatasua,  multi  confessisunlpeccatasuaiquia 
qui  oonfitetur  peocatasua,  et  accusat,  peccatasua,  jam 
cum  Deo  facit.  Accusat  Deus  peccata  tua  :  si  et  tu  ac- 
cusas,  conjungeris  Deo.  Quasi  duee  res  sunt,  homo  et 
peccator.  Quod  audis  homo,  Deus  fecit :  quod  audis 
peccator,  ipse  homo  fecit.  Dele  quod  fecisti,  ut  Deus 
salvet  quod  feoit.  Oportet  ut  oderis  in  te  opus  luum, 
et  ames  in  te  opus  Dei.  Gum  autem  coeperit  tibi  dis- 
plicere  quod  fecisti,  inde  incipiunt  bona  opera  tua, 
quia  accusas  mala  opera  tua.  Initium  operum  bono- 
rum,  confessio  est  operum  maiorum.  Facis  veritatem, 
et  venis  ad  luoem.  Quid  est,  Facis  veritatem  ?  Non  (e 
palpas,  non  tibi  blandiris,  non  te  adulas  *■ ;  non  dicis, 
Justus  sum,  cum  sis  iniquus,  et  incipis  facere  verila- 
tem.  Venis  autem  ad  lucem  ut  manifestentur  opera 
tua,  quia  in  Deo  sunt  facta ;  quia  et  hoc  ipsum  quod 
tibi  displiouit  peccalum  tuum,  non  tibi  displiceret, 
nisi  Deus  tibi  luceret,  et  ejus  veritas  tibi  ostenderet. 
Sed  qui  et  admonitusdiligit  peccala  sua,  odit  admo- 
nentem  lucem  et  fugit  eam,  ut  non  arguantur  opera 
ejus  mala  quae  diiigit.Qui  autem  facit  veritalem,  accu- 
sat  in  se  mala  sua  ;  non  sibi  parcit,  non  sibi  ignoscit, 
ut  Deus  ignoecat :  quia  quod  vult  ut  Deus  ignoscat, 
ipso  agnoscit,  et  venit  ad  lucem ;  cui  gratias  agit,  quod 
illi  quid  in  se  odisaet  ostendcrit.  Dicit  Deo,  Averte  /a- 
ciem  tuam  a  peccatis  meis :  et  qua  fronte  dicit,  nisi 
iterum  dicat,  Quoniam  faeinus  meum  ego  cognosco,  et 
peccatum  meum  coram  me  est  semper  (Psal,  l,  11,5)? 
Si  ante  te  quod  non  vis  esse  ante  Deum.  Si  autem 
post  te  feceris  peccatum  tuum,  retorquet  illud  tibi 
Deus  ante  ocnlos  tuos  ;  et  tunc  retorquet,  quando 
Jam  pcBnitenti»  fructos  nullus  erit. 

14.  Currite,  ne  tenebr»  vos  comprehendant  {Joan. 
XH,  35),  fratres  mei :  evigilate  ad  salntem  vestram^ 
evigiiatedum  tempusest;  nullus  retardelur  a  tempio 
Dei,  nulius  retardelur  ab  opere  Domini,  nullusavo- 
cetur  ab  oratione  continua,  nullus  a  solita,  devotiono 
fraudetur.  Evigilate  ergo  cum  dies  est :  lucet  dies, 
Ghristus  est  dies.  Paratus  est  ignoscere,  sed  agnoscen- 
tibus;  punire  autem  defendentes  se,  et  juslos  se  ja- 
ctantes,  et  putantes  se  esse  aliquid,  cum  nihil  sint.  In 
diiectione  autem  ejus  etin  misericordia  ejusqni  am- 
bulat,  etiam  liberatns  ab  illis  lethalibus  et  grandibus 
peccatis,  qualia  sunt  facinora,  bomicidia,  furta,  adul- 
tcria  ;  propter  illa  quas  minuta  videntur  esse  peccata 

i  Sic  Mss.  At  edili»  tibi  adularU. 


linguae,  aut  cogitationum,  aut  immoderationis  in  re- 

bus  conoessis,  faoit  veritatem  confessionis,  et  venit  ad 

luoem  in  operibus  bonis :  quoniam  minuta  plura  pec- 

cata  si  negligantnr,  occidunt.  Minuto  suntguttas  qu« 

flumina  impient :  minuta  sunt  grana  arenae  ;  sed  si 

multa  arena  imponatur,  premit  atque  opprimit.  IIoc 

facit  sentina  neglecta,  quod  facit  fluctus  irruens :  pau- 

latim  per  senlinam  intrat ;  sed  diu  intrando  et  non 

exhauriendo,  mergit  navim.  Quid  est  autem  exhau- 

rire,  nisi  bonis  operibus  agere  ne  obruant  peccata, 

gemendo,  jejunando,  tribuendo,ignoscendo?  Iter  au- 

tem  hujus  sascoli  molestnmest,  plenum  esttentatio- 

nibus  ;  in  rebus  prosperis  ne  extollat,  in  rebus  adver- 

sis  ne  frangat.  Quitibidedit  felicitatemhujussaeculi, 

ad  consolationem  tuam  dedit,  non  ad  oorruptionem. 

Rursus  qui  te  flagellat  in  isto  sasculo,  ad  emendatio- 

nem,  non  ad  damnationem  facit.  Ferto  palrem  eru- 

dientem,  ne  sentiasjudicem  punientem.  H(cc  quotidie 

dioimus  vobis,  et  sspe  dicenda  sunt,  quia  bona  et  sa- 

lutaria  suot. 

TRACTATUS  XIH. 

Ab  eo  Evangelii  locOfPosiheBC  venit  Jesusel  discipuli 

ejus  in  Judaeam  terram,  etCf  usque  ad  id,  Amicus 

autem  sponsi,  qui  stat  et  audit  eum,  gaudio  gaudet 

propter  vocem  sponsi.  Cap.  iii,  f.  22-29. 

1.  Ordo  lectionis  evangelicas  secundum  Joannem, 
sicut  potcstis  meminisse,  qui  ouram  geritis  profeotos 
vestri,  ita  sequitur,  ut  haec  quae  modo  leota  est,  ho- 
die  nobis  Iractanda  proponatur.  Ab  ipso  principio  us- 
que  ad  hodiernam  lectionem,  quassupra  dicta  sunt, 
meministis  jam  esse  tractata.  Et  si  forte  inde  multa 
estis  obliti,  certe  vel  officium  nostrum  manetin  vestra 
memoria.Quashincaudieritisdebaptismo  Joannis,  el« 
si  non  tenelis  omnia,  audisse  vos  tamen  credo  quod 
teneatis :  quae  dicta  sunl  etiam,  quare  Spiritussanotus 
in  columbae  specie  apparuerit ;  et  quomodo  illa  nodo- 
sissima  quffistio  soluta  sit,  quia  nescio  quid  quod  non 
noverat,  didicit  Joannes  in  Domico  per  columbam, 
cum  jam  eum  nosset,  quando  venientiut  baplizaretur, 
ait,  Ego  a  te  debeo  baptizariy  et  tu  venis  ad  me  ?  Quando 
ei  Dominus  respondit,  Sine  modOf  ul  impleatur  omnis 
justitia(Halth.  iii,  14  et  15). 

2.  Nunc  ergo  ad  eumdem  Joannero  cogit  nos  ordo 
lectionis  reverti.  Ipse  ost  ille  qui  prophetatus  estper 
Isaiam,  Vox  clamantis  in  eremo^  Parate  viam  Domino, 
rectas  facite  semilas  ejus  {Isa.  xl,  3).  Tale  testi- 
monium  reddidit  Domino  suo,  et  (quia  ille  dignatus 
est)  amico  suo :  Dominusque  ipsius  et  amicus  ipsiut 
perhibuit  et  ipse  testimoninm  Joanni.  Dixit  enim  de 
Joanne,  /n  natis  mulierum  nori  exturrexit  major  Joanne 
Baptisla.  Sed  quia  illi  sepraeposuit,  in  hoc  quod  plus 
erat  Joanne,  Deus  erat.  Qui  autem  minor  est^  inquit, 
inregnoccetorum^  majorest  iUo{Malth.  xi,  11).  Minor  na- 
tivitate,  major  potestate,  major  divinitate,  majestate, 
charitate:  tanquam  inprineipio  erat  Verbum,  et  Ver- 
bum  erat  apud  Deum,  et  Deus  erat  Verbum.  Sic  autem 
perhiboeratinsuperioribusleotionibusJoannesDomi- 
no  testimonium,  utFiliumDei  quidem  dicoret,  Deum 
non  diceret,  neo  lamen  negaret :  tacuerat  Deum,  non 


1493 


TRACTATUS  XIII.  CAPUT  III. 


1494 


negaverat  Deum  ;  sed  oonomniQo  taouit  Deum  :  for- 
taseieenim  invenimus  hoo  in  bodierna  iectione.  Dixe- 
rat  Filinm  Dei :  sed  dicti  sont  et  homines  filii  Dei.  Di- 
lerat  tants  ezoeJienti»  illum  fuisse,  ut  non  esset 
ipee  dignus  corrigiam  calceamenti  ejus  eoivere  (Joan, 
1,  iy  34, 27).  Jam  magnitudo  ista  multum  dat  inteiligi, 
cQJaanoneratdignua  corrigiam  caicearoenti  solvere, 
ille  t]ao  nemo  surrexerat  major  in  natis  mulierum. 
Plu8  enim  erat  omnibus  bominibus  et  Angelis.  Nam 
angeiom  invenimusprobibui88e,ne  homo  illi  ad  pedes 
eaderet.  Cum  enim  quasdam  in  Apocalypsi  Angelus 
ostenderet  Jounni,  qui  scripsitbocEvangeiium,  con- 
territus  magniludine  visionie  Joannes  cecidit  ad  pedes 
Angeli.  Ct  ille :  Surgef  vide  ne  feceris  hoc;  Deum  ad- 
ora^  nam  ego  conservus  tuus  sum  ei  fratrum  luorum 
{Apoc.  XXII,  8,  9).  Cadere  ergo  sibi  ad  pedos  homi- 
neni  angelus  prohibuit.  Nonne  manifestum  est  quia 
BDper  omnea  Angelos  est,  cui  talis  homo,  quo  major 
nemo  surrexit  in  natia  mulierum,  dicit  indignum  se 
esae  solvere  corrigiam  calceamenti  7 

3.  Tamen  aliquid  evidentius  dicat  Joannes,  quia 
Deus  eetDominuB  noster  Jesus  Gbristus.  Inveniamus 
boc  in  prcsenti  lectione,  quia  forle  et  de  illo  can- 
tdvimus,  RegnavU  Deus  super  omnem  lerram :  con- 
tra  quod  surdi  sunt,  qui  putant  eum  in  Africa  sola  ro- 
goare.  Non  enim  non  dictum  est  de  Christo,  cum  di- 
elum  est,  Hegnavit  Deus  super  omnem  ierram.  Quid  est 
enim  alius  rex  noster,  nisiDominus  nostor  Jesus  Cbri- 
atae  ?  Ipse  esl  rex  noster. Etquid  audislis  in  ipso  Psal- 
mo,  recenti  versu  modo  cantalo  ?  Psallite  Deo  nostro^ 
psallite :  psalUte  reginoslro^  psatlite.  Quemdixit  Deum, 
ipeum  dixit  regem  nostrum  :  Psaltite  Deo  nostro,  fsal" 
lile : psaltUe regi nostro,psalUte iniettigenter,  Ne  in  una 
parte  velis  intelligere  cui  psallis :  Quoniam  rex  omnis 
(erne  Deus  (Psal.  xlvi,  3, 7, 8).  Et  quomodo  est  otnnis 
terre  rex,  qni  visus  est  in  una  parto  terrarum,  in  Jc- 
roaolyma,  in  Judaea,  ambulans  inter  bomines,  natus, 
sugenBy  crescene,  manducans,  bibens,  vigilans,  dor- 
miens,  fatigatus  ad  puteum  sedens,  comprebensu?, 
flagellatus,  sputis  illitus,  spinis  coronatus,  ligno  sus- 
pensQs,  lancea  percussua,  morluus,  sepultus  ?  quo- 
modo  ergo  rex  omnis  terrad?Quod  videbatur  in  loco, 
caro  erat :  oculis  carneis  caro  apparebat ;  in  carne 
mortali  majestas  immortalis  occultabatur.  Et  quibus 
oculis  majesiai  immortalis  penetrala  compage  carnis 
poterit  inlueri  ?  Est  alius  oculus,  est  inlerior  oculus. 
Non  enim  nullos  oculos  habebat  et  Tobias,  quando 
CCCU8  oculis  corporeis  filio  dabat  praBcepla  vitae 
(Tob,  iv).  Ille  patri  manum  tenebat,  ut  pedibus  am- 
bularet :  ille  fllio  oonsilium  dabat,  ut  viam  justitias  te- 
neret.  Et  bac  oculos  video,  et  bao  oculos  iotelligo. 
Et  melioree  oculi  dantis  vit»  consilium,  quam  oculi 
tenentis  manum.  Talea  oculos  qusBrebat  et  Jeeu?, 
quando  ait  Pbilippo,  Tanto  tempore  vobiscum  sum,  et 
noH  cognovistis  me  ?  Tales  oculos  quserebat,  cum  ait. 
Philippe^  qui  videi  me^  videt  et  Patrem  (Joan,  xiv,  9). 
Isti  ocali  in  intelligentiasant.istioculi  in  mente  sunt. 
Ideo  cum  dixisset  Psalmus,  Quoniam  rex  omnis  lerrx 

i  Plerique  Mss.,  illum  adora^  hoe  esl  Deum, 


Dcus;  &ubjeoit&tatiro,  /^ja////6'  inieltigenier, Quod  enim 
dico,  PsaUile  Deo  nostfo,  psatlite ;  Deum  dico  regem 
nostrum.  Scd  regem  nostrum  inter  bomines  fidistis 
tanquam  homiDem,vidistispassum,  cruciHxum,  mor- 
tuum:  latcbataliquidinillacarDe^quamoculiscarneis 
videre  potuistis^  Quid  ibilatebal?  Psallile  inteUigen- 
/er;  nolite  oculis  quserere  quod  mente  conspicitur. 
Psaltite  iingua,  quia  inter  vos  caro  ;  sed  quia  Verhum 
caro  lactum  est,  et  habiiavit  in  nobis,  reddito  sonuni 
carni,  redditeDeo  menlis  obtulum.  PsalUle  intelligen- 
ier,  et  videtis  quia  Verhumcaro  jaclum  cst,  et  habitavii 
in  nobis, 

4.  Dical  et  Joannes  testimoniura  :  Post  luec  venit 
Jesus  et  diicipuli  ejus  in  Judmam  ierram,  et  iltic  demo- 
rabatur  cum  eis,  et  hapiizahal,  Baplizatus  baptizabat. 
Nun  eo  baptismo  baptizabat  quo  baptizatus  est.  Dat 
biptismum  Dominus  baptizatus  a  servo,  ostendens 
humilitalis  viam,  otperduccns  ad  baptismum Domini, 
hoc  ost  baplismum  su  um ,  prsbendo  bumii  itatia  exem- 
plum,  quia  ipse  non  respuil  baptismum  eervi.  Et  in 
baptismo  servi  via  prieparabatur  Domino,  et  baptiza- 
tusDominus  viam  se  fecit  venientibus  *.  Ipsum  audia- 
mus  :  Egosum  via,  veritas  eivita  (Joan,  xiv,  6).  Si  ve- 
ritalem  quosris,  viam  tene  :  nam  ipsa  est  via  que  est 
veritas.  Ipsa  est  quo  is,  ipsa  est  qua  is ;  non  per  aliud 
is  ad  aliud,  non  per  aliud  venis  ad  Cbristum :  per 
Christum  ad  Christum  venis.  Quomodo  per  Christum 
ad  Christum?  Per  Christum  hominem  ad  Ghristum 
Deum  :  per  Vcrbum  carnem  factum,  ad  Verbum  quod 
in  principio  erat  Deus  apud  Deum  ;  ab  eo  quod  man- 
ducavit  bomo,  ad  illud  quod  quolidie  mnnducant  An« 
geli.  Sic  enim  scriptum  est,  Pamm  coeH  dedii  eis :  pa» 
ncm  Angelorum  manducavii  homo  (Psat,  lxxvii,  24  ei  25). 
Quis  est  panis  Angclorum?/72prt>ic(/7to  erai  Verbum, 
ei  Verbum  crai  apud  Deumy  elDeuserai  Verbum,  Quo- 
modo  panem  Angelorum  manducavit  homo  ?  Bt  Ver- 
bum  caro  jacium  est^  et  habitavii  in  nobis  (Joan.  i,  i,  14). 

5.  Sed  quia  diximus  manducare  Angelos,  fratres, 
ne  putetis  morsibus  fleri.  Nam  si  boc  intellexeritis, 
quasi  dilaniaturDeus  quem  manducant  Angeli.  Quis 
dilaniat  justitiam  ?  Sed  rursum  mibi  aliquis  dicit :  Et 
quis  cst  qui  manducat  justitiam  ?  Unde  ergo,Beaii  qui 
esuriunt  ei  sitiunt  justitiam,  quoniam  ipsi  saiurabaniur 
(Matth,  V,  6)?  Cibus  quem  manducas  per  oarnem,  ut 
reficiaris  tu,  ille  deflcit;  ut  reparet  te,  consumitur: 
manduca  justitiam,  et  tu  rcliceris,  et  illa  integraper- 
severat.  Quomodo  videndo  istam  lucem  corpoream 
reficiuntar  isti  oculi  nostri,  et  res  cst  corporea  qu» 
videtur  oculis  corporeis.  Muiti  enim  cum  fuerint  diu- 
tius  in  tenebris  inOrmatur  acies  ipsorum,  quasi  Jeju- 
nio  lucis.  Fraudati  oculi  cibo  suo  (luce  quippe  pa- 
Bcuntur),  defatigantur  jejunio  et  debiiitantur,  ila  ut 
ipsam  lucem  qua  reliciunlur,  vidcro  non  possint:  et 
si  diutius  abfuerit,  exstinguuntur,  et  tanquam  mori- 
tur  in  eis  ipsa  acies  lucis.  Quid  ergo?  quia  lot  oculi 
quotidie  ista  luce  pascuntur,  minor  fit?  Et  illi  refi- 
ciuntur,  et  ipsa  integra  permanot.  8i  hoc  potait  Deus 

i  Sic  MsB.  At  editl,  quod  oouUs  carneis  viderenonpoiuisti. 
2  Msft.  quatuor,  viam  feoit  ad  se  venientibus,  Tres  alii, 
viam  se  fecii  ad  se  veniefUibus, 


1495 


TN  JOANNIS  EVANOELIUM,  S.  AUGUSTINI 


U96 


deluee  corporeaoorporeiaoculisexhibere;  non  exhi- 
bet  mandis  cordibus  lucoroillam  infatigabilem,  inte- 
gram  per8everantem,n  ulla  ez  parle  de(icientem?Quam 
lucem  ?  /n  principio  erat  Verbutn  et  Verbum  erat  aptui 
Deum,  Videamus  si  lux  est.  Quoniam  apud  te  est  fons 
vitXt  ^i  if^  lumine  tuo  videbimm  lumen  (Psal,  xxxv, 
10).  In  terra  aliud  eet  fons,  aiiud  lumen.  Sitiens  qu«- 
ris  fontem,  et  ut  perveniaa  ad  fontero,  quAris  lucem : 
et  si  diea  non  esl,  accendie  lucernam,  ut  ad  fontem 
perveniae.  Fons  ille,  ipsa  est  lux ;  eitienti  fons  est, 
c«co  luxest :  aperiantur oculi  ut videant lucem,  ape- 
riantur  fauces  cordie  ul  bibant  fonlem  ;  quod  bibis, 
hoo  vides,  hoc  audis.  Totum  tibi  fit  Deue ;  quia  horum 
qu»  diligis,  totum  libi  esl.  Si  visibilia  attendie,  nee 
panis  est  Deue,  nec  aqua  est  Deus,  nec  lux  ista  esi 
Deu8,  nee  vestis  est  Deus,  nec  domus  eet  Deus. 
Omnia  enim  hasc  vieibiiia  sunt,  et  singuia  sunt :  quod 
est  panis,  non  boo  eet  aqaa  ;  et  quod  eet  vestis,  non 
hoc  est  dorous ;  et  quod  sunt  ista,  non  hoc  cst  Dous : 
vfsibiJia  enim  sunt.  Deus  tibi  totum  est :  si  esuris, 
panis  tibi  est ;  si  sitis,  aqua  libi  est ;  si  in  tenebris  es, 
lumen  libi  est,  quia  iocorruptibilis  manel ;  si  nudus 
es,  immortalitatis  vestfs  tibi  est,  cum  corruptibile 
hoo  induerit  incorruptionem,  et  mortale  hoo  induerit 
immortalitatem  (I  Cor.  xv,  53,  54).  Omnia  possunt 
dici  de  Deo,  et  nihil  digne  dicitor  de  Deo.  Nihil  latius 
bac  ioopia.  Queris  congruum  nomen,  non  invenis ; 
quasris  quoqoo  modo  dicere,  omnia  invenis.  Quid  si 
mile,  agnus  et  leo  ?  De  Christo  utramque  dictum  est : 
Bcee  agnus  Dei  (Joan,  i,  20).  Quomodo  leo  ?  Vicit  leo 
de  tribu  Juda  {Apoe.  v,  5)). 

6.  Audiamus  Joannem :  Bapti%abat  Jesus.  Diximus 
quiabaptizabat  Jesus.Quomodo  Jesus?  quomodo  Do- 
minus  ?  quomodo  Dei  Fiiius?  quomodo  Verbum  ?  Sed 
Verbum  caro  factum  est.  Erat  autem  et  Joannes  bapti- 
%ans  in  JSnon  juxta  Salim.  Lacus  quidam  jEnon  ^ 
Unde  inlelligitur  quia  laous  erat  ?  Quia  aqum  multx 
erant  ibi,  et  veniebant,  et  bapti)Mbaniur.  Nondum  enim 
miuus  erat  in  carcerem  Joannes.  Si  meministis  (ecce 
iterum  dico),  dixi  quare  baptizabat  Joannes :  quia 
oportebat  ut  Doroinus  baptizaretar.  Et  qnare  oporte- 
bst  ut  Dominusbaptizaretur?  Quia  multi  contempturi 
erant  Baptismum,  eo  quod  jam  majore  gratia  prsditi 
viderentur,  quam  viderent  aiios  fldeles.  Verbi  gratia, 
Jam  continenter  vivens  oatecbumenas,  contemneret 
conjugatum,  et  diceret  se  meliorem  quam  ilie  sit  G- 
delis.  liie  oatechumenus  postet  dicere  in  corde  suo : 
Quid  mihi  opus  est  Baptismum  accipere,  ut  hoo  ba- 
beam  quod  et  iste,  quo  jam  meiior  sam  ?  Ne  ergo 
cerviz  ista  prscipitaret  quosdam  de  meritis  justitie 
sue  plurimum  elatos,  baptizari  voluit  Dominus  a 
servo ;  tanquam  alloquens  fllios  capitales :  Quid  vos 
eztollitis  ?  quid  erigitis,  quiababetis,  ille  prudentiam, 
ille  doctrinam,  ille  castilatem,  ilie  fortitudinem  pa- 
tientis?  Numquid  tanturo  habere  potestis,  quantum 
ego  qui  dedi  ?  Et  tamen  ego  baptizatus  sam  a  servo, 
vos  dedignamini  a  Domino.  Hoc  esl,  Vt  impleatur 
omnis  justitia  (Maith.  iii,  15). 

«  In  aliquot  Mit..  Salim  iocus  ^iiidam,  ^non  laeus. 


7.  Sed  dicetaliquistSufflciebat  ergo  ut  baptizaret 
Dominum  Joannes  ;  quid  opus  eral  ut  alii  baptizaren- 
tur  a  Joanne?  Et  hoc  diximus,  quia  si  solus  (Dominus 
baptizarelur  a  Joanne,  non  deesset  ista  cogitatio  ho- 
minibus,  quod  meliorem  habebat  baptismum  JoannGs 
quam  Dominus.  Diceront  enim  :  Usquc  adoo  magnus 
eratbaplismusquemhabuitJoanDes^utsoIusChrislus 
illo  fuerit  dignus  baplizari.  Ergo  ut  ostenderetur  me- 
lior  baptismus  quem  daturus  erat  Dominus,  et  illo 
tanquam  servi  intolligeretur,  ille  tanquam  Domini, 
l>aptizatu8  est  Dominus,  ut  praeberet  bumiiitatia 
exempium  :  non  solus  aulem  baplizatus  est  ab  eo,  ne 
iMptismus  Joannis  melior  baptismo  Domini  viderelur. 
Ad  hoc  autem  viam  prflebuil  Domious  noster  Je&us 
Ghristus,  sicut  audietis,  fratres,  ne  quis  arrogans  quod 
habeat  abundantiam  alic^Jus  grati»,  dedignetur  ba- 
ptiiari  baplismo  Domini.  Quantumcumque  enim  ca- 
tecbumenus  profioiat,  adhuc  sarcinam  iniquitatis  sua: 
portat :  non  illi  dimittitur,  nisi  cum  venerit  ad  i3a- 
ptismum.  Quomodo  non  caruitpopulus  Israel  populo 
>Egypliorum,  nisi  cum  venisset  ad  mare  Rubrum 
Exod.  xiv)  ;  sic  pressura  peccatorum  nemo  caret, 
nisi  cum  ad  fontem  Baptismi  venerit. 

8.  Facla  est  ergo  quxstio  ex  discipulis  Joannis  cum 
Judxis  de  purificatione.  Baptizabat  Joannes,  baptiza- 
batCbristus  :  moti  sunt  discipuli  Joannis  ;  concurrc- 
batur  ad  Christum,  veniebatur  ad  Joannem  ^  Qui 
enim  veniebant  ad  Joannem,  mittebat  illos  ad  Jesum 
baptizari ;  non  mittebantur  ad  Joannem,  qui  a  Ghristo 
baptizabantur.  Turbati  sunt  discipuli  Joannis,  et  cod- 
perunt  quffistionem  tractare  cum  Judaeis,  quomodo 
Bolet  fieri.  Inteiligas  dizisse  Judaeos  migorem  essc 
Ghristuro,  et  ad  ejus  baptismumdebereconcurri.  II li 
nondum  intelligentes,  defendebant  baptismum  Joan  - 
nis.  Ventum  est  ad  ipsum  Joannem,  ut  solveret 
qu8E»stionem.  Intelligat  Gharitas  vestra.  Et  hic  utilitad 
ipsa  humilitatis  agnoscitur,  et  oslenditur  utrum  in 
ipsa  qosstione  cum  errarent  homines,  gloriari  apud 
se  voluerit  Joannes.  Fortasse  enim  dixit:  Verum  di- 
oitis,  recte  contendilis,  baptismus  meus  esl  melior. 
Nam  ut  noveritis  quod  baptismus  meus  est  melior, 
ipsum  Christum  ego  baptizavi.  Poterat  boc  dicere 
Joannes,  baptizato  Christo.  Quantum,  se  si  vellct 
eztendere,  habebat  ubi  se  extenderet  ?  Sed  melius 
noverat  apud  quem  se  humiliaret :  quem  se  no- 
verat  nascendo  antecedere,  iili  voluit  confitendo  co- 
dere ;  salutem  suam  inlelligebat  in  Ghristo  esse.  Jaiu 
dixerat  superius,  Nos  omnes  de  plenitudine  ejus  ac- 
eepimus  (Joan.  i,  16) :  et  boc  confiteri  Deum  est. 
Quomodo  enim  omneslhomines  de  plenitudine  ejus 
accipiunt,  nisi  ille  sit  Deus?  Nam  si  sic  iile  homo  ut 
non  Deus,  de  plenitudine  Dei  accipit  eliam  ipse,  et  sio 
non  Deus  est.  Si  autem  omnes  homines  de  plenitu- 
dine  ejus  accipiunt,  ille  est  fons,  illi  bibentes.  Qui 
bibunt  fontem,  et  silire  possunt  et  bibere  ;  foos  nun- 
quam  sitit,  fons  se  ipso  non  eget.  Fonte  egent  homines ; 
aridis  visceribus,  aridis  faucibuscurrunt  ad  fontero  ut 
reficiantur  :  fons  fluit  ut  reficiat  ;ila  Doroinus  Jesus. 

1  Duo  Mu.,  veniebalur  a  Joannei 


1497 


TRACTATUS  XIII.  CAPUT  III. 


1498 


9.  Yideamus  ergo  quid  responderit  Joanne» :  ^e- 
nerunt  ad  Joannem,  et  dixerunt  ei :  Rabbif  gui  erat 
tecum  trans  Jordanem^  cui  tu  (estimonium  perhibuUti, 
ecce  hic  baptiJuU^  et  omnes  veniunt  ad  illum  :  hoo  est, 
Quid  dicis  ?  non  sunt  prubibendi,  ul  ad  te  polius  ve- 
niant  ?  Respondit^  et  dixit :  Non  poiest  homo  quidquam 
accipere^  nisi  ei  datum  fuerit  de  caelo.  Da  quo  putalis 
hoc  dixisse  Joannem  ?  De  seipso  :  Quasi  homo  ac- 
cepi,  ait,  decQslo.  IntendatCharitasfestra.  Non  potest 
homo  quidquam  accipere^  nisi  fuerit  ei  datum  de  caslo. 
Ipsi  vos  mihi  testimonium  perhibetis  qnod  dixerimt  Ego 
non  sum  Christus.  Tanquam  dicens,  quid  vosfallitis? 
V03  ipsi  mthi  quomodo  proposuistis  istam  qusstio- 
nem  ?  Quid  mlhi  dixistis  ?  Rabbi^  qui  erat  tecum  trans 
Jordanem,  cui  tu  tesiimonium  ptrhibuisti.  Nostis  ergo 
quale  testimonium  illi  perhibui :  modo  dicturus  sum 
noD  esse  ilium  quem  dizi  esse  ?  Brgo  quia  '  aliquid 
accepi  de  coelo  ut  aliquid  essem,  inanem  mo  vultis 
psse,  at  ioquar  contra  veritatem  7  Non  poiesi  homo 
accipete  quidquam^  nisi  fuerit  illi  datum  de  ccelo,  Ipsi 
vos  mihi  tesUmonium  perhibetis  quod  dixerim^  Ego  non 
sum  Chriitus,  Non  es  tu  Cbristus  :sedquid,si  msjor 
iilo,  quia  tu  illum  baptizasti  ? Mitsus  sum  :  ergo  prffico 
8um,  iile  judex  est. 

10.  Et  audi  testimonium  multo  vehementius,  multo 
ezpressius.  Videtequi  nobiscum  agitur*,  videte  quid 
amare  debeamus ;  videte  quia  aliquem  hominem 
amareproChristo,  adulterium  est.  Quare  hoc  dico? 
Attendamus  vocem  Joannis  :  polerat  in  illo  errari, 
poteralipseputariquinonerat;  respuit  a  se  falsum 
honorem,  ot  teneat  solidam  veritatem.  Videte  quid 
dicat  Ghristum,  quid  se :  Quid  habet  sponsam,  sponsus 
esi.  Gasti  estote,  sponsum  amate.  Quid  autem  tu  es, 
qui  nobis  dicis,  Qui  habet  sponsam,  sponsus  ett  ?  Ami» 
cusauiem  sponsi,  qui  stit  et  audit  eum,  gaudio  gaudet 
propter  vocem  sponsi.  Aderit  DominusDeus  noster  pro 
motu  cordis  mei,  multo  enim  gnmitu  plenum  est,  di- 
cere  quod  doleo  :  sed  obsecro  vos  per  ipsum  Chri- 
stnm,  ut  quod  dicere  non  potuero,  vos  cogiietis;  nofi 
enim  doiorem  meum  exprimi  satis  digne  non  posse. 
Mollos  enim  adulteros  video,  qui  sponsam  lanto  pre- 
iio  emptaro,  amalam  fcedam  ut  puichra  Aeret,  ilio 
emptore,iIloiiberatore,  iiiodecoratore,  possidere  vo- 
lant ;  et  id  agunt  verbis  suis,  ut  pro  sponso  amentur. 
De  illo  dictum  est,  Hic  est  qui  baptizat  {Joan,  i,  33). 
Quia  huc  exitct  dlcit,  Ego  baptizo?  quis  buc  exit  et 
dicit,  Ego  qood  dedero,  hocest  sanclum?  quis  huo 
procedit  qui  dicit,  Bonum  est  tibi  ut  nascarisex  me? 
Amicnm  sponsi  audiamus,  non  adulteros  sponsi :  au- 
diamus  zelantem,  sed  non  sibi. 

li.Pratres,  regredimini  corde  ad  veslras  domos, 
earnalia  loquor,  (errenaloquor ;  humanum  dico,  pro- 
pter  inQrmitatem  oarnis  vestraB  (Rom.  vi,  i9).  Multi 
liabetis  conjuges,  multi  habere  vuitis,  multi  etsi  non 
Tultis,  habuistis ;  multi  qui  omnino  conjuges  habere 
non  YultiSy  de  eo^jugibus  patrum  veslrorum  nati 
estis  :  nnilum  oor  est  quod  non  iste  tangat  alTectus ; 
nullns  in  rebus  humanis  tam  avius  a  genere  humano 

<  Id  pluribus  Mss.,  effo  qui. 


esl,  qui  quod  dico  non  sentiat.  Ponite  aliquem  per- 
egre  profectum,  commendasse  amico  suo  sponsam 
suam  :  Vide,  quseso  te,  clarus  meus  es,  ne  forte  rae 
absente  pro  me  aliquis  amelur.  Qualis  ergo  ille,  qui 
custodiens  sponsam  vel  uxorem  amicisui.  dal  quidem 

operam  ut  nuilus  alius  ametur.sed  si  seamari  pro  amico 
▼oluerit,  et  uti  voluerit  commendala  sibi,  quam  dc- 
testandus  universo  humana  generi  apparet.^  Vidcat 
illam  aiiquanto  petulantius  per  fenestram  altendere 
autjocaricumaiiquo,  prohibettanquam  zelet :  vidco 
zelanlem,  sed  videam  cui;  utrum  amico  absenti,  an 
sibi  prasscnli,  Pulate  hoc  Domiuum  nostrum  Jesum 
Christum  fecissc.  Commondavit  amico  suo  sponsam 
suam,  peregre  profoctus  est  acclpere  regnum,  sicut 
dicit  ipse  in  Evangelio  {Luc.  xii,  12),  et  tamen  prae- 
sens  est  majestate.  Faliatur  amicus  qui  trans  mare 
profeclus  est;  et  si  fallitur,  wm  ilii  qui  fallit !  quid 
Deum  fallere  conantur,  Deum  intuentem  omnium 
corda,  et  omnium  secreta  rimantem  ?  Existit  aliquis 
hsrcticuB,  el  dicit  :  Ego  do,egosanctiflco,  ego  juati- 
flco,  nolo  eas  ad  illam  sectam.  Bone  quidem  zelat, 
eed  vide  cui.  Non  eas  ad  idola,  bcne  zelat :  non  ad 
sortiiegos,  benezelat.  Videamus  cui  zelat  :  Egoquod 
do  sanctum  est,  quiaego  do ;  ego  quem  baplizo  ba- 
ptizatus  est,  quem  non  bapiizo  non  est  baptizatos. 
Audi  amicum  sponsi,  disce  zolare  amioo  tuo  :  audi 
vocemillius,  Hicestqui  baptixut,  Quare  tibi  vis  arro- 
gare  quod  tuum  non  est?  Usquc  adco  absens  est  qui 
hic  rciiquit  sponsam  suam  ?  Nescls  quia  iile  qui  a 
morluisresurrexit,  addexteramPatris  sedet?  Si  con- 
tempserunteum  Judsi  in  ligno  pendentem,  tu  con* 
temnis  in  coelo  scdentem?  Noverit  Charitae  vestra 
magnum  dolorem  me  pati  de  hac  re  :  sed,  ut  dixi, 
dimitto  cstera  cogitationibus  vcstris.  Non  enim  dico^ 
si  loquar  lota  die;  si  piaogam  tota  die,  non  sufficio: 
non  dico,  si  habeam,  sicut  dicil  propheta,  fontem  la" 
crymarum  (Jerem,  ix,  1);  sedsioonvertar  in  lacrymas 
et  lacrymo;  flam  %  in  llnguas^  et  linguae  flam,  parumest. 
12.  Redeamus,  videamusquid  dicit  iste  :  Qui  habel 
sponsam,  sponsus  est ;  non  est  mea  sponsa.  Et  non 
gaudes  in  nuptiis  ?  [uio  gaudeo,  ait  :  Amicus  autcm 
sponsif  qui  stat  et  audit  eum^  gaudio  gaudetpropter  vo* 
cem  sponsi,  Non,  inquit,  gaudeo  propter  vocem  meam, 
sed  propter  vocem  sponsi  gaudeo.Ego  sum  in  auiJien- 
do,  ilieindicendo:  ego  sum  enim  illuminandus,  ilie 
lumen;  egosum  in  aure,  ille  Verbum.  Ergo  amicus 
sponsistatetauditeum.  Quare  stat?Quia  non  cadit. 
Quarenon  cadit?  Quia  bumilis  est.  Vide  stantem  in 
solido  :  Non  sum  dignus  corrigiam  calceamenti  ejus 
solvere  {Joan.  i,  27).  Bene  te  humilias,  merilo  non 
cadis,  merito  stas,  merito  audis  eum,et  gaudiogau- 
des  propter  vocem  sponsi.  Sic  et  Apostolus  amicus 
sponsi,  zelat  et  ipse,  non  sibi,  sed  sponso.  Audi  vo« 
cem  zelantis  :  Zelo  Dei  vos  %elo,  dixit ;  non  meo,  non 
mihi,  sedzelo  Dei.  Unde  ?  quomodo?  quam  zelas,  vel 
cuizelas?  Desponsavi  enim  vos  uni  viro,  virginem  ca- 
siam  exhibere  Chrislo.  Quid  ergo  limest  quarezelas? 

i  Mts.props  omnsB  omittunt,m  lacrymm  et  lacrynxK  flam. 


1499 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM,  S.  AUGUSTINI 


ISOO 


limeo,  inqoil,  nesicut  serpens  seduxil  Evam  aslulia 
suaf  sic  el  vefiri  sensus  corrumpanlur  a  castitate  qum 
est  inChris(o{\lCor,  zi,  2,  3).  Omuia  Ecclesia  vir- 
go  appellata  est.  Diversa  esse  membra  EcclesiaB,  di- 
versis  donis  pollere  videtis  alque  gaudere :  alii  con- 
jugati,  alio;  conjugatse,  alii  viduati  uxores  ultra  non 
qitserunt,  ulis  viduats  maritos  ullra  non  qunrunt, 
alii  integritatem  ab  incunte  ffitate  conservanl,  aliffi 
virginitatem  suam  Deo  voverunt;  divcrsasunt  rounc- 
ra,  sed  omnesisti  unavirgocst.  Ubi  est  ista  virgini* 
tas  ?  non  enim  in  corpore  *.  Paucarum  feminarum 
est|  el  si  dici  virginitas  in  viris  potest,  paocorom  vi- 
rorum  sanctu  integritas  etiam  corporis  estin  Bcclesia, 
et  bonorabilius  membram  est  :  alia  autem  membra 
noQ  in  corporc,  sed  omnia  in  mente  scrvant  virgini- 
tatem.Quffi  est  virginitas  mentie  ?  Integra  fides,  soli- 
da  8pes,  sincera  cbaritas.  Hanc  virginitatem  timebat 
ille,  qui  zeiabat  sponso,  a  serpente  corrumpi.  Sicul 
enim  membrum  corporis  violatur  in  quodam  Iq/do,  sic 
seductiolingus  violat  virginitatem  cordis.  In  mente 
non  corrumpatur,  quae  non  fult  sine  caasa  teuere 
oorporis  virginitatem. 

13.  Quid  crgo  dicam,  fratres?  Et  baeretici  habent 
virgines,  et  multffi  sunt  virgines  bsreticoram.  Videa- 
mas  si  sponsum  aniant,  ut  virginitas  isla  custodiatur. 
Gui  custodilur  ?  Christo,  inquit.  Videamus  si  Gbristo, 
non  Donato  :  videamus  cui  servetur  ista  virginitas ; 
cito  probare  poteritis.  Ecco  ostendo  sponsum,  quia 
ipse  se  ostcndit :  perbibet  illi  testimoniam  Joannes, 
Hic  est  qui  baptixat.  0  tu  virgo,  si  sponso  buic  servas 
virginitatem  tuam,  quare  curris  ad  eum  qui  dicit,  Ego 
baptizo ;  cum  amicus  sponsi  tui  dicat,  Hic  est  qui  ba- 
ptimt?  Deindesponsustuustotumorbemtenet;  quare 
ta  in  parte  corrumperis  ?  Quis  est  sponsus  ?  Quoniam 
rex  omnis  terrae  Deus  (Psal,  zlvi,  8).  Ipse  sponsus  tuus 
totum  tenet,  quia  totum  emit.  Vide  quanti  emerit,  ut 
intelligas  quid  emerit :  qaod  pretiura  dedit?  Sangui- 
nem  dedit.  Ubi  dedit,  ubi  fudil  sanguinem  suum  ?  In 
passione.  Nonne  sponso  tuo  cantas,  aut  cantare  te 
flngis,  quando  emptus  est  totus  orbis  :  Foderunt  ma^ 
nus  meas  et  pedes,  dinumeraverunt  omniaossamea : ipsi 
vero  consideraverunt,  et  conspexerunt  me ;  diviserunt 
siH  vestimenta  mea,  et  super  vestem  meam  miserunt 
sortem?  Sponsa  es,  agnosee  vestem  sponsi  tai.  Super 
quam  vestem  missa  est  sors?  Interroga  Evangeliam ; 
Tide  cui  desponsata  sis,  vide  a  quo  arrbas  accipias. 
Interroga  Evangelium ;  vide  quid  tibi  dicat id  passione 
Domini.  Erat  ibi  tunica  ;  videamus  qualis  :  desuper 
Uxta.  Desuper  tezta  tunica  qaid  significat,  nisi  cbari« 
ttlem  ?  desuper  tezta  lunica  quid  aignificat,  niii  ani- 
tttem  t  Hanctunioam  attende,  qaam  oeo  persecotores 
Gbristi  diviserunt.  Ait  enim  :  Dixerunt  inter  se,  Non 
dividamus  eam,  sed  sortem  super  eam  mittamus  {Joan. 
xXf  23,  54).  Ecce  unde  audistis  Psalmum.  Vestem 
persccntores  non  consciderunt :  cbristiani  Ecclesiam 
dividunt, 

*  Sic aliquotMis.  Aledili :  Non enim  in  corpore,  In  corpore 

£aHeaiym  femmarum  e$t.  Et  posl,  loco  sancta  intearUas, 
abtnt,  sanctitaSf  integritas. 


14.  Sed  quid  dicam,  fratres?Aperte  videamusquid 
emerit.  Ibi  enim  emit,  ubi '  pretium  dedit.  Pro  quanto 
dedit?  Si  pro  Africadedit,  simus  Donatist»,  et  non 
appellemor  Donatist»,  sed  Gbristiani ;  qnia  Ghristos 
solam  Africam  emit :  quanquam  et  bie  non  soli  Do- 
natistn.Sed  non  tacoit  in  commercio  suo  quid  emerit. 
Peoiltabulas  :  Deo  gratias,  nonnosfefellit.  Opus  est 
ut  audiat  illa  sponsa,  et  ibi  intelligat  cui  voverit  vir- 
ginitatem.  Ibi  in  ipso  psalmo  ubi  dictum  est,  Foderunt 
manus  meas  etpedet,  dinumeraverunt  omnia  ossa  mea ; 
ubipassio  Dominiapertissimedeclaratur:  quipsalmus 
omni  anoo  legilur  novissima  bebdomada  intento  uni- 
verso  populo,  imminenU)  passione  Gbrisii,  et  apud 
nos,  et  apud  illos  psalmus  iste  legitur.  Intendite,  fra- 
tres,  quid  ibi  emit ;  recitentur  tabula  commerciales  ; 
qoid  ibi  emit,  audite :  Commemorabunturet  converien^ 
tur  ad  Dominum  univcrsi  fines  terrx;  et  adorabunt  in 
conspectu  ejus  universxpatrisegentium:quoniamipsius 
est  regnumj  el  ipse  dominabitur  gentium  (^Psai.  xxi, 
29-3).Eccequidemit.  Ecce  quoniam  rex  omnis  terrss 
Deus  est  sponsus  tuus.  Quid  ergo  ad  pannosvisdeduci 
talem  divitem  ?  Agaosce :  totum  emit,  et  tu  dicis, 
Partem  bic  babes.  Osi  piaceres  sponso,  o  si  non  cor- 
rupta  loquereris,  et  corrupta,  quod  pejus  est,  corde, 
non  corpore?  Amas  bominem  pro  Ghristo,  amas  di- 
centem.  Ego  baptizo :  amioum  sponsi  non  audis  dicen- 
tem,  Hicestquibaptizat;  non  audis  dicontem,  Qui  habet 
sponsam^  sponsus  est.  Ego  non  habeo  sponsam,  dizit : 
sed  quid  som  t  Amicus  autem  sponsi^  qui  stat  et  audit 
eum^  gaudio  gaudet  propter  vocem  sponsi  {Cor.  ziii,  1). 

15.  Evidenter  ergo,  fratres  mei,  nibil  prodest  istis 
servare  virginitatem,babere  continentiam,  eleemosy- 
nas  dare ;  omnia  illa  quaa  iaudantur  in  Ecclesia,  nihil 
illis  prosunt :  quia  conscindunt  unilatem^id  est,  tuni- 
cam  illam  cbaritalis.Quifaciunt^DisertisuntmuItiin- 
ter  iIios,magna)  lingus,  fluminalinguarum.  Numquid 
angolice  Ioquuntar?Audiant  amicomsponai  zelantem 
sponso,  non  sibi :  Si  tinguis  hominum  loquar  etAngeli^ 
rumf  charitatem  autem  non  habeam^  factus  sum  ut  xra^ 
mentum  sonans,  autcymbalum  iinniens  (I  Cor.  zm,  i). 

16.  Sed  qoid  dicunt?  Habemus  Baptismum.  Habes, 
sed  non  tuom.  Aliud  eat  babere,  aliud  dominari. 
Baptismum  babes,  quia  accepisti  ut  baptizatus  sis, 
accepisti  tanqoam  illuminatus ;  si  tamen  a  te  non 
tenebratus  :  et  quando  das,  minister  das,  non  pos- 
«cssor;  praeco  clamas,  non  judez.  Perprsconem  lo- 
quiturjudez,  etin  actis  tamen  non  scribitur,  Prffico 
dizit ;  sed,  Judez  dizil.  Proinde  vide  si  tuomestqood 
daa.potestate.Siautem  accepistiyconfitere  oum  amico 
sponsi,  Non  potest  homo  accipere  guidquam  iiiit(fa- 
tum  fuerit  ei  de  coelo.  Gonfitere  cum  amico  sponsi,  Qui 
habet  sponsam,  sponsus  est ;  amicus  autem  sponsi  stat  et 
audit  eum,  Sed  o  si  stares  et  audires  eum,  et  non  ca- 
deres  ut  aodires  te?  Audiendo  enim  eum,  atares  et 
audires  :  nam  loqueris,  et  tibi  capot  inflas.  Ego,  in- 
qoit  Eccleeia,  si  aponsa  som,  si  arrhas  acoepi,  ai 
pretio  sangoinis  illius  redempta  som,  aadio  vooem 
sponsi ;  et  vocem  amici  sponsi  tone  aadio,  si  sponso 

i  £r.,  t^.    M. 


1501 


TRACTATUS  XIV.  CAPUT  III. 


1502 


meo  det  gloriam,  non  sibi.  Dicat  amicus,  Qui  habei 
sponsamy  spomus  est :  amicus  autem  sponsi  stai  el  au- 
dii  eum^  ci  gaudio  gaudei  proptcr  vocem  sponsi.  Gcce 
hibes  SacMmeala,  et  ego  concedo.  Habes  formam, 
sed  sarmcntum  es  de  fite  prflecisum  ;  lu  formam 
ostendis,  ego  radicem  quaero  :  de  forma  fructus  non 
eiit,  nisi  ubi  cst  radiz ;  ubi  autemest  radix,  nisi  in 
charilalo?  Et  audi  formam  sarmentorum  ;  Paulus  lo- 
quatur:  iSt  sciam^  xnqmiyOmniasacramenta^  et  fuibeam 
omnem  propheiiam  et  omnem  fidem  (et  quanlam 
fidem  7),  ita  tU  montes  transferam  charitatem  autem 
non  habeam,  nihii  sum  (/  Cor,  xiii,  1,  2). 

17.  Nemo  ergo  vobis  fabulas  vendat.  Et  Pontius 

fecit  miraculuro;  et  Donatus  oravit,  et  respondit  ei 

Deu9  de  coslo.  Primo,  aut  falluntur  aut  fallunt.  Po- 

strenio,  facillum  montes  transferre:  Charitaiem  au- 

tdm^  inquit,  non  habeam^  nihil  sum,  Videamus  utram 

babuerit  cbaritalem.  Grederem,  si  non  divisisset  uni- 

tatcm.  Nam  et  contra  istos,  utsic  loquar,  mirabilia- 

rios  cautum  me  fecit  Deus  meus,  dicens  :  In  novissi" 

mis   temporibus  exswgeni  pseudoprophetx,    facientes 

signa  ei  prodigia,  ui  in  errorem  inducant,  si  fieripotest, 

ciiam  eledos :  ecce  prxdixi  vobis  (Marc,  ziii,   22,  23). 

Ergocautos  nosfecitsponsus,  qaia  et  miraoulis  deoipi 

non  debemus.  Aliquando  eaim  et  desertor  terret  pro- 

vincialem  ;  sed  utrum  in  oastris   slt,  et  aliquid  ilii 

prosii  character  ille  in  quo  signatus  est  hoo,  atlendit 

qai  terreri  et  seduci  non  vult.  Teneamusergo  unita- 

tem,  fralres  mei  :  praeler  unitatem,  et  qul  facit  mi- 

racula  nibiiest.  In  unitate,  enim  erat  populus  Israel, 

el  non  fjciebatmiracuia:  praeter  unitatem  eranl  magi 

Pharaonis,  et  faciebant  similia  Moysi  (Exod,  vii,  12, 

22,  et  viii,  7).  Populus  Israel,  ut  dizi,  non  faciebat: 

qui  erantsalviapQdDdum  ;  qui  faciebant,  an  qai  non 

^iebant?  Petrus  apostolus   resuscitavit  morluum 

(Aci,  IX,  40);SimonMagus  feoit  multa  (Id,  viii,  10); 

erant  ibi  quidam  christiani  qui  non  poterant  facere, 

nec  quod  faciebat  Pcirus,  nec  quod  faciebat  Simon: 

sed  undegaudebant?Quia  nomina  eorum  erant  scripta 

in  cobIo.  Nam  ct  redeuntibus  discipulis,  Dominus 

noster  Jesas  Ghrislus  propter  fldem  genlium  hooalL 

Dizerunt  enim  gloriantes  ipsi  disoipuli  Ecce  Dominey 

in  nomine  iuoeliam  dxtnonia  nobis  subjecta  sunt,  Bene 

quidem  confessi  sunt,  detulerunt  honorem  nomini 

Chrisli ;  et  tamen  quid  ait  eis  ?  Noliie  in  hoc  gloriariy 

quia  dxmonia  vobis  subjecta  sunl  ;  sed  gaudeie,  quia 

homina  vestra  scripta  suni  ia  coelo  (JLuc,  z,  17-20).  Pe- 

inis  damonia  ezclusil;  nescio  quae  anicula  vidua, 

nescio  qaia  homo  qualisoumque  laicus  habens  chari- 

talem,  tenens  integritatem  Hdei,  non  facit  hoc  :  Pe- 

trae  in  eorpore  oculus  est,  ille  in   corpore  digitus  ; 

10  eo  tamen  corpore  est,   in  quo  et  Petrus ;  et  si 

mioue  valetdigitusquam  oculus  non  est,  tamenprae« 

eisus  a  corpore.   Melius  est  esse  digitum  etesse  in 

corpore,  quam  esse  oculum  et  evelli  de  corpore, 

18.  Proinde,  fratres  mei,  nemo  voa  fallat,  nemo 
vos  seducat:  amatepaoem  Ghristi,  qui  provobiscru- 
cifizas  esty  cum  Deus  essot.  Paulus  dioit,  Heque  qui 
ftaniai  est  aliquii,  neque  qui  rigat^  sedjqui  ineremen-' 


tum  dat  Deus  (iCor.  iii,  7).  Et  quisquam  nostrum  dicit 
quia  aliquid  est  ?  Sidixerimusquiialiquidsumus,  el 
non  illi  gloriam  dederimue,  adulteri  sumus  ;  nos 
amari  volumus,  non  sponsum.  Vos  Ghristum  ditigilo, 
ct  nos  in  illo,  in  quo  et  vosa  nobis  diligimini.  Invi- 
cem  se  diligaat  membra,  sed  ornnia  sub  uapite  vi- 
vant.  Doloro  quidem,  fralresmei,  miilta  coactus  sum 
dicere,  et  parva  dixi :  leotionem  finird  non  potui  >, 
aderit  Dorainus  ut  opporlune  finiatur.  Nolni  enim 
amplius  onerare  corda  vestra,  quae  volo  vacare  gemi- 
libus,  et  orationibus  pro  his  qui  adhuc  surdi  sunt,  ct 
non  intelligunt. 

TaACTATUS  XIV. 

Ab  eoEvangeliiloco,  Ilocergo  gaudium  meum  implo- 
lum  est,  etc,  usque  ad  t(l,QuiautemiocreduIuse3t 
Fiiio,  non  vidobit  vltam,  sei  ira  Dei  manet  super 
eum.  Cap, in,  f,  29-36. 

1.  Lectio  isla  de  sancto  Evangelio  excellentia.ii 
divinitatis  Domini  nostri  Jesu  Christi,  ethuroilitate.ii 
hominis  qui  meruit  dici  amicus  sponsi,  nos  docet ;  ut 
distinguamus  quid  intersit  inter  hominera  hominem, 
et  bominem  Deum.  Quia  homo  Deus  Dominus  nos!3r 
Jesus  Christus,  Deus  anto  omniasiBCuIa,  et  homo  iu 
nostro  Pfficulo :  Deus  de  PatrP,  homo  de  Virgine, 
unus  tamen  atque  idom  Dominus  et  Salvalor  Jesui 
Ghristus,  Filius  Dci,  Deus  et  bosno.  Joannes  veio 
excelleutis  gratia  missus  ante  ipsum ;  illuminatus  ab 
ilto  qui  lumcn  est.  Do  Joanne  enim  dictum  est,  Na 
erat  ille lumenf  sedut testinionium perhiberet  delumino 
(Joan,  I,  8).  Potest  quidem  dici  lumen,  el  bene  dici* 
tur  etipseluinen  ;  sed  illuminatum,  non  illuminaus. 
Aliud  est  enim  lumen  quod  illuminat,  etaliudlumen 
quod  illuminatur:  nametoculi  nostri  lumina  dioun* 
tur,  et  tamen  in  lonehris  patenl,  cl  non  vident.  lu- 
men  autcm  illuminans  a  seipso  lumcn  est,  et  sibi 
lumen  est»  et  non  indigot  alio  iuminc  ut  lucere  pos* 
sit,  sed  ipso  indigent  caslera  ut  luceant. 

2.  Confessus  est  ergo  Joannes,  sicut  audistis,  quia 
cum  discipulos  muUos  facerot  Jesus,  ct  perferretur 
ad  eum  velutiutinstigaretur;  quasi  invidoenimnar- 
raverunt.Ecce  ille  facitpluros  discipulos  quam  tu  : 
ille  confessus  est  quid  essct,  et  iode  meruit  ad  ipsum 
perlinere,  quia  non  est  aususse  dicere  quoi  eslillc. 
Hoc  ergo  dixit  Joannes,  «  Non  potest  homo  accipero 
quidquam,  nlsi  datum  illi  fuoritdecoBlo.  »  Ergo  Ghri- 
stus  dat, homoaccipit.M Ipsivos  mihitestimoniumper- 
hibelis  quod  dixerim,  Ego  non  su;n  Christus,  aej 
quia  missus  sum  ante  iilum.  Qui  habet  sponsam, 
sponsns  est :  amicus  autcm  sponsi,  qui  statel  audit 
euro,  gaudiogaudet  propter  vocem  sponsi  »  (U,  iii, 
26-29).  Non  sibi  gaudium  fecit  de  sc.  Qui  enim  vult 
gaudere  de  se,  tristis  erit :  qui  autem  de  Deo  vult 
gaudere,  semper  gaudebit ;  quia  Dcus  sempiternus 
est.ViBhaberegaudiumsempiternum?Inhereilliqui 
Bempiternus  est.  Talem  se  dixit  Joannes.  Prooier  to- 
eem  sponsi  gaudei  amieus  sponst,  ait,  non  proptcr 
vocem  saam  :  et  stat,  ei  audit  eum,  Si  ergocadit,  non 

;   i  Sie  Mss.  At  editi,  etpauca  dixi :  iectionem  tamen  finire 
non  potui. 


mmmM 


1503 


IN  JOANNIS  EVAN6BLIUM,  S.  AUGUSTINI 


1504 


aodii  eum  :  de  illo  enim  quodam  qui  ceoidit,  dicium 
eat,  El  in  verilatenon  steiit(Joan.  viii,  44);  dediabolo 
diotum  est.  Ergo  stHre  debet  amicas  Bponsiefaudire. 
Quid  est  stare  ?  Permanero  in  gratiaejus  quam  acco- 
pit.  Et  audit  vocemad  qiiam  gaudeat.  Siceral  Joan* 
nes:  noveral  undegaudebat,  non  sibi  arrogabat  quod 
jpse  non  erat;  sciebat  illuminatum  se,  non  illumina- 
torem.  £ra(  autem  luwen  verum,  ait  Evangelista,  ^uod 
iUuminat  omnem  hominem  venientem  in  hunc  mundum 
(M.  I,  *')),  Si  ergoomnem  hominem,et  ipsum  Joan- 
nem  ;  quia  et  ipse  de   hominibus.  Etenim  quamvis 
nemo  cxsurrexerit  major  Joanne  in  natis  muiierum 
(Matth,  XI,  11),  unus  (amen  et  ipse  ex  bis  qui   nati 
sunt  ex  mulioribus. Numquid  comparandus  est  ei  qui, 
quia  voluit,  natus  est;  et  ideo  novo  partu,  quia   no- 
vus  natus  ?  Amb«  enim  generationes  Domini  inusi- 
lats  suni,  et  divina  et  humana  :  divina  non  habet 
matrem,  humana  non  habet  patrem.  Ergo  unus  de 
cflBteris  Joannes,  sed  tamen  roajoris  gratiae,  ita  ut  in 
nalii  mulierum  nemo  exsurgeret  major  illo,  tantam 
lestiGcationem  tribuit  Gominonostro  JesuGhristo^ut 
ilium  dicat^sponsum,  seamicum  gponsi,  noQ  dignum 
tamen  soivere  corrigiam  calceamenti  ipsius.  Uino  au- 
divitjam  multa  Gbaritas  vestra:  quod   sequitur  vi- 
deamus ;  aliquantumenim  spissum  est  ad  iatelligen- 
dum.  Sed  quoniam  dicit  ipse  Joannes,  quia  non  po* 
test  homo  accipere  quidquamf  nisi  datum  ilti  fuerit  de 
cobIo  ;  quidquid  non  intellexerimua,  rogemus  eum  qui 
dat  de  cqbIo  :  quia  homines  sumus,  et  non   possu- 
mus  accipere  quidquam,  nisi  ille  dederit  qui  homo 
noD  est. 

3.  Hoc  ergo  sequitur,  et  dicit  Joannes,  Hoc  ergo 

gaudiummeum  implelum  est.Quod  est  gaudium ipsius? 

Ut  gaudeat  ad  vooem  sponsi.  Impletum  est  in  me, 

babeo  graiiam  meam,  plus  mihi  non  assumo,  ne  et 

quod  accepi  amillam.  Quod  est  hoc  gaud ium. 'Gaur^to 

gaudet  propter  vocem  sponsi.  Intelligat  ergo  bomo  non 

60  gaudere  debere  de  sapienlia  aua,  sed  de  sapientia 

quam  accepit  a  Deo.  Nihil  plus  qucrat,  et  non  amit- 

tilquodinvenit.Muitienimideofacti  suntinsipientes, 

quia  dixerunt  seesse  sapientes.  Arguit  illosAposto- 

lus,  et  dicit  de  ipsis  :c  Quia  quod   notum  est  Dei, 

ait,  manifestumestillis^Deusenimillismanifestavit.» 

De  quibusdam  ingratis,  impiis,  audite  quid   dicat: 

«  Deus  enim  illis  manifestavit.  Invisibilia  enim  ejus,a 

oreaturamundi,per  ea  quffi  facta  sunt,  intelleota  con- 

8pioiuntur;sempiternaquoquevirtu8ejusacdivinitas, 

uisintipsiinexcusabiles.MQuaresinexcusabiles^Quia 

«  oognoscentes  Deum;  »;noadixit,  quia  noncogoove- 

rant ;  «  cognoBcentes  Deum,  non  sicut  Deum  glorifi- 

caverunt  aut  gratias  egerunt ;  sed  evanuerunt  in  oogi- 

tationibuseuis,  etobscuratumfestinsipienscoreorum : 

dioentes  enim  se  e88e8apient65,8tulli  factisunt»  {Rom. 

1, 10  22).  Si  enim  Deum  cognoverant,  simui  oognove- 

rantquia  non  eos  faceral  sapientes  nisi  Deus.  Non 

orgo  bibi  tribuerent  quod  a  8e  habebant,  sed  ei  a 

quoacceperant.  Non  autem  agendo  gratias  insipientes 

facti  sunt.  Ergo  Deu8  quod  dederal  gratis,  tulit  in- 

gratis.  Noluit  ease  hoo  Joanaes,  gratus  esBe  voiuil : 


confessus  estaocepisse  se,  et  gaudere  se  dixil  propter 
vocem  sponsi,  et  ait,  Hoc  ergo  gaudium  meum  impte' 
tum  est. 

4.  lUum  oportet  crescere,  me  autem  minui,  Quid  est 

hoo?Illum  oportet  exaltari,   me  autem  humiliari. 

Quomodo  orescitJesus?  quomodo  crescitDeus?  Pcr- 

feotus  donorescit.  Deus  autem  nec  crescit,  nec  mi- 

nuitar.  Si  enim  crescit,  perfectus  non  est:  si  minui- 

tur,  Deus  non  est.  Jesus  autem  Deus  quomodo  cre- 

8cit.'  Si  ad  «tatem,  quia  digaatus  est  esse  homo,   el 

fuit  puer  ;  et  oum  sit  Verbum  Dei,  iafans  in  praesopi 

jacuit,  et  cum  ipse  matrem  suam  condiderit,  lac  in- 

fantias  de  malre  suxit :  quia  crevit  ergo  Jesus  aetatc 

carnis,  ideo  forte  dictum  est,  lllum  oporlet  cresccre, 

me  autem  minui.  Sed  quareet  hoc?Joanneset  Jesus, 

quod  ad  carnem  pertinet,  coffivi  erant  :  sex  menses 

inter  se  habebant  {Luc,  i,  36),  pariler  creverant ;  et 

si  diutius  ante  mortem  Dominus  noster  Jesus  Chri- 

stusvellelhicesse^et  ipsum  Joannemhicsecum  esse, 

qaomodo  pariter  creverant,  ita  pariter  senescere  po- 

terant  :  quare  ergo.  Illum  oportet  crescere,  me  autem 

minui  ?Primo,  quiajametDominustrigintaaaaorum 

erat  (/d.  iii,  23) :  aumquid  juveais,  si  jam  trigiata 

aaaorum  sit  adhuc  crescit  ?  Jam  ab  ipsa  aslaie  ver- 

gere  iacipiuat  homiaes,  et  declinare  ad  graviorem 

statem,  ot  inde  ad  senectutem.  Sedet  si  pueri  essent 

ambo,  non  diceret,  lltum  oportet  crescere^  me  autem 

minui;  sed  dioeret,  Simul  nos  oportet  crescere.  Nunc 

autem  triginta  annorum   ille,  triginta  et  ilie :  sex 

menses  qui  intereranty  nullam  distinguunt  aetatem  ; 

magis  illud  invenit  lectio  quam  aspectio. 

5.  Quid  ergo  est,  Wum  oportet  crescere,  me  aulem 
mmui/Magnumhocsacramentum  liatclligat  Gharitas 
veslra.  Aotequam  veniret  Dominus  Jesus,   homines 
gioriabantur  de  se  :  venit  iile  homo,  ut  minueretur 
hominis  gloria,  et  augerelurgioriaDei.Etenim  venit 
iile  eine  peccato,  et  invenit  omnes  cum  peccato.  Si 
sic  venit  ilie  ut  dimitteret  peccata,  Deus  largiatur, 
homo  conflteatur.  Etenim  confessio  hominis,  humi- 
iitas  hominis  :  miseratio  Dei,  altitudo   Dei.  Si   ergo 
venit  illc  dimittere  homini  peccata,  agnoscat  homo 
humilitatem8uam,etDeusfaciatmi8ericordiam  suam. 
lllum  oportet  crescere,  meaulem  minui:  hoo  est,  illum 
oportet  dare,  me  autem  accipere ;  ilium  oportet  gto- 
rificari,  me  autem  connteri.  Intelligat  homo  gradam 
8uum,  et  conQteatur  Deo,  et  audiat  Apostolum  di- 
oeatcm  homiai  superbienti  et  elato,  extoliere  se  vo- 
ienti  :  Quid  enim  hahes  quod  non  accepisti  ?  si  aulem 
accepisti,  quid  gloriaris  quasi  non  aeceperis  (l  Cor.  iv, 
7)  ?  Intelligat  ergo  homo  quia  acoepit,  qui  volebat 
8uam  dicere  quod  aoaestejus,  et  miauatur:  boaom 
est  eaim  illi  ut  Deus  ia  illo  glorincetur.  Ipse   io  se 
miauatur,  ut  ia  Deo  sugeatur.UffiOtesiimoniaethanc 
veritatem,  etiam   passionibus   suis,   signiflcaverunt 
Ghristus  et  Joannes.  Nam  Joannea  capite  minutus, 
Ghrisius  ia  cruce  exaltatus ;  at  et  ibi  appareret  quid 
esif  lUumoportetcrescerefmeauiem  mtnut.  Deinde  na- 
tas  est  Gbristua  oum  jam  iucipereat  cresoere  dies, 
aatos  esl  Joanaes  qaaudo  ccoperaat  minui  dies.  At 


1505 


TRACTATUS  XIV.  CAPUT  III. 


1506 


testata  esl  ipsa  creatura  et  ipsoe  passiones  verbis 
Joannis  dicentis,  Ulum  oporteL  crescerey  me  atUem  mi- 
nui,  Crescat  ergo  ia  nobis  gloria  Dei,  et  minaalar 
gloria  nostra,  ut  in  Deo  crescat  et  nostra.  IIoc  enim 
dicit  Apostolus,  hoc  dicit  Scriptura  sancta  :  Qui  glo- 
riatur,  in  Domino  glorietur  (I  Cor.  i,  31,  et  Jerem,  ix, 
23,  24).  In  te  vis  gloriari  ?  crescere  vis :  sed  malo  tuo 
male  crescis.  Qui  enim  male  crescit,  juste  minuilur. 
Crescat  ergo  Deas  qui  semper  perfeetus  est,  crescat 
in  te.  Quanto  enim  magis  inlelligis  Deum,  ct  qoanlo 
magis  eapis,  videtur  in  tecrescere  Deus :  in  se  autem 
non  crescit,  sed  seroper  perfectus  cst.  Intelligebas 
heri  modicum,  intelligis  hodie  amplius,  intelliges 
cras  multo  amplius  :  Inmen  ipsum  Dei  crescit  in  te; 
ita  velnt  Deus  crescit,  qui  semper  perfectus  manet. 
Quemadmodum  si  curarentur  alicujus  oculi  ex  pri- 
stina  caecitate,  et  inciperet  videre  pauiulum  lucis,  et 
alia  die  plus  videret,  et  tertia  die  amplius,  vidorelur 
ilii  lax  creacere  :  lux  tamen  perfecta  est,  sive  ipse 
videat,  sive  non  videat.  Sic  est  el  interior  homo  : 
proficlt  quidem  in  Deo  ',  et  Deus  in  illo  videtur  crc- 
scere ;  ipse  tamen  minuilur,  ut  a  gloria  sua  decidal,  et 
in  gtoriam  Dei  surgat. 

6.  Et  distincte  jam  et  manifeste  apparet  quod  modo 

aodivimus.  Qui  de  sursum  venil,  supra  omnes  esl.  Vide 

qoid  dicat  de  Chrislo.  Quid  de  se  ?  Qui  est  de  terra^  de 

terra  cst,  et  dc  terra  loquitur.  Qui  de  sursum  venify  su- 

pra  omnes  est;  Christus  est  :  Qui  aulem  est  de  terra^ 

de  terra  cst,  et  de  terra  loquitur  ;  Joannes  esi.  Et  hoc 

est  tolum^  Joannes  de  terraest,  et  de  terra  loquitur? 

totom  teslimoniomqood  pcrhibetde  Chriato,  de  lerra 

loqoitar  ?  non  vocos  Dei  audiuntur  a  Joanne,  ubi  te- 

stimonium  perhibel  de  Chrislo?  Quomodo  ergo  de 

terra  loquilur?  SeJ  de  homine  dicebat.  Quantum  ad 

ipsum  hominem  pertinet,  de  tcrra  est,  et  de  terra  lo- 

quitnr  :  si  autem  aliqua  ioquitur  divina,  illuminatas 

est  a  Deo.  Nam  si  non  esset  iiluminatus,  terra  tcrram 

loqoeretur.  Ergo  seorsum  est  gratia  Dei,  seorsum  na- 

tura  hominis.  Modo  naturam  hominis  inlerroga  :  na- 

seitar  et  crescit,  usilata  ista  hominum  discit.  Quid  no- 

vit  nisi  terram  de  terra?  Humana  loquitur,  bumana 

Dovit,  humanasapit;  carnalis  carnaliter  aestimat,  car- 

naliter  sospicatur  :  ccce  est  totus  homa.  Veniat  gra- 

tia  Dei,  illuminet  tenebras  iliius,  sicut  dicit,  Tu  illu' 

minabis  lucernam  meam,  Domine ;  Deus  meus,  illumina 

tenebras  meas  {PsaL  xvii,  29) ;  assumat  mentem  huma- 

nam,  convertat '  ad  lucem  suam  :  incipit  jam  dicere, 

quod  Apostolus  dicit,  Non  ego  autem,  sed  gratia  Dei 

mecum  (I  Cor,  xv,  10);  el,  Vivo  autemjam  non  egOfVi- 

vil  autem  in  me  Christus  (Galat,  ir,  20).  Hoc  est,  //• 

lum  oportet  crescere^  me  autem  minui.  Ergo  Joannes, 

quod  ad  Joannem  perlinet,  dc  terra  est,  et  dc  terra 

Ioqai(\ir  :  si  quid  divinum  audisti  a  Joanne,  illumi- 

nantis  est,  non  recipienlis. 

7.  Qui  de  ccelo  venit,  supra  omnes  est ;  et  quod  vi- 
dit  et  audivUf  hoc  testificatur ;  et  testimoniim  ejus 

*  Viadocinenftis  Ms..  in  Deum, 

>  Editi,  ocnvertatur,  Melius  Mgs.,  convetiat;  scilicet, 
gratia. 


nemo  accipit.  De  coelo  venit,  supra  omnes  esly  Dominus 
noster  Jesus  Chrislus  :  de  quo  superius  dictum  est, 
Nemo  ascendit  in  caslumy  nisi  gui  de  ccelo  descendit^ 
Filius  hominis  qui  est  in  ccelo  {Joan.  iii,  13).  Est  au- 
tem  super  omues;  etquod  vidit  st  audivit,  hoc  toqui- 
tur,  Habet  enim  et  Patrem  ipse  Filius  Dci ;  habel  et 
Patrem,  et  audil  a  Patre.  Et  quod  audit  a  Patre  quid 
esl?  quis  hoc  explicat?  Quando  lingua  mea,  quando 
cor  meum  suffioere  potest,  vel  cor  ad  inteiligendum, 
vellinguaad  proferendum^quidestquodFiliusaudivit 
aPatre?ForleFiliusVerbumPalri8audivit?ImoFiIiu« 
Verbum  Patris  est.Videlis  quemadmodum  hicfatige- 
tur  omnis  conatus  humanus  ;  videtis  quemadmodum 
hic   deficiat   omnis    conjeclura   pectoris   nostri,  et 
oronis  inlentio    mentis  caliganlis.  Audio  dicentem 
Scripturam  quia  Fiiius  hoc  loquitur,  quod  aadit  a 
Patre ;  et  rursus  audio  dicentem  Scripturam  quia 
ipse  Filius  Verbum  Patris  cst  :  In  principio  erat  Ver^ 
bum,  ct  Yerbum  erat  apud  Deum,  et  Deus  erat  Verbum. 
Nos  loquimur  verba  volanlia  et  transeuntia  :  mox  ut 
sonueril  ore  tuo  verbum  tuum,  transit ;  peragit  stre- 
pitum  suum  et  transit  in  silentium.  Numquid  potes 
sequi  sonum  tuum,  et  tenere  ut  stet  ?  Cogitatio  tamen 
tua  manel,  ct  de  ipsa  cogilatione  mancnte  dicis  mnlta 
vcrba  transeuntia.  Quid  dicimus,  fratrcs?  Deas  cum 
loqueretur,  adhibuil  voccm,  adhibuit  sonos,  adhibuit 
8yllabas?Si  adhibuit  istu,  qua  lingua  loculusest? 
Hebrsa,an  grsca,  an  lalina?  il)i  necessarioB  lingu», 
ubi  distinctio  gentium.  Ibi  autem  nemo  potest  diccre, 
illa  lingua,  vel  illa  lingua  locutum  esse  Deum.  Cor 
tuum  attende.  Quando  concipis  verbum  quod  dicas : 
dicam  enim,  si  potero,  quod  in  nobis  atlendamus, 
non  unde  illud  comprehendamus  :  quando  ergo  con- 
cipis  verbum  quod  profcras,  rem  vis  dicere,  cl  ipsa 
rei  conceptio  in  corde  tuojam  verbum  est;  nonduni 
processit,  sed  Jam  natum  cst  in  corde,  ct  manet  ut 
procedat :  atlendis  autem  ad  quem  procedat,  cam 
quo  loquaris ;  si  Latinus  est,  vocem  latinam  quaeris; 
si  Grscus  est,  verba  graeca  meditaris ;  si  Punicus  est, 
attcndis  si  nosti  linguam  punioam ;  pro  diversitate  au- 
ditorum  diversas  iinguas  adhibes,  ut  proferas  verbum 
conceptum  :  iliud  autem  quod  cordo  conccperas,nulla 
lingua  tenebatur.  Cum  crgo  Deus  ioquens,  linguam 
non  quererel,  et  genus  locutionis*  non  assumeret, 
quomodo  auditus  est  a  Filio,  cum  ipsum  Filium  sit 
locutus  D8Us?Quoraodo  enim  tu  verbum  quod  lo- 
queris,  in  cordo  babcs,  el  apud  te  cst,  et  ipsa  con- 
ceptio  spiritualis  est  (nam  sicut  anima  tua  spiritus 
est,  ita  et  verbum  quod    concepisti,  spiritus  esl  ; 
nondum  enim  accepitsonum  ut  per  syliabas  divida- 
tur,  sed  manet  in  conceptione  cordis  et  in  speculo 
mentis*)  :  sic  Deus  edidit  Verbum,  hoc  est,  genuit 
Filium.  Ei  tu  quidem  ex  lempore  gignis  verbum  etiam 
in  corde  :  Deus  sine  tempore  genuit  Filium,  per 
quem  creavit  omnia  tcmpora.  Cum  ergo  Verbum  Dei 
Filius  8it,  Filius  autem  locutus  est  nobis,  non  ver- 


'  Iq  omDibus  51s8.,  eiocutionis. 

s  Plerique  Mss.,  in  spectaculo  mentis. 


m 


1507 


IN  JOANNIS  EVAN6ELIUM,  S.  AUGUSTTNI 


1508 


bum  8uuin>  sed  Vcrbum  Palris,  se  nobis  loqui  voluit, 
qui  VerbunQ  Patris  ioquebaiar.  iloc  ergo  quomodo 
decuit,  et  oportuit,  dixit  Joannea  :  quomodo  potai- 
mus,  nos  exposuimus. Cui  ad  cor  nondum  pervenil :  di- 
gnas  de  tanta  re  intelleclus,  babct  quo  se  convertat, 
habet  quo  puisct,  habet  a  quo  qusrat,  habet  a  quo 
petal,  babet-a  quo  accipiat. 

8.  Qui  de  coelo  venit,  supra  omnes  est :  cl  quod  vidii 
tt  audivii^  hoc  tesiatur ;  et  iesiimonium  cjus  nemo  ac- 
cipU,  Si  nemo,utquid  venit  ?  Quorumdam  ergo  nemo. 
Est  quidam  populus  preparatusad  iram  Dei,damnan- 
dus  cum  diabolo  :  borum  nemo  accipit  lestimonium 
Ghristi.  Nam  si  omniuo  nemo,  nullus  homo ;  quid 
est  quod  sequitur,  Qui  auiem  accepit  tesiimonium^  tjui^ 
signavit  quia  Dcvs  verax  ist  f  Ccrte  ergo  non  nemo, 
£1  tu  ipsc  dicis,  Qui  accepil  iesiimonium  ejus,  signavit 
quia  Deus  verax  csi,  Responderet  ergo  fortasse  Joan- 
nesinterrogatuSjCt  diccret,Noviquid  dixerim, ntfm^. 
Est  enim  quidam  populus  natus  ad  iram  Dei,  et  ad 
boc  proBcognitus.  Qui  sint  enim  credituri,  et  qui  non 
sir.t  credituri,  novit  Deus;  qui  sint  perseveraluri  in 
eo  quod  crediderunt,  et  qui  sint  lapsuri,  novit  Deus : 
et  numerati  sunt  Deo  omnes  futuri  in  vitam  aeternam ; 
et  novit  jam  iilum  populum  distinctum.  Et  si  ipse 
novit,  et  Prophetis  dedit  nosse  per  Spiritum  suum, 
dedit  et  Joanni.  Attendcbal  ergo  Joannes,  non  oculo 
Euo  ;  nam  quanlum  ad  ipsum  perlinet,  terra  esi,  e^ 
de  terra  loquitur  :  sed  in  ea  gratia  Spiritus,  quam 
accepit  a  Deo,  vidit  quemdam  populum  impium,  in- 
ildelem  ;  altendens  ilium  in  iufideiitatc  sua,  ait,  Te- 
siimonium  ejus  qui  venit  de  coiio,  nemo  accipit,  Quorum 
nemo?  Eorum  qui  ad  sinistram  futuri  sunt^  eorum 
quibas  dicetur,  lie  in  ignem  xternum,  qui  proeparaius 
esl  diabolo  et  angeiis  ejus,  Qui  ergo  accipiuat?  lili 
qai  ad  dexleram  futuri  sunt,  illi  quibus  dicetur,  Ve* 
nittf  benedicii  Pairis  meif  percipiie  regnum  quod  vobis 
varatum  eU  ab  origine  mundi  {Matih.  xxv,  41,  34). 
Attendit  ergo  in  spiritu  divisionem,  in  genere  autem 
hamano  commixiionem  ;  etquod  nondum  locis  sopa- 
ratum  est,  separavit  inteileciu,  separavit  cordis  aspe- 
ctu  ;  et  vidit  duos  populos,  fidelium  et  infidelium  : 
altendit  inOdeles,  et  ait,  Qui  de  cceio  venii^  supra 
omnes  esi :  et  quod  vidit  et  audivit^  hoc  tesiatur  ^ ;  et 
testimonium  ejus  nemo  accipit,  Deinde  transtulit  se  a 
sinistra,  et  aspexit  ad  dexleram,  et  secutus  ait,  Qui 
accepit  tesiimonium  tjus^  signavit  quia  Deus  verax  est. 
Quid  esl,  signavit  quia  Deus  verax  tst^  nisi,  homo 
mendax  e8l,et  Deusveras  est?  Quia  nemo  bominum 
polest  dicere  quod  verilatis  est,  nisi  illuminotur  ab 
co  qui  mentiri  non  potest.  Deus  ergo  vcrax,  Chrislus 
autem  Deus.  Vis  probare?  Accipe  tcslimoniuni  ejus, 
et  invenis  :  Quienim  accepit  testimonium  ejus,  signavit 
quia  Deus  verax  esi,  Quis?  Ipse  qui  de  coslo  vcnitct 
Eupraomne8e&t,Deus  verazest.  Sedsinondum  illum 
inteliigid  Deum,  nondum  accepisti  testimoniam  ejus : 
accipe,  et  signas,  presamenler  inteliigis,  deliaic!iter 
agnoseis  quia  Deus  verax  est. 

9.  Quem  enim  misit  Deus,  verba  Dei  loquitur,  Ipse 
i  Mts.,  ioquitur :  ei  pott,  ioco,  translulit,  habent,  (ulit. 


est  Deus  verax,  ct  misit  ilium  Deus  :  Dcus  misit 
Deum.  Junge  ambos,  unus  Deus,  Deus  verax  niissua 
a  Deo.  De  singulis  interroga,  Dous  :  et  de  ambolus 
interroga,  Deus.  Non  singuli  Deus  '  ct  ambo  dii,  scd 
singulus  qulsque  Deus  et  ambo  Deus.  Tanta  enim 
ibi  est  charitas  Spiritus  sancti,  tanta  pax  unitatis, 
ut  de  singulis  cura  interrogalur,  Dcus  tibi  rcspon- 
deatur ;  de  Trinitale  cum  inlcrrogatur,  Deus  tibi  rc- 
spondeatur.  Si  eniin  spiritus  hominis  quando  inhaeret 
Deo  unus  spirilus  est,  aperte  Apostolo  dicente,  Qui 
adhaeret  Domino, unus  spiritusest  (I  Cor, vi,  17) ;  quanto 
magis  Filius  asqualis  adhoerens  Patri  simui  com  iilo 
anus  Dcus  est?  Audite  allerum  testimonium.  Noatia 
quam  multi  crediderunt,  quando  omnia  quse  habe- 
bant,  ad  pedes  Apostolorum  vendita  posuerunt,  ut 
distribueretur  unicuiquo  sicut  opus  orat  :  et  dc  illa 
congregatione  sanclorum  quid  dicil  Scriptura?  Erat 
illis  anima  una  et  cor  unum  in  Domino  {Act.  iv,  32). 
Si  charitas  dc  tot  animis  fecil  animam  unam,  et  de 
tot  cordibus  fccit  cor  unum,  quanta  est  charitas  in- 
ter  Patrem  ct  Filium  ?  Major  utiquo  potest  esse  quam 
inter  illos  honiincs  quibus  erai  cor  unum.  Si  ergo 
muitorum  fratrum  cor  unum  proptcr  chHritatem,  et 
mullorum  fratrum  anima  una  ppopter  charitatem ; 
Deus  PaterctDeusFilius,  dicturus  C:(quiaduo  sunt? 
Si  duo  dii  snnt,  non  est  ibi  sumnia  charitas.  Si  enim 
hic  tanla  charitas  cst^  ut  animam  taam  et  animam 
amici  tui  unam  animam  faciat ;  quomodo  ibi  non  est 
nnus  Dcus  Pater  cl  Filius?  Abpit  nt  hoc  scntiat  fidea 
non  ficti.  Prorsus  quantum  cxcellat  charitas  illa, 
hinc  intclligite.  MuItoD  anim<B  sunt  multorum  homi- 
num,  et  si  sc  diligunt,  uni  anima  est;  sed  possanl 
dici  et  multae  aniaio;,  possunt  in  hominibus,  quia  non 
est  tanta  conjunctio  :  ibi  aulcm,  unum  Deum  licet 
dicas ;  duos  aut  Ircs  deos  non  licot  dicas.  Hinc  tibi 
commendatur  supcrcminentiaet  summitas  charitatis 
tanta,  ut  major  esso  non  possit. 

10.  Qucm  enim  misii  Deus,  verha  Dei  loquiiur,  IIoc 
utique  de  Chrislo  dicebat,  ut  sc  ab  illo  distingueret. 
Quid  cnim?  ipsum  Joannem  nonne  Deus  misit?  Aa 
non  ipse  dixit,  Missus  sum  anle  eum  (Joan,  iii,  28), 
et,  Qui  me  misit  baplix,are  in  aqua  {Id,  i,  33)  :  et  de 
illo  dictum  cst,  Erce  miiio  angeium  meum  ante  tc,  et 
prxparabit  viam  tuam  y  Nonne  et  ipse  verba  Dei  loqui- 
tur,  dc  quo  etiam  dictum  est  quod  sit  amplius  quam 
propheta  {Malach.  iir,  1  ;  Maith.  xi,  10,  9)?  Si  er^o 
ot  ipsum  Dcus  misit,  et  verba  Dei  loquitur  ;  quomodo 
ad  distinclioncm,  de  Christo  eum  dixisse  accipimus, 
Quem  enim  misit  Deus,  verba  Dei  loquilur  ?  Sed  vide 
quid  adjungat  :  Non  enim  ad  mensuram  dat  Deus  Spi- 
ritum,  Quid  cst  hoc,  Non  enim  ad  mensuram  dat  Deus 
5/nri(um .^  Invenimus  quia  ad  mensuram  dat  Deus 
Spiritum.  Audi  Apostolum  dicontem,  SecHndum  men- 
suram  donaiionis  Christi  {Ephes,  iv,  7).  Hominibus 
ad  mesuram  dut,  unico  Filio  non  dat  ad  mensuram. 
Quomodo  hominibud  ad  mensuram?  /i/u^uit/m  datur 
per  Spirilum  sermo  sapientim ;  atii  sermo  scientix  SB" 
cundum  cumdem  Spirilum ;  alii  fides  in  eodcm  Spiritu^ 

I  Sic  omnes  Mss.  At  editi :  l^on  singuli  dii. 


4509 


TRACTATUS  XV.  CAPUT  IV. 


1510 


alii  prophetia,  alii  dijudicaiio  spirituumf  alii  genera 
Unguarum,  alii  donatio  curationum,  Numquid  omnes 
apostoli  ?  numqidd  omnes  prophetse  ?  numquid  omneg 
dociores? numquid  omnes  virtutes  ?  numquidomnesdona 
hahent  sanUatum?  numquid  omnes  linguis  hguuntur  ? 
numquid  omnes  interpretantur  (I  Cor,  xii,  8,  9,  10, 
29,  30)  t  Aliud  habet  iste,  aliud  ille  ;  et  quod  habet 
ille,  non  habet  iete  :  mensura  est,  divisio  qusdam 
donorum  est.  Ergo  hominibus  ad  mensuram  datur  et 
concordiaibi  unum  corpus  facit.  Quomodo  aliud  ac- 
cipit  manusut  operetufy  aiiud  oculusutvideat,  aliud 
aaris  ot  audiat,  aliud  pes  ut  ambulet ;  anima  tamen 
una  68 1  qu(e  agit  omnia,  in  manu  ut  operetor,  in 
pede  ut  ambuiet,  in  aure  ut  audiat,  ia  oculo  ut  vi~ 
deat  :  aic  sunt  etiam  diversa  dona  fldelium,  lanquam 
membris  ae  mensuram  cuique  propriam  dislributa. 
Sed  Christus  qui  dat,  non  ad  mensuram  accipit. 

11.  Audi  enim  adhuc  quid  sequitur  ;  quia  de  Filio 
dixeral>  Non  enim  ad  mensuram  dat  Deus  Spiritum: 
Pater  diligit  Filium,  et  omnia  dedit  in  manu  ejus.  Adje- 
cit,  Omnia  dedit  in  manu  ejus,  ul  nosses  et  hic  qua 
diBtinclione  ^  dictum  sit,  Pater  dHigit  Filium,  Quare 
enim  ?  Pater  non  diligit  Joannem  ?  et  tamen  non 
omnia  dedit  in  manu  ejus.  Pater  non  diligit  Paulum  ? 
et  tamen  non  omnia  dedit  in  manu  ejus.  Pater  diligit 
Filium  :  aed  quomodo  Pater  Filium,  non  quomodo 
dominus  servum  ;  quomodo  Unicum,  non  quomodo 
adoptatum.  Itaque  omnia  dedil  in  manu  ejus.  Quid 
cst,  omnia?  Ut  tanlus  sit  Filius,  quuntus  est  Pater. 
Ad  equalilatem  enim  sibi  genuiteum,  cui  rapina  non 
easet  in  forma  Dei  esse  asqualem  Dco  {Philipp.  ii,  6). 
Pater  diligit  Ft/mm,  et  omnia  dedit  in  manu  ejus. 
Ergo  cum  ad  noe  dignalus  est  mittcre  Filium,  non 
putemus  aliquid  minus  nobis  missum  quam  estPalor. 

Pater  mitlens  Filium,  se  altcrum  misit^ 

12.  Namque  putantes  adhuc  discipuli  quia  Paler 

aliquid  majua  est  quam  Filius,  videntes  carnem  et 

non  intelligentes  divinitatem,  dixerunt  ci  :  Domine, 

ostende  nobis  Patrem^  et  sufficit  nobis,  Tunquam  dice- 

rent,  Jam  no?imus  te,  et  benedicimus  te,  quia  novi* 

mus  te  :  gratias  enim  tibi  agimus,  quia  ostendisti  te 

Dobis ;  sed  Patrem  nondum  novimus  :  proplereacor 

nostra  m  ardet,et  satagil  concupiscentia  quadam  sancta 

Tidendi  Patris  tui  qui  te  misit ;  ipsum  nobis  ostende, 

et  nihil  ampliusa  te  desiderabimus :  sufflcitenim  no- 

bia  com  ille  fuerit  demonstratus,  quo  major  esse 

nemo  potest.  Bonaconcupiscentia,bonum  desiderium; 

aed  parvus  intellectus.  Attendens  enim  ipse  Dominus 

JeauB  parvos  magnaquasrentes,  etse  ipsum  magnum 

inter  parvos,  et  parvum  inter  parvos,  ait  Philippo 

qoi  boc   dixerat,  uni  ex  discipulis  :   Tanto   tempore 

vohiseum  sum^  et  non  cognovistis  me,  Philippe  ?  Posset 

bio  Philippus  respondere,  Gognovimus  te  ;  sed  num- 

qnid  diximus  ibi,  Ostendenobis  te?  Te  cognovimus, 

ted  Patrem  quffirimus.  Subjecit  stalim  :  Qui  me  lidity 

viiitei  Patrem  {Joan.  xiv,  8,  9).  Si  ergo  aequalis  Palri 

missos  est,  non  eum  sstimemus  ex  inflrniilute  carnis, 

sed  cogilemus  majeslatem  indutam  carne,non  oppres- 

'  Remigieniis  M?.,  quia  ad  distinctionem. 


sam  carne.  Manens  enim  Deus  apud  Patrem,  apud 

homines  factus  est  homo,  ut  lu  per  illum  qui  ad  te 

factus  est  homo,  flcres  talis  qualis  capit  Deum.  Non 

enim  homo  poterat    capere  Deum  :  videre  poteral 

homo  hominem,capereDeum  non  poterat.  Undenon 

poterat  capcre  Deum  ?  Quia  oculum  cordis  unde  ca- 

peret,  non  habebat.  Erat  ergo  aliquid  intus  saucium, 

etaliquid  forissanum:  corporis  oculos  habebat  sanas, 

cordis  oculos  habebat  saucios.  Faotus  est  iile  homo  ad 

corporis  oculum ;  ut  credens  in  eum  qui  videri  corpora- 

liter  potuit,  curareris '  ad  eum  ipsum  vi iendum  qucm 

spiritualiter  viderenon  poteras.  Tantotemporevobiscum 

sum^  et  non  rognovistis  me,  Philippe?  Qui  me  vidit,  vidit  et 

Pairem,  Quare  iili  noo  illum  videbanl?  Ecce  videbant 

ilium,  et  Patrem  noo  videbant :  vidcbant  carnem,  ^cd 

majcstas  latebat.  Quod  videbant  discipuli  qui  amave- 

runt,  viderunt  et  Judaei  qui  cruciflxerunt.  Intus  ergo 

erat  tolus  ille,  et  sic  intus  in  carne,  utapud  Patrem 

mancret :  non  enim  deseruil  Patrem  quando  venit 

ad  carnem. 

13.  Carnalis  cogilatio  non  capit  quod  dico:  difl*erat 

intelieclum,  ct  incipiat  a  flde  ;  audiat  quod  sequitur : 

Qui  credit  in  Fi/tum,  habet  vitam  xlernam  :  qui  autem 

incrcdulus  est  Filio,  non  videbit  vitam,  sed  ira  Dei  ma^ 

net  super  cum,  Non  dixit,  ira  Dei  venit  ad  eum  ;  sed, 

ira  Dei  manet  super  cum,  Omnes  qui  nascuntur  mor* 

tales,  habent  secum  iram  Dei.  Quam  iram  Dei?  Quam 

accepit  primus  Adam.  Si  enim  pcccavit  primus  homo, 

et  audivit,  Morte  morieris  [Gen,  ii,  17)  ;  factus  esi 

mortalis  ille,  et  coepimus   nasci  mortales  ;  cum  ira 

Dei  nuti  sumus.  Venit  indc  Filius  non  habens  pecca- 

tum,  et  indutus  estcarne,  indutus  estmortalitate. Si 

ille  nobiscum  communicavit  iram  Dei,  nos  pigri  su- 

mus  cum  illo  communicare  graliam    Dei?  Qui  ergo 

non  vult  credere  in  Filium,  ira  Dei  manet  super  eum. 

Quae  ira  Dei  ?  De  qua  dicit  Apostolus,  Fuimus  et  nos 

natura  filii  irae  sicut  et  cxleri  {Ephes.  ii,  3).  Omnes 

ergo  fllii  irae  ;  quia  de  malediclo  mortis  venientcs. 

Credo  in  Christum  faclum  pro  te  mortalem,  ut  illum 

capias  immortalcm  :  quando  enim  ceperis  ejus  im- 

morlulitem,  nec   tu  eris  mortalis.  Vivebat,  morie- 

baris  :  mortuus  est,  ul  vivas.  Attulit  gratiam  Dei, 

ahslulit  iram  Dei.  Dcus  vicit  mortem,  nemorsvince- 

ret  hominem  '. 

TRACTATUS  XV 

Ab  eo  Evangelii  toco,  Ut  crgo  cognovil  Jesus  quia  au- 
dieruntPharisaei,  quia  Jesus  plures  discipulos  faoit 
e/c,  usque  ad  id^  Et  scimusquiahic  est  vere Salva- 
tor  mundi.  Cap,  iv,  ^.  1-42. 

1.  Non  rude  est  auribus  Gharitatis  vestras,  evan- 
gelistam  Joannem  velul  aquilam  volare  altius,  caligi- 
nemque  lerraB  transcendere,  et  lucem  vcritatis  flrmio- 
ribus  oculis  intueri.  Multa  enim  jam  ex  Evangelio^ 
ejus  per  ministerium  nostrum  Dominoadjuvantetra- 
ctata  aunt :  ex  ordine  autem  sequitur  hsec  lectio,  qa» 

1  Editi,  curreres.  Consentiunt  Mas.,  exceptis  duobus  qai 
ferant,  eurareris, 

2  Sicaliquot  optims  notoB  Mis.  At  edlti,  bibi  moriem,  ne 
mors  biberet  hominem. 


iSll 


IiN  JOANNIS  EVANGELIUM,  S.  AUGUSTINl 


«»19 


hodie  recitata  est.  Ea  quae  Ddicturus  sum  omiDO  do- 
naote  muUi  sic  audituri  estis,  ut  magis  recognoscatis 
quam  discatis.  Non  ideo  tamen  pigra  debet  esse  in- 
tentio,  quia  non  est  cognitio,  sed  recognilio.  Hoc  le- 
ctum  est,  et  hanc  leclionem  tractandam  gcslamus  ia 
manibus,  quod  Dominus  Jcsus  ad  puteum  Jacob  lo- 
qaebaturcum  Samaritana  muliere.  Dictaenim  ibi  sunt 
magna  mysieria,  et  magnarum  similitudines  rerum; 
pascentes  animam  08arientem,refierente8langueatem. 

2.  Dominus  enim  hsec  *<  curo  audisset,  cognovisse 
Pharisaeos  quod  pluresdiscipulos  faceretquam  Joan' 
ncs,  et  piures  baptizaret  (quanquam  Jesus  non  bapti- 
zarct,  sed  discipuli  ejus),  reJiquit  Judsam  terram, 
etabiititeruminGalila;am.»Hiocdiutiu8di8putandum 
non  est,  ne  immorantcs  in  manifestis,  angustias  tem- 
poris  patiamur  ad  obscura  scrutanda  et  aperienda. 
Utique  Dominus  si  sciret  Pharissos  ita  de  secogno- 
visse,  quod  plures  discipuios  faceret,  et  quod  plures 
baptizarct,  ut  hoc  eis  ad  salutem  valerot  sequcndi 
eum,  ul  et  ipsi  essent  discipuli.et  ipsi  vellent  abeo 
bapiizari ;  magis  non  relinqueret  Judasam  terram^  sed 
propter  illos  maneret  ibi  :  quia  vero  cognovit  eorum 
Bcientiam,  simul  cognovit  et  infidenliam,  quia  non 
boo  propterea  didicorunt  ut  sequerentur,  scd  ut  per- 
scquorentur  ;  abiit  inde.  Polerat  quidem  iileet  prs- 
sens  ab  hie  non  tcneri ,  si  nollet ;  non  occidi,  si  nollet ; 
quia  potuit  et  non  nasci,  si  nollet :  sed  quia  in  omni 
re  quam  gessit  ut  homo,  hominibus  in  se  credituris 
prebebat  exemplum  (quiaanusquisqueservusDei  non 
peccat,  si  secesserit  in  alium  locum,  videns  furorem 
forte  persequentium  se,  aut  qu^prentium  in  malum 
animam  suam  ;  videretor  autem  sibi  servus  Dei  pec- 
care  si  facerel,  nisi  in  faciendo  Dominus  prscessis- 
8et),  fecit  hoc  ille  magister  bonus  ut  doceret,  non 
quod  timeret. 

3.  Fortassis  etiam  hoc  moveat,  car  dictum  sit, 
Bapiizabat  Jesut  plures  quam  Joannes;  etposteaquam 
dictum  est,  Baptizabat,  subjectum  est,  Quanquam 
Jesus  non  baptizabaty  sed  discipuli  ejus,  Quid  ergo  ? 
falsum  dictum  erat,  et  correctum  est,  cum  additum 
est,  QuanquamJesus  non  baptizabat,  sed  discipuli ejus? 
An  utrumque  verum  est,  quia  et  Jeaus  baptizabat,et 
non  baptizabal  ?  Baptizabal  enim,  quia  ipse  munda- 
bat  ;  non  baptizabat,  quia  non  ipse  tingebat.  Prebe- 
bant  discipuli  ministerium  corporis,  praebcbat  ille 
adjutorium  majestatis.Quando  enim  ceesareta  bapti- 
zando,  quamdin  non  cessat  a  mundando  ?  De  quo  di- 
ctum  est  ab  eodem  Joanne,  per  JoannisBaptistieper- 
sonam  dicentis,  Hic  esl  qui  baptizal  (Joan,  r,  33). 
Ergo  Jcsus  adbuc  baptizat ;  et  quo  usque  baptizandi 
8umu8,  Jesus  baptizat.  Securushomo  accedat  ad  in- 
feriorcm  ministrum  ;  habet  enim  superiorem  magi- 
Btrum. 

4.  Scd  forte  ait  aliquia  :  Baptizat  quidem  Christus 
in  spiritu,  non  in  corpore.  Quasi  vero  aiterius  dono 
qaam  illius,  quisquam  eliam  sacramento  corporalis 
et  visibilis  Baptismatis  imbuatur.  Vis  nosse  quiaipse 
baptizat,  non  soiam  spirita,  sed  etiam  aqua  ?  Audi 
Apostolum  :  ^  Sieut  Ghristus,  inquit,  dilexit  Eccle- 


siam,  et  seipsum  tradidit  proea,  mundanseam  lavu- 
cro  aqus  in  verbo,  ut  exhiberel  ipse  Bibi  glorioBam 
Ecclesiam,  non  babentem  macuiam  aut  rugam^  aut 
aliquid  hujusmodi  •  (Ephes.  v,  25-27).  Mnndans  eam. 
Undo  ?  Lavacro  aquas  in  verbo.  Quid  e8t  baptismua 
Ghristi  ?  Lavacrum  aqusin  verbo.  Tolle  aqoam,  non 
est  baptlsmus  :  tolle  verbum,  non  est  baptismas. 

5.  Jam  ergo  his  prsejactis,  per  quas  venit  ad  collo- 
cutionem  cum  illa  mnliere,  videamas  qu»  restant 
plena  mysteriis,  et  gravida  sacramentis.  «  Oportebat 
aulem,  inqaii,  eum  transire  per  Samariam.  Venit 
ergo  in  civitatem  Samari»  qus  dicitur  Sichar,  Juxta 
prsBdium  quod  dedit  Jacob  filio  suo  Joseph.  Erat  au- 
tem  ibi  fons  Jacob.  »  Puteus  erat :  sed  omnis  pateus 
fons,  non  omnis  fons  putcus :  Ubi  enim  aqaa  deterra 
manat,  et  usui  praebetur  baurientibus,  fons  dicitur : 
sed  si  in  promptu  et  superficie  sit,  fons  tantum  dici- 
tur  ;  si  autem  in  alto  et  profundo  sit,  ita  pateus  voca- 
lur,  ut  fontis  nomen  non  amittat. 

6.  Jesus  ergo  fatigaius  ex  ilinere,  sedebat  sic  super 
foniem,  Horax  erat  qnasi  seia.  Jamincipiuntmjsieria. 
Non  enim  frustra  fatigatur  Jesus  ;  non  enim  frustra 
fatigatur  Virtus  Dei  ;  non  enim  frnstra  fatigatur,  per 
quem  fatigati  rccrcantur ;  non  enim  frustra  fatigatur, 
quo  deserente  faligamur,  quo  prffisente  firmamur. 
Fatigatur  tamen  Jesus ;  et  fatigatur  ab  itinere,  etse« 
det,  et  juxta  puteum  scdet,  et  hora  sexta  fatigatus 
sedet.  Omnia  ista  innuunt  aliquid,  indicare  volunt 
aliquid  ;  inlentos  nosfaciunt,  ut  pulsemus  hortantar. 
Ipse  ergo  aperiat  et  nobis  et  vobis,  qui  dignatua  est 
ita  hortari  utdicerct,  Pulsaie^  et  aperielur  vobix  {Mailh. 
vii,  7).  Tibi  fatigatus  esl  ab  itinere  Jesus.  Invenimas 
Virtutem  *■  Jesum,  el  invenimus  infirmum  Jesam  ; 
fortem  et  infirmum  Jesum  :  fortem,  quia  in  principio 
erat  Verbum^  cl  Verbum  erat  apud  Deum,  et  Deta  erai 
Verbum  :  hoc  erat  in  principio  apud  Deum,  Vis  videre 
quam  islc  Filius  Dci  fortis  sit?  Omnia  per  ipsum  faeta 
sunt,  et  sinc  ipso  [actum  est  nihil ;  et  sine  labore  faota 
sunt.  Quid  ergo  illo  fortius,  pcr  quem  sine  labore  fa- 
cta  8unl  omnia  ?  Infirmum  vis  nosse  ?  Verbum  caro 
facium  esty  et  habiiavit  in  nohis  (Joan,  i,  1,  3, 14). 
Fortitudo  Ghrisli  tc  creavit,  infirmitas  Ghristi  te  re- 
creavit.  Fortitudo  Gbrisli  fecit  ut  quod  non  erat  es- 
set :  iofirmitas  Ghristi  fecit  ut  quod  erat  con  periret. 
Gondidit  nos  fortitudine  suo,  quffisivit  nos  infirmi- 
tate  sua. 

7.  Nutrit  ergo  ipse  infirmus  infinnos,  tanquam 
gallina  pullos  suos  ;  huic  enim  ee  simiiem  fecit : 
Quolics  voltii,  inquit  ad  Jerusalem,  congregare  fiiios 
iuos  sub  aiaSf  tanquam  gallina  pulios  suos^  et  noluiili 
(A/a///(.  xxiu,  37)?  Vidctis  autcm,  fratres,  quemad- 
modum  gallina  infirmeturcum  pullis  suis.  Nullaalia 
avis  quod  sit  maler  agnoscitur.  Videmus  nidificare 
passeres  quoslibet  ante  oculos  nostros  ;  hirundines, 
ciconias,  columbas  quotidie  videmus  nidificare ;  qooB 
nisi  qaando  in  nidis  videmus,  parentes  esse  non  agno- 
scimus.  Gallina  vero  sic  infirmatur  in  pullis  suis,  at 
etiamsi  ipsi  pulli   non  sequantur  filios  non  videas, 

1  Mss.  qnatuor,  foriem. 


151S 


TRACTATUS  XV.  CAPUT  IV. 


1514 


malrem  lamen  agnosoas.  Ita  fit  alis  demissis,  plumis 
bispida,  vooe  rauca,  omnibus  membris  demissa  el 
abjectai  nt  qaemadmodum  dizi,  etiamsi  Olioe  non 
videas,  matrem  tamon  intelligas.  Sio  ergo  innrmus 
Jesus,  fatigatus  ab  itinere.  Iter  ipsins  est  caro  pro 
aobia  asaumpta.QQomodo  enim  iter  habet  qui  ubique 
eat,  qai  nnaqoam  deesl  ?  Qno  it,  aut  unde  it,  nisi 
qaia  non  ad  nos  veniret,  nisi  formam  visibilis  oarnis 
asaameret  ?  Quia  ergo  venire  ad  nos  eo  modo  dignatus 
^eat,  ut  in  forma  servi  assumptacarne  appareret,  ipsa 
carniB  asaamptio  est  iter  ipsius.  Ideo  fatigalus  ab  iti- 
nere  qaid  eet  aiiud,  qaam  fatigutus  in  carne  ?  Infir- 
mu8  iQ  carne  Jeaus  :  sed  noli  tu  inOrroari  ;  in  illius 
iafirmitate  tu  fortiseslo,  quia  quod  infirmum  est  Dei, 
foriius  est  hominibns  (I  Cor,  i,  25). 

8.  Sub  hac  rerum  imagine  Adam  qni  erat  forma 
faturi  (Rom.  ▼,  14),  prsbuit  nobis  magnum  indicium 
BAcramenti ;  imo  Deus  in  iilo  prebuit.  Nam  ei  dor- 
miens  merait  accipere  uxorem,  et  de  costa  ejus  facta 
eat  ei  uxor  (Gen.  ii,  21) :  qaoniam  de  Gbristo  in  cruce 
doriuieDte  futara  eral  Eccleeia  de  latere  ejas,  de  la- 
tere  scilicct  dormientis  ;  qaia  et  de  latere  in  cruce 
pendentis  laneea  percusso  {Joan.  xix,  34)  Sacramenta 
EcciesiaB  profluxerant.  Sed  quare  hoc  dicere  volui, 
fratres  ?  Quia  infirmitas  Ghristi  nos  facit  fortes.  Ma- 
goa  ibi  imago  preeessit.  Potuit  Deus  carncm  detra- 
here  homini  unde  faoeret  feminam^  et  magis  videtur 
quaei  congruere  potaisse.  Fiebat  enim  sexus  infir- 
mior,  et  magis  de  carne  infirmitas  fleri  debuit  quam 
de  0886  :  ossa  enim  in  carne  flrmiora  suni.  Non  de- 
trazit  carnem  unde  faceret  mulierem  ;  sed  deiraxit 
08,  et  detracto  osse  formata  est  mulier,  et  iii  locum 
osaio  caro  adimpleta  est.  Poterat  proosse  os  reddere, 
poteral  ad  faciendam  mulierem  non  costam,  sed  car- 
nem  deirahere.  Quid  igitur  significavit  ?  FdCta  est 
muUer  in  costa  tanquam  forlis :  factus  est  Adam  in 
earne  tanquam  infirmos.  Ghristus  est  et  Bcclesia,  ii* 
lioaiDOrmitas  nostra  est  fortitudo. 

9.  Quare  ergo  hora  sexla  ?  Quia  aetale  sa>ouli  sexta. 
Gomputa  in  Evangelio  tanquam  unam  horam,  unam 
clatem  ab  Adam  usque  ad  Noe  ;  secundam  a  Noe 
esque  ad  Abraham  ;  tertiam  ab  Abraham  usque  ad 
David  ;  quartam  a  David  usque  ad  transmigrationem 
Babyioaia  ;  quintam  a  iransmigratione  Babylonias 
osque  ad  baptismum  Joanais :  inde  sexla  agitur. 
Qaid  mlraris  ?  Venit  Jesos,  et  bumiliando  se  veoit  ad 
poteum.  Faiigaius  venit,  quia  inflrmam  carnem  por- 
tavit.  Hora  sexta,  quia  state  seculi  sexta.  Ad  pu- 
teom,  quia  ad  proCunditatem  hujus  habitationis  no- 
str«.  Uode  dicitur  iu  Psalmis,  De  protundis  clamavi 
ed  U^  Domine  {Psal.  cxxix,  1).  Sedit,  ut  dixi,  quia 
homiliatca  eat  ^. 

10.  Ei  venii  mulier.  Forma  Ecciesi»,  non  jam  justi- 
fieaic,  sed  jam  justiflcanda) ;  nam  hoo  agit  sermo. 
Veait  ignara,  invenit  eum,el  agitur  curo  illa.  Videa- 
oas  quid,  videamus  qoare  :  Venit  mulier  de  Samaria 
kttMrire  euiuam.  Samaritani  ad  Judseorum  gentem  non 
pertinebaot:  alienigeneenim  fuerunt,  quauivis  vici- 

^  Sleliif.eamBad.  etAu.  At  Er.  et  Lov.,  humUii  venit. 

Patiol.  XXXV. 


nas  tmas  incolerenl.  Longum  est  originem  8amari- 
tanorum  retexere,  ne  nos  roulia  teneant,  et  necessaria 
non  ioquamur:  sufflcit  ergo  ut  Samaritanos  inler 
alienigenas  deputemus.  Et  ne  hoc  audacius  me  arbi- 
tremini  dixissequam  verius,  auditeipsum  Dominum 
Jesum,  quid  dixerit  de  illo  Samaritano,  uno  de  de- 
cem  leprosis  quos  raundaverat,  qui  solus  rediit  ut 
gratias  ageret  :  Nonne  decem  mundaii  sunt?  ei  novem 
ubi  sunt?  non  erat  alitis  qui  daret  gloriam  Deo^  nisi  alie^ 
nigena  iste  {Luc,  xvii,  17,  18).  Pertinet  ad  imaginem 
rei,  quod  ab  alienigenis  venit  ista  mnlier,  que  typum 
gerebat  Ecclesiffi  :  venlura  enim  erat  Ecclesia  de  Gen- 
tibus,  alienigenaagenerc  Judffiorum.  Audiamns  ergo 
in  iila  nos,  et  in  illa  agnoscamus  nos,  et  in  illa  gra- 
tias  Deo  agamus  pro  nobis.  Illa  enim  flgura  erat,  non 
veritas ;  quia  et  ipsa  prffimisit  flguram,  et  facta  est 
veritas.  Nam  credidit  in  eum,  qui  de  illa  flguram  no- 
bis  prffitendebat.  Venit  ergo  haurire  aquam,  Simpliri- 
ter  venerat  haurire  aquam,  Bicul  solent  vel  vir  v^I 
feminae. 

11.  «  Dicit  ei  Jesus  :  Da  mibi  bibere.  Disoipuli 
enim  ejus  abierant  in  civitatem,  ut  cibos  emerenl. 
Dicit  ergo  ei  mulior  illa  Samaritana :  Quomodo  tn  Ja- 
dffius  cum  sis,  bibere  a  me  poscis,  qua  eum  molier 
SamaritanatNonenimcoutunturJudffiiSamaritanis.» 
Videtis  alicnigenas :  omnino  vasculis  eorum  JudaBi 
non  utebantur.  Et  quia  ferebat  secum  muliervasou- 
lum  unde  aquam  bauriret,  eo  mirata  esl,  quia  Ju- 
dffius  petebat  ab  ea  bibere,  quod  non  solebant  faeere 
Judffii.  lUe  autem  qui  bibere  querebat,  fldem  ipsius 
mulieris  siiiebat. 

12.  Denique  audi  quis  petat  bibere.  Respondii  Jesut, 
ei  dixiiei :  Si  sdres  donum  Deiy  rt  c/uts  esi  qui  dicii  tibi, 
Damihi  bibere,  lu  forsiian p^tisses  ab  eo^  et  dedisset  iibi 
aquam  vivam,  Petil  bibere,  et  promitlit  bibere.  Eget 
quasi  accepturus,  et  affluit  lanquam  satiaturus.  Si 
sciresy  inquit,  donum  Dei,  Donum  Dei  e&i  Spiritus 
sanctus.  Sed  adhuc  roulieri  tccte  loqaitur,  et  paula- 
tim  intrat  in  cor.  Fortassis  Jam  docel.  Quid  enim  ista 
hortatione  suavius  et  benignius  ?  Si  sciresdonum  Dei^ 
et  sciret  quis  esi  qui  dicii  tibiy  Da  mihi  bibere^  tu  forsi- 
tan  petereSf  et  darei  tibi  aquam  vivam  :  huc  usque  sus- 
pendil.  Viva  aqua  dicitur  vulgo  illa  qua)  de  foote  exit. 
lila  enim  quffi  coUigitur  de  plufia  in  lacunas  autcl- 
sternas,  Hqua  viva  non  dicitur.  El  si  de  fonte  mana- 
verit,  et  in  ioco  aliqao  collecta  steterit,  nec  ad  se  ii- 
lud  unde  manabat  admiserit,  sed  interrupto  *•  meatu, 
tanquam  a  fontis  tramite  separata  fuerit ;  non  dicitur 
aqua  viva  :  sed  iila  aqua  viva  dicitur,  qu»  maoans 
excipitur.  Talis  aqua  erat  in  illo  fonte.  Quid  ergo 
promiiiebat  quod  petebat  ? 

13.  Tamen  mulier  suspensa  ait :  Domine,  neque  in 
quo  haurias  habes^  ei  puteus  altus  est  Yidete  quomodo 
intellexorit  aqnam  vivam,  aqunm  scilicet  qu»  eretin 
illo  fonte.  Tu  mihi  vis  dare  aquam  vivam,  et  ego  fero 
unde  bauriam,  et  lu  non  fers.  Aqua  viva  hio  est,  quo- 
modo  mihi  daturus  est?  Aliud  intelligens  etcarnaliier 
sapiens q uodammodo  pulsat,  u t aperiat  magister quod 

i  Mss.,  inrupto ;  eive,  irrupto. 

{Quaranie^huit.) 


1515 


IN  JOANNIS  EVANOBLIUM,  S.  AUGUSTINI 


1616 


olausuro  est.  Pttlsabat  igQoranlia,  non  stuiJio  ;  adhuc 
miseranda,  non  dum  instruenJa. 

14.  Dioit  aliquid  evidentius  Dorainus  de  illa  aqua 
viva.  Dixerat  enim  mulier,  Numquid  tu  major  es  pa- 
tre  noslro  Jacob^  qui  dedit  nobis  puleum,  el  ipse  ex  eo 
bibit^  et  fUii  ejus,  el  pecora  ejus  ?  De  hao  aqua  viva  dare 
mihi  non  potes,  quoniam  hauritorium  non  habes  : 
forte  aiium  fontem  promittis  ?  Palre  noslro  melior 
potes  ease,  qui  hunc  puteum  fodit,  et  ipse  cum  suis 
USU8  eat  eo  ?  Dominusergo  dicatquid  dizerit  aquam 
mam.  «  Respondit  JesuB,  et  dixit  ei  :  Omnis  qui  bi- 
berit  ex  aqua  bac,  sitiet  iterum :  qui  autem  biberit  ex 
aquaquamegodaboei,nonsiliet  inaeternum;8edaqua 
quam  ego  dabo  ei,  fiet  in  eo  fons  aquaB  salientis  in 
vitam  aeternam.  »  Aperlius  locutusest  Dominus,  Fiet 
in  eo  fons  aqum  salientis  in  vUamxternam,  Qui  biberit 
de  aqua  ista^  nonsifiet  in  setemum,  Quid  evidentius, 
quia  non  aquam  visibilem,  sed  inTisibilem  promilte- 
bat  ?  qui  evidentiuB,  quia  non  carnaliter,  sed  spiri- 
toaliter  loquebatur  ? 

15.  Adhuc  tameo  ilJa  mulier  carnem  sapit :  dele- 
clataest  nonsitire,  etputabathoo  secundum  carnem 
promisBum  sibi  esse  a  Domino.  Quod  quidem  flet,  sed 
in  rsBurrectione  mortuorum.  Jam  hoc  voiebat  illa. 
Dederal  enim  Deus  aliquando  servo  suo  EliaB,  ut  per 
quadraginta  dies  nec  esuriret,  nec  sitiret  (lil  Reg, 
XIX,  S).  Qoi  hoc  potuit  dare  per  quadraginta  dies, 
non potuit  dare  aemper  ?Suspirabat  tamen  iila,  nolens 
indigere,  nolens  laborare.  Assidue  venire  ad  illum 
fontem,  onerari  pondere,  quo  indigentia  suppleretur ; 
et  flnito  quod  hauserat,  rursus  redire  cogebatur  :  et 
quotidianus  ei  fuit  iate  labor ;  quia  indigentia  illa  re- 
floiebator,  non  exstinguebatur.  Delectata  ergo  tali 
munere,  rogat  ut  ei  aquam  vivam  daret. 

16.  Yerumtamen  non  prstereamus,  quoniam  Do- 
minus  apirituale  aiiquid  promittebat.  Quid  est,  Qui 
biberit  deaqua  kac,  sitiet  iterum  ?  £t  verum  est  secun- 
dum  hanc  aquam  ;  et  verum  est  secondum  quod  si- 
gniflcabat  illa  aqua.  Etenim  aqua  in  puteo,  voluptas 
»ouli  est  in  profundilate  tenebrosa  :  binc  eam  hau- 
riunt  hominea  hydria  cupiditatum.  Gflpiditatem  quip- 
pe  proni  submittunt,  ut  ad  voluptatem  haustam  de 
profundo  perveniant ;  et  fruuntur  voluptate,  prcce- 
dente  et  prsemissa  cupiditate.  Nam  qui  non  preemi- 
serit  capiditatem,perTenire  non  potest  ad  voluptatem. 
Pone  ergo  hydriam,  cupiditatem  ;  et  aquam  de  pro- 
fundo,  voluptatem  :  cum  perfenerit  quisque  ad  vo- 
luptatem  ssculi  hojus,  cibus  est,  potus  est,  Javacrum 
eat,  apectaculum  est,  concubitus  est ;  numquid  non 
iterum  litiet  ?  Ergo  de  hac  aqua  qui  biberit,  iterum^ 
inquiti  sitiet:  ni  autem  acceperit  a  me  aquam,  non 
sitiet  in  aetemum,  Satiabimur^  ioquit,  in  bonis  domus 
tum  {Psal.  Lxiv,  5).  De  qaaergo  aqua  daturos  est,  nisi 
de  illa  de  qua  dictum  est,  Apud  te  est  fons  vitas  ?  Nam 
quomodo  aitient  qui  inebriabuntur  ab  ubertate  domus 
tuae  (Psal.  xxxv,  10,  9)  ? 

1"^  Promittebat  ergo  saginam  qaamdam  et  satieta- 
tem  Spiritui  aancii  :  et  illa  nondum  intelligebat ;  et 
non  intelligens,  quld  respQndebat  1  Dicitadeum  mii- 


lier  iDomine,  da  mihi  hancaquamf  utnonsitiam^  neque 
veniam  huc  haurire.  Ad  laborem  indigentia  cogebat, 
et  laborem  inflrmitas  recusabat.  Utinam  audiret,  Fe- 
nite  ad  me,  omnes  qui  lahoratis  et  oneraii  estis^  et  ego 
vos  reficiam  (Malth,  xi,  28}.  Hoc  enim  ei  dicebat  Je- 
8US,  ut  jam  non  laboraret :  sed  illa  nondum  intelligebat. 

18.  Donique  volens  nt  inlelligeret,  dicit  ei  Jesue  : 
Vade,  voca  virumtuum,  et  veni  huc.  Quid  est,  Voca  virum 
tuum  ?Per  virum  suumei  volebat  aqaam  illam  dare  ? 
An  quia  non  inceiligebat,  per  virum  suum  eam  volebat 
docere?  Fortequomodo  ait  Apostoius  de  mulieribus, 
Siquid  autem  volvnt  discere,  domiviros  suos  UUerrogent  f 
Sed  ibi  dioitur,  domi  viros  suos  interrogentf  ubi  non 
est  Jesus  qui  doceat :  denique  dicitur  muiieribus  quaa 
prohibebai  Apostoius  loqui  in  Ecclesia  (I  Gor.  xiv,  35, 
34).  Gum  vero  ipse  Dominus  aderat,  et  praesens  pro- 
senti  Ioquebatur?quid  opuseratulperTirum  e^jusei 
loqueretur  ?  Numquid  per  virum  suum  loquebalur 
Mariffi  sedenti  ad  pedes  suos,  et  excipienti  verbum 

Buum,quandoMartbacircamultumministeriumetiam 
de  sororis  su6b  felicitat<9  oocupatissima  murmurabat 
{Luc,  X,  39, 40)  ?  Brgo,  fratres  mei,  audiamus  ei  intel- 
ligamus  quod  aitDominus,  Voca  virum  tuum^  mulieri* 
Forte  enim  et  animae  nostre  dicit,  Voca  virum  tuum. 
Quaeramus  et  de  viro  anim«.  Gur  jam  non  ipse  Jesus 
vir  anim»  verusest?  Ad8itintellectns,quoniam  quod 
dicturi  sumus,  vix  capitur  nisi  ab  intentis  :  adfit 
ergo  intellectus  ut  c^piatur,  ct  ipse  intelleolus  erit 
fortasse  vir  anim». 

19.  Videns  ergo  Jeeus  quia  mulier  non  intelligebat, 

et  volens  eam  intelligere,  Voca,  inquit,  virum  tuum» 

Ideo  enim  nesois  quod  dico,  quia  intelleotus  tuus  non 

adcst :  loquorego  secundum  8piritum,tu  audia  secun- 

dum  carnem.  Qum  loquor,  neo  ad  voluptatem  auriom 

pertinent,  nec  ad  oculos,  necad  olfactum,  neo  ad  go- 

stam,  nec  adiactum;  mente  sola  capiuntur,  intelleetn 

solo  hauriuntur  :  ille  inlellcctus  non  tibi  adest,  quo- 

modo  capis  quod  dico  ?  Voca  virum  tuum^  prssenta 

intellectumtuum.  Quid  tibiest  enim  animam  habere? 

Non  est  magnum,  nam  et  peous  habet.  Unde  tn  me- 

lior  t  Quiaintellectum  habes,  quod  pecus  nonhabeU 

Quid  est  ergo,  Voca  virum  tuum  ?  Non  mecapis,  nonme 

intelligis  :  de  dono  Dei  tibi  loqoor,  tu  autem  camem 

cogitas  ;8ecundum  carnem  silire  non  vis,  egospiritam 

alloquor :  ahsensest  intellectus  tuus,  Voca  virumtuum* 

Noli  esse  sicut  equos  et  mulus,  quibus  non  est  intei- 

leclus  (Psal,  xxxi,  9).  Ergo,  fratres  mei,  anioiam  ha- 

bere,  et  intollcctum  non  habere,  boc  est,  non  adhi- 

bere,  nec  secundum  eum  vivere,  bestialia  est  vita« 

Est  enim  in  nobis  quiddam  bestiale  quo  in  eamevi- 

vimus,  8ed  intellectu  regendum  esl.  Ifotus  enim  ani» 

mae  secundum  carnem  se  moventis,  et  in  delioiaa  car- 

nales  immoderate  diffluere  oupientis,  regit  deeaper 

iotellectus.  Qui  debet  dici  vir  ?  qui  regit,  an  qui  regi* 

tur  ?  Procul  dubio  cum  ordioata  vita  est,  intelleotiu 

animam  regit,  ad  ipsamanimam  pertinens. Non  enim 

aliquid  aliud  est  quam  anima,  sed  aliquid  amm«  eai 

intellectus  :  quomodo  non  aliquidaliudquamcaroeat 

oculus,  sed  aiiquid  carnis  est  oculus.  Gamautamoar- 


1517 


TRACTATUS  XV.  CAPUT  IV. 


1518 


Diff  aliquid  sit  ocalus,  solus  tamen   luce  perfruitur  : 
castera  /lutem  loemura  CHrnalia  luce  perfundi  possunl. 
lucem  eeoitre  non  po8»uut  ;  solus  ea  oculus  et  per- 
fuQilitur  et  perfruitur.  Sic  \n  aoima  nostra  quiiidam 
est  quod  iutellectusvocatur.  Hoc  ipsum  aniina)  quod 
inteileclusetmensdioitur,  illuminatur,lucesuperiore. 
Jam  Buperiorilla  lux,  quamenshumana  illuminatur, 
Deu8  est ;  Eral  euim  verum  lumen,   quod  illuminat 
omnem  hominem  venientem  in  kunc  mundum  (Joan,  i, 
9).  Talis  luz  Ghristus  eratytalis  lux  cum  moliere  lo- 
quebatar  :  et  illa  Intellectu  non  aderat,  qui  illa  luce 
illuminaretur,  nectantum  perfunderctur,verum  etiam 
frueretur.  Ergo  Dominus  tanquam  diceret.  lUustrare 
volo,  et  non  adesl  quem;  Voca,  inquit,  virum  tuum  : 
adhibe  intelleclum  per  quem  docearis,  quo  regaris. 
Ergo  constitue  animam  excepto  iotellectu  tanquam 
feminam  :intellectumautemhabere,tanquam  virum. 
Sed  iate  vir  non  bene  regitfeminam  suam,  nisi  cum 
a  superiore  regltur.  Gaput  enim  mulieris  vir,  caput 
autem  viri  Christas  (I  Cor,  xi,  3).  Loquebatur  caput 
riri  cum  femina,  et  nonaderat  vir.Et  tanquam  dice- 
rel  Dominns,  Adbibecaput  tuum  utille  suscipiatca- 
pot  suum  :  ergo  voca  virumtutim,  et  venikuc;  id  est, 
adestOy  prflBsens  esto:  velut  enim  absenses,  dum  non 
ioteJligis  prssentis  vocem  veriiatis  ;  praeseni  esto, 
ied  noli  sola;  cum  viro  tuo  adesto. 

20.  Et  adbuc  illa  nondum  advocato  illo  viro,  non 
inteliigit,  adhuc  carnem  sapit  ;  absens  est  enim  vir: 
Hon  kabeo,  inquit,  vtricm.  Et  Dominus  eequitur,  et 
myBteria  loqaitur.  Intelligas  revera  istam  mulierem 
non  habuisse  tuoc  virum  ;  sed  coulebatur  nescio  quo 
non  legitimo  viro,  adultero  magis  quam  viro.  Et  Do- 
miuus  ti:  Benedixisti^  Quia  non  habeo  virum,  Undeer- 
go  tu  dixieti, Foi;a  ttrum/uumPEt  audi  quiabenenovit 
Dominus  eam  non  habere  virum,Dici7«i,etc.Neforte 
poUretmulierideodixisseDomiRum,6fyitfdi;Eij/i,Quta 
non  habeo  virum^  quod  hoc  a  muliere  didicerit,  non 
quod  ipBeistnd  divinitatecognoverilaiidialiquidquod 
non  dizisit  :  Quinque  enim  viros  hahuitti  et  itte  quem 
kabeSf  non  est  vir  tuus^  koc  vere  dixisti, 

21   Itcrum  cogit  de  istis   qoioque  virls  subtilius 

aliqaid  perscrutari.  Multi  quippe  intellexerant,   non 

qiiidei&  absurde,  nec   usquequaque  improbabililer, 

qainqueviro8mulierishujus,quinquelibrosMoysi(a). 

Utebantur  enim  eis  Samaritani,  et  sob  eadem   Lege 

trant :  nam  inde  illis  etcircumcisioineral.  Sedquo- 

niamanguBtatnos  quod  sequitur,  Etnuncquemhabes, 

aontff/ vtr  ^u</^<I®lurmihifaciliusnospo8se  accipere 

qainqoeviros  priores  animae,  quinquesensus  corporis 

ease.  Quaodo  enim  quisque  nascitur,  antequam  uti 

po9Bitmenteatqueratione,non  regitur,  antequam  uti 

eamiB.  Aoima  in  pnero  parvulo,  quod  auditur,  quod 

videtor,  quod  oiel,   quod  sapit,  quod  tactu  sentitur, 

boc  appetit  aut  fugit.  Appelit  quidquid  muicet,  fugit 

qaidqoid  offendithoB  quinquesensus.  Hos  enimquin- 

^oe  BenBoe  molcet   voluptas,  olTendit  dolor.  Secun- 

dum  hoB  qoinque  sensus,  tanquam  quinque  viros, 

(a)  Sie  intellexit  Ambrosias  io  Luc.  capp.  14  et  20.  At 
Ongeni  com  AaguaUno  vitam  ett  •igoificari  teoius  corporis. 


prius  VI vit  anima  ;  quia  istis  re«itur.  Quare  autem  viri 
dicii8unt?Quia  legimiti.  A  Deo  quippe  facti,    et  a 
Deo  donati  anim<i?.  IriOrma  est  adbuc  quao  istis  quin- 
que  sensibuB  regitur,  et  sub  islis  quinque  viris  agit : 
at  ubi  venerit  ad  annos  exserendc  rationis,  si  eam 
sosceperil  optima  dis^iplina  et  doctrina  sapientis; 
quinqueillis  viris  ad  regendum  non  succedit,  nisi  vir 
verus  legitimus  et  illi  melior,et  qui  melius  regat,  et 
qui  ad  eteroitatero  regat,ad  seternitatem  excolat,  ad 
«ternitaiem  iostruat.  Nam  nisi  quinque  aensus  non 
ad  sternitatem  nos  regunt,  sed  adista  temporalia  vel 
appetenda  vel  fugienda.  Ubi  vero  intellectus  sapientia 
imbutus  regere  cceperit  animam,  scit  Jam  non  solum 
fugerefoveam,eiambulare  in  squaliquod  ocull  osten- 
dunt  animasinfirmae  rnectantum  canoras  voccBSua- 
viler  audire,  dissooasque  repellere  ;  vel  blandis  odo- 
ribus  deiectari,  putoresque  respuere ;  ant  dulcedine 
oapi,  et  amaritudine  offendi ;  aut  tenibus  malceri,  et 
asperis  isdi.  hta  enim  omnia  InfirmaB  animesant  ne- 
ce^sariA.  Quid  ergo  regiminis  adhibetur  per  illum  in- 
tellectum.  Non  alba  et   nigra  discretoruB   est,  sed 
Justa  et  injusta,  bona  et  ma1a«  utilia  et  inutilia,  casti- 
tatem  et  impudicitiam,  hanc  ut  amet,  istamut  vitet; 
oharitatem  et  odium,  in  hac  ut  sit,in  illo  ut  non  sit. 
22.  Hic  vir  quinque  iilis  virisin  ista  muliere  non 
successerat.  Ubi  enim  non  succedii  ille,  error  do- 
minator.  Nam  cum  cceperit  anima  capax  esse  ratio- 
nis,  aot  a  sapiente  mente  regilur,   aut   ab  errore  : 
sed  error  non  regit,  sed  perdit.  Post  istos  ergo  qain- 
que  sensus  mulier  illa  adhuc  errabat,  et  error  eam 
ventilabat.  Error  autem  iste  non  erat  legitimos  vir, 
sed   aduiter  :   ideo  ei    Dominus,  ait,  hene  dixitti^ 
Quia  non  habeo  virum,  Quinyue  enim   virot  habuisti  : 
quinque  te  sensue   carnis  primo  rexerunt  ;  venisti 
ad  aetatem  otende  rationis,  nec  ad  sapientiam  per- 
venisti,  sed   in  errorem    incidisti.  Ergo  post  illos 
quinque  viros,  itie  quem  habes,  non  est  tuus  vir.   Et 
quid  erat,  ei  vir  non  erat,  nisi  adolter  ?  Voea  itaque 
non  adulterum,  sed  t;irttm/uttm  ;at  intellecta  meca- 
piaB,  non  errore  de  me  aliquid  falsnm  sentias.  Adhac 
enimerrabatmulier,qo8eaquam  illamcogitabat;  cam 
)am  Domioas  de  Spiritu  sancto  loqueretur.  Quareer- 
rabaty  nisi  quia  adolteruro,  non  virum  habebat?  Tolle 
ergo  hinc  istum  adulterumqui  te  corrompit,  et  valde, 
voea  virum  tuum.  Voca,  et  veni,  ut  IntelligaB  me. 

23.  Dicit  ei  mulier  :  Domine,  video  quia  propheta  es 
tu.  Ccepit  venire  vir,  nondum  plene  venit.  Prophe- 
tam  Dominum  putabat.Erat  quidemetpropheta:nam 
de  seipso  ait,  Son  est  propheta  tine  honore,nisi  in  pa- 
trta  5ua  {Luc.  iv,  24).  Item  de  illo  dictum  estad  Moy- 
sen,  Prophetameis  sutcitaho  de  fratribut  eorum^  <tmi- 
lem  tui  (Deut  xviii,  18).  Similem  scilicet  ad  formam 
carnis,  non  ad  ominentiam  majestatis.  Ergo  inveni* 
musDominomJesumdiciumprophetam.  Proindejam 
non  multum  errat  mulier  ista.  Video,  inquit,  quia 
prop^la  «5  ttt.  Incipit  vocare  virum,  adulterum  ex- 
clud^re  :  Video  quia  prophetaes  tu.  Et  incipit  quaerere 
quod  illam  solet  movere.  Contentio  quippe  fueratinter 
SamaritanoB  et  JudaBOB,  qaia;Jadai  in  templo  a  Salo- 


IN  JOANNIS  EVANGEUUM,  S.  AUGUSTINI 


1520 


mone  fabrioato  adorabant  Deum  ;  Samaritani  .longe 
iade  positi,  non  in  eo  adorabant.  LJco  Juiiasi  meliores 
86  essejactabant,  quiain  templo  adorabat  Deum.  iVon 
enim  couluntur  Judaei  SamarUanis:  quiadicebanteis, 
Quomodo  T08  jactatis,  ct  ideo  vos  mciiores  nobis  esse 
perhibetis,  quia  (empluni  habetis  quod  oos  non  habe- 
mus?  Numquid  patres  nosiri  qui  Deo  placuerunt  in 
illo  templo  adoraverunt  ?  nonne  in  monte  isto  ado- 
raverunt,  ubi  nos  sumus  ?  Melius  ergo  nos,  ioquiunt, 
in  hoc  monte  Deum  rogamus,  ubi  patres  nostri  roga- 
verunt.  Contendebant  utrique  ignari,  quiavirum  non 
habentes  :  illi  pro  templo,  ilii  pro  monte  inflabantur 
adversuB  invicem. 

24.  Dominus  tamen  modo  quid  docet  mulierem, 
tanqaamcujuB  vir  ccBperit  presens  esse?  Dicitei  mu- 
lier  :  Domine,  video  quia  propketa  es  tu,  Patres  nostri 
inmonte  hocadoraveruntt  et  vos dicitis  quia  Jerosolymis 
est  locus  ibi  *■  aiorare  oportet.  Dicit  ei  Jesus  :  Mulier, 
crede  miki*  Veniet  enim  Ecclesia,  sicul  dictum  est  in 
Canticis  OBiniicorum, venietetpertransiet  abinilio  fidei 
{Cant.  iV|  8,  sec,  LXX).  Veniet  ut  pertranseat,  el  per- 
transire  non  polest  nisi  ab  initio  fidei.  Merilo  jam 
prssente  viro  audit,  Mulier^  crede  mihi,  Jam  enim  est 
in  te  qui  credat,  quia  praBsens  est  vir  tuus.  GoBpisti 
adeese  inlellectu,  quando  me  propheiam  appellasti. 
Uulier^  crede  miki:  quia  nisi  credideritis,  non  intelli- 
getis  (Jsai.  vii,  9,  sec,  LXX).  Ergo,  Mulier,  crede  mihi, 
quia  veniet  hora,  quando  neque  in  monte  hoc,  neque  in 
Jerosolymis  adorabilis  Pairem.  Vos  adoralis  quod  ne- 
scitis,  nos  adoramus  quodscimus;  quiasalus  ex  Judxis 
est.  Sed  veniet  hora.  Quando  ?  Et  nunc  est.  Qus  ergo 
bora  ?  Quando  veri  adoratnres  adorabunt.  Patrem  in 
spiritu  et  veritate;  non  in  monte  isto,  noa  in  templo, 
sed  in  spiritu  et  veritate.  ffam  et  Pater  tales  quserit, 
qui  adorent  eum.  Auare  Pater  tales  qusrit  qui  adorent 
eom,  non  in  monte,  non  in  templo,  sed  in  spiritu  et 
veriiate  7  Spiritus  estDeus.  Si  corpus  esset  Deus,  opor- 
tebateum  adorari  in  monte,  quia  corporeus  estmons ; 
oportebat  eumadorari  in  templo,  quiacorporeumest 
templum.  Spiritusest  Deus;  eteos  qui adorant  eum,  in 
spirituet  veritate  oportet  adorare. 

25.  Audivimus,  et  manifestam  est ;  foraa  ieramus, 
intro  miasi  sumas.O  siinvenirem,  dicebas,  montem 
aliqaemaltumei  solitarium!  credo  enim  quia  inalto 
est  Deus,  magis  me  exaudit  ex  alto.Quia  in  monte  es, 
propinquum  te  Deo  putas,  et  cito  te  czaudiri,  quasi 
de  proximo  olamantem  ?  In  excelsis  babitat,  sed  hu- 
milia  respicit.  Prope  estDominus.  QuibusPfortealtis? 
His  qui  obtriverunt  cor  (Psal.  zxxiii,  19).  Mira  res  est : 
et  in  alUs  habilat,  el  humilibus  propioquat :  humilia 
reipicil,  excetsa  autem  a  longe  cognovit  {Psal.  cxxxvii, 
6);  superboi  longe  videt,  eo  iliis  minus  propinqual, 
qao  aibi  videntar  altiores.  Qusrebas  ergo  montem  7 
desoende  ut  atlingas.  Sed  ascendere  vis  ?  ascende  : 
noli  montem  qunrere.  Ascensiones,  inquit,  in  corde 
ejus  (boo  Psalmus  dicit,  in  convalte  ptorationis  (Psal. 
Lxxxiii,  6, 7).  ConvaUis  humilitatem  habet.Ergo  intus 
age  totam.  Et  si  forle  quaeris  aliquem  locum  aitum, 

1  In  llss.  omilUtor,  est  Iocm  ubi. 


aliquemlocumsanctum,  intusexhibe  le  templum,  Deo 
Templum  enim  Dei  sanctum  eet,  quodestis  vos(iCor« 
III,  17).  In  templo  vis  orare?  in  te  ora.  8ed  priug  eslo 
templam  Dei,  quia  illein  templosuoexaudietorantem. 

26.  Venit  ergo  hora,  et  nu7ic  est,  quando  veri  adora* 
tores  adorabunt  Patrem  inspiritu  et  veritate.  Nos  ado» 
ramus  guodscimus,  vos  adoratis  quod  nescitis ;  quoniam 
salus  ex  Judxis  est.  Multum  dedit  Judaeis  :  sed  noli 
istos  reprobos  accipere.  Parietem  illum  accipe  cui 
adjunctus  estalius  peccati  in  lapide  angalari,  quod 
estChristus,  copulentur.  Unusenim  pariesa  JadflBia, 
unus  a  Gentibus  :  longe  a  se  isti  parietes,  sed  doneo 
in  angulo  conjungantur.  Alienigenae  autem  hospites 
crant,  ct  peregrini  a  teslamentis  Dei  (Ephes.  n, 
12-22).  Secundum  hoc  ergo  dictum  est,  Nos  adoror 
mus  quod  scimus.  Ex  persona  quidem  JudflBornm 
dictum  est,  sed  non  omnium  Judcornm,  non  repro- 
borum  Judseorum  :  sed  de  qualibus  fuerunt  Apostoli, 
quales  fuerunl  Propheta;,  quales  fuerunt  illi  omnes 
sancii,  qui  omniasua  vendiderunt,  et  pretia  rerum 
suarum  ad  pedes  Aposlolorum  posueront  (Act.  iv, 
34,  35).  Non  euim  repulit  Deus  plebem  suam  quam 
praescivit  (Rom.  xi,  2). 

27.  Audivit  hoc  mulicr  ista,  et  addidit.  Jamdndam 
propbetam  dixerat ;  vidil  talia  dicore  eum  cum  quo 
]oquebatur,  quae  jam  plus  essent  ad  prophetam  * ;  et 
quid  respondit,  videtc  :  Uicit  ei  mulier,  Scio  quia 
Messias  veniet,  qui  dicitur  Chrisius:  cum  ergo  venerit 
itte,  omnia  nobis  demonstrabit.  Quid  cst  hoc  ?  Modo, 
inquit,  de  templo  contendunt  Judaei,  et  nos  de  monte 
contendimus  :  cum  ille  venerit,  et  montem  spernet, 
et  templum  evertet;  docebit  nos  iste  omnia,  nt  inspi- 
ritu  et  veritate  noverimus  adorare.  Sciebat  qaia  eam 
possct  docere,  sed  jamdocentem  nondum  agnoscebat. 
Jamergodignaeralcui  manifestaretur.  Messiasautem 
unclus  est  ;  unctus  gr%ce  Ghristus  est ;  hebraice  Mes- 
sias  est :  undc  ct  punice,  Messe  dicitur  unge.  Gognataa 
quippesunt  liugusB  ista  et  vicinsB,  hebraica,  paDiea, 
et  syra. 

28.  Ergo,  dicit  ei  mulier,  Scio  quia  Messias  veniet^ 
qui  dicitur  Chrisius:  eum  ergo  veneritmeynobisannun- 
tiabit  omnia  Dicit  ri  Jesus:  Egosum  qui  loquor  teeum. 
Vocavit  virum  suum,  factus  est  vir  ejus  caput  mulie* 
ris,  factus  est  Christus  caput  viri  (I  Cor.  xi,  3).  Jara 
roulier  ordinatur  in  fide,  et  regitur  bene  victura.  Poil- 
eaqiiam  audivit  hoc,  Ego  sum  qui  loquor  tecum^  jam 
ultra  quid  dicerel ;  quando  Christus  DominuB  mani- 
feslare  se  voluit  mulieri,  cui  diierat,  Crede  mihi  t 

29.  £/  continuo  veneruntdiscipuli ejus/et  mirabaniur 
quia  cum  muliere  toquebntur.  Quia  quaerebat  perditam, 
qui  venerat  quaerere  quod  perierat,  hoc  illi  mirabaa- 
tur.  Bonumenim  mirabaDtur,nonmalum8UBpicaban* 
tur.  Nemo  tamen  dixit :  Quid  quasris  autquid  loquerie 
cum  ea  ? 

30.  Retiquit  ergo  hydriam  suam  mutier.  Audilo,  Bgo 
sum  gui  toguor  tecum,  et  recepto  io  cor  Gbristo  Do« 
mino  quid  facerel,  nisi  jam  hydriam  dimitteret,  et 

vangelizare  curreret  ?  Projecit  cupiditatem,  et  pro- 
*  In  sex  Msi.,  pius  esset  a  propheta. 


1591 


TRACTATUS  XVI.  CAPUT  IV. 


I5S2 


pera?it  annuntiare  veriiatem.  Discant  qui  volunt 
evangelizare,  projlciant  hydriam  ad  puteum.  Recor- 
danaini  quid  snperius  dixerim  de  hydria  :  vas  erat 
onde  aqua  haariebatur«  grseco  nomine  appellatur  by- 
dria,  quoniam  grece  &$(i>p  aqua  dicitur;  tanquam  si 
aqaariam  diceretur.  Projecitergo  bydriam,  quae  jam 
non  Qsaiy  sed  oneri  fuit :  avida  quippe  desiderabat 
aqaa  illa  sa(iari.  Ut  nuntiaret  Ghristum,  oncre  ab- 
Jeclo,  cueurrU  ad  civitatem,  et  dieit  illis  homintbus  : 
Veniie,  ei  videU  hominem  qui  mihi  dixii  omnia  quxcum- 
que  feci.  Pedetentim,  ne  illi  quasi  iraecerentur,  et 
iodigoarentur,  et  pereequerentur.  Venite^  et  videte 
kominem  qui  dixit  mihi  omnia  qureumque  feci :  num- 
quid  ifse  est  Christui TExierunt  de  civitate^  et  veniebant 
Md  emnu 

31.  Et  interea  rogabant  eum  discipulidicentes:  Rabbi^ 
wsanduca.  lerant  enim  emere  cibos  et  venerant.  Ule 
auiem  dixit :  Ego  habeo  eibum  manducare  quem  vos  non 
seitis,  Dicebant  ergo  discipuU  ad  invicem  :  Numquid 
aliqmis  attulit ei  manducare  ?Qui«i  mirum  si  mulierilla 
non inlelliKebat  aqoam  ?  ecce  discipuli  nondi*m  intel- 
iigant  escam.  Audivit  autem  cogitalionesillorum,  et 
jam  instrait  nt  magister ;  non  per  circuitum^  sicut 
illam  eajui  adhuc  viram  reqoirebat,  sed  jam  aperte  : 
UeuSf  Inqnit,  eibus  est  ut  faciam  voluntatem  ejus  qui 
misii  me.  Ergo  et  potus  ipse  erat  in  illa  mulicre,  ut 
faceret  volaotatem  ejus,  qui  miserat  eum.  fdeo  dice- 
baly  Siiio^  da  mihi  habere;  scilicet  utAdem  in  en  ope- 
raretar,  el  fidem  ejus  biberet,  et  eam  in  corpus  suum 
tr^iceret :  corpus  enim  ejus  Ecclesia.  Ipsef^^ergo,  in- 
qait,  eibus  meus  ut  faciam  voluntatem  ejus  qui  me 

32.  Nomne  vos  dicitis  quod  adhuc  quatuor  menses 

sunt^  et  messis  venit?  In  opus  fervebat,  et  operarios 

mittere  diaponebat.  Vos  qnatoor  mensos  computatis 

osqae  ad  messem :  ego  vobis  aliam  messem  albam  et 

paralam  ostendo.  Eece  dieo  vobis^  levate  oculos  vestros^ 

ti  videie  quiajam  atbae  sunt  regiones  ad  messem,  Ergo 

messores  missurus  est.  /n  hoc  enim  est  verbum  verum, 

quia  alius  est  qui  metit,  alius  qui  seminat :  ut  el  qui 

senunai  simut  gaudeai  et  qui  meiit.  Ego  mtit  vos  metere 

quod  vos  non  laborastis  :  alii  lahoraverunt,  et  vos  in 

kborem  eorum  introistis.  Qoid  ergo?  messores  misit, 

noB  seminatores^QuomessoreB^Ubi  jam  alii  labo- 

ravenint.  Nam  nbi  jam  laboratum  erat,  utique  semi- 

mtom  erat;  et  quod  seminatum  erat,  jam  matornm 

eratfactum,  falcem  et  tritoram  desiderabat.  Quo  ergo 

erant  mesaores  mittendi  ?  Ubi  Jam  Prophetee  prfledica- 

verant ;  ipsi  enim  seminatores.  Nam  si  ipsi  non  spmi- 

natorea,  node  ad  illam  mulierem  pervenerat,  Scio 

quia  Messias  veniet  ?  Jam  ista  mulier  fructus  maturus 

eral,  et  erant  albe  messes,  et  falcem  quffirebant.  Misi 

w  ergo  :  qao  ?  Metere  quodnon  seminastis :  alii  semi- 

na»erunt,  et  vos  in  labores  enrum  introistis.  Qui  labo- 

raveront?  Ipse  Abraham,  Isaac,  et  Jacob.  Legite  la- 

boreseoram:  in  omoibus  laboribos  eorum  prophetia 

Gbristi ;  et  ideo  seminatores.  Moyses  et  ceterl  Pa- 

triarchc  et  omnes  Prophelae,  quanta  pertulerunt  in 

illo  frigore  qaando  seminabant?  Ergo  jam  in  Juda;a 


messis  parala  erat.  Merito  ibi  tanquam  matura  seges 
fuit,  quando  tot  homioum  millia  pretiarerumsuarum 
afferebani,  etad  pedes  Apostolorum  ponentes,  ezpe- 
ditis  humerisa  sarcinis  Sfficularibus,  Ghristum  Domi- 
num  sequebantur  :  vere  matura  messis.  Qoid  iode 
factum  est?  De  ipsa  messe  ejecta  sunt  pauca  grana, 
et  seminaverunt  orbem  terrarum,etsurgitalia  messis 
quffi  in  flne  sfficuli  melonda  est.  De  ista  messe  dicitur, 
Qui  seminant  in  lacrymis,  in  gaudio  metent  (Psat, 
cxxv,  5).  Ad  istam  ergo  messem  non  Apostoli,  sed 
Angeli  mittentur  :  Messores,  ioquit,  Angeli  sunl 
{Hatth,  XIII,  39].  Ista  ergo  messis  crescit  inter  zizania« 
etexspectatpurgariio  Qne.  Illa  vero  messisjam  ma- 
turaerat,  quo  prius  missisuntdiscipuii,  ubiPropheta 
laboraveront.  Sed  tameo,  fratres^  videte  qoid  dictom 
sit :  Simut  gaudeat  et  quiseminat  et  qui  metit.  Dispa- 
res  *  temporis  labores  habuerunl :  sed  gaudio  pariler 
perfruenlur,  merccdem  simul  accepturi  sunt  vitam 
ffiternam. 

33.  Ex  civitale  autemillamulii  crediderunt  in  eum 
Samaritani,  propter  verbum  mulieris  lestimonium  per* 
hibeniiSy  Quia  dixit  mihi  omnia  qusecumgue  feci.  Cum 
venissent  autem  ad  eum  Samaritani,  rogaveruni  ut  apud 
eos  maneretf  et  mansit  ibi  duos  dies.  Et  muUo  plures 
crediderunt  propter  sermonem  ejus :  et  mulieri  dicebant : 
Quia  jamnonproptertuam  loqueiam  credimus  ;  ipsi  enim 
nos  audivimus^  et  scimus  quia  hic  est  vere  Satvator 
mundi,  Et  hoc  paululum  animadvertendum  est,  quia 
lectio  terminata  est.  Mulier  primum  nuntiavit,  et  ad 
mulieris  testimonium  crediderunt  Samarliani,  etro- 
gaverunt  eum  ut  apud  eos  maneret,  et  mansit  ibi  bi- 
duo,  et  plures  crediderunt :  et  cum  credidissent,  di» 
sebant  mulieri,  Non  jam  propter  verbum  tuum  credi^ 
muSf  sed  ipsi  cognovimus,  et  scimus  quia  vere  hic  est 
Salvator  mundi ;  primo  perfamam ',  postea  per  prffi- 
sentiam.  Sic  agitur  hodie  cum  eis  qoi  foris  suot,  et 
nondum  sunt  christiani :  Christus  nuntiaturperchri- 
stianos  amicos ;  tanquam  illa  muliere,  hoc  est  Bcclesia 
annontiante ,  ad  Ghristum  veniunt,  credunt  per  istam 
famam ;  manet  apud  eos  biduo,  boc  est,  dat  illis  duo 
prfficepta  cbaritatis ;  et  muUo  plures  et  flrmius  in  eum 
credunt,  quoniam  vere  ipse  est  Salvalor  mundi. 

TRAGTATUS  XVI. 

Abeo  Evange lii loco,Vo8iduoa auiem  diesexiitinde,et 
abiitinGalilffiam;  tu^u^ad  id,  Et  credidit  ipse,  et 
domus  ejus  tota.  Cap,  iv,  f.  i3'fj3, 

1.  Ilodierna  evangelica  lectio,  hesterni  diei  sequitor 
lectionem,  qus  nobis  ad  dispotandumproponitur.  In 
quaquidemsensusnonsunt  investigatiooe  difflciles, 
sed  digni  prffidicalione,  digni  admiratione  de  lauda- 
tione.  Proindelocum  i{>tom  Evangelii  cum  commen- 
datione  commemoremus  potius,quam  cum  difflcuUato 
tractemus.  Abiit  enim  Jesus  postbiduum  quod  fecerat 
io  Samaria  in  Galiiseam  ubi  nutritos  erat.  Secotus  au- 
tem  Evangelista  ait :  Ipseenim  Jesus  testimonium  per^ 
hibuit  quia  propheta  in  patria  sua  honorem  non  habet. 

<  In  tribuB  Mss.,  Disparis, 

2  Lov..  f^ef  feminam  :  dippcnticnlibus  editiBaliis  et  Mss. 


wmtmmmi 


1S23 


IN  JOANNIS  EVANGBLIDM,  S.  AUOUSTINI 


15S4 


Nonproptereapost  biduumdiscessit  Jesns  de  Sama- 
ria,  quia  boDorem  in  Samaria  dod  babebat :  dod 
eDiin  Samaria  patria  ipsius  erat,  sed  Galilsa.  Cum 
ergoistam  deseruis^et  lam  cito.  et  ad  Galilaeam  ve- 
Disset  ubinutritns  eral;  quoraodo  attestalur  quia  pro- 
pheta  in  pairia  sua  honorem  non  habet  ?  Magis  videtur 
attestaripotuissequod  propbeta  in  patria  eua  hoDO- 
rem  dod  haberel,  si  contemnerel  pergere  inGaliieam^ 
ei  Id  Samaria  remansisset. 

2.  Inlendat  ergo  Gbaritas  vestra  insinuatum  nobis 
DOD  modicuui  5acittuieuiuuj,  buggereute  Domino  et 
duaauie  quudluquai.  UuttfoUuuoui  propusitdra  cogno- 
vuuu,  buiuiiuucuiejud  oA.4uiriic.  bed  repeUraus  pro- 
puttiUuucrai  uk  dututiuueui  aeoiderabimui  taciaraus. 
Muvei  au6  cur  iiiVau^eii&u  uixerit,  Ipse  entm  Jesui 
iesiimonium  paruiouii  quod proplieiu  in  palria  sua  hono- 
rein  non  /ia6«(.hucpcriuuureie&iuuaverba8uperiora» 
ui  inveniaujutt  cur  uuc  h^vuugeiisla  dicere  voluerit;  et 
luveuiiiiu»  bupeiiuiu  verua  ejus  itd  Uarrautis,  quo- 
niaui  puiil  liiduuiu  pruieciud  6d(  de  Sauiana  lo  Gali- 
la:aiii.  ii^ropier  Uuc  ergu  ajii:>u,  u  biVan^elisla,  lesti- 
muuiuui  perUibuibbe  Jesuiu  quud  prupueiaiu  pdlna 
Buauouureiu  uuuuaberei;  quia  puul  biauuiu  reiiquit 
SamariaiUi  ei  pruperavit  veuire  lu  Gaiiiffiam  ?  iiuo 
veroquasivideur  iiiihi  cougrueutius  inteiiigere,  quia 
Bi  houorem  iu  patria  sua  Jesus  nou  haberet|  uon   ad 
eamuem  relicia  bamana  lesuuaret.  Sed  ui  talior,  imo 
quia  veruuj  est^  et  nou  iaiior,  melius  enim  quam  ego, 
vidit  ii^vaDgeiista  quid  Uiceret,  meiius  me  veriUtem 
viaebai|quteamdepeciore  Dumini  bibebat.  ipse  est 
enim  Joauaes  evaageiista,  qui  inier  omnes  discipuios 
Buper  pectus  Domiui  discumbebat ;  et  quera  Domiuus 
chantaiem  debens  omnibus,  tamea  pr6B  ceteris  diii- 
gebat  ijoan.  xiii|  Zh,   tt  xxi,  20).  Ergo  iiie  faliere- 
tur,  ei  ego  recta  sentirem?  iuio  si   pie  sapiu,  obe- 
dienter  audiam  quud  dixlt,  ut  merear  seaiire  quod 

Beusit. 

3.  Accipite  itaque,  charissimi,  quid  hie  Bentiam» 
Bine  prsjudicio,  si  vos  meiius  aliquid  senseritis.  Ma- 
gistrum  enim  unum  omnes  httbefnus,  et  in  uua  scbola 
coadiscipulisumus.  Uooergusentio,  et  videte  si  non 
aut  veruui  esi,  aut  propiuquat  veriiati  quud  sentio. 
luSamaria  biduum  fecit,  et  crediderunt  in  eum  Sa- 
maritani  :  tot  dies  in  Gaiiiasa  fecit,  et  non  in  eum 
credideruni  GalilsBi.  Retexite  vel  recolite  memoria 
hestemi  diei  et  leciiooem  et  sermonem.  Venit  in  Sa- 
mariam;  ubi  eum  primo  mulier  ilia  prsdicaveral,  cum 
qua  ad  puteum  Jacob  locutus  erat  magna  mysteria : 
eo  viso  Sdmaritani  et  audito  crediderunt  m  euin  pro- 
pter  verbum  mulieris,  et  llrir.iuscredideruDt  propler 
verbum  ejus,  et  plures  crediderunt :  sic  s  :riptuin  est. 
Ibi  tacto  bMuo(quo  numero  dierum  raysticecommen- 
ddtus  est  duoruin  nuiuerus  prsceptorum,  in  quibus 
duobus  pra;c(>pna  tota  Lex  peiidet  et  Prophets  [Malth, 
xxii,  37-40J.  8icut    hesterno   die   nos  coiuiiiendasse 
memiDistis),  pt^rgit  in  Gaiilasam,  et  venit  in  oivitatem 
Canaiu  Gdiila;»,  ubi  aquam  vinum  fecit.  Ibi   autem 
quanduuquam  in  vinum  cotivertit,  sicut  scribit  ipse 
Joannes,  credideruntineumdiscipuli  ejus  (Joan,  u. 


1-11)  :  et  utique  plena  erat  domus  turbis  convivan* 
tium.  Factumesttam  magaum  miraculum,et  non  in 
eum  oredideruDt  oisi  discipuli  ejus.  Hanc  civiiatem 
Galilaeae  modorepelivit.  Et  eece  quidam  reguluSf  cujus 
filius  infirmahatur^  venit  ad  eum,  el  rogare  ccepii   ui 
descenderetf  ad  illam  oivitatemvei  domumf  etsanaret 
fiUumejus;  incipiebat  enim  mori,  Qui  rogabat,  non 
credebat?  Quid  a  me  exspeclaB  audire  ?  Dominam  in- 
terroga  quid  de  iilo  seaseril.  Rogatus  eaim  laiia  re« 
spoDdit  :  Nisi  signa  et  prodigia  videritis^  non  creditis. 
Arguithomiuem  in  tide  tepidum,  aut  frigidam,  aut 
omnino  nullius  fidei  :  sed  teutare  cupientem  de  aani- 
tateflliisui,qualiseBsetChristu8,quis  esset,  quanturo 
posset.  Verba  eniin  rogantifl  audivimus,  oordiffidentiB 
non  videmus  :  sed  iile  pronuntiavit,  qui  etveriMiaa- 
divit  et  cor  inspexit.  Denique  et  ipse   EvangeliBta 
testimonio  narrationis  Buaaostenditquia  nondum  cre- 
diderat,  qui  venire  ad  domum  suam  Domioum  cu- 
piebat,  ad  sanandum  filium  ejus.  Nam  poBteaquamei 
nuntiatum  est  sanum  esse  Qlium  ejus,  et  invenit  ea 
hora  sanaiura,  qoahoraDominasdixerat,  Fati^,  /iftuf 
tuus  vivit;  et  credidit,  inquit,  ipse,  et  domus  ejus  tota. 
Si  ergo  propterea  credidit  ipse  et  domus  ejus  loia» 
quia  nuntiatus  est  ei  filius  ejuB  sanus,  etcomparavit 
horam  nuntiantium  horaB  prsBnuntiaatiB;  qnandoro- 
gabat,  Dondum  credebat.  Samaritani  nullum  sigoam 
expeclavorant,  verboejus  tanlummodo  crediderant : 
civesautem  ejusaudire  meruerunt,  Nisi  signa  et  pro- 
digia  videritis^  non  creditis ;  et  ibi  tamen  faoto  tanto 
miraculo,  non  credidit  nisi  ipse  et  domus  ejoB.  Ad 
solum  sermonemcredideruntplures  Samaritani  :  ad 
illud  miraculum  sola  illa  dorauscredidit,  ubi  faclum 
est.  Quid  igitur,  fratres,  quid  nobis  commeadat  Do* 
minus  ?  Tunc  Galilffia  JudaeaB  pstria  erat  Domini,  quia 
ibi  nutritus  est :  nuoc  vero  quia  portendit  aliquid  res 
illa ;  nou  euim  sine  causa  dicta  sunt  prodig^a,  niai 
quiaaliquidportendunt :  prodigiumenim  appeilatum 
estquasi  porrodicium',  quod  porro  dicat,  porro  si- 
gniflcet,etaliquid  futurumeBse  portendat:  quia  ergo 
aliquid  illa  omnia  portendebant,  aliquid  iila  omnia 
praedicebani,  faciamus  modo  nos  patriam  Domini  no- 
stri  Jesu  Ghrisli  secundum  carnem  (non  enim  habuit 
palriam  io  terra,  nisisecundum  caroem,quam  acce* 
pit  in  terra);  faciamus  ergo  patriam  Domini  populuro 
Judsorum.  Ecce  in  patria  sua  bonorem  non  hai)et. 
Modoatiende  Judaeorum  turbas,  attende  jam  frentem 
illam  dispersam  toto  orbe  terrarum,  et  evuisam  radi- 
cibus  suis^HttenderamoB  fractos,  conciflo8,diBper8oa, 
aridos,  qnibus  fiactis  inseri    meruit  oleasier  (/?om. 
XI,  i7)  :  vide  turbam  Judjcorum^  quid   dicit  modo? 
Quera  colitis,  quem  adoratis,  frater  noster  erat.  Et 
non    respondeamus,  Propheta  in  patna  sua  honorem 
non  hnbet.  Denique  alii  ambulantem  Dominum  Jesain 
in  terra,facientemquemiracula;  cscoB  illuminantem, 
surdis   aurea   aperientem,  routorum  ora  Bolveoten}, 
paralyticorummerabra  Btringentem,  8U|\er  mare  aro- 
bulantem,  ventis  imperantem  et  QuctibuB,  mortuoo 
suscitandem;  tanta  Bigna  facientem  viderant,  et  vix 
i  lo  plerique  Mss.,  prodieium. 


1515 


TRACTATUS  XVI.  CAPUT  IV. 


isie 


inda  paacicrediderunt.  Populo  Dei  loquor :  tam  muUi 
credidimuB,  qa»  Bigaa  vidimas?  Illud  ergo  quod  fa- 
ctum  est  tunCy  hoc  quod  ounc  agitu'*  portendebat. 
Judaei  fuerunt  vel  sunt  similes  Galilaeis  ;  nos  similes 
illis  Samaritanis.  Evaog^lium  audivimus,  Evangelio 
coQaeDsimus,  per  Evaogelium  in  Chrietum  credidi- 
mos;  ouUa  signa  vidimus,  Dulla  exigimus. 

4.  Quamvia  euim  udus  ex  duodecim  eleclis  et  san- 
cli«y  tamea  Israelila  fuit,  de  geute  scilicet  Domiai, 
Thomas  ille,  qai  io  loca  vuloerum  digitos  cupiebat 
mittere.  Sic  eum  arguit  Dominus  quomodo  islum  re- 
golum.  Huio  dixit,  Nisi  signa  et  prodigia  videriUs non 
erediiis  :  illi  autem  dixit,  Quia  vidisli,  credidisti,  Ad 
GaJileoB  veoerat,  post  Samaritanos  qui  sermoni  ejus 
credideraot,  apud  quos  ouHa  roiracula  fecerat,  quos 
firmoa  io  fide  secoruscito  dimiserat,  quia  divinitatis 
praaentia  ooo  dimiserat.  Ergo  quando  dicebat  Domi- 
DOS  Thom»,  Yenifmitte  manum  tuam,  et  noliesse  in* 
eredulus,  sed  fidelis ;  et  cum  ille  exclamaret,  tactis 
▼uloerum  locis,  et  diceret,  Dominus  meus,  et  Deus 
meus  :  iocrepator  el  diciiar  ei,  Quia  vifiisii,  cre- 
didisii,  Qaare,  nisi  guia  propheta  in  palria  sua  hono- 
rem  nou  habet  ?  Quia  vero  apud  alienigpoas  pro- 
pheta  iate  bonorem  habet,  quid  sequilur?  Beati  qui 
«M  viderunt  et  crediderunt  *  {Joan.  xx,  25-29).  Prae- 
dicti  somus  oos;  et  quod  Dominus  ante  laudavit,  et  io 
nobis  implere  dignatus  est.  Viderunt  qui  cruciOxe- 
rooty  palpaveruot,  et  sic  pauci  credideruot :  nos  noo 
YidimaSyOOo  cootrectavimu8,audivirous,  credidimus. 
Fiat  lo  Dobis»  perfioiatur  io  nobis  bealitudo  quam 
promiflit;  et  hic,  quia  patrise  ipsius  praeiati  eumus ; 
et  ia  futuro  s«culo,  quia  pro  ramis  fractis  inserti 
sumoa. 

5.  Hos  eoim  ramos  se  fracturum  esse  monstrabat, 
et  fanoc  oleastrum  inserturum,  quando  commotus 
Geoturionis  fide,  qui  ei  dixit,  c  Non  sum  dignus  ut 
sab  tectom  meum  iotres  ;  sed  tantum  dic  verbo,  et 
saoabitur  puer  meus :  nam  et  ego  boroo  sum  sub  po- 
testate  constitutus,  babens  sub  me  milites,  et  dico 
baic,Vade,et  vadit ;  et  hoic,  Veni,et  venit;  et  servo 
meo,  Fac  hoc,  et  facit.  Conversus  ad  eos  qui  se  se- 
qoebaotor,  dixit,  Ameo  dico  vobis,  ooo  ioveai  tao- 
tam  fidem  io  Israel. »  Quare  ooo  iovenit  taotam  fidem 
In  Israel  ?  Quia  propheta  in  patria  sua  honorem  non 
kabei.  Numquid  dod  et  illi  ceoturioni  poleratdicere 
Domiaa8,quod  dixit  huic  regulo,  VadCfpuer  tuus  vi- 
riX^Videte  distinctionem  :  regulus  isto  Dominumad 
domam  suam  descendere  cupiebat ;  ille  centurio  indi- 
gaom  se  esse  dicebat.  Illi  dicebatur,  Ego  venio^et  cu- 
rabo  eum  ;  buic  dictom  esl,  VadCt  filius  tuus  vivit.  Illi 
prmeatiam  promittebal ;  hunc  verbo  sanabat.  Iste  la- 
men  prcsentiam  ejus  extorquebat;  ille  seprsesentia 
ejos  indignum  esse  dicebat.  Hic  cessum  estelatiooi; 
iliiccoocessumestbumilitati.  Tanquam  huicdiceret, 
Yads^  fitiut  tuus  invit,  noli  roihi  tsBdium  facere.  Nisi 
signa  et  prodigia  videritiSy  non  crcdiiis  :  pr«8enliam 
meam  vis  io  domo  tua,  poasum  et  verbo  jubere  ;  ooli 

<  llts.,  oui  non  vident  ei  credunt. 

•  LoT.,  Bgo  veniam,  Ceeteri  librl,  Ego  venio. 


tu  de  sigois  credere  :  centurio  alienigena  credidit  me 
verco  posso  facere,  et  antequem  facerem  credidit; 
V08,  niti  signa  et  prodigia  videritis,  non  creditis,  Ergo 
si  ita  est,  frangaotur  superbi  rami,  bnmilis  inseratur 
oleaster  :  maneat  tamen  radix,  illis  praociflis,  istis  re- 
cepti?.  Ubi  raanet  radix?  In  Patriarchis.  Etenim  pa- 
tria  Cbristi  pupulus  Israel,quiaex  eis  venit  secundum 
carnem  :  sed  hujus  arboris  radix,  Abraham,Isaac,  et 
Jacob,  patriarcbaB  sancti.  Et  ubi  isti  ?  in  reqaie  apod 
Deum,  in  honore  magno  :  nt  in  Abraha  sinom  adjo- 
tus  I  ille  pauper  post  corporis  exitum  levaretury  et 
in  Abrahe  sinu  de  longinquo  a  superbo  divite  videre- 
tur  {Luc.  XVI,  22,  23).  firgo  radix  manet,  radixlauda- 
tur  :  sed  rami  superbi  et  praBoidi  etarescere  merae- 
runt;  oleasterautemhumilisllloram  praBcisiooe  love- 

nitlocum. 

6.  Audiergo  qoemadmodum  prfficidaotur  rami  oa'* 
turales,  quemadmodum  inseratur  oleaHter,  ex  ipso 
ceotnrione,  quem  propter  comparationem  h^jas  re^ 
guli  commemorandum  pulavi.  Amen/inqQii^dicovo^ 
bts,  non  inveni  tantam  fldem  inlsriiel :  propterea  dico 
vobiSf  quia  mutti  ab  orienie  et  occidente»  Quam  late  ter- 
ram  occupaverat  oleaster !  Amarasilva  mundus  bic  fuit: 
sed  propter  humilitatero,  propter  Non  sum  dignus  ut 
sub  tectum  meum  inires,  Multi  ab  oriente  et  occidente 
venient.  Et  puta  quia  venient :  quld  de  illisfict?  Si 
enim  venieDt,jam  prfficisi  sunt  delilva^ubiiDsereodi 
sunt,  ne  arescant?^/ r^fMm^tfw/,  inquit,  ciim  Abra* 
ham,  et  Isaac,  etJacob.  In  quo  convivio  ;  oe  forte  oott 
invites  ad  semper  vivendum,  sed  ad  multum  biben- 
dom?  Hecumbent  cum  Abraham,  et  Isaac,  et  Jacob. 
Ubi?  In  regno,  inquii,  cmiorum.  Et  quid  ent  de  ilUs 
qui  venerunt  de  stirpe  Abrahae?  quid  fiet  de  ramis 
quibus  arbor  plena  erat?  Quid,  nlsi  quia  praciden- 
tur,  ul  isti  inserantur?  Doce  quia  prfflcidentur  : 
FHii  auiem  regni  ibunt  in  tenebras  exteriores  (Matlh, 

viii,  5-12). 

7.  Habeat  ergo  apud  nos  honorem  Propheta,  quia 
noD  habuit  hooorem  io  patria  sua.  NoohabaithoDO* 
rem  in  patria,  io  qua  conditus  est;  habeat  hooorem 
in  patria  quam  coodidit.  lo  illa  eoim  coDdilus  est 
cooditor  omaium,  cooditus  iu  illa  est  secaodom  for- 
mam  servi.  Nam  ipsam  civitetem  io  qua  cooditos  est, 
ipsam  Sioo,  ipsam  Judaeorum  geotem,  ipsam  Jerosa- 
lem,  ipse  condidit  cum  esset  apud  Palrem  Verbum 
Dei  :  Omnia  euim  per  ipsum  facta  sunt,  et  sine  ipso 
factum  est  nihil.  De  illo  ergo  homioe  de  quo  hodie  aa- 
divimus,  udus  mediator  Dei  ethominumhomo  Chri. 
8tu8  Jesus  (I  Tm  ii,  5),  etiam  Psalmus  pr«Iocalas 
est,  dicens,  Mater  Sion,  dicet  homo.  Quidam  homo, 
mediator  Dei  et  homiDum  homo,  Mater  Sioo  dicit. 
Quare  Mater  Sioo  dicit?  Quia  iude  aooepit  caroem, 
iode  virgo  Maria,  de  cujus  utero  servi  forma  suscepta 
esl,  in  qua  digoatus  est  apparere  humillimus.  Mater 
Sion  dicit  homo,  et  homo  isle  qui  dicit  Mater  Sioo, 
factus  est  in  ea,  homo  factus  est  in  ea.  Nam  Deus  erat 

1  Editi  Am.  Bad.  et  Er.,  fuslus.  Viadocioeosis  Ms.,  adju- 
stos.  At  MsB.  alii  cam  Lov.,  a4futus  :  qood  aomeo  ip«ara 
Lazari  e.-t  interprctatnm. 


1527 


IN  JOANNIS  BYANGBLinM,  S.  AUGUSTINI 


15i8 


ante  eam,  et  homo  factus  est  in  oa.  Qui  bomo  factas 
est  in  ea.  ipse  fundauit  eam  AUissirmu  {PsaL  lxxxvi, 
5)f  non  bamillimus.  Hotno  faclus  est in  ea  humillimus ; 
quia  Verbum  caro  factum  est.et  habitavit  in  nobis:  ipse 
fundavit  eam  Aliissimus:  quia  in  principio  erat  Ver- 
bum^  ei  Verbum  erat  apud  Deum ;  et  Deus  erat  Ver* 
bum  :  omnia  per  ipsum  facta  sunt  (Joan.  i,  1,  3,  14). 
Quia  vero  condidit  istam  patriam,  hic,  habeal  bono- 
rem.  Repulii  eum  patria  in  qua  generalus  eet ;  buscI- 
piat  eum  patria  quam  regeneravit. 

TRACTATUS  XVII. 
Ab  eo  quod  scriptum  est,  Post  baBc  erat  dies  feslus  Ju- 
daorum,  et  asoendit  Jasus  Jerosolymam  ;usquead 
uf,  Quadrebant  eum  Jud®i  interficere,  quia  non  so. 
lum8oivebatBabbatum,sed  et  patrem  suum  dicebal 
Deum,  aequalem  se  faciens  Deo.  Cap.  v,  f,  1-18. 

1.  Mirum  non  esse  debeta  Deo  factum  miraculum  : 
mirum  euim  essel  si  homo  fecisBet.  Magia  gaudere 
qoam  mirari  *  debemus,  quia  Dominus  nostsretsal- 
vator  Jesus  Chrislus  homo  factus  est,  quam  quod  di- 
vina  inter  homiaes  Deus  fecit.  Plus  estenim  ad  salu- 
tem  noslram  quod  faclus  est  propter  homines,  quam 
quod  fecit  inter  bomines  :  et  plus  est  quod  vitia  sana- 
vit  animarum,  quam  quod  sanavit  languores  corporum 
moriturorum.  Sed  quia  ipsa  anima  non  eum  noverat  a 
quo  Bananda  erat^  et  oculos  babebat  in  caroe  unde 
facta  corporalia  vidcret,  nondum  habebat  sanos  in 
corde,  undo  Deum  latentem  cognosceret ;  fecit  quod 
videre  poterat,  ut  sanaretur  unde  videre  non  poterat. 
Irigressus  est  locum  ubi  jacebat  magoa  mullitudo  lan- 
guentium,  caecorum,  claudorum,  aridorum ;  et  oum 
esset  medicus  et  animaruui  et  corporum,  et  qui  venis- 
eet  BauHre  omnes  animas  crediturorum,  de  illis  lan- 
guentibuB  unum  elegit  quem  sanaret,  ut  unitatem  si- 
gniflcaret.  6i  mediocri  corde,  et  quasi  bumano  captu 
etingeniocon8ideremu8facientem,etquod  ad  potesta- 
tem  pertinet,  non  magnura  aliquid  perfecit  ;et  quod 
ad  benignitatem,  parum '  fecit.  Tot  jacebaot,  et  unus 
ouratuB  est,  cum  posset  uno  ?erbo  omnes  erigere. 
Quid  ergo  intelligendum  esl,  nisi  quia  potestas  iila  et 
bonitas  illa  magis  agebat  quid  animae  in  factis  ejus 
pro  salute  Bempiterna  intelligerent,  quam  quid  pro 
temporalisalute  corpora  mererentur?Gorporum  enim 
Balus  qus  vera  exspectaiur  a  Domino,  erit  in  finein 
resurrectione  moriuorum  :  tunc  quod  vivet,  non  mo> 
rietur ;  tunc  quod  eanabitur,  non  segrotabii ;  tuno 
qaod  satiabitur,  non  esuriet  autsitiet;  tancquodre- 
Dovabitur,  non  veterascet.  Nuno  vero  in  illis  factis 
Domini  et  Balvatoris  nostri  Jesu  Christi,  et  caecorum 
aperti  oculi,  morte  ciausi  sunt;  et  paralyticorum 
mtfmbra  constricta,  morte  diBsoluta  sunt ;  et  quid- 
quid  sanatum  est  temporaliter  in  membris  mortalibus, 
in  flne  defecit :  anima  vero  qus  credidii ;  ad  vitam 
aiternam  transitum  fecit  Animas  ergo  creditur®,  cu- 

t  Sic  editi  el  Mss.  ferunt.  Forle  libranorum  lapsu,  pro 
ft  admirari^  eive  uti  olim  scribcbant,  tt  ammtrari^  8ub- 
tlilutum  fiiit,  9at«/n  mtrart, 

s  lo  Mta.,  parvum. 


JoB  peccata  dimiltere  venerat,  ad  cujuB  languorea  sa. 
nandos  se  humiliaverat,  de  hoc  languido  sancto  ma- 
gnum  signum  dedit.  Cujus  rei  et  cujus  eigni  pro* 
fundam  sacramentum,  quantum  DominuB  donare 
dignatur,  attentis  vohis  et  orando  adjuvantibuBinflr- 
mitatem  nostram,  loquar  utpotero.  Quidquid  autem 
non  possum,  supplebit  in  vobie  ipse,  quo  adjuvante 
facio  quod  possum. 

2.  De  hac  piscina  quae  quinque  porticibus  cingeba- 
tur,  in  quibus  Jacebat  magne  multitudo  languentium, 
assidue  nos  tractasse  memini ;  et  rem  dicturns  Bom 
quam  mecum  pluree  recogooscent  potins  quam  oo- 
gnoscant.  Verum  nibil  est  ab  re,  etiam  nota  re- 
petere,  ut  et  qui  non  noverant  instmantur  ;  et  qui 
noverant  confirmentur.  Proiode  lanquam  nota  bre- 
viter  perstringenda  sunt^  non  otiose  inculcanda. 
Piscina  illa  et  aqua  illa  populum  mihi  videtur  si- 
gnincasse  Judceorum.  Slgniflcari  enim  popalos  no- 
mine  aquarum,  aperte  nobis  indicat  ApocalypsiB 
Joannis :  ubi  ei  cum  ostenderentur  aqoa  molta^,  et 
interrogasset  quid  esaent,  responsum  accepit,  popu- 
los  esse  [Apoc.  xvii,  15).  Aquaergo  illa,  id  est  popu- 
lus  ilie,  quimquelibris  Moysi.  tanquam  quinque  por- 
ticibus  claudebatur.  Sed  illi  libri  prodebant  langui- 
dos,  non  sanabant.  Lex  enim  peccatores  convincebat, 
non  absolvebat.  Ideo  littera  sine  gratia  reoB  faciebat^ 
quos  confitentes  gratia  liberabat.  Nam  hoodicit  Apo- 
stolus  :  Si  enim  data  esset  hx  qux  posset  vivificare^ 
omnino  ex  Lcge  esset  justiiia.  Quare  ergo  data  est 
Lex?  Sequitur,  el  dicit  :  Sed  conclusit  Scriptura  om" 
nia  sub  peccato,  ut  pramissio  ex  fide  Jesu  Cshristi  dare- 
iur  credentibus  {fialat.  iii,  21,  22).  Quid  evidenlioB  ? 
Nonne  verba  hflec  exposuerunt  nobis  et  quinque  por- 
ticus,  et  languentium  muititudinem  ?  Quinque  porticuB 
Lex  est.  Quare  quinque  porticus  non  sanabantlan- 
guentes  ?  Quia  si  data  esset  lex  quas  posset  vivifieare, 
omnino  ex  Lege  esset  jusiitia.  Quare  ergo  continebant 
quoB  non  sanabant  ?  Qaia  condusit  Spiritura  omnia 
sub  peccatOy  ut  promissio  ex  fide  Jesus  Christi  darelur 
credentibus. 

3.  Quid  ergo  flebat  ut  in  aquailla  turbataBanaren- 
tur,  qui  in  porticibuB  Banari  non  poterant  ?  Subito 
enim  videbatnr  aqua  turbata,  et  a  quot  urbabatur, 
non  videbatur.  Credas  hoc  angelica  virtate  fleri  so- 
lere,  non  tanien  sine  signiflcante  aliqao  Bacramento. 
Post  aquam  turbatam  mittebat  se  unns  qui  poterat, 
et  sanabatur  soius  :  post  illum  quiequiB  se  milterefy 
frustra  faceret.  Quid  sibi  ergo  hoo  vult,  nisi  quia 
venit  unua  CbriBtus  ad  populum  Judaeorom  ;  et  fa- 
ciendo  magna,  docendo  utilia,  turbavit  pecoatores, 
turbavit  aquam  prffisentia  sua,  et  excitavit  ad  paasio- 
nem  suam  ?  Sed  latens  lurbavit.  Si  enim  cognovis- 
Bcnt,  nunquam  Dominum  glorie  cruciflxiBsent  {Cor. 
II,  8).  Descendero  ergo  in  aquam  turbatam,  hoc  est 
humiliter  credere  in  Domini  passionem.  Ibi  Banaba- 
tur  unus,  signiflcans  unitatem  ;  poBteaquisqoiB  veni- 
ret,  non  Banabatur  :  quia  quisquiB  prater  onitatem 
fuerit,  sanari  non  poterit* 

4.  Videamus  ergo  quid  volnerit  Bignifloare  in  iUo 


i520 


TRACTATOS  XVII.  CAPUT  V. 


1S80 


QQo,  qoem  eliam  ipse  servans  unitatia  myateriam, 
aicui  praloculufl  sum,  de  tol  languentibna  unum 
sanare  dignatus  eai.  Invenit  in  unnis  ejus  numerum 
quemdam  languoris  :  Triginta  octo  annos  habebat  in 
infirmitait,  Hic  numerus  quomodo  magie  ad  languo* 
rem  pertineai,  quam  ad  sanilaiem,  paulo  diiigeniius 
exponendum  esi.  Inteniosvos  volo;  aderii  Dominus, 
ui  coogrue  loquar,  ei  sufQcienter  audialis.  Quadra* 
genariufl  numerus  sacratus  nobis  in  quadam  perfe- 
ciioae  oommendatur.  Notum  esse  arbitror  Cbariiaii 
vesirs  :  tesiantur  scpisflime  divinae  ScripiuraB.  Jeju- 
nium  boo  numero  consecratum  est  :  bene  nosiis, 
Nam  ei  Moyses  quadraginia  diebus  jejunavit  {Exod^ 
xxiiv,  28),  ei  Eiias  totidem  (III  Reg,  xiz,  8),  ei 
ipse  Dominus  nosier  et  salvator  Jesus  Cbristus  huno 
jejunii  numerum  implevii  (Maiih.  iv,  2).  Per  Moysen 
signifioalar  Lex,  per  Kiiam  sigaincantur  Propbel«, 
per  Dominum  signiGcatur  Evangelium.  Ideo  in  illo 
monte  Ires  apparueruni,  ubi  se  discipulis  o<«ieadil 
in  ciariiate  vnlius  ei  vesiis  sue.  Apparuii  enim  me« 
diufl  inter  Moyflen  ei  Eliam  (/d.  ivii,  1*3),  tanquam 
Evangeiium  testimonium  haberet  a  Lege  ei  Propbe- 
iifl  (Bom.  III,  21).  8ive  ergo  in  Lege,  sive  in  Prophe- 
tis,  sive  in  Evingelia,  quadragenarius  numerus  no- 
bisio  jeJuniocommeodaior.Jejnniumauiem  magnum 
ei  geoerale  est,  absiinere  ab  iniquitaiibus  ei  illiciiis 
voluptatibus  seculi  quod  est  perfectum  jejunium : 
ut  abnegantes  impietatem  et  srculares  cufidilates, 
lemperanter^  et  juste^  et  pie  vivamus  in  hoc  saeculo. 
Hoicjejunio  quam  meroedem  addit  Aposiolus?  Se- 
quitur,  ei  dicii :  Exspecianles  illam  heaiam  spem^  et 
manifestationem  giori^e  beati  Dei,  ei  saivaloris  nostri 
Jesu  Ckriiti  (Tit,  ii,  12,  13).  In  hoc  ergo  saBCulo 
qoasi  Quadragesimam  abstinentiaB  celebramus,  com 
bene  vivimus,  cum  ab  iniquiiatibus  et  ab  illiciiis 
volaptaiibns  absiinemas.  Sed  quia  haec  absiineniia 
sine  mercede  non  erit,  exspectamus  beaiam  iliam 
spemy  et  revelationem  giorige  magni  Deiy  et  salvaioris 
nostri  Jesu  Christum,  In  illa  spe,  cum  fueritde  spe  fa- 
eta  res,  accepturi  sumus  mercedem  denarium.  Ipsa 
eoim  merces  reddiiur  operariis  ia  vinea  laborantibus 
flecoodum  Evangelium  {Matth.  xx,  9,  10),  quod  voi 
credo  reminieci :  neque  enim  omnia  commemoranda 
Boot,  laoqoam  rudibns  et  imperiiis.  Denarius  ergo 
qoi  accepit  nomen  a  numero  decem,  redditur,  et  con* 
janctusquadragenario  fltquinqnagenarius:  undecum 
labore  eelebramusQuadragesimam  antePascha;cum 
latitia  vero,  ianquam  accopia  mercede,  Quinqoage- 
simam  post  Pascha.  Nam  huic  tanquam  salutari  la- 
bori  boni  operis,  qui  perilnei  ad  qnadrageoHrium 
oomerum,  addiiur  quietis  ot  felicilalis  denariue,  ut 
qninquagenarius  fiai. 

5.  Sigoiflcavit  hoc  et  ipse  Dominos  Jesas  multo 
apertios,  qoaodo  posi  resurreotionem  quadraginta 
diebos  oonversatus  est  in  terra  cum  discipulis  suis 
(ilrf.  I,  3) ;  quidragesimo  autem  die  cum  ascendisset 
io  cfleJom,  peractis  decem  diebus  misii  [mercedem 
Spiriiufl  flaocii  {Id.  u,  1-4).  Signifloata  sont  isia,  et 
({oibofldftm  fligoifioationibofl  ree  ipfl«  pFRveota  floot. 


Signiflcaiionibus  pascimur,  utad  res  ipsas  perdorao- 
tes  perveniro  possimiis.  0,)erarii  enim  sumus,  et 
adbuc  in  vinea  laboramuR  :  finiio  die,  flniio  opere, 
morces  restiiueiur.  Sed  quis  operarius  perdurai  ad 
accipiendam  mercedem,  nisi  qui  pasciiur  cum  labo- 
rai  ?  Non  enim  et  iu  operario  tuo  mercedem  solam 
daiurus  es  :  non  eiiam  afferes  illi  unde  vires  reparei  in 
labore  ?  Pascis  utique  cui  mercedem  daiurus  es. 
Proinde  el  nos  Dominus  in  isiis  Scripturarum  signi- 
flcaiionibus  laboranies  pascii.  Nam  si  isia  inielligen- 
dorum  sacrameniorum  Istiiia  subirahatur  a  nobis, 
deficimus  in  labore,  et  non  erii  qui  perveniat  ad 
merceilem. 

6.  Quomodo  ergo  quadragenario  numero  perflci-* 
tur  0(»U8  ?  Fortasse  ideo,  qui  Lex  in  decem  prece* 
ptis  daia  est,  et  per  iotum  mundom  praBdicanda  erat 
Lex  :  qui  iotus  mundus  quatuor  partibus  commen- 
daiur,  Oriente  ei  Occidente,  Meridie  et  Aquilone, 
unde  denarius  per  quaioor  multiplioatus,  ad  qaadra- 
genarium  pervenit.  Vel  qoia  per  Evangelium  quod 
qualuor  libros  habei,  impletur  Lex:  qoia  in  Evan- 
gelio  dictum  est,  Non  veni  solvere  Legem,  sed  adim^ 
plere  (Maith.  v,  17).  Sive  ergo  illa,  sive  ista  causa,  sive 
alia  aliqua  probabiliore,  qus  nos  latet,  dociiores  uon 
laiet ;  ceriiim  est  tamen  quadragenarionumero  figoi- 
flcari  quamdam  perfeciionem  in  operibus  i>onis,  qan 
maxime  opera  bona  exercentur  in  absiioenlia  qoa- 
dam  ab  illicitia  cupiditaiibus  *■  saeculi,  hoc  est,  gene- 
rali  jejunio.  Audi  ei  Aposiolum  dicentcm,  Plenitudo 
Legis  charitas  {Rom.  xiu,  10).  Ghariias  unde  ?  Pcr 
graiiam  Dei,  per  Spiritum  sanctum.  Non  enim  habe- 
remus  illam  ex  nobis,  quasi  facientes  illam  nobis. 
Dei  donum  esi,  et  magnum  donum  :  Quoniam  chari^ 
tas  Dei,  inquit,  diffusa  est  in  cordibus  nostris  per  Spi^ 
ritum  sanctum  qui  datus  est  nobis  (Id.  v,  5).  Gbaritas 
ergo  implet  Legem,  ei  vcrissime  diclum  est,  Pleni-^ 
tudo  Legis  charilas.  Queramus  banc  cbariiaiem  quem- 
admodum  '  commendalur  a  Domino.  Memenioie 
quid  proposuerim  :  numerum  triginta  octo  annorum 
in  illa  languido  volo  exponere,  quare  numerus  ille 
trigesimns  octavus  languoris  sii  poiius  quam  sanita- 
iis.  Ergo,  ui  dicebam,  cbaritas  implei  Legem.  Ad 
pleniiudinem  Legis  in  omoibus  operibus  pertinei  qua- 
dragenarius  numerus  :  in  chariiate  autem  duo  prae- 
cepta  nobis  commendantur.  Intuemini,  obsecro,  et 
figiie  memori«  quod  dico ;  ne  sitis  contempiores 
verbi,  ne  fiai  aniroa  vestra  via,  ubi  grana  jacia  oon 
germineni :  Et  venient,  inquil,  volatilia  caslit  et  coUi" 
gent  ea  (Marc.  iv,  4).  Percipite,  ei  recondiie  in  cor- 
dibus  vesiris.  Ghariiaiis  prscepia  duo  sont  a  Domi- 
no  commendata  :  Diliges  Dominum  Deum  iuum  [ex 
toto  corde  iuo,  ei  ex  lota  anima  tua,  ei  ex  tota  mente 
tua ;  et,  Diiiges  proximum  tuum  tanquam  teipsum.  In 
his  duobus  prseceptis  toia  Lex  pendei  ei  Propheim 
{Maiih.  XXII,  37-40).  Meriio  et  illa  vidua  omnes  fa- 
coltaies  suas,  duo  minoia  misit  in  dona  Dei  {Luc. 
XXI,  2-4):  merito  ei  pro  illo  languido  a  laironibufl 

1  Mss.,  voluptaiibus, 

>  Lov.,  qum  isdmodum,  C»teri  libri|  qttemadmodum. 


mmKmmm 


mm 


1581  IN  JOANNIS  EVANGBLinM,  S.  AUGDSTINI 

sauoiate,  stabularios  dnoa  nummos  accepit  unde  sa- 
narelur  (Luc»  x,  35) :  merito  apud  Samaritanos  bi- 
duum  fecit  Jesus,  ut  eos  cbaritate  tirmaret  {Joan.  iv, 
40).  Bioario  ergo  islo  numero  cum  aliquid  boni  si- 
gnificatur  maxime  bipartita  cbaritas  commendHtur. 
Bi  ergo  quadragenarius  numerus  babet  perfectionem 
Legis  et  Lex  non  impietur  nisi  in  gemino  prscepto 
cbaritatia  ;  quid  miraris  quia  languebat  qui  ad  qua- 
draginta,  duo  minus  babebat  ? 

7.  VideamuB  proinde  jam  quo  sacramento  iste 
laogoidus  curetur  a  Domino.  Venit  enim  ipse  Domi- 
nus,  cbaritatisdoctor,  cbaritateplenns,  brevians,  siout 
de  illo  proedictum  e«t,  verbum  super  terram  (hai,  x» 
23,  et  xxfiii,  22  ;  Rom»  ix,  28)  :  et  ostendit  in  duo- 
bns  praeceplis  cbaritatis  pendere  Legem  et  Propbetas. 
Inde  ergo  pependit  Moyses  quadragenario  suo,  inde 
Elias  cum  suo,  bnnc  numerum  attulit  Dominos  in 
lestlmonio  suo.  Curatur  iste  languidus  a  praesente 
Domino ;  sed  prius  quid  ei  dicit  ?  Vis  sanus  fieri  ?  Re« 
spoodit  iile  hominem  se  non  babere,  a  quo  in  pisci- 
nam  mittatur.  Vere  necessarius  erat  illi  homo  ad 
sanitatem,  sed  bomo  ille  qui  et  Deos  cst.  Unus  enim 
Deui,  unui  et  mediator  Dei  et  'hominum^  homo  Christus 
Jesus  (I  Tim,  u,  5).  Venit  ergo  bomo  qui  erat  neces- 
sarius:  quare  sanitas  differretur?  Surge^  inquit,  iolle 
grabatum  tuumt  et  ambula,  Tria  dixit,  Surge^  tolle 
grabatum  ftium,  et  ambula.  Sed  Surge,  non  operis 
imperium  fuit,  sed  operatio  sanitatis.  Sano  autem 
duo  imperavit,  ToUe  grabatum  tuum^  et  ambula,  Bogo 
vos,  cur  non  sutQceret,  Ambula  ?  aut  certe  cor  non 
sofflceret,  Surge  ?  Neque  enim  ilie  cum  sanus  sur- 
rexi8set,in  loco  remansisset.  Nonne  ad  boc  surrexisset 
ot  abiissel?  Movet  ergo  me  eiiam  quod  duo  preoepil, 
qui  illom  jacentem  doobus  minus  invenit :  tanquam 
enim  duo  quaedam  jubendo,  quod  minus  erat  implevit. 

8.  Qaomodo  ergo  inveniamus  in  bis  duobus  Domini 
jussis,  duoilla  praecepta  signiflcata  cbaritatis?  ToHe^ 
inquit,  grabatum  tuum,  et  ambula.  Qaae  sunt  iila  duo 
prMcepta,  fratres,  recolite  mecum.  Notissima  enim 
esse  debent,  neo  modo  tantum  venire  in  mentem  cum 
commemorantur  a  nobis,  sed  deieri  nomquam  debent 
de  cordibus  veslris.  Semper  omnino  cogitate  diligen- 
dum  esse  Deum  et  proximum :  Deum  ex  toto  eorde,  ex 
tota  anima,  et  ex  tota  mente ;  et  proximum  tanquam  se^ 
ipsum,  Haec  semper  cogitanda,  *beo  meditanda,  bec 
retinenda,  hoec  agenda,  baec  implenda  sunt.  Dei  di- 
lectio  prior  est  ordine  precipiendi  ;  proxiroi  autem 
diiectio  prior  estordine  faoiendi.  Nequeen^m  qnl  tibi 
prcciperet  dileotionem  istam  in  duobus  praeceptis, 
prius  tibi  commendaret  proximum,  et  postea  Deum  ; 
sed  prius  Deum,  postea  proximum.  Tu  autem  quia 
Deum  nondum  vides,  diligendo  proximum  prome- 
reris  quem  videas ;  diligendo  proximum  purgaa  ocu- 
lum  ad  ?idendum  Deum,  evideoter  Joanno  dicente, 
Si  fratem  quem  vides  non  diiigis,  Deum  queni  non  vides 
quomodo  diligere  poteris(lJoan.  iv,  20)  f  Bcce  dicitur 
tibi,  Dilige  Deum.  St  dioas  mibi,  Ostende  mihi  quem 
diligam ;  quid  respondebo,  nisi  quod  ait  ipse  ioannes, 
Dium  nemo  vidU  unpsam  ^oan.  \,   18)?  Et.ne  te 


1S3S 


aiienum  omnino  a  Deo  vitiendo  essearbitreris :  Deui 
mquit,  charitas  est ;  et  qui  manet  in  charilate,  in  Deo 
manet  (1  Joan,  iv,  16).  Dilige  ergo  proximum  :  et  in- 
tuere  in  te  unde  diligis  proximum  ;  ibi  videbis,  ut 
poterifl,  Deum.  Incipeergodiligereproximam.  Frange 
esurienti  panem  tuum,  et  egenum  sine  tecte  induc  in  do^ 
mum  tuam :  si  videris  nudum,  oesti,  et  domesticos  se^* 
minis  iui  nedespexeris.  Faciensautem  ista  quid  oonse- 
queris  ?  Tunc  erumpet  velut  matutina  lux  tua  (Isai.  Lviiit 
7,  8).  Lux  tua  Deus  tuus  est,  tibi  matutina,  quia  post 
nootem  seculi  tibi  veniet :  nam  ilie  neo  orilur,  nec 
oooidit ;  quia  semper  manet,  Erit  tibi  matutious  red- 
eunti,  qui  tibi  occasum  fecerat  pereunti.  Ergo,  Tolie 
grabatum  ftitim,  mibi  videtur  dixisse,  Dilige  proxi- 
mum  tunm* 

9.  8ed  clausum  est  adbuc,  et  expositione  indiget, 
quantum  arbitror,  quare  in  toUendo  grabato  dilecllo 
proximi  commendetur :  nisi  forte  hoc  nos  offendit» 
quod  per  grabatum,  rem  quamdam  stolidam  et  insen- 
satam,  proximus  commendatur.  Non  irasoatur  proxi- 
mus,  si  commendatur  nobis  per  rem  que  sine  anima 
et  sine  sensu  est.  Ipse  Dominus  el  salvator  noster  Je- 
sos  Gbristus  lapis  angularia  dictusest,  ut  duos  oun- 
deret  in  se  {Ephes,  ii,  14-20).  Dictus  est  et  petra,  unde 
aqua  profluxit  :  Petra  aulem  erat  Christus  ((  Cor,  x,  4). 
Quid  ergo  mirum,  si  Petra  Gbristus,  Hgnam  proxi- 
mus?  Non  tamen  qualecumque  lignum  :  quomodo  nec 
illaqualiscumquepetra,  sed  unde  aqua  profloxerat  si- 
tientibus ;  nec  qualiscumque  lapis,  sed  angularis,  qui 
in  semetipso  copulavil  duos  parietes  e  diverso  ve- 
nientes.  Sic  nec  qualecumque  ligoum:proximum  ac- 
ceperis,  sed  grabalum.  Quid  ergo  in  grabato,  obsecro 
te  ?  quid,  nisi  quiaillelanguidusgrabato  portabatur? 
Sanus  autem  grabatum  portat.  Quid  dictum  est  ab 
Apostolo  ?  Invicemonera  vestra  portate^  et sie  adimple^ 
bitis  legem  Ghristi  (Galat,  vi,  2).  Lex  ergo  Ghriati 
cbaritas  est,  nec  obaritas  impletur  nisi  invicem  onera 
nostra  portemus.  Sufferentes,  inquit,  invicem  in  dile" 
ctione,  sludentes  servare  uniiafem  spiritus  in  vinculopa" 
cis  (Ephes,  iv,  2,  3},  Gum  esses  languidus,  portabat 
te  proximns  tuus;  sanns  factus  es,  porta  proximum 
tuum  :  Invicem  onera  vestra  portaie,  et  sie  adimplebitis 
legem  Ghfisti,  Sic  adimplebis,  o  homo,  quod  tibi  de- 
erat.  Totleergo  grabatum  tuum.  Sed  cum  tuleris,  Doii 
remanere»  am6tt(a.  Diligendo  proximum,  et  curam  ha- 
bendo  de  proximo  tuo,  iter  agle.  Quo  iter  agis»  nisi 
ad  Dominum  Deum,  ad  eum  quem  diligere  debemos 
ex  toto  corde,  ex  tota  anima,  ex  tota  mente?  Ad  Do- 
minum  enim  nondum  pervenimus,  sed  proximum  no- 
biscumhabemus,  Porta  ergo  eumy  cum  qoo  ambulas ; 
ut  ad  eum  pervenias,  cum  quo  manere  desideras. 
Tolle  ergo  grabatum  tuum,  et  ambuta. 

10.  Feoit  hoc  ille,  et  scandalizati  snnt  Judei.  Vi- 
debanl  enim  hominem  die  sabbati  portantem  graba- 
tum  suum,  nec  calumniabantur  Dominoqnod  sanum 
eum  fecerat  sabbato,  nt  eis  respondere  posset  quiasi 
cujusquam  eorum  jumentum  in  puteum  ceoidiseet, 
utique  die  sabbati  eruerel  illud,  et  saivaret  jQmentom 
Bunm  {LuCf  ziv,  6) :  non  Itaque  Jam  lUi  oli|)ioiaban|. 


IMS 


TRACTATUS  XVII.  CAPDT  V. 


1584 


qnod  die  sabbati  saoiis  factus  esset  bomo  ;  sed  quod 
portabat  grabatam  auum.  Si  saoitas  non  erat  difTeren- 
da,  numquid  et  opus  fuerat  imperandum  ?  Non  lieei 
iibi,\nqu\uniJaeerequodfacis^  tollere  grabatum  tuum. 
Et  ille  auctorcm  sanilatis  suae  ohjiciebat  calumoiato- 
ribas  :  Qiit,  ioquit,  me  feeii  sanum,  ipse  mihi  dixity 
ToUe  grabatum  {uiim,  et  ambula.  Noo  acciperem  jus- 
«ionem  a  quo  receperam  sanitatem  ?  El  illi :  Quis  esi 
iHehomoquitibidixit,  Tolle grabatum  tuum.et  ambula? 

11.  Sedquisanus  erat  faetus  nesciebat  quisesset,  a 
quo  hoc  audierat.  Jesus  autemf  cum  hoc  fecisset,  et 
Jussisset,  declinaverat  ab  eo  inlurba,  Videte  quemad- 
modum  et  boc  impleatur.  Portamus  proximum,  et 
ambulamuB,  ad  Deum  ;  sed  eum  ad  quem  ambula- 
maSy  nondum  videmus  :  ideo  et  ille  nondum  nofe- 
rat  Jesam.  Sacramentum  hoc  commendatum  est, 
quia  in  eum  credimus  quem  nondum  videmus :  et  ut 
non  videatur,  dcclinat  in  turba.  Difflcile  est  in  turba 
Tidere  Ghristum  :  solitudo  quaedam  necessaria  est 
menti  nostr»;  quadam  solitudine  intentionis  videlur 
Deus.  Turbastrepitumhabet;  visio  ista  secretum  de- 
siderat.  ToHe  grabatum  tuumt  porta  portatus  proxi- 
mum  tuum  ;  ei  ambula,  ut  pervenias.  Noli  Jesum 
querere  in  turba,  non  est  lanquam  nnus  de  torba  : 
praevenit  omnem  turbam.  Prior  ascendit  de  mari 
pisciaille  magoos,  ei  io  ccBJis  sedet  interpellans  pro 
nobis  :  lanquam  sacerdos  magnus,  unusintravit  in  in- 
teriora  veli  :  torba  foris  etat.  Ambula  lu,  qui  portas 
proxlmum  tunm  ;  si  didicisli  porlare,  qui  solebas  por- 
lari.  Dcnique  modo  nondum  nosti  Jesum,  nondum 
vides  Jeaum  :  quid  poatea  Ecquitur  ?  Quoniam  non 
deatitit  ille  tollendo  grabatum  suum,  et  ambulando, 
Fidit  eum  posiea  Jesus  in  templo,  In  turba  non  eum 
vidit,  in  templo  vidit.  Dominus  quidem  Jesua  et  in 
turba  eum  videbat,  et  in  templo  :  ille  autem  langui- 
das  Jeaam  in  turba  non  cogooscit,  in  tcmplo  cogno- 
scit.  Pervenit  ergo  ille  ad  Dominum  ;  vidit  eom  in 
templo,  vidit  eum  in  loco  sacrato,  in  loco  sanolo.  Et 
qnid  ad  eo  aodit  ?  Ecce  jam  sanus  factus  es  ;noli  pee» 
eare^  ne  quid  tibi  dettrius  contingat, 

12.  Tanc  ille,  poateaquam  vidit  Jesum,  et  cognovit 
Jeaom  aoctorem  saniiatissusp,  nou  fuit  pigcr  in  evan- 
gelisando  quem  viderat :  Abiit,  el  nuntiavii  Judseis 
quia  Jesus  esset  qui  eum  sanum  fecerat,  Ille  annuntia- 
M,  et  illi  insaniebant :  ille  salutem  suam  praedica- 
bat,  illi  salutem  suam  non  qnferebftnt. 

13.  Persequebantur  Judasi  Dominum  Jesum,  quia 
heee  fariebai  in  Kabbalo,  Quidergo  Dominus  modo  re- 
spondit  Judeis,  audiamus.  Dc  sanis  factis  hominibus 
aabbato,  dixi  quid  soleal  rcKpondere,  quia  Jumenta 
saa  non  contemnebant  sabbato,  vel  liberando  vel 
alendo.  De  portabo  grabaio  quid  respondit  ?  Manife- 
Blum  opas  corporale  factom  crai  ante  oculos  Judaeo- 
rum  :  non  sanitaa  corporis,  sed  operatio  corporis ; 
qoae  non  videbatur  ita  necessaria,  quemadmodum 
•anitas.  Apcrte  ergo  Dominus  dicat  sacramentum 
•abbati,  el  aignum  obaervandi  unins  dici  ad  tempna 
daium  ease  Juda?is ;  impletionem  vero  ipaam  sacra- 
menti  in  illo  yeniaae.  Pater  meus,  inquit,  usque  modo 


operatury  et  ego  operor,  Misit  in  eos  magnura  tnmnl- 
tum  ;  adventu  Domini  turbator  aqua,  sedqui  lurbat, 
latei.  Tamen  sananduscstturbataaquasgeruoasma- 
gnus,  passo  Dumino  totus  mundua. 

14.  Videamus  ergo  responsionem  Veritatis  :  Poter 
meus  vsque  modo  operatur,  et  ego  operor.  Falsum  crgo 
dixit  Scriptora  quia  Deus  requievii  ab  omnibus  operi- 
bus  suis  in  die  sepiimo  (Gen.  ii,  2)  ?  et  contra  hanc 
Scriptoram  per  Moysenministratam,  loquitur  Domi- 
nus  Jesus,  cum  ipse  dicat  Judaeis,  Si  crederetis  Moysi^ 
crederetis  el  mihi :  de  me  enim  itle  scripsii  (Joan.  v, 
46)  ?  Videte  ergo  ne  atiquid  voluii  si^miflcare  Moysea, 
quod  Deus  requievit  in  die  septimo.  Non  enim  defece- 
rat  Deus  operando  crealuram  suam,  et  Jndigebat  re- 
quie  sicul  homo.  Quomodo  defecerat  qui  verbo  fe- 
cerat  ?  Tamen  et  illud  verom  est,  quia  requievit  Deus 
ab  operibussuis  in  dieseplimo;  et  hoc  verum  estqnod 
ait  Jesus,  Paler  meus  usque  modo  operatur.  Sed  quii 
explicet  verbis,  homo  bominibos,  inflrmusinfirmia, 
indoctus  discere  cupientibus,  et  forte  ai  quid  aapit, 
promere  explicare  non  valens  bominibus,  difQcile 
forte  capientibus,  etiam  si  explicari  poasit  quod  capl- 
tur  ?  Quis,  inquam,  fratres  mei,  explicet  verbis  quo- 
modo  Deus  et  quietus  operetur,  et  operans  qulescat 
Obsecro  vos,  ut  hoc  vobis  proflcientibus  differatii ; 
visio  enim  ista  templum  Dei  quaBrit,  sanctum  locum 
quaerit :  poriate  proximum  et  ambulate;  ibi  eom  vi- 
debitis,  ubi  vcrba  hominum  non  quseratis. 

15.  Hoc  forte  potius  dicere  valcmus,  quia  et  in 
eo  quod  Deus  in  die  septimo  requievit,  ipHum  Dominum 
et  salvatorem  nostrum  Jesum  Christum,  qui  haoclo- 
quebatur  etdicebat,  Pater  meus  usque  modo  operaiur, 
et  ego  operor,  magno  sacramento  signiflcavit.  Quia  et 
Dominus  Jesus  utique  Deus.  Ipse  est  enim  Verbum 
Dei,  et  au disti s  quia  in  ;)rin«pia  erat  Yerbum;  et  non 
qualecumque  Verbum,  sed  Deus  erat  Verbumt  et 
omnia  per  ipsum  facta  sunt  (Id.  i,  1,  3)  :  forte  signi- 
ficatus  est  requieturus  in  die  septimo  ab  omniboa 
operibos  suis.  Lcgite  enim  Evangelium,  et  videte 
quanta  operalus  sit  Jesus.  Operalus  est  salutem  no- 
stram  in  cruce,  ut  implerentur  in  eo  omnia  prflsdicta 
Prophetarum  :  coronatus  est  spinis,  auspensus  est 
ligno  ;  dixit,  Sitio,  accepit  aceium  in  spongia,  ut 
implerctur  quod  dictum  est,  Et  in  siti  mea  poiave- 
runt  me  aceto  (Psat.  lxviii,  22).  At  ubi  impleta  sunt 
omnia  opera  ejus,  sexta  sabbati  inciinato  capite  red- 
di<lit  spiritum,  et  in  eepulcro  sabbato  requievit  ab 
omnibus  operibus  suis  ((Joan.  xix).  Ergo  tanquam 
diceret  Judaeis,  Quid  exspectatis  ut  non  operer  sabba* 
to?  Sabbati  dies  vobisad  signiflcationem  meam  pr«- 
ceplus  est.  Opera  Dei  attenditis ;  ego  ibi  eram  com 
fierent,  per  me  facta  sunt  omnia,  ego  novi  :  Pater 
meus  usque  modooperaiur.  Operalua  est  Paterlucera; 
sed  dixit  nt  fieret  lux  {Gen.  i,  3)  :  si  dixit,  Verbo 
operatus  est ;  Verbum  ejus  ego  eram,  ego  sum :  per 
me  factus  eat  mundus  in  illis  operibus,  per  me  regitur 
mundua  in  istis  operibus.  Pater  meua  et  tuno  opera* 
tuB  est  onm  fecit  roundom,  et  uaqae  nunc  opera- 
lur  oum  regit  mandom  :  ergo  et  per  vat  fecit  cum 


i^p 


■9 


Ift35 


IN  JOANNIS  EYANGBUUM,  S.  AUOUSTINI 


1536 


feoit,  et  per  me  regit  cum  regit.  Dixit  bec,  sed  qai- 
buB?  Surdis,  caBcis,  claudis, languidis,  medicumnoo 
agnoeceotibus,  et  tanquam  io  pbrenesi  mcotc  per- 
dita  occidere  voleotibus. 

16.  Proinde  quid  aecutus  Evangelista  dizit  ?  Hinc 
ergo  magis  quserebant  eum  Judasi  interfiver$y  quia  non 
solvm  solvebut  sabbatum^  sed  et  palrem  suum  dicebai 
Deum.  Mon  quomodocumque  :  sed  quid  ?  jEquaiem  se 
faeiens  Deo.  Nam  omnes  dicimus  Dco,  Paier  noster 
gui  es  in  calis  [Matth.  vi,  0)  :  legimus  et  Judcos 
diiisse,  Cum  tu  sis  pater  noster  {Isai.  lxiii,  16  et  lxiv, 
8).  Ergo  non  binc  irascebantur,  quia  palrem  suum 
dicebat  Deum  ;  sed  quod  longe  aiio  modo  quam  bo- 
mines.  Ecce  intelligunt  Judfloi  quod  non  intelligunt 
Ariani.  Ariani  quippe  inequalem  Patri  Filium  di- 
cunt,  et  inde  bffiresis  est  pulsa  de  Ecclesia  '.  Ecce 
ipai  caeci,  ipsi  interfectores  ChriBti,  inlelJexerunt  ta- 
men  verba  Cbrieti.  Non  eum  inlellexerunt  esse  Ghri- 
stum,  nec  eum  intellexerunl  Filium  Dei :  sed  tamen 
intellexerunt  in  iliis  verbis,  quia  talis  commendare- 
tnr  Filiue  Dei,  qui  aequalis  esset  Deo.  Quis  erat  ne- 
iciebant ;  talem  tamen  praedicari  agnoscabant,  quia 
patrem  suum  dicebat  Deum,  xqualem  se  faciens  Deo. 
Non  erat  ergo  equalis  Deo  ?  Non  ipse  se  faciebat 
cqualem,  sedilleillum  genuerat  aequalem.  Si  seipse 
faceret  a^qualcra  Deo,  caderet  per  rapinam.  Qui  enim 
le  volnit  aequalem  facere  Deo  cum  non  esset  ceci- 
dit  [IsaL  XIV,  14,  15),  el  ex  angclo  faclus  est  dia- 
bolus  :  et  hanc  superbiam  bomini  propinavit,  unde 
ipae  dejeclus  est.  Nam  boc  dixit  bomini,  cui  etanti 
lapsos  invidit,  Qusiate,  et  eritis  sicut  dii  {Gen.  iii,  5) : 
id  eat,  usurpatione  rapite  quod  facti  non  estis  ;  quia 
et  ego  rapiendo  dejectus  sum.  Non  hoo  prodebat, 
sed  boo  suadebat.  Gbristus  auteni  sequalis  Patri  na- 
tu8  erat,  non  factus  :  natus  de  substantia  Patris- 
Dnde  illum  sic  commendat  Apostolus  :  Qui  cum  in 
forma  Dei  esset,  non  rapinam  arbitratus  est  esse  xqua- 
lis  Deo,  Quid  est,  non  rapinam  arbitralus  est  ?  Noo 
uaurpavit  aequalitatem  Dei  ;  eed  erat  in  illa,  io  qua 
natuB  erat.  Et  oos  ad  squalem  Deum  quomodo  per- 
veniremus?  Semetipsum  exinanivit  formam  servi  acd- 
piens  (Philipp.  ii.  6,  7).  Non  ergo  se  exinanivil  amit- 
tens  qnod  erat,  sed  accipiens  quod  non  erat.  Uanc 
formam  servi  contemnentes  Judaei,  Dominnm  Cbri- 
stum  reqnalem  Patri  inleliigere  non  polerant ;  quam- 
vis  eum  hoc  de  se  dicere  minime  dubilabant,  et  ideo 
sflBviebant  :  et  adbuc  tamen  eos  ille  perferebat,  et 
sanitatem  saevientium  requirebat. 

TRACTATUS  XV III. 
In  eum  Evangeiii  locum^  Amen,  amen  dico  vobis,  non 
potest  Filiusa  se  facere  quidquam,  nisi  quod  vide- 
rit  Patrem  facientem  :  quaeoumque  enim  ille  fecerit 
hac  et  Filius  simililer  faoit.  Cap.  v,  f.  19. 
i«  Joannes  evangeiista  inter  consortes  et  oompar- 
ticipcs  snos  alios  evangelistas,  boc  praecipuum  et 

*  Sic  vetas  eodox  CarcasaoQeotis,  et  melias  :  oam  infra, 
Tracl.  23, 0. 6,  ubi  eermoest  de  Apollinarislis.Bic  loquitar : 
c  FaerunteDim  qaidam  h«reUci,et  polii  aoot  ab  Eccleeia ;  » 
•l  lioc  loqaendi  modo  paattm  aUtar.  [et  inde  fugresispui- 
Mf  Ecetestam\* 


proprium  donum   aocepit  a  Domino  (euper  cujus 
pectus   io  convivio  discumbebat  (Joan.  xiii,  25),  ut 
per  boc  significaret  quia  secreta  altiora  do  intimo 
CJU8  corde  pofabat),  ut  ea  diceret  de  Filio  Dei  quae 
parvulorum  meotes  iortassis  ioteotas  excitare  pos- 
sint  ;  implere  aulem  nondum  capaces  noo  possiot: 
grandiusculis  autem  quibusque  meolibus  et  ad  aeta- 
tem  quamdam   ioterius  virilem  pervenientibus,  dat 
aliquid  verbis  bis,  quo  et  exerceantur,  et  pascantur. 
Audisiis  cum  legeretur,  et  unde  sermo  iste  venerit 
meministis.  Hesterno  enim  die  leotom  est,  quod  pro- 
pterea  volebant  Jesum  Judxi  interficere^  quia  non  so- 
ium  soloebat  sulbatum,  sed  etiam  patrem  iuum  dicebat 
Deum,  asquatem  se  faciens  Deo  (Id.  v,  18).  Quod  Ju- 
daeis  displicebat,  boc  ipsi  Patri  placebat.  Uoc  sine 
dubio  placet  etiam  eis  qui  honorificant  Filium,  sic- 
nt  honorificant  Patreui  ;  quia  si  eis  non  placeat, 
displicebunt.  Non  enim  Deus  erit  major,  qnia  piacet 
tibi  ;  sed  tu  minor,  si  displicet  tibi.  Adversus  banc 
autem  eorum  caiumniam,  venientem  vel  de  ignoran- 
tia,  vel  de  malitia,  loquitur  Dominus  non  omnino 
quod  capiant,  sec  nnde  agitentur  et  coniurbentur, 
et  fortasse  vel  conturbati  medioum  qmerant.  Dicebat 
autem  qoae    scriberentur,  ut  etiam  a  nobis  postea 
legerenlur.  Viderimus  crgo  quid  in  Judaeorum  cor- 
dibus  factum  sit,  cum  baec  audirent :  qutd  in  nobis 
fiat  cum   baeo  audimus,  amplius  cogitemus.  Neque 
enim  natae  sunt  baerescs,  et  quaedam  dogmata  per- 
versitatis  illaqueantia  animas  et  in  profundnm  prae- 
cipitanlia,  nisi  duni  Scripturat  bonae  intelliguntur  non 
bene  ;  et  quod  in  eis   non  bene  intelligitur,  etiam 
lemere  et  audacter    asseritur.  Itaque,  cbarissimi, 
valde  caute  baec  audire  debemus,  aU  quae  capienda 
parvuli  eumus  ;  et  corde  pio  et  cum  treroore,  Bion^ 
scriptum  est,  hano  tonentes  regulam  s:>nitatis,   ut 
quod  secundum  fidem  qua  imbuti  sumus,  intelligere 
vaiuerimus,   tan«iuam   de   cibo    gaudeam  quodus    : 
aotem  secundum  sanam  fidci  regulam  intelligere  non- 
dum  poluerimuB,dubitationem  auferamus,  inteiligen- 
^iam  differamus ;  hoc  est,  ut  etiam  si  quid  sit  nescimuB, 
bonum  tamen  et  verum  esBo  minime  dubitemns.  Et 
ego,  fratres^qui  suBcepiloqui  vobis,  cogitandus  snm  a 
vobis  quisu8ceperim,et  qaaesnsceperim:  snscepi  enim 
traotanda  divina  homo,  spiritualia  carnalis,  aeterna 
mortalis.  Etiam    a  me,  charissimi,  longe  eit  vana 
praesnmptio,  si  volo  sanuB  in  domo  Dei  converBari, 
qoae  est  Ecclesia  Dei  vivi,  columna  et  firmamentnm 
veritatis  (I  Tim.  iii,  15)  :  pro  modolo  meo  capio  qnod 
vobis  appono  ;  ubi  aperitur,  pascor  vobiscum  ;  ubi 
clauditur,  pulso  vobiscum. 

2.  Gommoti  sunt  ergo  Judaei,  et  indignati  aunt ; 
merito  quidem,  quod  audebat  homo  aequalem  se  fa- 
cere  Deo  :  sed  ideo  immerito,  qnia  in  homine  non 
intelligebant  Deum.  GarDem  videbant,  Deom  nescie- 
bant :  habitaculum  cernebant,  habitatorem  ignora- 
bant.  Garo  illa  templum  erat,  Deus  inhabitabat  in- 
tu8.  Non  ergo  Jesus  carnem  «qoabat  Patri,  non  for- 
mam  servi  Domino  comparabat ;  non  quod  faotum 
est  propter  noB,  aed  quod  erat  qnando  fenit  nos* 


1937 


TRACTATUS  XVIII.  CAPUT  V. 


1838 


Oafs  namque  sil  Ghristus,  Calholicis  loquor,  noslis, 
quia  bene  credidistis  :  non  Yerbam  tantum,  nec  caro 
tantum;  ^d  Verbam  caro  factum  est,  ut  habilaret 
in  nobis.  Reoenseo  de  Verbo  quod  nostis  :  In  prin- 
cipio  erai  Verbum^  el  Verbum  erat  apud  Deum^  et 
Deus  erat  Verbum  :  hic  aequalitas  cum  Patre.  Sed 
Verbum  caro  factum  est,  et  habitavit  in  nobis  (Joan,  i, 
1-14)  :  hac  oarne  major  est  Pater.  Ita  Pater  et 
aequalis,  et  major  :  aequalis  Verbo,  major  carne ; 
cqaalis  ei  per  quem  fecit  nos,  major  eo  qui  factus 
est  propler  nos.  Ad  hanc  regulam  sanam  catholicam, 
quam  prscipne  nosse  debetis,  quam  tenete  qui 
nostis,  a  qua  prorsus  fides  vestra  labi  non  debet, 
qoaB  DuUis  hominum  argumentis  exlorqucnda  est 
cordi  Testro,  dirigamus  ea  que  inlelligimus  ;  et 
que  forte  non  inlelligimus,  dlrigenda  ad  banc  regu- 
lam  quandoque  difTeramus,  cum  idonei  fuerimus. 
Novimus  ergo  aequalcm  Patri  Filium  Dei,  quia  novi- 
mas  in  principio  Deum  Verbum.  Quid  ergo  Judxi 
voltbant  eum  interficere?  Quia  non  solum  solvebat 
sabbatum,  sed  et  patrem  suum  dicebat  Deumy  xquatem 
se  faciens  Deo :  videntes  carnem,  non  videntes  Ver- 
bum.  Loquatar  ergo  et  contra  eos  Verbum  per  car- 
nem,  et  interior  habitalor  sonet  per  habitaculam 
sunm  ;  ut  qui  potest,  noverit  quis  intos  habitet. 

3.  Quid  crgo  eis  dicit  ?  Respondit  itaque  Jesus,  ei 
dixU  eis,  commotis  quod  squalem  se  faceret  Deo, 
Ameii,  amcn  dico  vobis,  non  potest  FiHus  a  se  facere 
quidquam^  nisi  quod  viderit  Palrem  facientem.  Ad  haeo 
quid  respooderint  Judasi,  scriptum  non  est :  et  for- 
tasse  taouerunt.  Quidam  lamen,  qui  christianos  se  ha- 
beri  volont,  non  tacent,  et  quodammodo  ex  his  ver- 
bis  concipiunt  qusdam  dicenda  contra  nos :  quas  con- 
(emnenda  non  sant,  et  propter  ipsos  et  propter  nos* 
Ariani  quippe  haeretici  dicentes,  non  per  carnem,  sed 
ante  carncm,  Filium  ipsum  qui  suscepit  carnem,  mi- 
norem  esse  quam  Pater  est,  et  non  esse  ejusdem  sub- 
stantias  cujus  Pater  est,  oapiunt  ez  his  verbis  ansam 
calumnin,  et  respondent  nobis :  Videtisquia  Dominus 
Jesus,  cum  animadverteret  Judaeos  ez  hoc  moveri, 
quod  Patri  Deo  «qualem  se  faceret,  talia  verba  sub- 
JQDxit,  nt  se  aequalem  non  esse  monstraret.  Movebat 
eoim  Ittdeos,  aiunt,adver8a8Christum,quia  nqualem 
se  faciebat  Deo ;  et  volens  eos  oorrigere  ab  hoc  motu 
Christas,  et  eie  demonstrare  Filium  non  esse  squa- 
lem  Patri,  id  e8t,aBqualem  Deo,ait,  quasi  dicens,  Quid 
irasoimioi?  quidindignamini?Non8umaeqnalis,  qoia 
non  potest  Filius  a  se  facere  quidquam,  nisi  quodviderit 
Pairem  facientem,  Qui  enim  non  potest^  inquiunt,  fa- 
cere  a  se  quidquam,nisi  quod  viderit  Patrem  facientem^ 
otique  mioor  esl,  non  aequalis. 

4.  Id  hac  regula  cordis  sni  distorta  et  prava,  baere- 
tioasaadiatnosnondaro  objarganles,  sedadhucquasi 
qaserentee,  et  explicet  nobis  quod  sentit.  Poto  enim, 
0  qaiequis  ille  es  (faoiamus  enim  eum  tanquam  prae- 
sentem  adesse),  tenes  nobiscum  quia  in  pnncipio  eral 
Verbum.  Teneo,  inquit.  Et  quia  Verbum  erat  apud 
Deum  f  Et  hoc,  ioquit,  teneo.  Sequere  ergo,  et  hoc 
forUas  tene,  quia  Dius  erat  Verbum.  Et  hoc,  inquit. 


teneo  :  scd  ille  Deus  major,  ilie  Deus  minor.  Jaro 

nescio  quid  paganum  redolet :  cum  cbristiano  me  lo- 

qui  arbitrabar.  Si  est  Deus  major,  et  est  Dcus  minor ; 

duos  deos  colimus,  non  unum  Deum.  Quare,  inquit? 

et  tu  non  duos  deos  dicis  aBquales  sibi?  Hoc  egonon 

dico  :  aequalitatem  enim  istam  sic  iatelligo,  nt  ibi  in- 

telligam  ctiam  individuam  charitatem  ;  et  ai  indivi- 

duam  charilatem  i,  perfectam  unitatem.  Si  enim  cha- 

ritas  quam  misithominihns  Deus,de  muliis  hominum 

cordibus  facit  cor  unnm,  et  multas  hominom  animas 

facit  animam  unam,  sicut  de  credentibus  seseque  in- 

viccm  diligentibusscriptumestin  Actibus  Apostolo- 

rum,  Erat  illis  aniwauna^etcorunum  in  Deum  (i4rt.iv, 

32^ :  si  ergo  anima  mea  et  ani  ma  tua,cum  idem  sapimus 

nosqae  diligimus,  fit  aoima  una :  quanto  magis  Pater 

Deus  et  Filius  Deus  in  fonte  dilectionis  Deus  unas  est? 

5.  Verum  ad  heo  verba,  quibus  commotum  eat  oor 

tuum,  intende,  et  recole  mecum  quod  de  Verbo  r^ 

quirebamus.  Jam  tenemus,  Deus  erat  Verbum :  ad- 

jungo  aliud,  quia  cum  diiisset,  Hoc  erai  in  prindpio 

apud  Deum^  continuo  subjeoit  Evangellsta,  Omnia  per 

ipsum  facta  sunt.  Nunc  te  quasrendo  exagito,  nanc  te 

conlra  te  moveo,  et  te  contra  te  interpello :  tene  tan- 

tum  memoriter  ista  de  Verbo,  quia  Deus  erat  Verbum, 

et  omnia  per  ipsum  facta  sunt,  Audijamverba  quibas 

commotus  es,  ut  minorem  diceres  Filium,  oempe 

quia  dixit,  Non  potest  Filius  a  se  facere  quidquam,  nisi 

quod  viderit  Patrem  fadentem.  Ita,  inqnit.  Expone  hoc 

mihi  paululum  :  sic,  quantum  opinor,  intelligis,  quo- 

niam  quasdam  facit  Pater,Filiusautemattendit  qaem« 

admodum  faciat  Pater,  ut  possit  et  ipse  ea  facere 

quas  viderit  Patrem  facientem.  Dnos  quasi  fabros  eon- 

stituisti :  ita  Patrem  et  Filium,  ut  etiam  magistrum 

et  discipulum,  quomodo  solent  patres  fabri  docere 

fllios  suos  artem  suam.  Ecce  descendo  ad  carnalem 

sensum  tuum,  ita  interim  cogito  ut  tu  :  videamas  ai 

cogitaiio  haec  nostra  inveniat  exitum  secundum  illa 

qus  Jam  de  Verbo  pariter  locuti  sumus  pariterque 

sentimus,  quia  Deus  Verbum,  et  omnia  per  ipsum  /a- 

cta  sunt.  Pone  igilurPatrem  tanquam  fabrum,  qaa- 

dam  opera  faoientem,Filiumautem  tanquam  discipu- 

lum,  qui  non  potest  facerequidquam,  nisi  quod  viderii 

Patrem  facientem :  intenditenim  quodammodo  in  ma- 

nus  Patris,  ut  quomodo  viderit  eum  fabricare,  sic  et 

ipse  talealiquid  fabrlcet  in  operibus  suis.  Sed  Pater 

iete  omnia  ilta  quae  facit,  el  vultut  attendat  eum  Fi- 

iius  et  talia  et  ipse  faciat ;  per  quem  facit  *  ?  Eia  nano 

est  ut  adsis  sententiaBtuao  priori,  quam  mecum  reoea* 

suisti  mecumqne  lenuisli,  quia  inprincipio  Verbum,  et 

apud  Deum  Verbum,  et  Deus  Verbumj  et  omnia  per 

ipsum  facta  sunt.  Tu  ergo  cum  mecum  tenueris  qaia 

per  Verbum  facta  sunt  omnia ;  rorsum  carnali  sapore 

et  puerili  molu  facis  tibi  in  animo  Deum  facientem,  et 

Verbum  attendentem,  ut  cum  fecerit  Deus,  faciat  et 

Verbum.  Quid  enim  facit  Deus  praeter  Verbum  ?  Si 

enim  facit,  oon  omnia  per  Verbum  fictasunl ;  perdi- 

1  DuodeciiD  Mts.,  et  sic  individuam  oharitfitem, 

3  Lov.  Bio  habent  hanc  locam  :  Sed  Pater  iste  omnia  ii/a 

'quM  fadty  vultut  altendat  emm  FUius  et  talia  et  ipsefaoiai, 

^per  quem  faoii.    M. 


ii 


mmmmmM 


1«39 


IN  JOANNIS  EYANGELIUM,  S.  AUGDSTINI 


1540 


disti  quod  teDebas :  ni  autem  omnia  per  Verhum  facta 
BUiit,  corrige  quod  male  iuteliigebas,  Fecit  Pate.r,  et 
non  fecit  nisi  per  Verbum:  quomodo  attendit  Ver- 
bum, ul  videat  Patrem  facientem  sine  Verbo,  quoi si- 
militer  faciat  Verbum  ?  Quidquid  lecil  Pater,  per 
Verbura  fecit :  aut  falaum  est.  Omnia  per  ipsum  facta 
sunl,  Sed  verumest,  Omniaperipsumfacta  sunt.  Parura 
forlaase  tibi  videbatur?  Et  sine  ipso  factum  est  nilnL 

6.  Reoede  ergo  ab  ista  carnis  prudentia,  et  qusera- 
IDU8  quemadmodum  diotum  sit,  Non  potest  Fitiiu  a  se 
farere  quidquamt  nisi  quod  viderit  Patrem  facientem, 
QusramuB,  si  digni  eumus  qui  apprebendamus.  Pa- 
teor  enim,  magna  reseet,  ardua  omnino,  videre  Pa- 
trem  faoientem  perFilium,  nonsingula  opera  facien- 
tem  Patrem  et  Filium  *  sod  quodlibet  opusPatrem  per 
Filiam,  ut  nulla  opera  fiant  vel  a  Paire  sine  Piiio, 
yel  a  Filio  eine  Patre:  quia  omnia  per  ipsum  facta 
#MfU,  etsineiptofactum  estnihil.  QuibuA  in  fuodamento 
fldeifirmissinecon8titutiB,jamqualeest  videre,  quia 
nm  potest  Filius  a  se  facere  quidquam,  nisi  quod  viderit 
Fatrem  facientm^QuteTlSf  utopinor,  nosse  Pilium  fa- 
oientem  ;  qusere  prius  nosse  Pilium  viiientem.  Certe 
•nim  quid  ait  ?  Non  potest  Filius  a  se  facere  quidquamt 
nisi  quod  viderit  Palrem  facientem.  Intende  quod  dixit, 
nisi  quod  viderit  Patrem  facientem  .Precedit  visio,  et 
■equitur  affectio  :  viJet  enim  ut  faciat.  Tu  quid  quoe- 
risjamnoase  quomodo  faciat,  dum  nondum  scias 
quomodo  videat?  Quid  curris  ad  id  quod  posierius 
est,  relicto  quod  prius  est?  Videntem  se  dixit  et  fa- 
cientem  ;  noo,  facientem  et  videntem  :  quia  non  po^ 
Ust  a  se  facere  quidquam,  nisi  quod  viderit  Patrem  fa- 
eientem.  Vis  ut  explicem  libi  quomodo  faciat  ?  Tu  mihi 
explioa  qoomodo  videat.  8i  hoc  tu  explicare  non  po- 
tesi  neo  ego  illud :  si  hoc  tu  percipere  nondum  es 
idoneus,  nec  ego  illud.  Uterque  ergo  uostrum  quaerat, 
nterque  pulset,  ut  uterque  accipere  mereatur.  Quid 
quasi  doctus  caiumniaris  iudoclo  ?Ego  ad  faciendum, 
tu  ad  videndum,  ambo  indocli  a  magistro  queramus, 
non  in  schola  ejus  pueriliter  ligitemus.  Tamen  simul 
jam  didicimus  quia  omnia  per  ipsum  facta  sunt,  Ergo 
manifestum  est  quia  non  alia  opera  facil  Paler,  que 
videat  Filius,  ut  ipse  faciat  similia  :  sed  eadem  opera 
faoit  Paterper  Filium,  quia  omnia  per  Verbum  facta 
Bunt.  Jam  quomodo  faciat  Deus  quis  novit?  Non  dico 
quomodo  fecerit  mundum,  sed  quomodo  fecerit  ocu- 
lom  tnum,  oui  carnaliter  inherens,  visibilia  invisibi- 
libua  comparas.  Talia  enim  de  Deo  cogitas,  qualia  his 
oculisvidereconsuesti.  Si  autem  istisoculisvideri  pos- 
set  Deus,  non  diceret,  Beatimundocorde,  quiaipsi  Deum 
videbuut  (Malth.  v,  8).Ergo  habes  oculum  corporis  ad 
videndumfabrum,Bednondumhabesoculumcordisad 
videndum  Deum :  ideo  quod  soles  viderein  fabro,  trans- 
ferre  vis  ad  Deum.  Pone  in  terra  terrena,  sursum  cor. 

?•  Quid  ergo,  charissimi  ?  explicaiuri  sumus  nos 
quod  interrogavimuB,  quomodo  videat  Verbum,quo- 
xnodo  Pater  videatura  Verbo,  quid  sitvidere  Verbi? 
Non  sum  lam  audax,  tam  temerarius,  ut  hoo  explica- 
re  poilicear  et  me  et  voa :  utcumque  snapicor  modu- 

i  Pierique  MN..nofi  singuki  opera  fadenie  Patre  et  Pilio. 


lum  vestrum,  novitameo  meum.  Si  ergo  plxeet,  non 
diutiusimmoreuiur,  percurramu8leotioiiem,etvidea- 
muB  verbisDumini  turbaricordacarnilia;  ad  tioctur- 
bari,  ne  in  eo  quod  teuent  remaneunt.  Exiorqueatur 
tanquam  pueris  ludicrum  nescio  quid,  quo  se  malo 
avocant,  ut  possint  inseri  utiliora  grandioribus^  ut 
possint  proficere  qui  repebaot  in  terra.  Surge,  quere, 
suspira,  anhela  desiderio,  et  ad  clausa  pulsa.  Si  au- 
tem  nondum  desideramus,  nondum  inhiamus,  non- 
dumsuspiramus,margaritasi|uibu8Cumqueprojecturi 
euinus,  aut  margariias  qualescumque  nos  ipsi  inven- 
turi  sumus.  Moverim  ergo,  oharissimi,  desiderium  in 
corde  vestro.  Mores  perducunt  ad  inlelligentiam  :  ge- 
nus  vitasperducit  ad  genus  vits.  Alia  vita  terrena, 
alia  vita  ccBlestis ;  alia  vita  pecorum,  alia  vita  homi- 
num,  alia  vita  Angelorum.  Vita  pecorum  terrenis  vo- 
luptatibus  asstuat,  sola  terrena  conquirit,  iu  ea  prona 
atque  projecta  est :  vita  Angelorum  sola  coBlestis  :  vita 
hominum  media  est  intcr  Angelorum  ei  pecorum.  Si 
vivit  homo  secundum  carnem,  pecoribus  comparatur: 
si  vivil  secundum  spiritum,  Angelis  sociatur.  Quando 
secundum  spiritum  vivis^  quaere  etiara  in  ipsa  ange- 
lica  vita  ulrum  parvus  an  grandis  sis.  Si  enim  adhuo 
parvus  es,  dicunl  tibi  Angeii :  Cresce ;  no8  panem 
manducamus,  tu  lacte  nutrire,  lacte  fidei,  ut  perve- 
nias  ad  cibum  speciei.  Si  autem  adhuc  inhiatur  sordi- 
dis  voluptatibus,  si  adbuc  fraudes  cogitantur,  si  men- 
dacia  non  vitantur,si  mendaciaperjuriis  cumulantur ; 
tam  immundum  cor  audet  dicere,  Explica  mihi  quo- 
modo  videt  Verbum  ;  etiam  si  possim,  etiam  si  ego 
jam  videam  ?  Porro  autem  ei  forte  ego  non  sum  in  his 
moribus,  et  tamenabistavisionelongeBum^quantum 
ille  qui  nondum  isio  superno  desiderio  rapitur,  terre- 
nis  desideriis  prsgravalus?  Multum  interest  inter 
aversaniem  etdesiderantem  :  et  iternm  multum  inter- 
est  inter  desiderantem  et  fruentem.  Vivis  nt  pecora, 
aversaris  :  Angeli  perfruuntur.  Tu  autem  si  uon  vivis 
ut  pecora,  jam  non  aversaris  :  dcBideras  aliquid,  et 
non  capis;  inchoasti  ipso  desiderio  ? itam  Aogeiomm. 
Grescat  in  te,  et  perGciatur  in  te  ;  et  capias  hoc  non  a 
me,  sed  ab  illo  qui  et  me  fecit  et  te. 

8.  Tamen  non  utcumque  nos  dimisit  etDomious, 
qui  voluit  intelligi  quia  in  eo  quod  dixit,  Non  polesl 
Filius  a  se  facere  quidquam^  nisi  quod  viderii  Patrem 
facientem,  non  aiia  opera  Pater  facit  que  videat 
Filius,  et  alia  PiliuB  cum  viderit  Patrem  facientem  ; 
sed  cadem  opera  ipse  et  Pater  et  FiiioB.  Secutus 
enim  ait :  Qusecumque  enim  itle  fecerit^  hxe  et  Fi-- 
lius  similiter  facit.  J!^on  cum  ille  fecerit,  alia  Filius 
similiter  facit ;  eed  qumcumque  iUefecerit^  hssc  el  Fi- 
lius  similiter  facit.  Si  hec  facit  Filius  qu8B  feoeritPa- 
ter,  per  Filium  facit  Pater  :  si  per  Fiiiom  facit  que 
facit  Pater,  non  alia  Pater,  alia  Filiua  facit;  aed  ea- 
dem  opera  sunt  Patris  et  Filii.  Et  quomodo  eadem 
facit  et  Filius  ?  Et  eadem  et  itmt/tter.  Ne  forte  eadem 
sed  dissimiliter :  Eadem,  inquit,  et  simiiiler,  Et  qoo- 
modo  posset  eadem  non  similiter?  Accipite  exemplum, 
quod  puto  ad  vos  non  sit  grande :  cum  Bcribimus  lit- 
teras,  facit  eas  primo  cor  noBtrum,  et  deinde  man. 


1541 


TRACTATU8  XVIII.  CAPUT  V. 


1541 


jdoslrt.  Certe  uode  omDes  acelamastis,  nisi  quia  co- 
gnovi6liB?(^rtumestquod  dixi,  et  manifeBlum  omni- 
bus  nobis.  Lilter»  flont  primo  a  cordo  nostro,  deinde 
a  corpore  noBtro;  manus  servit  imperanti  cordi,  eas- 
dem  iitteras  faoitet  coret  manuB  :  numquidaliasoor 
alia8manu8?Eaademquidem  facit  manus,  sed  non  si- 
miliier  :  cor  enim  nostrum  facit  eas  intelligibiliter, 
manos  aotem  viBibiliter.  Ecce  quomodo  fiunt  eadem 
dissimiliter.  Unde  parum  fuit  Domino  dicere,  QuX' 
cumque  Pater  fecerii^  hxe  ct  Filius  facii^  nisi  adderel, 
et  similiter.  Quid  si  enim  hoo  modo  intelligeres  quo- 
modo  quacumque  cor  facit,  haBC  el  manus  facit,  sed 
Don  similiter  ?  Hio  vero  addidit,  h3ee  et  Filius  similiter 
/aeit.  8i  et  h«c  facit,  et  similiter  facil,  ezpergiscere, 
■Iringalur  Judaus,  credat  ChriBtianus,  convincatur 
hereticua ;  sqoalis  est  Patri  Filius. 

9.  Paier  enim  diligit  Filium^  et  omnia  demenstrai  ei 
qum  ipse  faeii  (Joan,  v,  20).  Ecce  esl  illud,  demon- 
sirai,  Demonsirai  quasi  cnt  ?  Utique  quasi  videnti.  Re- 
dimus  ad  id  quod  ezplicare  non  possamus,  quomodo 
Verbum  videat.  Ecoe  homo  factus  est  per  Verbum  ; 
ted  homo  faabet  ocuIob,  habet  aures,  habet  manus, 
diversa  membra  in  eorporo  :  per  oeulos  potest  videre, 
per  aures  potest  audire,  per  manns  operari ;  diversa 
membra,diversamebmrorum  ofOoia.Nonpotest  illud 
membrum  quod  poleat  altemm  :  tamen  propter  cor- 
poria  unitatem,  oculos  et  sibi  et  aori  videt,  et  aoris 
sibi  61  oculo  oudit.  Numquid  tale  aliquid  in  Verbo  ar- 
bitrandum  est  esae,  quoniam  omnia  per  ipsum  ?  Et 
dixit  Scriptura  in  Psalmo,  InieltigHe^  qui  insipienies 
estis  in  popuio  ;  ei  siuUi^aliquando  sapite,  Qui  planiavit 
aurem  non  audiet  faui  qui  finxit  ocutum  non  considerai 
(Psai.  xcni,  8,  9)  ?  Si  ergo  finzit  oculum  Verbum, 
quia  omnia  por  Verbum ;  si  plantavit  aurem  Verbum, 
quia  omoia  per  Verbom  :  non  pos8umu8dicere,Non 
audit  Verbom,  non  videt  Verbum  ;  ne  objurget  nos 
Psalmus,  et  dicat,  Stuliij  aliquando  sapiie,  Itaque  si 
aodit  Verbum  et  videt  Verbum,  audit  Filius  et  videt 
Filius  :  numquidtamen  et  in  ipso  diversis  loeis  quffi- 
situri  somus  ocalos  et  aures?  Aliunde  audil,  aliunde 
videt;  et  auris  ejus  non  potestquod  ocalos,  et  ooulas 
non  potest  quod  potesl  auris  ?  An  totus  ille  visus  est, 
et  (otas  auditus  ?  Forteita:  imo  non  forte,  sed  vere 
ita ;  dum  tamen  et  ipsum  ejus  videre,  et  ipsam  ejus 
audire,  ionge  alio  modo  quam  nostrum  sit.  Et  videre 
et  aadire  simul  in  Verbo  est,  neo  aliod  est  ibi  audire, 
et  aiiud  videre  ;  aed  audilus  visos,  et  visos  auditus. 

10.  Et  nos  qoi  aliler  audimus,  aliter  videmos,  hoo 
onde  novimus  ?  Redimus  forte  ad  nos,  si  non  sumus 
prcvaricatores,  quibus  diotum  est,  Redite,prxvarica- 
tores^ad  eor  (Isai.  XLVf,  8).  Redite  ad  oor:  quid  itie 
avobiSy  et  peritis  czvobi8?quid  itissolitudinisvias? 
Srratis  vagando ;  redite.  Quo?Ab  Dominum.  Cito- 
est '  :  primo  redi  ad  cor  tuum,  exsnla  te  vagaria  fo- 
ris  ;  teipsam  non  nosti,  et  qusris  a  qao  factus  es  : 
Rediy  redi  ad  oor,  tolle  te  a  corpore  :  corpus  tuum 
habitatio  tua  e8t ;  cor  taam  aentit  etiam  per  corpas 

>  Lov.f  ed  Dominum  eUo;  omisBO,  est,  quod  cnterl 
codieas  habant 


taum  :  sed  oorpus  tuum  nonquodcortuam;dimitte 
et  corpusinum,  rodi  ad  cor  tuuui.  Incorporetuoin- 
veniebas  alibi  ocuios,  alibi  aures  :  in  corde  tuo  num- 
qaid  hoo  invenisP  An  in  corde  tuo  non  habesaurea? 
De  quibus  ergo  Dominus  dicebat,  Qui  habet  aures  au- 
diendi,  audiiit  (Luc,  viii,  8)  ?  An  io  oorde  non  habes 
ooulos?  Unde  dicit  Apostolos,  Illuminatos  ocutos  eor^ 
dis  vesiri  (Ephes.  1,  18).  Redi  ad  cor;  videibi  quid 
sentias  forte  de  Deo,  quia  ibi  est  imago  Dei.  In  inte- 
riore  homine  habitat  Christus  (Id.  iii,  i6,  17),  in  in- 
teriore  homine  renovaris  ad  imaginem  Dei,  in  imagfne 
sua  cognosce  auctorom  ejus.  Vide  quemadmodum 
omnes  corporie  sensus  cordi  iotro  nuntientquid  sen- 
serint  foris :  vide  quam  multoB  ministros  habent  anus 
interior  imperator,  et  quid  apud  se  etiam  sine  hl8  mi» 
Jiistris  agat.  Renuntiant  oculi  cordi  alba  et  nigra ;  re- 
nantiant  aures  eidem  cordi  canora  et  dissona ;  renan* 
tiant  nares  eidem  cordi  odora  et  putentia  ;  renuntiat 
guBtus  eidem  cordi  amaraet  dulcia ;  renantiattaotas 
eidem  cordi  lenia  et  aspera  :  renuntiat  et  aibi  ipsam 
corjusta  et  iojusta.  Cor  toum  et  videt  etaodit,  at 
cstera  sensibilia  dgudical ;  et  quo  non  aspirantcor- 
poris  sensuB,  Jnsla  et  injusta,  mala  et  bonadiscemit. 
O^^tende  mihl  ooulos,  aures,  narescordiBlui.  Diversa 
Bunt  qua  ad  cor  tuum  referuntur,  et  diversa  ibi  mem- 
bra  non  Invoniuntar.  In  carne  tua  alibi  audis,  alibi  vi- 
des :  in  corde  too  ibi  aodis,  ubi  vides.  Sihoo  imago» 
quanto  potentius  illecujus  imago?Ergoet  audit  Fl- 
iius,  et  videt  Filius,  et  ipsa  visio  et  audito  Filios  :  et 
hoo  est  illi  audire  quod  esse,  et  boc  est  illi  videre  quod 
esse.  Tibi  non  booest  videre  quod  esse  :  quiaet  bi  per- 
das  visum,  potes  esse ;  et  si  perdas  auditum,  potes  esse. 
11.  Putamusne  pulsavimus?  Erectum  est  aliquid 
in  nobis  quo  vel  tenuiter  suspicemur  unde  lumen 
veniat  nobis  ?  Puto,  fratres,  quia  cum  loquimar 
ista,  et  cum  meditamur,  exerccmus  nos.  Et  cumexer- 
cemus  nosin  ipsis,  et  rursus  quasi  reflectimur  pon- 
dere  nostro  ad  ista  cooBueta,  tales  snmas  quales  lip- 
pientes,  cum  producuntur  ad  videndum  lumen,  ai 
forte  antea  visum  omnino  non  babebanl,  et  incipinnt 
eumdumvisum  per  diligentiam  medicoromutcumqne 
reparare.  Bt  cum  probare  vult  medicus  quantum  sa- 
lutis  eis  accesserit,  tentat  eis  ostendere  quod  videre 
desiderabenl,  et  non  poterant  cam  csaci  esaent :  et 
redeunte  jam  utcumque  aoie  oculorum,  prodncuntar 
ad  lucem ;  et  cum  viderint,  fulgore  ipso  reverberan- 
turquodammodo,etrespondentmedicodemon8tranti, 
Jam  Jam  vidi,  sed  viderenon  possum.  Quid  ergo  facit 
medicus?  Revocat  ad  solila,  et  addit  collyriom,  ut  ad 
illad  quod  visum  e8t,etvideri  oon  poluit,  desiderium 
nutriai,  et  ex  ipso  desiderio  caretur  plenius ;  et  si 
qua  mordacia  reparandnsanitati  adhibentur,  fortiter 
ferut,ut  amore  illius  lucis  acceneus  dicat  sibi :  Qnando 
erit  ut  illudflrmis  ocolie  videam,  qaod  saoolis  infir- 
misque  non  potui?Urgetmed{cnm,et  rogat  atcuret. 
Er^,  fratres,  si  forte  tale  aliquid  factum  estin  cordi- 
bus  vestris,  si  utcumque  erexistie  cor  vestrum  ad 
videndam  Verbum,  et  ipeius  lace  reverberati  ad  so- 
iita  reoidistis;  rogate  medicum  ut  adhibeat  collyria 


1548 


IN  JOANNIS  fiYANGRLIUM,  8.  AUGUSTINI 


I5U 


mordaoia,  prsoepla  juBtitiaa.  Est  qaod  videas,  sed 
noQ  est  uade  videas.  Noa  roihi  anteaorcdebas  quia 
est  quod  videaa  :  duce  quadam  ratione  adductus  es  : 
propinquasti,  iatendisli,  palpitasti,  refugisti.  Scia 
oerte  esse  quod  videasi  sed  idoneum  non  te  esse  qui 
videas.  Ergo  ourare.  Quaesuatcoll^^ria?  Nulimeatiri, 
noli  perjurare,  noli  adulterare,  noli  furari,  nolifrau- 
dare.  Sed  consuesti,  etcumaiiquo  doloreaconsuetu- 
diae  revocaris  :  boc  est  quod  mordet,  sed  saoat.  Nam 
dico  tibi  iiberius,  ex  timore  et  meo  et  tuo :  si  curari  dea- 
titoria,  etesBeidoaeusad  perfrueadum  baclacenegle- 
xeri8,valetudino  ocuiorum  tuorum;  teaebras  amabis; 
et  amaado  tenebras,in  tenebris  remanebis ;  et  remanen- 
do in  tenebris,  etiam  in  leoebras exteriores  projicieris  : 
ibi  erit  fletus  et  stridor  deatium  {MaUk,  xxii,  13).  Si 
nibil  in  te  faciebat  amor  lucis,  faciat  timor  doloris. 
12.  Sufncienter  me  locutum  arbitror,  et  lectionem 
tamen  evangelicam  ooa  fiaivi  :  si  dicam  reliquaoae- 
rabo  voB,  et  timeo  ne  eliam  quod  haustum  est  eCfun- 
datur ;  sufflciaat  ergo  iata  Gbaritati  vestrae.  Debitores 
Bumua,  oon  nunc,  scd  sempcr  quamdiu  vivimus ; 
quia  propter  vos  vivimus.  Verumlamen  vitam  aostram 
istam  ioQrmam,  laboriosam,  periculoBam,  ia  boc 
muodo  cooBO  lamiai  beae  viveodo,  nolite  nos  contri- 
Btareetatterere  malismoribuBveBtriB.Gum  eairaofTen* 
dimur  mala  vita  vestra,  si  refugiamusa  f  obis,  etsepare- 
muBnos  a  Tobis,  et  ad  voB  noo  accedamu8;aonnecon- 
queremiai,eldicetis:Et8i  laaguebamuB,curaretis;etBi 
infirmabamur,  visitaretis?  Ecce  curamua,  ecce  visita- 
mns  sed  non  nobis  fiatquomodoaudiBtisabApostolo, 
Timeo  ne  sine  eama  laboraverim  in  vos  *  (Qalat.  iv,  11). 

TRACTATUS  XIX. 

Ab  eo  quod  scriptum  esi,  Non  potest  a  se  Fiiius  facere 
quidquam,  nisi  quod  viderit  Patrem  facientem  *,  us- 
que  ad  id,  quia  aoa  qusro  voluatatem  mearo,  eed 
voluatatem   ejus   qui   misit  me.  Cap  v,  j^  .  19-30. 

1.  Sermonepristino,  quaotum  noslrum  movitaffec- 
tum  et  iatelligeadi  paupertatem,  locuti  sumus,  ex 
occasione  verborum  evangelicorum,  ubi  scriptum 
eat,  Non  potest  FiUun  a  se  facere  quitiquam^  nisi  quod 
viderit  Patrem  fatieniemy  quid  sit  videre  Pilii,  hoc 
est,  videre  Verbi,  quid  Filius  Verbum  :  et  quia  per 
Verbum  facta  sunt  omoia,  quomodo  poBsit  iaieliigi 
quod  videat  FiliuB  primo  Patrem  facioatem,  tunc 
demum  et  ipse  faciai  que  facta  conspexerit ;  cum 
Paler  oibil  oiai  per  Filium  fecerit.  Omnia  enim  per 
ipsum  facta  sunt,  et  sine  ipso  factum  est  nihil.  Non 
tameo  expiicatum  aliquid  diximus ;  Bed  quia  neo 
expiioatum  aliquid  intelleximuB.  Aliquando  quip- 
pe  Bcrmo  deOcit,  ubi  etiam  iatelleotuB  proficit ; 
quaodo  magis  aermo  patitur  defeotionem,  quando  in- 
telieotuB  non  habet  perfeotionem  ?  Nuncitaque,  quan- 
tum  Domiausdonat,  breviterpercurramus  lectionem, 
et  vel  hodie  expleamnB  debitum  pensum.  Si  quid 
forte  remanserit  vei  temporis  vel  virium,  retraclabi- 
mus,  81  potuerimuB  (quantum  et  a  nobiB  ct  apud  vob 
fieri  potest),  quid  aitvidere  Verbi,  quid  demoostrari 

i  Uv.,  in  voMt.  EdiU  alu  et  Msf.,  in  vos;  juxU  gnBcom. 


Verbo.  Omnia  quippe  dicta  BUnt  hic,  qQs  si  intelli- 
gantur  Becundum  humanum  sensum  oarnaliter,  nibil 
aliud  nobis  facit  anima  pleoa  phantaBmatis,  niBi 
quasdam  imagioeB  velut  duorum  homioum  Patria  et 
Filii,  uoiuB  OBtendeotiB ;  alterius  videntiB  ;  unius  lo- 
quentis,  alterius  audientia  :  quas  omnia  idola  oordiB 
Bunt ;  que  si  jam  dejecta  sunt  de  templis  Bui8,quanto 
magis  dejicienda  sunt  de  pectoriboB  christianiB  ? 

2.  Non  polesty  inquit,  FHius  a  se  facere  quidquam 
nisi  quod  viderit  Patrem  faeientem.  Venim  eet  hoc, 
tenete  hoo  :  dum  tameo  non  amittatis  quod  in  ipBius 
Evangelii  exordio  teouiBtis,  quia  in  principio  erat 
Verbum,  et  Verbum  erat  apud  Deum,  et  Deus  erat 
Verbum:  et  prscipue  quia  omnia  per  ipsum  faetasunt 
{Joan,  I,  1,  3).  Quod  ounc  eoira  audistiB,  conjangite 
illi  auditui,  et  utrumque  coneordet  in  cordibuB 
vestris.  Sic  itaque  non  potest  Filius  a  se  facere  quid^ 
quamf  nisi  quod  viderit  Palrem  facientem,  ut  tamen 
Pater  ea  qus  facit  non  faciat  nisi  per  Filiam,  qoia 
FiliuB  est  ejus  Verbum  :  et  u  in  principio  erat  Ver- 
bum,  et  Verbum  erat  apud  Deum,  et  Deus  erat  Ver- 
bumy  »  et  c<  omnia  per  ipsum  facta  sunt.  Quecumque 
eoim  iile  fcoerit,  haec  et  Fiiius  similiter  facit :  »  non 
alia,  sed  b»o ;  nec  disBimililer,  sed  similiter. 

3.  Pater  enim  diligit  Fitium,  et  omnia  demonstrai  ei 
quac  ipse  facit,  Ad  hoc  quod  supra  dixit,  ittit  quod  vt- 
derit  Patrem  fadentem,  videtur  pertinere  et  quod 
omnia  demonstrat  ei  quse  ipse  facit.  Sed  si  Pater  de- 
monstrat  quae  facit,  nec  Filius  potest  facere  nisi  Pater 
demonstraverii,  Paterque  demoustrare  non  poteat 
nisi  fecerit;  consequenB  erit  ut  non  perFilinm  faciat 
omnia  Pater :  porro  ai  fixum  atque  inconcoBsum  te- 
nemuB  quia  per  Filium  omnia  Paterfaoit,  antequam 
faciat,  demonstrat  Filio.  Nam  si  Pater  eam  fece- 
rii  demonstrat  Filio,  ut  Filius  demonstrata  faciat 
quffi  demooBtrata  jam  factaaunt;  aliquid  procoi  du- 
bio  Pater  sine  Filio  facit.  Sed  ooo  facit  Pater  aliquid 
sioe  Filio,  quia  Filiue  Dei  Verbum  Dei  est,  etomnla 
per  ipsum  facta  sunt.  Remanet  igitur  fortasse  nt  qua 
Pater  facturus  est,  demoostret  facieoda,  ut  per  Fi- 
iium  siot  facta.  Nam  si  FiliuB  ea  facitque  Pater  faota 
demonBtrat;eaqusPater  factademonstrat,  oon  utique 
perFilium  fecit.  Monsirari  enim  non  pofsenl  Fiiio  nisi 
facta ;  facere  Filius  non  po8set,nisi  mooBtraia  :  ergo 
sine  Filio  facta. Sed  ?erum  est,  Omniaper  ipsum  facta 
sunt :  ergo  antequam  facta,  mooBtrata  sont.  Sed  hoo 
diximu8diCferendumes8e,qoo  redeoodumsitpercurBa 
lectioae,  8i,ut  diximuB,aliquid  vel  temporis  vel  viriam 
nobis  remaoBerit,  ad  ea  qas  diatulimuB  retractanda. 

4.  Amplius  audite  et  difficiliuB:  Et  majora  hiSf 
inquit,  demonslrabit  eiopera,  ut  vos  miremini.  Majora 
his  quibuB  majora?  Facile  occurrit,  iiB  qaas  modo 
aadiBtiB,curatiouibuB  langoorumcorporaliQro.De  isto 
enimqui  triginta  et  octo  anaoB  habebai  io  inflrroitate, 
et  ChriBti  verbo  saoatus  est,  nata  eat  hujuB  occaBio 
totii  sermonie  :  et  propter  hoc  Dominus  dicerepotail : 
Majora  his  demonstrabit  ei  opera,  utvos  miremini.  Sunt 
eniro  opera  majora  quam  ista,  et  demonatrabit  e« 
Pater  Filio.Non  demonstravit,  tanquam  depreterito ; 


1545 


TRACTATDS  XIX.  CAPUT  V. 


1546 


86d  dmomtrabU^detuiuTo,  hoc  est,  demonstraturus 
esL  Ruraaa  difnciiis  oritur  quasstio.  Est  enim  aliquid 
apad  Palrem  quod  Filio  noDdum  demoastratu  meit?  est 
aliquidapodPatramquodadhoc!atebatFiliom,quaDda 

iata  Filiua  loqoebatar?  Si  euim  demonstrabUy  hoceat, 
demoaatratorud  est ;  aondum  demonstravit ;  et  Filio 
toncdeinonatraturuseat,  quandoetiatiaisequiturenim 

iU  vos  mireminL  Ei  hoc  difflciie  est  videre,  quomodo 
taaqoamtamporaliterFiliocoaeternoaliquademonstrat 

«Ceraus  Pater,  omaia  scienliquffisunt  apud  Patrem. 
5.  Qun  8unt  tamen  illa  majora  T  Hoc  enim  forte 
lacile  eat  inteUigere.  Sieut  enim  Paier,  inquit,  suscital 
mortuos,  et  vivificat;  sic  et  Fdius  quos  vult  civtficat. 
Majora  ergo  sunt  opera morluos  auscitare,  quani  lan- 
guidoB  aanare.  Sed  sicut  suseitat  Pater  mortuos  et  vi- 
vificai,  iic  ei  Pilius  quos  vult  vivificat.  Alios  ergo  Pater, 
alioe  Filiua  ?  Sed  omnia  per  ipsum :    ipsos  itaque 
FilioB,  quoa  et  Pater ;  qoia  non  alia,  nec  aliter,  sed 
kre  ei  Filiui  smiliter  facit.  Ita  plane  intelligendum 
eet,  et  ita  tenendum  :   sed  mementote  quia  Filius 
quospult  vUnficat.  Tenete  hia  ergo  non  solum  pote- 
atatein  Filii,  verum  etiam  voluntatem.  Et  Filius  quoa 
vuUTivificai,  el  Pater  qooa  vult  viviflcat;  et  ipaoa 
Filiaa  qooa  et  Pater  :  ac  per  hoc  eadem  Patris  et  Filii 
et  potestaa  eet  et  voluntaa.  Quid  est  ergo  quod  sequi- 
tor  ?  Heque  enim  Pater  judicai  qusmquam,   sed  judi- 
dum  omne  dedit  Filio,  ut  omnes  honorifirent  Ft7tum, 
sieui  konorifieant  Patrem  :  quod  ita  subjunzii,  tan- 
qoam  rationem  redJenasuperioris  seotentiiP.  Multum 
movet»  iatenti  eetote.  Filiua  qoos  volt  viviflcat,  Pater 
quoe  vo!t  viviflcat :  Filius  suscital  mortuos,  sicut 
Pater  eoacilat   mortuos.  Neque  enim  Pater  judicat 
qmemquam,  Si  injudicio  8U8cilandisuntmortui,quo- 
modo  Pater  auacitat  mortuos,  ai  noo  Judicat   quem- 
qoam  ?  Omne  qoippe  judicium  dedtt  Filio.  In  illo  au- 
tem  Jadicio  Buacitantur  mortui ;  et  resurgunt  alii  ad 
vitmm,  alii  ad  posnam  :  quod  totum  si  Filius  facil, 
Pater  autem  ideo  non  facit,  quia  Pater  non  judicat 
quemguam,  sed  omne  judicium  dedit  Filio,   contra- 
riom  videbitur  ei  quod  dictum  est,  Stcut  Pater  ituct-. 
tat  mortuos  et  vivifieat,  sic  et  FUituquos  vult  vivificat. 
Simol  ergo  auacitant.  Si  simul  suscitant,  simul  vivi- 
ficaol.  Simul  ergo  judicant :  quomoilo  itaque  verum 
est,  Neque  enim  Pater  judicat  quemquam,  sed  omne 
jtUieimm  dedit  Filio  ?  Moveant    interim    proposita 
qo«8tiones,  prttalabit  Dominua  ut  solotaB  delectent. 
Ita  eet,  fratres  ;  omnis  quaesiio  nisi  inleotum  fecerit 
propositm,  non  delectabit  exposita.   Sequatur  ergo 
ipae  Dominoa,  ne  forte  in  iis  qua  subnectit,  aperial 
Beaiiqoantum.  Subtezit  enim  nobilo  lucem  suam;  et 
diffloile  eat  aquil»  more  volare  auper  omnero  nebu- 
lamqua  tegitor  omnis  terra  (Eccti.  xxiv,  6),  et  videre 
in  verbia  Domini  sincerisBimam  iucem.  Neforleergo 
eoloreradiorom  aaorom  discutiat  caliginem  noBtram, 
et  aJiquaatom  se  ia  conaequentibus  aperire  dignetur, 
dilatia  istis  sequeniia  videamus. 

6.  Qui  non  konorificat  Fitium,  non  honorificat  Patrem 
qui  mitU  illum.  Hoo  verum  eat  et  planum  eal.  Omne 
qaippe  puUdum  dedit  Fiiio,  sicut  supra  dixit,  ut  om- 

Pataou  XXXY. 


ne$  honorificent  Filium,  sicut  honorificant  Patrem. 
Quid  8i  inveaiuntur  qui  Patrem  honoriflcanl»  et  non 
honoriflcant  Filium  ?  Non  potest,  inquit,  fleri :  Qui 
non  honorificat  Pilium,  non  honorificat  Patrem  qui 
misU  tUum.  Non  poleat  ergo  dicere  aliquia.  Ego  Pa- 
trem  honoriflcabam,  quia  Filium  non  noveram.  Si 
nondum  Fiiium  honoriflcabas,  nec  Patrem  honorifloa- 
bas.QuidestenimhonoriflcarePatrem.nisiqoodhabeat 
Fiiium^.^liud  est  enim  oum  tibi  commendatur  Deua. 
quia  Deu8  eat ;  et  aiiud  eet  cum  tibicommendaturDeua, 
quia  Pater  est.  Gum  tibi  quia  Deus  est  oommendatur, 
creator  tibi  commendatur,  oronipotens  libi  commen- 
datur,spiritusquidameummu9,fletRrnus,invi8ibili8,in- 
commutabiiis  tibi  commendatur :  cum  verotibi  quia 
Pater  est  commendatur,  nibii  tibi  aliud  quam  et  Fi- 
liuscommendatur;  quia  Pater  dici  non  poteat,  siFi- 
lium  non  habet ;  siout  nec  Filius,  ai  Patrem  aon  ha- 
bet.  Sed  ne  forte  Patrem  quidem  honoriflcea  tao- 
quammajorem,  Filium  vero  tanquam  mioorem,  ot 
dicas  inibi,  Honoriflco  Patrem,  acio  enim  quod  habeat 
Fiiinm ;  et  non  erro  in  Patria  nomine,  non  enim  Pa- 
trem  inteliigo  aine  Filio,  honoriflco  tamen  et  Fiiiom 
tanquam  minorem  :  corrigit  te  ipae  Filias,  et  revoeat 
te  dicens,  ut  omnes  honorificent  Filium,  non  inferiaa, 
aed  sicut  honorificant  Patrem.  Qui  ergo  non  ikofiort/l- 
cat  FUium,  non  honorifit:at  Patrem  qui  misit  Utum. 
Ego,  inqois,  majorem  honorem  volo  dare  Patri» 
minorem  Filio.  Ibi  tollia  honorem  Patri,  ubi  mino- 
rem  das  Filio.  Quil  enim  aliud  tibi  videtur  ita  aen- 
tienti,  nisi  quia  Pater  equalein  eibi  Filium  generare 
aut  noluit,  aut  non  potuit!  Si  noluit,  invidit  ;  si  non 
potuit  defecil.  Non  ergo  vides  quia  ita  sentiendo, 
nbi  majorem  honorem  vis  dare  Patri,  ibi  eacontume- 
lioausin  Pairem?  Proinde  aic  honoriflca  Filium,  quo- 
modo  honoriflcas  Patrem,  si  vis  bonoriflcare  et  Pa- 
trem  et  Filium. 

7.  Amen,  amen  dico  vobis,  quia per  verbum  meum  aU' 

dit,  et  credit  ei  qui  misit  me,  habet  vitam  xtemam  :etin 

judicium  non  venit,  sedtransiit,  nou  nunctransit,  ped 

jam  transiit  a  morte  in  vitam.  Et  hoc  attendite,   Qui 

verbum  meum  audit :  et  non  dixit,  Credit  mihi ;  sed 

credit  ei  qui  me  misit.  Verbum  ergo  Filii  audiat,  nt 

Patri  credat.  Quare  verbum  audit  tuum,  et  credit  al- 

teri  ?  Nonnecum  verbum  alicujus  audimua,  eidem 

verbum  proferenti  credimus,  loquenti  nobia  fldem 

accommodamuB  ?  Quid  ergo  voluit  dicere,  Qtit  verbum 

meum  audU,  et  creditei  quimemisitme;  ni8i,quiaver- 

bum  ejuB  est  in  me  ?  Et  quid  est,  aue^t^t^^r^tim  meum, 

niai,  auditme?Cre^itautem^'  quimisit  me:  quiacom 

illi  credit,   verbo  ejua  credii:  cum  autem  verbo  ejua 

credit,  mihi  credit ;  quia  Verbum  Patria  ego  sum.  Pax 

ergo  in  Scripturis,  et  omnia  disposita,  nequaqoam 

rixantia.Tu  abjice  litem  cordi8tui,intellige  ooncordiam 

Scripturarum.  Numquid  contrariasibi  diceret  veritas? 

8.  Qui  verbum  meum  auffit,  et  credit  ei  qui  misitme, 

habet  vitam  «temam  :  et  in  judicium  non  venit^   sed 

transiit  a  morte  in  vitam.  MeminiBiia  quod  superiut 

posueramus,  sicut  quiti  Pater  suscitat^  morltiOi  et  vivi- 

ficat,  sie  et  Fitius  quos  vult  vivifieat.  Incipit  Jam  ape- 

{(huxranie^uf.) 


l 


1547 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM,  S.  AUGUSTINI 


iSM 


rire  ee,  et  loqui  de  resurrectione  morluorum,  et  ecce 
jam  resurgunl  mortui.  Qiiieaim  verbum  meum  audit, 
et  credit  ei  qui  misil  me,  habei  vitamxiemam.et  injudi- 
cium  non  veniet,  Proba  quia  resurrexil.  Sed  transiU, 
inquit,  a  morte  in  vilam  Qui  transiit  a  morle  ad  vitam, 
nulio  dubitanle  utique  resurrexit.Non  enim  transiret 
de  morlead  vitam,  nisi  primo  essetin  morte,  et  non 
easet  in  vita  :  cum  autem  transierit,  eral,  et  vita,  et 
non  erit  in  morte.  Morluus  ergo  erat,  et  revixit  : 
perieral,  et  inventus  eet  (Luc.  xv,  32).  Fit  proinde 
Jam  quaedam  resurrectio,  et  transeunt  homines  a 
morte  quadam  ad  quamdam  vitam  :  a  morte  infide- 
litatie,  ad  vitam  fidei ;  a  morte  falsilatis  ad  viiam 
veritatis;  amorte  iniquitatis,  ad  vitam  justiti».  Est 
ergo  et  ista  quaedam  resurrectio  mortuorum. 

Q.Aperiat  iilam  plenius,  et  dilucescal  nobis,  ut 
c(Bpit.  Amen,  amen  dico  vobis,  quia  venit  hora,  et  nunc 
est.  No8  expectabamus  in  iine  resurrectionem  mor- 
tuorum  ;  nam  ita  credidimus  :  imo  non  exepectaba- 
mns,  eed  plane  exepectare  debemus ;  neqne  enim 
falaum  credimus  in  fine  mortuoe  resurrecturoe.  Gum 
ergo  veliet  Dominus  Jesus  insinuare  nobie  quamdam 
reBurreotionem  mortuorumanteresnrrectionem  mor- 
tuorum  ;  non  sicut  Lazari  {Joan.  xi,  43, 4i) ,  vel  filii  il- 
line  viduae  {Luc.  vi,  14,  15),  vel  filiae  archisynagogi 
(Marc.  v,  41,  42),  qul  resurrexerunt  morituri  (nam 
et  ipBorum  roortuorum  qusdam  resurrectio  facta  est 
ante  resorrectioncm  mortuorum) :  sed  sicut  hic  dicit, 
Habetf  inqult,  vitamxtemam :  etinjudicium  non  venit, 
sei  iransiit  a  morte  ad  vitam,  Ad  quam  vitam  ?  Ad 
cternam.  NonergosicutcorpusLazari:  transiit  enim 
et  ille  a  morte  sepulcri  ad  vitam  hominum,  sed  non 
aeternam,iterummorituru8;  resurrecturi  auteminfine 
Bscnli  mortui,  in  vilam  cternam  transibunt.  Gum 
ergo  vellet  Dominus  nosler  Jesus  Ghristus,  magister 
CGslestis,  Verbum  Patris  et  Verilas,  demonstrare  no- 
bisquamdam  resurrectionem  mortuorum  in  aeternam 
vitam,  ante  rosurrectionem  mortuorum  in  slernam 
vitam  :  Venit  hora,  inquit.  Tu  prooul  dubio  imbutus 
flderesurrectionis  carnis,  exspectabas  horam  ill;tm 
flnis  saeculi,  diem  judicii,  quam  ne  in  isto  loco  exspe- 
ctares,  addidit,  et  nunc  est.  Quod  ergo  dicit,  Venit 
hora,  non  dicit  dc  illa  horanovis8ima,ubi  injussuel 
in  voce  archangeli,  et  in  tubaDei  Dominus  ipse  descen- 
det  de  ccelo,  et  mortui  in  Chrislo  resurgent  primo : 
deinde  nos  viventes  qui  reliqui  sumus^  simul  rapiemur 
cum  illis  in  nubibus  obviam  Christo  in  aera,  etita  semper 
eum  Domino  erimus  (I  Thess.  iv,  15  et  10).  Vcuiet  illa 
hora,  sed  non  est  nunc.  Hora  vero  ista  quae  sit,  ad- 
vertite  :  Venil  hora,  et  nuncest.  Quid  in  ea  fit  ?  Quid, 
nisi  resurrectio  mortuorum  ?  Et  qualis  resurrectio  ? 
Ut  qui  resurgunt,  in  fleternum  vivant.  IIoc  erit  et  in 
novissima  borA. 

10.  Quid  igitur  ?  quomodo  inteliigimos  duas  islas 
resnrrectiones  ?  Numquid  forte  qui  nunc  resurgunl, 
tuno  non  resurgent ;  ul  aliorum  fiatnunc  resurrectio, 
aliornm  tuno?  Non  est  ita.  Nam  istarcsurrectione,  si 
reote  crcdidimus,  resurreximus  ;  et  nos  ipsi  qui  jam 
resurreximus,  alteram  in  fine  resurrectionem  exspe- 


ctamus.  Sed  et  nunc  in  asternam  vitam  reBarrezimus, 
si  in  fide  ipsaperseveranler  manemas  ;et  tuncin  ster- 
nam  vitam  re8urgemas,quando  Angetiscoaquabimar 
{Luc,  XX,  36).  Ipse  ergo  distingaat,  ipse  aperiat  quod 
loquiausi  sumus  :  quomodo  fiat  resorrectio  antere- 
surreotionem,  non  aliorumetaliorum,6ed  eoromdem; 
neo  taiis  qoalis  Lazari,  sed  in  vitam  aeternam.  Aperiet 
plane.  Auditedilucescentem  magistrum,  et  illabentem 
cordibus  nostris  soiem  nostrum ;  non  quem  deside- 
rant  ocoli  carnis,  sed  cui  aestuant  aperiri  oculis  cordia. 
Ipsum  ergo  audiamus  :  Amen^  amen  dico  vobiSf  quia 
venithora,einuncestj  quando  mortui/ ^deit  ezprimi 
resurrectionem,  quando  mortui  audient  voeem  Pilii 
Dei,  et  qui  audierint  vivent,  Qoare  addidit,  Qui  audi" 
erint  vivent  ?  Possent  enim  audire  nisi  viverent  ?8offi- 
ceret  ergo,  Venit  hora,  el  nuncest,  quando  morlui  an'- 
dient  vocem  Filii  Dei.  Jam  nos  inteliigeremas  viventes 
eos;  quando  nisi  viverent,  audirenon  possent.  Non, 
inquit,  quia  vivunt  audiunt,  sed  aadiendo  reviviscunt : 
audient,  et  qui  audierint  vivent.  Qaid  est  ergo,  audient : 
nisi,  obaudient  ?  Quantum  enim  pertinet  ad  auris  aadi- 
tum,  non  omnes  qui  audient  vivent :  mnlti  enim  ao- 
diunt  et  non  credunt;  audiendo  et  non  credendo  non 
obaudiunt :  non  obaodiendo  non  vivnnt.Itaqae  bic,  qui 
audient,  nihil  est  aliudquam  qui  obaadient.  Quiergo 
obaudierint,  vivent :  certi  sint,  secnri  sint,  vivent.  Prc- 
dicatur  Gbristus  Verbum  Dei,  Filius  Dei,  perqaem  fa- 
ctasuntomnia,certe(a)dispen8ationisgratiaas8ampta 
carne  natus  ex  Virgine,  infans  in  carne,  juvenls  in 
carne,  patiens  In  carne,  morlens  in  carne,  resorgens 
in  carue,  accendens  in  oarne,  promittens  resurre- 
ctionem  carni,  promittens  resurreclionem  menti, 
menti  ante  carnem,  carni  post  roentem.  Qui  aadit  et 
obaudit  vivet :  qui  audit  et  nonobaudit,  id  est,aadit 
et  contomnit,  audit  et  non  credit  non  vivet.  Quare 
uoo  vivet  ?  Quia  nonaudit.  Quid  est,  non  aaditf  Non 
obaudit.  Ergo  qui  audierint,  vivenl, 

ii.  Attende  nuncquod  dixeramos  differendum,  ut 
nunc,  si  fieri  potuerit,  aperiatur.  Subjecit  continoo 
de  hac  ipsa  rcsurrectione.  Sicut  enim  Pater  habet  tn- 
tam  in  semetipso,  sic  dedit  el  Filio  vitam  haberet  in  se» 
melipso.  Quid  est,  habet  vitam  Faterin  semetipso?  Non 
alibi  habet  vitam,  sed  in  semetipso.  Vivere  qoippe 
suum  in  iilo  est;  non  aliunde,  nan  alienam  est:  non 
quasi  mutuatur  vitaro^  nec  quasi  particeps  fit  vite, 
ejus  Titae  quae  non  cst  quod  ipse  ;  sed  habet  vitam  in 
semelipso,  ut  ipsa  vita  sibi  sit  ipse.  Si  potuero  adhac 
modicum  quid  inde  dicere,  exemplis  propositis  ad 
intelligentiam  vestram  informaodam,  Doroino  a4Ja- 
vante  potero,  et  pietate  intentionis  vestrn.  Yivit 
Deus,  vivit  et  anlma  :  sed  vlla  Dei  immutabilis  est, 
vitffi  anim»  mutabilis  est.  Deus  nec]profioit,  nec  defi- 
cit :  sed  est  ipse  semper  in  se,  est  ita  ut  est :  non  aliter 
nunc,  aliter  postea,  aliter  antea.  Anim»  vero  vi- 
ta,  valde  aliter  atque  aliter  :  vivebat  stnlta,  vivit 
sapieos  ;  vivebat  iniqua,  vivit  Justa  :  nunc  memi- 
nit,  nuncobliviscitur;  nuncdiscit,  nunc  discere  noQ 
potest;  nunc  perdit  quod   didicerat,  nunc  peroipit 

(a)  Scu  certx. 


1549 


TRACTATUS  XIX.  CAPDT  1. 


1580 


quod  amUierat :  motabilis  vita  aDim«.  Et  cnm  vivit 
anima  in  iniqaitate,  mora  ejus  est :  cum  autem  fit 
Jueta,  fit  partieeps  alterius  vitee,  quae  doq  estquod 
ipaa,  erigeodo  ae  qoippe  ad  Drum  et  iohnreDdo  Deo, 
ex  illo  justifioatur.DictumesteDim  :  Credentiin eum 
qmi  iustificat  impium^  deputaiur  fide$  ejus  ad  justitiam 
(Rom.  IV,  5).  Deficiendo  ab  illo  Ot  iniqua,  profloiendo 
ad  illum  fli  josla.  Noone  videtur  tibi  quaei  aliquid 
frigidum  igni  admotum  fervescere,  remotum  ab  igne 
torpescere  ?  noDDe  videturtibi  quiddam  teoebrosum, 
admotum  lucl  clareseere,  remotum  aluceaigrescere? 
TaJe  qoiddam  est  aDima,  non  tale  aliquid  Deus.  Potest 
et  homo  dicere,  babere  se  lucem  nooc  in  oculis  suis. 
Dicani  ergo  qoaei  quadam  voce  propria  oculi  tui  si 
possont  :  Habemos  looem  in  nobis  ipsis.  Goniradici- 
tar  :  Non  proprie  dicitis  habere  vos  lucem  in  vobis 
ipeis  :  hat)etis  lucem,  sed  in  ccdlo ;  habetis  lucem,  si 
forte  noz  esty  sed  in  luna,  in  lucernis,  non  in  vobis 
ipsis  :  namelao8iamittiti8,qoodapertipercipiti8.Non 
in  vobis  ipsis  habetie  lucem  :  sole  occidente  tenete 
locem,  si  potestis  :  nox  est,  at  iumine  nocturno  per- 
fraimini;  sobdocta  locerna  tenete  locem  :  oom  vero 
aobtracta  locerna  in  tenebris  remanetis,  non  iu- 
cem  in  vobis  ipsis  habetis.  Hoc  est  ergo  habere  lu- 
eem  in  semetipso,  non  indigere  luce  ex  altero.  Eooe 
obi,  si  qoi8  intelligat,  osteodit  Fiiiom  equalem  Patriy 
obi  ait,  Sicut  habet  Pater  vitam  iu  semetipio,  sic  dedit 
ei  Filio  vitam  habere  in  semefipso :  ut  hoc  sotum  in- 
tertit  inter  Patrem  et  Filium,  quia  Pater  habet  vitam 
in  aemetipso,  qoam  nemo  ei  dedit ;  Filius  autem  ha- 
bet  vitam  in  semetipso,  quam  Pater  dedit. 

12.  Sed  etiam  hoc  oritor  aliquod  nobilum  discu- 
tiendom.  Non  defioiamos,  intenii  simus:  pascua 
mentis  sont,  non  fastidiamus,  ut  vivamus.  Ecce, 
inqois,  fateris  ipse  qnod  vitam  Filio  Pater  dedtt,  ot 
habeat  eam  qoidem  in  semetipso,  sicut  habet  Pater 
vitam  in  semetipso,  non  indigeos  iile,  non  indigeat 
et  iste ;  ot  sit  ille  vita,  sit  et  iste ;  et  utromqoe  con- 
Jonetam  ona  vita,  non  duc ;  quia  unus  Deue,  non 
dao  dii :  et  hoc  ipsom  sit  esse  vitam.  Qoomodo  ergo 
dedit  Fiiio  vitam  Pater  ?  Non  sic  qoasi  ante  fuerit 
Filius  8ine  vita,  atque  ut  viveret  a  Patre  acceperit 
yitam  :  nam  si  hoc  esset,  non  haberet  vitam  in  se- 
metipBO.  Bcce  de  anima  loquebar.  Est  aoima :  alsi 
non  sit  sapiens,  etsi  non  sitjusta,  animaest;  etsi 
non  sit  pia,  anima  est.  Aliud  illi  ergo  est  esseaoi- 
mam,  aliad  vero  esse  sapientem,  essejustam,  esse 
piam.  Est  ergo  aliquid  quo  nondum  est  sapiens,  non- 
dom  Justa,  nondom  pia  ;  non  tamen  nihil  est,  non 
tamen  nulla  vita  est :  naro  ex  operibus  quibusdam 
sais  ostendit  se  vitam  \  etsi  non  se  ostendit  sapien- 
teaiy  piam,  jostam.  Nisi  enim  viveret,  corpus  non 
moveret;  pedibos  gressom,  manibus  opus,  oculis 
intaitom»  auribae  aodilom  non  imperaret ;  non  ape- 
riret  os  ad  vocem,  lingoam  ad  diaiinctionem  vocom 
non  moveret.  His  itaqoe  operibas  vivere  se  ostendit, 
et  eaae  aliqoid  qood  sit  corpore  melius  :  sed  numquid 
his  operibuay  sapientem,  piam,  Justam  se  ohtendit  ? 

i  Kr.  Logd.  Vsn.  Lov.  pro,  vitam^  feront,  vivam.    M. 


Nonne  ambulant,   operantur,   vident,   audiunt,  lo- 
quuntur  et  stulti,  et  impii,  et  iqjusti  ?  Gum  vero  se 
erigit  ad  aliquid   quod  ipsa  non  est,  et  qood  sopra 
ipsam   eet,  et   a  quo   ipsa  est,  percipit  sapientiam, 
juBtitiam,  pietatem  :  sine  quibus  cum  esset,  mortoa 
erat,  nec  vitam  habebat  qua  ipsa  viveret,  sed  qaa 
corpuB  viviflcaret.  Aliod  est  eoim  iDaDimaundecor- 
pus  vivificalur,  aliud  unde  ipsa  viviticatur.   Meliua 
quippe  est  quam  corpus ;  sed  meliue  quam  ipsa  eat 
Deus.    Bst   ergo  ipsa,  etiamsi  sit  insipiens,  iojosta, 
impia,   Tita  corporis.  Quia  vero  vita  ejus  est  Deas, 
quomodo  cum   ipsa  est  in  corpore,  praostat  illi  vigo- 
rem,   decorem,   mobilitalem,  ofncia    membrorum, 
sic  cum  vita  ejusDeus  in  ipsaest,  prflpstatilii  sapien- 
tiam,   pietatem,  justitiam,  charitatem.    Aiiud    eat 
ergo  quod  praBstatur  corpori  de  anima ;  aliud  qood 
praestatur  animflB  de  Deo  :  vivificat,  et  vivificatur  ; 
roorlua  viviflcat,  si  ipsa   non  vivificatur.  Veniente 
itaque  verbo  et  infuso  audieniibus,  factisque  illis  non 
solum  audientibus,  sed  etiam  obodientibus,  resurgit 
animaa  morte  sua  ad  vitam  suam;  hoe  est,  ab  ini- 
quitate,  ab  iniipientia,  ab  impietate  ad  Deum  suum, 
qui  est  illi  sapientia,  Juslitia,  claritas.  Surgat  adil- 
lum,  illuminetur  ab  illo.  Aecedite^  inqoit,ad  eum.  Et 
quid  nobis  erit?  Et  iiluminamini  (^Psal.  xxxiii,5).  fii 
ergo  accedeodo  illumiDamini,et  recedendo  tenebra* 
mini ;  non  erat  in  vobis  lumen  vestrum,  sed  in  Deo 
vestro.  Accedile,  ut  resurgatis :  si  recesseritis,  mo- 
riemini.  Si  ergo  accedeodo  vivitis,  recedeodo  mori- 
mini ;  dod  erat  in  vobis  vita  vestra.  Ipsa  est  eoim  vita 
vestra,  quae  est  lux  vestra.  Quoniam  apud  ie  est  fant 
vitsSyet  in  tumine  tuo  videbimus  tumen  (PsaL  xxxv,iO). 
13.  Non  ergo  sicut  anima  aliquid  aliud  est  ante- 
quam  illuminetur,  et  fit  meliuscumillumiDatur  par- 
ticipatione  melioris ;   ita  et  Verbum  Dei,  Filius  Dei, 
aliquid  aliud  erat  antequam  acciperet  vitam,  ut  par« 
ticipandohabeatvitam:  sed  vitam  hal^etinsemetipso; 
ac  per  hoc  ipse  eet  ipsa  vita.  Quid  ergo  ait,  DedU 
Filio  vitam  habere  in  semetipso  f^Breyiiw  dixerim, 
Genuit  Filium.  Nequeenim  erat  sine  vita,  et  acoepit 
vitam;  sed  nascendo  vita  est.   Pater  vita  est  non 
nascendo  :  Filius  vita  est  nascendo.  Pater  de  nallo 
patre,  Filios  de  Deo  Patre.  Pater  quod  est,  a  nullo 
est :  quod  autem  Pater  est,  propter  Filium  est.  Filius 
vero  et  quod  Filius  est,  propter  Pairem  est ;  et  quod 
est,  a  Patre  est.  IIoc  ergo  dixit,  Vitam  dedit  Ftlto, 
ut  haberet  eam  in  semetipso ;  tanquam  diceret,  Pater 
qui  est  vita  in  semetipso,  genuit  Filium  qui  esset 
vita  in  semetipso.  Pro  eo  enim  quod  estgenuit^voiuit 
intelligi  dedit.  Tanquam  si  ooiquam  diceremus,  Dedit 
tibi  Deus  esse.  Gui  dedit  ?  Si  alicui  jam  existenti  dedit 
esse,  uon  ei  dedit  esse ;  quia  erat,  antequam  ei  dare- 
tur,  qui  posset  aocipere.  Gum  ergo  audis,  Dedit  tibi 
esse,  non  eras  qoi  acciperes,  et  existendo  accepisti 
ut  esses.  Dedit  slrucior  domui  buc  ut  esset.  Sed  quid 
ei  dedii  ?  Ut  domus esset.  Gui  dedit  ?  Huicdomui.  Quid 
ei  dedit  ?  Ut  domusesset.  Quomodo  potuit  daredomrf 
ut  domus  esset?  fitenim  si  domus  erat;  coi  daret, 
ut  domus  esset,  quando  jam  domus  erat  ?  Qold  est 


k 


1551 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM,  S.  AUGDSTINI 


I55S 


ergo,  Dedit  ei  ut  domus  esset  T  Fecil  ut  domus  esset. 
Quid  ergoFilio  dedit?  Dedit  ei  ut  Filius  e88et,genuit 
ut  vila  esset :  hoc  est,  Dedii  ei  habere  vitam  in  semet' 
ipso^  ut  esset   vita   non    egene  vita,  ne  participando 
intelligatur  babere  vitam.  Si  enim  participandobabe- 
ret  vitam,  posset  et  amittendo  eBse  eine  vita  :  hoc  in 
Fiiio  ne  accipias,  ne  cogites,  ne  credas.  Manet  ergo 
Patervita,  manet  et  Filius  vila  :  Pater  vita  insemei- 
ipsOy   DonaFilio;   Filius  vita  in   semetipso,  sed  a 
Patre.  A  Patre  genitus  ut  esset  vita  in  semetipso  : 
Paier  vero  qoq  genitue  vitain  eemetipso.  Nec  miQO- 
rem  Filium  ger.uit,  qui  cresceQdo  fieret  aBqualis.NoQ 
enim  ad  sui  perfectioQem  adjutus  est  tempore,  per 
quem  perfectum  creata  suqI  tempora.  Aate  omQia 
tempora  Patri  coaeterQusest.  Noq  eoim  uuquamPater 
sine  Pilio  :  aeterous  autem  Paler  eet ;  ergo  coaetemus 
ei  Filios.  Quid  tu,  anima  ?  Mortua  eras,  amieeras 
vitam,  audi  Patrem  per  Filium.  Surge,  recipe  Titam  ; 
ut  in  eo  recipias  vitam  qoam  non  habes  in  te,  qui 
babet  vitam  in  semetipBO.  Vivificat  ergo  te  Pater,  et 
Filiua;  et  agitur  prima  resurrectio,  quando  resurgie 
ad  participaudam   vitam  quod  tu  qoq  es,  et  partici- 
pando  cfficeriB  vivens.  Resurge  a  morte  tua  in  vitam 
tuam,  qui  est  Deus  tuus;  et  transi  amorte  in  vitam 
cternam.  Habet  eQim  vitam  cterQam  Pater  in  seme- 
tipBo;et   nisl  Filium   talem  generaret,  qui  haberet 
vitam  in   Bemetipso,  non  sicut   Pater  suscitat  mor- 
tuoB  et  ViviHcat,  sic  et  Filiusquosvellet  viTiflcaret. 
14.  Quid  ergo  de  illa  resurrectione  corporis?  Nam 
ieti  qoi  audiunt  et  vivunt,  unde,  Qisi   audieudo,  vi- 
vant  ?  Amicus  enim  sponsi  stat  et  audit  eum,  et  gaudio 
gaudet  propter  vocemspomi  (Joan.  iii,  29),  qoq  pro- 
pter  vocem   suam  ;  hoc  est,  participaQdo,  qoq  ezi- 
Btendo  audiunt  et  vivuut :  et  omues  qui  audiunt,  vi- 
vuQt;  qoia  omnes  qui  obediunt,  vivunl.  Dic  aliquid, 
Domine,  etiam  de  resurreotioQe  oaroiB.  FueruuteQim 
qui  eam  negarent,  ot  dicerent  quia  ista  sola  est  re- 
surrectio   quae  fit   per  fidem.   Gujus  resurrectioQis 
modo  Domiaus  fecit  commemorationem,  et  inflam' 
mavit  Qos,  quia  quidam  *  mortui  audient  vocem  Filii 
Ihii  et  vivent,  Non  eorumquiaudierintaliimoiieQtur, 
et  alii  viveut ;  sed  omQes  qui  audierint  vivent,  quia 
omnes   qui   obedierint  viveQt.  Ecce  videmus  resur- 
rectiouem  meotis  :  non  ergo  amittamus  fidem  de  ro- 
Burrectione  carnis  *.  Et  nisi  tu,  DomiueJesu,  dixeris 
eam,   qucm   oppuuemus    coniradictoribus  ?  Oinnes 
enim  sectse,  qus  se  aliquam  rcligionem  hominibus 
nserere  ^    pr«sumpserunt,    non    naj^averunt   istam 
menliom  resurrectionem  :  ne  diceretur  eis,  Si  non 
reBurgit  anima,  quare  mibi  loqueris  ?  quid  in  me  fa- 
cere  vis  ?  si  non  faois  ex  deieriore  meliorem,  quare 
loqoeriB  ?  si  non  facis  ez  iniquo  justum,  quare  loque- 
ris?  si  autem  facis  ez  iuiquo  justum,  ez  impio  pium, 
ez  stulto  sapieQtem,  fateris  reeurgere  aaimam  meam, 
•i    tibi    obtemperavoro,  si  tibi  credidero.  Voleates 

i  Iq  qaatuor  Mts.,  guidem. 

«  Mst.  mngQo  consenau :   Non  ergo  amittamus  de  fide 
returreetionem  camit. 

3  SicMM.  ^^^^\\XiSealiqua crligumehominibwin$erere. 


ergo  sibicredi  omaes  qui  inBtitueruntalicoJuB  etiam 
falsffi  religionis  sectam,  negare  istam  mentiom  resur- 
rectionem  qoq  potueruQt;  omnes  de  illa  consense- 
ront  :  sed  muUi  carnis  resurrectionem   negaverunt, 
dizerunt  in  fide  jam   factam  esse   resuriectionem. 
Talibus  resistit  Apostolus,  dioens  :  Ex  quibusest  Uy" 
menasus  et  Philetus,  qui  circa  veritatem  aberraverunt, 
dicentes  resurrectionem  jam  lactam  esse^  et  fidem  guo- 
rumdam  subvertunt  (II  Tim,  ii,  i7,  i8).  Jam   factam 
esse  resurrectionem  dicebant,  sed  eo  modo  ut  alia 
noQ  speraretur  :  et  repreheadebaot  homioes  qui  ape- 
rabaot  reBurrectiooem  oaroiB,  velut  jam  resurreotio 
qua  promissa  erat,  credeodo  implerelur  io  mente. 
Reprebeodit  eos  Apostolus.  Gur  eoB  repreheodit  T 
NoQoe  hoc  dicebantquod  modoDominoBloqaebatur. 
Venit  hora,  et  nunc  est^  quando  mortui  aiuiient  voeem 
Filii  Dei ;  et  qui  audierint,  vivent  f  Sed  de  vita  mea- 
tium  loquor  adhuc,  ait  tibi  Jesus :  ooodamloquorde 
vita  corporum ;  sed  ioquor  de  vita  vit«oorporum, 
id  est,  de  aQimamm,  io  quibus  est  vita  corporum  : 
nam  acio  esBe  oorpora  io  moaumentis  jacentia,  scio 
et  corpora  vestra  in  mooumeatis  fatnra ;  oondom  de 
ilia  resurrectione  loquor  :  de  ista  loquor,  in  iBta  re- 
surgite,  oe  ad  poeoam  in  illa  resorgatis.  Sed  nt  no- 
veritis  quia  de  illa  loquor,  quid  addo?  Sicui  enim 
habet  Pater  vitam  in  semetipso,  sic  dedU  et  Filio  ha- 
here  viiam  in  semetipso.  Hiec  vita  quodPatereBi,  qnod 
FiiiuB  est,  ad  quid  pertioet?  ad  animam,  an  adoor- 
pos?  Noo  eoim  vitam  iilam  Bapieotitt  seniit  corpus, 
sed  mens   rationaiis.  Nam  neo  omnis  anima  poieat 
Bontire  sapientiam.  Habet ooim  et  pecus  aoimam ;  eed 
peooris  aoima  ooo  potest  Bootire  sapieatiam.  Brgo 
anima  humana  potest  sentire  istam  vitam  quam  habet 
Pater  in    semetipso,  et  dedii  Fiiio  vitam  habere  in 
semetipso  ;  quia  illud  est  verum  tumen  quod  iituminat, 
non  omnem  animam,  sed  omnem  hominem  venientem 
in  hunc  mundum.  Gom  ergoipsi  menti  loquor^audiat, 
id  est  obediat,  et  vivat. 

15.  Noli  itaque,  Domine,  taoere  de  reBurrectione 
carnis  ;  ne  ooneamoredaQt  bomioes,  etremaneamuB 
nos  argumeotatores,  000  praBdioatores.  Erf^o  ticutha- 
het  Pater  vitam  in  semetipso,  sic  dedU  et  Fitio  habere 
viiam  insemeiipso.  iDtelligaot  qaiaudiuot,  oredaniut 
iDteiligaQt,  obediaot  ut  vivaot.  Audiaot  adhacaliud, 
oe  hic  finitam  esse  resurrectionemputent.  £(  deditei 
potestatem  et  judicium  facere.  Quis  ?  Pater.  Gui  dedit? 
Fiiio.  Gui  enim  dedit  habere  vitam  io  Bometipso,  po- 
lestMtem  deditei  etjudicium  facere.  Quia  filius  homi- 
nis  est.  Iste  eoim  Ghristus,  et  Filins  Dei  et  filias  ho- 
miois  est.  In  principio  erat  Verbum,  et  Verbum  erat 
apud  Deum,  et  Deus  erat  Verbum ;  hoc  erat  in  prineipio 
apud  Deum.  Ecoe  quomodo  dedit  ei  vitam  habere  in 
semetipso.  Sed  quia  Verbumearofactumest,  et  habita- 
vit  in  nobis  (Joan.  i,9,  1,  2,  14),  ex  virgine  Maria 
homo  factus,  filiua  honiinis  eat.  Proinde  qaia  filiaa 
hominisest,  quid  ■aoepitTPoteatatem  etjadioiamfa- 
cere.  Quod  judicium  ?  In  fioe  s«culi  :  etibi  erit  re- 
Burrectio  mortuorum,  sed  corporum.  AnimaB  ergo 
Busuitat  DeuB,  per  Ghristum  FilioroDei:oorporaB08 


1553 


TRAGTATUS    XIX.  CAPDT  I. 


1554 


ciUt  Deas,  per  eumdem  Ghristum  fiiium  homiDis. 
Dedit  #t  poUstatim,  Hanc  potestatem  nou  haberet  Disi 
acciperet,  et  esset  bomo  siae  potestate.  Sed  ipse  est 
filius  homiDiSy  qui  et  Filius  Dei.  Hsrendo  enim  ad 
onitatum  personsB  fliius  hominis  Filio  Dei,  facta  est 
uDa  persona,  eademque  Filius  Dei,  qu»  et  filius  ho- 
miDis.  Quid  autem  propter  quid  habeat,  digDOSoen* 
dum  eat.  Filius  hominis  habet  animam,  habet  corpus. 
Filius  Dei,  quod  est  Verbum  Dei,  babet  hominem, 
tanquam  anima  corpus.  Sicul  anima  habens  corpus, 
non  facit  duas  personas,  sed  unum  hominem  ;  sic 
Verbom  habens  hominem,  non  facit  duas  per^onas, 
sed  nnum  Christum.  Quid  esthomo?AnimaratioDa- 
lis  habens  corpus.  Quid  est  Ghristus  ?  Verbum  Dei 
babens  bominem.  Video  de  quibus  rebus  loquar,  et 
quis  loquar,  et  quibus  loquar. 

10.  Nuno  audite  de  resurrectione  corporum,  non 
me,  sed  Dominam  locuturum,  propter  eos  qui  resur- 
rexeruntsurgendo  a  morte,  inhaerendo  vit».  Cui  vitaB? 
Qa«  non  novit  mortem.  Quare  non  novit  mortem? 
Quia  nescit  mutabiiilatem.  Qnare  nesoit  mutabiiila- 
tem  ?  Quia  vita  est  in  semetipso.  Et  potestatem  dedit 
ei  etjudieium  facere^  quia  fiUus  hominis  e$t,  Quod  ju- 
diciam,  quale  judicium  T  Nolite  mirari  hoc,  quia  dizi, 
Dedii  ei  potestatem  et  judicium  facere.  Quia  venit  hora. 
Non  addidit,  et  nunc  est :  ergo  horam  quamdam  vult 
insinnare  in  fine  saouli.  Uora  nunc  est  ut  resurgant 
mortoi,  boraerit  in  fine  ssculi  ut  resurgant  mortui  : 
sed  resurgant  nunc  in  mente,  tunc  in  carne ;  resur- 
gant  nonc  in  mente  per  Verbum  Dei  Filium  Dei,  re- 
sorgant  tunc  in  carne  per  Verbum  Dei  carnem  fa* 
ctom,  fiHom  bomiois.  Neque  enim  ad  judicium  vivo- 
rom  et  mortaorum  Pater  ipse  venturus  est :  nec  ta* 
men  recedit  a  Filio  Pater.  Quomodo  ergo  non  ipse 
Tentorus  est  ?  Quianon  ipse  videbitur  injudicio.  Vi- 
debunt  in  quem  pupugetunt(Joan.xiXf^).  Forma  illa 
erit  judex,  quae  stetit  sub  judice ;  illa  judicabit  qun 
Judicala  est  :  Judicata  est  enim  inique,  judicabit 
joste.  Veniet  ergo  forma  servi,  et  ipsa  apparebit. 
Etenim  forma  Dei  qoomodo  appareret  justis  et  ini- 
qais?  Nam  si  Judicium  non  fierel  nisi  inter  solosju- 
stos,  appareret  tanquamjustis  forma  Dei  :  quia  vero 
jodieium  futurum  estjustorum  et  iniquorum,necii- 
cet  ot  iniqui  videanl  Deum ;  Beali  enim  mundi  corde, 
quoniam  iptiDeum  videbunt  (Matth.  v,  8);  lalis  appa- 
rebit  judez,  qualis  videri  possitet  ab  eis  quos  corona- 
turus  est,  et  ab  eis  qoos  damnaturus  est.  Forma  ergo 
servi  videbitur,  occulta  erit  forma  Dei.  Occultus  erit 
in  servo  Filius  Dei,  et  apparebil  filius  hominis ;  quia 
poteitatem  dedit  ei  et  judicium  facere,  quia  filius  homi- 
nis  est.  fit  quia  ipse  solus  apparebil  in  forma  servi, 
Paterautem  non  apparebit.quianon  estindutus  forma 
servi ;  ideo  superius  ait,  Pater  non  judicat  quemquam^ 
sed  emne  judicium  dedit  Filio.  Bene  ergo  dilatum  est, 
ot  Ipse  essetexpositor  qui  propositor.  Snperius  enim 
occultum  erat ;  nunc  jam,  ut  arbitror  raanitestum  est 
quia  dedit  eipotestatem  etjudicium  facere^  quia  Pater 
nan  judicat  quemguam^  sed  omne  judicium  dedit  Filio : 
quia  Judiciom  per  illam  formam  futuram  est,  quam 


non  habet  Pater.  Et  quale  judicium  ?  Nolite  mirar 
hoc ;  quia  venit  hora  :  non  ea  quae  nunc  est,  ut  resur- 
gant  aniinaB;  sed  que  futura  est,ut  resurgant  corpora. 

17.  Ezpressius  boc  dicat,  ut  calumniam  hareticus 

negator  resurrectioQis  corporis  dod  inveniat  :  quan- 

quam  Jam  intellectus  eluceacat.  Gum  superius  dictum 

esset,  Venit  hora ;  addidit,  et  nunc  est :  modo  aulem^ 

Venit  hora;  non  addidit,  ei  nunc  est.  Tamen  omnes 

ansas,  omnes  ciaviculas  calumniarum,  omnes  nodos 

laqueorum  aperta  veritate  disrurapat.  Nolite  mirari 

hoc ;  quia  venit  hora,  in  qua  omnes  qui  in  monumenlis 

sunt.  Quid  evidentius  ?  quid  ezpressius  ?  Corpora  sunt 

in  monumentis:  aDimae  non  sunl  in  monumenlis,  neo 

Justorum,  nec  iDiquorum.  Justi  anima  in  siDu  AbrahaB 

fuit,  iniqui  anima  apud  inferos  torquebatur  {Luc, 

zvi,  22-25)  :  in  monumeDto,  nec  illa,  nec  illa.  Supe-. 

rius  quando  ail,  Venit  hora^  et  nunc  est ;  obsecro, 

iutendite.  Nostis,  fratres,  quia  ad  panem  ventris  cum 

labore  pervenitur;  quanto  magis  ad  panem  meotis? 

Gum  labore  stdtis,  et  audilis;  sed  cos  cum  majore 

slaorius,  et  loquimur.  Si  iaboramus  propler  vos,  ool- 

laborare  non  debetis  proptcr  eosdem  vos  ?  Superius 

ergo  cum  dicerel,  Venit  kora^  et  adderet,  et  nune  est^ 

quid  suLijecit?  Quando  morlui   audienl  vocem  Filii 

Dei,  et  qui  audierint  vivenl.  Non  dixit,  Omnes  mortoi 

audient,  et  qui  audierint  vivent  ;  raortuos  enim  ini- 

quos  volebat intelligi.  Et  numquid  omnes  iniqui  obau- 

diunt  Evangelio  ?  Aperte  dicit  Apostolus,  Sed  non 

omnes  obaudiunt  Evangelio  {Hom.  z,  16).  Tamen  qui 

audiunt,  vivent;  quia  omnes  qui  obaudiunl  Evange- 

lio,  transieRt  ad  vitam  sternam  per  fidem  :  non  ta- 

men  omnes  obaudiunt,  et  hoc  nuncest.  At  vero  in 

ODe,  omnes  qui  sunt  in  monumentis,  hoc  esl  ]usti  et 

iDJusti,  audient  vocem  ejus,  et  procedent.  Quomodo  no* 

luit  dicere,  et  viventf  Omnes  enim  procedenti  sed 

non  omnes  viveot.  In  eo  quippe  quod  supra  dizit, 

Et  qui  audierint  vivent ;  in  ipsa  obauditione  vitam 

sternam  intelligi  voluit  et  beatam,  quam  non  omnea 

habebunl  qui  de  monumenlis  procedent.  Jamergoet 

commemoratioDC   monumentorum,   et    ezpressione 

processionis  de  monumentis,  aperte  intelligimus  cor- 

porum  resurrectioaem. 

18.  Audient  omnes  vocem  ejus^  et  procedent.  Et  abi 
judicium,  si  omoes  audient,  ct  omnes  procedent? 
Quasi  totum  confusum  est;  nihil  video  discretum. 
Gerte  accepisti  poteslatem  judioandi,  quia  filius  homi- 
nis  es  ;  ecce  aderis  in  judicio,  resurgenl  corpora :  de 
ipso  judicio  dic  aliquid,  hoc  est  de  discretione  malo- 
rum  et  bonorum.  Et  hoc  audi :  Qui  bona  fecerunt^  in 
resurrectione  vitse;  quimala  egerunt,  in  reiurrectionem 
judicii.  Superius  cum  de  resurrectione  mentium  et 
animarum  loqueretur,  numquid  fecil  discretionem  ? 
Sed  omnes  qui  audienl,  vivent ;  quia  obaudiendo  vi- 
venl.  At  vero  resurgendo  et  procedendo  de  monumen- 
tis,  non  omnes  ad  vitam  ffilernam  ibunt,  sed  qui 
bene  fecerunt :  qui  aulem  male,  ad  judicium.  Hio 
enim  judiclum  pro  pmna  posuit.  Rtpritdiremptio,  e 
non  qualts  modo  est.  Nam  et  modo  separamor  non 
Iccis,  sed   moribus,  affectibus,  desideriis,  fide,  spe 


OT 


■■ 


IS5S 


IN  JOANNIS  EVANGELIDM,  S.  ADQUSTim 


1556 


oharitale.  Simul  eDim  cum  iniquis  vivimue^sed  uon 
ona  Tita  est  omnium  :  in  ocoalto  dirimimur,  in  oo- 
colto  separamur;  quomodo  grana  in  arca,  non  quo- 
modo  grana  in  horreo.  Et  separaDlur  graoa  in  area, 
et  miscentur :  separantur,  cum  a  palea  exspoliantur ; 
miaeentury  quia  nondam  ventilantur.  Tunc  aperta 
erit  separatio,  sicut  morum,  aic  et  vitn ;  siout  sapien- 
tie,  ita  et  corporum.  Ibunt  qui  beoe  fecerunt,  vivere 
ciim  Angelis  Dei :  qui  male  egerunt,  torqueri  cum 
diabolo  et  angeiis  ejus.  Et  transiet  forma  servi.  Ad 
hocenim  ae  praeaentaverat  ut  faceret  judicium  :  post 
Jadicium  perget  hinc,  ducet  secum  corpus  cuicaput 
eaty  et  ofTeret  regnum  Deo  (I  Cor,  xv,  24).  Tuoc  plane 
videbitur  forma  illa  Dei,  quae  rioo  poluit  vlderi  ab  ini- 
quia,  quorum  visioni  forma  servi  exbibenda  erat. 
Dieit  et  alibi  sic  :  Ibunt  isti  in  ambustionem  stternam 
(de  qaibuBdam  siniatris) ;  justi  autem  in  vitam  xier- 
ftam  {Katth.  xxv,  46)  :  de  qua  alio    oco  dicit,  Hxe 
eit  autem  vita  xtema,  ut  cognoscant  ie  unum  verum 
Deum,  et  quem  misisli  Jesum  Chrisium  {Joan.  xvii,  3). 
Tunc  ibi  apparebit  qui  cum  in  forma  Dei  esset,  non 
rapinam  arbitraius  esi  esse  xqualis  Deo  {Philipp»  n, 
6)  :  tunc  se  ostendet  quomodo  se  dilectoribus  euis 
oatensurum  promisit.  Qui  enim  diligit  me,  ait,  man- 
data  mea  eustodil ;  et  qui  diligit  me^  diligelur  a  Patre 
meOf  et  ego  dilligam  eum,  et  oslendam  meipsum  illi. 
Qaibus  loquebatur,  pradseas  eis  erat  :  aed  formam 
•ervi  videbant ;  formam  autem  Dei  non  videbant.  Per 
Jamentum  ad  atabulum  ducebantur  curandi,8ed  sanati 
videbant;  quia  ostendam,  Inquit,  meipsum  ilii.  Quo- 
modo  ostenditur  aequalis  Patri  ?  Gum  dicitPhilippo, 
Qii»  mevidet,  videt  et  Patrem  meum  {Joan.  xiv,  21,  9). 
10.  Non  possum  ego  a  meipso  facere  quidguam  : 
iicut  audio  judico^  etjudicium  meumjustum  est.  Quia 
dioturi  iili  eramus,  Tu  judicabis,  et  Pater  non  Judi- 
cabit,  quia  omne  judicium  dedit  Filio ;  non  ergo  se- 
oundum  Patrem  Jadicabis  :  adjecit,  Non  possum  ego 
a  meipso  facere  quidquam :  sicut  audio  judico,  et  judi- 
cium  meum  justum  est ;  quia  non  qussro  voluntatem 
meam,sed  volunlatem  ejus  qui  misit  me.  Gerte  Filiue 
qaos  vult  viviflcal.  Non  quaDritvoluntatem  suam,8ed 
volantatemejus  qui  misit  illum.  Non  meam,  non  pro- 
priam  ;  non  meam,  non  Olii  homiois ;  non  meam, 
qnas  resistat  Deo.  Faciunt  enim  homines  volunlatem 
•uam,  non  Dei|  quando  faciunt  quod  volunt,  non 
quod  Jubet  Deus  :  quando  autem  ita  faciunt  quod  vo- 
lant,  ut  lamen  sequantur  voluntatem  Dei,  non  fa- 
ciant  voIuDtatem  suam,  quamvis  quod  volunt  faciant. 
Volens  fac  quod  juberis  ;  atque  ita  et  hoo  facies  quod 
vis,  et  non  voluotatem  tuam  facies,  sed  jubentis. 

20.  Quid  ergo?  Siftt(  audio.iiajudico.  AuditFMIius, 
et  demonslrat  ei  Paler,  et  videt  Filius  Patrem  fa- 
cientem.  Et  ista  distuleramus  paulo  cnucleatius  pro 
viribuspertractare,  si  tempus  nobis  peracta  lectione  et 
virea  remansissent.  8i  dicam  me  posse  loqui  sdhuc, 
forte  vos  audire  Jsm  non  potestis.  Item  forte  aviditate 
audiendi  dicitis,  Possumus.  Melius  est  ergo  ut  cgo 
inflrmitatem  meam  fatear,  quia  Jam  faligatus  loqui 
non  po8Bam«  qnam  ut  fobis  jam  bene  satiatis,  adhuo 


infandam  quod  noo  bene  digeratis.  Proinde  hujus 
promissionis  quam  ad  hodiernum  tempue,  si  super- 
esset,  distuleram,  tenete  me  adjovante  Domino  in 
crastinum  debitorem. 

TRAGTATUS  XX. 
Rursum  in  illud,  Amen,  amen  dico  vobis,  non  poteat 
Filius  a  8efacerequidquam,oi8iqaodvideritPatrem 
facientem  :  quscumqae  enim  Pater  facit,  hec  ea- 
dem  et  Filius  facit  similiter.  Cap.  v,  f.  19. 
i.  Verba  Domini  nostri  Jesu  Cbristi,  maxime  qu« 
Joannes  commemorat  evangelista,  qui  non  sinecaoaa 
super  pectus  Domini  discumbebat  (Joan.  xiii,  23), 
nisi  ut  secreta  altioris  sapienti» ejue  ebiberet.  et  qood 
amando  biberat,  evangelizando  ructaret,  ita  seereta 
sont  et  profunda  intelligenti»  ^  ut  omnes  turbent  qoi 
perverso  sunt  corde,  etomnes  exerceant  qui  rectoaant 
corde.  Proinde  animadvertat  Gharitas  vestraad  hec 
pauca  qaffi  lecta  sunt.  Videamus  si  quo  modopossa- 
mus  donante  et  adjuvante  ipso  qui  Terba  soa  nobls 
voluit  recitari.  que  tunc  audita  atque  conscripta 
sunt,  ut  modo  legerentur,  quid  eibi  velit  qood  eum 
audistis  modo  dicere,  Amen,  amen  dico  vobis,  non  po^ 
test  Filius  a  se  facere  quidquam,  nisi  quod  viderit  Pa* 
irem  facientem  :  quascumque  enim  Pater  faeit,  hmc  ea- 
dem  et  Filius  facit  similiter. 

2.  Unde  autem  natus  sit  sermo  iste,  commemorandi 
estis  propter  saperiora  lectionis,  ubi  coraverat  Domi* 
nu8  quemdam  inter  illoB  qui  in  quinque  porticiboa 
piscin»  illius  Salomonis  Jacebant,  cui  dixerat,  Tolle 
grabatum  tuum,  et  vade  in  domum  tuam.  Hoc  aatem 
fecerat  sabbatis  :  unde  perturbali  Jadsi  calamnia- 
bantur,  quasi  eversorem  et  prffivaricatorem  Legif* 
TuDO  eis  dixerat,  PaUr  meus  usque  modo  operalur.et 
ego  operor  {Id.  v,  8,  17).  Uli  enim  carnaliter  acci- 
pientes  sabbati  observationem,  putabant  Deom  post 
laborem  fabricati  mundi  usque  ad  hunc  diem  qua&i 
dormire ;  et  propterea  sanctificasse  illam  diem,  ex 
quo  coBpit  velut  a  laboribos  requiescere.  Bst  autem 
Bacramentum  sabbati  antiquis  patribus  nostris  pr«- 
ceptum  (Exod.  xx,  8-11),  quod  nos  Ghristiani  apiri- 
tualiter  observamus,  ut  ab  omni  Bcrvili  opere,  id  eat 
ab  omni  peccato  (quia  Dominus  dicit,  Omnisqui  facit 
peccaium,  scrvus  est  peccati  (Joan.  vni,  34),  abstinea- 
mus  nos,  ethabeamusqaietemin  corde  noBtrOyid  est 
tranquillitatem  spiritualem.EtquamviB  in  hoc  Bsculo 
id  conemur,  ad  eam  tamen  requiem  perfectam  non 
perveniemus,  nisi  cum  de  hac  vita  ezierimof.  Sed 
ideo  dictum  est  Deum  requievi8se,quiajam  creatoram 
nullam  condebat  pcstquam   perfecta  sunt  omnia. 
Quietem  vero  propterea  appellavit  Scriptura,  nt  dob 
admoneret  post  bona  opera  requicturos.  Sic  enim 
scriptum  habemus  in  Genesi,  Et  fecit  Deus    omnia 
bona  valde,  et  requievit  Deus  die  septimo  {Gen.  i,  31, 
et  II,  2)  :  ut  tu  homo  cum  attendis  ipsum  Deum  post 
bona  opera  requievisse,  non    tibi   speres  reqoiem^ 
nisi  cum  bona  fueris  operatus  :  et  quemadmodom 
DeuB  posteaquam  fecit  hominem  ad  imaginem  el  si- 
militodinem  suam  sexto  die,  et  in  illo  perfedt  omnia 
i  Er.  Lugd.  at  Ven.  iegont,iiro/Wii(/jr  intelUgtnHm.  M. 


1557 


TRACTA.TDS  XX.  CAPDT  I. 


1558 


opera  saa  bona  Talde,  requievil  septimo  die;  sic  ct 
tibi  reqaiem  noo  speres,  nisi  cum  redieris  ad  bimi- 
IIiudiDem  in  qua  factus  es,  quam  peccando  perdi- 
dfeti.  Non  enim  Deus  laborasse  dicendus  est,  qui 
dizil,  et  faoia  aunt.  Quis  est  qui  post  tantam  operis 
faciliiatem  quasi  poet  iaborem  velit  requieacere  ?  Si 
jotait  et  aliqoisei  reetilit,  sijusait  et  non  estfactum, 
et  at  fieret  laboravit ;  merilo  dicatur  posl  laborem 
reqoieviase:  cum  vero  et  in  ipso  libro  Geneseos 
legamuB,  Dixit  Deus^  Fiat  tux;  et  facta  est  lux  :  dixit 
Deus,  Piat  firmamentum;  et  factum  est  firmamentum 
(Cen,  I,  3,  6,  7) ;  et  offitera  in  verbo  ejus  continuo 
facta  :  cui  attestatur  et  Psalmus  dicens,  Ipse  dixit, 
et  faeta  sunt;  ipse  mandavit,  et  ereata  sunt  (Psat, 
xiziiy  9,  et  GZLViii,  5) :  quomodo  post  mundum  fa- 
cium  reqoiom  quasi  ut  cessaret  requirebat,  qui  in 
jubendo  nunqoam  laboraverat?  Ergo  ilia  mystioa 
sont,  et  propterea  ita  poaita,  ut  nobis,  reqoiem  spe- 
remos  post  hanc  vitam,  sed  si  bona  opera  fecerimus. 
Ideo  Dominus  retundens  impudentiam  eterrorem  Ju- 
dcorom,  et  oatendens  eos  non  recte  sapere  de  Deo, 
ait  illia  scandalizatis*  quodBabbatooperabaiurhomi- 
num  sanitatem,  Patermeusutquemodo  operatur,  et  ego 
operor :  noWie  trgo  hoc  putare  quiasabbato  ila  re- 
qoievitPaler  meus,  ui  ez  illo  non  operetur;  sed  sicul 
ipee  Qunc  operatur,  operor  et  ego.  Sed  sicut  Pater 
•iae  labore,  sic  et  Filiua  sine  labore.  Dixit  Deus, 
etfadasuni:  dixit  Christus  langaenli,  ToUe  gra" 
batum  iuum^  et  vade  in  domum  tuam^  et  factum  esl. 

3.  Gatholica  autem  fides  habet,  quod  Patris  et  Filii 
opera  non  lunt  separabilia.  Hoc  est  quod  ? olo,  si  pos- 
som,  loqoiCharitativeetrfirsed  secondom  illaverba 
Domini,  Qui  potest  capere  eapiat  {Matth,  xiz,  12). 
Qoi  aatem  oapere  non  polest,  non  mihi  adscribat, 
aed  tarditati  80«;  et  convertat  se  ad  illum  qui  cor 
aperit,  ot  infundat  quod  donat.  Poslremo  el  si  quis- 
qoam  propterea  non  intellexerit,  quia  non  a  me  sio 
dictom  eatot  dici  debuit,ignoscat  humanie  fragilitati, 
et  Bopplicet  divinae  bonitati.  Habemus  enim  intua 
magistrom  Ghristom.  Quidquid  per  auremveBiram,et 
oa  meoffl  capere  non  potoeritis,  in  corde  vestro  ad 
eom  convertimini,  qui  et  me  docet  quod  luquor,  et 
vobiB  qoemadmodum  digoatur  distribuit.  Qui  novit 
qoiddety  et  coi  det,  aderit  petenli,  et  aperiet  pulsanti, 
Bt  si  forte  non  dederit,  nemo  se  dicat  desertum.  Forte 
enim  aiiqoid  dare  differl,  sed  neminem  esurientem 
relioqoit.  Si  enim  non  datad  horam,  exercet  qusren- 
lem,  noQ  conlemnit  petentem.  Videle  ergo  et  aiten- 
diteqoid  velim dicere,  etsi  forte  non  possim.  Gatholica 
fidea  hoc  habet,  Orma  a  Spiritu  Dei  in  Banctisejus, 
eontra  omnem  haereticam  pravitatem,  quia  Patris 
at  filU  opera  inseparabilia  sunt.  Quid  est  quod 
disi  ?  Qoomodo  ipse  Pater  et  Filius  inseparabiles 
f  Bant»  aic  ei  opera  Patris  ei  Fiiii  inseparabilia  sant. 
Qaomodo  Paier  et  Filias  inseparabiles  Buat?  Quia 
ipae  dizit,  Ego  et  Pater  unum  sumus  (Joan,  x,  30). 
(Joia  Pater  ei  FiliuB  non  Bunt  duo  dii,  sed  unuB  Deos, 

A  MiB.,  seandatizantibus,  Sie  eiiam  infra  constanier  pro. 
semndaiiMatis, 


Verbumetcujp8estVerbum,nnusetUQicus,Deusuna8  I 
Paler  etFiliuscharitatecomplexi,UQU8que  charitatis 
Spiritus  eorum  est,  ut  fiatTrinitasPater  et  Filius  et 
Spiritussanctus.NonergotantumPatrisetFilii,  sed  et 
SpirituB  sanoti,|8icut  «qaalitas  ei  inseparabilttas  per- 
sonarum,  ita  etiam  opera  ioseparabilia  sunt.  Adhuc 
planiusdicamquid  sit,  opera  inseparabiiia  sunt.  Non 
dicitcatholicafidesquiafeciiDeu8PateraIiquid,etfecit 
Filiu8aliqaidaliud:sedquodfecitPater,  hocjet  Filios 
fecit,bocetSpirilussaDctus  fecit.  Per  Verbum  enim 
facta  suntomnia  :quando  dixit  et  facta  sunt,  per  Ver* 
bum  facta  sunt,  per  Christum  facta  sunt.  In  principio 
enim  erat  Verbum,  et  Verbum  erat  apud  Deum,  et  Deus 
erat  Verbum:  omnia  per  ipsum  fncta  sunt{Joan.\f  i,  3). 
Si  omnia  per  ipsum  facla  sunl;  dixitDeus,  Fiat  lux; 
et  facta  est  lux  :  in  Verbo  fecit,  per  Verbum  feoit. 

4.  Ecce  ergo  nunc  audivimus  Evangelium,  cum 
responderet  stomachanlibus  Judsis,  guia  non  solum 
solvebatsabbatum,  sed  etiam  patremsuum  dicebat  Deum^ 
iequnlem  se  faciens  Deo  (Id.  v,  18)  :  sic  enim  scriptom 
est  in  superiori  capitulo.  Cum  ergo  tali  eorum  erranti 
indignationi  Dei  Filius  est  Veritas  responderet,  ait, 
Amen,  amen  dico  vobis^  non  potest  Filius  a  se  facere 
quidquam,  nisi  quod  viderit  Patrem  facientem,  Tan- 
quamdiceret,  Quid  scandalizati  estis,  quia  Patrem 
meum  dixi  Deum,  et  quia  aequalem  me  facio  Deo?  Ita 
8um  aqualie,  ut  ille  me  genuerit :  ita  sum  sequalis,  o 
non  ille  a  me,  sed  ego  ab  illo  sim.  Hoc  'enim  intelli* 
gitur  in  his  vorbis,  Non  potest  Pilius  a  se  facere  quid^' 
quamy  nisi  quod  viderit  Patrem  facientem,  Hoc  est, 
quidquid  Filius  habetutfaciat,  aPatre  habetutfaciat. 
Quare  habet  a  Patre  ut  faciat  ?  Quia  a  Patre  habet 
ut  Filius  sit.  Quare  a  Patre  habet  ut  Filius  sit  ?  Quia 
a  Patre  babet  ut  possil,  quia  aJPatre  babct  ut  sit.  Filio 
enim  hoc  eei  esse  quod  posse.  Homini  non  ita  est.  Bx 
comparationehumanffiinfirtnitatis^Iongeinfrajacentis, 
utcomque  corda  sastollite;  et  ne  forte  aliquis  nostrum 
attingat  secretum,  etquasi  coruscatione  magno)  luciB 
horrescens,  sapiat  aliquld,  neinsipiens  remaneai :  non 
tamen  setotum  sapere  putet,  ne  superbiat,  ei  quod 
sapnit  amittai.  Homo  aliud  estquod  est,  aliud  qood 
potest.  Aliquando  enim  et  est  homo,  et  non  potest 
quod  vull;  aliquando  autem  sioest  bomo,  ut  possit 
quod  vult  ;  itaque  aliud  est  esse  ipsius,  aliud  posse 
ipsiuB.  Si  enim  hoc  esset  esso  ipsius,  quod  est  posse 
ipsius ;  com  vellet  posset.  Deus  autem  cui  nonest  alia 
substantia  ut  sit,  et  alia  potestas  ut  possit,  sed  con* 
subsiantiale  illiest  quidquid  ejus  est,  etquidquid  est, 
quiaDeusest  ^  non  alio  modo  est,  et  alio  modo 
poteet  ;  sed  esse  et  posse  simul  babet,  quia  velle  et 
facere  simul  habet.  Quiaergo  potentia  Filii  de  Patre 
est,  ideo  et  substantia  Filii  de  Patre  est ;  et  quia 
subsUntia  Filii  de  Patre,  ideo  potentia  Filii  de  Patre 
est.  Non  alia  potentia  est  in  Filio,  et  aiia  aubstantia : 
sed  fpsa  est  potentiaqu»  et  substantia ;  substantia  ut 
sit,  potentia  ut  poseit.  Ergo  quia  Filius  de  Patre  esti 

1  MM,ociOt  sed  consubttantiale  illi  est  quidqttid  ejus  ett, 
et  quidquiii  ejus  est  quod  estt  quia  Dtus  est,  Hemigianus 
vero  addit,  est,  hoc  loco,  et  quidquid  ^us  est,  est  quod  est, 
quia  Detis  tst  :  nec  minus  rects. 


wmM 


15S9 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM.  S.  AUaDSTlNI 


4560 


ideo  dixit,  Filius  non  potest  a  se  facere  qutdquam.  Quia 
noD  est  Pilius  a  se,  ideo  dod  potest  a  se. 

5.  Videtur  enim  quasi  minorem  se  fecisse,  cum 
dixit,  yon  potest  Filius  a  se  facere  quidquam,nisi  quod 
viderif  Patrem  facientem,  Hicerigit  cervicem  bseretica 
vanitas;  eorum  sciiicet  qui  diount  Filium  minorem 
esse  quam  Patrem,  minoris  potesiatis,  majeBtatis, 
poBsibilitatis,  non  inteliigentes  mysterium  verborum 
Christi.  Attendat  autem  Gharitas  vestra,  et  videte 
quemadmodum  in  carnali  sao  intellectu  modo  tur- 
benturin  ipsisverbis  Chrisli.  Hoc  autem  paulo  anle 
prnlocutus  sum,  quia  omnia  perversa  corda  perturbat, 
sicnt  pia  corda  ezercet  Verbum  Dei,  maxime  quod  per 
Joannem  evangelistam  dicitur.  Alta  enim  per  illum 
diountur,  non  qualiaoumque,  non  qus  facile  intelli- 
gantur.  Ecce  jam  hsereticus  si  forte  audil  verba  ista, 
erigit  ae,  et  dicit  nobis  :  Ecce  minor  est  Filius  quaro 
Pater,  eoce  audi  verba  Filii,  qui  dicit,  Non  poiest 
Filius  a  se  /acere  quidquam,  nisi  quod  viderit  Patrem 
faeientem,  Exspeota,  quemadmodum  scriptum  est, 
Esto  mansuettu  ad  audiendum  verbumj  ut  intelligas 
{Eecti.  V,  13).  Puta  enim  me  conturbatum  esse  his 
verbi?,  quoniam  dico  squalem  potestatem  majesta- 
temque  esse  Patris  et  Fiii,  cum  audivi,  Non  potest 
Filius  a  se  facere  quidquam,  nisi  quod  viderit  Patrem 
facientem.  Turbatus  his  verbis  quaero  abs  te,  qui  jam 
tibiTiderisintellexis8e:Novimus  inEvangelio  Filium 
ambulusse  super  mare(i§atth.  xiv,  35)  ;  ubi  Patrem 
Tidiiambulasseeiiper(nare?HicjamiUeiurbatur.Pone 
ergo  quod  inlellexeras,  etsimul  qusramus.  Quidergo 
facimus  ?  Verba  Domini  audivimus,  NonpoteslFilius  a 
se  faeere  quidquam^  nisi  quod  viderit  Patrem  facientem. 
Ambulavitipsesuper  mare,  Pater  nunquam  ambulavit 
supermare.  Cerle  non  facHFiliusquidquam^nisiquod 
viderit  Patrem  facientem, 

6.  Redi  ergo  mecum  ad  id  quod  dioebam,  ne  forte 

sio  inteliigendum  sit,  ut  de  qusestione  amboexeamus. 

Nom  ego  secundum  6dem  catholicam  video  quomodo 

ezeam  sine  oSensione,  sine  soandaio  :  tu  autem  cir- 

cumolusus,  qusris  qua  exeas.  Qua  intraveras  vide. 

Forie  non  iotellexisli  et  hoo  quod  dixit,  Qua  iotra- 

verasvide:  ipsum   audi    dioentem,  Ego  sum  janua 

(Joan,  X,  7).  Non  eine  causa  ergo  qua^ris  qua  exe<-fs, 

et  non  invenis,nisi  quia  non  per  januam  inlrasti,  sed 

per  maoeriam  cecidisti.  Ergo  quemadmodum  potes,a 

roina  tua  collige  te,  etintra  perjanuaro,  ut  sino  offen- 

sione  intres,  et  sine  errore  exeas.  Per  Christum  veni» 

nec  ex  corde  tuo   afferas  quod  dicas ;  sed  quod  ille 

OBtendit,  hoo  loquere.  Eoce  fides  catholica  quemad- 

modomexilde  ista  propositione.  Ambulavit  Filius 

BUper  mare,  pedes  carnis  fluctibus  imposuit;  oaro 

ambulabat,  et  divinitasguberoabat:  quandoergocaro 

ambulabatet  divioitasgubernabat,  Paterabsens  erat? 

Si  absens  erat,  quomodo  ipseFilius  dicit,  Paterauiem 

in  me  manens,  ipse  facii  opera  sua   ild,   xiv,    lOi? 

8i  ergo  Pater  in  Filio  manens,  ipse  facit  opera  sua  ; 

ambulalio  illa  carnis  »upra  mare,  a  Patre  fiehat,  per 

Piliam  fiebat.  Ergo  illa  ambulatio  upos  est  Patris  et 

Pilii  inseparabile.  Utrumque  ibi  operantem  video  : 


nec  PaterFilium  deseruit,  necFiliusaPatrediscesait* 
Ila  quidquid  faoit  Filius,  non  facit  sine  Patre  ;  quia 
quidquid  facit  Pater,  non  facitsine  Filio. 

7.  Exitum  est  hino.  Videte  quia  recte  nos  dicimua 
inseparabiliaesseoperaPatrisetFiliietSpiritossancti. 
Nam  quomodotu  intelligis,  ecco  fecit  Deus  luoem,  et 
vidit  Filius  i^atrem  faoientemlucem,secundumoarna- 
lemintellectum  tuum,quiideovi8minoreminteliigere, 
quia  dixit,  Non  potest  Filius  a  se  facere  qtUdquam^  nisi 
qtu>d  tnderit  Pairemfacieniem.  Peoit  Deus  Pater  lucem ; 
quam  luoemaliamfecitFiIius?FecitDeusPaterfirma- 
mentum,  coBluminter  aquaset  aquas,viditeumFilio8 
secunduro  intelligentiam  tuam  tardam  etgrossaro:  qoia 
vidit  Filius  Patrem  facientem  flrmaroentum,  etdixit, 
Non  potest  Fiiius  a  se  facere  quidquam,  nisi  qtsod  viderU 
Pafr^m /o^tentom,  damihialterum  firmamentom.Anto* 
amisisti  fundamentum?Superedif)cati  autem  soprafon 
damentum  Apostolorum  etProphetarum,  ipso  eummo 
lapide  angulari  existente  Ghristo  Jesu  pacantor  in  Chri- 
Bio  (Ephes.  II,  14-20);  neooontendunteterrantinbe- 
resi.  Intelligimus  ergo  lucemfactam  aDeoPatre,  sed 
per  Filium  ;  firmamentnm  factux  a  Deo^Patre,  aed  per 
Filiuro.  Omnia  enimper  ipsumfacta  sunt,et$ine  ipto 
/a£rftfr/itf5/m/it7.Excuteintelligenliamtuam;neointelli- 
gentiamvooandam,8edplanestuItitiam.Deu8Paterfecit 
mundum:quemfeoitFiliusalterummundum?damihi 
mundum  Filii.  Iste  in  quosum  )s,  oujusestTdicnobis, 
a  quo  factus  e8t?Si  dixeris,  A  Filio;  non  a  Palre ; 
errasti  aPatre  :  si  dixeris,  A  Patre,  non  a  Fillo  ;  re- 
spondet  tibi  Evangeliuin,  Et  mundtis  per  etm  facius 
esty  etmundu$eumnoncognovit(Joan,  i,  3, 10).  Agnosce 
ergoeuroperquemfactusestmunduSfetnoliesseinter 
illos  qui  euro  qui  feoit  mundum  non  cogooveront. 

8.  Inseparabilia  sunl  ergo  opera  Patris  et  Filil.  Sed 
hoc  est,  Non  potest  Filitts  a  se  quidqtum  faeere,  qood 
esset  si  diceret.  Non  est  Fiiius  a  se.  Etenim  si  Filios 
est,  natus  est  ^sinatusest,  ab  illoestde  qoo  natas  eat. 
Sed  tamen  aBqoalem  sibi  genuit,  Non  enim  defoil  ali- 
quid  generanti,auttempusquffieivit,ot  generarel,  qoi 
genoit  coaeternum ;  aul  matrem  quesivit  oi  generaret, 
qui  de  se  protulit  Verbum ;  aut  Pater  generans  ntate 
praecesserat  Filium,  ut  minorem  Filium  generaret.  Et 
fortedicit  aliquisquia  post  multa  saeculainsenectasoa 
DeussuscepitFiliom.  Sicut  Pater  sineseoectote^sicet 
Filius  sine  incremcnto:  nec  ille  senuit  necillecrevil;  sed 
aequalis  aequalem  genuit,  aeternus  aeternum.  Quomodo» 
inquit  aliquis,  aBternus  ffiternum?  Quomodo  flamma 
temporalis  generat  lucem  temporalem.  Cosva  esl  ao- 
temflammageneranslociquam  generat^  nec  precedit 
tempore  flamma  generans  lucem  generatam;  aed  ex 
quo  incipit  flaroroa,  exillo  incipit  lux.Datmihiflam- 
mam  sine  luce,  et  do  tibi  Deum  Patrem  sine  PillOy 
Hoo  est  ergo,  Non  potest.  Filius  a  se  facere  quidquamt 
nisi  quod  viierit  Pairem  facientem  ;  quia  videre  Filii, 
hocestnatum  essede  Patre.  Non  alia  visio  etjos  el  alia 
substantia  ejus:nec  alia  potentia  ejus,  alia  8obstantia 
ejus.  Totum  quod  est,  de  Patre  est ;  totom   quod 
potest,  de  Patre  est :  quoniam  quod   potest  et  est, 
boo  nnom  est ;  et  de  Patre  lotom  est. 


1861 


TRAGTATUS  XX.  CAPDT  I. 


lS6t 


9.  S«qaitar  et  ipse  in  verbis  uis,  et  male  intelli- 
geotea  coaturbat,  ut  ad  rectum  intellectum  revocet 
erraotes  Cum  dizisset,  Non  potest  FUius  a  se  facere 
quidquaniy  nisi  quod  viderii  Patrem  faciendem  :  ne  rorte 
carnalis  eubreperet  iotellectus,  et  averterel  meotem, 
et  faceret  sibi  bomo  quasi  duos  fabroa,  anum  magi- 
BtrooQ ,  alteram  discipulum  quasi  attendentem  ad  magi- 
straniy  verbi  gratia,  facientem  arcam  ;  ut  quomodo  ilie 
fecit  aream,  faciat  et  iste  alteram  arcam  secundum 
visioneni  quam  inapezit  in  magistro  operanle  :  eed  ne 
tale  aliquid  sibi  duplicaret  in  illa  simplici  divinilate 
iQleUectuscamalis,  ieculuB  a\i,Quxcumque  enim  Pater 
faeU^  hxc  eadem  et  Filius  faeit  similiter,  Non  facit 
Pater  alia,  et  alia  Filius  similia,  eed  eadem  similiter. 
Kon  eoim  ait,  Quscumqne  facit  Paler,  facit  et  Filioe 
aiia  aimilia:  aed,  Quoecumque^  inqait,  Paier  facit^ 
hme  eadem  et  Filius  faeit  simihter.  QuaB  ille,  bsc  et 
ipae  :  mundum  Pater,  mundum  Filius,  mundum  Spi- 
ritoa  sancluB.  Si  tree  dii,  tres  mundi  :  si  unus  Deue 
Pateret  FiUus  et  Spiritus  8anctu8,unu8  mundusfactus 
est  a  Patre  per  Filium  in  Spiritu  sancto.  Hne  ergo 
lacit  Filiu8«  quc  facit  et  Pater,  et  non  dissimiiiier 
fadt  :  et  bcc  faoit,  et  aimiliter  facit 

iO.  Jam  dizerat,  hsec  facit ;  quare  addidit,  similiter 
fatii  T  Ne  alius  pravus  inteUectus  vel  error  in  animo 
oasceretnr.  Vides  enim  hominis  opus ;  animusest  io 
homioe  el  corpus :  aoimua  imperat  oorpori,  aed  mol- 
tam  ioterest  intercorpusetaniroum  :  corpus  vieibUe 
est,  animua  inviaibilis ;  inter  potentiam  virtutemque 
animi,  etcujusvia  licet  ccBleetis  corporia  mullum  in- 
terest.  Imperat  tamen  animns  corpori  suo,  et  facitcor- 
pua  :  et  quod  videtnr  animusfacere,hoc  facitetcor- 
po8.  Videtur  ergo  corpus  boc  idem  facere  quod  ani- 
moa,  aed  non  eimiliter.  Quomodo  hoc  idem  facit,  sed 
non  8imiliter?Facitanimu8?erbumapud8e,Jubetlin- 
gue,  et  profert  Terbum  quod  fecit  animus  :fecit  animus, 
fecit  etUngoa ;  fecit  dominua  corporis,  fecit  et  aervus  : 
sed  utfaceret  8ervu8,adomino  accepil  quod  faoerei,  et 
Jubentedomino  fecit.  Hoc  idem  abutroque  factumeet: 
sed  nnmquid8imiiiter?Quomodonon  eimiUter,  aitali- 
qois  7  Ecce  verbomquod  fecit  animus  meua,  manel  in 
De  :  qood  fecit  lingua  mea,  percusso  aere  transiit, 
et  non  eat.  Gum  dizeris  verLum  in  animo  tuo,  et  so- 
nnerit  per  linguam  tuam,  redi  ad  animum  tuum,  et 
Tide  qoia  ibi  est  verbum  quod  feoisti.  Numquid  sicut 
mansit  in  animo  tuo,  mansit  in  lingua  tua  ?  Quod  so- 
Boit  per  Ungoam  tuam,  fecit  lingua  sonans,  fecit  ani- 
mos  cogitana  :  sed  quod  sonuitlingua,tran8iit ;  quod 
eogitavit  animos,  permanet.  Hoc  ergo  fecit  corpua, 
qood  fecit  aoimua  ;  eed  non  simiiiter.  Fecitenimani- 
mas  qnod  teneat  animos;  fecit  autem  lingua  quod  eo- 
nat,et  per  aerem  aurem  verberat.  Numquid  aeqneris 
•yllabas,  et  facia  nt  maneant?  Nun  ergo  sic  Pater  et 
Filiaa  ;  aed  bnc  eadem  facit,  etsimiliter  facit.  Si  fe- 
cit  Deua  coelum  quod  manet,  hoc  fecit  Filioa  coelnm 
qnod  manet.  Si  fecit  Deua  Pater  hominem  qui  mori- 
tor,  eomdem   Filiua  homiuem   fecit  qui  moritor. 
Oaccomqoe  fecit  Pater  etantia,   baBC  feoit  et  Pi- 
'ioa  atantia  ;  qoiaaimUiterfectt :  etqufioumque  fedt 


Pater  temporalia,  haec  eadem  fecit  Filiua  tempo- 
ralia  ;  quia  non  solom  ipsa  feoit,  aed  et  eimUiter  fe- 
cit.  Pater  enim  fecit  per  FiUum,  quiaper  Verbum  fe- 
cii  Pater  omnia. 

11.  Quffire  in  Patre  et  Filio  separationem,  non  in-- 
venie  :  aed  ai  assorreziati,  tunc  non  inventa ;  si  ali- 
quid  supra  mentem  tuam  teUgisti,  tunc  non  invenie. 
Nam  si  in  bie  veraaris,  qa«  aibi  errane  animaa  facit ; 
cum  imaginibua  tuis  loqoeris,  non  cum  Verbo  Dei  : 
fallunt  te  imaginea  tu».  Tranacende  et  corpu8,et  sape 
animum  :  transcende  et  animum,  et  sape  Denm. 
Non  tangis  Deum,  nisi  et  animom  tranaieria  :  quanto 
minus  tangia,  si  in  carne  manseris?  IUi  ergo  qui  aa- 
piunt  carnem,  quam  longe  aunt  a  eapiendo  quod 
Deus  eet?  quia  non  ibi  essenl,  etiam  ai  animum  eape- 
rent.  Recedit  homo  multum  a  Deo  quando  sapit  ear- 
naliter,  et  multum  inlereat  inter  carnemetanimnm : 
pios  tamen  interest  inter  animum  ef  Deum.  Tu  ei  in 
animo  ee,  in  medio  es  :  si  infra  attendis,  corpoe  est : 
ai  supra  attendis,  Deue  est.  AUoUe  te  a  corpore, 
tranei  etiam  te.  Vide  enim  quid  dizit  Psalmos,  et  ad- 
moneris  quemadmodum  sapiendue  sit  Deae :  Wactte 
mn/,  inquit,  mihi  lacrmymse  mex  panes  die  ac  nocte^ 
cum  diciiur  mihi  quotidie,  Ubiest Deus  tuus?  Tanquam 
Pagani  dicant :  Boce  du  noatri  ;Deu8  vester  obi  est? 
Ostendnnt  enim  illi  qnod  videlur;  nos  colimus  quod 
non  videtur.  Et  ooi  oetendamoa  ?  homioi  qui  non  ha- 
bet  unde  videat?  Nam  atiqoe  ei  ipeideoa  snosvident 
oculia  ;  habemus  et  nos  alios  oculos,  unde  videamua 
Deum  nostrnm.  Ipei  oculi  mundandi  snnt  a  Deo  no- 
stro,  ot  vid«iamo8  Deum  noatrum  :  Beatienim  mundo 
corde,  quia  ipst  Deum  tidebunt  (Matth,  v,  8).  Brgo 
cum  se  conlurbatum  dizisset,  cum  dicitur  iUi  quo- 
tidie,  Ubi  est  Deus  tuus?  Hase  memoratus  sum^  inquit, 
quia  dicitur  mihi  quotidie,  Vbi  est  Deus  tuus  f  et  quaai 
volena  apprehendere  Deum  saum,  Htec  memoratus 
sum,  ioquit,  et  effudi  super  me  animam  meam  {Psal. 
zLi,  4,  5).  Ut  ergo  attiogerem  Deom  meum,  dequo 
mibi  dicebatur,  Ubi  est  Deus  tuus  f  non  effodi  anlmam 
meam  aoper  carnem  meam,  sed  auper  me  :  tran- 
acendi  me,  ut  iUum  tangerem.  Illeenimestsuperme, 
qui  feoit  me:nemo  eum  attingit,ni8i  qui  traneieritse. 

12.  Cogita  corpus;  morlale  est,  terrenum  est,  fra- 
gile  est,  corrupUbile  est :  abjice.  Sed  forte  earo  tem» 
poralia  eat.  Alia  corpora  cogita,  coBlestia  oorpora  co- 
gita;mcJora,  meliora,  aplendida  sunt  :  attendeet 
ipsa,  volvuntur  ab  oriente  ad  occidentem,  nonatant ; 
videntur  ocnlia,  non  aolum  ab  homine,  sed  etiam  a 
pecore  :  tranai  et  ipaa.  Et  qoomodo,  inqoiea,  trana- 
eo  coeleatia  corpora,  com  ambolo  in  terra?Noocarne 
transia,  sed  mente.  Abjice  et  ipaa  :  qoamvie  luceaot, 
corpora  eont ;  quamvis  de  oobIo  fulgeant,  oorpora 
8unt.  Veni,  quoniam  forte  non  te  putaa  habere  quo 
eaa,  cum  consideras  ista  omnia.  Et  uUra  coBleatia 
corpora  qno  iturua  sum,  inquis,  et  qui  mente  trans- 
iturus  anm?  Goneideraati  iata  omnia?  Gonaideravi^ 
inquia.  UndeconsiderastiTIspe  conaideratorappareat. 
Ipse  enim  oonaiilerator  i8toramomninm,discrimina- 
tor,  diatinctor  et  quodammodo  appenaorin  Ubrasa- 


1S63 


IN  JOANNIS  BVANOBUUH,  S.  AU6USTINI 


1564 


pientis,  aDimaa  est.  Sed  dabio  melior  estanimus 
qao  ista  omaiA  cogitasti,  quam  ista  omaia  quao  oogi- 
tast!.  Animus  ergo  isle  spirilus  eat,  non  corpus  : 
Iraasi  et  ipsum.  Gompara  ipsum  animum  primo,  ut 
▼Ideas  qao  transeas ;  compara  illum  carni.  Absit,  ne 
dignerie  comparare.  Gompara  iilum  fuigori  eoli»,  lu- 
ns,  Bteilarum  :  major  fulgor  est  animi.  Primo  oele- 
ritatem  animi  ipsius  vide.  Vide  si  non  vehementior 
•cintilla  evt  animi  oogitantis,  quara  splendor  solislu- 
centis.  Solem  orientem  tu  videe  animo  :  motus  ipsius 
quam  tardus  eat  ad  animum  loQm?Gito  tu  potuist^ 
oogitare  quod  faoturus  est  sol.  Ab  oriente  ad  oociden, 
tem  venturus  est,  jam  ez  alia  parte  cras  oritur  Ub{ 
hoc  fecit  cogitatio  tua,  adhuc  iile  tardus  est,  et  tu 
omnia  peragrasti.  Magna  ergo  res  est  animus.  Sed 
quomodo  dico,  est  ?  Traosi  et  ipsum ;  quia  et  ipse 
animiis  mutabilis  est,  qoamTis  melior  sit  omni  cor- 
pore.  Modo  novit,  modo  non  novit;  modo  oblivisci'* 
tur,  modo  recordatur ;  modo  vult,  modo  non  vult  * 
modo  peocat,  modo  Juatus  est.  Transi  ergo  omnem 
matabilitalem  ;  non  solum  omne  quod  videtar,  sedet 
omne  quod  mutalur.  Transisti  enim  carnem  quas  vi- 
detur,  tranaiBti  ccsiam^  solem,  ionam,  et  stellas  quas 
videntur:  transi  et  omne  quod  mutatar.  Jam  enim 
istis  transactis  veneras  ad  animnm  tuum,  sed  et  ibi 
invenisti  mutabililatem  animi  tui.  Numquid  mutabilis 
est  Deu3  ?  Transi  ergo  et  animum  tuum.  Effunde  su- 
per  te  animam  tuam,  ut  contingas  Deum,  de  quo  tibi 
dicilur,  Ubi  esl  Deus  luut  ? 

13.  Ne  pules  te  aliquid  facturum  quod  homo  non 
possit.  IIoc  fecit  ipse  Joannes  evangeiista.  Transcen- 
dit  carnem,  transcendit  terram  qaam  caloabat,  tran- 
•oendit  maria  qas  videbat,  transcendit  aerem,  ubi 
alites  voiilant,  transcendit  solem,  transcendit  lunam, 
transcendit  steilas,  transoendit  omnes  spiritus  qui 
Don  videntur,  transoendit  mentem  suam  ipsa  ratione  ^ 
animi  sui.  Transcendens  ista  omnia,  super  ae  effun- 
densanimam  suam,  qao  pervenit  ?  Quid  vidit?  Jitf^nn- 
cipio  erat  Verbumy  et  Verbum  erat  apui  Deum.  6i  ergo 
separationem  non  vides  in  iace,  quid  separalionem 
qDsris  in  opere  ?  Vide  Deum,  vide  Verbum  ejas  in- 
hsrere  Verbo  dicenti  ^  :  qaia  ipse  dicens  non  syllabis 
dioil ;  sed  splendore  sapieDtififulgere,hoo  est  dicere. 
Quid  dictum  est  de  Sapientia  ipsius  ?  Candor  est  lucis 
selemse  (Sap.  vu,  26).  Attende  candorem  solis.  In 
eoslo  est,  et  ezpandit  oandoremperterrasomnes,per 
maria  omnia  :  et  utiqae  corporalis  luzest.  Si  separas 
oandorem  solis  a  sole,  separa  Verbam  a  Patre.  De 
Bole  ioquor.  LucernaB  iina  flammula  tenuis,  qos  uno 
flatu  posaitezstingui,  spargitlacemsuamsupercnncta 
quaB  subjacent.  Vides  lucem  sparsam  a  flammula  ge- 
neratam,emi8sionem  vides,  separationem  non  vides- 
Intelligiteergo,  fratres  oharissimi,  Patrem  et  Filium 
et  Spiritum  sanotum  inseparabiliter  sibi  cohsrere, 
Trinitatem  hano  anura  Deum:  et  omnia  operaunius 
Dei,  hm  ease  Patris,  haec  esse  Filii,  hcc  esse  Spiri- 

i  UnuB  oodez,  iMem  roHonefM.Alias,  ipsamqueratianum, 
s  8iR  Mss.  At  eSitt,  vMe  verbum  efus :  inhsnre  verbo  di- 
ceiUi» 


tus  sancti.  Gstera  qu«  consequuntur,  quaB  pertinent 
ad  sermonem  ipsius  Domini  nostri  Jesu  Ghristi  in 
Evaogelio,  quoniam  et  crastino  die  sermo  debetur 
vobis,  adestote  ul  audiatis. 

TRAGTATDS  XXI. 

Ab  eo  quod  scriptum  est,  Pater  enim  diligit  Filinm,  et 
omnia  demonstral  ei  quc  ipse  faoit;  usque  ad  idf 
Qui  non  honorificat  Filium,  non  honoriflcat  Patrem 
qui  misiliilum.  Cap.  v,  t*  20-23. 

1.  Hesterno  die  quantum  Dominus  donare  dignatus 
est,  qaa  potuimus  facuUate  tractavimus,  et  qua  po- 
tnimus  capacitate  intellezimus,  quoroodo  insepara- 
bilia  sunt  opera  Patris  et  Filii;  nec  aliafacit  Pater» 
alia  Filius,  sed  omnia  Pater  facit  per  Fllium,  tan- 
quam  per  Verbum  suum,  de  quo  scriptum  est,  Omnia 
per  ipsum  facta  sunt^  et  sine  ipso  faiium  est  nikU.  8e- 
quentia  verbahodievideamus,  etab  eodem  Domino 
ejus  misericordiam  et  deprecemur,  et  speremus,  ut 
primnm  si  dignumipsejadicat,intelligamas  quodve- 
rum  est :  si  autem  hoc  non  potuerimas,  non  eamas 
in  illud  quod  falsum  est.  Melius  est  enim  nescirey 
quam  errare  :  sed  scire  est  melius  quam  neeoire.Ita- 
qae  anteomnia  conari  debemus  ut  sciamus  :  si  potne- 
rimos,  Deo  gratias ;  si  autem  non  potuerimusinterim 
pervenire  ad  veritatem,  non  eamns  ad  falsitatem. 
Quid  enim  simus,  et  quid  tractemus,  coosiderare  de- 
bemus.  flomines  sumus  carnem  portantes,  in  hac  vita 
ambulantes :  et  si  jam  de  semine  verbi  Dei  renati,  ta- 
men  ita  in  Ghristo  innovati,  ut  nondum  penitus  ah 
Adam  ezspoliati.  Qiiod  enim  nostrum  mortale  et  oor* 
ruptibile  aggravat  animam  (Sap,  iz,  15),  ez  Adam 
esse  apparet,  etmanifestum  est :  quodautem  nostram 
spirituale  sublevat  animam,  de  Dei  dono  et  de  miae- 
rioorda  ejus,  qui  Unicum  suum  misit  oommanioare 
nobiscum  mortem  no8tram,etdncere  nos  adimmor- 
talitatem  suam.  Hunc  habemus  magistram,  at  non 
peccemus ;  et  defensorem,  si  peooaverimus  etconfesti 
atque  conversi  fuerimus  ;  et  interpellatorem  pro  do- 
bis,  si  qnid  boni  a  Domino  desideraverimos ;  et  da- 
torem  cum  Patre,  quiaDeus  unnsest  Pateret  Piliae. 
Sed  loquebatur  ista  homo  hominibus  ;Deusocealta8, 
homo  manifestns,  ut  manifestos  homines  faceret  deos; 
el  Filius  Dei,  factus  hominis  fllius,  ut  hominum  filioe 
faceret  filios  Dei.  Qua  hoc  arte  sapientiae  soe  faoiat, 
ineJuB  verbis  agnoseimos.  Loquitur  enim  panralit 
parvus :  sed  ipse  ita  parvasut  et magnas^nos autem 
parvi,  sed  in  illomagni:Ioquiturergotanqaamfoven8 
et  notriens  lactentes,  et  amando  orescentes. 

2.  Dizerat,  Non  potest  Fitius  a  se  facere  quidquam^ 
nisi  quod  viderit  Patrem  facimitem  (Joan.  v,  10).  In- 
tellezimus  antem  qnia  nonseorsum  aliqnid  Paterfacit, 
quod  cum  viderit  Filius,  fseiat  et  ipse  aliquidtale  in- 
speoto  opere  Patris  sui;  sed  quod  d\x\i,  Non  potest 
Piiius  a  se  facere  quidquam,  nisi  quod  videril  Patrem 
facienUmy  quia  de  Patre  est  totus  Filius,  et  tota  sab- 
stantia  et  potentia  ejus  ez  illo  est  qui  gennit  eum, 
Modo  aotem  oum  diziseetse  hsM^  faoere  almlliterqoss 
iiioit  Pater,  ut  non  intelligaams  alia  hoere  Palrem . 


ises 


TRACTATDS  XXl.  CAPUT  I. 


1566 


alia  Filium,  sed  simili  polentia  faoere  Filium  eadem 
ipeaqusPater  facii,  cum  Pater  facit  perFilium ;  secu- 
tos  ait  qood  hodie  iectum  audivimus,  Pater  enim  diligit 
filium^  ei  amnia  demonttrai  ei  qumipse  facit,  Rursua 
mortalia  cogitatio  perturbalur.  Deroonstrat  Pater  Fi- 
lio  quiB  ipae  facit :  ergo,  ait  aliqois,  eeoram  Pater 
faeit,  ot  poseit  Filiue  viderequod  facitRorBQs  occur- 
ront  homanaB  cogitationi  tanquam  artifices  duo,  velut 
ei  faber  doceat  fllium  auoro  artem  suam,  et  demon- 
•tret  d  qoidqoid  facit,  ut  poetit  etiam  ipee  facere  : 
Ommap  inquit,  demonstrai  ei  qu«  ipse  facit.  Cum  ergo 
Fater  facit,  Filius  non  facit,  ot  poesil  videre  Filius 
qood  Pater  facit  ?  Certe  amnia  per  ipsum  facta  sunt, 
et  sine  ipso  factum  est  nihit,  Honc  videroos  qoeroad. 
modam  Pater  damonetrat  Filio  qood  facit ;  cum  Pa- 
ter  nihil  faciat,  niei  quod  per  Pilium  faoit.  Quid  facit 
Pater?  Mondom.  Itane  factum  mundum  demonstra- 
vit  Filio,  ut  et  ipse  tale  aliquid  faceret?  Deturergo 
mondos  nobie  qoem  fecit  et  Filios,  8ed,  et  omniaper 
ipsum  faeia  suni^  ei  sineipsofactum^  est  nihil^  et  mun- 
tfw  ftr  eum  facius  est  {Joan,  i,  3, 10).  Si  faetos  per eom 
eai  mondoi,  et  omnia  per  ipsum  facta  eunt,  et  nihil 
faeit  Pater  qood  non  per  Filium  faciat ;  ubi  demon- 
•trat  Filio  Pater  qood  facit,  nisi  in  ipso  Filio  per 
qoem  facit?  Qaia  enim  locos  obi  demonetretor  opoe 
Patris  Fiiio,  qoaei  extra  faciat  et  eztra  eedeat,  et  Fi- 
Hoa  attendat  manom  Patrie  qoemadmodum  faciat? 
Ubi  cst  illa  ineeparabilis  Trinitae  ?ubi  est  Verbum  de 
qoo  dictom  est  qood  ipee  eet  Virtus  et  Sapientia  Dei 
(I  Cor.  1, 24J  ?  obi  quod  de  ipsa  Sapientia  Scriptura 
dioit,  Cemdor  esi  enim  lucis  miemse  {Sap,  vii,  S6)?  ub^ 
qood  de  illa  iterom  dicitur,  Altingit  a  fine  usque  ad 
fmem  forHifr,  ei  disponii  omnia  suaviier  (frf.  viii,  1)  ? 
Si  qoid  facit  Pater,  per  Filiom  facit ;  si  per  Sapien- 
tiam  soam,  et  Virtotem  soaro  facit :  non  eztra  illi 
ostendit  qoo  videat,  eed  in  ipso  illiostendit  quod  facit. 
3.  Oaid  videt  Pater,  vei  potius  quid  videt  Filius  in 
Patre  ot  faciat  et  ipse  ?  Possim  forte  dicere  ;  sed  da 
qoi  possit  eapere  :  aot  forte  possim  cogitare,  nec  di- 
eere ;  aot  forte  nee  cogiiare.  Ezcedit  enim  nos  illa 
divinitas  tanqoam  Deos  homines,  tanquam  iromortalis 
mortales,  tanquam  8Bternos  lemporales.Inspiretet  do- 
net,  de  fonte  illo  viiao  nonc  aliquid  irrorare  dignetur 
at  distillare  in  sitim  nostraro,  ne  in  hac  eremo  are- 
seamos.  Dicamos  ei,  Domtne,  cui  didicimus  dicere, 
Pater.  Aodemos  enim  hoc,  quia  ipsevoluit  ut  aude- 
remiis  :  sic  taroen  si  vivarous,  ut  non  nobis  dicat,  Si 
PeJter  nifR,  ubi  esi  honor  meus  ?  si  Dominus  itim,  ubi  esi 
iimor  wteus  {Malaeh.  i,  6)?  Dicamus  ergo  illi,  Pater 
nosier.  Goi  dicimos,  Pater  noster  ?  Patri  Christi.  Qui 
ergo  Fatrl  Ghristi  dicit,  Pater  noster,  qoid  dicit 
Christo,  nisi,  Frater  noster?  Non  tamen  sicotGhristi 
Pater,  ita  et  noster  Pater  :  nonquam  enim  Chrislus 
ita  Bos  eonjonzit,  ot  nollam  distinotionem  faceretin- 
tsr  nos  et  se.  llle  enim  Filius  «qualis  Patri,  ille 
SBtarnos  com  Patre,  Patriqoe  co»terno8  :  nos  aotem 
fiaeti  per  Filiom,  adoptati  per  Uoicum.  Proinde  nnn- 
qomm  aoditom  est  de  ore  Domini  nostri  Jeso  Ghristi, 
cam  ad  dlscipolos  loqneretor,  dizisse  illom  de  Deo 


sumroo  Patre  soOj  Pater  noster  :  sed  aut,  Pater  meus> 
dizit;  aut,  Pater  vester.  Pater  noster  non  dizit,  us- 
que  adeo  utquodam  loco  poneret  hsc  duo  :  Vado  ad 
Deum  meumt  inquit,  ei  Deum  vestrum.  Quare  non 
dizit,  Deum  nostrum  ?  Et  Pairem  meum  dizit,  et  Pa- 
trem  vesirum  {Joan.  zx,  17)  ;  non  dizit,  Patrero  no- 
strum.  Sicjungitut  distinguat,  sic  distioguit  ut  non 
sejuDgat.  Uaum  nos  vuU  esse  in  se,  unumautemPa- 
trem  et  se. 

4.  Quantumcumque  ergo  inteliigamus  etquantom- 
oumque  videamus,  etiam  cum  Angelis  equali  foeri- 
mus,  non  videbirous  siciit  videt  Filioa.  Non  enim  et 
quando  non  videmus,  suum  aliqoid.  Et  quid  aliud  su- 
mu8  quando  non  viderous,  nisi  non  videntesfSomos 
taroen  vel  non  videntes ;  et  ut  videarous,  convertimus 
nos  ad  eum  quem  videarous  ;  et  flt  in  nobis  visio  qus 
non  erat,  quando  nos  tamen  eramus.  Est  enim  homo 
non  videns,  et  idem  ipse  cum  videril,  dicitur  homo 
videns.  Non  ergo  hoc  est  illi  videre,  qaod  esse  homi- 
nem  :  nam  si  hoc  illi  esset  videre  quod  esse  hominem, 
nunquam  essethomo  nisi  videns.  Cum  vero  est  homo 
non  videns,  et  quaerit  videre  quod  non  videt;  est  qu^ 
quaorat,  et  est  qui  se  converlat  ut  videat :  et  cum  se 
bene  converlerit  et  viderit,  flt  homo  videns,  qui  prius 
erat  homo  non  videns.  Videre  ergo  accedit  illi,  et  rece- 
dit  ab  illo  :  accedit  illi  cum  se  converterit,  recedit  ab 
illo  curo  se  averterit.  Nuroquid  ita  Filius  ?  Absit. 
Nunquam  fuit  Filius  non  videns,  et  postea  factus  est 
videns :  sed  videre  Patrem,  hoc  illi  est  esse  Filium. 
Nos  enim  averlendo  ad  peccatum,  amittimus  illumi- 
nationem;et  convertendo  nos  ad  Deuro,  percipimus 
illuroinationem.  Aliud  est  enim  lumen  quo  illumina- 
mur,  aliud  nos  qui  illuminarour.  Lumen  autem  ipsom 
quo  illuminamur,  nec  avertitur  a  se,  nec  perdit  iu* 
cem  S  quia  lui  est.  Sic  ergo  demonstrat  Paterrem 
qoam  facit  Filio,  ot  in  Patre  videat  omnia  Filios,  et 
in  Patre  sit  omnia  Filius.  Videndo  enim  natus  est,  et 
nascendo  videt.  8ed  non  aliquando  non  erat  natos, 
et  postea  natus  est ;  sicut  non  aliquando  non  vidit,  et 
postea  vidit :  sed  in  eo  quod  est  illi  videre,  in  eo  est 
illi  esse,  io  eo  est  illi  natom  esse,  in  eo  est  illi  per- 
manere,  in  eo  est  illi  non  mutari,  in  eo  est  illi  sine 
initio  et  sine  fine  persistere.  Non  ergo  carnaliter  ac- 
eipiamos  qoia  sedet  Pater,  et  facitopo8,et  demonstrat 
Filio;  et  videt  Filius  opos  quod  Pater  facit,  et  facit 
illud  in  alio  loco,  aut  ezaliamateria.  Omntaenimp^r 
ipsum  facta  sunt^  et  sine  ipso  facium  est  nihit.  Verbom 
Patris  e8tFilio8,nihil  dizit  Deosqood  non  dizit  in  Fi- 
lio.  Dicendo  enim  in  Filio  qood  facturos  erat  per  Fi- 
lium,  ipsum  Filium  genoit  per  qoem  faceret  omnia. 

5.  Et  majora  his  demonstrabit  ei  opera,  ui  vos  mire- 
mini.  Rorsos  hic  torbat.  Et  qois  est  qoi  digne  per- 
scrotetur  hoc  tantum  secretom  ?  Sed  Jam  quoniam 
nobisioqui  dignatusest,  ipse  aperit.  Neque  enim  vel- 
let  dicere  quod  nollet  intelligit :  qoiadicere  dlgnatos 
est,  sine  dobio  ezcitavit  aodientiam  ;nomqoid  qoem 
ezcitavit  ot  aodiret,  ezcitatom  deserit  ?  Dizimos,  ot 
potoimos,  non  temporaliter  seire  Filiom,  necaliod  esse 

i  In  decem  Mss*,  nee  perdii  htoere. 


1567 


IN  J0ANNI8  EVANGELIUM,  S.  AUGDSTINI 


1M8 


Filii  scientian),  aliud  ipsum  Fiiium  ;  et  aliudesse  Filii 
viBiooem,  etaliud  ipsumFilium  :  sed  ipsam  visioaem 
esse  Filium,  et  ipsam  scientiam  vel  sapientiam  Patris 
esse  Filium,  eamque  sapientiam  eteam  visionemster- 
nam  esse  ab  aeterno,  et  ei  a  quo  est  coaeternam  '  ;nec 
ibi  per  tempusaliquidvariari ;  necaiiquid  nasciquod 
Don  eral ;  nec  aliquid  perire  quod  erat.  Diximus,  ut 
poluimua.  Quid  ergo  hio  modo  facil  tempus,  ut  di- 
oeret,  majora  his  demonstrabit  ei  opera  ?  id  est  de- 
monstraturuB  est,  boc  est  demonstrabit.  Aliud   eat 
demonstravit,  aliud  est  demoostrabit :  demonstravit, 
de  prnterito  dicimus ;  demonstrabit,  de  futuro  dici- 
mus.  Quid  ergo  hio  agimus,  fratres  ?  Ecce  quem  dixe- 
ramu8Patricosternum,nihii  in  iiiovariaripertempus, 
nihil  moveri  perspatiavel  momenlorum  vellocorum, 
manere  semper  cum  Patre  videntem,videntem  Pa- 
trem  et  videndo  ezistentem,  rarsus  nobis  lempora  no- 
minans,  demonstrabit  ei^  inquit,  his  majora,  Ergo  de- 
monstraturusest  adbuc  aliquidFilio,  quod  non  novit 
Filius?Qoidergofacimue?quomodohocintelligimus 
Ecce  Dominusnoster  JesusCbristussursumerat,  deor- 
sum  est.Quando  sursum  erat  ?  Quando  dixit,  Quaecum' 
que  facit  Pater^  haceademet  Filiusfacitsimiliter,  Unde 
modo  deorsum  ?  Majora  his  demonstrabit  ei  opera.  0 
Domine  Jesu  Cbriste,  salvator  noster,  Verbum  Dei  per 
quod  facta  sunt  omnia,  quidtibiPaterdemonstraturus 
est  quod  adbuc   nesois  ?  quid  te  latet  Patris  ?  quid  te 
iatet  in   Patre,  quem  non  latet  Pater  ?  qufls  opera  tibi 
ma]orademon8traturuBest?aut  quibus  operibos  ma- 
jora  sunt  qu»  demonstratarus  est  ?  Cum  enim  dixit, 
majora  hii,  debemusprius  intelligere  quibus  majora. 
6.  Recordemur  unde  sermo  iste  processit.  Quando 
curalus  est  ille  qui  triginta  et  ooto  annos  habebat  in 
infirmitate,  et  jussil  cum  saWum  tollere  grabatum 
suum,  et  ire  In  domum  suam.  flinc  enim  Judei  com- 
moti,  cum  quibus  loquebatur:  loquebatur  verbis,  et 
tacebat  inteliectu ;  quodammodoinnuebatintelligen- 
tibus,  celabat  irascentibus :  hinc  ergo  oum  essent 
commoti  Judsi,  quia  hoo  sabbato  Dominus   faceret, 
dederunt  occasionem  sermoni  huic.  Non  ergo  sic  au- 
diamus  baBC  tanquam  obliti  quae  supra  dicta  sunt,  sed 
respiciamusillum  languidumtrigintaet  octo  annorum 
subito  faclum  sanum,  admirantibus  Judeis  et  ira- 
scentibus.  Qusrebant  tenebras  roagis  de  sabbato, 
quam  lumen  de  miraoulo.  His  ergo  indignantibus  lo- 
qoens,  ait  hoc,  Majora  his  demonstrabit  eiopera,  His 
majora  :  qaibus?  Quod  ▼idistisbominemfactum  sa- 
num,  cujus  languor  doraverat  usque  ad  trigintaet 
octo  annos,  bis  migora  Pater  demonstraturus  est  Fi- 
lio.  Qu»  sunt  magora  ?  Sequitur^  et  dicit :  Sicut  enim 
Paier  suseiial  mortuos  et  vivificat,  sic  et  Filius  quos  vuU 
vivificat,  Plane  majora  suntista.  Valdeenimplusest 
ut  resurgat  mortnus,  quam  ut  convalescat  cgrotus: 
majora  sunt  ista.  Sod  quando  ea  Pater  demonstratu- 
ru8  est  Filio  ?  Nescit  enim  ea  Filius  ?  et  ille  quiloque 
batur,  non  noverat  mortuos  8U8citare?adbuc  habebat 
discere   rtsuscitare  mortuos,  per   quem  facta  sunt 
omnia  ?  qui  feeit  ut  viveremut,  qui  noa  eramus,  adhuo 

i  Mts.,  ab  mttmo  etiam  eirf  eti  eomtema. 


habebatdiaoereut  resuscitaremur  ?Quid  est  ergo  quod 
vult  dicere  ? 

7.  Descendit  enim  ad  nos,  et  qui  paulo  ante  loque- 
batur  ut  Deus,  ccBpit  loqui  ut  homo.  Ipse  est  tamen 
homoquiDGus,quiaDeu8  factus  est  homo:8ed   fa- 
ctus  quod  non  erat,  non  amittens  quod  erat.  Ergo 
accesait  homo  Deo,  ut  esset  homo  qui  erat  Deus, 
non  ut  jam  homo  esset,  et  non  esset  Deus.  Audiamus 
ergo  eumet  fratrem,  qui  *  audiebamus  conditorem  : 
conditorem,   quia    Verbum    in   principio;  fratrem, 
quia  natum    ex  virgine   Maria  :   conditorem    ante 
Abrabam,  ante  Adam,  anle  terram,  ante  ccBlum,  ante 
omnia  corporalia  et  spiritualia ;  fralrem  autem  ex  se- 
miuo  Abrabffi,  ex  tribu   Juda,  ex   Virgine  Israeli- 
tica.  Si  ergo  novimus  hunc,  qui  nobis  loquitur,  et 
Deum  ethominem,intelligamu8verbaDei  ethominis : 
aliquando  enim  talia  nobfs  dicit  qua  pertioeant  ad 
majestatem,  aliquando  qusB  pertineant  ad  humilita- 
tem.  Ipse  enim  excelsus,  qui  bumilis  utnosbumiles 
faciat  excelsos  t.  Quid  ergo  ait  ?  Demonstrabii  mihi 
Pater  his  majora,  ut  vos  miremini.  Ergo  nobis  est  de- 
monstraturus,  non  illi.  Cum  ergo  nobis  sit  demon* 
straturus   Pater;  propterea  dixit,  ui  vos   miremini. 
Exposuit  enim  quod   Toluit  dicere,  DenumstrabU  mihi 
Pater,  Quare   non   dixit,  Demonstrabit  vobis  Pater ; 
sed f  demonstrabit  Filio?Quia  et  nos  membra  somut 
Filii ;  et  nos  membra  tanquam  quod  discimus,  ipae 
discil  quodammodoin  membrissnis.  Quomodo  discit 
in  nobis  ?  Quomodo  patitur  in  nobia.  Uode  probamus 
quia  patitur  in  nobis  ?  Ex  illa  Toce  de  coelo :  Saulef 
Saule,  quid  me  persegueris  {Act.  iv^  i)l  Nonneipae 
est  qui  Judex  in  iine   ssBculi  residebit,  etjustosad 
dexteram  ponens,  iniquos  autem  ad  sinistram  dietu- 
rus  est,  Venite.benedicti  Patris  mei,  perdpiteregnum: 
esurivi  enim^  et  dedistis  mihi  fnan(iucar#  ?cumqae  illi 
responderint,  Domine,  quando  ie  vidimus  esurientem  ? 
dioturus  est  eis,  Cum  uni  ex  minimis  meis  dedisiis^ 
mihi  dedistis  (MaUh.  xxv,  31-40).  Qui  ergo   dixit, 
Cum  unif  ex  minimis  meis  dedisiis^  mihi  dedistis  ;  et 
nunc  interrogetur  a  nobis,  et  dioamus  illi,Doraine, 
quando  eris  '  discens,  cum  tu  doceas  omnla?  Statim 
enim  nobis  in  fide  nostra  respondet,  Cum   unua  ez 
minimis  meis  discit,  ego  disco. 

8.  Ergo  gratulemur  ct  agamus  gratias,  non  aolom 
nos  christianos  factos  esse,  sed  Christum.  Intelligitia, 
fratres,  gratiam  Dei  super  nos  capitis?  Admiramini, 
gaudete,  Cbristus  facti  sumus.  Si  enim  capot  ille,  noa 
membra ;  totus  homo,  ille  et  nos.  Hoc  est  quod  apo« 
stolus  dicit  Paulus :  Ut  uLtra  jam  non  simus  parvuli, 
iactaliet circumdatiomnivento  docirinss.  Superius au- 
tem  dixerat :  Donec  occurramus  omnes  in  uniiatem 
fideiy  et  in  agnitionem  Filii  Dei,  in  virum  perfeeiumin 
mensuram  ostatis  plenitudinis  Chrisii  (Ephes.  iv,  14, 
13).  Plenitudo  ergo  Christi,  caput  el  membra  Qoid 
est,  caputel  membra?  Cbristus  et  Eccleaia.  Arrogare- 

1  In  duobuB  Mst.,  quem, 

sSicBad.  Am.  Er.  etseptem  Mts.  AtL.ov.,9tit  humiles 
faeit  exoelsot. 

s  Lov.,  esuris ;  et  infra,  inteUigitie,  frairts,  greUum 
Dei  tuper  nos  ?  Caaitit,  admiramini^  etc.  Emendatur 
uterque  locus  ad  editlonet  antlqoiores  et  ad  M88. 


1869 


TRACTATD8  XXI.  CAPDT  I. 


1870 


rou8  enim  aobis  hoc  superbe,  niei  ipse  diguBretur 
boc  pn)mtttere,  qui  per  apostolum  eumdem  dicit :  Vos 
autepn  estU  corpus  Christi  et  membra  {lCor.  xii,  27). 

9.  Gum  ergo  osteadit  Pater  membris  Ghrieli,  Gbri- 
sto  ostendit.  Fit  quoddam  miraculum  magnum,  eed 
Umen  verum  :  oeteoditur  Ghristo  quod  noverat  Ghri- 
stusy  el  OBteaditur  Ghrieto  per  Chri^tum.  Res  mira 
estetmagna,8ed8oripturasio  loquitur.  GoDtradicturi 
8umu8  divinia  eioquiie,  et  non  polius  inteiiecturi,  et 
ex  ipeiua  dono  ei  qui  donavit  gratias  aoturi  ?  Qaid  est 
quod  dijii,  demonetratur  Ghrieto  per  Ghristum  T  De- 
monstratur  membria  per  caput.  Ecoe  vide  illud  in  te : 
pone  te  dausis  oculisvelle  aliquid  tollere  ;ne8cit  ma- 
nus  qoo  eat,  et  utique  manus  tua  membrum  tuum 
est,  non  enim  a  corpore  tuo  separata  est ;  aperi  ocu- 
los,  videtjam  manus  quo  eat,  demonstrante  capite 
membrum  secutum  est.  8i  ergo  in  te  potuit  inveniri 
tale  aliquidyUtcorpustuum  ostenderet  corpori  tuo, 
et  per  oorpns  toum  demonstraretur  aliquid  corpori 
tuo  ;  noli  mirari  quia  dictum  est,  demonstratur  Gbri- 
sto  perChristum.Demonstratenim  caput  utmembra 
videant,  et  dooet  capnt  ut  membra  discant :  nnus  ta- 
men  homo  capnt  et  membra.  Noluit  se  8eparare,8ed 
dignmtos  est  agglutinari.  Longe  a  nobis  erat,  et  mul- 
tnm  longe  :  qui  tam  longe,  quam  conditum  et  oon- 
ditor?  quid  tam  longe,  qoam  Deuset  homo?  quid 
tamlonge,  qnamjustiiiaetiniquitas^qui  tam  longe, 
qnam  asternitaset  mortalitas  TEcce  quam  longe  erat 
Verbam  in  principio  Deus  apad  Deum,  per  quem 
facta  sont  omnia.  Quomodo  ergo  factus  est  prope,  ut 
esset  quod  nos,  et  nos  in  ilio  ?  Verbum  caro  faclum 
ett^  et  habitatnt  in  nobis  {Joan,  i,  14). 

10.  Hoe  ergo  est  nobis  demonstraturus  :  hoc  de- 
monstravit  discipulls  8ni8,qui  cumincarnevideruot. 
Qoid  est  hoc  ?  Sicut  Patersuscitatmortuos  et  vivificat ; 
sie  sf  Fiiius  quos  vult  vivi^at.  Aliosne  Pater,  aliosne 
Fillos  ?  Certe  omnia  per  ipsum  factasunt.  Quid  dici- 
mas,fratre8  mei?  Lazarum  suscitavit  Christus :  quem 
mortuum  suscitavit  Pater,  ut  videret  Ghristasquem- 
idmodum  Lazarum  suscitaret  ?  An  quando  resusci- 
tavit  Lvzarum  Ghristus,  non  eum  resnscitavit  Pater, 
et  aine  Patre  fecit  Pilius  solus  T  Legite  ipsam  lectio- 
nem,et  videte  quia  Pairem  ibi  invocat  ut  resurgat 
Lazarus  (/d.  xi,  41-44).  Sicut  homo,  invooat  Patrero  : 
sieut  Deus,  facit  cum  Patre.  Ergo  et  Lazarus  qui  re- 
sorrexit,  et  a  Patre  et  a  Filio  susoitatus  est  in  dono 
et  gratia  Spiritus  sanoti ;  et  itlud  mirabile  opus  Tri- 
niiaa  fecit.  Mon  ergo  sio  intelligamus,  Sicut  Pater  sus- 
eitatmortuoi  Hvivifieat^  sicet  Filius  quos  vuit  vivifi' 
eat^  ot  alios  a  Patre  resnscitari  et  viviflcari^  alios  a 
Filio  ezistimemus :  sed  eosdemqoosPater  suscitat  et 
vivifieat,  ipsos  et  Filins  suscitat  et  vivificat ;  quia 
omnia  per  ijfsum  faeta  sunt,  et  sine  ipso  lactum  est  m- 
hil.  Et  ot  ostenderet  habere  se  quamvis  a  Patre  da- 
tam'  •  tamen  parem  potestatem,  ideo  ait,  Sie  et  Fi» 

>  Ita  Msf.  qaetaor.  Alii  plnret  cum  edUione  Lovanlensi 
emiUQnt,  datam  ;  habeutque,  tamen  apud  Patrem  potesta- 
ttm.  At  apud  Am.  Bad.  et  Er.  legitar  sic,  datam  tamen 
Pairi»  potestotem. 


liui  qiu>s  vult  vivi/icatj  ut  ostenderet  ibi  volontatem 
soaro  :  et  ne  qais  diceret.  Sascitat  Pater  mortuos 
perFtiium,  sed  iile  tanquam  potens,  tanquam  po- 
testatem  habens,  isle  tanquaro  ex  aliena  poteslate, 
tanquamminister  facitaliquid,8icul  angelus ;  potesta- 
tem  signiflcavit  ubi  ait,  Sic  et  filiusquos  vult  vivificat. 
Non  enim  vuit  Pater  aliud  quamFilius^sed  sicutiiiis 
ana  subslantia,  sic  et  una  voluntas  est. 

ii.  Et  qai  sunt  i9ti  mortui  quos  vivificat  Pater  et 
Filius  ?  An  ipsi  sunt  de  quibus  dizimus,  Lazarus»  vel 
filius  illius  viduao  (Luc.  vii,  14,  15),  vel  ni(k  archi- 
syaagogi  (/(f.  viii.  54,  55)?  uovimusenimistosaGhri- 
sto  Dominosuscitatos.  Aliud  aliquid  nobis  vultinsi- 
nuare   resurrectionem    scilicet    mortaorum,    quam 
omnes  ezspectamus ;  nou  iilam  quam  quidam  habue- 
runt,  ut  crederent  caeleri.  Resurrezit  enim  Lazarus 
moriturus,  resurgemus  nos  semper  victuri.  Talem  re- 
surreotionem  Pater  facit,  an  Filiusf  Imo  vero  Pater 
in  Filio.  Brgo  Piiius,  et  Pater  in  Filio.  Unde  proba- 
mus  quia  de  ista  dicit  rescrrectione  ?  Gum  dizisset. 
Sicut  enim  Pater  suscitat  morluos  et  vivificat^  sic  et  Fi^ 
tiusquos  vuU  vivificat ;  ne  iDtelligeremusillam  mof- 
tuorum  resurrectionem  quamfacitadmiracuIam,non 
ad  vitam  aBternam,  secutus  ait,  Nequeenim  Pater  ju- 
dicat  qu  mquam,  sed  omne  Judicium  dedit  Filio,  Quid 
hoc  eet  ?  De  mortuorum  resurreotione  dicebat,  qoia 
sicut  Patei'  suscitatmortuos  et  vivificatfSic  etFHiusquos 
vu/^vm/icat.-undecontinuo  tanquam  rationem subje- 
cit  de  Judicio,  dicens,  Neque  enimPater  judicat  quom- 
quam  sed  omne  judicium  dedit  FUiOt  nisi  qoia  de  illa 
resurrectione  roortuorum  dizerat,  quss  futura  est  in 

Judicio  f 

12.  Neque  enim,  ait,  Pater  judicat  quemquam,  sed 
omnejudicium  dedit  Filio.  Paulo  ante  putabamas  aii- 
quid  fatere  Patrem,quod  nonfacit  Pilius ;  quando  di- 
cebat,  Paterenim  diiigilFilium.etomniademonstratei 
qux  ipse  facit :  tanquam  Pater  faciebat,  et  Pilins 
videbat.  Sic  erat  subrepens  menli  nostra  inteile- 
cturcarnalis,  quasi  Pater  faceret  quod  Filius  non  fa- 
ceret ;  Pilius  autem  videret  Patrem  demonstrantem 
quod  fleret  a  Patre.  Ergo  velut  Pater  faciebat  quod 
Filius  nonfaciebat;  modojam  videmosaliquid  facere 
Filium,  quod  non  facilPater.  Quoroodo  nos  versat,et 
mentero  nostram  pertractat ;  huc  atque  iiluc  duoit, 
ono  carnis  loco  remanerenon  sinit,  ut  versando  exer- 
ceat,  exercendo  mundet,  mundando  capaces  reddat, 
capaces  factos  iropleat  !  Quid  de  nobis  facinnt  verba 
h»o  ? quid loquebatur  ?  quid  loquitur  ?  Paolo  ante  di- 
cebat  qoia  demonstrat  Filio  Pater  quidquid  facit ;  vi- 
debam  quasi  Patremfacientem,PiIiumex8pecUntem : 
modo  rorsns  video  Filiom  facientem,  Patrem  vaean- 
tem  ;  Non  enim  Pater  fudieat  quemquam,  sed  amneju- 
dicium  dedit  Fitio.  Quandoergo  Filiusjudicaturus  est, 
Paler  vacabit  et  non  judicabit?  Quid  est  hocl  quid  in- 
telligam  ?  Domine,  quid  dicis  ?  Verburo  Deus  es,  homo 
sum.  Dioisquia  Paternonjudicat  quemquam.sedomne 
judicium  dedit  Filiof  Ugo  alio  ioco  te  dioentem,£^(> 
non  judico  quemquam;est  qui  quserat  etjudicet  (Joan. 
VIII,  16,  50) :  de  quo  dioia,  Est  qui  quserat  et  judicet. 


1571 


IN  JOANNIS  EYANGEUUH,  S.  AUGUSTINI 


157S 


nisi  de  Patref  Ille  querit  injuriastuas,  illejudicatte 
ioJQriis  tuis.  Quomodo  hic  Paiernonjudicalquemquamt 
s$d  omne  judicium  dedit  Filiof  loterrogeniQS  et  Pe- 
trumyaudiamaBeumloqueatem  ioEpistolasua:  Chri" 
ttui  pro  nobis  passus  est^  inquii,  reliquens  nobis  exem- 
plum^  ut  sequamur  vesligia  ejus :  quipeccatum  non  fe- 
cit^nec  dolus  inventusest  in  ore  ejus; quicum  maledice- 
relur,  non  remaledicebatj  cum  injuriam  acciperety  non 
minabaiur,  sed  commendabat  iUiquiiustejudicat{lPelr. 
n,  21-23).  Quomodo  verum  est  qmviPaternonjudicat 
quemquam^  sed  omne  judicium  dedii  Filio  ?  Turbamur 
hie,  turbati  deeudemuB,  desudantes  purgemar.  Gone- 
mur  utcumque,  donante  ipso,  penetrare  alta  eeoreta 
verborumistorum.  Temere  fortasBe  faoimue,  quiadis- 
cutero  et  tcrutari  volumus  verba  Dei.  Et  quare  diota 
Bont,  nisi  Qt  sciantur  ?quare  sonueruni,  nisi  ut  au- 
dianiur?quareauditaBunl,ni8iutiQtelliganturfCon- 
fortet  ergo  noe,  et  donei  nobis  aliquid  quantum  ipee 
digoatur;  etsi  noudumpeneiramuBadfontem,  deri* 
TQlobibamuB.  Eoce  ipseJoannes  nobis  ianquam  rivn- 
Iqb  emaoavit,  perdQxit  ad  noade  alto  Verbum,  humi- 
liavit,  et  quodammodo  stravit,  ut  non  horreamus  al- 
ium,  sed  aooedamusad  humilem. 

13.  Omnino  est  quidam  intellectuB  verus,  fortlB,  si 
quo  modo  eum  teoere  po88umu8,quiaPa/tfrn0rt  judi- 
eai  quemquam,  sed  omnejudicium  dedit  Filio,  Hoo  enim 
dictQm  est,  quia  hominibnB  in  judioio  non  apparebit 
nisi  Filius.  Pater  oocuUub  erit,  Pilius  manifeBtus.  In 
quo  eritFilinBmanife8tn8?InformaquaaBcendit.Nam 
in  forma  Dei  cum  Patre  oocuHub  esl,  in  forma  servi 
hominibus  manifeBlas.  Non  ergo  Paterjudicat  quem- 
quam,  sed  omnejudicium  deditFilio,  sed  manifestnm : 
in  quo  manifeslo  Judicio  Filiu8judicabit,quia  ipseju- 
dicandis  apparebit.  BvideniiuB  nobiB  OBtendit  Scri- 
ptura  quia  ipae  apparebit.  Quadragesimo  dieposi  re- 
BQrreotiooem  suam  aBceudit  in  ccBlum,  videntibusdi- 
Bcipulis  suis:  ei  voxiili8angelica,ytri,iDquit,Ga/t/«st, 
quid  staiis  aspicientes  in  coelum  T  Iste  qui  assumpiusest 
avobis  in  coelum,  sic  veniet  quemadmodum  vidistiseum 
euntem  in  cmlum  {Act.  i,  3,  9, 10,  II).  Quomodo  eum 
videbant  ire  f  Inoarne,  quam  tetigerunt,quampalpa- 
verunt,  cqjqb  etiamcicatriceBtangendoprobaverunt, 
in  illo  corpore  in  qno  cum  oIb  intravit  et  exivit  per 
quadraginta  dies,  manifestans  seeiB  in  veritate;  oon 
in  aliqna  falsiiate :  non  phantasma,  non  umbra,  non 
spirituB  ;  Bod  quemadmodum  ipse  dixit  non  fallens, 
Palpate,  et  videle,  quia  spiritus  earnem  et  ossa  non  ka-' 
bei^  sicut  me  videtis  habere{Luc.  zxiv,  39).E8tquidem 
illud  JamcorpuBdigDum  Cflelesti  habitatione,  noDBub- 
jacens  morti,  non  mutabile  persetates.  Nonenimsio- 
ut  ad  illam  ctatem  ab  infantia  creverat,  sic  ab  aBtate 
qofi  JuventuB  erat,  vergii  in  Bonectutem:  manet  Biout 
aBoendit,  ventoruB  ad  eoB  quibuB  antequam  veniat, 
verbum  suum  voluit  predicari.  Sic  ergo  veniet  in  for- 
ma  humana  :  hanc  videbuntetimpii,  videbunt|et  ad 
dexierampoBiti,videbunt  etadsinistramseparati ;  sic- 
ut  Boriptum  est,  Videbuni  in  quem  pupugerunt  (Zaeh. 
zii,  10;  Joan  zix,  37j.  Si  vldebunt  in  quem  pupuge- 
ranii  corpoa  ipBum  videbunt,  quod  lanoea  perouBBe- 


runt :  lanoea  non  peroiititur  Verbum  :  hoo  ergo  im- 
pii  videre  poternnt,qQodetvulnerare  potuerunt.  La- 
tentem  Deam  in  corpore  non  videbunt:  post  Judicium 
videbiturab  his  qui  ad  dexteram  erunt.  Hoc  est  ergo 
quod  ait,  Pater  nonjudicai  quemquam,sed  omne  judi^ 
cium  dedii  Filio  :  quia  manifoBtuB  ad  judiciumveniet 
FiliuB,  in  humano  oorpore  apparene  hominibus,  di-> 
eens  deztriB,  Veniie,  benedicti  Patris  mei^  percipite  r^- 
gnum;  dicens  BinistriB,  lie  in  ignemxtemum^  qui  pa- 
raius  esi  diabolo  et  angelit  ejus  {Matth.  xxv,  34,41). 

14.  Eooe  videbitur  forma  hominie  a  piiB  et  impilB» 
a  JustiB  et  ab  injuBtis,  a  fldelibus  et  ab  infideiibQSy  a 
gaQdentibas  et  a  plangentibus,  a  confisis  et  a  confu* 
siB  :  ecce  videbitur.  Gum  visa  fajritilla  forma  in  jo- 
dioio,  et  fuerit  peracium jadicium,  ubi  dictum  est  Pa« 
Irem  nonjndicare  quemquam,  eed  omne  Judioium 
dediBBo  Filio,  ob  hoc,  quia  FiliuB  apparebit  in Judicio 
in  forma  quam  ez  nobis  accepit,  quid  posiea  fuiQrum 
est?  Quando  videbiiurformaDei,  quam  sitluntomneB 
fldeleB?quando  videbitur  illud  quod  eraiin  principio 
Verbum,Dea8apud  Deum,per  quod  facta  Bont  omnia  ? 
quando  videbitur  illa  formaDei,  de  qua  dicit  Apoato- 
luB,  Cum  in  forma  Dei  esset,  non  rapinam  arbitraiui 
est  esse  ssqualis  Deo  {Philipp.  ii.  6)  ?  Magna  enlm  illa 
forma  ubi  adhuc  squalitas  Patria  et  Filil ;  cognoBol- 
tur :  ineifabilis,  incomprehenBibiilB,  mazime  parvulis. 
Gnando  videbitur  ?  Eocead  dexteramBantjQ8il,ad  si- 
nietram  Bunt  injusti ;  omnes  pariter  bominem  vident 
Filium  hominis  vident,  qui  punctuB  OBt  vidant,  qni 
cruoifizus  eei  vident ;  humiliatam  vident,  natnm  ez 
Virgine  videnf,  Agnnm  de  tribu  Juda  vident :  Verbum 
Deum  apud  Deum  quando  videbunt  ?  ipee  erit  et  tunc» 
sed  forma  servi  apparebit.  Forma  servi  serf is  demou- 
Btrabiiar :  forma  Dei  filiie  Bervabitar.  Fiaotergo  aervl 
filii;  qui  Bunt  ad  dezteram,  eant  in  eternam  haBredl- 
tatem  olim  promisBam,  quam  non  videntee  martjres 
crediderunt,  pro  cuJub  promissione  Bangoinem  auQm 
Bine  dubitatione  fuderunt :  eant  illuo  et  videant  Ibi. 
Quando  illuc  ibunt?Dicat  ipse  DominuB :  Sic  ibunlUli 
inambustionem  «Umam,justi  autemin  vitam  mtemam 
(Uaiih.  zxv,  46). 

15.  Ecce  vitam  aternam  nominavit.  Numquid  hoe 
nobie  dixit,  quia  ibi  videbimus  et  cognoBoemas  Pa« 
trem  et  Filium  ?  Quid,  bI  vivemuB  in  cternum,  aed 
illum  Patremet  Fiiium  non  videbimQB?Aadi  alioloco 
ubi  vitam  aBternam  nominavit,  et  ezpresait  qoid  sit 
vita  ttterna.  Noli  timere,  non  te  fallo  :  non  BlnecaoBt 
promisi  dilectoribuB  meis  dicene,  Qui  habet  mandata 
mea  ei  serval  ea,  ille  est  qui  dUigit  me;  et  qui  me  diii' 
gii,  diligeiura  Paire  meo,  et  ego  diligameum,  et  otten^ 
dam  meipsum  illi  {Joan,  ziv,  Sl).  Respondeamas  Do- 
mino,  et  dicanus  :  Quid,  Domino  Deus  noster,  ma- 
gnum  ?  Quid  magnum  ?  Nobis  demonstratarQB  m 
teipsum  ?  Quid  enim,  et  JudsBis  te^on  demonairaali  ? 
non  ie  videruntet  quicrucifizeruni?  Sed  demoQstra- 
bis  te  in  judicio,  cum  stHbimuB  ad  dezteram  tuam: 
numquid  et  illi  qui  ad  BiniBtram  stabunt  non  te  vide- 
bunt?  Quid  eet  quod  demonsirabiB  nobis  teipaum  t 
Nuno  enim  non  ie  videmua  cum  loqaeris  ?  Reapondet 


1518 


TRACTATUS  XXII.  OAPUT  I. 


1574 


Demonttrabo  meiptam  in  forma  Dei,  fidetis  modo 
formam  aervi.  Non  te  fraudabo,  o  liomo  fldelis ;  cre- 
de  quia  videbia.  Amas,  et  noB  vides :  amor  ipse  non 
te  perduoet  ut  videaa  ?  Ama,  persevera  in  amando : 
non  fraudabo,  inquit^  amorem  tnam,  qui  mnndavi  cor 
tnam.  Utquid  enim  mundavi  cor  luum,  nisi  nt  Deus  a 
te  postit  videri  ?  Beati  entm  mundo  corde,  quia  ipsi 
Dewn  videbunt  (Matth.  v,  8).  Sed  hoo,  inquit  aervus 
tanqnam  eum  Domino  diapntans,  non  expressisti  cum 
dixiati,  Ibunl  justi  in  vitam  jglemam :  non  dizisti, 
Ibnnt  ut  videant  me  in  forma  Dei,  videant  Patrem  cu^ 
aqnalis  aum.  Alibiattendequid  dixit :  Bxe  ett  autem 
viiamterna^utcagnotcantteunum  verumDeum,  etquem 
misiui  Jesum  Christum  (Joan.  xvii,  3). 

16.  Et  modo  ergo '  poet  commemoratum  Jadicium, 
qnod  omne  dedit  FilioPaternon judicans  quemquam, 
qnid  futurum  esl?  Quid  sequitur?  Ul  omnes  honorifi- 
ceni  Filitim,  sicut  honorificant  Palrem,  Judaeis  hono- 
riflcatur  Pater^contemniturFiliue.  Filius  enim  vide- 
bator  ot  aervos,  Pater  honorificabatar  ut  Deus.  Appa- 
rebit  et  Filioe  sqnaiis  Patri,  u/ omn^i  honoriftcentFi' 
liitm,sieuthanorifieani  PatremModo  ergo  hoc  habemus 
in  fide.  Nec  dieat  Jndmis :  Patrem  honorifico ;  quid 
mibi  eet  com  Filio?  Reapondeat  illi,  Qui  non  honorifi- 
cai  Fiiium,  nan  honorificat  Patrem.  Mentiris  omDino, 
Filiam  blatphemas,  et  Patri  facis  iojuriam.  Pater 
enim  Fillnm  mieit,  tn  contemnis  quem  misit :  quo- 
modo  honorificae  mittentem,qui  blasphemas  missum  ? 
i7.    Eoce,  inqnit  aliquis,  missns  est  Filius  fei 
mijor  eit  Paler,  qnia  misit.  Recede  a  carne.  Vetus 
homo  soggerit  Tetustatem  *,  tu  in  novo  agnosce  novi- 
tatem.   Novus  tibi  a  s«cu!o  antiquus,  perpeluus, 
ctemaSy  revocet  ad  hoc  intellectum.  Minor  est  Filius, 
qoia misaos  dictosest  Filios ? Missionem  audio,  non  se- 
parationem.  8ed  hoc,  inquit,  videmus  iu  rebns  huma- 
nity  qoia  major  eat  qui  mittit,  quam  ille  qui  roittitur. 
Sed  reshomann  fallnDthominem,re8divin8B  purgant. 
Noli  attendere  ad  res  humanas,  ubi  major  videtur  qui 
mittii,  et  minor  qui  mittitur  :  quanqoam  et  ipsa  res 
homane  dioont  eontra  te  testimonium.  Velut,  verbi 
gratia»  ai  qnis  uxorem  velit  petere,  et  per  se  non 
poaeit,  amicum  majorem  mittit  qui  ei  petat.  Et  eunt 
molta  in  qoibua  ipse  major  eligitur»  qui  mittatnr  a 
minore.  Quid  ergojam  calumniam  vis  facere,  qoiaiile 
miaity  ille  misBUS  est  ?  Soi  radium  mittit,  et  non 
separat ;  lona  aplendorem   mittil,  et  non  separat ; 
looerna  lomen  fundit,  et  non  separat  :  video  ibi  mis- 
aionem  ^,  et  nollam  video  aeparationem.  Nam  si  de 
rebaa  hamania  qomria  exempla,  o  hsrelica  vanitas. 
qoanqoam,  aioot  paulo  ante  dixi,  et  ipsae  res  human» 
in  qaiboidam  exemplia  ooarguunt  et  convincunt  te; 
iamba  attende  qnam  ait  alind  in  rebus  humanis,  unde 

<  Mii.plores,  Mtquomodo  ergopoMt,  Alii  vero,  Etquomo- 
de  t  Ergo  ei  posi. 

s  8ic  legeodom joxtaEr.  Logd.  et Ven.ȴo(2o  honorificant 
rotrtim^  €t»    M. 

sSie  trea  Mss.  Alii  aotem  babeot,  vetustate ;  vel  com 
•dilia»  oeUutaiL  Paolo  post  io  editis  legitur,  novut  tibi, 
sMculo  antiquutt  absque  prflepotitione,  a,  qus  tamen  est 
io  ooioibos  Mit.  DeDiqoe  iofra  Lov.  habet,  revocet  ab  hoc 
iMteiieeiu:  refragantibu»  editis  aiiis  et  Mbb. 

«Ilii.,  imiifiofMm. 


vis  decere  exemplaad  res  divinaa.  Homo  qui  mittit. 
manet  ipse,  et  pergit  ille  qui  mittitur:  numquid  per- 
git  bomo  cum  eo  quem  mittit  f  Pater  autem  qui  misit 
Filium,  non  recessit  a  Filio.  Ipsum  Dominum  andi 
dicentem,  Ecce  veniet  hora,  ut  unutquitque  dicebat  ad 
tua,  et  me  solum  relinquatis :  sed  non  tolut  ittnt,  quia 
Pater  mecum  est  (Joan,  xvi,  32).Quomodo  cum  misit 
cum  quo  venit  ?  quomodo  eum  misit  a  qno  non  reoea- 
eit  ?  Alio  loco  dixit,  Pater  autem  in  me  manent  faeit 
opera  tua,  (Id.  xiv,  10).  Ecce  in  illo  est,  ecce  ope- 
ratur.  Non  recessit  a  inisso  mittens,  quia  missus  et 
mittens  unum  sunt. 

TRACTATUS  XXII. 

Ab  eo  quod  tcriptum  estt  Amen,  amen  dico  vobis  quia 
qui  verbum  meum  audit,  el  creditei  quimiaitmei 
habet  vitam  «ternam  ;  utque  ad  id^  Quod  non 
quaro  voluntatem  meam,  sed  voluntatem  ejoaqoi 
me  misit.  Cap.  v,  y.  24  30. 

1.  Nodiostertiani  et  hesterni  diei  eermonea  red- 
ditos  vobis  sequitur  hodierna  evangelicalectio,  quam 
ex  ordine  pertractemus,  non  pro  ejus  dignitate,  aed 
pro  viribus  nostris :  quia  et  voa  non  pro  inundantla 
fontis  largitate,  sed  pro  vestro  modulo  capitis.  El  nos 
non  tantum  dicimos  in  aures  vestras,  quanlom  ipae 
fons  manat ;  sed  quantum  capere  possomus,  quod  in 
vestro  sensus  trajiciamus,  abundantius  operante  ipso 
in  cordibus  vestris,  quam  nobis  in  auribua  vestrii. 
Res  enim  magna  tractatur,  et  non  a  magnii,  imo 
mullum  parvis :  spem  tamen  et  fiduciam  dat  nobie» 
qoi  magnus  propter  nos  factus  est  parvos.  Si  enim  ab 
illo  non  exhortaromur,  nec  invitaretor  ad  eum  intel- 
ligentum,  sed  desereret  nos  tanquam  contemptibiles ; 
quia  capore  non  possumos  divinitatem  ipsios,  si  oon 
caperet  ipse  mortalitalem  nostram,  et  perveniret  ad 
noB  ut  loqueretur  nobis  Evangelium  ;  si  quod  in  nobis 
abjectum  et  minimum  est,  noluisset  communicare 
nobiscum ;  putaremus  eum  noluisse  nobis  dare  ma- 
gnum  sunm,  qui  susoepit  parvum  nostrum.  Ilmcdixi, 
ne  quis  vel  nos  reprehendat  isla  tractantes,  qnasi 
multum  audaces ;  vel  de  se  desperet  quod  possit  ca* 
pere  dono  Dei,  quod  illi  dignatus  est  ioqui  Filius  Dei. 
Ergo  quod  loqoi  nobis  dignatus  est,  debemus  cre- 
dere,  quia  voluit  ut  intelligamos.  Sed  ei  non  possu- 
rous,  prsslatintellectum  rogatus,  qui  verburo  prsstitit 
non  rogatus. 

2.  Ecce  qua  verborum  ista  secreta  sint,  attendite. 
Amen,  amen  dico  vobit^  quia  qui  verbum  meum  audit^ 
et  credit  ei  qui  misit  mOt  habet  vitam  xternam,  Ad 
vitam  certe  slernam  omnes  tendirons ;  et  ait,  Qui 
verbum  meum  audU^  ei  credit  ei  qui  misit  met^habet 
vitam  xtemam.  Numquid  ergo  audire  nos  voluit  ver- 
bum  suum,  et  intelligere  noluit  ?  Quandoquidem  si  in 
audiendo  et  credendo  vita  eterna  est,  multo  magia 
in  intelligendo.  Sed  gradus  pietatis  est  fides,  fidei 
fructus  intelleclus,  ut  perveniamus  ad  vilam  sternam, 
ubi  non  nobis  legatnr  Evangelium  ;  sed  iile  qui  nobia 
modo  Evangelium  diepensavit,  remotis  omnibos  le- 
otionii  paginii»  et  voce  leotoris  et  tractatoriii  appa- 


wmm 


«■ 


1575 


IN  JOANNIS  ETANGEUDM,  S.  AUOUSTINI 


1576 


FMt  omoibus  sais  pargato  oorde  assisteDiibus,  et  in 
corpore  immorlaii  jam  nunquam  moriturit,  mundanB 
eo8,  et  illuminans  viventes,  el  videntes  quod  in  priti' 
cipio  erat  Verbunij  ei  Verbum  erat  apud  Deum  {Joan. 
if  1).  Nunc  ergo  qui  sumus  attendamus,  et  quem 
audiamus  cogilemus.  Deus  est  Gbristus,  et  cum  bo- 
minibus  loquitur :  capi  se  vult,  faciat  capaces  ;  videri 
86  vult,  aperiat  oculos.  Non  tamen  sine  causa  loqui- 
tur  nobis,  nisi  quia  verum  esl  quod  promittit  nobis. 

3.  Verba  mea^  inquit,  gui  audil,  el  credH  ei  qui  me 
misit,  habet  vitam  xternamy  et  in  judicium  non  veniet, 
sed  transiit  a  morte  ad  vitam.  Ubi,  quando  venimus 
de  morte  ad  vitam,  ut  non  in  judicium  veniamus  ?  In 
hac  vita  transitur  a  mortead  vitam  ;  in  bac  vita  qu89 
nondum  est  vita,  hinc  Iransitur  a  morie  ad  vitam. 
Quis  est  ille  transitus  ?  Qui  audit  verba  mea,  dixit,  et 
credit  ei  qui  misit  me.  Servans  ista  credis,  et  transis. 
Et  est  qui  stando  transit?  Plane  est:  stat  enim  cor- 
pore,  transit  mcnlo.  Ubi  erat,  unde  transiret,  et  quo 
transit?  Transit  a  mortead  vitam.  Vide  unum  bomi- 
nem  stantem,  in  quo  agatur  lotum  boc  quod  dicitur. 
Stat,  audit;  forte  noa  credebat,  audiendo  credit: 
paalo  anle  non  credebat,  modo  credit ;  quasi  de  re- 
gione  infidelitatis  ad  regionem  fidei  transitam  fecit, 
moto  oorde,  non  moto  corpore,  moto  in  metius  ^ : 
qaia  iterum  qui  deseront  fidem,  moventur  in  dete- 
rias.  Ecce  in  hac  vita,  qac,  sicut  dizi,  nondum  est 
yila,  transilura  morte  ad  vitam,  ut  in  judioium  non 
veniatar.  Quare  autem  dixi  qaia  nondum  est  vita?Si 
vita  esset  ista^  non  diceret  Dominus  cuidam,  Si  vis 
venire  ad  vitam,  serva  mandata  {Mattk.  xix,  17).  Non 
enim  ait  illi,  Si  vis  venire  ad  vitam  ffiteroam  ;  non 
addidit  sternam,  sed  tantum  dixit,  vitam.  Ergo  ista 
neo  yita  nominanda  est,  quia  non  est  vera  vila.  Qu» 
eat  vera  vita,  nisi  qusB  esl  sterna  vita  ?  Audi  Aposto- 
lam  dicentem  ad  Timotheum  :  Prxcipe  divitibus  kujus 
sseeulif  non  superbe  sapere,  neque  sperare  in  incerto 
diintiarum  ;  sed  in  Deo  vivo,  qui  prxstat  nobis  omnia 
abundanter  ad  fruendum :  bene  faciantj  divites  sint  in 
operibus  bonis,  facile  tribuant,  communicent.  Utquid 
hoc?Audi  quod  sequitur:  Thesauri%ent  sibi  funda- 
mentum  bonum  in  futurum,  ut  apprehendant  veram 
vitam  (I  Tim.  vi,  17-19).  Si  debent  sibi  tbesaurizare 
fandamentom  bonum  in  futurum,  ut  apprebendant 
veram  vitam ;  profecto  ista  in  qua  erant,  falsa  vita 
est.  Nam  utquid  velis  apprebendere  veram,  si  jam 
tenes  veram?  Apprebendenda  est  vera?  migrandum 
eat  a  falsa.  Et  qua  migraodum  ?  quo  ?  Audi,  crede  ; 
et  transitum  facis  a  morte  ad  vitam,  et  in  jodicium 
non  venis. 

4.  Quid  est  hoc,  Etinjudicium  non  venis?  El  quis 
melior  erit  Paulo  apostolo,  qui  ait :  Oportel  nosexhi" 
beri  omnes  ante  tribuyfal  Christi,  ut  illic  recipiat  unus- 
guisque  quse  per  eorpus  gessii,  sive  bonum  sive  malum 
(//  Cor.  V,  iO)  ?  Paulus  dicit :  OporUt  nos  exhiberi 
omnes  ante  tribunat  Christi;  et  tu  tibi  audes  promit- 

*  Editi :  Traniitum  fecit,  motu  oorrHSy  non  moiu  eorparis, 
motujnjnetUu.  At  Blst., motocorde,  nonmoioeorport,  m^to 
tn  mehus.  '^ 


tere  quia  in  Jadicium  non  venies,  Abeit,  inqais,  at 
ego  mihi  hoc  promittere  audeam :  sed  oredo  promit- 
tenti.  Salvator  loquiiur,  Veritas  poltioetur,  ipee  dixit 
mihi,  Qui  audit  verha  mea,  et  credit  ei  qui  me  misit, 
habet  vitam  aetemam^  et  transitum  facit  de  morte  in  vt- 
tam,  et  in  judicium  non  veniet.  Bgo  ergo  aadivi  verba 
Domini  mei,  credidi ;  jam  infidelis  cum  eesem,  factua 
sum  fideiis :  sicut  me  monuit,  transii  a  morte  ad  vi- 
tam,  ad  judicium  non  venio  ;  non  prsBumptionemea, 
sed  ipsiuB  promissione.  Paulus  autem  contra  Gbristum 
loquitur,  servus  contra  Dominum,  dieoipulus  contra 
magistruro,  bomo  conlra  Deum,  ut  cum  Dominas  di- 
cat  quia  qui  audit  et  credil,  transit  a  morte  ad  vitam, 
et  in  judidum  non  veniet^  dical  Aposlolus,  Oporiet  nos 
omnes  exhiberi  antetribunal  Christi?  Aut  si  ad judieiam 
non  venit  qui  ad  tribunal  exhibetur,  nescio  qnomodo 
inteiligam. 

5.  Eevelat  ergo  Dominus  Deus  noster,  et  per 
Scripturas  suas  admenet  nos  quomodo  intelligatar, 
quando  dicitur  judicium  Hortor  ergo  at  attendatis. 
AIiqaandojudiciumpcBnadicitar:aIiqaandojudiciam 
disoriminatio  dicitur.  Seoundam  iilum  modam  qoo 
dicitur  judioiamdi8criminatio,oport^^  nos  omnes  exhi- 
beri  ante  tribunal,  Christi,  ut  illic  recipiat  homo  qux 
per  corpus  gesstt^  sive  bonum  sive  maltun :  ipsa  est 
enim  discriminatio,  ut  bonis  bona,  malis  mala  distri- 
buantur.  Nam  si  judiciam  semper  ia  malo  aooipere- 
tur,  non  diceret  Psalmas,  Judica  me,  Deus.  Aadit 
fotrte  aliquis  dicentem,  Judica  me,  Deus^  et  miratar. 
Solet  enim  homo  dicere,  Ignosoat  mihi  Deus ;  Parce 
mibi,  Deus  :  quis  est  qui  dicat,  Judiea  me^  Deusf  Et 
aliquando  in  Psalmo  versue  ipse  in  diap«almate  poni- 
tur,  qui  prsbeatur  a  leotore,  et  respondeatnr  a  po- 
pulo.  Non  forte  alicuicorperoutitur,  el  timet  cantare 
Deo  et  dicere,  Judica  me,  Dtus?  Et  tamen  cantat 
populus  credens,  nec  putal  se  male  optare  quod  didi- 
cit  a  divina  lectione :  et  si  param  inteliigit,  credlt 
aliquid  boni  esse  quod  cantat.  Et  tamen  et  ipse  Psal- 
mus  non  dimisil  hominem  sine  intellectu.  SecatoB 
enim,  verbis  posterioribus  ostendit  quale  Judioiam 
dicerel ;  quia  non  est  damnationis,  sed  divcretioniB. 
Aii  enim,  Judica  me,  Deus.  Quid  est,  Judica  m», 
Deus  ?  Et  discerne  catuam  meam  a  gente  non  sancta. 
Ergo  Becundumbocjudiciumdiscretionis,  oportetnoi 
omnes  exhiberi  ante  tribunal  Christi.  Secundum  Jadi- 
cium  autem  damnationis,  Quiauditverbamea,  inqatt, 
et  credit  ei  qui  misit  me,  habet  vitam  setemam^  et  in 
judicium  non  veniety  sed  transiium  facit  a  morie  ad  vt- 
tam.  Quid  est,  in  judicium  non  venietf  In  damna- 
tionem  non  veniet.  Probemus  de  Scriptnris  qaia 
dictum  est  juiliciam  ubipoena  inteliigitur :  qaanqnam 
et  in  hac  ipsa  lectione  paolo  post  audietis  ipsam  ver- 
bum  judicii  non  positnm  nisi  pro  damnatione  et  pcena 
{Infra,  n.  13).  Tamen  Apostolus  dicit  quodam  loeo, 
scribens  a  I  eos  qui  Gorpus  quod  fldeles  nostis,  male 
tractabant ;  et  propter  quod  male]  traotabant,  corrt- 
piebantur  flagello  Domini :  ait  enim  iiliSy  Proptsrea 
multi  in  vobis  infirmi  et  ggroti  dormiunt  sufftdenter  ^. 

1  Sic  omnes  codices,  licet  apad  Apostulom  slt,  non  ikends. 


1677 


TRAGTATUS  XXII.  CAPUT  V. 


1878 


Molti  enim  propterea  etiam  moriebantur.  Et  secutas 
eet,  Sienim  noi  ipsas  judicaremust  a  Domino  nan  /tt- 
dieartmur :  hoo  est,  si  qob  ipsoa  corriperemus,  a 
Oomino  non  oorriperemur.  Cum  judicamur  autemf  a 
Domino  corripimur^  ne  cum  hoc  mundo  damnemur 
{lCor.  XI,  30-32).  SoDt  ergo  secundum  poQnam  qui 
jndicantur  bic,  ut  pareatur  iilis  ibi  ;8UDt  quibus  par- 
citur  hic,  ut  abundaDtiua  torqueantur  ibi :  sunt  autem 
qnibus  diatribuunlur  ipsae  poene  sine  flagello  pcsn», 
8i  flagetlo  Dei  correcti  non  fuerint ;  ot  cum  hic  con- 
tempserint  patrem  verberantem,  ibi  sentiant  judicem 
ponientem.  Ergoeet  judioium  quo  missurusest  Deus, 
id  eet  FiiiasDei,  infloediabolum  et  angelos  eju9,et 
omnee  iofldeles  et  impios  cum  eo  :  ad  hoc  jodicium 
non  veniet,  qui  modo  credens  transitum  facit  a 
morle  ad  vitam. 

6.  Etenim  ne  putares  creJendo  te  non  moritnram 
•econdum  carnem,  et  aocipiendo  carnaliter  diceres 
tibi«  Dominna  meua  mihi  dixit,  Qui  audit  verba  mea, 
et  eredit  ei  qui  misit  me^  transiil  a  morle  ad  viiam ;  ergo 
ego  credidi,  non  enm  moriturua  :  sciaa  te  mortem 
qnam  debes  aupplioio  Adaro,  persolutnrum  :  aceepit 
enim  ille,  in  qao  tuno  omnea  fuimus,  Morte  morieris 
{Gen.  II,  17) ;  neo  poteet  evacuari  divina  sententia. 
Sed  com  persolveria  mortem  veteria  hominia,  aaaci- 
pierie  in  vitam  cternam  novi  bominis.et  transitum  fa- 
eieeamorte  ad  vitam.Modointerim  factranaitum  vite. 
QoBeet  vitatna?  Fides  iJustus  exfidevivit  (Habac.  ii,4r; 
Hom.  ly  17).  Infidelee  quid  ?  Mortui  aunl.  Inter  talea 
mortttoe  erat  iile  corpore,  de  quo  dicit  Dominu&  :  Di- 
mitte  mortuoSf  sepeliant  mortuos  suos  {Malth.  viii,  22). 
Brgo  et  in  hao  vita  aunt  mortai,  aunt  vivi,  et  quaai 
omnes  viyunt.  Qui  sunt  mortui  ?  Qui  non  crediderunt. 
Qoi  eont  vivi?  Qui  crediderunt.  Quid  dicitur  moriuis 
ab  Apoatolo  ?  Surge,  qui  dormis.  8ed  somnum,  inqoit, 
dizit,  non  mortem.  Audi  BeqvLQni\9L: Surge,qui  dormis, 
et  exturge  a  mortuis.  Et  quaai  diceret,  Quo  ibo  ?  El  i7- 
kminabU  te  Christus  (Ephes.  v,  14).  Jam  oum  ie  cre- 
dentam  illominaveril  Christus,  tranaitum  facis  a  morte 
ad  viUm  :  mane  in  eo  quo  transiati,  et  non  veniea  ad 
jodidnn. 

7.  Exponit  illud  Jam  ipae,  et  sequitur :  Amen^ 

emendieovobis.  Ne  forte  quia  il\j\i, transiitamortead 

fffam»  intelligamua  hoc  infutura  reaurrectione,  oaten- 

dare  volens  quomodo  tranait  qui  credit ;  et  hoc  ease 

tnneire  de  morte  ad  vitam,  tranaire  ab  infidelitate  ad 

ddem,  ab  iojaatitia  ad  juatitiam,  a  superbia  ad  humi- 

litatom,  nb  odio  ad   cbaritatem  :  nunc  ait.  Amen, 

MM  dieo  vobiSf  quia  venit  ^  hora^  et  nune  est.  Qnid 

•videntioa?  Jam  certe  aperuit  quod  dioebat,  quia 

bhkIo  fit  qoo  noa  Christua  hortatur.  Venit  hora.  Qusb 

hom?  B^  nunc  est,  quando  mortui  audient  voeem  Filii 

M,  ei  qui  audierintvivent,  Jam  de  hia  mortuis  loouti 

•mos.  Qoid  potamoa,  fratrea  mei  ?  in  ista  turbaquo 

me  oiidity  noiline  eunt  mortui?  Qui  enim  credunt  et 

mf/leiemter ;  m6  tchmoi,  suffieieniei,  sive  mutti, 

*  In  bae  voce  vertieali  25,  viz  nnam  codicem  reperiaa 
aibi  ipal  eonaentieotam :  nam  edili  cIMm.  alias  habenl.ve- 
miei  :  aliaa,  venit.  Sic  postea  etiam  in  28  ven.  ejusdem  ca- 
iMa  5  Joannia  voeem  Istam,  inconstanter  permatant. 

Patsou  XXXV. 


aeoundum  veram  fidem  agunt,  vivunt  et  mortui  non 
aunt :  qui  autem  vel  non  credunt,  vel  aiout  damonea 
credunt,  trementes  (Jacobin,  19)  et  male  viveniea, 
Filium  Dei  confitentea  et  charitatem  non  habentea, 
mortui  potius  deputandi  aunt.Ettamenagiiaradhao 
hora  ista.  Non  enim  hora  de  qua  locutaa  eat  Domi- 
nns,  una  erit  hora  de  'iaodecim  horia  uniua  diei.  Ex 
quo  locutus  est  uaque  ad  hoc  tempus,  et  naque 
ad  fidem  aeculi,  ipsa  una  hora  agitur,  de  qua  dicit 
in  Epislola  aua  Joannes,  Filioli,  novissima  hora  esi 
(l  Joan.  II.  18).  Ergo  nuno  est.  Qui  vivit,  vivat : 
qui  mortuua  erat,  vivat ;  audiat  vocem  Fiiii  Dei  qni 
mortuus  jacebat,Burgat,  et  vivat.  Clamavit  Dominua 
ad  sepulcrum  Lazari,et  qualriduanua  mortuua  reaur- 
rexil.  Qui  putebat,  in  auras  procesait ;  aepultua  erat, 
iapissuperpoaituaerat.vox  Salvatoriairrupit  duritiam 
lapidis  :  et  cor  tuum  ita  durum  eat,  ut  nondom  illa 
vox  divina  to  rumpat  1  Surge  in  corde  tuo,  procede 
de  aepulcro  tuo.  Etenim  mortuus  in  corde  tuo  tan- 
qoam  inaepulcrojacebaa.ettanquamaaxomala  oon» 
suetudinia  gravabaria.  Surge,  et  procede.  Quid  eat, 
Surge,  et  procede  ?  Crede,  ei  confitere.  Qui  enim  ore- 
didit,  aurrexit;  qui  confitetur,  proceasit.  Quare  pro- 
oessiasediximua  confitentem?Quiaantequam  eonflte- 
retur,  occultus  erat ;  cum  auiem  confitetur,  prooedit 
de  tenebria  ad  lucem.  Et  cum  confesaus  fuerit,  quid 
dicitur  miniatris?  Quod  dictum  est  ad  funua  Laxari, 
Solvite  illum^  et  sinite  abire  (Joan.  xi,  38-44).  Quo* 
modo  ?  dicium  esl  ministris  Apostolia,  Quae  solveritis 
in  terra^  soluta  erunt  et  in  ccelo  (Matth.  xviii,  18). 

8.  Venit  hora^  etnuncest,  quando  mortui  audientvo^ 
cem  Filii  Dei,etqui  audierint  vivent,  Unde  vivenl  ?  De 
vita.  De  qua  vita  ?  De  Cbristo.  Unde  probamua  quia 
de  vita  Cbristo  ?  Ego  sum,  inquit,  via,  veritas  et  vitam 
(Joan.  xiv,  6).  Ambuiare  vis  ?  ego  sum^  via.  Fali  non 
via  T  ego  sum  veritas.  Mori  non  vis?  ego  sum  viia.  Hoc 
dicit  tibi  Salvator  tuua  :  Non  est  quo  eaa,  nisi  ad  me ; 
non  eat  qua  eas,  niai  per  me.  Nunc  ergo  isla  bora 
agitnr,  hoo  et  agitor  plane,  et  omnino  non  oeaaator. 
Surgunt  hominea  qui  mortui  erant,  transeunt  ad  vi- 
tam,  ad  vooem  Filii  Dei  vivunt,  de  ilio,  perseverantea 
in  fide  ipsiua.  Habet  enim  Filioa  vitam,  unde  vivant 
oredentea  hak>ei. 

9.  Et  quomodo  habet?  Sicut  habet  Pater.  Audi 
ipanm  dicentem, Sieut  enim Pater  habet  vitamin semeim 
ipso,  sic  dedit  et  Filio  vitam  habere  in  semetipso.  Fra« 
tres,  ui  potero  dicam.  Hsec  sunt  enim  illa  verba  qum 
parvumintellectumperturbant.Quareaddidit,  tnimtf^ 
ipsos  f  Sufficeret  ut  dioeret,  SicutenimPaterhabetvi- 
tamy  sicdedit  et  Filio  habere  vitam.  Addidit,  in  semet-' 
ipso  :  habet  enim  in  aemetipao  Pater  vilam,  habet  et 
Filius  in  aemeiipso.  Aliquid  intelligere  noa  voluit,  in 
eo  quod  ait,  in  semetipso.  Et  hio  secretum  in  verbo 
hoo  clauaum  eat :  palsetur,  ut  aperiatur.  0  Domine» 
quid  est  quod  dixiati  1  Im  semetipsOy  quare  addidiati  ? 
Etenim  Paulna  apoatolua  quem  vivere  feoiati,  non  ha- 
l)ebat  vitam  ?Habebat,inquit.  Quantumhominea  mor- 
tui  ut  reviviseant,et  ad  verbamtuum  credendo  trana- 
eant :  oom  tranaierinti  non  in  te  habebont  vitam  ? 

(Cinquante.) 


i 


1579 


IN  JOANNIS  EYANGELIUM,  S.  AUGDSTINI 


1580 


Habebunt ;  nam  et  ego  paulo  anledixi,  QuiaudU  verba 
mea,  ei  credit  ei  qui  me  misit,  habel  viiam  xletnam. 
Ergo  illi  qui  in  ie  credunt,  habenl  vitam  :  et  non 
dixisti,  in  semelipsis.  Gum  autem  de  Patre  loquere- 
ris,  Sicut  Paler  habei  viiam  in  semetxpso :  rursus,  oum 
de  te  loquereris,dixisli,  sic  et  Filio  dedit  habere  viiam 
insemetipso,  Sicut  habet,  aic  dcdit  habere.  Ubi  babet? 
In  semeiipso.  Ubi  dedit  babere  ?  In  semciipso.  Paulus 
ubi  habet  ?  Non  in  semetipso,  sed  in  Chrislo.  Tu  fide- 
lis  abi  habes?  Non  in  semelipso,  eed  in  GbriBlo.  Vi- 
deamus  si  hoc  dicit  Apostolus  :  Vioo  autem  jam  non 
ego,  vivii  vero  in  me  Chrisius  (Galai.  ii,  20).  Vita  no- 
stra  tanquam  noslra,  id  est,  de  voluntatepropria  no- 
8tra,  non  erit  nisi  mala,  peccatrix^  iniqua  :  vita  vero 
bona  de  Deo  in  nobis  est,  non  a  nobis ;  a  Deo  nobis 
datur,  non  a  nobis.  Gbrialus  autem  in  semetipso  ha- 
bet  vitam  sicui  Pater,  quia  Verbum  Dei.  Non  modo 
male  vivit,  et  modo  bene  fivit :  homo  autem,  modo 
-male,  modo  bene.  Qui  male  v ivebat,  in  vita  sua  erat : 
•qui  bene  vivit,  ad  vitam  Christi  transiit.  Particeps  fa- 
clus  vii«,  non  eras  quod  accepisti,  et  eras  qui  acci- 
peres :  Filius  autem  Dei  non  quaei  primo  fuii  sine 
vita,  et  accepit  vilam.  Si  enim  sic  illam  acoiperet^ 
non  eam  baberet  in  semeiipso.  Quid  est  enim,  insemet" 
ipso?  Ut  ipsa  vita  ipse  esset. 

10.  Adhuc  aliud  planiua  forlasse  dicam.  Lucernam 
quisque  accendit :  exempli  gralia  Jucerna  (a)  iila  quan- 
tum  pertinet  ad  flammulam  quae  ibi  lucet,  ignis  ille 
habet  lucem  in  semelipso ;  oculi  autem  tui  qui  lu- 
cerna  absente  jacebant  et  nihil  videi^ani,  jam  et  ipsi 
habent  lucom,  sed  non  in  seineiipsis.  Proinde  si  se  a 
lucerna  averlerint,  tenebrantur  ;  si  se  converterint, 
illuminantur.  At  vero  ille  ignis  quamdiu  est,  lucel  : 
si  volueris  ilii  luceu]  tollere,  simul  et  ipsum  exslin- 
gais;  nam  sine  iuce  non  potesl  remanere.  Sed  lux 
Gbristusinexstin^uibilis  et  coaeternus  Patri,  semper 
oandens,  semper  lucens,  semper  fervens  :  nam  si  non 
feryeret,  numquid  dicereturin  Psalmo,  Nec  esi  quise 
abscondal  a  calore  ejus  (Psai.  xviii,  7)?Tu  autem  in 
peccato  tuo  frigidus  eras,  converteris  ui  fervcscas  :  si 
recesseris,  frigescis.  In  peccalo  suo  tenebrosus  eras, 
converleris  ut  illumineris :  si  averteris  tcobscuraberis. 
Proindequiaintetcnebrffieras,cumiliaminaberi8,uoa 
eris  lumen,quamvis  sis  in  lumine.  Aitenim  Apostolus : 
Fuistis  aliquando  ienebrx ;  nunc  autem  lux  in  Domino 
(Ephes.  V,  8).  Cum  dixisset^nunc  aulem  lux :  addidit,  in 
Domino.  In  to  ergo  tenebne,  luxin  Domino.  Lux  quare  ? 
Quiaparticipationelucisiiliusluxes.|Siautemaluceqaa 
illuminaris,  recesseris,  ad  tenebras  tuas  redis.  Non  sic 
Ghristu8,nonsicVerbumDei.Sedquomodo?S2i;u//ta6e< 
Paier  viiam  in  semeiipso^sicdcdit  ei  Filio  habere  vitam  in 
semetipso:  ulnon  participatiouo  ?ivat,  sed  incdmmata- 
biliter  vivat ;  et  omnino  ipse  vita  sit.  Sic  deditetFilio 
habere  vitam.  Sicut  habet,8ic  dedit.  Quid  intcrest?  Quia 
inededit,i8ieaccepit.  Numquidjam  eralquandoacce- 
pit?Numquid  intolIigimusCbristumaliquando  fuisse 

(a)Sobobscure  Bignificathuocperaionem  se  ad  lucerDam 
dixitse.cum  eum  taDieu sestate  habuerit.uti ex  xxtii Tracta- 
tu  in  Laareniil  martyriB  celebritate  pronuntiato  colligiiur. 


sine  lace.oumipae  sii  Sapieniia  Patris,  de  qua  dictam 
081,  Candor  est  lucis  xtemse  (Sap.  vii,  26)?  Ergo  qaod 
diciiur^  dedit  Pilio,  tale  eat  ac  si  diceretar,  genait  fi- 
liam  :  generando  enim  dedit.  Quomodo  dedit  aieaset, 
sic  dedil  ut  vita  esset,  et  iicdedit  ut  in  semetipso  vita 
esset.  Quid  e8t,in  semetipso  vita  esset  ?  Non  aliunde  vita 
indigerei,  sed  ipse  esset  plenitudo  viiss,  ande  creden- 
tesalii  viverent  dum  viverent.  Dedii  ergo  iilihabere  vi- 
tam  insemetipso :  dedit  tanquam  oui  ?TanqaamVerbo 
sao,  tanquam  ei  qui  in  principio  erai  Verbum  ei  Yer» 
bum  erat  apud  Deum. 

11.  Deinde  quia  homo  facius,  quid  illi  dedtt?  Et 
poiestatem  dedit  ei  judicium  faeere,  quoniam  filius 
hominis  esi.  Secundum  qaod  Filius  Dei  est,  sicul  ha- 
bet  Pater  vitam  in  semetipso,  sic  et  dedil  Fiiid  vitam 
habere  in  semeiipso  :  secundum  auiem  qaod  fllias  ho- 
minis  est^  potesiatem  dedit  ei  judieium  faeiendi.  Hoc 
est  quod  healerno  die  exposai  Gharitati  vestre,  qoia 
in  jadioio  homo  videbitur,  Deasaaiem  non  videbitor : 
sed  post  judicium  videbitur  Deas  ab  his  qui  vieerint 
iajodicio;  ab  impiis  aatem  non  videbitar  Deus  {In 
superiori  Traetatu).  Quia  ergo  homo  videbltur  in  ju- 
dicio  forma  illa,  quia  sic  veniet  sicut  ascendit,  ideo 
Bupradixerat:  Pater  non  judicat  quemquam^  sed  omne 
judicium  dedit  Fiiio  {Joan.  v,  22.)  Hoo  eiiam  in  isto 
loco  repetit,  cum  dioit,  Et  potestaUm  dedit  ei  judi- 
cium  faciendi,  quoniam  filius  hominis  est.  Tanquam 
diceres  tu,  Potesiatem  dedit  ei  judicium  faciendi^ 
quare  ?  Quando  non  habuit  istam  poteslaiem  jadi- 
cium  faciendi  ?  Quando  tn  principio  erat  Verbum,  et 
Verbum  erat  apud  Deum,  et  Deus  erat  Verbum^ 
quando  omniaperipsumfacia  sunt{ld.i.  i,3)  namquid 
non  habebat  potestatem  Judioium  faciendi  ?  6ed  se- 
oundum  hoc  dico,  Potestaiem  dedit  eijudicium  faciendi^ 
quia  fiiius  hominis  esi :  seoundum  hoc  accepit  poteata- 
tem  judicandi,  quia  filius  hominis  est.  Nam  seounduai 
quod  Dei  Filius  est,  semperhabuit  hano  poiestateoQ. 
Accepitqui  crucinxus  est.Qui  fuitin  morte,eBt  io  yita : 
Verbum  Dei  nunquam  in  morte,  eemper  in  vita. 

12.  Jam  ergo  de  resurreolione  forte  aiiqaia  no- 
strum  dicebat :  Ecce  resurreximus ;  qui  audit  Ghri- 
stum,  qui  credit,  et  transit  de  morte  ad  vitam  et  in  ju- 
dicium  non  veniei ;  venit  hora,  et  nunc  eat,  ut  qoi 
aadii  vocem  Fiiii  Dei,  vivat ;  mortuai  erat,  audivit, 
ecce  resurgit :  quid  est  qaod  dicitur  postea  reaurr^ 
ctio  futura?  Parce  tibi,  noli  praecipitare  aenteniiam, 
ne  pergas  post  iliam.  Est  quidem  isia  resurraoiio 
qu8B  fit  nuoc  :  mortui  erant  infldelea,  mortai  erant 
iniqui ;  vivunt  justi,  iranseant  a  morto  infideliiatia 
ad  vitam  fidei  :  sed  noli  inde  oredere  nailam  fo* 
turam  postea  resorrectionem  corporia,  crede  faio* 
ram  et  resurrectionero  corporia.  Audi  enim  qoid  ao- 
quatur  posl  commendatam  reBarreotionem  istam  qoa 
fit  per  fiJem,  ne  quis  putaret  istam  aolam  eiiaeyetin- 
cideret  in  illam  deaperationem  eterrorem  homiiiamy 
qui  pervertebant  atiorum  sensas,  dicentes  resurre* 
ciionem  jam  factam  esse^  de  quiboi  dioit  Apoaiolas  : 
Et  fidem  quorumdam  pervefiuht  (II  Tim.  ii,  18). 
Gredo  enim  (^uia  talia  verba  illia  dicebani :  Boce  'Do* 


ISM 


TRACTATDS  XXIH.  CAPUT  V. 


1582 


nqinos  ubi  uty  £1  qui  cridii  in  me,  Iransiit  a  morte  ad 
viiam;  jam  facta  est  reaurrectio  in  hominibus  fldeli- 
bus  qui  fuerant  inQdeles:  quomodo  aiieradiciiur  re*^ 
sarrectio  1  Gratiaf  Domino  Deo  noatro ;  fulcit  nutan- 
tea,  dirigit  hBBitantes,  confirmat  dubitanles.  Audi 
qoid  sequitur,  qoianon  habea  unde  tibi  facias  caliKi- 
nem  mortis.  Si  credidisti,  totum  crede.  Quid  tolum, 
inqois,  credo  T  Audi  quid  dicit  :  Nolile  mirari  hoc^ 
qoia  dedit  potestatem  Filio  faoiendi  judicii.  In  One 
dico,  ait.  Qaomodo  in  fine  ?  Nolite  miruri  hoc;  quia 
venii  hora,  Hic  non  dizit,  ei  nmc  est.  In  illa  resurre- 
ctione  fiJei  qolddizit?  VenU  hora^  etnunc  esi.  Iq  ista 
resurrectione  quam  commendat  fuluram  corporum 
mortnorum,  Venit  hora,  dizit :  non  dizit,  nunr.  esi ; 
quU  in  flne  seouli  ventura  est. 

13.  Et  unde,  inquis,  mihi  probas  quia  de  ipsa  re- 
surrectione  dizit  ?  Si  patienter  audias,  tu  ipse  tibi 
modo  probabis.  Sequamur  ergo ;  Nolite  mirari  hoc;  quia 
vdnit  hora,  in  qua  omnes  qui  in  monumentis  sunt.  Quid 
evidentinsistaresurreclione^Jamdudum  nondizeral, 
qui  in  monumentit  sunt;  sed,  mortui  audient  vocem  Fitii 
De ;  et  qui  audierint^  vivent,  Non  dizit,  alii  vivent, 
aiii  damnabantur  ;  quia  omnes  qui  credunt  vivent. 
De  monumentis  autem  quid  dicit  ?  Omnes  qui  sunt  in 
numumentiSf  audieni  vocem  ejus,  et  procedent.  Non 
dizit,  audient  et  vivent,  Si  enim  male  vizerunt  et  Ja- 
cebant  in  monumentis,  ad  morlem  surgent,  non  ad 
vitam.  Ergo  videamus  qui  procedent.    Licet  paulo 
anle  mortui  audiendo  et  credeudo  vivebant,  non  ibi 
facta  eet  discretio  :  non  dictum  est,  Audient  mortui 
vocem  Filii  Dei,  et  cum  audlerint,  alii  vivenl,  alii 
damnabuntur;  sed,  Omn^i  qui  audierint,  vivent  :qm9, 
qoi  eredunt  vivent,  qui  habent  charitatem  vivent«  et 
nemo  morietur.De  monumentis  Buiem^  audientvocemf 
el  procedsntquibenefecerunt^ad  resurrectionem  vitdd ;  qui 
maU  feeeruntf  ad  resurrectionem  judicii.  Hoc  estjudi- 
chim,  posna  illa  de  qua  paulo  ante  dizerat,  Qui  credit 
in  me,  iransiit  a  morte  ad  vitam,  et  injudicium  non  veniet. 
14.  Hon  posstm  ego  a  meipso  facere  quidquam  : 
sicui  audiojudico,  etjudicium  meumjustum  est.  Si  sic- 
ai  aadis  judicas,  a  quo  audis  ?  Si  a  Patre,  cerle  Pa- 
ier  non  judieat  quemquam,  sed  omne  judicium  dedit 
FUio.  Quando  tu  quodammodo  praeco  Palris,  quod 
aodia,  hoc  dicis  ^  ?  Quod  audio  hoc  dico,  quia  quod 
eat  Pater,  hoc  sum  :  dicere  enim  meum  esse  est ; 
quia  Yerbum  Patris  sum.  Hoc  enim  tibi  dicit  Gbri- 
atos.  Indede  tuo.  Quidest,  Sicut  audio,  itajudico,  nisi, 
Sicot  sum  ?  Qnomodoenim  audit  Gbristus?  Fralres, 
qossramnsy  rogovos.  Audit  GhristusaPatre?  Quomodo 
Uii  dioit  Pater  ?  Utique  si  dioit  iili^  verba  ad  illum 
faeit :  omniBenim  qui  aliquid  alicuidicit,  verbo  dicit. 
Qoomodo  Pater  Filio  dicit,  quando  Fiiius  Verbum 
Pairia  est  ?  Quidquid  nobis  Pater  dicil,  Verbo  soo 
dieit :  Verbom  Patris  Filios  est,  ipsi  Verbo  quo  alio 
varbo  dioit  ?  Dnus  est  Deus,  onom  Verbum  habet,  in 
ono  Verbo  omnla  oontinet.  Qnid  est  ergo,  Sieut  au- 
di0f  Ua  Judieo  ?  Sicot  de  Patre  sum,  ita  judico.  Ergo 

^Er.  Lugd.  et  Ven.  plaseulashjc  ferunt  differeotiai ;  tic 
enim  legnni :  Qwmiam  tu  quodammodo  prmeo  Patrit,  ui 
quiod  auais  dieoB,    M. 


judicium  meum  justum  est.  Nam  si  nibil  faoia  ez  te,  o 
Domine  Jean,  quomodosentiunt  carnales ;  sinibil  fa- 
cis  ez  te,  quomodo  paulo  ante  dizisti,  Sic  et  Fitius 
quos  vutt  vivi/icat  ?  Modo  dicis,  Ez  me  facio  nibil. 
Sed  quid  commendatFilius,  nisi  quia  de  Patre  est? 
Qui  est  de  Patre,  non  est  de  se.  Si  de  se  Fiiias  esset, 
non  esset  Filius  :  dePatre  esl.  Pater  ut  sit  non  estde 
Filio,  Filius  ut  sit  de  Patre  eet.  JEqualis  Patri  ;  sed 
tamen  iste  de  illo,  non  iile  de  isto. 

15.  Quia  non  quxro  voluntatem  meam^  sed  votunia" 
tem  ejus  qui  misit  me.  Filius  unious  dicit,  Non  quxro 
voluntatem  meam;  et  homines  volunt  facere  volunta- 
tem  suam  I  Ille  tantum  se  humiliat  qui  sequalis  esi 
Patri ;  et  tantum  se  eztollit  qui  in  imo  jaoet,  ei  nisiei 
manus  porrigatur,  non  surgit  I  Faciamus  ergo  volun- 
tatem  Patris,  voluntatem  Filii ',  voluntatem  Spiritoe 
sancti ;  quia  Trinitalis  hujus  unavolunias,  unapole- 
stas,  una  majestas  est.  Ideo  tamen  dicit  Filius,  Non 
veni  facere  voluntatem  meamy  sed  voluntatem  ejus  qui 
misit  me  ;  quia  Ghristus  non  est  de  se,  sod  de  Patre 
suo  est.  Quod  autem  habuit  ut  homo  appareret,  de 
crealura  assumpsit  quam  ipse  formavit. 

TRAGTATUS  XXIII. 
In  illam  tectionem  Evangelii^  6i  ego  testimonium  per- 
hibeo  de  me,  etc.^  usque  ad  id,  Gt  non  vnltis  venire 
ad  me,  ut  vitam  habeatis.  Tum  etiam  repeiuntur  sur 
periores  lectiones  jam  ante  tractatXf  scilicet  ab  his 
verbiSj  Amen,  amen  dico  vobis,  non  potest  Filius  a 
se  facere  quidquam,  etc  Cap.  v,  f.  19-40. 

i.  Quodamloco  in  Evangelio  Dominus  ut,  pruden- 
tcm  auditorem  verbi  eui  similem  esse  debere  homini 
qui  volens  aBdificare,  fodit  altius,  donec  perveniatad 
fundamentum  stabilitalis  petrsB,  et  ibi  securus  oonsti- 
tuat  quod  fabricat  adversus  impetum  fluminis  :  ut 
cum  venerit,  repercutialur  potius  firmitate  edifloiiy 
quam  impulsu  suo  ruinam  faciat  illi  domui  {Matth. 
VII,  24,  25).  Putemus  Scripturam  Dei  tanquaui 
agrum  esse,  ubi  volumus  aliquidaediOcare.  Non  siroos 
pigri,  nec  superficie  contenti ;  fodiamus  altius,  doneo 
perveniamus  ad  petram  :  Petra  autem  erat  Christus 
(I  Cor.  z,  4). 

2.  Uodierna  lectio    de  testimonio  Domini  nobis 
locuta  est,  quianon  habeat  necessarium  ab  bominibos 
testimonium,sed  habeat  miijus  quam  sunt  homines  ; 
alque  id  testimonium  dizit  quid  sit :  Opera,  inqoii^ 
quse  ego  facio,  testimonium  perhibent  de  me.  Deinde 
ad junzit  :  Et  testimonium  perhibet  de  me,  qui  mif i<  me 
Pater.  Ipsa  quoqae  opera  quao  faoit,  a  Patre  se  acce* 
pisse  dicit.  Testimonium  ergo  perhibent  opera,  iesti- 
monium  perhibet  Pater.NuIlumnetestimonium  perhi- 
buit  Joannes?  Perhibuit  plane,  sed  lanquam  lucerna, 
non  ad  satiandos  amicos,  sed  ad  confundendos  inimi- 
cos  *  :   jam  enim  antea  predictum  erat  a  persona 
Patris,  Paravi  iucernam  Christo  meo  :  inimicos  ^ui 
induam  eonfusione ;  super  ipsum  auiem  efftorebit  saneti" 
ficatio  mea{Psal.  cxzzi,  17  et  18).  Estotanquaminnoote 

1  In  omnibus  Mm.,  voiuntatem  Christi. 

s  In  B.,  non  ad  taliendot  amicot,  sed  eonfkndendot  ini» 
tnieot.  Locum  hunc  rettituimus  ez  Er.  et  Luv.,qaorum  lee- 
iXo  videtor  conchinior.    M. 


1583 


IN  JOANNIS  EVANGBLIUM,  S.  ADQUSTINI 


1S8I 


po8ituF,atiendi8tiinluoernain,etmiratase8lacernam, 
et  exsaltaeti  ad  lumen  lucerns:  sed  illa  luoernadicit 
eeee  8olem,  in  quo  exsultare  debeas  ;  et  quamvis 
ardeat  in  nocte,  diem  te  jubet  exspeotare.  Non  ergo 
quia  illiu»  hominis  teslimonio  non  erat  opus.  Nam 
utquid  mitterelur,  si  non  erai  opus?  Sed  ne  in  lucerna 
remaneathomo,  ctlumen  lucernaj  Bufficere  sibiarbi- 
tretur  ;  ideo  Dominus  neclucernam  illam  superfluam 
dioit  fuisse,  nec  tamen  te  dicit  in  lucerna  debere  rema- 
nere.DicitaliudteslimoniumScripturaDei:ibiutiqae 
DeuB  perhibuit  testimonium  Filio  suo,  et  in  illa  Scri- 
ptura  Jud«i  spem  posuerant,  in  Lege  scilicet  Dei, 
niinistrata  eibi  per  Moysen  famulum  Dei.  Scrutamini, 
inquitf  Scripturam,  in  qua  vos  putatis  vitam  xternam 
habere;  ipsa  testimonium  perhibet  de  me :  et  non  vultis 
venire  ad  me,  ut  vitam  habeatis.  Quid  vos  putalia  habere 
in  Scriptura  vilam  aeternam?  Ipsam  inlerrogate.cui  per- 
hibel  teslimonium ;  et  inteliigilequaesitvitaeeterna.Et 
quia  propter  Moysen  volebant  repudiare  Ghristum, 
tanquam  adversarium  institutis  praceptisque  Moysii 
rurBUBeofldem  ipee  convincittanquam  dealialucerna. 
3.  Omnes  enim  homines  lucernsp^  quia  et  accendi 
poBSunt  et  ezstingui.Etlucernaequidem  cum  aapiunt, 
lucent,  et  spiritu  fervent:  nam  et  si  ardebant  et  ez* 
Btinct»  sunt,  etiam  pulent.  Permanserunt  enimservi 
Dei  lucemsB  bonae  ex  oleo  misericordia  illius,  non  ex 
viribus  suis.  Gratia  quippe  De  gratuita,  illa  olenm 
lucernarum  est.  Plus  cnim  iltis  omnibus  taboravi,  ait 
qusdam  lucerna  ;  elneviribus  suie  ardere  viderelur, 
adjunxit,  Non  ego  autem,  sed  gratiaDei  mecum(l  Cor. 
XV,  10).  Omnii  ergo  prophetia  anle  Domini  adventum, 
lucema  CBt :  de  qua  dicit  Petrus  apostoloB,  Habemus 
ceriiorem  propheticum  sermonem,  eui  beae  facitis  inten- 
denies,  quemadmodum  lucemse  lucenti  in  obscuro  loco^ 
donec  dies  lueescat^  et  lucifer  oriatur  in  cordibus  vettris 
{II  Peir.  I,  19).  Lucernaj  ilaque  Prophetae,  et  omnis 
prophetia  una  magna  lucerna.  Quid  Apostoli  t  non 
lucerne  etiam  ipsi  ?  Plane  lucernae.  Solus  enim  ille 
nun  lucerna.  Non  enim  accenditur  et  exstinguitur: 
quia  sieut  Paler  habet  vitam  in  semetipso,  sic  dedil 
FUio  habere  vitam  in  scmetipso,  Lucerns  crgo  et  Apo- 
atoli  ;  et  gratias  aguni,  quia  et  accensi  sunt  lomine 
Veritatis,  et  fervcnt6pirita  chariiatis,  et  suppelitilliB 
oloum  grati»  Dei.  Si  non  essent  lucernae,  non  diceret 
illis  Dominus,  Vos  esUs  lumen  mundi.  Nam  poslea* 
quam  dixit,    Vos  estis  lumen  mundi,  ostendit  ne  tale 
lumen  bo  putarent,   quale  dictum  est,  Erat  lumen 
verum,  quod  itluminat  omnem  hominem  venientem  in 
hunc  munium,  Tunc  autem  hoc  de  Domino  dictum 
est,  cum  a  Joanno  diBtingucrelur.  De  Joanne  quippe 
Baplisla  dicturo  erat,  Non  eral  iite  lumen,  sed  ut  testi- 
monium  perhiberel  de  tumine  (Joan,  i,  9,  8).  Et  ne 
diceres,  Quomodo  lumen  non  erat,  de  quo  Cbristus 
dioit,  quia  tucema  erat  ?  In  comparatione  alterius  lu« 
minis  non  erat  lucem.  Erat  enim  verum  /timen,  quod 
illuminat  omnem  hominem  v.mientem  in  hunc  mundum, 
Ergo  cum  etdisoipulis  diccret,  Vos  estis  lumen  mundi, 
ne  sibi  aliquid  tributum  putarent,  quod  deeolo  Ghrislo 
iate11:gcndam  essei,  el  ita  lucern»  vento  superbise 


exBtinguerentur ;  oum  dixisBet,  Vos  estis  lumen  mundi^ 
continuo  subjunxit,  Non  potest  civitas  abscondi  supra 
montem  constitutay  neque  aecendunt  lucemam  el  ponunt 
eam  sub  modio,  sed  super  candelabrum,  ut  luceat  omni- 
bui  qui  indomo  sunt,  Sed  quid,  si  Apostolos  non  dixit 
uoernam,  sed  aocensores  lucerne  quam  ponerent 
Buper  candelabrum  ?  Audi  quia  ipsos  dixit  lucernam. 
Sic  luceatf  inquit,  lumen  vestrumcoram  hominibus^ui 
videntes  bona  opera  vestra  glorificent^  non  vos,  sed 
Patrem  vestrum  qui  in  ccelis  est  {Matth.  v,  14-16). 

4.  Ergo  et  Moyses  porhibuil  testimonium  Christo, 
et  Joannes  perhibuit  testimonium  Christo,  et  caeteri 
Prophetae  et  Apostoli  perbibuerunt  testimonium  Ghri* 

sto.HisomnibustestimoniisprfleponitteBtimoaiamope' 
rum  suorum  Quia  et  per  illos  nonnisi  Deus  perhibuit 
testimonium  Filio  suo.  Sed  perhibet  alio  modo  Deus 
testimonium  Filiosuo:  por  ipsumFilium  Buum  indioat 
Dcus  FiJium,  indicat  se  per  Filium.  Ad  huno  si  po- 
tuerithomo  pervenire,  nec  luoernis  indigebit,  elvere 
fodiendo  altius,  sdifloium  perducet  ad  petram. 

5.  Facilis  est  ergo,  fratres,  hodierno  lectio  :  sed 
propter  hesternum  debitum  (scio  enim  quid  diatn* 
lerim,  non  abstulerim,etDominu8dignatu8e8tdonare 
etiam  hodie  loquiad  vos),  recordaminijquid  repoBcere 
debeatis,  si  forte  aliquo  modo  servata  pietate  et  saiu* 
bri  humilitate,  extendamus  nos  non  adversus  Deam, 
sed  ad  Deum ;  et  levemus  ad  eum  animam  nostram, 
efTundenteB  eam  super  nos,  sicut  ille  in  Pealmo,  cui 
dicebatur,  Vbi  est  Deus  tuus  f  Hxc,  inquit,  medilaius 
sum,  et  effudisuper  me  animam  meam  (Psat.  xli,  4  el  5}. 
Levemus  ergo  animam  ad  Deumy  non  contra  Deam  ; 
quia  et  hoc  dicturo  est,  Ad  te,  Domine,  levavi  animam 
meam  (Psal.  xxiv,  1).  Et  lcvemus  a^juvante  ipso ;  nam 
gravis  esl.  Unde  autem  gravis  est  ?  Quia  corpaa  qaod 
oorrumpitur,  aggravat  animam,  et  deprimit  terrena 
inhabitatio  sensum  multa  cogitantem  {Sap.  iz,  15). 
Ne  forte  ergo  possimus  sensum  nostrum  a  maltis 
oolligero  ad  unum,  et  evulsum  a  multis  relevare  ad 
unum  (quod  quidem  non  poterimus,  ut  dixi|  nifli  ad- 
juvet  ille  qui  ad  vult  levari  aniroas  nostraa),  et 
contingamus  ex  aliqua  parte»  quomodo  Verbom  Dei 
unicus  Patri,  coseternus  et  ffiqualis  Palri,  non  faciat 
nisi  quod  viderit  Patrem  facientem,  cum  tamen  Pater 
ipse  non  faciat  aliquid  nisi  per  Filium  videntem. 
Videtur  mihi  quoniam  Dominus  Jesus  in  hoo  loco 
magnum  quiddam  insinuare  volens  intentis»  etinfun* 
dere  oapacibus,  inoapacesautemexoilareadBtadiuroy 
ut  nondum  intelligentes  bene  vivendo  oapaoes  fiaatt 
insinuavit  nobis  animam  humanam  et  mentem  ratio- 
nalcm,  quee  inestbomini^non  inest  pecori,  nonyego- 
tari,  non  beatificari,  non  illuminari,  niai  ab  ipaa 
substantia  Oei :  eamque  animam  facere  aliqaid  per 
oorpus  et  de  oorpore,  atque  habere  Bubjectam  ooppua, 
et  per  oorporalia  mulceri  posse  BeoBua  oorporiB  val 
ofTendiy  et  propter  hoo,  id  est  propter  conaortiaoi 
quoddam  animas  el  oorporis  in  hae  vita  atqoe  oom- 
plexu,  delectari  animamlenitis,  velcontrifltariofleaBiB 
ccrporiB  Bcnsibus  ;  beatitndinem  tamen  ajaa  qua  fll 
beata  ipsa  anima,  uon  fleri  nisi  partioipatione  illlaB 


1585 


TRACTATUS  XXIII.  GAPUT  V. 


1586 


vilo  seinper  Tive,  incommutabilis,  slernaeque  sub- 
Btanti»,  quflB  Deas  est :  ut  quomodo  anima  qu(B  infe- 
rior  Deo  est,  id  quod  ipsa  inferius  est,  hoc  esl  corpus, 
facit  vi?er6 ;  eio  eamdem  animam  non  faciat  beate 
vivere,  nisi  quod  ipsa  anima  est  superius.  Superior 
enim  anima  qaam  corpas,  et  superior  quam  anima 
Dens.  PrsBstat  aliqaid  inferiori,  priBstatur  illi  asupe- 
rtore.  Serviat  Domino  suo,  ne  concalcetur  a  servo 
8U0.  Hffc  est,  fratres  mei,religio  cbristiana,  qu«  praB- 
dicatur  per  totum  mundum^  horrentibus  inimicis  ;  et 
ubi  vincuntur,  marmurantibus ;  ubi  praevalenlysa^vien- 
UbuB.  Ucc  est,  religio  christiana,  ut  colatur  unue 
Deua,  non  multi  dii ;  quia  non  facit  animam  beatam 
niai  unus  Deus.  Participatione  Dei  fit  beata.Non  par- 
Ucipatione  sancte  animae  fit  beata  iufirma  anima,  nec 
participatione  angeii  fit  beata  sancta  anima :  sed  si 
qaerit  bealaesae  infirma  animi,  querat  unde  beata 
eit  sanota  anima.  Non  enim  beatue  efficeris  ex  angelo 
tn ;  sed  unde  angelus,  inde  et  tu. 

6.  Hie  prsmissis  atque  firmissime  constitulis,  ani- 
mam  rationalem  non  beatificari  nisi  a  Deo,  corpus 
non  vegetari  nisi  per  animam,  atque  esse  quamdam 
medietatem  inler  Deum  et  corpus,  animam;  intendite 
et  recolite  mecum,nonbodiernam,de  qua  sufficienter 
locuti  samua,  sed  heeternam  lectionem,  quam  ecce 
jam  Uiduo  versamus  atque  tractamus,  et  pro  viribus 
fodimoB,  donee  ad  petram  perveniamus.  Verbum 
Ghrietue,  Yerbum  Dei  Cbristus  apud  Deum,  Verbum 
Ghriatae  et  Deus  Verbam,  Ghristus  el  Deus  et  Verbum 
anue  iieue.  Illuo  perge,  anima,  contemptis  ceteris, 
veletiam  transcensis;  iliuc  perge.  Nihil  potentius 
ista  ereatura,  quo  mens  dicitur  ralionalis,  nihii  hac 
ereatura  eubiimiQs  :  quidqnid  supra  istam  est,  jam 
Greator  est.  Dicebam  autem  quia  Verbum  Gbristus, 
et  Verbum  Dei  Ghristus,  et  Deus  Verbum  Ghristus ; 
sed  non  tantnm  Verbum  Ghrislus,  quia  y^6um  caro 
fathm  tUt  et  habitavU  in  nobis  {Joan,  i,  14) :  ergo  et 
Verbum  et  oaro  Gbristus.  Gum  enim  in  forma  Dei 
esseif  nan  rajnnam  arbitratus  est  eue  asqualit  Deo,  Et 
qnid  noein  imo,  qui  non  poteramus  infirmi  est  humi 
repentee  attingere  Deum,  numquid  relinquendi  era- 
mas  ?  Al>sit.  Semetipsum  exlnanivit  formam  servi  acci* 
piens  (PhiUpp,  ii,6,7).  Non  ergo  formam  Dei  amittene. 
FactoB  eet  ergo  bomo  quieratDeus,  accipiendo  quod 
non  erat,  non  amittendo  quoderat  :itafaclu8esthomo 
Deas.  Ibi  habes  aHquidpropterinfirmitatemtuam,ibi 
habeBalind  propterperfectionem  tuam.  Erigat  te  Ghri- 
BtQB  per  id  quod  homo  est,  ducat  te  per  id  quod  Deus 
homo  e8t,perducat  te  ad  id  quod  Deus  est.Bt  totapre- 
dieatio  diBpensatioque  per  Ghristum  haBc  eBt^  fratres, 
et  alia  non  est,  ut  resurgant  animaB,resurgantet  cor- 
pora.  Ulrumque  quippe  mortuum  erat;  corpus  ex 
inflrmitate,animaex  iniquitate.  Quia  utrumque  mor- 
taum  erat,  reeurgat  utrumque.  Quid  utrumque  ?  Anima 
et  corpnB.  Per  quid  ergo  anima,  nisi  per  Deum  Chri- 
atam?  Per  quid  eorpus,  nisi  per  hominem  Ghrislus? 
Bratenim  et  in  Ghristo  anima  humana,  tota  anima  : 
non  irrationale  tantnm  anim»,  sed  etiam  raiionale 
qaod  mens  dicitnr.  Fnerunt  enim  quidam  hcrelici,et 


pulbi  saut  ab  Ecclesia,  qui  putarentnon  huberemen* 
tem  rationalem  corpus  Ghristi,  sed  quasi  animam 
belluinam  (a) :  excepta  quippe  rationali  mente,  vita 
belluina  est.  Sed  quia  expulsi  sunt,  et  veritate  expulsi 
Bunt;  acoipetolum  Ghristum,  Verbum,mentem  ratio- 
nalero,  etcarnem.  Hoc  totum  Ghristus  est.  Resorgat 
anima  toa  ab  iniquitale  per  id  quod  DeuBcst,  resurgat 
corpuB  tuum  a  corruptione  per  id  quod  bomo  estk 
Proinde,  charissimi,  audite  magnam  leclionis  hujue, 
quantum  mihi  f  idetur,  profunditatem;  etvidete  qaem- 
admodum  loquatur  hic  Ghrislus,  nihil  aliad  quam 
quire  venerit  Ghristus,  ut  resurgant  animae  ab  iniqui- 
tate,  resurgant  corpora  a  corruptione.  Jam  dixianim» 
per  quid  resurgant,  per  ipsam  substantiam  Dei ;  cor- 
pora  per  quid  resurgant,  per  dispensationem  huma- 
nam  Domini  nostri  Jesu  Christi. 

7.  Amen^  amen  dico  vobis,  non  potest  a  se  Filius  fa^ 
cere  quidquam,  nisi  quod  viderit  Patrem  faeientem  : 
quspcumqueenim  iltefeceril,  hxe  et  Fitiussimititer  faeii. 
CoDlum,  tcrram,  mare,  qua!  in  cmlo,  quse  in  terrifly 
qu8B  in  mari,  fisibilia,  invisibilia,  animalia  in  terra, 
fruteta  in  agris,  natantiain  aquis,  in  aerevolantia,  in 
cmlo  lucentia  ;  prseter  hecomnia,  Angelos,  Virtutes, 
Sedes,  Dominationes,Principatus,  Poteslates  :  onmia 
per  ipsum  facta  sunt  {Joan.  i,  3).  Numquid  DeuB 
omnia  hsc  fecit,  et  demonstravit  ea  facta  Filio,  ut  et 
ipse  faceret  alterum  mundum  his  omnibus  plenum  ? 
Non  utique.  Sed  quid?  Quxcumque  enim  iile  fecerit^ 
hxe,  non  alia,  sed  hxc  et  Fitiu^,  nec  diseimiliter,  sed 
similiter  facit,  Pater  enim  diUgit  Filium,  et  omnia  de^ 
monstratei  qux  ipse  facit.  Demonstrat  Pater  Filio  nt 
.anim89BU8citentur,quia  perPatrem  et  Filium  animo 
suBcitantur :  nec  possunt  vivere  anim»,  nisi  earum 
vita  sit  Deus.  Si  ergo  non  possunt  vivere  anim»,  nisi 
earum  vitasit  Deus,  sicut  ipsa  sunt  vita  corporum : 
quod  demonstrat  Pater  Filio,  id  est  quod  facit,  per 
Filium  facit.  Non  enim  faciendo  demonstrat  Filio,  sed 
demouBtrando  facit  per  Filium.  Vldct  enim  Fiiius 
Patrem  demonstrantem  antequam  aliquid  fial,  et  ex 
demonstratione  Patris  et  visione  Filii  fit  quod  fil  a 
Patreper  Filium.  Sicanimesuscitantur,  si  potuerint 
videre  istam  unitatis  eonjunctionem,  Patrcm  demon* 
strantem.  Filium  videntem,  et  per  Palris  demonstra- 
tionem  et  Fiiii  visionem  fieri  creaturam  :  atque  id  fieri 
per  Patris  demonstrationem  el  Filii  visiooem,  qaod 
nec  Pater  sit  nec  Filius,  sed  intra  Patrem  etFilium, 
quidquid  fila  Patre  per  Filium.  Quis  hoc  videt? 

8.  Ecce  iterum  ad  carnales  sensus,  ecce  rursns 
humiliamus  nos,  et  descendimus  ad  fos,  si  tamen 
aliquid  aliquandoascenderamusavobiB.Vobisdemon- 
strare  aliquid  filio  tuo,  ut  facial  quod  facis  :  facturus 
es  tu,  et  sic  demonstraturus.  Quid  igitur  facturus  es 
ut  demon8tre8filio,nonutique  facis  per  filium  ^sedtu 
solus  facis  quod  ipse  factum  videat,  et  illud  (ale  ei** 
militer  faciat.  Non  esl  hocibi :  quid  pcrgisad  simili'^ 
tudinem  tuam,  et  deles  in  tesimilitudinem  Dei?  Ibi 
omnino  non  est  hoc.  loveni  aliquid^quomododemon- 
Blres  filio  tuo  quod  facis,  antequam  facis ;  utcumde- 

(a)  Apoliinarist». 


1587 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM,  S.  AUGUSTINI 


1588 


monstraveriBy  per  flliam   faoias  hoc  quod  faois.  Jam 
forte  quasi  ocourrit  tibi  :  Ecoe,  inquis,  cogilo  facere 
domam,  etvoloul  per  fllium  meum  fabricetur  :  ante- 
qoam  eam  ipse  fabrioem,  ostendo  filio  meo  quod  fa- 
eere  volo;et  facit  ipse,  atque  ego  per  ipsum,  cui 
ottandi  volnntalem  meam.  Eecessisti  quidem  a  pri- 
Btina  8imilitudine,8ed  adhuc  jaces  in  magna  disaimi- 
Jitudine.  Bcce  enim  antequam  facias  domum,  indicas 
fllio  tuo,  et  demonstras  quid  faccre  velis;  ut  te  de- 
monBtrante  antequam  faciaSyfaciatipsequoddemon* 
BtraveriB,  et  tu  per  ipsum  :  sed  verba  dicturus  esfilio 
tao,  inter  te  et  ipsum  verba  cursura  sunt ;  et  inter 
demonstrantem  etvidentem,  vel  loquentem  et  audien- 
tem  Bonus  articulatus  volal,  qai  non  est  quod  tu,  non 
6Bt  qaod  ipse.  Sonus  quippe  ilie  qui  ezit  de  ore  tuo, 
et  verberato  aere  tangit  aurem   fllii  tui,  et  impleto 
Bensa  audiendi  perdacit  ad  cor  cogitationem  taam  ; 
-.BonaB  ergo  ille,  non  eet  ipse  tu,  non  est  ipse  fllius 
taoB.Signum  datum  estab  animo  tuo  animo  fllii  tut, 
qaod  signam  non  sil  nec  animus  luus,  nec  animue 
filii  tui,  sed  aliud  aliquid.  Itane  putamus  Patrem  lo- 
cotameBsecam  Filio?  Fuerunt  verba  inter  Deum  et 
Verbum?  quomodo  ietud  est  ?  An  quidquid  velletPa- 
ter  dicere  Filio,  si  verbo  vellet  dicere,  ipse  Filius  est 
Verbom  Patris  ^  numquid  perverbum  loquerelurad 
Verbom?  An  quia  Filius  luagnum  Verbum,  minora 
verba  oursura  erant  inter  Patrem  et  Filium  ?  SonuB 
aiiquis  et  quasi  creatura  qusedam  temporalis  atque 
voiatica,  exitura  erat  ex  ore  Patris,  ei  percussura  au- 
rem  Filii?  Numquid  babet  Deus  corpus,  ut  qaasi  ez 
i|jo8  iabiis  hocprocedat ;  et  habet  aures  corporis  Ver- 
bom»  in  quas  Bonus  veniat  ?  Remove  omnia  corpora* 
lia,  Bimplicitatem  vide,  ai  simpiez  es.  Quomodo  autem 
eri8  aimplex?  Si  te  non  mundo  impiicaverie,  sed  ex 
mondo  ezplicaveris :  ezplicendo    enim  te  8implez 
eriB.  Et  vide  si  potee  quod  dico,  aut  ei  non  potes, 
crede  quod    non   vides.  Dicis  fliio  tuo,  verbo  dicis; 
verbom  qaod  sonal,  nec  tu  es,  nec  fllius  tuus. 

9.  Habeo,  inquia,  aliud  quo  o&lendam  :  ita  enim 
est  eroditue  fllius  meus,  ut  nec  loquenie  me  audiat, 
sed  nutu  oetendo  ei  quod  faciat.  Ecce  nutu  ostende 
quod  vis,  certe  animus  luus  vultostendere  quod  in  se 
habet.  Unde  facia  nutum?  De  corpore,  Bciiicet,  labiis» 
valto,  BupercilliB,  oculis,  manibus.  Hac  omnia  non 
Bani  qood  animue  tuus ;  etiam  ista  media  sunt :  in- 
tellectom  est  aliqoid  per  bsBC  eigna,  quffl  non  sunt 
qood  animos  taus,  nec  quod  animus  fllii  toi :  sedhoc 
totom  qaod  corporo  agie,  infra  animum  tuom  eet,  et 
infraanimomflliitui ;  necpotest  cognoscere  animom 
toom  filioB  tousy  nisi  dederis  ei  eigna  de  corpore. 
Qaid  igitor  facio?Non  est  hoc  ibi,  simplicitaB  ibi 
est.  Pater  oatendit  Filio  quod  facit,  etostendendo 
Filiam  gignit.  Video  quid  dixerim :  eed  quia  video 
et  qoibus  dizerim,   flat    in    vobJB  intellectus  iste 

^  Edd.  habeot  hic  nonDullas  lectiooum  vari^tateB,  qun 
potipsiaium  e  punctationid  diirersilate  uancKntur  L.eguot 
Kr.  Lu^.  et  Ven.,  /uervtti  verba  inter  Deum  ei  Verbum.  otio* 
mo'to  utmdeti?  An  quidquain  veiiei  Paier  dicere  Filio? 

S« i^Pi' Jf^^Q^^i'  1-0 V. :  An  quidquam  velletPattr 

dtoereFitto  f  S%  veltet  verba  dicere,  ipte  Vil\u$  est  Verbum 
I'atrU.  Numqmd,  etc.    M. 


qnandoqae.  Nanc  si  non   potestis   comprehendere 
quid  sit  Deus,   vel    boc  comprehendite   quid   non 
Bit  Deus  :  multum  profeceritis,  si   non   aliud  quam 
est,  de  Deo  senserttis.  Nondum  potee  pervenire  a<l  f 
quid  Bit,  preveni  ad  quid  non  sit.  Non  est  Deue  cor- 
pos,  non  terra,  non  cGsIum,  non  luna,  non  boI,  non 
Btelle,   non   corporalia  ieta.  8i  enim   non  coelestia, 
quanto  minus  terrena?  Tollc  omne  corpue.  Adhuc 
audi  aliud  :  non  est  Deus  routabilis  epirituB.  Nam  fa- 
teor,  et  fatendum  est,  quia  Evangelium  loquitur,  Deus 
spiritus  est.  Sed  transi  omnem  mutabilem  Bpiritum, 
transi  spiritum  qui  roodo  ecit,  modo  nesoit,  modo  me- 
minit,   et  obliviscitur:  vult  qnod  nolebat,  non  vult 
quod  volebat ;  sive  paliatur  jam  istas  mutabilitates, 
Bive  pati  possit :  transi   hso  omnia.  Non  invenis  in 
Deoaliquid  mutabilitatiB,  nonaliquid  quodaliternonc 
sit,  aliter  paulo  ante  fuerit.  Nam  ubi  invenia  aliter  et 
aliler,  facta   eet  ibi  qusdam  mors :  mors  enim  eet, 
non  essequod  fuit.  Immortalisdicituranima:estqoi- 
dem,  quia  vivit  eemper  anima,  et  est  in  ilia  quedam 
vita  permanens,  sed  mutabilisvita.  Secundum  muta- 
bilitatem  vitshuJuB  et  mortalis  dici  poteat  :qaia  ai 
vivebat  sapionter,  et  desipit-,  mortua  est  in  deterias  ; 
81  vivebat  insipienter,  et  sapit,  mortaa  estin  melius. 
Nam  esse  mortem  in  deterius,  eese  mortem  inmelius 
Scriptura  noe  docet.  Utique  in  deteriue  mortui  erant, 
de  quibuB  d\c\iur,  Sine  mortuos, sepeliant  mortuot iuos 
(Malth.  vTii,  22) ;  et,  Surge,  qui  dormis,  et  exsurge  a 
mortuiSj  et  illuminabit  ie  Christus  {Ephes,  v,  14) ;  et  de 
hac  lectione,  Quando  mortui  audient,  etqui  audierint  vi- 
vent,  In  deterius  mortui  erant,  ideo  reviviscont.  Revi- 
viscendo  moriuntur  in  melios,  quia  et  revivisoendo 
non  eront  quod  erant :  non  esse  aatem  qood  erat, 
morB  eet.  Sed  forte,  si  in  melius  est,  non  appellatar 
mors?  Appellavit  illam  mortem  Apostolae  :  Si  autem 
mortui  estis  cum  Christo  abelementis  hujus  mundi^quid 
adhue  velut  viventes  de  hoc  mundo  deceritie  {Coloss,  n, 
20)?et  iterum,  MortuienimestiSyet  vita  vestra  abseon- 
dita  est  cum  Christo  in  Deo  (id.   iii,  3).  Mori  nos 
vult  ot  vivamus,  quia  vizimus  ut  moreremar.  Qoid- 
qnid  ergo  et  a  meliore  in  dcteriuB,  et  a  deteriore  in 
melius  moritur,  non  cst  hocDeos:  qoianeqoein  me- 
lius  ire  polest  summa  bonitas,  neqae  in  deterius  vcra 
fflternitas.  Vera  enim  eternitae  est,  ubi  temporia  nibil 
CBt.  Erat  autem  modohoc,  et  modo  illud?  jam  tem- 
puB  admissum  e8t,ffiternum  nonest.  Nam  ot  noveri- 
tis  quia  non  sic  Dcus  quomodo  anima ;  certe  immor- 
talie  est  anima ;  quid  ergo  eet  qood  ait  ApoBtoloB  de 
Deo,   Qui  solus  habet  immortalitatem(iTim.vi,  i6); 
nieiquia  hocapertedizit,8olas  habctiocommotabili- 
tatem,  quia  boIub  habet  veramfflternitatem?Ergo  ibi 
nulla  motabilitaB. 

10.  Agnosce  in  te  aliquid,  quod  voio  dicere,  intoB, 
intus  in  te;  non  in  te  quasi  in  corpore  too,  nam  et  ibi 
potest  dici  in  te.  In  te  est  enim  Banitas,  inte  queli- 
bet  xtas,  sed  secundum  corpus ;  in  te  est  manoB, 
pes  tuuB :  Bed  aliud  est  in  te  intuS|  aliod  in  le  tan- 
qoam  in  veste  taa.  Sed  relinqoe  foris  et  V68tem  ioam 
et  carnem  toam ,  deaoende  in  ta,  adi  Beoratariom  taomi 


1589 


TRACTATOS  XXIII.  CAPUT  V. 


1590 


meDtein  taftm,  etibi  videquod  volo  dicere^  si  potue- 
ris.  Si  enlm  tu  ipee  a  te  longe  ee,  Deo  propinquare 
nnde  potee?  Dicebam  de  De3  ;  et  intellecturum  te  ar- 
bitrabaria :  de  animadicoi  de  te  dico  ;  intellige,  ibi  te 
probabo.  Non  enim  valde  longe  pergo  in  exempla, 
qoando  de  mente  tua  volo  aliquam  similitudinem  dare 
«d  Deum  tuum ;  quia  utique  non  in  corpore,  sed  in 
ipaa  mente  faetus  est  homo  ad  imaginem  Dei.  In  si- 
militadinesua  Deum  quaeramus,  in  imagine  sua  Grea- 
torem  agnoscamus.  Ibi  intus,  si  potuerimus,  invenia- 
mus  hoc  quod  dicimus ;  quomodo  demonstret  Pater 
Filio,  et  Filius  videat  quod  demonsirat  Pater,  acle- 
qnarn  flataliquid  a  Patre  per  Filium.  Sed  oum  dixero 
et  intellexeris,  nec  sic  putes  Jam  illud  aliquid  lale 
esae,  ul  servea  ibi  pietalem,  quam  volo  a  te  servari, 
et  preoipue  moneo  :  id  est,  ut  si  non  vales  compre- 
handare  Dens  quid  sit,  parum  non  tibi  putes  esse 
soire  quid  non  sit. 

li.  Ecce  in  mente  tna  video  aliqaa  duo,  memo- 

riam  tnam  et  cogiiationem  tuam,  id  est,  quasi  aciem 

qnamdam  et  obtnlam  anime  tue.  Vides  aliquid,  et 

per  ocalos  percipis,  el  eommendas  memoriae :  ibi  est 

intns  quod  memorias  commendasti,  in  abdito  recondi- 

tam  qoaai  in  horreo,  quasi  in  tbesauro,  quasi  in  se- 

cretario  quodam  et  penetrali  interiore.  Gogitasaliunde, 

inientio  tna  alibi  est;  illod  qaod  vidisti  in  memoria 

tna  eat,  et  non  yidetur  a  te,  quia  cogitatio  tua  in 

aliad  intenditur.  Modo   probo,  scientibus  loqoor  : 

Garthaginem  nomino,  omnes  modo  intus  quicumque 

eam  noatia,  vidistis  Carthaginem.  Numquid  tot  sunt 

Garthaginea  quot  anime  veslre  ?  Omnes  vidistis  per 

noinen  hoo:  per  quatuor  has  syllabas  notas  vobis, 

srampenles  ez  ore  meo,  tact»  sunt  anres  vestne, 

tietua  eat  sensas  anim»  per  corpus,  et  ab  alia  inten- 

tiona  reflezus  est  animua  ad  id  quod  ibi  erat,  et  vidit 

Girtbaginem.  Namquid  tiinc  esl  ibi  Carthago  faota? 

Jam  ibi  erat,  aed  lalebat.  Quare  ibi  lalebat  ?  Quia 

inimae  tuas  in  aliud  aitemiebat :  oum  vero  refleza 

eit  eogftatio  tna  ad  id  quod  erat  in  memoria,  inde 

formata  eat,  et  yisio  quedam  animi  facta  est.  Antea 

Donerat  visio,  sed  erat  memoria  :  refleza  oogitatione 

id  memoriam,  faetaestvisio.  Demonstravit  ergome- 

moria  toa  cogitationi  tue  Garthaginem,  et  quod  in 

i)la  erat  antequam  intenderes,  conversc  ad  se  inten- 

tbni  cogitationis  oatendit.  Ecce  facta  est  a  memoria 

demonstratiOy  facta  est  in  oogitatione  visio  ;  et  nulla 

Tiiiia  in  medio  caonrrerunt,  nullum  ez  corpore  si- 

gnam  datum  est :  nec  innuisti,  nec  scripsisli,  necso- 

aoisti ;  et  tamen  oogitatio  vidit  quod  memoria  demon- 

Uravit.  Ejusdem  autem  substantiae  est,  et  qus  de- 

monstravit,  et  cui  demonstravil.  Sed  Gartbaginem  ut 

haberet  memoria  tua,  per  oculos  hausta  est  imago 

hec  :  vidisti  enim  qood  in  memoria  reconderes.  Sic 

irborem  quam  meministi  vidisti,  sic  montem,  sic  flu- 

Tium,  sio  amici  faciem,  sic  inimici,  sic  patris,  ma- 

tris,  fratrisy  sororis,  filii,  vicini ;   si  lilterarum  in 

Qodioe  conacriptarum,  sic  ipsius  codicis,  sio  hujus 

baailiosB :  omnia  ista  vidisti^  et  visa  quia  Jaro  erant, 

laemoric  oommendasti;  etlanquam  posuisti  illic  que 


videres  cogitando  cum  velies,  etiam  cum  ab  istis  cor* 
porisoculis  abfuissent.  VidistienimCarthaginem  cum 
esses  Garthagini,  accepit  speciem  per  oculos  anima 
tua ;  biBC  species  recondita  est  in  mcmoria  tua,  et 
servasi  aliquid  intus  bomo  apud  Garthaginem  con- 
8titutus,quod  possesapud  te  videre etiam  cum  ibi  non 
esses.  Hffic  omnia  forinsecus  acoepisti.  Pater  qus  de- 
monstrat  Filio,  non  accipit  eztrinsecus  :  intus  totum 
agitur ;  quia  nihil  crealurarum  esset  eztrinsecas,  nisi 
hocPater  fecisset  per  Filium.  Greatura  omnis  a  Deo 
facta  eat  ;  antequam  fieret  non  erat.  Non  ergo  facta 
visa  est  et  retenta  memoriter,  ut  eam  Pater  Filio  tan- 
quam  memoria  cogitationi  monstraret  :  sed  facien* 
dam  Pater  monslravit,  fuciendam  Filius  vidit,  oteam 
Pater  demonstrando  fccit,  quia  per  Filium  videntem 
fecit.  Et  ideo  movere  non  debet,  quia  dictum  est, 
niii  quod  viderit  Patrem  facieniem  :  non  dictum  est, 
demonstrantem.  Por  boc  enim  signiQcatum  est,  id 
esse  Palri  facere,  quod  esl  demonstrare ;  ut  ez  hoo 
inlelligatur  pcr  Filium  vidcntom  o.T.nia  facore.  Nee 
ilia  demonstratio,  nec  illa  visio  temporalis  est.  Quia 
enim  per  Filium  Ount  omoia  tempora,  non  utiquealir 
quo  tompore  possentei  demoostrari  facienda.  Sic  au> 
tem  demonstratio  Palris  Fiiii  visionem  gignit,  quem- 
admodum  Pater  Fiiium  gignit.  Demonstratis  quippe 
generat  visionem,  non  visio  demonstrationem.  Qnod 
siporlus  et  perfectius  intueri  valeremus,  fortaese  in- 
veniremus  nec  aliud  esse  Patrem,  aliud  ejus  demon- 
atrationem;  nec  aliud  Filium,  aliud  ejus  visionem. 
Sed'si  viz  hoc  cepimus,  viz  expiicare  potuimus,  qao- 
modo  memoria  quod  cepit  extrinsecue,  odtendat  oo- 
gitationi;  quanto  minus  capere  aul  ezplicare  poterimnSi 
quomodo  Pater  Deus  demonstrat  Filio  quod  non  ha- 
bet  aliunde,  vel  quod  non  est  aliud  quam  ipse?  Par* 
vuli  sumus ;  ioquor  vobis  quid  non  sit  Deus,  non 
ostendo  quid  sit  :  ergoot  capiamusquidsit,  quid  fa* 
ciemus  ?  Numquid  a  me,  numquid  per  mc  poteritia? 
Dicam  hoc  parvulis,  et  vobis  et  mibi  :  cst  per  quem 
possimus ;  modo  cantavimus,  modo  audivimus,  Jacta 
in  Dominumcuram  tuam,  etipse  te  ennlriet  {Psal.  uv, 
23).  Ideo  enim  non  potes,  o  homo,  quia  parvulus  es : 
ai  parvulus  es,  nutricndus  es :  nutritus,  grandis  eris  ; 
et  quod  parvulus  non  poleras,  grandis  videbis  :  sed 
Qt  nutriaris,  Jacta  in  Dominum  curam  tuam,  et  ipie  t$ 

enutriet. 

12.  Modo  ergo  percurramus  breviter  quae  restant, 
et  videte  hic  qo«  commendavi,  quomodo  Dominua 
insinuet.  Pater  diligit  Filium,  et  omnia  demonstratei 
qux  ipsefacit,  Ipse  suscitat  animas,  scd  per  Filium, 
ut  fruantur  animas  suscitattB  substantia  Dei,  hoc  est 
Patris  etFiiii.  Et  majora  liis  demonstrabit  ei  opera. 
Quibus  majora  ?  Sauitatibus  corporum.  Jam  ;et  antea 
tractavimus  (In  Tractatu  19,  n».  4,  5,  et  Tract.  21, 
n.  5-10),  nec  immoruri  debemus.  Major  est  cnim  re- 
aurreotio  corporis  in  aBlernura,  quam  hajc  quffl  ad 
tempus  facta  est  in  ilie  languido  sanitas  corporis.  Et 
majora  his  demonstrabit  et  opera,  ut  vos  miremini.  De- 
monstrabit,  quasi  temporaliter  :  ergo  quasi  homini 
facto  in  tempore,  qnia  Verbum  Deae  non  eat  factua. 


i 


4591 


IN  J0ANNI8  EVAN6BLIUM,  S  .  ADGDSTINI 


I59f 


par  quem  omDia  facta  soiii  lempora :  sed  homo  faciue 
Chrisios  in  iemporo.  Apparet  quo  GoDsuie,  quo  die 
eoneeptum  de  Spirita  saDcto  virgo  Maria  peperiiChri- 
•inm  :  ergo  homo  factus  eat  \n  iempore,  per  quem 
Deum  facta  sunl  tempora.  Ideo  tanquam  in  iempore 
demonstrabii  ei  opera  majora,  id  est,  resurreotionem 
corporum,  ui  vos  miremini  faotam  per  Filium  resur- 
reciionem  corporum. 

13.  Deinde  redii  ad  illam  resurreclionem  anima- 
ram  :  Sieut  enim  Pater  suscital  mortuot  et  vivi/icatf  sic 
etPUius  quos  vult  vivi/icatj  sed  secundum  spiriium. 
Vivifloat  Pater,  viviflcat  Filius  ;  quos  vult  Pater,  quos 
vnli  Filius  :  sed  ipsoe  Pater  quos  Fiiius;  quia  omnia 
per  ipsum  facta  sunt.  Sicut  enim  Pater  suscitat  mor- 
tuos  et  vivi/ical,  sic  et  Filius  quos  vuU  vivificai,  De 
reeurreclione  animarnm  diolum  est  hoc :  quid  de 
resorreciionem  corporum  ?  Eedii,  et  dicii,  Neque 
enim  Pater  judicat  quemquam^  sed  omne  judicium 
dedit  Filio^  Resurrectio  animarum  flt  per  sub- 
•ianiiam  Patris  et  Filii  aternam  et  iocommutabi- 
lem  :  reeurreciio  vero  corporuin  flt  per  dispeDsaiio- 
nem  humaDitatisPiliiiemporalem,  non  Patri  coaeter- 
nam.  Ideo  cum  commemorarel  judicium,  ubi  fierei 
reeorrectio  corporum,  Non  enim  Paler^  inquit,  ;tMii- 
eat  quemquam,  sed  omne  judidum  dedit  Filio :  de  re- 
eorreclioDeautemeDimarum,  Sicut  Pater  suscitat  mor» 
tues  et  vivi/icat^  sic  et  Filius  quos  vult  vivificat.  Illud 
•rgo  eimnl  Pater  et  Filius  :  hoc  autem  de  reaurre- 
ctione  corporum,  Non  judical  Pater  quemquam,  sed 
tnnne  judicium  dedit  Filio,  Ut  omnes  honorificent  Fi^ 
lium,  sieut  honari/icant  Patrem.  IIoc  redditum  esi  re« 
•orreciioni  animarum.  Ut  omnes  honorificent  Filium* 
Qaomodo  ?  Sicut  honorific4int  Patrem,  Animarum  enim 
resorreciionem  sic  operatur  Filius,  quomodo  Pater: 
•io  viviflcai  Filius,  quomodo  Pater.  Ergo  in  aoima* 
Rim  reeurrectione  omnes  honorificent  Filiumy  sicut  ho* 
norificant  Patrem.  Quid  de  honoriflcatione  propter 
resarrectionem  corporis  ?  Qui  non  honorificat  Filium, 
nonhonorificatPatremquimisitHlum,^on  dixit,  sicot; 
•ed,  honorificat,  et  honorificat.  Honoratur  enim  homo 
Ghristus,  sed  non  sicut  Pater  Deus.  Quare?  Quia  se- 
eandum  hoc  dixit,  Paler  major  me  est  [Joan.  xiv,  28). 
Quandoauiem  honoriflcatorFiliu8,8icut  honoriOcatur 
Pater  ?  Gom  in  prindpio  erat  Verbum,  et  Verbum  erat 
apudDeum,  ei  omnia  per  ipsum  facta  sunt  (Id.  i,  1, 
3).  £i  ideo  in  hac  honoriflcaiione  secunda  quid  aii? 
Qui  non  honorificat  Filium,  nec  honorificat  Patrem  qui 
misit  itlum.  Non  est  missus  Pilius,  nisi  quia  factus  est 
homo. 

14.  Amen^  amen  dico  vobis.  Iterum  redil  ad  resur* 
rectionem  animarum,  ut  assidue  diccnlem  capiamus ; 
qoia  velut  volaotem  lermoDem  sequi  non  poteramus  ; 
ecce  iinmoratur  Dobisoum  sermo  Dei,  ecce  quaei  ha- 
bitaicumiDflrmitaiibus  nostris^reditruraum  ad  com- 
mendationem  resnrrectionis  animarum.  Amen,  amen 
dieo  vobis,  quia  qui  verbum  meum  audit,  et  credit  eiqui 
tne  misit,  habet  vitam  xternam  :  sed  tanquam  ex  Pa- 
Irc.  Quia  qui  verbum  meum  audit,  et  credit  eiquimisit 
me^  ex  Paire  kabet  vitam  ^etemam,  credendo  in  eum 


qui  misit  illuro.  Bt  injudicium  non  veniett  sedtransiit 
amortead  vitam  :  sed  ex  Patre  viviflcaiur,  cui  oredit. 
Quid,  tu  non  viviflcas  ?  Vide  quia  et  Pilius  quos  vutt 
vivificai,  Amen^  atnen  dico  vobis,  quia  venil  hora,  quando 
mortui  audicnt  vocem  Filii  Det,  et  qui  audierint  vivent. 
Hic  non  dixit,  Gredent  ei  qui  misit  me,  et  ideo  vivenl ; 
sed  audiendo  vocem  Filii  Dei,  qui  audierint,  hoo  est 
obaudierint  Filio  Dei^vtt;^.  Ergo  et  ex  Patrevivent, 
oum  credent  Patri ;  et  cx  Fiiio  vivent,  cum  audieni 
vocem  Filii  Dei.  Quare  et  ex  Patre  viveni  ei  ex  Fiiio 
viveoi  ?  Sicut  enim  habet  Pater  vitam  in  semetipso,  $ie 
dedit  Filio  habere  vitam  in  semetipso. 

15.  Implevit  de  resurreclione  animarum  ;  reaiat 
evidentius  dicere  de  resurreclione  corporom.  Et  po- 
teslatem  dedit  ei  etjudicium  facere :  non  solum  animaa 
per  fldem  et  sapientiam  susciiare,  sed  et  Jadiclum  fa- 
cere.  Quare  autem  hnc  ?  Quia  filius  hominis  ett,  Faoii 
ergo  aliquid  Pater  per  Filium  hominis,  quod  non  facitex 
•ubstantia  suacui  squalisesi  Filius ;  sicutipsam  naacl, 
sicui  ipsum  cruciflgi,  sicutipsum  mori,  nicut  ip^um 
resurgere  :  non  enim  aliquid  hornm  Patri  contigli; 
Sicotresuscitationemcorporum.  Nam  resusoitaiionem 
animarum  ex  sabstantia  sua  Paler  fadi  per  sQbalan- 
tiam  Filii  *,  quailli  equalisesi;  anima  quippefiuni 
pariicipes  illius  iQcommutabilis  lucisi  non  corpora : 
resuscitaiionem  autem  corporum  Paier  facit  per 
fliium  hominis.  Et  potestatem  enim  dedit  ei  et  judi-- 
cium  facere,  quia  filius  hominis  est :  •ecandam  iilad 
quod  supr^Ldixit,  Nequeenim  Pater  judicat  quemquam. 
Et  ut  ostendai  quia  de  reeurreoiione  oorporom  hoc 
dixit :  Nolitemirari  hoc,  quia  venit  hora.  Non  nunc  eet^ 
•ed  venit  hora,  in  qua  omnes  qui  in  monu$nentis  $unt 
(jam  hoc  et  hesterno  die  8atiatis8ime  aadiati^  [In  $u* 
periori  Tractatu^  n.  13] ),  audient  vooem  ejus  et  proee- 
dent.  Et  ubi  ?  In  Judicium :  Qui  bene  fecerunt^  in  resur- 
rectionem  titx ;  qui  male  egerunt,  in  resurreetionem  ju" 
dicii.  Et  iu  boc  facis  solusy  quiaomnejudioiam  Filio 
Pater  dedii,  et  non  judicai  quemquam  ?  figo,  inqail, 
facio.  Sed  quomodo  faois  ?  Non  possum  a  me  faeere 
quidquam :  sicut  audio  judico^  etjudicium  meumjustum 
est,  Gum  ageretar  de  resurreeiione  animarom.  non 
dicebat,i4ti(iu) ;  sedi  video,  Audio  enim,  ianqaam  pr»- 
cipieniis  Patris  imperium.  Jam  ergosicoi  homo,  aic* 
ut  quo  mi^or  esi  Pater  ;  jam  ex  forma  •ervi,  non  ex 
formaDei,  sicutaudio,  judico:  eijudicium  meumjustum 
est,  Unde  estjudicium  Justum  hominis  ?  Fratres  mei, 
attendite :  Quia  non  qusero  volunfatem  «mm»  sed  vo- 
luntatem  ejus  qui  misit  me. 

TRACTATUS  XXIV. 

Ab  eo  quodscriptumest,  Posi  hec  abiii  Jesos  irans  mare 
GalilsB»,  quod  est  Tiberiadis  ;  usgue  ad  id,  Hic  est 
vere  propheta  qui  venit  in  mundum.  Cap.  vi,  t* 
1-14. 

1.  Miracula  quao  fecit  Domiiius  noster  Jesoa  Ghrl- 
•luB,  sunt  quidem  divtna  opera,  ei  ad  intelllgcndam 

<  In  undecim  Mm.,  exsubstantiasua  Paier  ex  euBstanHu 
sua  FiliuSf  qua  itii,  etc»  omiMO  rerbo,  flneit^ 


IS9S 


TRACTATD8  XXIV.  CAPDT  V. 


i8M 


Deum  de  viiiibilibaB  admoDent  haroanam  mentem.  Quia 

enim  ille  non  est  talis  sabBtantia  qu»  videri  oculis  poB- 

Bit,  et  miraculaeJuB  quibus  totum  mundam  regituni- 

versamque  oreaturam  adminiBtrat,  aBsiduitate  vilue- 

mnty  ila  ut  pene  nemo  dignetur  aitendere  opera  Dei 

mira  et  stupenda  in  quoiibet  seminis  grano ;  aeoum- 

domipaam  auam  misericordiam  servavit  sibi  que- 

dam,  que  faceret  opportunotemporeprcterusitatum 

curBum  ordinemque  natur»,  ut  non  majora,  sed  in- 

ioiila  videndo  8tuperent,quibu8  quotidiana  viluerant. 

IfaJuB  enim  miraculum  est  gubernalio  totiaa  mundi, 

qnam  saturatio  qainque  millium  bominum  de  quinque 

panibuB  :  et  tamen  bsc  nemo  miratur :  iilod  u.irantur 

homines  non  quia  majus  est,  sed  quia  rarum  est.  Quis 

enim  et  nunc  pascit  universum  mundum,  nisi  ille  qui 

depaucis  granis  segeles  creat  ?  Feclt  ergo  quomodo 

Deus.  Unde  enim  multiplicat  de  paucis  granis  segetes, 

inde  in  manibus  suis  multiplicafit  quinque  panes.  Po- 

teslas  enim  erat  in  manibusChristi :  panes  autem  illi 

qainque,  quasi  semina  erani,  nonquidemterreman- 

data,  sed   ab  eo  qui  terram  fecit  maltiplicala.  Uoc 

ergoadmotum  est  Bensibus,  quo  erigeretur  mens,  et 

eihibitum  ooulis  ubi  exercerelur  intelleolus,  ut  invi- 

"ibilem  Deumper  visibilia  opera  miraremur,  et  erecti 
ad  Odem  et  purgati  per  Odem,  eliam  ipsum  invisibili- 
ter  videre  cuperemus,  quem  de  rebus  visibilibus  invi- 
sibilem  nosceremus. 

2.  Nec  laroen  sufOcit  hflBc  iniueri  in  miraculis  Cbri- 

sti.  Interrogemus   ipsa  miracula,  qui  nobis  loquan- 

tor  de  Gbristo  :  habent  enim  siintelligantur,  linguam 

saim.  Nam  qoiaipse  Chrislus  Verbum  Dei  est,  etiam 

ftclum  Verbi,  verbum  nobis  cst.  Hoc  ergo  miraculum, 

aicut  audivimus  quam  magnum  sit,  quseramus  etiam 

qotm  profundum  sit:  nontantam  cjus  superficiede- 

lectemar,  sed  etiam   altiiudinem  perscrutemur.  Ha- 

iMtenim  aliquid  intus,  bocquodmiramurforis  Vidi- 

mnB,   spectavimus   magoum  quiddam,   prcclarum 

qniddam,  et  omnino  divinum,  quod  fieri  nisi  a  Deo 

nos  possit  :  laudavimus  de  facto  faclorem.  8ed  quem- 

•dmodum  si  litteras  pulchras  alioubi  inspiceremus, 

Bofi  nobis  sufiiceret  laudare  scriptoris  articulum, 

qooniam  eas  pariles,  squales  decorasque  fecil,  nisi 

etiam  legeremus  quid  nobis  per  illos  indicaverit :  ita 

fietam  hoc  qui  tantum  inspicit,  deleclatur  puiohritu- 

dioe  facti  ut  admirotur  artifloem  :  qui  autcm  intelli- 

gii,  quasi  legit.    Aliter  enim  videtur  pictura,  aliter 

^enter  litter».  Picturam  cum  videris,  hoc  est  to- 

tQDQ  vidisse,  laudasse  :  litteras  cum  videriB,  non  hoc 

ttl  totom ;  quoniam  commoneris  el  legere.  Etenim 

dicii,  eum  videris  litteras,  si  forte  nos  eas  nosti  le- 

8^»0uid  putamus  esse  quod  hic  scriptum  est?  Inter- 

foguquid  sit,  cum  jam  videas  aliquid.  Aliud  tibi  de- 

iQonstraturus  est,  a  quo  quaeris  agnoscere  quod  vidi- 

Bli.  Alios  ille  oculos  habet,  allos  tu.  Nonne  siroiliter 

(pioeB  videtisTSed  non  similiter  signa  cognoscitis. 

^  ergo  vides  et  iaudas  :  ille  videt,  laudat,  legit  et  in- 

^iliigit.  Quiaergovidimus,  quia  laudavimus,  legamus 

^  intelligamus. 

3.  Dominas  in  moiite  :  multo  magis  inteiUgamas 


quia  Dominus  in  monte  Verbum  est  in  alto.  Proinde 
non  quasi  humiliter  Jacet  quod  in  monte  factam  est ; 
nec  transeunter  pretereundum  estySed  suspicienduro. 
Turbas  vidit,  esurientes  agnovit,  misericorditer  pavit: 
non  solum  pro  bonitate,  vernm  eiiam  pro  poteatate, 
Quid  enim  sola  prodesset  bonitas,  iibi  non  erat  paniSy 
nnde  turba  esurieuB  pasceretur?  Nisi  bonilati  adesset 
potestas,  Jejuna  illa  turba  et  esuriens  remaneret,  De« 
nique  et  diBcipuli  qui  erant  cum  Domino  in  fiame,  et 
ipsi  turbas  volebantpascere,  utnonremanerentinanes, 
sed  unde  pascerent  non  habebant.  Interrogavit  Do- 
minus  unde  emerentur  panes  ad  turbas  pasoendas. 
Et  ait  Scriptura,  Hoc  autem  decebat  ienlans  eum  :  di- 
soipulum  scilicel  Philippum,  quem  interrogaverat. 
Ipse  enim  sciebat  quid  esset  facturus.  Cui  ergo  bono 
tentabat,  nlsi  quia  ignorantiam  discipuli  demonstra- 
bat?Et  forte  ic  demonstratione  ignorantin  diBoipuIi 
aliquid  significavit.  Apparebit  ergo^  cum  ipsumsa- 
cramentum  de  quinque  panibus  ccBperit  nobis  loqui, 
et  quid  signiGcet  indicare  :  ibi  enim  videbimus  quare 
Dominus  in  hoc  facto  ignorantiam  dlscipuli  voluit  in- 
terrogando  quod  sciebat,  ostendere.  Nam  interroga- 
mus  atiquando  quod  nescimus,  audire  volentes  ut  di- 
scamus ;  aliquando  interrogamus  quod  sctmus,  seire 
volentes  utrum  et  ille  sciat  quem  interrogamus  : 
utrumque  hoc  noverat  Dominus ;  et  quod  interroga- 
bat  soiebat,  quid  enim  esset  facturus  ipse  noverat ;  et 
hoc  nescire  Philippum  soiebat  similiter.  Quare  itaque 
interrogabat,  nisi  quia  illius  ignorantiam  demon- 
strabat?  Bt  hoc  quare  fecerit,  ut  dizi,  postea  intelli* 
gemuB. 

4.  Andreas  ait :  Est  hic  puer  quidam  qui  habet  quin* 
que  paneSy  et  duos  pisces  ;  sed  hmc  quid  sunt  ad  tantos  t 
Gum  dixisset  PhilippasinterrogataB,  ducentorumde- 
nariorum  panes  non  sufHcere,  quibus  tanta  illa  turba 
reficeretur,  erat  ibi  quidam  puer  portans  quinque  pa- 
nes  hordeaceos  et  duos  pisces.  Et  ait  Jssus :  FacUe 
homines  discumbere.  Erat  autem  ibi  fenum  mulium^  ei 
discubueruntfermequinquemillia  hominum.  Accepit  ati- 
tem  Dominus  Jesus  panes,  gratias  egitt  Jussit,  fractl 
snnt  panes,  positi  ante  discnmbentes.  Non  Jam  quin- 
que  panes,  sed  quod  adjecerat,  qui  creaverat  quod 
auotum  erat.  Et  de  piscibus  quantum  sufficiebat,  Pa* 
ramest  turbam  illam  fuisse  satiatam,  etiam  fra- 
gmenta  resederunt :  et  ipsa  colligi  jussa  sunt,  ne  per- 
irent ;  et  impleuerunt  duodecim  cophinos  fragmento- 

rum. 

5.  Breviter  ut  curramus,  quinque  panes  intelli- 
guntur  quinque  libri  Moysi :  merito  non  triticei,  sed 
hordeacei ;  quia  ad  Vetus  Testamentum  pertinent. 
Nostis  autem  hordeum  ita  creatum^  ut  ad  medullam 
ejas  viz  perveniatur :  vestitur  enim  eadem  medalla 
tegmine  palen,  et  ipsa  palea  tenaz  et  inherens,  ut 
cum  labore  ezualur.  Talis  est  littera  Veteris  Testa- 
menti,  vestitategminibuscarnalium  sacramentorum : 
sed  si  ad  ejus  meduliam  perveniatur,  pascitet  satiat* 
Ferebat  ergo  puer  quidam  quinque  panes  et  duos 
pisces.  Si  quaramas  qui  fuerit  pner  iste,  forte  po* 
pulas  Israei  erat :  sensa  paeriH  portabal»  neo  man* 


i 


1595 


IN  JOANNIS  EVANaELIUM,  S.  AUOUSTINI 


1596 


dacabat.  Illa  enim  qun  portabat,  clauBa  onerabant, 
aperta  pasoebant.  Dao  auiem  pisces,  videnlur  nobis 
significareduai  illas  in  Veteri  Testamento  sublimes 
personas,  quae  uogebantur  ad  populum  sanctiflcan- 
diim  et  regendum,  fiacerdotis  et  regis.  Et  ipse  in 
'my8teriovenitaliquando,qui  perillas  significabatur: 
venit  aliquaado  qui  per  medullam  hordei  ostendeba- 
tar,  per  paleam  vero  bordei  occullabatur.  Venit  ipse 
oncB  utramque  personam  in  se  portans^  sacerdotis  et 
regis  :  sacerdolis  per  victimam,  quam  seipsum  ob- 
talit  pro  nobis  Deo ;  regis,  quia  regimur  ab  eo  :  et 
aperiuntur  qu8B  clausa  portabantur.  Qratias  ilii;  im- 
plevit  per  se  qaod  per  Vetas  Testamentum  promilte- 
batur.  Et  frangijusait  panes  :  frangendomultipiicali 
sunt.  Nihil  verius.  Quinque]  enim  illi  libri  Moysi, 
qaam  multos  libros,  cum  exponuntur,  tanquam 
frangendo,  id  est  disserendo,  fecerunt  ?  Sed  quia  in 
illo  hordeo  ignorantia  primi  populitegebatur,  dequo 
primo  populo  diotum  est,  Quamdiu  legitur  Moytes, 
velamen  supra  corda  eorum  positum  est  (U  Cor,  iii,  15) ; 
nondum  enim  ablatum  eral  velamen,  quia  nondum 
venerat  Cbristus ;  nondum  velum  tempii  fuerat  illo 
incruoe  pendente  conscissum  :  quia  ergo  ignorantia 
populi  erat  in  Lege,  propterea  illa  Domini  tentatio 
ignorantiam  discipuli  demonstrabat. 

6.  Nihil  igitur  vacat,  omoia  innuunt,  sed  intelle* 
ctorem  requiiunl  :  namet  iste  numerua pasti  populi' 
populam  significabal  sub  Lege  constitutum.Cur  enim 
quinque  millia  erant,  nisi  quia  sub  Lege  erant,  que 
Lez  quinque  libris  Moysi  explicatur?Undeetquinque 
illis  portioibus  languidi  prodebantur,  non  sanabantur* 
lUe  autem  ibi  ouravit  languidum  (/(mui.  v,2-9),qui 
et  hic  turbas  de  quinque  panibus  pavit.  Nam  et  super 
feoum  discumbebant  :  carnaliter  ergo  sapiebant,  et 
io  caroalibus  quiescebant.  Omnis  enim  caro  fenom 
(/la.  XL,  6).  Quffl  sunt  autem  illa  fragmenta,  nisi 
que  populua  non  potuit  manducare  ?  Intelliguntur 
ergo  quffidam  secrelioraintelligentiaB,  qu»  moltitudo 
non  potest  capere.  Quid  ergo  restat,  nisi  ot  secretiora 
inteliigenti»,  qu»  non  potest  capere  multitudo,  illis 
credantur  qui  idonei  sunt  et  alios  docere,  sieut  erant 
Apostoli  7  Unde  duodecim  cophini  impleti  aunt.  Fa- 
ctum  est  hoc  etmirabililer.  quia  magnum  factum  est; 
et  atiliter,  quia  spirituale  factum  est.  Qui  tunc  vide- 
ruot,  admirati  eunt:  nos  autem  non  miramur  com 
aodimus.  Factum  est  enim  ut  illi  viderent,  scriptum 
estautem  ut  nos  audiremus.Quod  in  illis  oculi  valae. 
runt,  hoc  in  nobis  fides.  Gernimus  quippe  animo, 
quod  ooulis  non  potuimus  :  et  praelati  sumusillis, 
qaoniam  de  nobis  diotum  est,  Beati  quinon  vident* 
et  eredunt  [Joan.  xx,  29).  Addo  autem  quia  forte  et 
intelleximae  quod  illa  turba  non  intellexit.  Et  vere 
no8  pasti  sumus^  qoi  ad  medullam  hordei  pervenire 
potaimas. 

7.  Denique  homines  illi  qui  viderunt  hoc,  quid 
pnlaverunt  ?  ///t,  inqnit,  homines  eum  vidissent  quod 
feeerat  signumj  dicebant,  Quia  hic  est  vere  propheta. 
Forte  adhuo  ideoGhristum  prophetam  potabant,  quia 
super  rcnnm  diaoabaerant.  Erat  aolem  ille  Domioas 


Prophetirum,  impletor  Prophetarum,  saoctificator 
Prophetarum,  sedet  propheta  :  nam  etMoysidictum 
est,  Suseiiabo  eis  prophetam  similem  tui.  Similem  se- 
oundum  carnem,  non  secundam  majestatem.  El  de 
ipso  Chrislo  illam  Domini  promissionem  habere  in- 
tellectum,  aperte  in  Actibus  Apostolorum  exponitur 
et  legitur  (Deut.  xviii,  18 ;  Act.  vii,  37).  Et  ipse  Do- 
minus  de  se  ait,  Non  est  propheta  sine  honore,  nisi  in 
patria  sua  {Joan.  iv,  44).  Propheta  Dominus,  et  Ver- 
bum  Dei  Dominus,  el  nullusprophelasine  VerboDei 
prophetat :  cum  Prophetis  Verbum  Dei,  et  propheta 
Verbum  Dei.  Meruerunt  priora  tempora  Prophetaa 
afflatofi,  et  impletos  Verbo  Dei :  meruimus  nos  pro- 
phetam  ipsum  Verbum  Dei  Sic  autem  propheta  Chri- 
atos,  Dominus  Prophetarum  ;  sicutangelos  Gbristiis. 
Dominus  Angeiorum.  Nam  et  ipse  dictus  est  magni 
oonsilii  Angelus  (Isa.  ix,  6,  sec.  LXX).  Verumtameo 
alibi  quid  dicit  propheta  ?  Quia  non  legatus  oeqae 
aogelus,  sed  ipse  veniens  salvos  facict  eos  {Id.  xxxv, 
4) :  id  est,  ad  salvos  eos  faciendos  non  mittet  lega- 
tum,non  miltet  angelum,  eed  veniet  ipse.  Quis  ve- 
niet?  Ipse  angelus.  Gerte  non  per  angelum,  nisi  quia 
istesic  angelus,  ut  etiam  Dominus  Angelorum.  Eteoim 
Aogeli  latine  nunlii  sunt.  Si  Ghristus  nihil  anoan- 
tiaret,  angelue  non  diceretur  :  si  Ghristua  oihil  pro- 
phetaret,  propheta  noo  diceretur.  Exhortatua  est  noe 
ad  fidem,  et  ad^capessendam  vitam  setemam  :  aliquid 
presens  annuntiavit,  aliquid  futorum  prsdixit :  exeo 
quod  presens  annuntiavit,  angeius  erat ;  eo  quod 
futarum  prsdixit,  propheta  erat:  exeoquod  Verbum 
Dei  caro  factum  est,  et  Angelorum  et  Prophetarum 
Dominus  erat. 

TRAGTATUS  XXY. 

Ab  eo  quod  seriptum  est,  Jesus  ergo  cum  cogoovieset 
qood  veoiBseot  at  raperent «um;  usqueadid,Eiego 
resuBcitaboeamin  oovissimo  die.  Cap.  vi,  f.  15-44. 

1.  Hesternam  cx  Evangelio  lectionem,  ista  eal 
bodierna  qus^sequitur,  unde  bodiernus  sermo  debe- 
tur.  Factoillo  miraculo,abiquinquemiIlia  homioum 
de  quinque  panibus^pavit Jesus,  cum  admirat»  eBsent 
turbc,  et  eum  magnum  Prophetam  dicerent  qui  venit 
in  mundum,  sequitur  hoc  :  Jesus  ergo  cum eognoviss^ 
quia  venerant  ut  raperent  eumt  et  facerenl  eum  regem^ 
fugit  iterum  in  montem  ipse  soIus.DbXut  ergo  iotelligi 
quod  Dominus  cum  sederet  io  moote  cum  discipulia 
8018,  et  videret  turbas  ad  se  veoieotes,  deaceoderat 
de  monte,  et  circa  inferiora  ioca  turbas  paverat.  Nam 
quomodo  fieri  potest  at  rursus  iiluc  fugeret,  nieiante 
de  montedescenderet?  Significat  ergo  aliqoid,  quod 
Dominus  de  alto  dcscendit  ad  pascendas  turbas.  Pavit, 
et  ascendit. 

2.  Quare  autem  ascendil,  cum  cognovisset  qnod 
eum  vellent  rapere  et  regem  faoere  ?Quideoim?  noo 
erat  rex,  qui  timebat  fieri  rex?  Erat  omnioo  :  nec 
talis  rex  qui  ab  homioibus  fieret,  sed  talis  qoi  bomi- 
oibufi  regoum  daret.  Numqaid  forte  et  bic  aliqaid 
sigoificat  nobie  Jesus,  oujus  facta  verba  euot?  Ergo 
10  hoc  qood  volaerant  eom  rapereet  regem  facere 


1597 


TRACTATUS  XXV.  GAPUT  VI. 


1M8 


•I  propter  hoo  fogit  in  montem  ipse  soIub,  hoo  in 
illo  faotam  tacet,  nihil,  loqaitur  nihil  significat?  An 
forte  hoe  erat  rapere  eum,  praBvenire  velle  tempas 
regni  ejae  ?  Btenim  venerat  modo,  non  jam  regnare, 
qaomodo  regntturasest  in  eo  quod  dicimus,  Adveniai 
regnum  tuum  {Matlh.  vi,  10).  Semper  quidem  ille 
cum  Patre  regnat  secundam  quod  e4Bt  Filius  Dei, 
Verbum  Dei,  Verbum  per  quod  facta  sunt  omnia. 
PrBdizerunt  aulem  Prophetas  regnam  ejue,  etiam 
aecundam  id  quod  homo  factos  eet  Ghristus,  et  fecit 
fidelee  saos  Ghristianos.  Erit  ergo  regnum  Ghristia« 
norum  quod  modo  colligitur^  quod  modo  comparatur, 
quo  modo  emitur  sanguine  Christi :  eril  aliquando 
manifestum  regnum  ejus,  quando  aperta  erit  olaritas 
sanctornm  *ejus  post  jadiciom  ab  eo  factum  ;  quod 
jadicium  supra  ipse  dizit  quod  fllias  hominis  facturus 
sit  (Joan,  v,  22).  De  quo  regno  etiam  Apoatolus  diiil : 
Cum  tradiderit  regnum  Deo  et  Patri  ((  Cor.  zv,  24). 
Unde  etiam  ipse  ail  :  Venile,  henedieti  Patri  mei, 
pmipite  regnum  quod  vobit  paratum  ett  ab  initio 
muntU  {Maith.  zzv,  34).  DiscipuH  aulem  et  turba 
credentes  in  eam,  putaverunt  illum  sic  venisse  ut 
jam  regnaret :  hoo  est  velle  rapere  et  regem  facere, 
prsevenire  velle  tempus  ejus,  quod  ipse  apud  se  oc- 
coltabat,  ot  opportune  proderet,  et  opporlane  in  fine 
scculi  declararet. 

3.  Nam  ut  noveritis  quia  regem  eum  volebant  fa* 
eere,  id  est,  antevenire^  et  jam  habere  manifestum 
Christi  regnum,  quem  primo  oportebat  judicari,  et 
deinde  Judicare :  abi  crucifizus  est,  et  illi  qui  in  eum 
eperabanty  spem  resurreotionis  cjus  perdiderant,  re- 
eargensa  mortuis  invenit  inde  duos  cum  despera- 
tioae  sibi  sermocinanies,  et  cum  gemitu  que  gesta 
faerant  colioquentes ;  et  apparens  eis  velut  incogni- 
tas,  cum  oculi  eorum  tenerentur  ne  ab  eis  agnosce- 
reiar,  eermonem  traotantibus  miscuit  :  at  illi  nar- 
rantes  ei  nnde  sermooinarentur,  dizerunt  quia  iile 
magnus  propheta  in  factis  et  dictis  occisas  esset  a 
prinoipibus  saoerdotam ;  Et  no$,  inquiunt,  sperabamut 
quia  ipu  ettet  redempiurut  Itrael  {Lue.  zziv,  13-11). 
Reele  sperabatie,  verum  sperabaiis :  in  illo  esl  re- 
demplio  Israel.  Sed  quid  festinatis  ?  Eapere  vultis. 
Illadetiam  indicat  nobis  hunc  sensum,  quiacum  ab 
eo  qossrerentdiscipuli  de  fine,  dizeruntei :  Si  hocm 
iempore  prasentaberit «,  et  quando  regnum  Israel  f}um 
enim  esse  capiebant,  Jam  volebant;  hoc  est  rapere 
▼elJe,  et  regem  facere.  Sed  ait  discipulis,  quia  adhac 
aolas  aacensams  erat :  Non,  inqait,  ett  vettrum  teire 
temparavel  monunta  •,  qum  Pater  potuii  in  $ua  po- 
Ustate  :  ted  aecipietu  virtutem  cx  alio,  Spiritum  tan- 
etum  ttspervenientem  » in  vos,  et  erUu  mihi  tetiet  in  Je- 
rusaiem,  et  in  omni  Judma  et  Samaria^  et  utquein  finet 

*  In  «^itit :  St  in  hoe  iempore  pr^sentabii.  Sed  legendam 

5Li  .  JSt  ^iT?  *?  ^^'^fX^^JprMsentabens.  Sic  enim  iofra 
Trjwl.  10  in  Epiit.  Joan..  n.  9.  Uude  in  Tract.  101  in  Kvan- 
geliiim  JoaQ..  n.  4  :  « Inlerrogatus  ait,  qaando  prssenta- 
■•«tor  »  [«t  hoc  m  iempore  prjfigHiabit]. 
vei  mMnenia^  ^^pora  qumPaterpotuti\  omif  so,aU  solent, 
»  Doo  Mss. !  Sj^Hu  tancto  tupervenienie. 


terrae  (Ad.  i,  6-8).  Vultis  ut  jam  eihibeam  regnum  « 
prius  colligam  quodezhibeam  :  altitudinem  amatis, 
et  altitudinem  adipiscemini;  sed  per  bumilitatem  me 
sequimini.  Sic  de  illo  etiam  predictum  est,  Bt  eoii« 
gregatio  populorum  circumdabit  ie^  et  propier  hanc  in 
altum  regredere  {PtaL  vii,  8);  id  est,  ut  circumdet  te 
oongregatio  populorum,  utmultos  colligas,  regredere 
in  aUum.Sic  fecit;  pavit,  et  ascendit. 

4.  Quare  autem  dictum  est,  /ugit  ?  Neqne  enim 
vere  si  nollet  teneretur,  si  nollet  raperetur,  qui  ai 
nollet  neo  agnosceretur.  Nam  ut  noveritis  hoc  my- 
stice  factum,  non  ez  necessitatd,  sed  ez  signifioante 
dispositione,  modo  in  consequenti  videbitis;  qnia 
eisdem  turbis  qu«  eum  querebant  apparuit,  et 
cum  eis  loquens  mulla  eis  dizit,  multa  de  pane 
CGslesti  disputavit :  nonne  cum  ipsis  de  pane  dis- 
potans  erat,  a  quibus  ne  teneretur  aufugerat  ? 
Non  ergo  et  tunc  poterat  agere  ut  non  ab  eis  eom* 
prehenderetur,  quemadmodum  postea  quando  cum 
eis  loquebatur  ?  Aliquid  ergo  significavil  fugiendo. 
Quid  est, /ti(/ti  ?  Non  potuit  intelligi  aititudo  ejus 
Quidquid  enim  non  intellezeris,  Fugit  me,  dicis.  Ego 
fugit  iterum  in  montem  ipte  solus.  Primogenitus  a  mor- 
tuis  (Coloss.  I,  18)  ascendens  super  orones  coslos,  et 
interpellans  pro  nobis  {Rom.  viii,  34). 

5.  Interea  illo  sursum  posito  solo  sacerdote  magno 
(qui  intravitin  interiora  veli,  foris  popaloconstituto ; 
hunc  enim  sacerdos  ille  in  Lege  veteri  significavit, 
qui  hoc  semel  in  anno  faciebat  [Hebr.  iz,  12]  )  :  illo 
ergosursum  posito,  discipuli  in  navicula  quid  patie* 
bantur?Nam  illo  in  altis  constituto,  navicula  illa  Ec- 
clesiam  prKsignabat.  Si  non  hoc  primo  in  Ecolesia 
intelligimus,  quodilia  naviculapaliebatur;nonerant 
illa  signifioantia,8ed  simplicitertranseuntia,siaatem 
videmus  ezprimi  in  Ecclesia  veritatem  illarum  signi- 
ficationum,  manifestum  est  quia  facla  Cbristi  genera 
sunt  locutionum.  Ut  auiem  sero  factum  es/,  inquit,  de- 
scenderunt  discipuU  ejusad  mare  :  et  cum  ascendiuent 
naviculam^  veneruHt  trans  mare  in  Caphamaum.  Gito 
dizit  finitam  quod  postea  factum  esl.  Venerunt  trans 
mare  in  Caphamaum.  Bt  redit,  ut  ezponat  quomodo 
venerunt,  quia  per  stagnum  navigantes  transierunt. 
£t  dum  navigarent  ad  eum  locum  quo  eos  venisse  jam 
dizit,  reoapitulando  ezponit  quid  acciderit :  Tenebrx 
jam  fadx  erani^  et  non  venerat  ad  eos  Jesus.  Merito 
tenebre,  qoia  luz  non  venerat :    Tenebrae  jam  factes 
erantf  et  non  venerat  ad  eos  Jesus.  Quantum  accedit 
finis  mundi,  crescunt  errores,    crebrescunt  terro- 
res,  creaoit  iniquitas,  crescit  infidelitas-. :  lus  deni- 
que  que  oharitas  apud  Joaonem  ipsum  evangelistam 
satis  aperteque  demonstratur,  ita  ut  diceret,  Qui  odit 
fratremsuum,  in  tenebris  est  {IJoan.  ii,  11],  creberrime 
ezstingaitur  :  crescunt ;  istatenebr»  odiorum  frater- 
norum,  quotidie  crescunt;et  nondum  venit  Jesus. 
Undeapparet  quia  crescunt?  Quoniam  abundabit  ini' 
quOas^  refrigetcet  ckaritat  mullorumn  Grescon  ttenebrn, 
et  nondum  vonit  Jesus.  Grescentibus  tenebris,  refri- 
geacente  charltate,  abondante  Jniqaitate,  ipsi  sunt 
fluetuB  nayem  terbantes :  tempeatfitea  et  venU^clamo- 


1590 


IN  JOANNIS  EVANGBUUH,  S.  AUGTISTINI 


IflOO 


res  saot  malediooram.  Inde  charilasrefrigescit,  iade 
fluotas  augentar,  et  torbatur  navis. 

C.  Vento  magno  flante  mare  exsurgebaL  TenebraB 
erescebant,  inteliigentia  minuebatur,  iniquitas  ange- 
bator.  Cum  remigastent  ergo  qmii  etadia  tnginti  quin" 
que  aut  triginta.  Interea  ambulabant,  promovebant, 
neo  venti  illi  et  tempestates  el  floctos  et  tenebr»  id 
agebanty  ut  vel  navis  non  promoverelur,  vel  soiuta 
mergeretor  :  sed  inter  iila  ommia  mala  ibat.  Rtenim 
quia  abundavit  iniquitas,  et  refrigesoit  cbaritas  mul- 
torum,  crescont  fluctus,  aagentur  tenebr«e,s»vit  ven- 
tas  :  ted  tamen  navis  ambulat.  Qui  emmperseverave- 
rit  usque  in  finem,  hie  salvuserit(Matth.  xzif,12,  13). 
Nec  ipse  stadiorum  numeras  oontemncndas  est.  Ne- 
qoe  enim  vere  posset  nihil  signiQcare  quod  dictum 
est,  Cum  remigatsent  stadia  vigintiquinqueaut  triginta, 
iune  ad  eos  veniiJetus.  Suffioeret  viginti  quinque^zvil- 
'ficeret  triginta,  maxime  qaia  fieatimaniis  erat,  non 
affirmantis.  Nomqaid  periclitaretar  veritas  in  esti- 
mante.  si  diceret  aladia  ferme  triginta,  aot  stadia 
ferme  viginti  quinqoe  ?  Sed  ex  viginli  qalnqoe  feoit 
triginta.  Qu»ramos  nomerom  vigesimom  qaintom. 
Unde  constat,  onde  flt  ?  De  qainario.  Qoinarios  iile 
nameras  ad  Legem  pertinet.  Ipsi  sont  quinque  libri 
Mojsi,  ipss  sunt  qainque  portieos  ille  languidos 
continentes,  ipsi  qoinqoe  panes  qoinqoe  millia  ho- 
raioom  pascentes.  Ergo  Legemsignificat  nomerus  vi- 
gesimos  quintus  :  qooniam  qainqoe  per  qninque,  id 
est,  qoinqoies  qoini,  faolunt  viginii  qoinqae,  qoadra- 
tom  qoinarium.  Sed  huic  Legi antequam  Evangeliom 
veniret,  deerat  perfectio.  Perfectio  aotem  in  senario 
namero  comprehenditor.  Propterea  sex  diebos  Deos 
mondom  perfeoit  {Gen.  i),  et  qoinqoe  ipsa  per  sex 
mnltiplieantor,  ot  Lex  per  Bvangeliom  adimpleator, 
ot  flant  sexies  qoini  triginta.  Ad  eos  ergo  qoi  implent 
Legem,  venit  Jesus.  Et  venil,  quomodo  ?  Galoans  flo- 
ctus ;  omnet  tomores  mandi  sob  pedibos  habens, 
omnes  celsitudines  scoali  premens.  Hoo  agitorqaan- 
tom  additor  tempori,  et  quantam  accedit  letas  secoli. 
Aogentorinistomondotribolationes,  aagentnr  mala, 
angentor  eontritiones,  exaggerantnr  haio  omnia :  Je- 
sns  Iransit,  calcans  floetos. 

7.  Et  tamen  tanle  sont  tribolaliones,  at  etiam  ipsi 
qni  credidorunt  in  Jesom,  et  qoi  conantor  perseve- 
rare  osqoe  in  flnem,  expavescant  ne  deflciant:  Ghri- 
sto  floctos  ealoante,  saicoii  ambitiones  et  altitodines 
deprimente,  expavescit  Ghristianos.  Nonne  hcc  illi 
pnsdicta  sont(f  Merito  et  Jesn  in  floctibos  ambulante, 
timuerunt :  qnomodo  Ghristiani  qoamvis  habentes 
spem  in  fnturo  ssBonlo,  qoando  viderint  deprimi  alti- 
tndinem  sscnli  bqjns,  pleromqoe  contorbantor  de 
contritione  rerom  hnmanarum.AperiontBvangeliom, 
aperiont  Scripturas ;  et  inveniont  Ibi  ista  omnia  pr«- 
dicta ;  qnia  hoo  Dominos  facit.  Deprimit  celsitndines 
sKcoli,  nt  ab  hnmilibns  gloriflcetnr.  Deqoorom  alti- 
tadtne  predictnm  eet,  Civitatee  frmissimae  destruet; 
et,  Inimiei  d§fee$runi  framex  in  finem^  et  nvifofes  dr 
ttrnxiiH  (P«a.  a,  7).  Qoid  ergo  timells,  Ghrletiani  ? 
Ghristm  loqnttQr :  Eg^^mn,  n^lUe  Umm.  Qoid  hM 


expavescitis  ?  Qoid  timetis?Ego  ista  predixi,  ego 
facio,  necesse  eat  ot  flant.  Ego  sum,  nolite  iimere, 
Volueruni  ergo  eum  aeeipere  in  navim,  agnosoentes  ac 
gaodentes,  seoori  facti.  Bl  tlatim  fuit  navis  ad  terram 
fn  ^iMmt^aii^Factos  est  flnisad  terram  :  de  homido 
ad  solidom,  de  turbato  ad  flrmom,  de  itinere  ad 
flnem. 

8.  Altera  die  turha  qute  tiabat  trans  mare,  nnde  illl 

venerant,  vidit  quia  navieula  non  erat  ibi  niti  «na,  ei 

quia  non  introisset  eum  diseipulis  sfUs  in  navem^  ted 

soli  ditcipuli  ejut  abiitteni  :  alite  tero  tuperveneruni 

navet  a  Tiberiade,  jweta  locum  ubimandueaverunl  pa^ 

fiem,  gratias  agentet  Domino.  Cum  ergo  vidissent  turbte 

quia  Jesus  non  esset  t6t,  neque  diseipuli  ejus,  ateende- 

mni  in  nameulas^  et  venerunt  Gaphamaum  queereniei 

ietum,  Insinoatom  tamen  est  illis  tam  magnnm  mi- 

racnlum.  Viderontenim  qooddisoipolisoliasoeiidit- 

sent  in  navem,  et  qnia  alia  navis  non  ibi  ertt,  Vene- 

mnt  aoteminde  et  naveejoxla  locum  illum  nbi  man- 

duoaveront  panem,  in  quibos  eum  turbsB  secota  ■nnt. 

Gam  discipaiis  ergo  non  asoenderat,  alia  navia  liiie 

non  erat  :  onde  snbito  traos  mare  factos  est  Joins, 

nisi  quia  super  mare  ambolavit,  ot  miracnlom  mon- 

straret  ? 

9.  Et  cum  invenitsent  eum  turbae.  Bcce  prssentat  ? 
se  turbis,  a  quibus  se  rapi  timuerat,  et  in  montem 
fogerat.  Omnino  conflrmat  et  insinoat  nobls  in  my- 
eterio  diota  esse  illa  omnia ;  et  fisotain  magno  sacra- 
mento,  ot  aliqoiJ  signifloarent.  Eoce  est  iile  qni  in 
montem  fugerat  turbas :  nonne  oum  ipsis  torbis  lo- 
qaitur?  Modo  teneant,  modo  regem  faoiant,  EH  enm 
inveni^sent  eum  trant  mare^  dixeruni  ei:  Rabbi,  quando 
hue  venitii  ? 

10.  lile  post  miracoli  sacramentom,  et  sermonem 
Infert,  ot  si  fieri  potest,  qoi  pasti  sont,  pascantor,  et 
qoorom  satiavitpanibasventres,satiet  et  sermonibns 
mentts ;  aed  si  capiont.  Bt  si  non  oapiont,  •nmalor 
qood  non  capiont ',  no  fragmenta  pereant.  Loqoator 
ergo,  et  audiamas.  Hetpondit  Jetut,  ei  dixU  :  Ammi, 
amen  dieo  vobit,  quferitit  me,  nan  quia  vidittie  rifma, 
ted  quia  mandueattit  et  panihut  meit,  Propter  oarMm 
me  queritis,  non  propter  spiritnm.  Qoam  mnlti  non 
qasBmnt  Jesum,  nisi  ot  lllis  fiaciat  bene  seeondnm 
temposl  Alios  negotiomhabet,  qooritinteroeieionem 
cleriooram  ;  alios  preroitnr  a  potentiore,  tugli  ad  ec- 
clesiam  ;  alius  pro  sevult  intenreniri  apod  eom  apnd 
qoem  param  valet:  ille  sio,  ille  sic;  impletar  qoo- 
tldie  talibos  ecolesia.  Vix  qoaeritor  Jesos  propter  le- 
som.  Queeritis  me,  non  qnia  vidittis  tigna  ted  fuia 
mandueattisexpanibus  meit.  Operamini  non  eibum  qui 
peritf  ted  qui  permanet  in  vitam  teiemam.  Qosritio  me 
propter  aliod,  qaserite  me  propter  me.  Seipsom  enim 
nsinuat  istum  cibom,  quod  in  oonseqoentibos  iliace- 
scit.  Quem  Filiut  hominit  dahU  vobit.  Exspeetabas, 
credo,  iterom  panes  mandaoarCy  iteram  diaoombere, 

*  JaxU  Kr.  Logd.  et  Ven.,  reprttfentet.    M. 

>  Pleriqne  Mss. :  Eiti  nen  etip4unt,eumani  quodeagriuui. 
Sed  forto  melias  alii  tres :  Bt  ti  non  capiunf,  tumant  qui 
capiunt. 


I6M 


TRACSTATUS  XXV.  CAPUT  Vl. 


1601 


tierom  BftgiDari.  Sed  dixerat  cibum  non  qui  peril,  sed 
qui  p^rmantt  in  tniam  mlenum :  qaomodo  dieium  ftie- 
nX  malieri  illi  SamarittQ» :  Si  scires  quipHit  a  ie  H^ 
her§t  ttt  foriiiam  pa$tulasse$  ab  eOy  ei  daret  iibi  aquam 
wutam, :  cum  ilia  diceret,  Uode  libi,  qaandoquidem 
non  habes  hanritoriam,  ei  puteas  altus  esi  ?  Samari- 
laoB  respondit :  Si  scires  qui  a  te  peiii  bibere^  tu  pe- 
tisses  ab  eo^  et  daret  iibi  aquam,  unde  qui  biberit,  am- 
pUus  non  sitiet :  nam  de  hae  aqua  qui  biberit,  siiiei  iie- 
rum.  Ei  gavisa  eat  iila,  et  folait  acoipere,  quaai  non 
paaaara  ailim  oorporiti  qa»  labore  hauriendi  fatiga- 
batar ;  el  sio  inter  hqjusmodi  lermooinationes  perve- 
nit  ad  potum  apiritualem  {Joan.  iv,  5-26)  :  omnino 
isto  modo  et  hic. 

11.  Hunc  ergo  cibum,  non  qui  perii^  $ed  qui  per^ 

manei  in  viiam  sstemam,  quem  FUius  hominis  dabii  vo- 

his  :  hunc  enim  Paier  signavU  Deus,  Istum  filium  ho- 

minis  nolite  aic  accipere,  quasi  alioa  fiiios  bominumi 

de  qaibas  dietum  eat,  Fi7tt  auiem  hominum  in  pro^ 

teetione  alarum  tuarum  sperabunt  {Psal.  zxzv,  8).  late 

filioe  hominia  aeqoeatratuBqoadam  gratia  Spiritna,  et 

seeandom  oarnem  flliua  hominia,  ezeptua  a  numero 

homioom ;  fliiua  hominia  eat.  late  filiua  hominis  et 

Fiiiiis  Dei  eat,  iate  homo  etiam  Deaa  ent.  Alio  loco 

interrogana  diacipuloa  ait :  Quem  me  dicunt  esse  ho- 

miiiM  Ftltttm  heminisTEi  iUi  :  Alii  Joannem,  alii 

Eliamf  alii  Jeremiam^  aut  unum  ex  prophetis.  Et  itle  : 

Ves  vero  quem  me  dicitis  esse?  Respondii  Peirus :  Tu 

es  Ctsristui  Filius  Dei  vivi  (Matth.  zvi,  13-16).  Ille 

dizit  oe  Fiiium  hominia,  et  Petrua  eum  dizit  Filium 

Del  vivi.  Optime  iile  oommemorabat  quoJ  miaeri- 

eorditer  ezhibuerat:  iile  commemorabat  quod  inola- 

ritate  permanebat.  Verbum  Dei  commendat  humili- 

tateoi  aoam,  homo  agooacit  claritatem  Domini  aui.  £t 

revera,  fratres,  puto  qoia  juatum  eat ;  humiliavit  ae 

propter  noa,  glorificemua  illum  noa  :  non  eoim  filiua 

homiois  propter  ae  eat,  aed  propter  noa.  Ergo  erat 

filioB  hominia  iiio  modo,  cum  Verbum  caro  facium 

estf  et  habitavU  in  nobis  (Joan.  i,  14).  Ideo  enim  hune 

Deus  Pater  signavit.  Signare  quid  eat,  niai  proprium 

•liqoid  ponero?  Hoc  eatenim  aignare,  imponere  ali- 

qotd  qood  non  confondalar  com  cateria.  Signare,  eat 

eignum  rei  ponere.  Guicumqae  rei  ponis  aignom,  ideo 

ponio  eignom,  ne  confuaa  cum  aliis,  a  te  non  poaait 

agaoaei.  Pater  ergo  eum  signavii,  Quid  eat,  signavii  ? 

Propriam  qaiddam  illi  dedit,  ne  cateria  comparetar 

bQininiboa.  Ideo  de  iiio  dictum  eat|  VnxU  te^  Deus, 

Deu$  ium  oleoexuttationis,  prae  partieipibus  iuis  (PsaL 

zuT,  8).  Brgo  sigoare  quid  eat  ?  Ezceptum  habere  : 

hoe  eat|  prai  partieipibus  tuis,  Itaque  nolite,  inquit, 

me  eonlemoere,  qoia  filiua  anm  bominia ;  et  qucriie 

a  me  citum  non  qui  perit^  sed  qui  permanet  in  vitam 

ssiemam.  Sie  enim  filina  homlnia  sum,  ut  non  aim 

oaos  ez  vobis :  aie  aom  filiaa  hominis,  ot  Pater  Deua 

me  aignaret.  Qoid  eat,  aignaret?  Proprium  aliquid 

mihi  daret,  quo  non  confunderer  oom  genere  bn- 

mano,  aed  per  me  liberaretor  genoa  humanum. 

12.  Dixerunt  ergo  ad  eum  :  Quid  faciemus  ui  opere' 
mmr  opera  Deif  Dizerat  enim  iilia,  Operamini  esoam^ 


non  qux  perit,  sed  qu3e  permanet  in  vitam  mtemam. 
Quid  faciemus,  inquiant?  quid  obaervando,  hoc  pre-l 
ceptum  implere  poterimus  ?  Respondii  Jesus,  ei  dixit 
eis  :  Hoc  est  opus  Dei,  ui  credatis  in  eum  quem  misii 
ille.  Hoc  est  ergo  manducare  ct^tim  non  qui  peiit,  sed 
qui  permanei  in  viiam  xtemam.  Ut  quid  paraa  dentea  et 
ventrem?  crede,  et  manducaati.  Di^cernitar  quidem 
ab  operibua  fidea,  aiout  ApoBtolus  dicit,;tii/{7{rart  Ao- 
minem  per  fidem  sine  operibus  Legis  {Ram.  iii,  28)  :  et 
aunt  opera  qu89  videntur  bona,  aine  fide  Chriati ;  et 
non  sunt  bona,  quia  non  referuntur  ad  eum  finem  ez 
quo  aunt  bona  :  Ftnts  enim  Legis  Chriitus,  ad  Justi^ 
tiaomnim  eredenti  (id.  z,  4).  Ideo  noluit  diacernere 
ab  opere  fidem,  aed  ipsam  fidem  dixitesae  opns.  Ipsa 
eat  enim  fidea  qus  per  dileclionem  operatur  {Galat, 
V,  6).  Nec  dizit,  Hoc  est  opus  vestrum  ;  aed,  Hoc  est 
opus  Deij  ut  eredatis  in  eum  quem  misii  ille  :  ut  qui 
gloriatur,  in  Domino  glorielur  (I  Cor.  i,  31).  Quia 
ergo  invitabat  eoa  ad  fidem,  illi  adhuo  qusrelmnt 
signa  quibua  orederent.  Vide  si  non  Judei  signa  pe- 
tunt.  Dizerunt  ergo  ei,  Quod  ergo  tu  facis  signum,  ut 
videamus  et  credamus  tibi  ?  quid  operaris  ?  Parumne 
erat  quod  de  quinqua  panibua  pasti  sunt?  Sciebant 
boc  quidem,  sed  huic  cibo  manna  de  cqbIo  praefere- 
bant.  Dominoa  autem  Jeaua  talem  ae  dicebat,  ut  Moyai 
prnponeret.  Non  enim  auaus  est  Moysea  de  se  dicere 
quod  daret  cibum  non  qui  perit,  sed  qui  permanet  in 
viiam  setemam.  Aliquid  plua  iste  promittebat  quam 
Moyaes.  Per  Moysen  quippe  promittebatur  regnum,  et 
terra  fluens  lac  et  mel,  temporalia  paz,  abundantia 
filiorum,  salus  corporis,et  cslera  omoia,  temporalia 
quidem,  in  figura  tamen  apiritualia :  quia  veteri  ho- 
mini  in  Vetere  Testamento  proinittebantur.  Attende- 
bant  ergo  promissa  per  Moyaen,  et  attendebant  pro- 
miaaa  per  Gbristum.  Ille  plenum  ventrem  promitte* 
bat  in  terra,  sed  cibo  qui  perit :  late  promittebat  ct« 
bum  non  qui  perii^  sed  qui  permanet  in  seiemum^ 
Attendebant  eum  plus  promittentem,et  qaaai  nondum 
videbtnt  majora  facientem.  Atlondebant  itaque  qualia 
feciaaet  Mojaeay  et  adhuc  aliqua  mijora  volebant 
fieri  ab  eo  qui  tam  magna  poUicebatur.  Quid,  in- 
quiunty  facia,  ut  credamua  tibl?  El  ut  noveria  quia 
miracula  illa  huic  miraoulo  comparabant,  et  Ideo 
quasi  mincra  ista  judicabant  qun  faciebat  Jeana :  Por 
ires,  inquiunt,  nostri  manna  manducaverunt  in  deserto. 
Sed  quid  est  manna?Forte  contemnitia.  Stduiacri- 
pium  M/,  Dedii  illis  manna  manducare.  Per  Moyaen 
patrea  noatri  panem  de  cmlo  aoceperunt,  et  non  eia 
dictum  eat  a  Mojse,  Operamini  cibum  non  qui  perii, 
Tu  promittia  cibum  non  qui  perit^  sed  qui  permanel  in 
vUam  ssiernam^  et  non  talia  opera  operaris  qualia 
Moyaes.  Panea  hordeaceoa  ille  non  dedit,  aed  dedit 
manna  de  ccslo. 

13«  Dixit  ergo  eis  Jesus :  Amen,  amen  dieo  vobis, 
non  Moy$es  dedit  vobis  panem  de  ccrto,  sed  Pater  meui 
deiU  vobis  panem  de  ccslo.  Verus  enim  panis  est  qui  de 
coslo  deseendit^  et  dat  vitam  mundo.  Verua  ergo  ilie 
pania  eat  qoi  dat  vitam  mondo  ;-et  ipae  oiboa  eat  de 
quo  paulo  ante  ioculoa  aum,  Operamini  dbum  non  qui 


1603 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM,  S.  AUGDSTINI 


1601 


perU,  sed  qui  permanet  in  vitam  xtemam,  Ergo  et  illud 
manDa  hoc  signifioabai,  et  iUa  omnia  signa  mea 
erant.  Signa  mea  dilexistis ;  qui  significabator,  con- 
temnitis  ?  Non  ergo  Moyses  dedit  panem  de  cgbIo  : 
Deuadat  panem.  Sed  quem  panemfforte  manna? 
Non,  sed  panem  quem  significavit  manna,  ipaum  sci- 
lioet  Dominum  Jeeum.  Pater  meui  dat  vobis  panem  ve' 
rum.  Panis  enim  Dei  est  qui  descendit  de  cxlo,  et  dat 
vitam  mundo,  Dixerunt  ergo  ad  eum  :  Domine;  da  no- 
bissemper  panem  hunc,  Quomodo  mulier  illa  Samari- 
tana,  oui  dictum  eat,  Qui  biberit  de  hac  aqua^  non  sitiet 
tmgttain;  continuo  illa  Becundam  corpus  accipiens, 
aed  tamen  carere  indigenlia  volens,  Da  miki^  inquit, 
Domine,  de  hac  aqua :  sic  et  ieti,  Domine,  da  nobis  pa- 
nem  hunc,  qui  nos  reficiat,  ncc  defioiat. 

14.  Dixit  autem  eis  Jesus :  Ego  sum  panis  vitae  :  qui 
venit  ad  me^  non  esuriet ;  et  qui  credit  in  me,  non  sitiet 
unquam,  Qui  venit  ad  me,  hoc  eet  quod  ait,  et  gui  cre- 
dil  in  me;  et  quod  dixit,  non  esuriet,  hoc  intelligen- 
dum  est,  non  sitiet  unquam.  Utroque  enim  illa  signifi- 
catar  «terna  satietai,  ubi  nuUa  est  egestas.  Panem  de 
coslo  desideratis ;  ante  vos  habelis,  et  non  mandnoatis. 
Sed  dixi  vobis,  quia  et  vidistis  me,  et  nan  eredidistis, 
Sed  non  ideo  ego  populam  perdidi.  Numquid  enim 
infidelitas  vestra  fidem  Dei  evacua? it  {Rom.  iii,  3)  ? 
Vide  enim  quod  sequitur :  Omne  quod  dat  mihi  Paler^ 
ad  me  veniet ;  et  eum  qui  venerii  ad  vm,  non  ejiciam 
foras.  Quale  est  intus  illud,  unde  non  exitur  foras? 
Magnum  penetrale,  et  duice  secretum.  0  seoretum 
sine  tadio;  sine  amaritudine  malarum  cogilationumi 
sine  interpellatione  tenlalionum  et  dolorum  I  Nonne 
illnd  secretum  est  quo  intrabit  ille,  oui  dictarus  est 
Dominus  servo  bene  merilo,  Intra  in  gaudium  Domini 
tui  (MaUh.  XXV,  23)  ? 

15.  Et  eum  qui  tmiiet  ad  me,  non  eficiam  foras. 
Quia  descendi  de  ealo^  mm  ui  faciam  voluntatem 
meam,  sed  voluntatem  ejus  qui  misit  me.  Ideo  ergo  eum 
qui  veniel  ad  te,  non  ejicies  foras,  quia  descendisti  de 
ccbIo,  non  facere  voluntatem  tuam,  sed  volunlatem 
ejus  qui  te  mi8it?Magnum  sacramentum  I  Obseoro 
vos,  simul  pulsemus  ;  exeat  ud  nos  aliquid  quod  nos 
pasoat,  secundum  quod  noi  delectavit.  Magnum  illud 
et  dulce  seoretum  :  Qui  veniet  ad  me.  Attende,  atten- 
de,  et  appende  :  Qui  veniet  ad  me,  non  ut  ejiciam  fo- 
ras,  Ergo,  qui  veniet^  inquit,  non  ejiciam  foras.  Quare  ? 
Quia  descendide  ecelo,  non  ut  faciam  voluntalem  meam, 
sed  voluntalem  ejus  qui  misit  me.  Ipsa  est  ergo  causa 
quare  non  ejicias  eum  foras  qui  venit  ad  te,  quia  non 
volunlatem  tuam  faoere  descendisti  de  coelo,  sed  vo- 
luDtatem  ejus  qui  te  misii?  Ipsa.  Quid  querimus 
utrum  ipsa  sit  ?  Ipsa  est,  ipse  loquitur.  Non  enim  no- 
bis  fas  eit  aliud  suspioari  quam  loqoitur :  Qui  venerit 
ad  me,  non  ejiciam  foras.  Et  quasi  quBBreres,  Quare? 
QtUa  non  veni  facere  voluntatem  meam,  sed  votuntatem 
ejus  qui  misit  me.  Timeo  ne  foras  propterea  exierit 
anima  a  Deo,  quia  superba  erat ;  imo  non  dubito. 
Scriptum  est  enim,  Initium  omnispeccati  superbia  ;  et| 
Initium  superbim  hominis  apostatare  a  Doo.  Scriptum 
est,  flrmiim  est,  vemm  ett.  Deinde  quid  de  saperbo  . 


dicitur  mortali,  aocinoto  pannis  carnis,  prsgravato 
pondere  oorporis  cormptibilis,  et  tamen  extoUenti  se, 
et  obiivisceuti  qua  pelle  Vestitus  sit,  quid  ei  dicit 
Soriptura  ?  Quid  superbit  terra  et  cinis  f  Quid  superbit  f 
Dioat  quid  superbit.  Quoniam  invUck  sua  projedt,  intima 
sua  {Eccli.  X,  15, 14,  9  et  10).  Quid  est,  projecitj  nisi 
porro  Jeoit?  Hoc  est  exire  foras.  Etenim  intrare 
intro,  appetere  intima ;  projicere  intima,  foras  exire 
est.  Intima  projicit  superbus,  iniima  appetit  humilie. 
Si  snperbia  ejioimar,  humiliiate  regredimur. 

16.  Gaput  omnium  morborum  superbia  est,  qaia 
oaput  omninm  pecoatorum  superbia.  Medious  quando 
ffigritudinem  discutit,  si  curel  quod  per  aliquam  cau- 
sam  factum  est,  et  ipsam  causam  qua  factum  est  non 
curet,  ad  tempus  videtur  mederi,  causa  manente 
morbus  repetitur.  Verbi  gratia,  expressius  boc  di- 
cam  :  humor  in  oorpore  scabiem  vel  ulcera  gignit ; 
in  corpore  fit  magna  febris,  et  non  parvos  dolor  : 
exbibentur  quaBdaro  medicamenta  que  scabiem  com- 
pesoant  et  fervorem  illum  uloeris  sedent;  et  adhi- 
bentur  et  profioiunt :  videa  hominem  qui  fuit  alce- 
rosus  et  soabiosus,  sanatum  ;  sed  quia  bumor  ille 
non  ejectus  est,  rursus  ad  ulons  reditur.  Cognotcens 
hoo  medioas,  purgat  humorem,  detrahit  causam,  et 
nuila  erunt  ulcera.  Unde  abundat  iniqnitas  t  Per  au- 
perbiam.  Cura  superbiam,  et  nulla  erit  iniqnitas.  Ut 
ergo  oaosa  omnium  morborum  ouraretur,  id  est  so- 
perbia,  descendit  et  humilia  factus  eet  Filius  Dei. 
Quid  superbis,  homo  ?  Deus  propter  te  humilis  fa- 
ctus  est.  Puderel  te  fortasse  imitari  humilem  homi- 
nem,  salteni  imitare  humilem  Deum.  Venit  PiliusDei 
in  homine,  et  humilis  factus  eat :  prccipitar  tibi  at 
sis  humilis,  non  tibi  prsclpitor  ut  ex  homine  Am 
pecus :  iile  Deus  factus  est  homo;  to,  homo,  oognosca 
quia  08  bomo  :  tota  bumilitas  tua,  ut  cognoscas  te. 
Ergo  quia  humiiitatem  docet  Deus,  dixit,  Non  venifa-- 
cere  voluntalem  meam,  sed  ejus  voluntatem  qui  misU 
me.  Hsc  enim  commendatio  bumilitatis  eat.  Saper* 
bia  quippe  faoit  voiuntatem  suam ;  bumiiitaa  facit 
voluntatem  Dei.  Ideo  qui  ad  me  venerit,  non  ejieian^ 
foras.  Quare  ?  Quia  non  veni  facere  voluntatem  meeun^ 
sed  voluntatem  ejus  qui  misit  me.  Humiiis  veni,  hami- 
litatem  docere  veoi,  magister  humililatis  veni :  qoi 
ad  me  venit,  inoorporatur  mihi;  qui  ad  me  venit, 
humilis  fit ;  qui  mihi  adheret,  humiiis  erit ;  quia  non 
faoit  voluntatem  suam,  sed  Dei ;  et  ideo  non  iijiciatar 
foras,  quia  cum  snperbus  esset,  projeetus  eat  for«a. 
17.  Vide  illa  interiora  commendari  in  Psalmo  : 
Filii  autem  hominumin  protectioneattarum  tuarumtpe^ 
ratmnt.  Yide  qutd  sit  ire  intro,  vide  qaid  sit  ad  illias 
proteotionem  confugere,  vide  qoid  sit  eiiam  sub  ver- 
bera  patris  ourrere  :  flagellat  enim  omnem  fiiium 
quem  recipit.  FUii  autem  hominum  sub  tegmine  o/a. 
rttjfi  tuarum  sperabunt.  Et  quid  eat  intas  f  IneMabun' 
tur  ab  uJfertate  domus  tux.  Gum  miieriB  intro,  intima« 
tesin  gaudium  Domini  sni ;  tiie6rta^fiira^  ubertate 
domus    tnjf,  et  torrente  votuptatis  turn  potabis  toe. 
Quoniam  apud  te  est  fon$  vttae.  Noo  foris  exira  te»  aed 
intas  «pad  te,  ibi  est  fona  vit«.  Et  m  lumine  tuo  vii 


1606 


TRACTATUS  XXVI.  CAPUT  VI. 


1606- 


bimus  lumen.  PrsHende  misericordiam  tuam  icientibus 

te^  et  justitiam  tuam  hi$  qui  recto  sunt  corde.  Qui  se- 

qaantur  volaoUtem  Domiai  sui,  noa  quaBrenles  sua, 

sed  que  Domini  Jeeo  Christi,  ipsi  sunl  recti  corde, 

ipsie  noa  commoventur  pedes.   Bonus  enim    Deus 

Israel  rectis  corde.  Mei  autem^  inquit  ille,  pene  com- 

moii  sunt  pedes,  QtxeLte'^  Quia  %etati  in  peccatoribus^ 

vacem  peeeatorum   iniuens   (Psal.  lxxii,   1-3).  Ergo 

quibas  bonas  est  Deus,  nisi  rectis  eorde  ?  Nam  mihi 

torto  corde  dieplicuit  Deue.  Quare  displicuit  ?  Quia 

dedit  feiicitatom  malis  :  et  ideo  nutaverunt  mibi  pe- 

de8«  qoasi  sine  causa  serfistem  Deo.  Ideo  ergo  mei 

penecomoioti  BaatpedeSy  qnia  aon  fui  rectus  corde. 

Quid  est ergo reclus  corde  ?  Sequeas  voluntatem  Dei. 

Felixestille,  iaboratille:i11emalevivitetfelixe8t,  ille 

josleviviletlaborat.  Non  indignelur  juste  vivens  et 

laboraas ;  iotus  habet  qtiod  felix  ille  aon  habet  :  noa 

ergo  tristetar,  aoa  maoeretur,  aon  deQciat.  Felix  ille 

babet  ipse  aurum  in  arca,  iste  Deum  ia  coaecieatia. 

Compara  auoc  aurumet  Deoro,  arcam  et  cooscieo- 

tiam.  Ille  illud  habet  quod  perit,  et  ibi  habet  uode 

perit;  iete  Deum  habet,  qai  perire  ooo  potest,  et  ibi 

habet  oade  auferri  ooo  potest :  sed  ei  sit  rectus  cor- 

de ;  tODC  eoim  iotrat,  et  dod  exit.  Ideo  ille  quid  di- 

eebat  ?  Quoniam  apud  te  est  fons  vitas  :  non  apud  nos. 

Ideo  intrare  debemue  ut  fivaraus,  non  quasi  nobie 

Bofficereotpereamus,  non  quasi  de  nostro  velle  sa- 

iiari  ut  areecamus  :  sed  os  ad  ipsum  fontem  ponere, 

abi  aqua  non  deflcit.  Quia  voluit  suo  consilio  vivere 

Adam,  el  lapsoeeetper  eum  qui  ante  ceciderat  per 

superbiam,  qui  ei  calicem  ipsius  Buperbis  propina- 

▼it.  Qoia  ergo  apud  te  est  fons  vitx,  et  in  lumine  tuo 

videbimus  tumen;  intue  bibamae,  intus  videamus. 

-Quare  eoim  iode  exitum  est  ?  Audi  quare :  Ifon  veniai 

mihi  pes  superbix.  Ergo  ille  exiit,  cui  venit  pes  bu- 

pcrbie.  Oetende  quiaideo  exiit.  Et  manus  peceatorum 

fwn  moveant  me :  propter  pedem  superbiae.  Quare 

hoc  dicte?  Ibi  eeciderunl  omnes  qui  operanlur  iniquita- 

iem.  Ubi  cecideruat?  In  ipsa  superbia.  Ewpulsisuntf 

nec  potuerunt  stare  iPsal.  xxxv,  8-13).  Si   ergo  bu- 

perbia  expulit  eos  qui  noo  potuerunt  stare;  bumilitus 

intromittit,  qui  poesiot  ia  perpetuum  slare.  Ideo  et- 

enim  ille  qui  dixit,  Exsultabunt  otsa  humiliata ;  praa- 

dxiAi^Auditui  meo  dabih  exsultationemet  Ixtitiam  {Psat, 

L,  10).  Qoid  esl, attdt/tti  m^o.* Audiendo  le  felix  sum, 

devoeetoafeiixeum;  intus  bibendo  felix  sum.  Ideo 

non  cado,  ideo  exsuUabunt  ossa  humiliata  :  ideo  ami- 

cus  spansi  statf  et  audit  eum  {Joan.  iii,  29) ;  ideo  stat, 

qoia  aodit.  De  interiore  foote  bibit,  ideo  stat.  Illi  qui 

noloeroot  de  ioteriore  bibere,  ibi  ceciderunt;  expulsi 

suni^  nee  poiuerunt  siare. 

18.  Doctoritaquehumilitatie  veoit  non  faoere  vo- 
loDlaiem  eaam,  sedvoluntatemejusqui  misit  illum. 
Veoiamasad  eom,  intremus  ad  eum,  incorporemur 
ei,  ot  nec  not  faciamus  foluntatem  nostram,  sed  vo- 
Ittotatem  Dei :  et  noo  oos  ejiciet  foras,  quia  membra 
ejQS  somue,  quiaoapatnostrum  esse  voluit  doceodo 
bonulitatem.  Ad  extremum,  ipsum  audite  coocionan- 
tem  :  Veniie  ad  me,  qui  laboratis  et  onerati    itdf :  /^f 


litejugum  meumsuper  vos,  etdiseitea  me  quia  mitis 
sum  et  humitis  corde  ;  elcum  hoc  didiceritis,  invenie- 
tis  requiem  animabus  vestrit{Matth.  xi,  28  et29),  onde 
noD  ejiciamini  foras  :  quia  descendi  de  easlo,  non  ui 
faciam  votunlatem  meam,  sed  voluntatem  ejus  qui  misit 
tne;  humiliiatem  doceo,  ad  me  venire  non  potestoisi 
humilis.  Non  mittit  foras  oisi  superbia  :  qoomodo 
exitforasqui  servat  humilitatem,  et  non  labitur  a  ve« 
ritateT  Dicta  sunt  quanta  dici  potuerant  de  abecon- 
dito  sensu,  fratres  :  satis  enim  bic  latet  seasus,  et 
nescio  utrum  congruis  ferbis  a  me  sit  depromptus  et 
exsculptus,  quare  ideo  non  ejiciat  foras  qui  venit  ad 
illum,  quia  non  venil  facere  voluntatem  suam,  sed  vo- 
luntatem  ejus  qui  misit  eum. 

19.  Hxc  est  autem,  inquit,  voluntas  ejus  qui  misit 
me  PatriSf  ut  omne  quod  dedit  mihi,  non  perdamexeo» 
Ipse  illi  datus  est,  qui  servat  humilitatem ;  huno  aoei- 
pit :  qui  non  serfat  bumiiitatem,  longe  est  a  magi- 
stro  humilitatis.  Vt  omne  quod  dedit  mihi,  non  perdam 
ex  eo.  Sic  non  est  voluntas  in  conspectu  Patris  vesiri^ut 
pereat  unus  de  pusillis  istit.  De  tumentibus  potest  per- 
ire,  de  pusillis  nibil  perit  :  quia  nisi  fueritis  sieut  pU' 
sillus  iste,  non  intrabilis  in  regnum  ccetorum  (Id.  xviii, 
14,  4).  Omne  quod  dedil  mihi  Pater,  non  perdam  tx 
eo;  sed  resuscitabo  itlud  in  novissimo  die.  Videte  quem- 
admodum  et  hicgeminam  illam  resurrectionem  de« 
lineet.  Qtti  venit  ad  me,  modo  resurgit  humilis  factoa 
in  membrismeis  :  sed  et  resuscitabo  eum  in  novissi' 
mo  die^  secundum  carnem.  Hxc  est  enim  voluntas  Pa' 
tris  mei  qui  misit  me,  ut  omnis  qui  videt  Filium,  ei 
credit  in  eumjiabeat  vitam  seternam :  et  ego  resuscitabo 
eum  in  novissimo  die.  Saperius  dixit,  Qui  audit  veru- 
bum  meum^  et  credit  ei  qui  misit  me :  modo  aotem, 
Quividet  Filium,  et  credit  in  eum,  Non  dixit,  Videt 
Filium,  et  credit  in  Patrem  :  hoc  esl  enim  credere  ia 
Filium,  quod  et  ia  Patrem.  Quia  sicut  habei  Pater  vi- 
tam  in  semetipso,  sic  dedit  el  Filio  vitam  habere  in  se. 
metipso  (Joan.  v,  24,  26).  Ut  omnis  qui  videt  Fitiumf 
et  credit  in  eum^  habeat  viiam  xternam :  credeodo  et 
transeundo  ad  vitam,  tanquam  prima  illa  resnrre- 
ctiooe.  Et  quia  non  esl  sola,  et  resuseitabo  ego  etim, 
inquit,  in  novissimo  die, 

TRACTATUS  XXVI. 

Ab  eo  qund  scriptum  est,  Murmurabant  ergo  Judci  de 
illo,  quiadixisset^Egosumpanisqaideccslo  dcscen- 
di ;  usque  ad  id^  Qui  manducat  huno  panem,  vivet 
in  «ternum.  Cap.  vi,  f.  41-59. 

1.  Gum  Dominus  noster  Jesus  Ghristus,  sicut  in 
Evangelio  cum  legeretur,  audivimus,  panem  se  eeie 
dixissel,  qui  de  ccbIo  descendit,  murmuraveroot  Jo- 
dflsi,  et  dixerunt,  Nonne  hic  ett  Jesus  fltius  Joseph,  cu- 
jus  nos  novimus  patrem  et  matrem?  Quomodo  ergo  hie 
dicit,  Quia  descendide  caslo?  Isti  a  pane  de  cobIo  longe 
erant,  nec  eum  esurire  noverant.  Fduces  cordis  lao- 
guidas  habebant,  auribus  apertis  surdi  eraot,  vide- 
bant  et  caeoi  stabaot.  Paniaquippe  iste  intcrioria  ho- 
minis  qosBrit  esuriem  :  unde  alio  looo  dicit,  Beati  qui 
^esuriunl  et  sitiunt  jusiitiam,  quoniam  ipsi  saturabuniur 


1«03 


IN  JOANNIS  EYANGELIUH,  S.  AUaUSTINI 


1608 


{Maiik.  V,  6).Justitiamveronobi8e8se  ChrlstumPau- 
lus  apostolus  dicit  (I  Cor.  i,  30).  Ac  per  hoc  qui  esu- 
rithunopanero,e8uriatjuftlitiam;  sed  juslitiam  quas 
dA  ccbIo  descendit,  justitiam  quam  dat  Deus,  non 
quam  sibi  facit  homo.  Si  cnim  nullam  sibi  homo  face- 
retjustiliam,  nondiceretidemapostolus  de  Judaeis  : 
Iguorantes  enim  Deijusiiiiam,  ei  suam  volenUs  comii" 
tuere,  juHiiias  Dei  non  sunt  subjecti  {Rom,  x,  3).  Inde 
erant  isti  qui  panem  de  codIo  descendontem  non  intel- 
ligebant,  quiasua  juBtiliasaturatiJuslitiam  Dei  non 
esuriebant.  Quidesl  hoc,  justitiaDeietjufiiitia  homi- 
nistJustitia  Dei  hio  dicilur,non  quajustusestDeus, 
Bed  quam  dat  homini  Deus,  ut  jualus  sit  homo  per 
Deum.  Qu»  aulem  erat  iliorum  ju8iilia?Qua  desuis 
firibus  praBSumebant,  et  quasi  implelores  Legis  se- 
ipsos  ex  sua  virtutedicebant.  Nemo  autcm  iroplet  Le- 
gem,  niai  quem  adjuverll  gralia,  id  esl  panis  qui  do 
ccalo  deacendit.  Legis  enim  plenitudo,  compendio  ul 
ait  Apo8tolu8,  charitas  est  (I/.  xiii,  10)  :charita8non 
nnmmiy  sed  Dei ;  charitas  non  terrae,  non  cceli,  sed 
^un  qui  fecit  ccelum  et terram.  Undo  ista  charitas  ho- 
miai !  Ipsum  audiamus  :  Charitas,  inquit,  Dei  diffusa 
ett  in  cordibus  nostris  per  Spiriium  sanctum  qui  datus 
est  nobis  (Id.  v,  6).  Daturui  ergo  Dominus  Spiritum 
sanolum,  dixit  se  panem  qui  de  cobIo  descendit,  hor- 
tans  ul  credamus  in  eum.  Credere  enim  in  eum,  hoc 
est  manducare  panem  vivum.  Qulcredit,manducat: 
invisibiliter  saginatur,  quia  invisibiliter  renascitur. 
Infana  intus  est,  novus  inlus  est  :  ubi  noveilatur,  ibi 

latialur. 

2.  Quid  ergo  taiibu»  murmurantibus  respondit  Je- 
8UB?  Noiite  murmurare  ad  invicem.  Tanquam  dicens, 
Soio  quare  non  esurialie,  et  istum  panem  non  intelli- 
gatis  neque  quaralia.  NoliU  murmurare  ad  invicem  : 
nemo  potest  venire  ad  me,  nisi  Pater  qui  misitme^  ira- 
«^tl  ^m.  Magna  gratias  commendatio?  Nemo  venit 
niai  traclus.  Quem  trahat  et  quem  non  trahal,  quaro 
illumtrahaletillum  non  Irahal,  noli  velle  Judioare, 
Bi  non  vis  erraro.  Semel  aocipe,  et  Intellige:  nondum 
iraberis  ^  ?  ora ut  traharis.  Quid  hic  dicimus,  fratres? 
Sitrahimurad  Ghriitum,  ergo  inviti  credimua;  ergo 
violentia  adhibetur,  non  voluntas  eioitatur.  Intrare 
quiiquam  ecclesiam  potest  nolens,  accedere  ad  altare 
potestnolena,  accipereSaoramentum  potest  nolens  : 
oredere  non  potest  nisi  volens.  Si  corpore  crederetur, 
fieret  in  nolentibus  :  sed  non  corpore  creditur.  Apo- 
stolum  hVidiiCorde  creditur  ad  jusiitiam.  Et  quid  ae- 
quitur  ?  Ore  autem  confessio  fit  ad  salutem  {Id.  x.  10). 
De  radice  cordis  surgit  ista  oonfessio.  Aliquando  au- 
dis  confllentem,  et  nesois  oredentem  *.  Sed  nec  dobes 
vocare  confitentem,  quem  judicas  non  credentem. 
Hoo  eat  enim  confiteri,  dicere  quod  habes  in  corde  : 
^  autem  aliud  in  corde  habes,  aiiud  dicia ;  loqueris, 
non  confiteria.  Cum  ergo  in  Christum  corde  credatur, 
quod  nemo  utique  facit  invitus,  qui  autem  trahitur, 
tanquam  invitua  cogi  videtur ;  quoroodo  istam  aolvi- 


i  Bdltl,  non  traherit.  Mm.,  nondum 
<  Am.  Bad.  el  £r.  addnnt,  vooas  confiteniem^  ei  neseit 
redentem. 


mus  qoaBstionem,  Nemo  venit  ad  me  nisi  Pater  qui  mt- 
sit  me^  traxerit  eum  ? 

3.  Si  trahitnr,  ait  aliquis,  invitus  vonit.  Si  invitas 
venit,  neo  credit ;  si  non  credit,  nec  venit.  Non  enim 
ad  Christum  ambulando  ourrimus,  sed  credendo :  nec 
motucorpori8,8edvolun(atecordi8accedimu8.IdeoilIa 
mulierquaflmbriamtetigit,magi8  tetigitquam  turba 
quae  pressit.  Ideo  Dominue  dixil,  Quis  me  tetigit  f  (Lue. 
VIII,  44-46)  ?Et  mirantes  disoipuli,  dixerunt :  Turbm  te 
eomprimunt,  et  dieis,  Quis  me  tetigit  t  Bt  ille  repeti? it : 
Tetigit  me  aliquis.  Illa  tangit,  turba  prDmit.  Quid  est 
tetigit,  nisi  credidit?Unde  et  mulieri  illi  post  reeurre- 
ctionemdixitvolenti  se  mittero  ad  pedes  eJusriVo/» 
me  iimgere;  nondum  enim  ascendi  ad  Patrem  {Joan. 
XX,  i7).Quod  vides,  hoc  solum  mo  esse  putae;  noli 
me  tangere.  Quid  esl  ?  Hoc  solum  me  esse  putas  quod 
tibi  appareo,  noli  sic  credere  :  hoo  eet,  Noli  me  tan-- 
gere;  nondum  enim  ascendi  ad  Patrem;  tibi  non 
a8oendi,naminde  nunquam  rocessi.  In  terra  non  tan- 
gebat  stantem,  quomodo  tangeret  ad  Patrem  aecen- 
dentem  ?  Sic  tamen,  sic  se  tangi  voluit  :  sic  tangitar 
abeisaquibus  bene  tangitur,  ascendens  ad  Patrem, 
manens  cum  Patre,  equalis  Patri. 

4.  Inde  et  hic  si  advertis,  Nemo  venit  ad  me,  nisi 
quem  Paler  altraxerit, ^oM  te  cogitare  invitum  trahi  *  : 
trahitor  animus  et  amore.  Nec  timere  debemus  ne  ab 
hominibus  qui  verba  perpendunt,  et  a  rebus  maxime 
dinnis  intelligendis  longe  remoti  sunt,  in  hoc  Scri* 
pturarumsanclarumevangelico  verbo  forsitan  repre- 
hendamur,  etdicatur  nobis,  Quomodo  voluntate  cre- 
do,  8i  trahor  ?  Ego  dico  :  parum  esl  voluntate,  etiam 
vOluptatetraheris.Quid  e&t  Irahi  \o\\xpUiie  7  Delectare 
in  DominOf  el  dabit  tibipetitiones  cordistui  (Pia/.xxxvi, 
4).  Est  quaedam  voluptas  cordis,  cui  panis  dulcis  est 
ille  CQBlestis.  Porro  aipoetae  dicere  licuit,  «Trahit  saa 
«  quemque  voluptas  u  {f^irg.  Eciog.  2) ;  non  nece8«)i- 
tae,  eed   voluptas  :   non  obligatio,  sed  delectatio  : 
quanto  fortiue  nos  diceredebemus  trahi  hominem  ad 
Ghristum,  qui  delectatur  veritaie,  delectalur  beatitu- 
dine,  delectatur  Justitia,  delectatur  aempiterna  vita, 
quod  totum  Christus  eet?  An  vero  habent  corporis 
senausvoluptates  suas,  etanimue  deseretor  a  volupta- 
tibus  suis  ?  Si  animue  non  habet  voluptates  suas,  unde 
dicitur,  Filii  autem  hominum  sub  tegmine  alarum  /tia- 
rum  sperabuni :  inebriabuntur  ab  ubertate  domus  tuae^  ei 
torrente  volupiatis  tux  potabis  eos;  quoniam  apud  te  est 
fons  vitx,  et  in  lumine  iuo  videbimus  lumen  {Psat,  xxxv, 
8-10)  ?  Da  amantem,  et  sentit  quod  dico.  Da  deside- 
rantem,  da  esurientem  *,  da  in  ista  solitudine  peregri- 
nantem  atque  sitientem,  et  fontem  aftern»  patrie  au- 
spirantem  :dataIem,et8citquiddicam.Siautem  frigido 
loquor,  nescit  quid  loquor.  Tales  erant  isti  qai  invicam 
murmurabant.  Pater^itiquii^quemtraxerit^venU  cuime, 

5.  Quid  est  autem,  Pater  quem  traxerit^  cum  ipae 
Christus  trahat  ?  Quare  volnit  dicere,  Pater  quem  tra^ 

1  Mbs.  plures :  Holite  oogUare  intritum  trahi  invitum. 

^  Plerlqae  Mm.,  da  ferveittem.  Paaloque  potl  omoet, 
omiMo.  nescit,  habent  ita  :  Si  autem  frigido  loquor,  quid 
toquorf 


1609 


TRACTATUS  XXVI.  CAPUT  Vi. 


1610 


xeril?S'i  trahcDdi  8umu8,abillo  Irabamur  cui  dicit 

qusdam  qnas  diligit,  Post  odorem  unguenlorum  tuorum 

curremus  (Cant.  i,  3).  Sed  quid  intelligi  voluit,  adver- 

tamus,  fratres,  e(  quaolum  possumus  capiamua.  Tra- 

hitPateradFiliumeosquiproptereacreduatinFilium, 

quiaeum  cogitaat  Patrem  babere  Deum  :  Deus  enim 

Pater  squalem  sibi  genuit  Filinm  :  ut  qui  cogitat,  at- 

que  in  fide  sua  sentit  et  ruminat  aequalem  esse  Palri 

eum  io  quem  oredidit,  ipaum  trahit  Pater  ad  Filium. 

Arius  credidit  creaturam,  non  eum  traxit  Pater :  quia 

Doo  Considerat  Patrem,  qui  Filium  non  credit  ffiqua- 

leno.  Quid  diois,  o  Ari  ?  quid,  hseretice,  loqueris?  quid 

est  Cbristus  i  Non,  inquit,  Deus  verus;  sed  quem  fecit 

Deu8  verus.  Non  te  traxit  Pater ;  non  enim  intellexi- 

8ti  Patrera,  cujua  Fijium  negas  ;  aliad  cogitas,  non  est 

ipseFilius  ;  neca  Patre  traheris,  nec  ad  Filium  trahe- 

ris  :  aliud  estenim  Filius,  aliud  quod  tu  dicis.  Photi- 

nus  dixit:  Homo  solum  estChristus,  non  csl  et  Deus. 

(jui  sic  credit,  non   Pater  eum  traxit.  Quem  Pater 

traxit,   TueSy  inquit,  Christus  Filius  Dei  vivi,  Non  sic- 

ut  propheta,  noD  sicut  Joannes,  non  sicut  aliquis  ma- 

gnus  justua;  sed  sicut  unicus,  sicut  xqualis,  iu  e$ 

Chrisius  Filius  Dei  vivi,  Vido  quia  tractus  est,  el  a  Pa- 

tre  tractus  est.  Beatus  es  Simon  Bar-Jona,  quia  non 

iibireuelavitcaroetsanguis,  sed  Pater  meus  qui  in  coslis 

esi  {Mattk.  XVI,  16,  17).  Ista  revelatio,  ipsa  est  attra* 

ctio.  Ramum  viridem  osiendis  ovi,  et  Irahis  illam. 

Noces  puero  demonslrantur,  et  trabitur  :  et  quo  cur- 

rit  *  trahitur,  amando  trahitur,  sine  IsBsione  corporis 

trabitur,cordiB  vinculo  Irabitur.  Si  ergo  ista  quAQ  in- 

ter  delicia?  et  voluptates  terrenas  revelantur  amanli- 

bu8,  trahunt ;  quoniam  verum est, «  Trahit  sua  quem- 

qae  voluptas  ;  >>  non  trabitrevelatusCbristus  a  Patre? 

Quid  enim  fortiuadesiderat  anima  quam  veritatem  ? 

Qao  avidaa  faocea  habere  debet,  unde  optare  ul  sa- 

num  sitintuspalatum  vera  judicandi,nisi  ul  mandu- 

eet ,  et  bibat  sapientiam,  juslitiam,  veritatem,  fleterni- 

tatem  ? 

6.  Ubi  autem  hoc?  Ibi  melius,  verius  ibi,  plenius 

ibi.  Nambicfaciliuspossumus,  esurire,  et  hoc  si  bo- 

Dam  spem  babemos,  quam  satiari  :  Beati  enim,  in- 

quit,  ^ttt  esuriunt  et  sitiunt  iustitiam,  sed  bic ;  quoniam 

$aiurabuntur{ld.  v,  6),  eed  ibi.  Ideo  cum   dixisset, 

Semo  venit  ad  me,  nisi  Pater  qui  misit  me^  traxerit  eum, 

qaid  subjecit?  Ei  ego  resuscitabo  eumin  novissimodie, 

Reddo  ilii  qood  amat,   reddo   quod   sperat :  videbit 

qood  adbuc  non  videndo  credidit;  manducabit  quod 

eaarit,  saturabitureo  quodsitit.  Ubi?In  resurrectione 

mortaoraro,  quia  ego  resuscitabo  eum  in  novissimo  die* 

7.  Scfipium  est  enim  in  Propfietis^  Et  erunt  omnes 
d0cibHes  Dei.  Quare  hoc  dixi,  o  Jod^ei?  Pater  vos 
Don  docoit;  quomodo  poteslis  me  agnoscere  ?  Omnes 
regni  illiuabominesdocibiiesDei  erunt,  non  ab  ho- 
minibae  audient.  Etsi  ab  homiDihus  audiunt,  tamen 
qnod  intelligunt,  intus  datur,  intus  coruscat,  intus 
revelatur.Quid  faciunthominesforinaecus  annuntian- 
tes?  qaid  facio  ego  modocum  loquor?  Strepitum  ver- 
boram  ingero  aoribus  veslris.  Nisi  ergo  revelet*  ille 

1  Aliquot  Mbs.,  Et  quod  currit, 

Patbol.  XXXV. 


qui  intus  C3t,  quid  dico,  aut  quid  loquor?  Exlerior 
cultor  arboris,  inierior  esl  Crcator.  Qui  plantat  ct 
qui  rigat,  eitrinsecus  operator :  hoc  facimus  nos. 
Sed  neque  qui  planiat  est  aliquidt  neque  qui  rigat;  sed 
qui  incrementum  dat  Deus  (I  Cor,  iii,  7)  :  hoc  est, 
Erunt  omnes  docibiles  Dei.  Qui,  omnes?  Omnis  qui  aU' 
divit  a  Patre  et  didicit^  venit  ad  me.  Videte  quomodo 
trahit  Pater  :  docendo  delcctat,  non  necessitalera 
imponendo.  Ecce  quomodo  trabil.  Erunt  omnes  doci- 
biles  Dei :  Irahere  Dei  est.  Oninis  qui  audivit  a  Pafre 
et  didicit  venit  ad  me  :  trabero  Dci  est. 

8.  Quid  igilur,  fratres?Si  omnis  qui  audivit  a  Pa- 
treetdidicit,  ipsevonitad  Cbristum,  Cbristus  nihii 
bicdocuit  ?  Quid  quod  Patrem  magistrum  bomines 
non  viderunt,  Filium  viderunl?  l<'ilius  dicebat,  aed 
l^ator  docebat.  K^o  cum  bomo  sim,  queni  doceo? 
quem,  fratres,  nisi  eum,  qui  audivil  verbum  meum  ? 
Siegocum  bomo  sim,  illum  docco  qui  audit  verbum 
meum ;  iiium  docet  el  Paier,  qui  audit  Verbum  ejas  : 
si  iilum  docot  l^ator  qui  audit  Verbum  ejus  ;  quasre 
qui«l  sit  Cbristus,  et  inveuies  Verbum  ejus  :  i/iprta- 
cipio  erat  Verhum,  Nod,  In  principio  fecit  Deus  Ver- 
bum;  quomodo,  In  principio  fecit  Deus  caslum  et  ter- 
ram  {Gen.  i,  1)  :  ecce  quia  non  est  creatura.  Disce 
trabi  ad  Filium  a  Palre ;  doceat  te  Pater,  audi  Ver- 
bum  ejus.  Quod  Verbum  ejus,  inquis,  audio  ?  In  prin- 
cipio  erat  Verbum;  non  factum  est,  sed  erat :  Et  Ver- 
bum  erat  apud  Deum,  et  Dcus  erat  Verbum,  Quomodo 
bomines  in  carno  constituli  audianl  tale  Verbum? 
Quia  Verbum  caro  lactum  est,et  habitavit  in  nobis 
{Joan,  I,  1,  14). 

0.  Exponit  boc  et  ipse,  ct  ostcndit  nobis  quid  dixe- 
rit,  Qui  audii^^it  a  Patre  et  didicit,  venit  ad  me.  Con- 
tinuo  subjecit  quod  cogitare  possomus  :  Non  quia  Pa- 
trem  vidit  quisquam,  nisi  is  qui  est  a  Deo,  hic  vidit 
Pa/r^m.  Quid  est  quod  ail?  Ego  vidi  Patrem,  voa 
non  vidistis  Patrein  ;  el  tamen  non  venitis  ad  me, 
nisi  trabamini  a  Patre.  Quid  est  autem  vos  trabi  a 
Patre,  nisi  discere  a  Patre  ?  quid  esl  dipcere  a  Patre, 
nisi  audirea  Palre?  quid  est  audire  a  Patre,  nisi 
audire  Verbum  Patris,  id  est  mc?  Ne  forte  ergo  cum 
dico  vobis,  Omnis  qui  audivit  a  Patreet  didicit,  dica- 
tisapud  V08,SedDunquam  fidimus  Patrem  ;  quomodo 
discerepotuimus  aPatre?a  meipsoaudite  :  Non  quia 
Patrem  vidit  quisquam^  sed  quia  ett  Deo,  hic  vidit 
Patrem.  Ego  novi  Patrem,  ab  Illo  sum  :  sed  quomodo 
verbum  abillocujus  est  verbum :  non  quod  sonat 
ct  transit,  sed  quod  manet  cum  dicente,  et  trahit 
audienlem. 

10.  Admoneat  quod  sequitur  :  Amen,  amen  dieo 
vobiSf  qui  credii  in  me^  habet  vitam  xternam.  Reveiare 
se  voluit  quid  esset  :  nam  compendio  dicero  potoil, 
Qui  credit  in  me,  babet  me.  Ipse  enim  Cbristus  veros 
Deus  estetvita  sterna.  Qui  orgo  crodit  in  me,  in- 
quit,  itin  mo;etquiitin  me,  babet  me  ^  Quid  est 
autem   babere   me?  Habere  vitam   aeternam.  Vita 

<  ViodocioeotiB  Ms..  vivit  in  me,  et  qui  vivii  in  me,  At. 
Am.  Bad.  et  Er.  carent  bac  seDteotia :  Qui  credit  in  me, 
inquit,  it  in  me ;  et  qui  it  in  me,  habet  me :  qoflB  tamen 
exstat  in  csleris  codicibos. 

{Cinquanle-une.) 


1611 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM,  S.  AUGDSTINI 


1612 


ajlerna  mortem  assumpsit,  vita  fflterna  mori  voluit; 
sed  de  luo,  non  de  suo  :  accepit  a  te,  ubi  moreretur 
pro  te.  Ab  hominibus  enim  carnem  assumpsil,  sed 
non  more  homiiium.  Nara  Patrem  habens  in  cobIo, 
matrem  elegit  f n  tcrra ;  et  illic  nalus  sine  matre,  et 
bic  sine  Patre.  Assumpsil  ergo  vila  morlem,  ut  vlta 
occideret  raortem.  Nam  qui  m  me  credit,  inquit,  ha- 
bet  vitam  xternam  :  non  quod  patel,  sed  quod  latet. 
'Vili en\m?Rier nBiVerbum:inprineipio  erat  apud  Deum, 
el  Deus  erat  Verbum  et  vila  erat  lux  hominum  (Ibid, 
2,  4).  Ipsovita  aeterna,  deditetcarni  susceplB  vitam 
«ternam.  Mori  venit,  sed  die  tertio  resurrexit.  Inter 
Verbum  auscipiens,  et  carnem  resurgenlem,  morg 
tnedia  consumpta  est. 

11.  Ego  sum,  inquit,  panis  vitx.  Et  unde  ilii  super- 
biebant  ?  Pairei  veslri,  \nqu\tf  manducaverunt  in  de- 
serto  manna,  etmortuisunt.  Quid  esl  unde  superbitis? 
Manducaverunt  manna,  etmortui  sunt.  Quaremandu- 
caverunt,  et  niortui  sunt?  Quia  quod  videbant,  cre- 
debant  :  quod  non  videbant,  non  intelligebant.  Ideo 
palres  vestri,  quia  simileseslisillorum  *.  Nam  quan- 
tum  pertlnet,  fralrea  mei,  ad  morlem  istam  visibilem 
et  corporalem,  numquid  nos  non  morimur  qui  man- 
ducamus  panem  de  ccelo  descendentem  ?  Sic  sunt 
mortui  et  illi,  quemadmodum  nos  sumus  morituri; 
quantum  attinet,  ut  dixi,  ad  mortem  bujus  oorporis 
Visibilematque  carnalcm.  Quantum  autem  pertinet 
ad  illam  mortem,  de  qua  terret  Dominus,  qua  mor- 
tui sunt patres istorum ;  manducavit  manna et  Moyses, 
manducavit  manna  et  Aaron,  manducavit  manna  et 
Pbinees,  manducaverunt  ibi  multi  qui  Domino  pla- 
ouerunt,  et  mortui  non  sunt.  Quare  ?  Qnia  visibilem 
cibum  spiritualiterintcllexerunt,  spiritualiter  esurie- 
runt,  spiritualitergustavfrunt,  utspiritualiter  satia- 
rentur.  Nam  et  nos  hodie  accepimus  visibilem  cibum  : 
I  sedaliudestSacramentum,  aliud  virtus  Sacramenti. 
Quam  muUi  de  altari  accipiunt  et  moriuntur,  et  acci- 
piendomoriuntur  ?  Unde  dicit  Apostol us,  Mtdum 
sihimanducat  elbibil  (l  Cor.  jif29),  Non  enim  bUc- 
cella  Dominica  venenum  fuit  Judas  *.  fit  tamen  acce- 
pit,  et  cum  accepit,  in  eum  inimicus  intravit  :  non 
quia  malum  acccpit,  sed  quia  bonum  male  malus 
accepit.  Videte  ergo,  fratres,  panem  codleBtem  spiri- 
tualiter  manducate,  innocentiam  ad  altare  apportate. 
Peccata  etai  sunt  quodidiana,  vel  non  sint  mortifera. 
Anlequam  ad  altare  accedatis,  attendite  quid  dicatis  : 
Dimitle  nobis  dehita  nostrttf  sicut  et  nos  dimittimus  de- 
hiloribus  noslris  {Matth.  vi,  12).  Dimittis,  dimittetur 
tibi  :  securus  accede,  panis  est,  non  venenum.  Sed 
videsi  dimittis  :  nam  si  non  dimittis,  mentiris,  et 
ei  mehtiris,  quem  non  fallis.  Menliri  Deo  potes,  Deum 
fallere  non  potes.  Novit  ille  quid  agat '.  Intus  te  vi. 
det,  intus  te  examinat,  intus  inspicit,  intus  judicat, 
intus  aut  damnat,  aut  coronat.  Patres  autem  isto- 

t  Hic  in  decem  Mss.  additar,  et  infidelium  /iliorum  m- 
fidelet  patres. 

>8ic  Bad.  Am.  et  omaes  Mss.  At  Er.  et  Lov.,  Nonne 
huocelln,  Dominici  venennm  fnit  Ju  dx  ?  Vlde  eupra,  Tracl. 
6,  n.  15  . 

3  Er.  el  LoY.,  agas :  rerragantib  ua  editis  aliis  et  Hls. 


rum  ^  id  cst,  mali  patres  maiorum,  infideles  patres 
infidelium,  murmuratores  patres  murmuralorum. 
NamdenuIIaremagisDominumuffondisseiilepopulus 
dictus  est,  quam  contra  Deum  murmurando.  Idoo  cl 
Dominuseos  volensostendere  talium  filios,  hinc  ad 
cosccBpit:  Quid  murmuratis  in  invicem^  murmurato- 
res,  (ilii  murmuratorum?  Patres  vestri  manna  man 
ducaveruntf  et  morlui  sunt :  non  quia  malum  erat 
manna,  scd  quin  male  manducaverunt. 

12.  Ilic  est  panis  qui  de  coelo  descendit.  Hunc  pa- 
nem  signincavit  roanna,  hunc  panem  signiticavit 
altare  Dei  ^.  Sacramenta  illa  fuerunt  :  in  signis  di- 
varsa  sunt;  in  re  quae  significalur  paria  sunt.  Apo- 
stolum  audi  :  Nolo  enim  vos,  inquit,  ignorarCy  /ratres, 
quia  paires  nostri  omnes  sub  nube  fuerunt^  el  omnes 
mare  Iransieruut,  et  omnes  in  Moysen '  baptiuiti  sunt 
in  nube  et  in  mari,  etomnes  eamdem  escam  spiritua- 
lem  manducaverunl.  Spiritualcm  utiqueeamdem;nam 
corporalem  alteram,  qiiia  illi  manne,  nos  aliud  : 
spiritualem  vero,  quam  nos.  Sed  patres  nostri,  non 
patres  illorum  :  quibus  nos  similes  sumus,  non  qui- 
busillisimiles  fuerunt.  Et  adjungit  :  Et  omncs  eum- 
dem  potum  spiritualem  biberuni.  Atiud  illi,  aliud  nos  ; 
sed  epecie  visibiii,  quod  (amen  boc  idom  significaret 
firtute  spirituaii  ♦.  Quomodo  enim  eumdem  potum? 
Bibebantf  inquit,  de  spirituali  sequenie  pelra  :  peira 
autem  erat  Christus  (I  Cor.  x,  1-4).  Inde  panis,  inde 
potus.  Petra  Christus  in  signo,  verus  Ghrislus  in 
Verbo  et  in  carnc.Et  quomodo  bibcrunt?  Percussa 
est  petra  de  virga  bis  {Num.  xx,  11)  :  gemina  per- 
cuseio,  duo  ligaacrucissigniQcat. /fi^^sf  ergo  pants 
de  coelo  descendensy  ul  si  quis  manducaverit  ex  ipso^ 
non  moriatur.  Sed  quod  pertinet  ad  virtutem  Sacra- 
menti,  non  quod  pertinet  ad  visibile  Saeramenluin  : 
qui  manducatintus,  non  foris;  quimanducatincorde, 
non  qui  premit  dente. 

13.  Egosum  panis  vivus.quide  ctBlo  descendi.  Ideo 
vivus,  quiade  ccbIo  descendi.  De  ccelo  desccndit  et 
manna  :  sed  menna  umbra  erat,  iste  verilas  est.  Si 
quis  manducaveril  ex  hoc  panc^  vivet  in  asternum  :  el 
panis  quem  ego  dabo,  caro  mea  est  promundivita.  Uoc 
quando  caperel  caro,  quod  dixit  panem,  carnem? 
Vocatur  caro,  quod  non  capit  caro  :  ct  ideo  magis 
non  capit  caro,  quia  vocatur  caro.  Hoc  enim  exbor- 
ruerunt,  hoc  ad  se  multum  esse  dixerunt,  hoc  noQ 
posse  fieri  putavcrunt.  Caro  mca  esty  mqml,  pro  mundi 

fvim.  Noruntfidelescorpus  Chrisli,  si  corpus  Christi 
esse  non  negligant.  Fiant  corpus  Christi,  si  vo- 
lunt  vivere  de  Spiritu  Chrisli.  De  spirilu  Chpbti 
non  vivil,   nisi   oorpus  Christi   ».    Intelligile,    fra- 

*  Kr.  Lugd.  Veu.  et  Lov.  pro,  auiem,  fernnt,  ergo.    M. 

2  Mb8.  pleriqoe,  significat  altare  Dei. 

«  Editi,  perMoysen.  Aliqaot  Mps.,  tn  Moyse.  Alii  plerique, 
tn  Moysen,  juxla  graecum,  eis  tdn  Mdus^n :  id  est,  Chryso- 
ilomo  Interprete,  tharrismtes  td  Mdusei  ecillcet  Moyal  fi- 
dentea  iBraelitse,  sub  nube  et  permare  iteriDgreBsiaunt, 
ipso  prceeunle :  ac  bic  uob,  qut  in  Chriatum  credenteB  ba- 
ptitamnr  prcBBlgnarunt. 

^  Sic  Er.  LttRd,  ei  Veo.,  std  speHe  visibili  quidem  tamen 
hoc  idem  significante  virtute  tpirituaii,   Bl. 

2  OmneB  Mbb.,  de  Spiritu  ChHiti  non  vivet,  nisi  sii  cor* 
pus  Christi. 


1643 


TRAGTATUS  XXVI.  CAPUT  VI. 


1614 


Ires  mei>  quid  dixerim.  Homo  es,  et  Bpiritum  ha- 
bes,  et  corpus  habes.  Spiritum  dico  quae  anima  vo- 
eatur,  qua  constat  quod  homo  es  :  constas  cnim  ei 
anima  et  corpore.  Uabes  itaquc  spiritum  invisibilem, 
corpus  visibilc.  Dic  mihi  quid  ex  quo  fivat  :  spiritus 
tuus  vivit  ex  corpore  tuo,  an  corpus  tuum  cx  spiritu 
tuoT  Eespondet  omnis  qui  vivit :  qui  autem  hoc  non 
potest  respondere,  nescio  si  vivit  :  quid  respondet 
omnis  qui  vifil  ?  Gorpus  utique  meum  vivit  de  spiritu 
meo.  Vis  ergo  et  tu  viverede  Spiritu  Christi  ?  In  cor- 
pore  eslo  Ghristi.  Numquid  enim  oorpusmeum  vivit 
de  spiritu  tuo  ?  Meum  vivit  de  spiritu  meo,  et  tuum 
de  tuo.  Non  polesl  vifere  corpus  Christi,  nisi  de 
Spiritu  Christi.  Inde  esl  quod  exponens  nobis  apo- 
J  stolus  Paulus  hunc  panem,  Unuspanis,  inquit,  unum 
corpus  multi  sumus  (I  Cor.  x,  17).  0  Sacramentum 
pietatis  !  o  signum  unitatisl  o  vinculum  charitatis  I 
Qui  vult  fivere,  habet  ubi  vivat,  habet  unde  vivat. 
Accedat,  credat  ^  ;  incorporetur,  ul  viviflcetur.  Non 
abhoreat  a  compage  membrorum,  non  sit  putre  mem- 
brum  quod  resecari  mereatur,  non  sit  distortum  de 
quoerubescatur:  sit  pulchrum,sit  aptum,  sitsanum; 
hsreat  corpori,  vivat  Deo  de  Deo  :  nunc  laboret  in 
terra,  ut  poslea  ref^net  in  ccelo. 

14.  Liligabant  ergo  Judsei  ad  invicem,  dicenles  : 
Quomoiio  potest  hic carnem  suam  nobis  dare  ad  mandu- 
candum?  Litigabant  utique  ad  invicem,  quoniam  pa. 
nem  concordis  non  intelligebant,  nec  sumare  vole- 
bant ;  nam  qui  manducant  talem  panem,  non  litigant 
ad  invicem;  quoniam  unus  paniSy  unum  corpus  multi 
sumus.  £t  per  hunc  facit  Deus  unius  modi  habitare 
in  domo  (Psal.  lxtii,  7). 

15.  Qud  autem  ad   invicem   litigantes  quaerunt, 

qaomodo  possit  Dominuscarnem  suam  dare  ad  man- 

dacaodum,  non  statim  audiunt:  eed  adhuc  eis  dici- 

ixxTyAmen^amendico  vobis^nisi  manducaverilis  carnem 

Fiiii  hominiSf  ci  biberitis  ejus  sanguinemf  non  habebi- 

Us  vitam  in  vobis,  Quomodo  quidem  edatur,  et  quis- 

oam  modus  sit  manducanti  istum  panem,  ignoratis  ; 

verumtamen  nisi  manducaveritis  carnem  Filii  homi^ 

niSf  et  biberitis  ejus  sanguinem,  non   habebitis  vitam 

in  vobis,  H9c  non  utique  cadaveribus,  sed  viventi- 

bus  loquebatur.  Unde,  ne  istam  vitam  intelligentes 

et  de  hac  re   litigarent,  secutus  adjunxit,  Qui  man~ 

dueat  meam  carnem^  et  bibit  meum  sanguinemy  habet 

vitam  tgtemam,  Hano  ergo  non  habet.quiistum  panem 

DOD  maDducat,nec  istom  sanguinem  bibit :  nam  tempo- 

ralemvitamsineiiIobaberebominespo88unt,»terDam 

vero  omnino  non  possunt.  Qui  ergo  non  manducat 

e]a8  earoem,  nec  bibit  ejus  sanguinem,  non  habet  in 

se  vitam:  et  qui  manducat  cyus  carnem,etbibitejus 

BaDgoinem,  habet  vitam.  Ad  utrumque  autem  re- 

ipondet  quod  dixit, setemam.^on  itaest  in  hac  esca, 

qaam  auatentaDds  hujus  temporalis  vitas  causa  sumi- 

mas.  Nam  qui  eam  DODsumpaerit,  dod  vivet:  Dccta- 

menqQi  eam8umpserit,vivet.  Fieri  eoim  potest  ut  se- 

nio,  vel  morbo,  vel  aliquo  casu,  plurimi  et  qui  eam 

1  Mas.  decem,  credat,  vivat  in  DeOt  de  Deo  ;  incorpore» 
tuTf  etc. 


sumpserint  moriantur.  In  hoc  voro  cibo  et  polu,id  est 
corpore  et  sanguine  Domini,  non  ita  est.  Nam  et  qui 
eam  non  sumit,  non  habet  vitam  :  ut  qui  eam  sumit, 
babet  vitam,  et  hanc  utique  ajlernam.  Hunc  itaque 
cibum  et  potum  societatem  vult  intolligi  corporis  et 
membrorum  suorum,  quo>i  est  sancta  Ecclesia  in 
praedestinatis  et  vocatis,  et  juslificatis,  et  gioriOcatis 
sanctis,  et  fidelibusejus.Quorum  primum  jamfactum 
est,  id  est,  praBdestinatio  :  secundum  et  terlium  fa- 
ctum  est,  et  flt,  et  fiet,  id  est,  vocalio  et  justificatio : 
quartum  vero  nunc  in  spo  est,  in  re  autera  futuram 
est,  id  est,  glorificatio.  Hujus  rei  Sacramentum,  id 
est,unitati8Corporis  et  sanguinisChristi  alicubi  qao- 
tidie,  alicubi  certis  intervallis  dierum  in  dominioa 
mcnsa  praeparatur,  et  de  mensa  dominica  sumitur ; 
quibusdam  ad  v itam,  quibusdam  ad  exitium :  res  vere 
ipsa  cujus  sacramentum  est,  omni  hominiad  vitam, 
nulli  ad  exitium,  quicumque  ejus  particeps  fuerit. 

16.  Ne  autem  putarent  sic  in  isto  cibo  et  potu  pro- 
mitii  vitam  (Bternam,  ut  qui  eam  sumerent,  jam  nec 
corpore  morerentur ;  huic  cogitalioni  dignatus  esl 
occurrere.  Nam  cum  dixisset,  Qui  manducat  meam 
carnem,  et  bibit  meum  sanguinem,  habet  vitam  mter* 
nam ;  continuo  subjecit,  Et  ego  resuscitabo  eum  in 
novissimo  die,  Ut  habeatinterim  secundum  spiritam 
vitam  aeternam  in  requie,  quse  sanotorum  spiritus 
suftcipit :  quod  autem  ad  corpus  attinet,  nec  ejus  vita 
«eterna  fraudetur,  sed  in  rcsurrectione  morluorum 
novissimo  die. 

17.  Caro  enim  mea,  inquil,  vere  est  cibus,  et  sanguis 
meusvere  est  potus,  Gum  enim  cibo  et  potu  id  appe- 
tant  homines,  ut  non  esuriant,  neque  sitiant ;  hoc 
veraciter  non  prsestatnisi  iste  cibus  etpotus,  qui  eos 
a  quibus  sumitur,immortaIeset  incorruptibiles  facit^, 
id  estsocietas  ipsa  sanctorum,  ubi  paxerit  et  unitas 
plena  alque  perfecta.  Propterea  quippe,  sicut  etiam 
ante  nos  hoc  intellexerunt  homines  Dei,  Dominus 
noster  Jesus  Christus  corpus  et  sangainem  suum  in 
eis  rebuscommendafit,qu«  ad  unumaliquid  redigun- 
tur  ex  multis.  Namque  aliud  in  unum  ex  multia  granis 
confit  :  aliud  in  unum  ex  multis  acinis  confluit  (a). 

18.  Denique  jam  exponil  quomodo  id  fiat  quod  lo- 
quitur,  et  quid  sit  manducare  corpus  ejus,  et  sangai- 
nem  bibere.  Qui  manducat  carnem  meam,  et  bihit 
meum  sanguinemf  in  me  manet,  et  ego  in  illo,  Hoc  est 
ergo  manducare  illam  escam,  et  illum  bibere  potum, 
in  Christo  manere,  et  illum  manentem  in  se  habcre. 
Ac  per  hoc  qui  non  manet  in  Christo,  et  in  quo  non 
manet  Ghristus,  procul  dubio  nec  manducat  [spiritua- 
liter]  carnem  ejus^  nec  bibit  ejus  sanguiDem,  [li- 
cet  carDaliter  et  visibiliter  premat  dcDtibus  Sacra- 
mentum  corporis  et  sanguinis  Ghristi :  ]  sed  magis 
tant®  rei  Sacramentum  ad  judicium  sibi  manducat 
et  bibit,  quia  immundus  prasumpait  ad  Gbristi  ac- 
cedere  Sacramenta,  quas  aliquis  dod  digDe  su- 
mit,  Disi  qui  mundus  est ;  de  quibus  dioitur,  Beaii 

A  Mtt.f  /aoiat. 

(a)  Ita  Cyprianu8adCeciIiam,epi8t.  63,  et  adMagDum, 
epist.  76. 


1615 


IN  JOANNIS  EVAN6ELIUM,  S.  AUGUSTINI 


1616 


mundo  corde,  quoniam  ipsiDeum  videbunt  '  Matlh,  V,  8). 

19.  Siculy  inquit,  misit  me  vivens  Pater,  et  ego  viio 
propter  Patrem;  et  giii  manducat  me,  et  ipse  vivet  pro^ 
pterme.  Non  ait :  Sicut  manduco  Patrem,  et  ego  vive 
propter  Patrem  ;  et  qui  manducat  me,  et  ipse  fivet 
propter  rae.Non  enim  Filius  participalione  Patris  fil 
melior,  qui  C3t  natus  rcqualis  ;  sicut  participatione  Fi- 
lii  per  unitatcm  corporis  ejus  etaanftuinis,  quod  illa 
manducatio  potatioque  significat,  nos  efficimur  •  me- 
liores.  Vivimus  ergo  nos  propter  ipsum,  manducan- 
tes  eum  ;  id  est,  ipsum  accipientes  ffilernam  vitam, 
quam  non  habebamus  ex  nobis  :  vivitautem  ipse  pro- 
pter  Patrero,  missus  ab  eo  ;  quia  semetipsum  exina- 
nivil,  factus  obediens  usque  ad  mortem  crucis  {Phi- 
iipp.  II,  8).  Si  enim  secundum  id  accipimus,  Yivo 
propier  PtUrem^  quod  alibi  ait,  Pater  major  me  est 
(Joan.  XIV,  28) ;  sicul  et  nos  vivimus  propter  ipsum, 
qui  major  esl  nobis :  hoc  ex  eo  quod  missus  est,  fa- 
oium  est.  Missio  quippe  ejus  exinanitio  suimclipsius 
est,  et  formae  servilis  acceptio :  quod  recto  intelligi- 
tur,  servata  etiam  Filii  cum  Palre  equalitate  naturs. 
Migor  enim  est  Pater  homine  fiiio,  sed  equalem  ba- 
bet  Deum  Filium :  cum  idem  ipse  sitel  Deus  et  homo, 
Dei  Filius  et  hominis  filius,  unus  Ghrislus  Jesus.  In 
quam  sententiam  si  recteaccipiunlurhffic  verba,  ila 
dixit,  Sicut  me  misit  vivens  Pater,  et  ego  vivo  propter 
Patrem }  et  qui  manducat  me^  et  ipse  vivet  propter  me : 
ac  si  dicerel,  Ut  ego  vivam  propter  Patrem,  id  est, 
ad  illum  tanquam  majorem  referam  vitam  meam,  exi- 
nanitio  mea  fecit,in  qua  me  misit ;  ut  autem  quisque 
vivat  propter  me,participatio  facit  qua  manducat  me. 
Egoitaque  humiliatus  vivo  propter  Patrem,  ille  ero- 
ctUB  vivit  propter  me.  Si  autem  ita  dictum  est,  Vivo 
propter  Palrem,  quia  ipse  de  illo,  non  ille  de  ipso 
est;  sine  detrimento  ffiqualitatis  dictum  est.  Nec  ta- 
men  dicendo,  et  qui  manducat  me^  et  ipse  vivet  pro^ 
pterme,  esimdem  suam  et  nostram  ffiquaiitatem  signi- 
ficavil  ;  sed  gratiam  mediatoris  oslendit. 

20.  Hie  est  panis  qui  de  coelo  descendit :  ut  illum 
manducando  vivamus,  quia  ffitcrnam  vilam  ex  nobis 
habere  non  poesumus.  Non  sicut,  inquit,  manducave» 
runt  patres  vestri  manna,  et  morlui  sunt :  qui  mandU' 
cat  hunc panem,  vivet  in  getemum.  Quod  ergo  illi  mor- 
tui  sunt,  itavult  inlelligi,  ut  non  vivant  inffiternum. 
Nam  temporaliter  et  hi  profecto  morientur,  quiChri' 
etum  manducant :  sed  vivunt  in  sternum,  quia  Chri- 
stue  est  vita  a?terna. 

TRACTATUS  XXVII. 
Aheo  quod  scriptumesty  Hffic  dixit  in  synagoga  docens 
sabbato  in   Gapharnaum  ;  usque  ad  id,  Ille  enim 
traditurus  erat  eum,  cum  esset  unus  ex  duodecim. 
Cap,  VI,  t.  60-72. 
1.  Verba   Domini  ex  Evangelio,  quae  sermonem 

<  Sic  editi  qaidam  ;atM8s.  noatri  omneB  habent  hocmo- 
do  :  Nec  manducni  carnem  e/ut,  nec  bibit  ejut  jran^tnem, 
etiamsi  tanta  rei  sacramentum  ad  fudioium  tibi  manducet 
et bibat. Sicutt inquit, mititme  vivens  Patet%  etc.,careDtqae 
▼erbisceeteris,  quse  hic  aDBulisconcIuduotur;  quflBverba 
bullo  etiam  e  auis  Mss.  cootioeri  testantur  LovanieDses  : 
nabentur  ipsa  m  Bedae  et  Alcuini  CommentariiB  saper 
Joanoem. 

s  ;n  omnibuB  fere  Mst.,  not  efficit. 


pristinum  consequuntur,  audivimus.  Hinc  sermo  do- 
betur  auribus  et  mentibus  vestris,  et  hodierno  diei 
non  importunus  est :  est  enim  de  corpore  Domini, 
quod  dicebat  se  dare  ad  manducandum  propter  ster- 
nam  vitam.Exposuitautemmodum  attributionis  bu- 
jus  et  dooi  sui,  quomodo  daret  carnem  auam  mandu* 
carc,  diccns,  Qui  manducat  carnem  meam,  et  bihit 
sanguinem  meum^  in  me  manet,  et  ego  in  Hto  (Joan.  vi, 
57).  Signum  quia  manducavit  ctbibithoc  cst,  si  ma- 
net  el  manelur,  si  habital  et  inhabitatur,si  hapret  ut 
non  deseratur  ^  Hoo  ego  nos  docuil  et  admonuit 
mysticis  verbis,  ut  simus  in  ejus  corpore  sub  ipso 
capite  in  membris  ejus,  edentes  carnem  ejus,  non 
relinqueules  unit  atem  ejus.  Sed  qui  adcrant  plures 
non  intelligendo  scandalizati  sunt:  non  enim  cogita-' 
bant  hac  audiendo,  nisi  carnem,  quod  ipsi  eraot.  ' 
Apostolus  autem  dicit,  et  vcrum  dicit,  Sapere secun" 
dum  camem,  mors  est  (Rom.  viii,  6).  Carnem  suam 
dat  nobis  Dominus  manducare,  et  sapere  secundum 
carnem  morsesl ;  cum  de  carne  sua  dicat,  quia  ibi  est 
vita  aeterna.  Ergo  nec  carnem  debemus  sapere  se- 
cundum  carnem,  sicut  in  bis  verbis  : 

2.  Multi  itaque  audientes  ;  non  ex  inimicis,  seti  ex 
discipulis  eiu$,dixerunt :  Durus  est  hic  scrmo  ;quis  po- 
test  eumaudire?Sl  discipuli  durum  habuerunt  istum 
sermonem,  quid  inimici?  Et  tamen  sic  oportebat  ut 
diceretur,  quod  non  ab  omnibus  intelligerelur.  Se- 
crelum  Dei  intentos  debet  facere,  non  adversos.  Isti 
autem  cito  defecerunt,  talia  loquente  Domino  Jesu  : 
non  credideruntaliquid  magnum  diccntem,et  verbis 
illis  aliquam  gratiam  cooperientem ;  sed  prout  volue- 
runt  ita  intellexerunt,et  more  hominum,  quiapoterat 
Jesus  aul  hoc  disponcbat  Jcsus,  carnem  quia  indu- 
tum  erat  Verbum,  vcluti  concisam  distribuere  cre- 
dentibus  in  se.  Durus  est,  inquiunt,  hic  termo;  quis 
potesi  eum  audire  ? 

3.  Sciens  autem  Jesus  apud  semetipsum  quia  fnur- 
murarent  de  eo  discipuli  ejus.  Sic  enim  apud  se  ista 
dixerunt,  ut  ab  illo  non  audireolur  ;  sed  ille  qui  eos 
noverat  in  seipsis,  audiens  apud  pemetipsum,  respon- 
dit,  et  ail,  Hoc  vos  scandalimt  :|quia  dixi,  Caroem 
meam  do  vobis  manducare,  et  sanguinem  meum  bi- 
bere,  hoc  vos  nempe  scandalizat.  Si  ergo  videritis  Fi" 
lium  hominisascendentem  ubi  erat  prius?  Qmx^  estboc? 
Uinc  solvit  quod  illos  moveral  ?  hino  aperuit  unde 
fuerant  scandaiizati?Hinc  plane,  si  inteliigerent.  Hli 
enim  put-ibant  eum  erogaturum  corpus  suum  ;  ille 
autemdixiiseascensurumin  ccelum.utiqueintegrum. 
Cum  videritis  Filium  hominis  ascendentem  ubi  eral 
prius;  certe  vel  tunc  videbitis  quia  non  eo  modo  quo 
putatis,  erogat  corpussuum  ;  certe  vel  tuno  intellige- 
tis  quia  gratia  ejus  non  consumilur  morsibus. 

4.  Et  ait  :  Spiritus  est  qui  vivilicat,  caro  non  prodest 
quidquam.Eoc  antequam  exponamus,ut  Dominns  do- 
nat^  illud  non  negligenter  praetereundum  est,  quod 
ait,  Si  ergo  videritis  Filium  hominis  ascendentem  uhi 
erat  prius  f  Filius  enim  bominis  Cbristus,  ez  virgioe 
Maria.Ergo  filius  bominis  hic  CGepitesse  in  terra,  ubi 

i  Er.  legit,  etnon  deseretur.    M. 


ion 


TRACTATUS  XXVII.  CAPUT  VI. 


1618 


carnem  aflsumpsit  ex  terra.  UDde  prophetice  dictum 
•rat,  Veritas  de  terra  oria  est  {Psalm.  lxxxiv,  12).  Quid 
ftibi  ergo  vult  quod  ail,  Ctm  videritis  Filium  liominis 
ascendenlem  ubi  erat  prius  ?  Nulia  enim  essct  qasstio 
siitadixisset,  St  videritis  Filium  Dei  ascendcntemubi 
eratpriusf  cum  veroFilium  hominis  dixit  ascenden- 
tem  ubi  erat  prius,  numquid  Fiiius  honiinis  ia  ccelo 
erat  prius,  quando  in  terra  esset  coepit  ?  Hic  quidem 
dixit,  ti6i  erat  prius,  quasitunc  non  ibi  esset  quando 
hflec  loquebatur.  Alio  autem  loco  ait,  Nemo  ascendii 
in  cdelum,  nisi  qui  de  ccelo  descendit^  Fitius  hominis,  qui 
esl  in  caslo(Joan,  iii,  13) :  non  dixit,  erat,  sed,  Filius, 
iDqoit,  hominis  qui  est  in  eoslo,  In  terra  ioquebatur,  et 
iQ  coelo  ae  esse  dicebat.  Et  non  iia  dixit :  Nemo  ascen- 
dlt  iu  coelum,  nisi  qui  de  coelo  descendit,  Filius  Dei, 
qui  est  in  ccbIo.  Quo  pertinei,  nisi  ut  iuteliigamus, 
quod  etiam  pristino  sermone  commendavi  Charitati 
▼estne,  unam  personam  esse  Ghristum  Deum  ot  bo- 
miaem,  non  duas  ;  ne  fides  nostra  non  sit  Trinitas, 
■edquaternita8?Christu8ergounu8  est:  Verbum,  ani- 
ma  et  caro  unua  Cbristus  :  Filius  Dei  el  fliiue  homi- 
nis  unua  Christus.  Filius  Dei  semper,  filiua  hominis 
ex  tempore;  tamen  unus  Cbristus  secundumunitatem 
persoDs.  In  ccelo  eral,  quando  in  terra  loquebatur. 
Sic  eral  (ilius  bominis  in  cobIo,  quomodo  Filius  Dei 
eratinterra;Filius  Deiinterra  insuscepta  carne,  filius 
bominis  ia  ccelo  in  unitate  personfe. 

5.  Quid  est  ergo  quod  adjungit,  Spiritus  est  qui  vi- 
vificatt  caronon  prodest quidquam  f  Dicamus  ei  (pati- 
toreaim  nos  non  contradicentes,  sed  nosse  cupienies) : 
0  Domine,  magister  bone,  quomodo  caro  non  prodest 
quidquam,  cum  tu  dixeris,  Nisi  quis  manducaverit  car- 
nem  meam^  ei  biberit  sanguinem  meum,  non  habebit  in 
se  viiam  ?  An  vita  non  prodest  quidquam  ?  et  propter 
quid  sumusquod  sumus^nisi ut  habeamus  vitam  aeter- 
nam,  quam  tua  carne  promittis?  quid  est  ergo,  non 
pTodest  quidquam  caro  f  Non  prodest  quidquam,  scd 
qoomodo  iiii  intellexerunt :  carnem  quippe  sic  intel- 
lexerontlquomodo  in  cadavere  diianiatur,  aut  in  ma- 
eellovenditur,  non  quomodospiritu  vegetatur.  Proin- 
de  sic  dictam  e8t,Caro  non  prodest  quidquam:  quomodo 
diclam  est,  Scientia  inftat,  Jam  ergo  debemus  odisso 
■oieotiam  ?  Absit.  Et  quid  est,  Scientia  inflat  ?  Sola, 
■ine  ebaritate  :  ideo  adjuoxit,  Ckarilas  vero  aedificat 
(I  Cor.  ▼111, 1).  Adde  ergo  scienliae  cbaritatem,  et  utilis 
erittcientia  ;  non  per  se,  sed  per  charitatem.  8ic 
etiam  nuac,  caro  non  prodesi  quidquamy  sed  sola  caro  : 
aeeedat  spiritas  ad  carnem,  quomodo  accedit  charitas 
ad  acienliam,  etprodestplurimum.  Nam  si  caro  nibii 
prodeaaet,  Verbum  caro  noa  Geret,  ut  inbabitaretin 
nobia.  Si  per  carnem  nobis  multuai  profuit  Christus, 
qnomodo  caro  nibii  prodest  ?  Sed  per  carnem  Spiri- 
toa  aliquid  pro  Balute  nostra  egit.  Caro  vas  fuit ;  quod 
habebat  attende,  non  quod  erat.  Apostoli  missi  sunt ; 
nomqoid  caro  ipsorum  nihil  nubis  profuii  ?  Si  caro 
Apostolorum  nobis  profuit,  caro  Domini  potuitnibii 
prodesse?  Unde  enim  ad  nos  sonus  vcrbi,  uisi  per  vo- 
cem carais? uade stilus,  unde  conscriptio?  Ista  omuia 
epera  carnis  eunt,  sed  agitante  spiritu  lanquam  orga- 


num  suum.  Spiritus.  erp;o  est  qui  vivificat,  caro  auiem 
non  prodest  quidquam :  sicut  iili  intellexerunt  carnem» 
non  sic  ego  do  ad  manducandum  carnem  mearo. 

6.  Proinde,  Yerba,  inquit,  qux  ego  locutus  sum  vo- 
bis,  spiritus  et  vita  est,  Diximus  enim^  fratres,  boc  Do- 
minum  commendasse  io  manducatione  carnissueeet 
potatione  saaguinissui,  utin  illo  maneamus^  et  ipse 
in  nobis.  Manemusautem  in  illo,  cum  sumus  membra 
ejus  :  manet  autem  ipse  in  nobis,  cum  sumus  tem- 
plum  ejus.  Ut  autem  simusmembra  ejus,  unilas  nos 
compaginat.  Ut  compaginet  unilus,  qucB  facit  nisi  cha- 
rilas  ?  Et  charitas  Dei  unde  ?  Apostolum  interroga  : 
Charitas,  inquit,  Dei  diHusa  est  in  cordibus  nostris  per 
SpirUum  sancium  qul  datus  esi  nobis  (Rom.  v,  5).  Ergo 
Spiritusest  qui  vivificat :  spiriiusenim  facit  viva  mem- 
bra.  Nec  viva  membra  spiritus  facit,  nisi  qus  incor- 
pore  quod  vegelat  ipse  spiritus,  inveuerit.  Nam  spi- 
ritus  quiest  in  te,  o  bomo,  quooonstas  ut  bomosis, 
numquid  vivificat  membrum  quod  separatum  invene- 
rit  a  carne  tua?  Spiritum  tuum  dico  animam  tuam  : 
anima  luanon  viviGcat  nisimembraque  suot  in  carne 
tua ;  unum  si  tollas,  Jam  oon  viviGcatur  ex  anima 
lua,  quia  unitati  corporie  tui  non  copulatur.  Haoc  di- 
cuntur  ut  amemus  unitatem,et  timeamus  separatio- 
nem.Nibilenimsic  debet  formidarecbristianus,  quam 
separari  a  corpore  Christi.  Si  enim  scparatur  a  cor- 
pore  Christi,  non  est  membrum  ejus ;  si  non  est  mem-* 
brum  ejus,  non  vegetatur  Spiritu  ejus  :  Quisquisau- 
tem,  inquit  Apostolus,  Spiritum  Christi  non  habei,  hie 
non  est  ejus  {Id.  viii,  9).  Spiritus  ergo  est  qui  vivificatt 
caro  aulem  non  prodest  quidquam,  Verba  qux  ego  lo^ 
cutus  sum  vobis,  spiritus  et  vita  sunt,  Quid  est,  sptritus 
etvitasuni? Spiritualiterintelligendasunt.  Intellexisti 
Bpiritualiler  ?  spiritus  eivita  sunt.  Inteliexisti  carnali- 
ier'^ ei\AmB\c'\\ldk spiritus et vitasunt,  scd  libi  non  sunt. 

7.  Sed  tunt  quidam,  inquit^  in  vobis  qui  non  crc^ 
dunt.  Nun  dixit,  Sunt  quidam  in  vobis  qui  noa  intei- 
ligunt ;  sad  causam  dixit,  quare  non  inteliigant.  Sunt 
enimquitiam  in  vobisquinoncredunt^ei  ideo  noaintelii- 
gunl,  quia  non  credunt.  Propheta  enim  dixit,  Nisicredi" 
deritis,  non  inteiligetis  (Isai.  vii,  9»  uc.  LXX).  Per  Gdem 
copulamur,  per  intellectum  viviGcamur.  Prius  herea- 
inus  per  Giiem,  ut  sit  quod  viviGcotur  per  intellectum. 
Nam  qui  aon  heret,  resistit ;  qui  resistil,  non  credit. 
Nam  qui  resistit,  quomodo  viviGcatur?  Adversariua 
estradio  lucis,quopenetrandusest  :no8  avertit  aciem» 
sed  claudit  mentem.  Su7i/ergo ^uie/am  quinon  creduni. 
Credant  et  aperiant,  aperiant  et  illuminabuntur.  Scie" 
bai  enim  ab  initio  Jesus  qui  essenicredenies,  et  quis  tra^ 
diturusesseteum.  Ibienimerat  et  Judas.  Nam  quidam 
scandalizali  sunt :  iile  aulem  mansit  ad  insidiandum, 
non  ad  intelligendum.  Etquia  ideo  maneerat,  non  de 
illo  tacuit  Dominus.  Noa  illum  expressit,  sed  uecsi- 
luit ;  ut  omaes  timerent,  quamvis  unus  periret.  Sed 
posteaquam  dixitet  distinxitcredentesa  non  creden- 
tibus,  expressit  causam  quare  non  credant :  Propterea 
dixivobis»  inquit,  quia  nemo  potesi  veniread  me^  nisi 
fuerit  ei  datum  a  Patre  meo.  Ergo  et  credere  dalur 
nobis  :  aonenim  nihil  est  credere.  Si  autem  magnum 


1610 


IN  JOANNIS  EVANQELIUM,  S.  AUGUSTINI 


3160 


aliqnid  esty  gaade  quiacredlidUti,  sednoli  extolli:  quid 
enim  habes  quod  non  accepisti  ([  Cor.  iv»  7)  ? 

8.  Ex  hoc  multi  discipulorum  ejus  abierunt  retro^  ei 
jam  non  cum  illo  ambulaverunt.  Abierunt  reiro,  sed  post 
Salanam,  non  post  Ghristum.  Nam  aiiquando  Domi- 
Dus  Ghristus  Petrura  appellavit  Satanam,  magis  quia 
Yolebat  prasoederd  Dominum  suum,  et  consiiium  dare 
ne  roerereiur  ille,  qui  venerat  ut  moreretur,  ne  nos 
in  «ternum  moreremur  ;  et  ait  illi  :  Bedi  post  me  Sa* 
tanas  ;  non  enim  sapis  qux  Dei  sunt,  sed  quse  hominis 
sunt  (Matth.  ivi,  23).  Non  illum  repulit  relro  ire  post 
Satanam,  et  appellavit  Satanam  ;  sed  fecit  post  se  ire, 
ut  aon  esset  Satanas  ambulando  posl  Dominum.  Istl 
antemsio  redierunt  retro,  quomodode  quibusdam  fe- 
minis  dicit  Apostolus  :  Quxdam  enim  eonversm  sunt 
reiro  postSatanam{l  Tim.  v,  15).  Uterius  cum  iilo  non 
ambuiaverunt.  Ecce  prncisi  a  corpore  vitam  perdi- 
derunt,  quia  forte  in  corpore  nec  fuerunl.  Inter  non 
credentes  et  ipsi  deputandi  sunt,  quamvis  disoipuli  di- 
cerenlur.  Abierunt  retro,  non  pauci,  sed  multi.  Hoc 
forte  faclum  est  ad  consolationem,  qooniam  aliquando 
contingit  ut  dicat  homo  verum,  et  quod  dicit,  non  ca- 
piatur,  atque  illi  qui  andiunt,  scandalizentur  etdisce- 
dant.  PoBnil  et  autem  homincm  dixisse  quod  verum 
est :  dicit  enim  apud  se  homo,  Non  debui  sic  dicere, 
non  hoc  dicere  debui.  Ecce  Domino  contigit ;  dixit, 
et  pordidit  multos,  remansit  ad  paucos.  Sed  non  tur« 
babatar  ipse,  quia  ab  initio  noverat  et  qui  credentes 
etfsent,  et  qui  non  credentes :  nos  si  nobis  contingat, 
perturbamur.  Solatium  in  Domino  inveniamud,  et  la- 
men  oaute  verba  dicamus. 

0  9.  Atque  iile  ad  paucos  qui  remanserant :  Dixi^ 
rgo  Jesus  duodecim;  id  est  iliis  duodecim  qui  reman- 
Bcrant  :  Numquid  et  vos^  inquit,  vultis  ire  f  Non  dis- 
cessit  nec  Judas.  Sed  qoare  manebal,  Domino  jam 
apparebat ;  nobis  postea  manifestatus  est.  Respondit 
Petrus  pro  omnibus,  unns  pro  muitis,  unitas  pro 
universis  :  Respondit  ergo  ei  Simon  Pelrus :  Domine, 
ad  quem  ibimus  ?  Repellis  nos  a  te,  da  nobis  alterum 
te.  Ad  quem  ibimus  T  Si  a  te  recedimus,  ad  quom  ibi- 
mus?  Yerba  vitx  seternss  habes.  Videte  quemadmodum 
Pelrus,  dante  Deo,  recreante  Spiritu  sancto,  intel- 
lexil.  Unde,  nisi  quia  credidit  ?  Verba  vitas  «ternx 
habes.  Vitam  enim  steroam  habes  in  ministratione 
corporis  et  sanguinis  tui.  Etnos  credidimus,  etcogno- 
vimus,  Non  cognovimus,  et  credidimus,  sed  credidi" 
mtix,  et  cognovimus.  Gredidimus  enim  ut  cognoscere- 
mus  :  nam  si  prius  cognosccre,  et  deinde  credcre 
vellemuB,  nec  cognoscere  nec  credere  valeremus- 
Quid  credidimus,  et  quid  cognovimus  ?  Quia  tu  es 
Christus  Filius  Dei  ;id  est,  quia  ipsa  vita  seterna  tu 
es,  et  non  das  in  carne  et  sanguine  tuo  nisi  quod  es. 

10.  Ait  ergo  Dominus  Jesus  :  Nonne  ego  vos  duo~ 
decim  elegi,  et  unus  ex  vobis  diabolus  est  ?  Ergo,  Vn'  ■ 
decim  elegi  diceret  :  ao  eligitur  et  diaboJus,  et  in 
electis  est  diabolus  ?  Eiecti  in  laude  solenl  dici  :  an  j 
electus  est  et  iste,  de  quo  nolente  et  nesciente  ma-  | 
gnum  aliquid  boni  fleret  ?  Hoc  est  proprium  Dei ;  con-  1 
trarium  iniquis.  Sicut  enim  iniqui  male  utuntur  bonis 


operibus  Dei ;  sic  contra  Deus  bene  utitur  malis  ope- 
ribus  hominuminiqoorum.Quambonumestmembra 
corporis  ila  esse,  quemadmodum  disponi  non  pos- 
Bunt  nisi  ab  artifice  Deo  1  Petulantia  tamen  quam 
male  utitur  oculis  ?  Fallaci  aquam  male utitur  lingua? 
Falsus  testisnonnelinguasuaet  animam  suam  priua 
trucidat,  et  alternm  laedere  se  perempto  conatur  ? 
Male  utitur  lingua,  nec  ideo  malum  est  lingua  :  opus 
Dei  est  lingua,  sed  bono  opere  Dei  male  utiiur  illa 
nequitia.  Quomodo  utunlur  pedibus  qui  currunt  ad 
Bcelera?  quomodo  utuntur  manibus  homicids?et 
iilis  adjacentibus  forinsecus  boniscreaturis  Deiquam 
male  utuntur  mali  ?  Aurojudicia  corrumpunt,  inno- 
centes  opprimunt.  Luce  ista  mali  male  utuntur :  male 
vivendo  enim  etiam  ipsam  lucem  qua  vident,  ad  mi- 
nisterium  sceleruin  suorum  usurpant.  lens  enim  ut 
faciat  aliquid  mali  malus,  iucero  sibi  vult  ne  otTendat, 
qui  jam  intus  o£fenditel  cecidit  :  quod  timet  in  cor- 
pore,  jam  incurril  inoorde.  Omnibus  ergo  bonis  Dei, 
ne  per  singula  currere  longum  sit,  male  utitur  ma- 
lus :  contra,    malis  hominum  malornm  bene  utitar 
bonus.  Et  quid  tam  bonumquam  unus  Dcus  ?  Qiian- 
doquidem  ipse  Dominus  dixit,  Ncmo  bonus  nisi  unus 
Deus  (Marc.  x,  18).  Quanto  ergo  ille  melior,  tanto 
melius  utituret  malis  nostris.  Quid  Judapejus?  Inter 
omnes  adhajrentes  Magistro,  inter  duodecim,  loculi 
iili  commissi  sunt,  et  dispensatio  pauperum  distri- 
buta  :  ingratus  tanto  benencio,  houori  tanto,  accepit 
pecuniam,  perdidit  justiiiam  :  tradidit  vitam  mor- 
tuus  ;  quem  ut  discipuius  secutus,  ut  inimicusperse- 
cutus  est.  Totum  hoc  malum  Juds ;  sed  malo  cjus 
beoe  usus  est  Dominus.  Tradi  se  pertulit  ut  redimeret 
nos.  Ecce  malum  Judae  in  bonum  conversumest.  Sa- 
tanas  quantoB  martyres  persecutus  est  ?  Si  Satanas 
persequendo  cessaret,  hodie  tam  gloriosam  coronam 
sancti  Laurentii  non  celebraremus.  Si  ergo   ipsius 
diaboli  malis  operibus  bene  uiitur  Deus  :  quod  facit 
malus^   male  utendo,  sibi  nocet ;  non  bonitati  Dei 
contradioit.  Artifex  iilo  utitur  ;  et  magnus  artifex, 
si  illo  uti  non  nosset,  neceum  esse  permitteret.  Brgo 
unus  exvobis  diabolus  est ,  ait,  cum  ego  vos  duodecim 
elegerim.  Potest  et  sic  inlell^gi  quod  ait,  duodecim 
elegi,  quia  sacratus  estnumerus.  Non  enim  quia  pe- 
riitinde  unus,  ideo  iliiusnumeri  bonordemptus  est: 
nam  in  locum  pereuntis,  alius  subrogatus  est  (Act.  i, 
26).  Mansit  numerus  consecratus,  numerus  duode- 
narius  ;  quia  per  universum  mundum,   hoc   esi  per 
quatuor  cardines  mundi,  Trinitatem  fuerant  annun- 
tiaturi.  Ideo  ter  qualerni  ^  Se  ergo  extermioavit  Ju- 
das,  non  duodenarium  numerum  vinlavit  :  ipse  de- 
seruit  prsceptorem,  nam  Deus  illi  apposuit  succes- 
sorem. 

11.  Hoc  totum  quod  Dominus  de  carne  et  de  aan- 
guine  suo  locutus  esl,  ct  quod  in  ejus  distributionis 
gratia  viiam  nobis  promisit  slernam,  et  quod  hinc 
yoluitintelligl  manducatores  et  potatores  carniB  et 
sanguinis  sui,  ut  in  illo  maneant  et  ipse  in  illis,  et 

i  Editi  bactenus,  Ideo  et  quatemi,  emendaolur  hic  ad 


'«3<  TRACTATUS  XXVIII.  OAPUT  VII. 

Iquod  noQ  intellexeruDtqui  non  crediderunt,  et  quod 
'  spiritualia  carnaliter  sapiendo  scandalizitti  sunt,  et 
quod  eis  scandalizatis  et  pereuntibu9,  consolationi 
Dominus  adfuit  <  discipuiis  qui  remanserant,  ad  quoa 
probandos  inlerrogavit,  Numquid  ei  vos  vuUis  ire?  ut 
responsio  permansionis  eorum  innotesceret  oobia  ; 
^  nam  iile  noverat  quia  manebant :  hoo  ergo  totum  ad 
hoc  nobis  valeat,  dilecliasimi,  ut  carnem  Gbrisli  et 
sanguinem  Ghriati  non  edamus  tantum  in  Sacra- 
mento,  quod  et  multi  maii  ;  sed  usque  ad  spiritua 
participationem  manducemus  et  bibamus,  ul  in  Do- 
mini  corpore  tanquam  membra  maneamus,  ut  ejut 
.spiritu  vegetemur,  et  non  scandalizemur,  etiam  si 
/multi  modo  nobiscum  manducanletbibunt  tempora- 
;  liter  Sacramenta,  qui  habebunl  in  fine  eterna  tor- 
/  raenta.   Modo  enim  corpus  Ghrisii  mixtum  est  lan- 
quam  in  area :  sed  novit  Dominus  qui  sunt  ejus  (II 
Titit.  II,  19).  Si  tu  nosti  quid  triluras,  quia  ibi  est 
lalens  massa,  nec  conbumit  trituraiio  i]uod  purgalura 
C8t  ventiiatio  ;  ccrti  sumus,  fratres,  quia  omnes  qui 
sumus  in  corpore  Domini,  ct  manemus  in  illo,  ul  et 
ipse  maneat  in  nobis,  in  hoc  saQcuio  necesse  habcmus 
usque  in  finem   inter  malos  vivere.  Non  inter  illos 
dicomalos,  quiblasphemanlGhristum:  rarienimjam 
iuveniunturquiiinf^uabiasphemant.sedmuitiquivita. 
Necesse  est  ergo  ut  inter  iilos  usque  in  Onem  vivamua. 
12.  Sed  quid  est  quod  ait,  Qui  manet  in  me^  el  ego 
inillo  (Joan.  vt,  57,  et  xv,  5)  ?  Quid,  nisi  quod  mar- 
tyres  audicbant,  Qui  perseveraverit  usque  in  finem,  hic 
salvus  erit  (Malth,  xxiv,  13)?  Quomodo  mansit  in  illo 
sanctus  Laurentius,  cujus  hodie  festa  celebramua  ? 
Mansit  usque  ad  tentationem,  mansit  usque  ad  ly- 
rannicam  interrogationem,  mansit  usque  ad  acerri- 
mmm  comminationem,  mansit  usque  ad  poremptio- 
nem  :  parum  esl,  usque  ad  immanem  excruciatiooem 
uiansit.  Non  enim  occisus  est  cito,  sed  cruciatus  est 
in  igne  :  diu  vivere  permissus  est ;  imo  non  diu  vi- 
vere  permissus  est,  eed  tarde  mori  compulsus  est.  In 
illa  ergo  longa  morte,  ic  iiiis  tormenlis,  quia  bene 
manducaverat  et  bene  biberat,  tanquam  illa  esca  sagi- 
nalus  et  illo  caiice  ebrius,  tormenta  non  sensit.  Ibi 
enim  erat  qui  dixit,  Spiritus  est  qui  vivi/icat.  Garo 
enim  ardcbat^  sed  spiritus  animam  vegetabat.  Non 
ceasit,  et  in  regnum    successit.  Dixeral  autem   ili 
Xyatus  martyr  sanctus,  cujus  diem  quinto  ab  hinc 
relro  die  celebravimus :  «  Noli  mcerere,  tiii.  »  Epi- 
scopus  cnim  erat  ilie,  iste  diaconus.  «  Noli  mocrcre, 
inqait  ;  sequeris  me  post  triduam.  a  Trlduum  autem 
dixit  medium  inter  diem  passionis  sancii  Xysii,  el 
diem  hodiernas  passionis  sancli  Laurenlii.  Triduum 
est  medium.  0  consolutio!   non  ait,  Noli  mcBrore, 
iili ;  desinet  pcrsecotio,  et  securus  eris :  scd,  Noli 
moerere  ;  quo  ego  prsecedo,  tu  sequoris  ;  nec  conse- 
cutios  tua  differtur :  Iriduum  medium  crit,  et  mecum 
eris.  Aocepit  oraculum,  vicit  diabolum,  pervenil  ad 
triumphum. 


4623 


*  Sic  Mie.  Editi  vero,  comolaiio  Domini  ad/uit. 


TRACTATUS  XXVIII 

Ab  eo  loco  Evangelii,  Et  post  hseo  ambulabat  Jesus  in 
Galilaeam  ;  usque  ad  id,  Nemo  tamen  palam  loque- 
batur  de  co,  propter  mctum  Judaeorum.  Cap.  vii, 
y.  1-13. 

1.  In   isto  Evangelii   capitulo,  fratres,  Dominus 
nosler  Jesus  (hristus  secundum  hominem  se  pluri- 
mum  commendavit  fidei  nostrs.  Etenim  sempcr  hoc 
agit  dictis  et  factis  euiS;  ut  Deus  credatur  et  homo  : 
Deus  qui  nos  fecit,  homo  qui  nos  qusesivit ;  Deus  cum 
Patre  semper,  borao  nobiscum  ex  tempore.  Non  enim 
quaereret  quem  fecerat,  nisi  (leret  ipse  quod  fecerat. 
Yerum  hoc  mementole,  el  de  cordibus  vestris  nolite 
dimittere,  sic  essc  Ghristuni   bominem  factum,   ul 
non  destiterit  Deus  esse.  ManensDcus  accepit  homi- 
nem,  qui  fecit  hominem.  Quando  ergo  latuit  ut  homo, 
non  polenliam  perdidisse  putandus  est,  sed  exem- 
plum  infirmitati  praebuisse.  Ille  enim  quando  voluit 
detentua  est,  quando  voluit  occisus  est.  Sed  quonium 
futura  erant  membra  ejus,  id  est  (Ideles  ejus,  qui 
non  habercnt  illam  potestatcm  quara  habebat  ipse 
Deus  noster;  quod  latebat,  quod  se  taoquam  ne  occi- 
deretur  occultubat,  hoc  indicabat  facturaesse  mem- 
bra  sua,  in  quibus  ulique  membris  suis  ipse  erat. 
Non  enim  Ghristus  in  capite  et  non  in  corpore,  sed 
Chrislustotos  io  capite  et  in  corpore.  Quodergo  mem- 
braejus,  ipse:  quodauiem  ipse,noncontinuomembra 
Gjus.  Nam  si  non  ipse  essent  membra  ejus,  non  dice- 
veiiSaulef   quid  me  persequeris  {Acl.  ix,  4?  Non 
enim  Saulus  ipsum,  sed  membra  ejus,  id  est  (Ideles 
ejus,  in  tcrra  persequebatur.  Noluit  tamen  dicere, 
sanctos  meos,  servos  meos ;  posiremo  honorabilius, 
fratres  meos  :  sed,  Me,  hoc  est  membra  mea,  quibus 
ego  sum  caput. 

2.  Uis  pradictis,  puto  nos  in  hoc  capitulo  quod 
modo  lectum  est,  non  esse  laboraluros :  saepe  enim 
signiGcatum  est  in  capite,quod  futurum  erat  in  cor- 
pore.  Post  hxCy  inquit,  ambulabat  Jesusin  GalUieam: 
non  enim  volebat  in  Judgeam  ambulare^  quia  quxrebant 
eum  Judxi  interficere.  Hoc  est  quod  dixi ;  inGrmitati 
nostree  priebebat  exemplum.  Non  ipseperdiderat  po- 
testatem,  sed  nostram  consolabatur  fragililalem.  Fu- 
turum  enim  erat,  ut  dixi,  ut  aliquis  fldelis  ejus  abs- 
conderet  so,  ne  a  perseculoribus  inveniretur  ;  etne 
illi  pro  crimine  objiceretur  latibulum,  pra^cessit  in 
capite  quod  in  membro  conflrmaretur.  Sic  cnim  di- 
clum  est,  Nolebat  ambulare  in  Judxam,  quia  quxrt^ 
bant  eum  Judasi  occidere :  quasi  non  posset  Gbristus  et 
ambulare  intcr  Judieos,  et  non  occidi  a  Juda^is.  Ilanc 
enim  potentiam,  quando  voluit,  demonstravit  ?  nam 
cum  eum  jam  passurum  tenere  vellent,  ait  illis,  Quem 
quxriiis  ?  llesponderunt :  Jesum.  Et  ille  :  Ego  sum  ; 
non  se  occultans,  sed  raanifestans.  Ad  eam  tnroen 
manifestationem  illi  non  substiterunt,  sed  redeuntes 
retro  ceciderunt  (Joan.  xviii,  4-6).  Et  tamen  quis  pali 
venerat,  surrexerunt,  tenuerunt,  ad  judicsm  adduxe- 
runt,  ct  occiderunt.  Sed  quid  fecerunt  ?  Quod  ait 
quocdam  Scriplura,   Terra  tradiia  est  in  manus  impii 


1623 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM,  S.  AU6USTINI 


1624 


{Job  IX,  24)  :  caro  dala  est  Id  potestatem  Judsis.  Et 
hoc  propterea,  ut  quasi  sacculus  conscinderetur,  un- 
de  noatrum  pretium  mauaret. 

3.  Erat  aulem  in  proximo  dies  fesius  Judxorum 
Scenopegia.  Quid  sil  Bcenopegia,  Scripturas  qui  le- 
gerunt,  noverunt.  Faciebant  die  festo  tabernacula, 
ad  simtlitudinem  tabernaculorum  in  quibus  babitave- 
rant  cum  ex  iEgypto  educti  peregrinarentur  in  eremo. 
Iste  erat  dies  lestus,  magna  solemnitas.  Gelebrabant 
hoo  Judsei,  velut  reminisceutes  beneQcia  Domini^qui 
occisuri  erant  Dominum.  Hoc  ergo  die  festo  (quia 
plures  erant  dies  festi ;  sic  enim  apellabatur  apud 
Judffios  dies  festus,  ut  non  esset  dies  unus,  sed  plu- 
res)  locuti  sunt  fraires  ejus  ad  Dominum  Gbristum. 
Fralres  eju$  sic  accipite,  sicut  nostis  :  non  enim  no- 
vum  est  quod  auditis.  Gonsanguinei  virginis  Marie, 
fratres  Domini  dicebanlur.  Erat  enim  consuetudinia 
Scriplurarum,  appellare  fratres  quoslibet  consangui- 
neos  et  cognationis  propinquos,  et  extra  usum  no- 
strum,  non  quo  more  nos  loquimur.  Nam  quis  dicat 
fratres  avunculum  etfiliumaororisfScripturatamen 
etiam  hujusmodi  cognationes  fratres  appeliat.  Nam 
Abraham  et  Lot  fratres  sunt  dicti,  cum  esset  Abraham 
patruus  Lot  (G^r2.zi,27, 34,xiii,  8,  e^xiv,  14):  etLaban 
et  Jacob  fratres  sunt  dicti,  cum  essct  Laban  avuncu- 
lus  Jacob  (Id,  xxviii,  2,  et  xxix,  10,  15).  Gum  ergo 
auditis  fratres  Domini,  Mari»  cogitate  consanguini- 
tatem,  oon  iterum  parientis  ullam  propaginem.  Sicut 
enim  in  sepulcro  ubipositum  estcorpusDomini,nec 
antea  nec  poslea  mortuus  jacuil;  sic  uterus  Mariae 
nec  antea  nec  postea  quidquam  mortale  concepit. 

A.  Diximus  fratres  qui  fuerint  ;  audiamus  quid 
dixerint.  Transi  hinc,  et  vade  in  Judasam,  ut  et  disci^ 
puli  tui  videant  opera  tua,  qux  tu  facis,  Opera  Do- 
mini  discipuios  non  latebant,  sed  istos  latebant.  Isti 
enim  fralres,  id  est  consanguinei,  Ghristum  consan- 
guineum  habcre  potucrunt,  credere  autem  in  eum  ipsa 
propinquitate  fastidierunt.  Diclum  esl  in  Evangelio : 
non  enim  hoo  nos  audcmus  opinari,  modo  audistis. 
Addunt,  et  monent :  yemo  enim  in  occulio  quid  facil, 
et  quddrit  ipse  in  palam  esse  :  si  hxc  facis,  manifesta 
teipsum  tnundo.  Et  conlinuo  :  Ncque  enim  fratres  ejus 
eredebant  ineum.  Quare  ineum  noncredebant?Quia 
humxnam  gloriam  requirebant.  Nani  et  quod  eum 
videntur  monerc  fratres,  glori®  ipsius  consulunt  : 
Facis  mirabilia,  innolesce:  id  est,  appare  omnibus,  ut 
lauduri  possis  ab  omnibus.  Loquebatur  caro  carni : 
sed  caro  sine  Deo,  carni  cura  Deo.  Loquebatur  enim 
prudentia  carnis  Verbo  quod  caro  factum  est  ethabi- 
tavil  in  nobis  (Joan.  i,  14). 

4.  Quid  ad  haec,  Dominus  '^DicitergoeisJesus:Tempns 
tneumnondum  venii.iempusautem  vestrumsemperestpa- 
ratum.  Quidesl  hoc?Nondum  venerattempusGhrisli? 
Quare  ergo  Ghristus  veuerat,  si  tempus  ejus  nondum 
venerat  ?  Nonne audivimus  Aposlolum  dicentem,  Cum 
autem  venit  pienitudo  temporis,  misit  Deus  Filium  suum 
(Galal.  IV,  4)  ?  Si  ergo  in  pleniludine  temporis  missus 
esl ;  quando  debuit  missus est,  quando  oportuit  venit : 
quid  csl,  Tempus  meum  nondum  venit  y  Inlclligile, 


fralrcs,  quo  animo  illi  loquebantur,  qui  qnasi  fratrem 
suum  monere  videbantur.  Dabant  ei  consilium  conse- 
quendffi  gloriae,  veluti  Bseculariter  et  terreno  afTectu 
monentes,  ne  esset  ignobilis  et  latitaret :  quod  ergo 
ait  Dominus,  Tempus  meum  nondum  venit,  illis  rc- 
spondit  qui  ei  consilium  de  gloria  dabant,  Tempus 
gloris  mefls  nondum  venit.  Videte  quam  profundum 
Bit  :  de  gloria  illi  admonebant,  sed  ille  voiuit  altitu- 
dinem  bumilitatepraecedere,elad  ipsamcelsitudinem 
per  bumilitatem  viam  sternere.  Nam  etilli  discipuli 
utique  gloriam  requirebant,  qui  volebanl  seuere  unua 
ad  dexteram  ejus,  et  alter  ad  sinistram:  attendebant 
quo,etnonvidebantqua;  Dominuseos,utordinateve- 
nirenl  ad  patriam,  revocavit  ad  viam.  Excelsa  est 
enim  patria,  humilis  via.  Patria  est  vita  Ghrisli,  via 
esl  mors  Ghristi :  patria  est  mansio  Cbristi,  via  est 
passioGhristi.  Quirecusatviam,  quidquieritpatriam? 
Denique  et  illis  hoc  respondit,  qusrentibus  altilu- 
dinem  :  Potestis  bibere  calicem  quemego  bibiturussum 
(Matth.  XX,  21,  22)?  Ecce  qua  venitur  ad  cclsitudi- 
nem  quam  desideratis.  Galicem  quippe  commemora- 
bat  humilitatia  atque  passionis. 

6.  Ergo  et  hic,  Tempus  meum  nondum  venit ;  tem- 
pus  autem  vestrum,  id  est,  mundi  gloria,  semper  eti 
paratum.  IIoc  est  tempus  de  quo  in  prophetia  ^  lo- 
quitur  Ghrislus,  id  est,  corpus  Ghristi :  Cum  accepero 
iempus,  ego  justiiias  judicabo  (Psai.  lxxiv,  3).  Modo 
enim  non  esttempus  judicandi,8ed  iniquostolerandi. 
Ferat  igitur  modo  corpus  Christi,  et  toleret  iniquita- 
tem  male  viventium.  Habeat  tamen  justitiam  modo, 
antequam  habeat  Judicium  :  pcr  justitiam  enim  per- 
veniet  ad  judicium.  Tolerantibus  quippe  membris 
iniquitatem  saBculi  hujus  quid  Scriptura  sancta  dicit 
in  Psalino  ?  Non  repeiiet  Dominus  plebem  suam.  Labo- 
rat  quippe  plebs  ejus  inter  icdignos,  inter  iniquos, 
interblasphemante9,intermurmurante8,detrahente8, 
insectantes,  et  si  liceat,  perimentes.  Laborat  quidem  ; 
sed  non  repeiiet  Dominus  ptebem  suam,  et  hxre- 
dilatem  suam  non  derelinquet,  quoadusque  justitia  con- 
verlatur  in  judicium  *  {Psai.  xciii,  14,  15).  Quoad- 
usque  justilia  qu®  modo  est  in  sanctis  ejus,  converta- 
tur  in  judicium  ;  cum  implebitur  quod  eis  dictum  est, 
Sedebitis  super  duodecim  sedes,  judicantes  duodecim 
tribus  Israel  (Matth.  xix,  28).  Habebat  Justiliam 
Apostolus,  sed  nondum  illud  judicium  de  quo  dicit, 
Nescitis  quoniam  angeios  judicabimus  (I  Cor.  vi,  3;  ?  Sit 
ergo  modo  tempus  juste  vivendi,  postea  erit  tempus 
eos  qui  male  vixerint,  judicandi.  Quoadusque  jusiitia^ 
inquit,  convertatur  in  judicium.  Hoc  erit  tempus  ju- 
dicii^  de  quo  Dominus  inodo  dixil,  Tempus  meum  non- 
dum  venit.  Erit  enim  tempus  gloriae,  ul  qui  venit 
inhumilitate,  venial  in  altitudinc.  Qui  venit  judican- 
dus,  veniet  judicaturus  :  qui  venit  occidi  a  mortuis, 
vcniet  judicaro  de  vivis  et  inortuis.  Deus,  inquil  Psal- 
mus,  manifestus  veniet,  Deusnosteret  fion  siiebit  (Psal. 
xux,  3).  Quid  est,  manifestus  veniet  ?  Quia  venit  oc- 
cullus.  Tunc  nonsilebit:  nam  quando  venitoccultus 

1  Plerique  Mss.,  deguo  inprophetaloquiiur, 
"^  Msft.,  hoc  loco  et  paulo  inferius,  ad  JHdicium. 


i 


16i5 


TRACTATUS  XXVIII.  CAPUT  VII. 


1626 


Bicut  ovis  ad  immolaDdam  ductus  esl,  et  sicutagnus 
coram  tondente  se  non  aperoit  os  suuni  (Isai.  liii, 
7).  Vcniet  et  non  silebit.  Tacui,  inquit,  numquid 
semper  taceho  (Id.  xui,  14,  sec.  LXX)  ? 

7.  Modoautem  quid  necessariumesteisqui  habent 
justitiam  P  Quod  in  iiio  ipso  psaimo  legttur,  Quoad- 
usquejudicia  converta  tur  in  judicium;  et  qui  haben  t  eam^ 
omnes  recti  corde.  Quaeritis  fortasse  qui  suot  recti 
corde !  lilos  invenimui  in  Scriptura  rectos  corde, 
qui  mala  seculi  tolerant,  et  non  accusant  Deum. 
Videte,  fratrcB ;  rara  avis  estista  quam  loquor  *.  Ne- 
scio  qoo  enim  modo  quando  evenit  homini  aliquid 
mali,  Deum  currit  acousare,  qui  debcret  se.  Quando 
boni  aliquid  agis,  te  laudas :  quando  mali  aliquid  pa- 
teris,  Deum  accusas.  IIoc  est  ergo  cor  tortum,  non 
rectam.  Ab  ista  dislortione  etprafitate  si  corrigaris, 
convertetur  in  contrariuro  quod  faciebas.  Anlea  enim 
quid  faciebas?  Laudabas  te  in  bonis  Dei,  accusabas 
Deam  in  malis  luis :  converso  corde  et  dirccto,  lau- 
dabis  Deam  in  bonis  suis,  accusabis  te  in  malis  tuis. 
Isti  sant  recti  corde.  Deniqueille  nondum  recto  corde, 
coi  displicebat  felicitas  malorum  et  labor  bonorum, 
ait  correctus  :  Quam  bonus  Deus  Urael  reetis  corde! 
Uei  autem^  quando  non  eram  recto  corde,  pene  com" 
moti  sunl  pedes^  paulo  minus  effusi  sunt  gressus  mei. 
Quare?  Quia  %elavi  in  peccatoribus,  pacem  peccatorum 
intuens  {Psal.  lxxii,  1-3).  Vidi,  inquit,  maios  felices, 
et  dieplicuit  mihi  Deus  :  hoc  enim  folebam,  ut  non 
permitteret  Deos  malos  esse  felices.  Intelligat  homo  : 
nnnquam  hoo  permittit  Deus;  sed  ideo  malus  felix 
putatur,  qaia  quid  sit  felicitas  ignoratur.  Simus  ergo 
recti  corde  :  tempus  glorisQ  nostras  nondum  venit. 
Dicatur  amatoribushujus  sseculi,  quales  eranl  fratres 
Domini,  Tempus  vestrum  semper  est  paratum;  lempus 
nostrum  nondum  venit.  Audeamusenim  hocdicere  et 
nos.  Et  quoniam  corpus  Domini  nostri  Jesu  Christi 
sumus,  quoniam  roembraejussumus,  quoniam  caput 
nostrum  gratanter  agnoscimus,  dicamus  prorsus ; 
quoniam  propler  nos  et  ipso  boc  dignatus  eat  dicere. 
Qaando  nobis  insuhanlamatores  hujus  secuii,  dica- 
mus  eis,  Tempus  vestrum  semper  est  paratum  ;  tempus 
nostrum  nondum  venit.  Nobis  enim  dixit  Apostolus, 
Mortui  enim  estis,  et  vita  vestra  abscondita  est  cum 
Christo  in  Deo.  Quando  veniet  tempus  nostrum  ?  Cum 
Christus,  inquit,  apparuerit  vita  vestrat  tunc  et  vos  ap- 
parebitiscum  ipso  in  gloria  (Coloss.  iii,  3,  4). 

8.  Quid  deinde  addit?  iSon  potest  mundus  odisse 
vos,  Quid  est  hoc,  nisi,  Non  potcst  mundusodisse 
amatores  suos,  faIsostete8?Bona  enim  dicitis  qus 
mala  sunt,  et  maia  qus  bona  sunt.  Me  autem  odit, 
quia  ego  testimonium  perhibeo  de  iltOj  quia  opera 
ejui  mata  sunt.  Vos  ascendile  ad  diem  /cstum  hunc. 
Ouid  est  hunc?  Ubi  gioriam  bumanam  quaeritis.  Quid 
est  hunn  ?  Ubi  extendere  vultis  carnalia  gaudia,  non 
«lerna  cogitare.  Ego  non  ascendo  ad  diem  festum 
hunc,  quia  meum  tempus  nondum  impletum  est.  Indie 
festo  boc  glorism  voshumanam  quseritis ;  meum  vero 

«  Er.  Logd.  Ven.   aicj  faabeol  hunc  locum  :  Rara  causa 
e$i  ista  quam  ioquor.    II. 


empus,  id  esi  gloria  mee,  nondum  venil.  Ipse  erit 
diesfestus  meus,nondiebus  istis  prscurrens  et  trans- 
iensjsed  permanens  in  ffiternum  :  ipsaerit  festivitas, 
gaudium  sino  Qnc,  aslernilas  sine  babe,  screnitas  sine 
nube.  Hsec  cum  dixisset,  ipse  mansitin  GalilcBa.  Ut 
aiitem  ascenderunt  fratres  ejus,  tunc  etipse  ascendit  ad 
diem  festum  ;  non  manifeste,  sed  quanin  occulto.  Ideo 
non  ad  diem  festumhunc,  quia  non  gloriari  tomporali- 
ter,  sed  aliquid  docere  salubriter,corrigerehomine8, 
dc  die  festo  ffiterno  admonere,  amorom  ab  hoc  &»• 
ci.lo  avertcro,  et  in  Deum  convertere  cupiebat.  Quid 
est  autem,  quasi  latenter  ascendit  ad  diem  festum  ?  Non 
vacat  et  hoc  Domini  K  Videlur  mihi,  fratrcs,  ctiam 
hino,  quod  quasi  latenter  ascendit,  aliquid  signiflcare 
voluisse  :  nam  consequentia  docebunt  sic  eum  ascen-* 
disse  mediato  die  festo,  id  est  mediatis  illis  diebus» 
ut  etiam  palam  docerel.  Sed  quati  latenter  dixit,  ne  se 
ostenderet  hominibus.Nuu  vacat  quod  latenter  ascen- 
dit  Christus  ad  diem  festum,  (juia  ipse  latebat  in  illo 
die  feslo.  Adhuc  eiiam  cgo  quod  dixi,  in  latibuloest, 
Manifestetur  ergo,  tollatur  velum^  ct  appareat  quod 
erat  secretum. 

9.  Omnia  qu»  dicta  sunt  antiquo  populo  Israel  in 
multiplici  scriptura  sanciffi  Legis,  qu»  agerent  sive  in 
sacrificiis,  sive  in  sacerdotiis^  sive  in  diebus  feslis,  et 
omnino  in  quibuslibet  rebus  quibus  Deum  colebant, 
quscumque  illis  dicta  etprfficepta  sunt,  umbre  fue- 
runt  futurorum.  Quorum  futurorum  ?  Quffiimplentur 
in  Ghristo.  Uodc  dicit  Aposlolus,  Quotquot  enim  prO' 
missiones  Dei,  in  illo  etiam  (II  Cor.  i,  20) :  id  est, 
in  illo  impletffi  sunt.  Deinde  dicit  alio  loco  :  Omnia 
tft  hgura  contingebant  illis  ;  scripta  sunt  autem  propter 
tios,  t»  quos  finis  szculorum  obvetiit  (  I  Cor.  x,  11  ]. 
Dixit  p.t  alibi  :  Finis  enim  Legis  Christus  est  {Rom. , 
X,  4).  Item  alio  loco  :  Nemo  vos  judicet  in  cibo,  aut 
in  potUf  aul  in  partediei  festi,  aut  neomenihe,  aut  sab- 
batorumjquod  est  umhra  futurorum  (Coloss.  ii,  16, 17). 
Si  ergo  omnia  illa  umbrs  fuerunt  futurorumel  Sce- 
nopepia  umbra  erat  futurorum.Hic  ergo  dies  feslue, 
quapramus  cujus  futuri  umbra  erat.Exposui  quid  erat 
Scenopegia  :  celebratio  erat  tabcrnaculorum,  pro- 
ptereaquia  populus  dc^gypto  liberatus  tendens  per 
desertum  ad  lerram  promissionis,  in  tabernaculis  ba- 
bitavit.  Quid  sil  animadverlamus,et  nos  erimus  ;  nos, 
inquam,  qui  membra  Christi  sumus,  si  sumus  ^ :  illo 
autem  dignante  sumus,  non  nobis  promercnlibus. 
Attendamus  crgo  nos,  fratres  :  educti  suinus  de 
iCgypto,  ubi  diabolo  tanquain  Pharaoni  serviebamus  : 
ubi  lutea  opera  in  terrenis  desideriis  agebamup,  et  in 
eis  muItumlaborabamus.EtenimnobisChristusquasi 
lateres  facientibus  clamavit :  Veniteadme  ,  omnesqui 
taboratis  et  onerati  estis  (  Matth.  xi,  28  ).  Ilinc  educti 
per  Baptismum  tanquam  per  marcRubrum.  ideo  ru- 
brum,  quia  Cbrisli  sanguine  consecratum,  mortuis 
omnibus  inimicis  nostris  qui  nos  insectabanlur,  id 

<  Er.  et  Lugd.  ferunt,  non  vacat  et  hoo  ab  intellectu. 
Videtur.elc.    M. 

2  Sic  Er.,  in  illo  est.    M. 

3  Er.  Lugd.  Yen.  ila  legunt,  qui  membra  Christi  sumus. 
Si  sumus,  itlo  autem.    M. 


wmmmmmmmmmmi 


1637 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM,  S.  AU6USTIN1 


i638 


est,  deletis  omnibus  peccatis  nostris,  transjecti  &u- 
muB.  Modo  ergo  antequam  ad  patriam  promissionis, 
id  est,  aiternum  regnum  yeniamus,  in  deserto  in  ta- 
bernacuiissumus.  Qui  ista  agnoscunt,  in  tabernacu- 
lis  sunt  :  fulurum  enim  erat  ut  quidam  hoc  agno- 
scerent.  Ille  enim  esl  in  tabernaculis,  qui  se  esse  in 
mundo  intelligit  peregrinum.  Ille  se  intelligit  peregri- 
nantem,  qui  sevidetpatriaBsuspirantem.  Gum  autem 
corpus  Cbrisli  est  in  labernaculis,  Gbristus  est  in  ta- 
bemaculis.  Sed  tunc  non  evidenter,  scd  lalentor. 
Adbuc  enim  umbralucem  obscurabat :  veniente  iuce, 
umbra  remota  est.  Gbristus  eral  in  occulto,  in  Sce- 
nopegia  Gbrislus  erat,  sed  latens  Christus.  Modojam 
cum  manifestata  sunlisla,  agnoscimus  nos  iter  agere 
in  eremo  :  si  enim  agnoscamus,  in  eremo  sumus. 
X}ui(i  esl  in  eremo  ?  In  deserto.  Quare  in  deserlo  ? 
Quia  in  isto  mundo,  ubi  sititur  in  via  inaquosa.  Sed 
sitiamus,  ut  saturemur.  Beati  euim  qui  esuriunt  et  si- 
tiuntjustitiam,quoniamipsisaturabuntur(iVn//^.  v,6). 
Etsitis  noslra  de  petra  impletur  ineremo  :  Pelra  enim 
erat  Chriitus^  et  virga  percussa  esl,  ut  aqua  manarot. 
Ut  autem  manaret,bis  percussa  est  ( I  Cor,  x,  4 ;  iVum. 
XX,  11),  quia  duo  ligna  sunt  crucis.  Omnia  ergo  baec 
qu8eflebantinngura,a:anife8lanturinnobis.Etnonva- 
cal  quod  de  Domino  dictum  est,  Ascendit  ad  diem 
feUum^non  manifeste^sedtanquamin  occulto,  Figura- 
lum  enim  erat  ipsum  in  occulto,  quia  in  ipsodiefesto 
Gbrislus  lalebat ;  quia  ipse  dies  fe8tus,Gbristi  mem- 
bra  peregrinaturasigniflcabal. 

10.  Judxi  ergo  quxrebant  eum  in  die  festo  ;  ante- 
quam  ascenderet.  Priorca  enim  fratres  asceoderunt, 
et  non  tunc  ascendilille,  quando  illi  putabant  etvo- 
iebant :  ut  etiam  hoc  impleretur  quod  ait,  Non  ad 
hunc,  id  cst,  ad  quem  vos  fultis^  primum  vel  secun- 
dum  diem.  AscendiL  autem  postea,  ut  Evangelium 
loquitur,  medialo  diefesto;  idjest,  cum  jamiliius  diei 
festi  totdies  praeteriissent  quod  remansissent.  Ipsam 
enim  fedtivitatem,  quantum  intelligendum  est,  diebus 
pluribus  cclebrabant. 

11.  DicebafU  ergo :  Ubiest  ille?  Et  fnurmur  multum 
de  eo  erat  in  iurba.  Unde  murmur?  De  contentions. 
Qu83  fuil  contentio  ?  Quidam  enim  dicebant,  Quia  bonut 
estf  alii  autem,  Non,  sed  seducit  turbas,  De  omnibus 
servis  ejus  inteliigendum  :  boc  dicitur  modo.  Quicum- 
queenim  eminuoritin  aliqua  gratia  spirituali,  profeclo 
alii  dicunt  ',  Bonus  est ;  alii,  Son,  sed  seducit  turbas, 
Unde  hoc  ?  Quia  vita  nostra  abscondita  est  cum  Christo 
in  Deo  {Coloss.  iii,  3).  Ideo  licet  dicere  hominibus  per 
hiemem,  Mortua  est  ista  arbor,  verbi  gratia,  arbor 
fici,  arbor  piri,  et  hujusmodi  pomorum,  similiscst 
arids  ;  ct  quamdiu  hiems  est,  non  [apparet.  ^Eslas 
probac,judicium  probat.^Estas  nostra,rev6latio  Ghri- 
sti  est :  Deiis  manifestus  venitt,  Deusnoster  el  non  silc'- 
bit  {PsaL  xLix,  3) ;  ignis  ante  eum  prseibit :  isto  ignis 
inflammabit  inimicos  ejus  (  Psal,  xcvi,  3 ) ;  aridas 
arbores  ignis  comprebendet.  Tunc  eoim  aridaaappa- 
robunt,  quando  eis  dicelur,  Esurivi^et  non  dedistis 

*  Juxta  Er.  Ludg.  Ven.  legendum  est,  in  aliqua  graiia 
Spirituali  frofcctu,  alii  dicunt.     M. 


mihi  manducare  :  in  alia  vero  parte,  hoo  est  in  dex- 
tera,  apparebit  fecunditas  fructum,  dignitasque  fo- 
lioram  ;  viriditas,  SBternitas  erit.  Illis  ergo  tanquam 
aridis  dicetur,  Ite  in  ignem  Kternum  (Matth.  zxv, 
42-4i).  Ecce  mm,  inquit,  securis  ad  radicem  arborum 
posita  est.  Omnis  ergo  arbor  quxnon  facit  fructumbO' 
wum,  excidetur,  et  in  ignem  mittetur  {Id,  iii,  10).  Di- 
cant  ergo  de  te,  proficis  in  Christo,  dicant  homines, 
Seducit  turbas,  De  ipso,  de  toto  corpore  Ghristi  hoo 
diciiur.  Gogita  corpus  Ghristi  adhuc  in  mundo,  cogita 
corpus  Ghristi  adhuc  in  area;  vide  quemadmodum 
blasphemetur  a  palea.  Simul  quidem  triturantur ;  sed 
paIe8BConteruntur,frumenta  purgantur.Quod  diclum 
estergo  de  Domino,  valet  ad  cousolationem,  dequo- 
cumque  hocdictum  fueril  christiano. 

12.  Nemo  tamtn  palam  loquebatur  de  ilh,  propter 
metum  Judaeorum,  8ed  qui  non  loquebantur  de  illo 
propter  metum  Judeeorum?  Utique  qui  dicebant, 
Bonus  est  :  non  qui  dicebant,  Scducit  turbas.  Qui  dice- 
bant,  Seducit  turbas,  sonitus  eorum  audiebatur  tan- 
quam  aridorum  foliorum.  Seducit  turbas,  clarius  so- 
nabant ; Bonus  ^sl,preB8iu8  susurrabant.  Modo  autem, 
fratres,  qujmvis  nondum  venerit  illa  gloria  Christi, 
quflB  no8  SBternos  faclura  est ;  modo  tamen  ila  crescit 
Ecclesia  eius,  ita  eam  dignatus  est  per  ouncta  diffun- 
dere,ut  jam  susurretur,  S^ucif  turbas;  et  clarias  per- 
sonet,  Bonusest, 

TRAGTATUS  XXIX. 
In  illud  Evangelii,  Jam  autem  die  testo  mediante, 

ascendit  Jesus  in  templum  ;  usque  adid,^Qu[  miait 

illum,hic  verax  est,  et  injustitia  in  illo  non  est. 

Cap,  VII,  t.  14-18. 

1.  Quod  sequilur  de  Evangelioethodielectumest^ 
consoquenter  et  nos  videamus  ;  et  quod  Dominus  do- 
naveril,  hinc  dicamus.  Heslerno  die  huo  usque  le- 
ctum  erat,  quia  licet  non  vidissent  Dominam  Jesum 
in  templo  per  diem  festum,  loqoebantur  tamen  de 
illo  :  Et  alii  dicebant,  Bonus  est ;  alii  autem,  Non, 
sed  seducit  turbas  (Joan.  vii,  12).  Dictum  enim  hoc 
est  ad  eorum  solatium,  qui  postea  pr«dicantes  ver- 
bum  Dei,  futuri  erant  ut  seductores  et  veraces  (II  Cor, 
VI,  8).  Si  eoim  seducere  decipere  est ;  nec  Ghristus 
seductor,  nec  Apostoli  ejus ;  necquisquam  seductor 
debet  esse  christianus  :  si  autem  seduoere,  aliunde 
aliquem  ad  >liud  persuadendo  ducere  est,  queren- 
dum  esl  unde  ct  quo  :  si  a  malo  ad  bonum,  bonus 
seductor  cst ;  si  a  bono  ad  malum,  malus,  seductor 
esl.  In  hanc  ergo  partcm  qua  seducuntur  homines  de 
malo  ad  bonum,  uiinam  omnesseductoresctvocemur 

et  simus  I 

2.  Ascendit  ergo  posteaDominus  addiem  festum  ,m^- 
diante  die  festo,  et  docebat,  Et  mirabantur  Judaei  di" 
centes  :  Quomodo  hic  litteras  scit,  cum  non  didirerit  f 
llle  qui  latebat,  dooebal  ;  et  palam  loquebatur,  et 
non  tcnebatur.  Illud  eniro  ut  lateret,  erat  causa 
expiiipli,  hoo  potestatis.  Sed  cura  doceret,  miraban- 
tur  Judsi.  Omnes  quidem,  quantum  arbitror,  mira- 
bantur;  eed  non  omnes  convertebantur.  Bt  unde 
admiratio?Quia  multi  novcrant  ubi  nata8,quemad- 


1629 


TRAGTATUS  XXIX.  CAPUT  Vlf. 


1630 


modum  fuerit  educatus ;  nunquam  eum  videraot  lit- 
teras  disr.entem,  audiebant  autem  de  Lege  disputan- 
tcm,  Legis  testimonia  proferentem,  qu«  nemo  poaset 
proferre  nisi  iegisset,  nemo  legere  nisi  litteraa  didi- 
cisset:  el  ideo  mirabantur.  Eorum  autera  admiratio 
Magistro  facta  est  insinuande  altius  veritalis  occasio. 
Exeorum  quippe  admiratione  et  verbis,  dixit  Domi- 
nu8  profundnm  aiiquid,  et  diligentius  inspici  et  dis* 
cuti  dignum.  Propter  quod  intentam  facioGharitatem 
vestram,  non  solum  ad  aodiendum  pro  vobis,  sed 
etiam  ad  orandum  pro  nobis. 

3.  Quid  ergo  Doniinus  respondit  eis  admirantibus 
quomodo  sciret  litteras  quas  non  didicerat?  Mea, 
in(\Q\tt  fhclrinanon  est  mea,  sedejusqui  mititme,  H«o 
est  profunditas  prima  :  videtur  enitii  paucis  verbis 
quRsi  contraria  loculus.  Non  enim  ait,  Ista  doctrina 
Don  est  mea ;  sed,  Mea  doctrina  non  est  mea.  Si  non 
tua,  qoomodo  tua?  Si  tua,  quomodo  non  tua  ?  Tu 
enim  dicie  utrumque  :  et^mea  doctrina;  et,  non  mea. 
Nam  si  dixisset,  Ista  doclrina  non  estmea,nullacsset 
qusstio.  Nunc  vero,  fratres,  primilus  intendite  quse. 
stionem,  el  sic  odrine  exspeotate  soiutionem.  Nam 
qui  non  videt  quflsstionem  qu«  proponilur,  quomodo 
inteiligitquod  exponitur?  Hocestergoin  quaestione, 
quod  ait,  mea  non  m^a ;  hocvideturessecontrarium, 
quomodo  mea,  quomodo  non  mea,  Si  ergo  intueamur 
diiigcnter  quod  ipse  in  exordiodicit  sanctus  Evange- 
lista,  /r»  principio  erai  Verbum,  et  Verbum  erat  apud 
Deum,  et  Deus  erat  verbum  (Joan,  i,  1) ;  inde  pendet 
bojuE  solutio  qusstionis.  Qus  est  ergo  doctrina  Pa- 
tris,  nisi  Verbum  Patris?Ipse  ergoCbrislusdoctrina 
Patris,  si  Verbum  Patris.  Sed  quia  Verbum  non  po- 
tcst  esse  nulius,  sed  alio^jus  :  et  suam  doctrinam 
dixit,  seipsum  ;  etnonsuam,quia  Patris  cst  Verbum. 
Quid  enim  tara  tuum  quam  tu  ?  et  quid  tam  non  tuum 
quam  tu,8i  alicujusest  quod  es  ? 

4.  Verbum  ergo  et  Deus  est,  et  doctriu®  stabilis 
Verbum  est,  non  sonabilis  per  syliabas  et  volatilis, 
sed  manentiscum  Patre,  ad  quam  *  convertamur  ma- 
nentem,  sonis  transeuntibus  admonili.  Nonenim  nos 
ita  admonei  quodtransit,  ut  ad  transitoria  vocet.  Ad- 
monemur  ut  diligamus  Deum.  Totum  hocquoJ  dixit, 
ayllab»  fuerunt ;  percussumaerem  verberaverunl,  ut 
ad  aensum  '  vestrarum  aurium  pervenirent,  sonando 
transierunt:nontamenilludquod  vosadmonui,  Irans- 
iredebet ;  quia  ille  quem  vos  diligere  admonui,  non 
transit ;  et  cum  transeuntibussyllabisadmoniti,  con- 
versi  ad  eum  fueritis,  nec  vos  transibitis,  sed  cum 
manente  manebitis.  Hoc  estergoin  doclrina  magnum, 
allum  et  ffiternum  quod  manet ;  quod  vocant^omnia 
quas  temporaliter  transeunt,  quando  bene  significant, 
nec  mendaciter  proferunlur.  Omnia  quippcsignaquse 
proferifflUB  sonis,  aliquid  signiGcant  quod  non  est 
Eouus.  Non  cnim  du®  brcves  syllabie  Dcus  est,  et 
doas  breves  ByiiabascoIimu8,etduas  breves  syllabas 


^  Lov.y  ad  qucm  :  refragantibus  edilis  aliis  et  Mss. 
'  Ms*.,  ut  ad  sonum, 

'  Sic  Ms8.  At  editi  Am.  Bad.  Er.,  quod  vocant,  Lov.,  quo 
vocantur. 


adoramus,  el  ad  duas  brevet  syllabas  pervenire  desi- 
deramus :  quae  pene  ante  desinunt  sonare,  quam ooBpe- 
rint ;  nec  in  eis  seounde  locus  est,  nisi  prima  trans- 
ieril.  Manet  ergo  aliquid  magnum  quod  dicitur  Deus, 
quamvisnon  manet  sonus  cura  dicitur  Deus.  Sic  in- 
tendiie  doctrinam  Ghristi,  et  pervenietis  ad  Verbum 
Dei  :  cum  autem  perveneritis  ad  Ve rbum,  Dei,  inlen- 
dite,  Deus  erat  Serbum ;  ct  videbitis  verum  diclum 
esse,  mea doctrina :  intendite  etiam  cujus  est  Verbu m  ; 
et  videbitis  rectc  dictom  esse,  uoncst  mea, 

5.  Breviter  ergodicoCharitati  vestrae;  hoc  videtur 
mihidixisse  Dominus  Jesus  Ghristus,  Mea  docirina 
nonest  mea,  ac  si  diceret.  Ego  non  sum  a  meipso. 
QuamviseniniFiliumPatridicamusetcredaraosa^qua- 
lem,  ncc ullam in eis esse naturee substantisque distan- 
tiam,nec  intergenerantem  atque  generatum  aliquod 
interfuisso  temporis  interTallum;  tumen  hoc  servato 
et  custodito  ista  dicimus,  quod  illo  Palcr  est,  illc 
Filius.  Paler  autem  non  est,  si  non  habeat  Filium; 
et  Fiiios,  non  est,  sinonhabeat  Patrem  :  eed  tamen 
Filius  Deus  de  Putre;  Pater  aulera  Deus,  sed  non  de 
Filio.  PaterPilii,  non  Deus  de  Filio  :  ille  autem  Fi- 
lius  Patris,  et  Deus  de  Patre.  Dominus  [enim  Ghristus 
dicitur  Lumen  ex  Lumine.  Lumen  ergo  quod  non  cx 
lumine,  et  Lumcn  xquale  quod  ex  Luminc,  simul 
unum  Lumen,  non  duo  lumina. 

6.  Si  intelleximuB,  Deo  gratias  :  si  quis  autem  pa- 
rum  intellexit,fecit  homo  quo  usque  potuil,  caetera 
videat,  unde  sperct.  Forinsecus  utoperariipossumuB 
plantare  et  rigare,  sed  Dei  est  incrementum  dare 
(I  Cor.  III,  6).  Mea,  inquil,  doctrina  non  est  mea^ 
sed  ejus  qui  misitme,  Audiatconsilium,qui  dicit,  Non- 
dumintellexi.Magnaquipperes  etprofundacurafuis- 
sel  dicta,vidit  utiqueipse  DominusChristus  hoc  tam 
profundum  non  omnes  intellecturos,et  in  consequenti 
dedit  consilium.  Intelligere  via  ?  crede,  Deus  enim  per 
prophetam  dixit :  Nisi  credideritis  non  intelligetit 
{Isdt,  \u,0,sec.LXX).  Ac  hoc  pertinet  quod  eliam 
hic  Djminus  eecutus  adjunxit  :  Siquis  votuerit  votun' 
tatem  ejus  facere,  cognoscet  de  doctrina,  utrum  ec  Deo 
si(,  anego  a  meipsoloquar.Quklesi  hoc,  Si  quis  vo- 
luerit  voluntatem  ejus  facere  ?  Scd  ego  dixeram.  Si 
quis  crediderit ;  et  hoc  consilium  dederam.  Si  non  in- 
lellexisti,  inquam,  crede.  Intellectusenim  mercesest 
fidei.  Ergo  noli  quaererc  intelligere,  ul  credas,  sed 
creJe  utintclligas  ;  quoniam  nisi^crcdideritis,  non  in- 
telligctis,  Gum  ergo  ad  possibililatem  inlelligendi  con. 
silium  dederim  obedienliam  credendi,  el  dixerimDo- 
miuura  Jesum Ghristura  hoc  ipsum  adjunxiase  in  con- 
sequonli  sentenlia,  invenimus  eum  dixisse,  Si  guis 
voluerit  voluntattm  ejus  jacere  cognoscet  de  dodrina. 
Quid  est,  cognoscct  ?  Hoc  est  intelligct.  Quod  est  au- 
tein.  Si  quis  voluerit  volunialem  ejus  facere,  hoc  est 
credere.  Sed  qumcognoscet,  hQCcslMe\\\^e\t  omnes 
Inlelligunt :  quia  vero  quod  ait,  Si  quis  voluerit  volun- 
tatem  ejus  facere,  hoc  pertinet  ad  credere,  ut  diligen- 
tius  intelligatur,  opusest  nobis  ipbo  Domino  nostro 
expositore,  ut  indicet  nobis  utrum  revera  ad  credere 
pertineat  facere  voluntalem  palris  ejuB.  Quis  nesclat 


OT 


IHi 


1631 


IN  JOANNIS  EVANGBLIDM,  S.  AUGDSTINI 


1632 


hoc  esse  facerc  voluntatem  Dei,  operari  opus  ejus, 
id  esty  quod  illi  placet?Ip8e  autem  Dominus  aperte 
alio  loco  dicit :  Hoc  est  opus  Dei^  ut  credatis  \in  eum 
quem  ille  misii  {Joan,  vi,  29),  VI  credatis  in  eum  ;  non, 
utcredalis  ei,  Sed  si  credilis  in  eum,  creditisei;  non 
autem  conlinuo  qui  creditei,  credit  in  eum.  Nam  et 
dflemones  credebanl  ei,  et  non  credebant  in  eum. 
Rursus  etiam  de  Aposlolis  ipsias  possumus  dicere, 
Gredimus  Paulo  ;  sed  non,  Credimus  in  Paulum  : 
Gredimus  Petro  ;  sed  non,  Gredimus  in  Petrum.  Cre- 
denti  enim  in  eum  quijusiificat  impium,  deputatur  fidet 
ejus  adjuslitiam  (Rom,  iv.  5).  Quid  est  ergo  credere 
in  eum  ?  Gredendo  amare,  credendo  diligere,  cre- 
dendo  in  eum  ire,  etejus  membris  incorporari.  Ipsa 
est  ergo  fides  quam  de  nobis  exigit  Deus :  et  non  in- 
venit  quod  exigat,  nisi  donaverit  quod  inveniat.  Qu£ 
fides,  nisi  quam  definivit  alio  loco  Apostolus  plenis- 
sime  dicens  :  Neque  circumcisio  aliquid  valet  neque 
prasputiumj  sed  fides  qux  per  dilectionem  operatur 
(Galat.  v6, )  f  Non  qualiscumque  fides,  sed  fides  quas 
per  dilectionem  operatur ;  hffic  in  te  sit,  et  inteiliges  de 
doctrina.  Quid  onim  iulelliges?  (imhdoctrina  istanan 
estmea,  scd  ejusqui  msit  me  :  id  esl,  intelliges  quia 
Christus  Filius  Dei,  qui  est  doctrina  Patris,  non  esi 
ex  seipso,  sed  Filius  cst  Patris. 

7.  Sabellianam  baeresim  sententia  ista  dissolvit. 
Sabelliani  enim  dicere  ausi  sunt  ipsum  esse  Filium 
qui  est  et  Pater  ;  duo  esse  nomina,  sed  unam  rem.  8^ 
duoessent  nomina,  et  res  una,  non  diceretur,  Mea 
doctrina  non  est  mea,  Utique  si  tua  doctrina  non  est 
tua,  0  Dominc,  cujusest,  ni6ialiussitoujussit?Quod 
dixisti,  SabcUiani  non  intellgunt  :  non  enim  Trini- 
iatem  viderunl,  sod  sui  cordis  errorem  secuti  sunt. 
Nos  cultores  Trinitatis  et  unitalis  Patris  et  Filii  et 
Spiritus  sancti,  et  unius  Dei,  intelligamus  de  doctrina 
Christi,  quoniam  nouestejua  ^  Et  ideo  di.\it  non  se 
a  seipso  loqui,  quoniam  Ghristus  Datris  est  Filius,  et 
Daler  Ghristi  est  Fater,  et  Pilius  de  DeoPatre  Peus 
est  :  Pater  autem  Deus,  non  de  Filio  Deo  Deus  ast. 

8*  Qui  asemetipsoloquiiur,  gloriam  propriam  quaprit. 
Hoc  erit  ille  qui  vocatur  Anlichristus,  extotlens  se^  sio- 
ut  Apcstolus  ait,  supra  omne  quod  dicitur  Deus,  et 
quoci  colitur  {II  Thess.n,  A).  Ipsum  quippe  annunlians 
Dorainusgloriam  suam  quaesiturum,  non  gloriam  Pa> 
trisait,  ad  Judajos  :  Egoveni  in  nomine  Patris  mei,  et 
non  suscepistis  men:  alius  velietin  nomine  suo^  hunc 
suscipietis  (Joan.  v,  43).  Significaviteos  Anlichrislum 
suscepturos,  qui  gloriamnominis  sui  quaesilurusest, 
inflatus,  nonsolidus;  elideonon  slabilis,  sed  utique 
ruinosus.  Dominus  aulem  noster  Jesus  Christus  ma- 
gnura  exemplum  nobis  pr^buit  humilitatis  :  nempe 
squalis  est  Patri.ncmpe  inprincipio  Veratferhum,et 
Verbum  eratapud  Dcum  et  Deus  erat  Verbum  ;  nerapo 
ipse  dixit,  el  verissime  dixit,  Tanto  tempore  vobiscum 
sunit  etnon  cognosvitiis  me?  Philippe^  qui  vidit  me, 
viditet  Patrem  [Id,  xiv,  9);  nempe  ipsedixit,  el  veris- 
sime  dixit,  Ego  et  Pater  unum  sumvs  (Id,  x,  30).  Si 
ergo  ille  cum  Patre  unum,    equalis  Patri,  Deus  de 

»  Juxla  Er.  Lugd.  Ven.  Lov.,  quomodo  non  ett  efus.  M 


Deo,  Deus  apud  Deum,  coalernus,  immortalis,  pari- 
ter  incommutabilis,  pariter  sine  tempore,  pariter 
creator  el  dispositor  (emporum  ;  lamen  quia  venitin 
tempore,  et  formam  servi  accepit,  et  habitu  est  in- 
ventus  ul  homo  (Philipp,  it,7),  qusritgloriamPatris, 
non  suam  :  quid  tu,  homo,  facere  debes,  qui  quandu 
aliquid  boni  facis,  gloriam  tuam  quffiris ;  quando  au- 
lem  aliquid  mali  facis,  Deo  calumniam  meditaris  ?  In  - 
tende  tibi ;  creatura  es,  agnosce  Greatorem  :  servus 
es,  ne  contemnas  Dominum  :  adoplatus  es,  sed  non 
meritis  tuis  ;  quaereejus  gloriam,  a  quo  habes  hauc 
gratiam,  homo  adoptatus,  cujus  gloriam  qussivit  qui 
ost  abillo  unicus  natus.  Qui  autem  quserit  gloriamejus 
quimisit  illum^hicveraxett.et  injustitia  in  Hto  non  esl. 
In  Anlichristo  autem  injustitia  est,  et  verax  non  est ; 
quia  gloriam  suam  quxsiturus  est,  non  ejus  a  quo 
missusest :  non  enim  estmissus,  sed  venire  permis- 
8U8.  Omnes  ergo  pertineates  ad  corpus  Ghristi,  ne 
inducamur  in  laqueos  Anticbristi,  nou  qusramusglo- 
riam  nostram.  Sed  si  ille  qussivit  gloriara  ejus  qui 
eum  misit,  quanto  magis  nos  ejus  qui  nos  fecit  ? 

TRAGTATUS  XXX 

Ab  eo  locOf  Nonno  Moyses  dedit  vobis  Legem,  et  nemo 
ex  vobis  facit  Legem  ?  usque  ad  id,  Nolite  Judicari) 
secundum  faciem,  sedjustum  judicium  judicate. 
Cap.  VII,  y,  19-24. 

1.  Evangelii  sanoti  lectionem,  de  qua  pridem  Gha- 
ritati  vestrae  locuti  sumus,  ista  quas  modo  lecta  est, 
bodiernaconsequitur.  Dominum  loquentero  audiebant 
etdiscipuli  et  Judsi ;  verilaiem  loquentemaudiebant, 
el  veraces  etmendaces;  charitatem  loquentemaudie- 
bant  etamici  etinimici;  bonum  loquentem  audiebant 
etboni  et  mali.  Illi  audiebant,  sed  illediscernebat;  et 
quibus  sermo  prodesset  ot  profuturus  e8set,videbat 
et  praevidebat.  In  illis  enim  qui  tunc  erant  videbat» 
in  nobis  qui  futuri  eramus  pri-cvidebat. Nos  itaque  sic 
audiarausEvangelium,  quasi  praesentem  Dominus  : 
neo  dicamus,  0  illi  fclices  qui  eumvidere  potuerunll 
quiamulti  in  eis  quivideruot,  et  occiderunt ;  muiti 
autem  in  nobis  qui  non  viderunt,  et  crediderunt.Quod 
enim  pretiosum  sonabat  de  ore  Domini,  et  propler 
nos  scriptum  est,  et  nobis  servatura,  et  propler 
nos  recitatum  ^  et  reciiabitur  etiam  propter  posteroa 
nostros,  et  donec  ssculum  finialur.  Sursumest  Do- 
minus :  sed  etiam  hic  et  veritas  Dominus.  CorpUB 
enim  Domini  *  in  quo  resurrezil,  uno  loco  esso  po- 
test  :  veritas  ejus  ubique  diffusa  est.  Dominum  ergo 
audiamus»  et  quod  ipse  donaverit  de  ycrbis  ejus^  et 
nos  dicamus. 

2.  Nonne  Moyses,  inquit,  dedit  vobis  Legem^  et  nemo 
Cit  vobis  facit  Legem  ?QuidmequxrHis  interficere?ldeo 
enim  quaeritis  me  interficere,  quia   nemo   ex  vobia 

i  Er.  Lusd.  et  Ven.  ferunt,  recitatur,    M. 

3  NoDDulli  codiceB  omiltuut,Z)omt/<i :  atpOBtea  in  verbis 
istie,  uno  loco  esse  poiest^  editi  et  Ms».  qiioB  considerare 
Dobi8  licuit,  omues  couveoiuDl  :  tametsi  Ivo  Decr.,  p.  2» 
c.  8;  OraliaDus,  deCousecr.  dirtt.  2,  c.  Prima  quidem  ;Ma- 
f{iBler,  A  Sent.,  disL  10,  c.l ;  poslque  illoBThouiaBAquinaB, 
3  p.,  q.  75,  a.  1,  Bic  Benteutiam  haoc  r^ftirant,  uno  ioco  ess9 
oportet. 


1633 


TRACTATOS  XXX.  CAPUT  VII. 


1634 


facit  Legem  :  Dam  si  Legcm  faceretis,  in  ipsis  litteris 
Cbristum  agnosceretis,  et  praesenlem  nonoccideretie. 
Et  iJli  responderunt  *  :  Respondit  ei  turba,  Respondit 
qaasi  turba  aon  pertinentia  ad  ordinem,  sed  ad  per- 
turbationem  :  denique  lurba  turbata  videte  quid  re- 
sponderit  :  Dmmonium  hahes;  qui  se  quxrii  occideref 
Quasi  non  pejus  fuerit  dicere,  Dcemonium  /^a6e5,quam 
eum  occidere.  Et  quippe  dictum  est  quod  dsemonium 
baberet,  qui  daemones  expellebat.  Quid  possitaliud 
dicere  turbaturbulenta?  quid  possit  aliud  olere  cob- 
num  commotum  ?Turbaturbata  est  ;unde?A  veritatc. 
Turbamlippitudinis  lurbavitclaritas  iucis.Oculienim 
non  babenles  sanitatem,  non  possunt  ferre  luminis 
claritatem. 

3.  Dominus  aulem  non  plane  turbatus,  scd  in  sua 
veritate  tranquiilus,  non  reddidit  malum  pro  malo, 
ncc  maledictum  pro  maledicto  (/  Petr.  iii,  9).  Quibus 
8i  diceret,  Daemonium  habetis  vos ;  verum  utique  di- 
ceret.  Non  enim  talia  illi  veritati  dicerent^  nisi  eos 
diaboli  falsitas  irritaret.  Quid  ergo  respondit?  Audia- 
mus  traQquille,  ettranquillum  bibamus  :  Vnum  opus 
feciy  et  omn^i  mirammt.  Tanquam  dicens,  Quid   si 
oronia  opera  mea  videretis  ?Ipsius  enim  operaerant 
qus  in  mundo  videbant,  etipsumqui  fecitomoianon 
videbant  :  fecit  unam  rem,  et  turbati  sunt^  quia  sal- 
vam  fecitbominem  sabbato.  Quasi  vero  si  quisquam 
sgrotus  sabbato  sincerarel',alius  illum  sanum  fecis- 
set  quam  ille^  qui  eos  scandalizavit,  quiaunum  bomi- 
nem  salvum  fecitsabbato.  Quis  cnim  alius  alios  salvos 
fecit  quam  ipsasaius;  qui  iliam  salutem  quam  dedit 
buic  bomini,  dal  et  jumentis  ?  Salus  enim  corporalis 
erat.  Salus  carnis  et  reparatur,  et  moritur  ;  et  cum 
reparatur,  mors  differtur,  non  auTertur.  Tamen,  fra- 
tres,  etiam  ipsa  salus  a  Domino  est,  per  quemlibet 
detur  :  quocumque  curante  et  ministrante  impertia- 
tur,  ab  illo  datur  a  quo  est  omnissalus,  cui  dicitur  in 
Psalmo,  Homines  et   jumenta  saloos  factes,  Domine  ; 
sicutmultiplicasiimiserieordiam  tuam,Deus,  Quiaenim 
Dec8  68,  multiplicata  miscricordia  tua  pervenit  etiam 
ad  salutem  carnie  hamanffi,pervenit  etiam  ad  salutem 
matoram  animalium :  sed  quidassalatemcarnisho- 
ininibus  jumentisque  communem^numquid  nullasalus 
eat  quam  servas  hominibus  ?  Est  certe  alia  qus  non 
8olum  communis  non  est  hominibus  et  jumentis,  sed 
nec  ipsis   hominibus  communis  est  bonis  et  mali8. 
Deniqae  cum  ibi  de  ista  salate  dixisset,  quam  com- 
muniter  accipiunt  pecora  et  homines;  propterillam 
salotem  quam  aperare  debent  homines,  sed  boni  ho- 
mines,   secutus  adjunxit,  Filii  autem  hominumsub 
tegmine  alarum  tuarum  sperahunt :  inebriabuntur  ab 
ubertate  domus  tux,  et  torrente  voluptatis  tuse  potabis 
eo$;  quoniam  apud  teestfons  vitsSy  et  in  lumine  tuo  vi* 
debimustumen  (Psal.  xxxv,7-10).  Hec  est  salus  qus 

&  Apnd  Er.  Lugd.  Ven.  omittuntur  verba,  et  non  habent ; 
ted  additur  coDtinuo  :  Respondit  enim  turba.  Lov.  lectio 
ab  illa  differt  solam  eo  quod  feraot,  respondit  et,  pro, 
respondit  enim.    M. 

>  1q  tribas  Mss.,  segrotum  tabatto  iinceraret:  incsteris. 
sggrotus  sabbato  einceraret;  id  est  seipto,  neque  mediei 
accedeote  opera,  saDUB  fieret.  —  Er.  ttviyxgrotus  sanare- 
tur^  obi  Lugd.  Veo.  legunt,  jfjrotum  tanaret.    M. 


ad  bonos  pertinet,  quos  appellavit  iilios  hominum  ; 
cum  supra  dixissct,  Homines  et  jumenla  satvos  facieSy 
Domine.  Quid  enim?  illi  homiaes  non  erant  lilii  ho- 
minum,  ul  cum  dixisset,  Homines^  sequeretur  ct  dice- 
TQly  Filii  autem  hominum ;  quasi  aliud  erant  homineSy 
et  aliud/i/n'/iomt>}tim?Nontamenarbitror  sine  aliqua 
significatione  dislinclionis  hoc  dixissc  Spiritum  san- 
ctum.  Homines  ad  primum  Adam^  filii  hominum  ad 
Christum.  Forteeoim  homines  pertinent  ad  primum 
hominem  :  filii  autem  hominum  pertinent  ad  Filium 
hominis. 

4.  Unum  opus  feciy  et  omncs  miramini.  Et  continuo 
siibjungil  :  Propterea  Moijses  dedit  vohis  circumcisiO' 
nem.  Bene  factum  est  un  acciperetis  circumcisionem 
a  Moyse.  Non  quia  ex  Moyse  est,  sed  e.v  Palribus.  Abra- 
ham  quippoprimus  accopit  circumcisionem  a  Domino 
{Gen.  XVII,  10).  Et  in  sahhato  circumciditis.  Convicit 
vos  Moyses,  In  Lege  accepistis  ut  circuracidatis  octavo 
die  (Levit.  xii,  3) ;  accepistisin  Lege  utvacetis  septl- 
mo  die  (Bxod.  xx,  10) :  si  octavus  dies  illius  qui  nutU8 
est  occurret  ad  dicm  seplimum  sabbati,  quid  facietis  ? 
Vacabilis,  ut  servetis  eabbatum  ,ancircumcidetis,  ut 
impleatissacramentum  diei  octavi  ?  Sednovi,  inquit, 
quid  facialis.  Circumciditishominem.  Quare?  Quiacir- 
cumcisio  pertinel  ad  aliquod  signaculum  salutis,  et 
non  debent  bomines  sabbato  vacare  a  salute.  Ergo 
nec  mihi  irascimini,  quia  salcum  feci  totum  hominem 
sahhato  :  si  circumcitionem,  inquit,  accipit  homo  in 
sahbaiOy  ul  non  solvatur  lex  Moysi  (aliquid  enim  per 
Moysen  in  illa  constitutione  circumcisionis  salubriter 
inslitutum  est),  mihi  operanti  salutem  in  sabbato 
quare  indignamini? 

5:  Forte  enim  illo  circumcisio  ipsum  Dominum  si- 
gniflcabat,  cui  isti  curanli  et  sananti  indignabantar. 
Jussa   est  enim   adhiberi  octavo  die  circumcisio :  et 
quid  est  circumcisio,nisi  carnis  exspoIiatio?Signif!cat 
ergo  istacircumcisio  exspoliationem  a  corde  cupidita- 
tum  carnalium.  Non  ergo  sine  causa  data  est,  et  in  eo 
membro  jussa  fieri ;  quoniam  per  illud  membrum 
procreatur  creatura mortalium.  Et  per  unum  hominem 
mors,  sicut  per  unum  hominom  resurrectio  mortuo- 
rum  (/  Cor.  xv,  21)  :  et  per  unumhominem  peccatum 
intrafit  in  mundum,  et  per  peccatum  mors (ftom.  v, 
12).  Ideo  quisquecum  praaputio  nascitur,  quia  omnis 
bomo  cum  vitio  propaginis  nascitur:  et  non  mundat 
Deus  sive  a  vitio  cum  quo  nascimur,  sive  a  vitiisque 
male  vivendo  addimus,  nisi  per  cultellompetrinum, 
Dominum  Christum.  Petra  enim  erat  Chrislus  (/ Cor. 
X,  4).  Cultellis  cnim  petrinis  circumcidebant,et  pelras 
nomine  Christum  figurabant  :et  praBsentem  non  agno- 
scebant,  sed  insuper  eum  occidere  cupiebant.  Quare 
autem  octavo  die,  nisi  quia  post  septimam  sabbati 
Dominus  die  dominico  resurrexit  ?  Ergo  resurrectio 
Christi,  qu»  faota  est  tertio  qaidem  die  passionis,  sed 
oclavo  die  in  diebue  hebdomadis,  ipsa  nos  circamoi- 
dit.  Audi  circumci8osverapetra,Apostoloadmonente: 
Si  ergo  resurrexistis  cum  Christo ;  qux  sursum  sunt 
qussrite,  ubi   Christus  est  in  dextera  Dei  sedens ;  quae 
sursum   sunt  sapite,  non  qux  super  terram  {Coloss.  iii 


4635 


IN  JOANNIS  KVANGELIUM,  S.  AUGUSTINI 


1636 


1,  2).Gircumci8i8  loquitur:  Resurrexit  GhristuB,  abs- 
tulit  vob]8  dcsideria  carnalia,  absluiit  concupiscen- 
tias  malaSy  abstulit  superfluum  cum  quo  nati  eratist 
et  multo  pejuB  quod  male  vivendo  addideratis;  cir- 
cumcisi  per  petram  quare  adhuc  sapilis  terram  ?  Et 
ad  extremum  quia  Legem  dedit  Moyses,  et  circumci- 
ditis  bominem  sabbato,inteliigitehoc  signiflcari  opus 
boDum,  quod  cgo  feci  totum  hominem  salvum  sab- 
bato  ;  quia  et  curalusestuleanusesset  incorpore,et 
credidit  ut  sanus  esset  in  anima. 

6.  Nolite  jwHcare  personaliler^  sed  redum  judicium 
judicatc.  Quid  est  hoc?Modoquiperlegem  Moysicir- 
cumciditis  sabbato,non  irasoiminiMoysi ;  et  quiaego 
die  sabbati  salvum  feci  bominem,  irascimini  mihi. 
Personaliter  judicatis,  veritalem  atlendite.  Ego  non 
me  pr»fero  Moysi,  ait  Dominus,  qui  erat  et  ipsius 
Moysi  DominuB.  Sic  attendite  quomodo  homines  nos 
duos,  tanquam  ambos  bomines  :  judicate  inter  nos, 
sed  verum  judicium  judicate  ;  nolite  mebonorato  il- 
lum  damnare,  &ed  illo  intellecto  me  honorate.  Hoc 
enim  eis  alio  loco  dizit :  Si  crederetis  Moysi,  crederetis 
utique  tt  mi/ii ;  de  me  enim  ille  scripsit  (Joan,  v,  46). 
Sed  hoc  loco  noluit  hocdicere,  tanquam  se  et  Moyse 
ante  illos  constitutis.  Propter  legem  Moysi  circumci- 
ditis,  quando  etiam  sabbatum  occurreril ;  etego  sani- 
tatum  faciendarum  beneficenliam  non  vultis  utexhi- 
beam  per  sabbalum?  Quia  Dominus  circumcisionis  et 
Dominus  sabbati,  salutis  est  auctor:  et  servilia  opera 
prohibiti  estis  facere  sabbalo ;  si  vere  intelligatis  ser- 
vilia  opera,  non  pecoatis.  Qui  enim  facit  peccatum» 
servuB  est  peccati  (Jd.  viii,34).  NumquidservileopuB 
est,  hominem  sanare  per  sabbatum  ?  Manducatis  et 
bibitis(ut  aliquiddicam  exadmonitioneDomininostri 
Jeeu  Ghristi,  et  ox  verbis  ejus) ;  utique  quare  mandu- 
catiset  bibitis  inBabbato,  nisi  quia  pertinet  adsalu- 
tem  quod  facitis  ?Per  boo  ostenditis  opera  salutis  non 
esse  uilomodo  dieBabbatiomittenda.  Ergo  noliteper- 
sanaliter  judicare,sedrectumjudicium  judicate,  Alten- 
dite  me  quomodo  hominem,  attendite  Moysen  quo- 
modo  hominem  :  si  secundum  veritatem  Judicetis, 
neque  Moysen,  neque  me  condemnabilis;etveritate 
cognita  me  cognoscetis,  quia  ego  sum  veri(as(I(i. 

xiv>  6). 

7.  Hocvitium,  fratres,  quod  Dominus  notavit  hoc 
loooi  evadere  in  hoc  babcuIo  magni  laboris  est,  non 
personaliler  judicare,  sed  rectum  judicium  retinere. 
Admonuit  quidem  Dominus  Judeos,  sed  monuit  et 
noB :  iiloB  convicit,  nos  instruxit  ;illos  redarguit,  nos 
exaouit.  NonputemushocnobiBnon  ideodiclum,quia 
tono  ibi  non  fuimus.  Scriptum  est,  legitur,  cum  reci- 
taretur  audivimus  ;  sedtanquam  Judeis  diotum  audi- 
vimuBrnonnos  ponamuspostnos,  etquasiintueamur 
inimicoB  reprebendere,  et  ipsi  nos  faciamus  quod  in 
nobis  verilas  ipsa  reprehendat.  Judei  quidem  perso- 
naliter  judicabanl,  Bed  idco  non  pertinent  ad  Novum 
TeBlamentuni,  ideo  non  habent  in  Cbristo  regnum 
ooBlorumi  ideo  non  junguntur  aanctorum  sooietati 
Angelornm :  terrena  quvrebant  a  Domino ;  terra 
•nim  promiBBioniB,  victoria  ab  inimicis,   fecunditas 


pariencii,  mulliplicatiofiiioruro,  abondantia  fruotuum, 
que  illis  omnia  a  Deo  quidem  veroet  bono,  tamcnut 
carnalihus  promissa  sunt,  omnia  haec  fecerunt  illis 
Vetus  Testamentum.  Quid  est  Vetus  Teslamentum  ? 
Quasi  baereditas  pertinensad  hominem  veterem.  Nos 
innovali  sumus,  horoo  novus  facti  sumus  ;  quiaetille 
bomo  novus  venit.  Quid  tam  novum  quam  nasci  de 
virgine?Quia  ergo  non  erat  quid  *  in  illo  innovaret 
prfficeptum,  quia  nullum  babebat  peccatum;  novus 
partus  estdalus.  In  illo  partus  novus, in  nobishomo 
novus.  Quid  est  homo  novus?  A  vetustale  innovatus. 
Ad  quam  rem  innovatus  ?  Ad  desideranda  coelestia, 
ad  concupiscenda  sempiterna,  ad  patriamqussursum 
est  et  hostem  non  timet,desiderandam,  ubi  non  per- 
dimus  amicum,  non  limemus  inimioum  ;ubivifimu3 
oumbono  afTectu,  sine  ullo  defectu  ;ubinemo  nasci- 
tur,  quia  nemo  moritur;  ubi  nemo  jam  proncit,  el 
nemo  detlcit ;  ubi  non  esuritur,  et  non  sititur,  sed  sa- 
tietas  est  immortalitas,  et  cibus  veritas.  Hec  haben- 
tes  promi88a,et  ad  Novum  Testamentum  pertinentes, 
et  nove  haereditatis  facti  beredee,  et  ipsius  Domini 
cohaeredes,  aliamspemvaldehabemus  :  non  pereona- 
liter  judicemus,  sed  roctum  judicium  teneamus. 

8.  Quis  est  quinon  judicat  personaliter  ?Quidili^il 
equaliter.  Dilecto  squalis  facil  non  acce;)tari  perso- 
nas.  Non  cum  homines  diverso  modo  pro  suis  gradi- 
bus  honoramu8,tunctimendumestnc  personas  acci. 
piamus.  Sed  quando  inter  duos  Judicamus,  et  ali- 
quando  inter  necessarios,  fit  nonnunquam  judicium 
inter  patrem  et  filium  ;  queritur  pater  de  malo  filio, 
aut  queritur  filius  de  duro  paire  :  servamus  honori- 
fioentiam  patri,  que  debetur  a  filio  ;  non  aequamus 
filiuni  patri  in  honore  ;  sed  preponimus,  si  bonam 
causam  habet  :  filium  equemus  patri  in  veritate  ;  ct 
8ic  tribuemushonorem  debitum,  ut  non  perdat  equi. 
tas  meritum.  Ita  verbis  Domini  proficimus,et  ul  pro- 
ficiamus  gratia  illius  adjuvamur. 

TRAGTATUS  XXXI. 

Ab   eo  locOf  Dicebantergo  quidam  ex  Jerosolymis, 

Nonne  hio  est  quem  querebant  Judei  interfioere  ; 

usquead  tet,  Querelis  me,  et  non  invenietis ;  et  ubi 

sum  ego,  vos  non  potestis  venire.  Cap,  vii,  t-26-36. 

1.  Meminit  GharitaB  vestra  pristinis  sermonibuB  et 

iectum  esse  in  Evangelio,  et  a  nobis  ut  poluiunuB 

diBputatum,  quod  Dominus  Jesus  ideo  velut  occulta 

asoendit  ad  diem  festum,  nonquia  tiroebat  ne  tenere- 

tur,  cujuspotestaB  erat  neteneretur ;  aed  ut  Bignifica- 

ret  etiam  in  ipso  die  feato  qui  celebrabatur  a  JudeiB, 

80  ocoultari,  et  suum  esse  mysterium  :  bodierna  ergo 

loctione  apparuit  potestas,  que  putabatur  timiditaB  ; 

loquebatur  enim  palam  indie  festo,  ita  ut  mirarentur 

turbe,  et  dicerent  quod  audivimus,  oum  lecto  lege- 

retur,  Nonne  hic  est  quem  qusBrebant  interficere  ?  Ei 

ecce  palam  loquUur^  ct  nihil  ilU  dicunt :  numquid  vere 

eognoverunt  principes  quia  kicest  ChrittusfQux  nove* 

rant  qua  sevilia  querebatur,  mirabantur  quapotentia 

non  tenebatur.  Deinde  non  plene  intelligenteB  illitiB 

WnztaEr.  Lttgd.  Veo.  Lov.  qu»d.  M. 


1637 


TR/VCTATUS  XXXI.  CAPUT  VII. 


1638 


potentiam,  putaverunt  principumessescientiam^quod 
ipsi  cognoverant  eumdem  esse  Christuro  :  idco  pe- 
percerunl  ei,  quem  tantopere  occidendum  quaeaierunt. 

2.  Deinde  illi  ipsi  apud  seipsos,  qui  dixerant, 
Numquid  cognoverunt  principes  quia  hic  est  Cfiri^tus  ? 
fecerunt  sibi  queetionem  qua  cis  videretur  non  ipeo 
8986  Cbristus  :  adjungentes  enim  dixerunt,  5^({  istum 
novimus  unde  sit ;  Ckristus  autem  cum  venerit,  nemo 
scit  unde  sit,  Heec  oplnio  apud  Judeeos  unde  nata  fue- 
rit,  quod  Christus  cum  venerity  nemo  scit  unde  sit  (non 
enim inaniter  nataesl) ; si  oonsideremus  Scripturas,  in- 
TenimuB,  fratres,  quoniam  sancte  Scripturs  dixerunt 
de  Chrieto,  quoniam  Nazarsus  vocabitur  (Matth,  u, 
23).  Ergo  pra*diierunt  unde  sit.  Rursus  si  locum  na- 
tivitatie  ejui  queramus,  tanquam  inde  sit  ubi  natus 
est;  nec  boc  iatebat  JudeBOS,  propter  Scripturas  qufls 
ista  prcdixerant.  Nam  cum  eum  visa  stella  Mugi  que- 
rerent  adorare,  venerunt  ad  Herodem,  et  dixerunt 
quid  quaererent  et  quid  vellent:  ille  autem  convocaiis 
eifl  quiLegem  sciebant,  qussivit  ab  eis  ubi  Ghristut 
nasceretur  :  illi  dixerunt,  In  BethUhem  Judx  :  et  te- 
etimoniumetiam  propheticum  protulerunt  (Matih,  ii, 
1  6).  Si  ergo  Prophetae  prndixerant  et  locum  unde 
erat  origo  carnis  ejus,  et  iocum  ubi  eum  peperit  ma- 
ter  ejuB ;  unde  nata  est  ista  opinio  apud  Judfleos, 
quam  modo  audi? imus,  Christus  cum  venerit^  nemo  sdt 
unde  sit,  nisi  quia  utrumque  prsedicaverant  et  prn- 
nuntiaveranl  Scriptur®?  Secundum  hominem  pras- 
dixerant  Scriptur»  unde  esset :  seoundum  Deum  late- 
bat  impios,  et  quaBrebat  pios.  Ad  hoo  enim  et  isli 
dixerunt,  Christus  cum  veneritt  nemo  scit  unds  sit ;  quia 
hanc  illis  opinionem  genoraverat  quod  per  Isaiam  di- 
clum  eit,  Generationem  autem  ejus  quis  enarrabit  {Isai. 
Lin,8).'  Denique  ot  ipse  Dominus  ad  utrumque  respon- 
dit,  et  qoia  noverant  eum  unde  esset,  et  quia  non  no* 
▼erant ;  ut  attestaretur  prophetiffi  eanctn  quse  de  illo 
anle  predicta  est,  et  secundum  humanitatem  infirmi- 
tatis,  et  secundum  divinitatem  majestatis. 

3.  Audile  ergo  Verbum  Domini,  fratres,  videte  que- 
xnadmodum  eonfirmavit  eis  et  quod  dixerunt,  « Istum 
novimus  unde  sit ;  »  et  quod  dixerant,  «  Christus 
eam  venerit,  nemo  soit  unde  sit.  Clamabat  ergo  do- 
cens  in  templo  Jeeus:  fit  me  scitis,  et  unde  sim  soi- 
tie;  et  a  moipso  non  veni,  sed  est  verus  qui  me  mi- 
eit,  qaem  vos  nescitis.  »  Uoc  est  dicere,  Et  me  soi- 
tis,  et  me  nescitis  :  hoc  est  dicere,  Et  unde  sim  sci- 
tit,  et  onde  sim  nescitie.  Unde  sim  scitis,  Jesus  a  Na- 
zaretb,  cujus  eliam  parentes  nostis.  Solus  enim  in 
hac  causa  iatebat  virginis  partus,  cui  tamen  testis  erat 
maritoe  :  ipseenim  hoc  poterat  fldeliter  indicare,  qui 
postet  maritaliter  et  zelare  ^  Hoc  ergo  excepto  virgi- 
nit  parto,  totum  noverant  in  Jesu  quod  ad  hominem 
perlinet :  facies  ipsius  nota  erat,  patria  ipsius  nota 
erat,  genos  iptius  notum  erat,  nbi  natus  est  sciebatur. 
Recle  ergo  dizit,  Et  me  noslu,  et  unde  sim  scitis,  se- 
enndum  careem  et  efflgiem  bominis  quam  gerelmt : 
eecandom  aatem  divinitatem,  Et  ame  ipso  nan  veni, 

>  Sic  Msa.  cum  edilis  Am.  et  Bad.  At.  Er.  et  Lov.hnbent* 
qui  potuit  maritaHter  H  ttlart. 


sed  est  verus  qui  mc  misitf  quem  vos  nescitis;  sed  ut 
eum  sciatis,  credito  in  eum  quein  misii,  ct  scielis. 
Deum  eoim  nemo  vidit  unquamj  nisi  uniyenitus  Filius 
quiest  in  sinu  Patrix,  ipse  enarravit  (Joan,  i,  18)  :  et, 
Patrem  non  cognoscit  nisi  Filius,  et  cui  voluerit  Filius 
revelare  {Matlh,  xi,  27). 

4.  Denique  cum  dixisset,  Sed  est  v^rus  qui  misit 
metquem  vos  nescitis ;  ul  ostenderet  cis  utide  possent 
scire  quod  nesciebanl,  sul»jecit,  Ego  scio  eum.  Ergo  a 
me  quaerite,  ut  scialia  eum.  Quare  autem  scio  eum? 
Quia  ab  ipso  sum,  et  ipse  fne  misit,  Magnifice  ulrumque 
monstravit.  Ab  ipsOj  inquit,  sum;  quia  Filius  de  Pa- 
tre,  et  quidquid  est  Filius,  de  illo  est  cujus  est  Pi- 
lius.  Ideo  Dominum  Jesum  dicimus  Deum  de  Deo ;  Pa- 
trem  non  dicimusj  Deura  de  Deo,  sed  tantum  Deum : 
et  dicimus  Dominum  Jesum  Lumcn  dc  Lumine ;  Pa- 
trem  non  dicimus  Lumen  de  Lumine,  sed  tantum  Lu- 
men.  Ad  hoc  ergo  pertinet,  quod  dixit,  Ab  ipso  sum» 
Quod  autem  vidctie  me  in  carne,  ipse  me  misit,  Ubl 
audis,  ipse  me  misit,  noii  inteiiigere  naturfle  dissimili- 
tudinem,  scd  gencrantis  auctoritatcm. 

5.  Quscrebant  ergo  eum  apprehendere,  et  nemo  misit 
in  illum  manus,  quia  nondum  vencrat  hora  ejus  :  hoo 
est,  quia  nolebut.  Quid  est  enim,  nondum  venerat  hora 
ejus?  Nou  enim  Dominus  sub  fato  natus  est.  Hoc  nec 
de  te  credendum  est,  nedum  de  illo  *  per  quem  fa- 
ctus  es.  Si  lua  hora  voluntas  est  illius  ;  iliius  bora  qun 
est,  nisi  voluntas  sua?  Non  ergo  horam  dixit  qua  co- 
geretur  mori,  sed  qua  dignaretur  occidi.  Tempus 
enim  exspectabat  quo  moreretur,  quia  et  teropus 
exspectavit  quo  nasceretur.  De  hoc  tempore  Aposto- 
lus  loquens,  ait :  Cum  autem  venit  plenitudo  temporis, 
misit  Deus  Filium  suum  (Galat.  iv,  4).  Ideo  multi  di- 
cunt :  Quare  non  ante  venit  Chrislus?  Quibus  re- 
spondendum  est,quia  nondum  venerat  plenitudo  tem- 
poris,  moderante  illo  per  quem  facta  sunt  tempora  : 
Boiebat  enim  quando  venire  deberet.  Primo  per  mui- 
lam  seriem  teuiporum  et  annorum  preBdicendus  foil ; 
non  enim  aliquid  parvum  venturum  fuit  :  diu  fuerat 
prsdicendus,  seroper  tenendus.  Quanto  major  judez 
veniebat^  tanlo  prsconum  longior  series  prfiecedebat. 
Dcnique  ubi  venit  plenitudo  temporis,  venit  et  ille 
qui  no8  liberaret  a  tempore.  Liberati  enim  a  tempore, 
fenturi  sumus  ad  seternitatem  iilam,  ubi  non  est  tem« 
puB  :  neo  dicitur  ibi,  Quando  veniet  hora ;  dies  est 
enim  sempiternue,  qui  nec  preceditur  beslerno,  nec 
cxcluditur  crastino.  In  hoc  autem  eaeculo  volvuntur 
die8,et  alii  traneeunt,  et  alii  veniunt ;  nullus  manet : 
et  momenla  quibus  loquimur,  invicem  se  expellunt, 
nec  stat  prima  syllaba,  ut  sonare  possit  seounda.  Ex 
quo  loquimur  aliquantum  senuimus,  et  sine  ulla  dobi- 
tatione  senior  eum  modo  quam  mane  :  ita  nibil  stat, 
nibililxum  manetin  tempore.  Amare  itaque  debemas 
per  quem  facta  sunt  tempora,  ut  liberemur  a  tempore, 
et  flgamur  in  sBternitate,  ubi  jam  nulla  est  mutabili- 
tas  temporam.  Magna  igitur  misericordia  Domini  no- 
ttri  JesQ  Ghristi,  faotum  esse  eom  propter  nos  in  iem- 
pore,  per  quem  facta  sunt  tempora ;  faotum  esse  in- 

'  Er.  Lugd.  Ven.  et  Lov.  tic,  quanto  minus  de  ilio,    M. 


1639 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM,  S,  AUGDSTINI 


1640 


ter  omnia,  perquem  facla  sunt  omnia  :  factum  csse 
quod  fecit.  Factus  est  enim  quod  fecerat;  factus  est 
enim  homo  qui  boroinem  feceral,ne  periret  quod  fe- 
ceral.  Sccundum  hanc  dispcnsationem  jam  vcnerat 
hora  nativilalis,  et  natus  erat  :  sed  nondum  venerat 
hora  passionis,  idco  nondum  passus  erati. 

0.  Denique  ut  noveritis  non  necessitatem,  sed  po- 
testatem  morientis  (a)  :  propter  nonnullos  hoc  lo- 
quor,  qui  cum  audierint,  nondum  venit  hora  ejus^ 
(Bdillduntur  ad  credenda  fata,  et  (lunt  corda  eorum 
fatua:  ul  ergo  noveritis  potestatem  morientis,  ipsam 
passior.em  recolite,  crucifixum  intuemini.  Dizit  ia 
ligoo  pcndcDS,  Sitio.  llii  hoc  audilio,  in  arundlneper 
spongiam  obtulcrunt  ei  acetum  in  cruce  :  accepit,  et 
ait,  Perfectum  esl ;  ct  inclinato  capite,  reddidit  spiri- 
tum.  Videtis  polestatem  morientis,  quia  hoc  exspe- 
ctabat,  donec  omnia  complerentur  qufle  de  illo  prfls- 
dicta  fuerant  anle  mortem  futura.  Dixerat  enim  pro- 
pheta  :  Dederunt  in  e$cam  meam  fel,  et  in  siti  mea  po- 
taverunt  me  aceto  (Psal,  lxviii,  23).  Exspectabat  ut 
baec  omnia  complerentur  :  posteaquam  completa 
8unt,  dixil,  Perfectum  est;  et  abscessit  potestate,  quia 
non  venerat  necessilate.  Ideo  quidam  plus  mirati  sunt 
istam  poteslatem  morientis,  quam  potentiam  mira- 
cula  facientis.  Ventum  est  enim  ad  crucem,  ut  cor- 
pora  deponerentur  de  ligno,  quoniam  sabbatum  illu* 
C6Bcebat;etinvontisunl  latrones  viventes.  Suppl*cium 
quippe  crucis  ideo  durius  erat,  quia  diulius  cruciabat, 
et  omnes  crucifixi  longa  morte  necabantur.  Illi  autem, 
no  remanerent  in  ligno,  cruribus  fractis  coacti  sunt 
mori,  ul  possent  inde  deponi.  Dominus  aulem  inven- 
lus  est  mortuus  (Joan,  xix,  28-33),  et  admirati  sunt 
homines  :  et  qui  eum  vi? um  contempserunt,  mor- 
tuum  sic  admirati  sunt,  ut  dicerent  quidam,  Vere  Fi- 
lius  Dei  est  hic  {Matth,  xxvii,  54).  Unde  est  et  illud, 
fratres,  ubi  ait  quaerenlibus  se,  Ego  sum/et  illi  retro 
redeuntes  omncs  ceciderunt  (Joan,  xviii,  6).  Erat 
ergo  in  illo  poteslas  summa.  Nec  hora  cogebatur 
mori ;  sed  horam  eispectabat,  qua  opportune  fieret 
voluntas,  non  qua  inviti  impleretur  necessitas. 

7.  De  turba  auiem  ynulti  crediderunt  in  eum,  Homi- 
les  et  pauperes  salvos  faciebat  Dominus.  Principes 
insaniebant;etidoo  medicumnon  solumnon  agnosce- 
bant,  sed  etiam  occidere  cupiebant.  Erat  qufledam 
turba  qufle  suam  eBgritudinem  cito  vidit,  et  illius  me- 
dicinam  sine  dilatione  cognovit.  Videte  quid  sibi 
dixerit  turba  ipsa  commota  miraculis  :  Numquid 
Christus  cum  veneritj  plura  signa  facturus  est  ?  Utiqoe 
si  duo  non  erunt,  hic  est.  Crediderant  ergo  in  eum 
dicentes  ista. 

8.  Principes  vero  illi  audita  multitudinis  flde,  et  eo 
murmure  quo  Ghristus  glorificabatur,  miserunt  mi^ 
nislros^  ut  apprehenderent  eum.  Quem  apprehende- 
rent  ?  Adhuc  nolentem  ?  Quia  ergo  non  poterant  ap- 
prehendore  nolentem,  missi  sunt  ut  audirenl  docen- 
tem.  Quid  docentem?  Dicit  ergo  Jesu  :  Adhuc  modi- 
cum  tempus  vobiscum  sum,  Quod  modo  vultis  facere, 

'  Editi :  ideo  non  poisurus  erat,  At  Mss.i  ptusus, 
(q)  CoDfer  Tract.  37,  d.  810. 


facturi  estis,  sed  non  modo  ;  quia  modo  nolo.  Quare 
adhuc  modo  nolo?  QxnKodhucmodicum  tempus  vobis' 
cum  sum:  et  tunc  vado  ad  eum  qui  me  misit,  Implere 
debeo  dispensationem  meami  et  sio  pervenire  ad 
passionem  meam. 

9.  Quasretis  me,  et  non  invenietis ;  et  ubi  sum  ego^ 
vos  non  potestis  venire,  Hic  ]am  resurrectionem  suam 
predixit  :  noluerunt  enim  agnoscere  prxsentem,  et 
posteaquaesierunt,cum  viderunt  ineum  multitudinem 
jam  credentem.  Magna  enim  signa  facta  sunt»  etiam 
cum  Dominus  resurrezit,  et  ascenditin  ccBlum.Tunc 
per  discipulos  facta  sunt  magna ;  sed  ille  per  illos,  qui 
et  per  scipsum  :  ipse  quippe  illis  dixerat,  Sine  me 
nihii  polestis  facere  (Joan.  xv,  5).  Quando  claudus 
ille  qui  sedebat  ad  portam,  ad  vocem  Petri  surrexit, 
et  suis  pedibus  ambulavit,  ilauthomines  mirarentur, 
sic  eos  allocutus  est  Petrus,  quia  non  in  sua  potestate 
iBla  fecit,  sed  in  virtute  illius  qucm  ipsi  ocoiderunt 
iAct,  III,  2, 16).  Multi  compuncti  dixerunt :  Quxdfacie-' 
mus  (Id,  II,  37)?  Viderunt  enim  se  ingenti  crimine 
impietatis  astrictos,  quando  illum  ocoiderunt,  quem 
venerari  el  adorare  debuerunt :  et  boc  putabant  esso 
inexpiabile.  Magnum  enim  facinus  erat,  cojus  consi- 
deratio  illos  faccret  desperare  :  sed  non  debebant  de- 
sperare,  pro  quibus  in  cruce  pendens  Dominus  est 
dignatus  orare.  Dixerat  enim  :  Paiery  ignosce  {//(>, 
quia  nesdunt  quid  faciunt  (Luc,  xxiii,  34).  Videbat 
quofldam  suosinter  multos  alienos  ;  illis  jam  petebat 
veniam,aquibusadbucaccipiebatinjuriam.Nonenim 
attendebat  quod  abipsismoriebatur,8ed  quiaproipsis 
moriebatur.Mullum  eslquod  illisconcessum  e8t,et  ab 
ipsis,el  proipsis;  utnemo  desuipeccatidimissione  de- 
speret,  quando  Illi  veniam  meruerunt,  quiChristum  oc- 
ciderunt.  MortuusestCbristuspronobis^sed  namquid 
a  nobis?  At  vero  illi  viderunt  Cbristum  suo  sceleremo- 
rientem ;  et  crediderunt  in  Gbristum  suis  sceleribus 
ignoscentem.  Quousque  biberent  sanguinem  quem 
fuderant,  de  sua  salute  desperaverunt.  Ergo  hoc  dixit, 
Quxretis  me^  et  non  invenietis ;  et  ubi  sum  ego,  vos  non 
potestis  venire :  quia  quffisiluri  illum  erant  post  resur- 
rectionem  compuncti.  Noo  dixit,  ubi  ero ;  sed,  ubi 
sum.  Semper  enim  ibi  erat  Ghristus,  quo  fuerat  red- 
diturus  :  sic  enim  venit,  ut  non  recederet.  Unde  alio 
loco  ait,  Kemo  ascendit  in  coslumf  nisi  qui  descendit  de 
ecelOj  Filius  hominiSt  qui  est  in  ccelo  (Joan,  iii,  13} : 
non  dixit,  qui  fuit  in  ccelo.  In  lerra  loquebatur,  et  in 
ocelo  se  esse  dicebat.  Sic  venit,  ul  inde  non  abscede- 
ret :  sic  rediit,  ut  nos  non  derelinqueret.  Quid  mira- 
mini  ?  Deus  hoc  facit.  Homo  enim  secundum  corpoa 
in  looo  est,  et  de  loco  migrat,  et  cum  ad  alium  lo- 
cum  venerit,  in  eo  loco  unde  venit  non  erit  :  Deas 
autem  impiet  omnia,  et  ubique  totos  est ;  non  secan- 
dum  spatia  tenetur  locis.  Erat  tamen  Dominus  Ghri» 
stus  secundum  visibilem  carnem  in  terra,  secunduoi 
invisibilem  majestatem  in  coelo  et  in  terra:  ideo  aitt 
Ubi  ego  sum^  vos  non  potestis  venire.  Neo  dixit,  non 
poteritis ;  sed,  non  potestis :  tales  enim  tunc  erant  qui 
non  possent.  Nam  ut  sciatis  non  hoo  ad  desperatto- 
nem  dictum,  et  discipallB  suis  dixit  iale  aliqaid,  Qmo 


4641 


TRACTATDS  XXXII.  GAPUT  VII. 


1612 


ego  vatio,  vos  non  potestU  venire  {Joan.  xiii,  33) ;  cum 
pro  illis  orans  dlxerilt  Pater,  volo  ut  ubi  ego  «utit,  et 
ipsi  Mi  mecmm  (/d.  xvii.  24).  Deniqae  boo  Petro  ex- 
posait,  et  ait  illi :  Quo  ego  vado,  non  poies  me  sequi 
modo ;  sequeris  auiem  postea  (Id.  ziii,  36). 

10.  Dixeruni  ergo  Judaij  non  adipsuin  ;  aed.atf 

eeipsos:  Quo  hic  iiurus  est,  quia  non  inveniemus  eum? 

numquid  in  dispersionem  Gentium  iturus  esi^  el  doctM' 

rus  Gtntes  ?  Non  enim  sciobanl  quod  dizerunt ;  led 

quia  Ille  voluit,  prophetaverunt.  Iturus  enim  erat 

Dominne  ad  Qentei,  non  presentia  corporie  eui,  aed 

tamen  pedibue  euls.  Quis  erant  pedee  ejue  ?  Quob  pe- 

dee  concnloare  volebat  penequendo  Saulus,  qnando 

ei  capot  clamavit :  «  Saule,  Saule,  quid  me  peree- 

qneria  » (Aci.  \x,  4)  ?  »  Quie  eel  bie  eermo,  quem  dizit : 

Qosretie  me,  et  non  inveniette;  et  nbi  ego  som,  vos 

non  poteetie  venire?  •  Unde  boc  dixit  DomiDUi<,  ue- 

tcierunt,  et  tamenaliquidquod  futurum  eratt  nesoien- 

tee  prenuntiaverunl.  Dizit  enim  hoc  Dominue,  quia 

locom,  ei  tamen  dicendns eet  locus,  id  est  sinam  Pa- 

triii  unde  nunquam  diecedtt  unigenitus  Filius,  nbn 

illi  noverant;  nec   cogitare  idonei  erant  ubi  erat 

Gbrietus,  nnde  non  recessit  Cbrisius ;  quo  rcditurufl 

emt  Christus,  ubi  manebat  Cbristuf .  Unde  hoc  cordi 

bumanocogitare,  nedum  linguaexplicare '  ?  Hoc  ergo 

illi  nnllo  modo  intellexerunl ;  et  tamen  ex  hac  occa- 

sione  salutem  nostram  prcdixcrunt,  quod  Dominus 

itnrus  esset  ac  dispersionem  Qentium,  et  impleturus 

qnod  legebant  et  non  intelligebant,  Poputus  guem 

non  eognovi,  servivit  mHti,  in  obauditu  auris  obau^ 

divii  mihi  (Psal.  xvii,  45).   Jlli   non  audierunt  in 

qnorum  oculis  fnit ;  illi  audierunt  in  quorum  auribus 

toniiit. 

11.  Illius  enim  Ecciesis  venlura  de  Gentibus  ty* 
pam  gerebatmulier  quaB  fluxum  eanguinispatiebator: 
tangebaty  et  non  videbalur ;  nesciebatur,  et  sanaba- 
tnr.  Fignra  qnippe  erat,  quod  Dominus  interrogavilt 
Quis  me  ietigiif  Quasi  ignorans  ignoratam  sanavit 
{Luc  viii,  43-48) :  sie  feeit  et  Qentibus.  Non  eum 
didicimus  in  came,  et  meruimus  carnem  ejus  man- 
dnoare,  otin  carne  ejns  membra  esse.  Quare?  Quia 
miait  ad  nos.  Quos  ?  Prccones  suos,  discipulos  suos, 
Mfvoi  snosy  redemptos  snos  quos  creavit,  sed  quos 
et  rodemit  fratres  suos  :  totom  parum  dixi :  membra 
tQa,  aelpaum ;  misit  enim  ad  nos  membra  sua,  et  fecit 
nos  raembra  ana.  Tamen  secundum  speciem  corporis 
qoam  Jndei  vidernnt  et  contempserunt,  non  apnd 
noi  foit  Christns :  quia  et  hoc  de  illo  dictum  erat,  sie- 
Dt  ei  Apoatolus  dicit,  Dieo  enim  Christum  ministrum 
fuuse  cireumcisionis  propter  veritaiem  Dei,  ad  conftr-- 
mandas  promissiones  patrum,  Ad  illos  debuit  venire, 
a  qnoram  patribus  et  qoorum  patribus  est  promlesus : 
ideo  et  ipse  sie  ait,  Non  sum  mUsus  nisi  ad  oves  quse 
perierunt  domus  Israel  {Matth.  xv,  24).  8ed  quid  dicit 
Apofltoloa  in  seqnenti  ?  Gentes  auiem  super  misericor' 
dia  gieriltcare  Deum  {^om.  xv,  8,  9).  Quid  est  ipse 
Dominaa  ?  Babeo  aUas  oves  quss  non  tunt  ex  hoc  oviti 
(Joofi.  z,  16).  Qui  dixerat,  l9on  sum  missus  nisi  ad  oves 
^  Er.,  tingua,  Juzta  Lngd.  Ven.  Lov.,  lingum,  M. 

PATaoi,.  XXXV. 


qnx  pcnnunt  <U')tm$'l!trael ;  ijiiomodo  habet  aliasoves 
ad  quas  non  est  missus,  nisi  quiu  signiflcavit  prssen- 
tiam  corporalem  non  se  missum  exbibere  nisi  solis 
Judftis,  qui  viderunt  et  occifjerunt?  Et  molti  tamen 
inde  et  antea  et  postea  crediderunt.  Messis  prima  de 
cruoe  ventilata  est,  ut  esset  semen  unde  alia  meaais 
consurgeret.  Nune  vero  cum  fama  Evangelii  et  bono 
ejus  odore  excitali  credunt  fideles  ejus  per  omnes 
gentes,  erit  exspectatio  genlium,  quando  veniai  qnt 
Jam  venit  {Gen.  XLii,iO) ;  quando  ab  omnibus  fidea- 
tur,  qui  tunc  a  quibnsdam  visus  non  est,  a  quibusdam 
visus  est ;  quando  vcniat  judicaturus  qui  venit  judican- 
dus;quandofeniatdiscreturu8,quivenitutnondiBcer« 
neretur.  Non  enimabimpiisGhristusestdiscretus,  sed 
cum  impiis  judicatus :  de  illo  cnim  dictnm  est,  \nter 
iniquos  repuiatus  est  {Isai,  uii,  i\t),  Latro  evasit :  Gbri- 
etuB  damnatos  esi{Marc.  xv,  15  ;  Joan.  xviii,  40.)  Ac- 
cepit  indulgeniiam  criminosu»,  damnatus  est  qui  om- 
nium  crimina  conntentium  relaxavit.  Tamen  et  ipsa 
crux,  si  attendas,  tribunal  fuit:  in  medioenim  judice 
constituto,  unus  latro  qui  crcdidit  liberalus  (Lue. 
XXIII,  43),  alier  qoi  insultavit  damnatus  est.  Jam  si- 
gnificabatquod  facturus  est  de  vivis  et  mortuis  ;  alios 
posiiurusad  dexleram,  alios  ad  sinistram  :  similis  ille 
latro  fnturis  ad  sinistraro,  similis  alter  futuris  ad  dex- 
teram.  Judicabaiur,  et  judicium  minabatur. 

TRACTATIIS  XXXII. 

AbeolocOt  In  novissimo  autom  die  feslivitatis  stabat 
Jesus  et  clamabat,  dlccns,  Si  quis  sitit»  veniat  ad 
me,  et  bibat ;  us^uead  id,  Nondum  enim  erat  Spi- 
riius  datus,  quia  Jesus  nondum  fuerat  glorificatuB. 
Cap.  VII,  t.  37-39. 

1.  Inter  dis&ensiones  et  dubitaiiones  Judsorum  de 
Domino  Jesu  Gbristo,  inter  casiera  quac  dixit,  quibus 
alii  confunderentur,  alii  doccreniur ;  novissimo  illiuB 
festivitalis  die  (tunc  enim  ista  agebantur),  quflB  appel- 
latur  Sccnopegia,  id  est  tabernaculorum  constructio, 
de  qua  festivitate  jam  antca  meminit  Gharitas  vestra 
fuisse  disserium,  vocat  Dominus  Jesus  Ghristus,  et 
hoc  non  utcumque  loquendo,  sed  clamando,  ut  qui 
silit  veniat  ad  eum.  Si  siiimus,  veniamus  ;  et  non  pe- 
dibus,  sed  arfectibus;  nec  migrando,  sed  amando 
veniamus.Quanquam  secundum  intcriorem  hominem, 
etqui  amatmigrat.  Etaliudestmigrarecorpore,  aliud 
corde :  migrat  corpore  qui  motu  corporis  mutat  lo- 
cam  ;  migrat  cordc,  qui  motu  cordismutataireetnm. 
Si  alicd  amas,  aliud  amabas,  non  ibi  cs  ubi  eras. 

2.  Glamat  ergo  nobis  Dominus :  Stabat  enim,  el 
clamabat,  Si  gtits  st/if,  vrniut  ad  me^  et  bibat,  Qui 
rredit  in  me,  sicut  dicit  Scriptura^  flumina  de  ventre 
ejus  ftuent  aqum  vivae.  Qui  hoc  cssct,  quando  Evan- 
gelista  exposuit,  immorari  non  debemus.  Unde  enim 
dixeril  Dominus,  Si  quis  siiit,  vcniatad  me,  et  bibai: 
et,  Qui  credii  in  me,  flumina  ile  ventre  ejus  ftuent  aqum 
vivie ;  consequenter  exposuiiEvangelista,  dicens :  Boc 
autem  dixii  de  Spiritu  quem  accepturi  erani  credentes 
in  eum.  Nondum  enim  erat  Spiritus  datuSf  quia  Jesut 
nondum  erai  gtorificatus.  Esi  crgo  sitis  interior  et  ven- 

{Cinquanie-deiix.) 


1643 


IN  JOANNIS  KVANGKLIDM.  S.  AUQUSTINI 


IGU 


ler  iulerior,  quia  e»t  hoQio  inUrior.  Et  ille  quidena 
interior  inviBibilie,  exteriop  tulcm  visibilis :  ecd  mc- 
lior  interior  quam  extcrior.  Et  qcod  non  videtar,  hoc 
plut  amatar :  constat  cnim  plns  amari  bomiaem  in- 
tcriorem  quamcxtcriorem.Undchnc  constat?  Unna- 
qaiaque  in  seipso  probet.  Quamvis  enim  qui  male  vi- 
vunt,  animoa  suos  corpori  addicant ;  vivere  tamon 
▼olunt,  quoJ  non  cst  nisi  animi,  magisqnc  seipaos 
indicani  qui  regunt,  quam  illa  quB  reguntur.  Regant 
enioi  animi,  regunturcorpora.  Qaadetqaisquc  volu- 
ptate,  et  capit  de  corpore  voluptatem  :>ed  separa  anl- 
mum,  nihii  reslat  in  corpore  qaod  gaudeat ;  ct  si  de 
corpore  gaudoi,  animus  gaudet.  Si  gaudet  de  domo 
aua,  de  se  non  debet  gauderc  ?  et  si  habet  animus 
unde  oblectetur  eAtrinsccus,  sine  delicliB  manet  in- 
trinsdcui?  Ooinino  constatplus  amare  bominem  ani- 
mam  suam  quam  corpui  suum.  Sed  et  in  alio  bomine 
plus  amat  homo  animam  quam  corpus.  Quid  enim 
amalur  in  amico,  ubi  est  amor  sincerior  et  castior? 
Qttid  amatur  in  amico  ;  animus,  an  corpus?  Si  fldes 
amatur,  animus  amatur :  si  benevolentia  amatnr,  be- 
nevolentio  sedes  animus  est :  si  boc  amas  in  altero, 
quia  et  ipse  amat  te,  animnm  amas ;  qula  non  caro, 
sed  animas  amat.  Ideo  enim  amas,  qula  te  amat : 
quaro  unde  le  amet,  et  vidc  quid  ames.  Plas  crgo 
amatur,  et  non  videtur. 

3.  Aliquid  ctiam  volo  dicerc,  ubi  magis  appareat 
Dilectioni  vcstre  quantum  ametur  animus,  ct  qnem- 
admodum  corpori  preponatur.  Uli  ipsi  Isf civi  ama- 
torcs,  qui  pulcbritudine  corporom  deloctantur,  ct 
forma  membrorumiccenduntur,  tunc  smant  amplius 
quando  amantur.  Nam  si  amet  et  sentiat  quia  odio 
habetur,  magis  irascitur  qnam  diligit.  Quare  magis 
iraaeitur  qnamdiligit?  Quia  non  ei  rcdditur  qnod 
impendit.  Si  ergo  ipsi  corporum  amatorea  redamari 
ee  volnnt,  et  hoc  eos  magis  delectat  si  amentur ; 
quales  sunt  amatores  animorum  ?  Et  si  magni  sunt 
amatores  animorum,  quaies  sunt  amatores  Dei,  qui 
piilchros  animos  facit  ?  Sicut  enim  anlmus  facit  dccas 
in  corpore»  sic  Deus  in  animo.  Non  enim  facil  cor- 
pori  unde  ametur  nisi  animus :  qui  cnm  migraverii, 
cuvlater  horrescis;et  quantumcumque  pulchrailla 
membra  diiexeris,  sepelire  fcslinas.  Decus  ergo  cor- 
poris,  animus  :  dccus  animi,  Deus. 

4.  Glamat  ergo  Dominus  ut  vcniamus  et  bibamus, 
si  intus  sitiamus ;  et  dioit  qaia  cum  bibcrimus,  flami- 
na  aqua  vive  fluent  de  ventre  nostro.  Venter  inte- 
rioris  hominis  conscientia  cordis  est.  Bibito  ergo  isto 
liquore  vivescil  purgala  conscieatia;  ot  bauriens, 
rontem  habebit  (  etiam  ipsa  fons  erit.  Quid  est  fons, 
et  qaid  ost  fluvius  qui  manat  de  fcntre  interioris 
hominis?  Benovolentia,  qua  vult  consulere  proximo. 
Si  enim  pntet  quia  quod  bibll  aoli  ipsi  debet  snffi- 
cere ;  non  fluit  aqua  viva  de  ventre  ejas :  si  autem 
proximo  festinat  consulere  ;  idco  non  siccat,  quia 
manat.  Videbimus  nunc  quid  sit  quod  bibunt,  qui 
crcdunt  in  Domino  ;  quia  utique  Gbristiani  snmns,  ct 
si  creiimus,  bibimus.  Et  unusquiaque  in  seipso  debet 
aguoscere  si  bibit,  el  si  vivit  cx  eo  quod  bibit :  non 


euim  Dosdeseril  foris,   ^i  nou  dt>(eiamus  fontcm. 

5.  Bxposnit  Evangelista,  nt  dixi,  onde  Dominoa 
clamaseety  ad  qoalem  potom  invitasset,  qaid  bibenti- 
bns  propinasset,  dicens,  Hoc  auiemdieebal  de  Spiritu 
quem  acceptwri  erant  credenle*  in  eum.  Nonduin  enim 
trai  SpirUus  ddtus^  quia  Jesut  nondum  erat  glorifica- 
tus,  Qoemdicit8piritom,ni8i  sanctamSpiritom  ?  Nam 
onosqoisqoe  homo  habet  in  se  proprium  spiritum, 
dequo  loqoebarcumanimamcommendarem.  Animoa 
•nim  cnjoaqoe,  proprius  est  spiritus  ejoa :  de  qoo 
dicit  Paolns  apostolus,  Quis  enim  scit  hominum  quse 
eunt  hominis^  nisi  spiritus  hominis,  qui  in  ipso  est  ? 
deinde  adjonxil,  Sic  et  qux  Dei  sunt,  memo  scit,  ni^i 
Spiritus  Dei  ({ Cor.  ii,  II).  Nostra  nemo  scit,  nisi 
spiritns  noster.  Non  eoim  novi  qnid  cogitas,  aat  lo 
quld  cogito :  ipat  enim  auntpropria  nostra,  qon  io- 
terius  cogitamus ;  et  cogitationum  on!osoojosqae  ho- 
minis  ipsias  spiritus  tcslis  est.  Sic  et  quse  Dei  sunt, 
nemo  seit^  niti  Spiritus  Dd.  Nos  cum  spiHto  nostro, 
Deus  cum  suo  :  ita  tamen  ut  Deus  com  aoo  Spirito 
aciat  etiam  qoid  agator  in  nobis  ;  noa  aotem  sineejos 
Spirito  scirenon  possamosqaid  agator  in  Deo.  Deos 
autem  scit  in  nobis  et  quod  ipai  nesclmos  in  nobia. 
Nam  inflrmitatem  soam  Petros  neaciebat,  qoando  a 
Djmino  qnod  ter  easet  negatoros  aodiebat  {Matth, 
XXVI,  33-35),  et  nger  se  ignorabai ;  medicos  «grom 
aclcbat.  Sont  ergo  qoodam  qo«  Deos  novit  in  nobis, 
nescientibos  nobis.  Tamen  qaantom  ad  bominea  per- 
tinet,  nemo  aic  se  novit  quomodo  ipse  homo  :  alios 
neseit  qold  in  illo  agaior,  sed  apiritos  ejos  novit. 
Acceplo  anlem  Bpirito  Dei,  discimus  et  quld  agatur 
in  Dcn :  non  totum,  quia  non  accepimos  totom.  D^ 
pignore  mnlti  novimus  :  pignns  enim  accepimus,  et 
iinjus  pignoris  plenitudo  poatea  dabitor.  Interim  in 
bac  peregrinatione  pignos  nos  eonaoletnr,  qoia  qoi 
003  dignatos  est  oppignerare,  roultom  paraloa  est 
dHre.  Si  talis  est  arrha,  quid  est  c^Jua  est  arrha? 

C.  Sed  qoid  est  quod  aii,  Non  enim  erat  Spiritns 
datu%,  quia  Jesus  nondum  erai  glorificatus  ?  In  evidenti 
cst  intellectas.  Non  enim  non  erat  Spiritos  Dei,  qoi 
erat  apod  Deom ;  sed  nondum  erat  in  ela  qoi  credi- 
derant  in  Jesum.  Ita  enim  disposoit  Dominus  Jesos 
non  eis  dare  Spiritom  istom  de  qoo  loqoimor,  nlsi 
post  resorrectionem  soam  ;  et  hoc  non  sine  eaosa. 
Et  forte  si  qucramus,  annoet  ot  invcniamoa ;  et  »i 
pulscmus,  apcriot  ut  intremus.  Pietas  pulsal,  non 
manus:  quanquam  pulsat  et  manus,  si  sb  operibos 
misericordi»  non  ceaset  manus.  Quas  igitor  causa 
est  cor  Dominos  Jesoa  Ghristos  stsloerit  nonnisi 
cum  essetgloriflcatus,dareSpiritum  sanctom?  Quod 
antcquam  dioamoa  ot  possomus,  prius  qosrendum 
est,  ne  qnem  forte  moveaf,  qnomodo  nondoro  erat 
Spiritos  in  bominibos  sanctis,  cnm  de  ipto  Domioo 
receos  nalo  legatnr  in  Evangelio,  qood  eom  in  Spi- 
rito  eancto  agnoveritSimeon,  sgnoverit  etiam  Anna 
vidaa  prophetissa  (Lue.  ir,  25-38) ;  sgnoverit  Joannet 
ipse,  qui  eom  baptixavit  (Joan,  i,  26  34) :  impletoo 
Spiritu  sancto  Zacbarias  multa  dixit(l.iic.  i,  07-79;  ; 
Spiritum  sanctum  ipaa  Maria,  ut  Domloom  eoncipe- 


-^^ 


1645 


TRACTATUS  XXXII.  CAPOT  VII. 


1646 


Ttit,  tt«:e.'pit  {Luc.  35).  Mul!u  erga  indicia  pr»ce- 
denlia  Spiritus  sancii  babemus,  aQtequam  Oominus 
gloriGcaretur  reaurreotione  carnis  suae.  Non  coiui 
■liam  apiritum  etiam  Propbeta  babuerunt,  qui  Ghri- 
Btam  ventoram  prdenuQtiaverant.  Sed  modus  quidam 
fatorus  erat  dationis  bujus,  qui  omnino  antea  non 
■pparuerat :  de  ipso  bic  dicitur.  Nusquam  enim  legi- 
mu£  antea  congregatos  bomines  accepto  Spirilu  san- 
ct0|  lingais  omnium  gentium  loculos  foisse.  Post 
resarrectionem  autem  suam,  primum  quando  appa-* 
ruit  discipalis  suis,  dixit  illis :  Accipile Spiritum  san- 
clum.  Dehocergo  dictum  est,  Non  erat  Spiriius  daius^ 
^uia  JesuM  uondum  erat  glori/icatm»  Et  insulflavit  in 
faeiem  eorum  (Joan,  xz,  22),  qui  flalu  primum  bomi- 
nem  vivilicavit,  etde  limo  erexit,  quo  flatu  aniroam 
membris  deJil  (Gen.  ii,  7) ;  signiflcaas  eum  se  esse 
qui  in«nfflavit  in  faciem  eorum,  ut  a  luto  ex^urgc- 
renl,  et  luteis  operibus  reauntiarent.  Tunc  piinuim 
posL  resurrectionem  suam  Dominus,  quam  dicit  Evan- 
geiista  gloriflcationem,  dedit  discipulis  suis  Spiritum 
■mnctum.  Deindc  commoratus  cum  eis  quadragiuta 
dic8,ul  iiber  Actuum  Apostolorum  demonstrat,  ipsis 
vidi-ntibos,  et  videndo  deducentibus,  ascendit  in  cce- 
lum  (Act.  1,3  et  %  Ibi  peractis  dccem  diebus,  die 
PeuliCostGs  misit  desupcr  Spiritum  sanctutn.  Quo, 
aicutdixi,  qui  fuerant  in  ano  loco  congregati,  acce- 
ptoimpleti,  omniumgentiumlinguis  locuti  sunt  (/i. 
II,  i-6). 

7.  Quid  ergo,  fratres,  quia  modo  qui  baplizatur  in 
Christo,  et  credit  in  Ghristum,  nonloquitur  omnium 
gentium  linguis,  non  estcredendus  accepisse  Spiri- 
tum  sanctnni  ?  Absit  ut  ista  perfidia  tentetur  corno- 
fctrum.  Cerii  Bumus  omncm  bominem  accipere  :  sed 
quantum  vas  fidei  attulerit  ad  fontem,  tantum  im- 
plet.  Gum  ergo  ct  modo  accipiatur,  dixerit  aliqois, 
quare  nemo  loquitur  linguis  omnium  gentium  ?  Quia 
Jam  ipsaEcelesialinguisomnium  gentium  loquitur. 
Antea  in  una  gcnte  erat  Ecclesia,  ubi  omnium  lingois 
loqoebatur.  Loquendo  linguis  omnium,  signiflcabat 
futurum  ot  crescendo  per  gentcs,  loqucretur  linguis 
omnium.  In  bac  Ecclesiaqui  non  est,  nec  modo  ac- 
cipiiSpiritum  sanctum.Praecisuseniro  et  divisus  ab 
Qoitate  membrorum,  qase  unitas  linguis  omniuro  lo- 
qoitory  renontietsibi ;  non  babet^  Nam  si  babet, 
det  signom  quod  tunc  dabatur.  Quid  est,  det  signum 
quod  tunc  dabatur?  Loquatur  omnibus  linguis.  Re- 
8pOQdetmihi:Quid  euim,  tu  loquoris  omnibos  lin- 
gois  ?  Loquor  plane,  quia  omnis  lingua  mea  est,  id 
est,  ejuscorporis  cujus  membrum  sum.  DifiTasa  Ec- 
desiaper  geotes  ioquitur  omnibus  linguis  ;  Ecclesia 
etfi  corpos  Christi,  in  boc  corpore  membrum  es :  com 
ergo  membrum  sis  ejus  corporis  quod  loquitur  omni- 
bua  lingois,  crede  te  loqui  omuibus  linguis.  Unita» 
enim  membrorum  charitaleconcordat ;  etipsounita» 
ioqailur  quomodo  tonc  unus  homo  loqoebator. 

8.  Accipimos  ergo  el  nos  Spiritom  sanctum,  si 
■fflamua  Ecolesiam,  si  charitate  compaginamur,  ai 
eatholico  nomine  et  flde  gaodemos.  Credamos,  fra- 

>  In  plerisqae  Mm.,  rtnuntiet  si  non  habet. 


tres;  quantumquisque  amal  Ecclesiam  Chrit>ti,  tun- 
tum  habet  Spiritum  sanctum.  Dutus  est  enim    Spiri- 
tus,  sicut  Apostolosdicil,  ad  mani festaiionem.  QuRm 
manifestationem  ?  Sicut  ipse  idem  dicit,  Quia  alii  da- 
tur  per  Spiritum  sermo  sapienti^e,  alii  sermo  sden" 
tise  secundum  eumdem  Spiritum^  alii  /ides  in  eodcm 
Spiritu,  alii  donatio  curationum  in  uno  Spiritu.alii 
operatio  virtutum  in  eodem  Spiritn.  Multa  enim  dan- 
tur    ad  manifestationem,  sed   tu    forsitan    eorum 
omnium  quas  dixi  nibi  babes    8i  amas,  non  nihil 
habes  :  si  enim  amas  unitatem,etiam  tibi  habet  quis- 
quis  in  illa  habet  aliqoid.  Tolle  invidiam,  et  tuum  est 
quod  habeo :  tollam  invidiam,  ct  meum  est  quod  ba- 
bes.  LivorseparatySanitasjongit.  Ooolus  solus  videt 
in  corpore  :  sed  nomquid  soli  sibi  oculus  videt.  Et 
manai  videt,  et  pedi  videt,  et  caBteris  membria  videt  : 
non  enim  si  aliquis  ictus  in  pedem  veniat,  avertit  ae 
ocolos  indc  ol  non  praecaveat.  Rursus  eola  manas 
operatorincorpore;  sed  numquid  sibi  soli  operatur? 
Et  oculo  operalur  :  nam  ei  ictus  aliquis  veniens  non 
eat  in  manum,  sedtantum  in  faciem,  numquid  dicit 
manus,  Non  mo  rooveo,  quia  non  tendit  ad   mc  ?  Sic 
pes  ambulando  omnibus  membris  militat  :  membra 
cstera  tacent,  ct  iingua  omnibus  loquitur.  Habemus 
ergo  Spiritum  sanctum,  si  amamus  Ecclesiam  :  ama- 
mus  autem,  si  in  ojus  compage  ct  charitate  consi- 
slimus.  Namipse  Apostolus  cum  dixisset  diversa  do- 
na  dari  diversis  hominibus,  tanquam  offlcia  quorum- 
que  membrorum,  Adhuc,  inquii,  supereminenliorem 
viam  vobis  demonstro ;  ei  ccspit  loqui  de  cbaritutc. 
Praiposuit  eam  iinguishominum  et  Angelorum,  pras- 
posuit  miraculis  fidei,  prceposuit  scientiae  et  prophe- 
ti«,  praeposuit  etiam  illi  magno  operi  misericoidio;, 
quosua  quuspossidet  distribuit  quisque  paupcribus  ; 
et  ad  exlremum  preposuiteam  etiam  corporis  pas- 
aioni :  hisomnibus  tam  megnis  rebus  prsposait  cha- 
ritatem  (I  Cor,  xii,  7-xiii,  3).  Ipsaro  habelo,  et  cuu- 
cta  habcbis  :  quia  sine  illa  nihil  proderit,  quidquid 
habere  potueris.  Quia  vero  ad  Spiritum  sanctum  per- 
linetcharitas  de  qua  loquimur  (quaestio  enim  modo  in 
Evangelio  de  Spiritu  sancto  relractatur),  audi  Apo- 
stolum  dicentem,  Charitas  Dei  diflusa  est  in  cordibus 
nostris  per  Spirilum  sanctum,  quidafus  est  nobis  (Rom, 
v,5). 

9.  Quare  ergo  Dominus  Spiritum,  cujus  maiima 
beneflcia  sunt  in  nobis,  quia  charitas  Dei  per  ipaum 
diiTusa  est  in  cordibus  nostri,  post  resurrectionem 
soam  dare  voloit?  quid  signiflcavit?  Ut  in  rosorre- 
ctione  nostra  cbaritas  nostra  flagret,  et  ab  amore 
sscoli  separet,  ut  tota  currat  in  Deum.  Hic  cnim 
nascimur  et  morirour,  boc  non  amemus  :  churitate 
xnigremus^  cbaritate  sursum  habitemus,  charitate  illa 
qua  diligimus  Deum.  Nihil  aliud  in  hac  vitae  nostr» 
peregrinatione  meditemur,  nisi  quia  et  hic  non  scm- 
per  erimus,  etibinobis  locum  bcnc  vivendo  praepa- 
rabimu8,undeandenunquamroigrcroos.Do:ninusenim 
noster  Jesus  ChriBtus,  postuaquam  resorrexit,  jam 
non  moritur;  mors  illi  ultra,  sicut  Apostolos  dicit, 
non  dominabilur  (Id.  vi,  9).  Ecce  quod  amemu».  Si  vi- 


1647 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM,  S.  AUGUSTINI 


1048 


vimuSy  si  in  ipsiun  crcdlinus  qui  rcirurrexit;  dablt 

nobis,  Don  quod  hic  amant  homines  qai  Deum  non 

amant,  aut  tanto  plus  amant,  quanto  illum  minus 

amant :  ianto  autem  hoc  minus  amant,qaanto  illum 

pluaamant.  Sed  videamus  qnid  nobis  promisit :  non 

divitias  terrcnas  et  temporales,  non  bonores  et  pote- 

states  in  sfficulo  isto ;  videtis  enim  omnia  hsc  dari 

et  hominibus  malis,  ne  magnipendantur  abonis.  Non 

ipsam  poatremo  corporis  sanitalem  :  non  quia  ipse 

illam  non  dat,  scd  quia,  ut  videtis,  cl  pecoribus  dat. 

Non  vitam  longani.  Quid  est  enim  longum  quod  ali- 

quando  finitar  ?  Non  pro  magno  nobis  credenlibus 

promisit  loogaQvilatem,  aat  decrepilam  senectulem ; 

quam  omnes  oplant  antequam  vcniat,  omocs  de  illa 

eum  veneritmurmurant.  Non  pulchritudinem  corpo- 

riF,  quam  vel  corporis  morbus,  vel  ipsa  seneclus  que 

optatur  exterminat.  Vult  esse  pulcher,  et  vult  esse 

.«^enex  :  ista  duo  desideria  sibi  inficem  concordare 

non  possunt :  si  senex  eris,  pulcher  non  eris  :  quando 

seneclus  venerit,  pulcbritudo  fugiet;  et  in  unohabi- 

tare  non  possunt  vigorpulchritudinis,  etgemitusse- 

nectutis.  Omnia  crgo  ista  non  nobis  promisit,  qui 

dixit,  Qui  credit  in  me^  veniat,  et  bibat;  et  flumina  de 

ventre  ejus  fluent  aqux  t;n'«i?.  Vitam  sternam  promisit. 

ubinihii  timeamus,  ubi  non  conturbemur,  unde  non 

migremus,  ubi  non  moriamur ;  ubi  nec  dccessor  pian- 

gatur^  nec   successor  speretur.  Quia  ergo  tale  est 

quod  nobis  promisit  amantibus,  et  Spiritus  sancti 

charitate  ferventihus ;  idco  ipsum  Spirilum  noloit 

dare,  nisi  cum  easet  glorificatus :  ut  in  suo  corpore 

ostenderct  vitam,  quam  modo  non  habemus,  scd  in 

resurrcctione  speramus. 

TRAGTATU8  XXXIII. 

Ab  eo  loeo  Evangelii^  Ex  illa  ergo  turba  cum  audisscnt 
hos  sermones  ejus,  eic.^  utque  ad  id,  Nec  ego  te 
condemnabo;  vade,  et  amplius  noli  peccare.  Cap. 
VII,  t.  40-53,  el  cap.  viii,  >.  1-ii. 

1.  Meminit  Charitas  veslra,  sermone  pristino  cx 
occasione  lectionis  evangelica;  iocutos  nos  esse  fobis 
dcSpirilu  sancto.  Ad  hunc  polandum  cum  Dominus 
invitasset  credentcs  in  se,  loqucns  intcr  eos  qui  illum 
lenerc  cogitabant,  ct  interficcre  cupicbint  ncc  vale- 
))ant,quiaiIlenoIeb-il :  cum  ergo  hssc  loculus  esset, 
nala  est  de  iilo  in  turba  dissensio»  aliis  putantibus 
qtiod  ipse  esset  Chrlstus,  aliis  dicentibus  quia  de  Ga- 
lilffianonexsurgetChristus.  Qui  vcro  missi  fuerant, 
ul  eum  teneront,  rodicrunt  immunes  a  crimine,  ct 
plcni  admirationc.  Nam  et  leslimonium  pcrhibacrant 
divinae  doctrina;  cjus,  cum  diccrcnt  a  quibus  missi 
fuerant,  Quare  non  adduxistis  eum  ?  Rcsponderunt 
cnim  nunquam  se  auJissc  hominem  sic  locutum  : 
Non  enim  quisquam  sicloquitur  homo.  Ille  autem  sio 
loculuscsl,quiaDeuseralet  homo.  Tamcn  Pharisaei 
testimonium  corum  repcllentes,  dixcrnnteis  :  Num- 
quid  et  vosseducti  estisf  Videmus  enim  deleclalos  vos 
esscserraonibus  illius.  Numquid  aliqnis  dc  prinnpibus 
credliit  in  eum,  aut  cjc  Phariscvis  ?  Sel  turba  hxc  quac 
non  novit  Legcm,  malfdictisunt.  Qui  non  noverant  Le- 


geni,  ipsi  credcbant  in  eum  qui  miserat  Legcm;  et 
eum  qui  miscrat  Lcgcm,  contemnebant  illi  qui  doce- 
banl  Legem  :  ut  implerctur  quod  dixerat  ipsc  Domi- 
nus,  Ego  veni  ut  non  viilentes  videarit^  et  videntes  cxci 
flant  (Joan,  ix,  39).  Gffici  enim  facti  sunt  Pharisni 
doctores,  illuminati  sunt  populi  ncscientes  Legem,  et 
in  auctorem  Legis  credentes. 

2.  Nicodemus  ieLTneti  unus  ex  Pharisseis,  qui  ad  Do' 
minum  nocievenerat,  etipsc  non  quidem  incredulus, 
sedtimidus;  namideonocte  vcnerat  ad  lucem,  quia 
illaminari  volebat,ct  sciri  timebat :  respondit  Judsis, 
NumquidLfxnostra  judicat  hominem,nisi  audierit  ab 
ipso  prius  et  cognoverit  quid  faciat?  Volebant  eniin 
illi  pcrverse  ante  csse  damnatores  quam  cognitorcs. 
Sciebatenim  Nicodemus,  vcl  potius  credcbat,  quiu  si 
tantummodoeuro  vellent  patientcr  audire,  fortc  si- 
milcs  fiercnt  illis  qui  missi  sunt  tenere,  et  malucrunt 
credcre.  Hli  rcsponderunt,  ex  prsjudicio  cordis  sui, 
qnod  ctillis  :  Numquid  et  tu  Galilxus  es  ?  Id  est,  quasi 
aGalilcco  seductus.  Dominus  enim  Galilxus  dicelia' 
tur,  quoniam  de  Nazareth  civitateerant  parentes  ejua. 
Sccundum  Mariam  dixi  parentes,  non  secundum  vi- 
rile  semen  ;  non  cnim  qussivit  in  terra  nisi  matrem, 
qui  jam  habcbat  dcsupcr  Patrcm.  Namutraquc  ejus 
nativitas  mirabilis  fuit ;  divina  sine  malre,  humana 
sinc  patre.  Quid  ergo  illi  quasi  Lcgis  doctores  ad  Ni- 
codemum  dixerunl?  Scrutare  Sr>ipturas,et  vide  qnia 
propheta  a  GulHcCj  non  surgit.  Scl  Dominus  Prophe- 
taro  inde  surrexit.  Reversi  sunt,  inquit  Evangelisti, 
unusquisque  in  domum  ^uam. 

3.  inde  Jesus  perrcxit  in  montem  ;ia  montcm  au- 
tem  Olivetij  in  montem  fructuosum,  in  montem  un- 
guentijinmontemchrismatis.  Ubi  enim  diccbal  do- 
ccre  Cbristum,  nisi  in  montc  Oliveti  ?  Ghrieti  cnim 
nomen  achrismatedictum  est :  ypi7;ji9  autcm  gra?ce, 
latine  unctio  nuncupatur.  Ideo  autem  nos  unxit,  quia 
luctatorescontro  diabolum  fecit.  Et  diluculo  iterum 
venit  in  templumj  et  omnis  popuius  venit  ad  eum,  el 
sedens  docebat  eos.  El  non  tcnebatur,  quia  nondam 
patl  dignabalur. 

4.  Nunc  Jam  attendite,  ubi  ab  inimicis  tentatA  sit 
Domini  mansuetudo. «  Adducunt  autem  illi  Scribc  ct 
Pharisxi  mulierem  in  aduUerio  deprehensam,  et  Bta- 
tuerunt  eam  in  medio ;  et  dixcrunt  ei :  Magisler,  ha^ 
mulier  modo   deprehensa  eslin  adulterio.  In  Lege 
autemMoyses  mandavit  nobis  hujusmodi  lapidare  : 
tu  ergo  quid  dicis  ?   Haec  autem  dicebant  tentantea 
eum^utpossentaccusareeum.  »Uadeaccu8are?KuDQ- 
quid  ipsum  in  aliquo  facinorc  deprchenderaot,  aut 
illa  mulier  ad  eum  aliquo  modo  pcrtinuisse  diceba- 
iuvtQu\de9iergo,tentantes  eum,ut  possenl  accusare 
eum  ?  Intclligimus,  fratres,  admirabilcm  mansneta- 
dinem  in  Domino  praecminuisse.  Animadverterunt 
eum  nimium  esse  mitem,  nimium  essemansuetuoi : 
dc  illo  quippe  luerat  ante  prsdictum,  Accingere  gladio 
iuo  circa  femur  tuumj  poteniissime;  specie  tua  et  pul-- 
chriludine   tua  intendc,  proapere  proccde^  el  re^a  : 
propler  veritatcm  et  mansuetudinem  eljustitiam  (Psal. 
xLiv,  4  et  5).  Ergo  attulit  veritatem  ut  doclor,mansuc- 


1649 


TRACTATUS  XXXIII.  CAPUT  VII. 


1650 


tudiaem  ut  liberalor,  juBtitiam  ut  cognitor.  Propter 
hxc  eum  esse  regnaturum  in  Spirilu  sancto  proplieta 
prxdixeral  (/3ai.  xi).  Cum  loquerctur,  veritas  agno- 
acebatur  :  cum  adversus  inimicos  non  roovorelur, 
mansuetudo  laudabalur.  Cum  ergo  de  duobus  istip,  id 
est  dc  vcrilate  et  mansueludine  ejus,  inimici  livore 
el  invldia  lorquerentur  ;  in  tertio,  id  est  juslitia, 
scandalum  posuerunt.  Quare  ?  Quia  Lex  jusserat 
adulleros  lapidari ;  et  utique  Lex  quod  injuslum  erat 
jabero  non  poterat :  si  quis  aliud  diccrct  quam  Lex 
jusserat,  injustus  dcprehenderelur.  Dixerunt  crgo 
apud  semelipsos :  Veraxputatur,  mansuetus  videlur ; 
do  justitia  illi  quoercnda  calumnia  cst.  OfTeramus  ci 
mulierem  in  adulterio  deprchensam,  dicamus  quld  dc 
iili  in  Lege  pr«eceplum  sit :  si  eam  jusscrlt  lapidari, 
manauetudinem  non  habebit ;  si  eam  dimitti  ccnsue- 
rii,JuBtitiam  non  tenebit.  Ul  autem  mansuctadinem. 
iQ'|iiiunt,  noa  pcrdut,  in  qua  Jum  populis  amubitis 
factus  est,  sioe  dnbio  eam  dimilti  debere  dicturns  est, 
Uinc  Q03  invenimus  accusandi  occasionom,  et  reum 
facimus  tanquam  Legis  praevaricatorcm  :  diccntcs  ci, 
Hostis  es  Legis,  contra  Moysen  respondos,  imo  con- 
ira  eum  qui  pcr  Moysen  Legem  dcdit ;  reus  es  niortis, 
cum  il!a  ei  tu  ipse  lapidandus.  Poseot  his  verbis 
alquo  his  senlentiisinflammari  invidia,  fervereaccu- 
Baiio,  dagilaridamnatio.  Sed  cuiboo?  Perversilasre- 
clitudini,  ralsilat  veritati,  corruplum  cor  cordi  recto, 
stultiiia  sapientfle.  Quando  illi  laqucos  prc-epararent, 
inquos  non  priusipsi  caputiojicercut?  EcccDominuB 
in  respondendo  etjustitiamservaturusest,  et  a  man- 
jaetadine  non  recessurus.  Non  csl  caplus  cui  tendc- 
baiur^  eed  potius  capti  sunt  qui  tendcbant  ;  quia 
in  eum  qui  eos  posset  de  laqueis  eruere,  non  crcde- 
bant. 

5.  Quid  ergo  respondit  Dominus  Jcsus  ?  quid  rc- 
spoodit  vcrilas?  quid  respondil  sapionlia  ?  quid  rc- 
spondii  ip3acuicalumniaparabaturJustitia?Non  di- 
xlt,  Non  lapidctur ;  ne  contra  Legem  diccrc  videro- 
tur.  Absitaulemutdisceret,  Lapidetur  :  venitcnimnon 
perdere  quod  invenerat,  scd  qua^rcro  quod  pcr  crat 
(Lttc.  XIX,  10).  Quid  ergo  respondit?  Videte  quam 
pleaam  sitjustitia,  plenum  mansuetudine  ct  verita- 
ta  !  Qui  sine  peccato  esl  vestrum,  inquit,  prior  in  illam 
iapidem  millat.  0  responsio  sapicnliae  !  Quomodo  eos 
iolromisit  in  se?  Porisenimcalumniabantur,  seipsos 
iatrinsecusnob  perscrutabantur:  adulteram  videbant» 
86  000  perBpiciebant.  PrsfaricatoresLegisLcgom  im- 
pleri  cupiebant,  et  boc  calumniando ;  non  vere,  tan- 
quam  adalleria  caBtitate  damnando.  Audistis,  Judsi; 
audistis,  PharissBi ;  audistis,  Legis  doctores,  Legis 
euttodem,  scd  nondum  intellexistis  Legislatorem. 
Qaid  vobiialiad  8ignifloat,cum  digito  scribit  in  terra? 
Digito  eoim  Dei  Lex  scripta  est ;  scd  propter  duros 
io  lapide  soripta  est  {Exod.  xxxi,  18).  Nunc  jam  Do- 
mious  io  terra  soribebat,  quia  rructum  quasrebat.  Au- 
diatis  ergo,  Impleatur  Lex,  lapidetur  adultera  :  sed 
namqaid  io  illa  punienda,  Lex  implenda  esta  punicn- 
die?  Consideret  seunnsquisquevestrum,  intret  in  se* 
metipsum,  ascendat  tribunal  mentis  soe,  oonstituat 
«e  Aote  oonBciaotiam  suam  cogat  se  confiteri*  Scit        i  Apud  £r.,  yuts  si%.   M. 


enim  qui  sit  ' :  quia  nemo  scit  bominum  quaa  sont 
bominis,  nisi  spiritus  hominis,  qui  in  ipsoeBt(I  Cor. 
II,  11).  Unusquisque  in  se  intendens,  peccalorem  so 
invenit.  Ila  plane.  Ergo  aut  istani  dimittite,  aot  si- 
mul  cum  illa  pcenam  Legis  excipite.  Si  diceret,  Non 
lapideturaduitera  ;  injustus  convinceretur:  si  diceret, 
Lapidetur ;  m.in8uetus  non  viderelur :  dicat  quod  di^ 
cere  debet,  et  mansuetus  et  Justus,  Qui  sine  peccato 
est  vestrum,  pricr  in  illam  lapidem  mittat,  Hsc  vox  ju- 
stilias  est  :  Punialur  peccatrix,  sed  non  a  peccatori- 
bus;  implcatur  Lex,  sed  non  a  prevaricatoribus  Le- 
gis.  ilffic  vox  omnino  Justilis  est :  qua  justitia  illi  ta- 
quam  Irabali  tclo  percussi,  scse  inspicientes  et  reoB 
inTcnienlcs,  unu$  postunum  omnes  rccesserunt.  Relicti 
5unt  duo,  misera  et  misericordia.  Dominus  aatem 
cum  cos  illo  telo  justitis  percussissct,  uec  dignatas 
est  cadcntes  nttcndere,  sed  averso  ab  eis  oblutu,  rur- 
sum  digito  scribehat  in  terra. 

6.  liclicta  autem  sola  illa  muliere,  omuibusque 
abeunlibus,  levavit  oculos  suos  ad  mulierem.  Audivi- 
mus  foccm  justitiic,  audiamuset  mansuetudinis.  PluB 
cnim,  credo,  territa  erat  illa  muiier  cum  audisset  a 
Domino  dictum,  Qui  sine  peccalo  esl  vestrum,  priorin 
illam  lapidem  mittat.  llii  ergo  altendontes  sc,  et  abs- 
cess»u  ipso  confessi  de  se,  rcliqucrant  mulierem  cum 
grandi  peccato,  ei  qui  urat  sino  peccalo.  Et  quia  iila 
hooaudierat,  Qni  siuepeccato  esf,  prior  in  illam  lapi- 
demmittat;  ab  illo  se  sperabat  puniendam,  in  quo 
peocatum  inveniri  uon  poterat.  Ille  autem  qui  adver- 
sarios  ejus  repulerat  lingua  Justitio;,  levans  in  eam 
oculos  mansueludinis,  inlerrogavit  eam  :  Nemo  te 
conUemnavit?  Ilesponditilla:  Domine,  nemo,  Et  ille  : 
Nec  ego  te  couUemnabo ;  a  quo  lo  forto  damnari  timui- 
sti,  quia  in  mo  peccatum  non  invenisti.  Nee  ego  te 
damnabo.  Quid  est,  Domino  ?  Favos  ergo  peccatia  ? 
Non  plano  ita.  Attende  quod  scquitur  :  Vadef  dcin- 
ceps  jam  nolipeccare.  Ergo  ct  Dominus  damoavit,  sed 
peccatum,  non  hominem.  Nam  si  peccaiorum  fautor 
osset,  dicerct,  Ncc  ego  le  damnabo  ;  vade,  vive  ut  vis  : 
dc  mea  liberatione  esto  secura  ;  ego  quantumcumque 
pcccavcris,  teab  omni  pcenaetiam  gehonno  et  infer- 
ni  lortoribus  liberubo.  Non  hoo  diiit. 

7.  lutendant  ergo  quiamantinDomiuo  maDsoetu- 
dinem  et  Limcant  veritatem.  Etonim  dulcis  et  rectus 
Domims  {Psal.  xxiv,  8).  Amas  quod  dulcis  est,  time 
quod  rectus  est.  Tanquam  mansuelus  dixit,  Tacui  : 
sed  tanquam  Justus,  Numquid  semper  tacebo  {Isai, 
XLii,  ikfSec.  LX.\)  ?  Misericors  et  miserator  Dominus. 
Ila  plane.  Adhuc  adde,  longanimis ;  adhuo  adde,  ei 
multum  misericors  :  sed  time  quod  est  in  novissimo, 
et  verax  (Psa\.  lxxxv,  15).  Quos  enim  modo  susti- 
net  peccantes,  Judioaturus  est  conlemnentes.  An  dt- 
vitias tonganimitatis et  mansuetuiinis  ejus  contemnis^ 
ignoransquia  patientia  Dei  adpxnitentiam  (e  addueit? 
Tu  auiem  secundum  duritiam  cordis  tui  et  cor  imposni* 
tens,  tkesauriios  tibi  iramin  die  irx  et  revelationii  justi 
judicii  Diit  qui  reddet  unicuique  secundum  opera  sua 
(Rom.  iT,  4-6).  Mansuetus  Dominus,  longanimis  Do- 


1651 


IN  JOANNIS  EVANGBLIUM,  S.  AUGU8T1NI 


1652 


minos,  miserioors  Dominua :  sed  et  jastos  Dominus, 
et  veraz  Dominus.  Largitur  tibi  Bpatiuro  correctionis : 
&edtuplus  amas  dilationemquamemendationem.  Ma- 
lus  fuisti  heri  ?  bodie  bonus  esto.  El  hodiernum  diem 
in  malitia  peregisti  ?  vel  cras  mutare.  Semper  ezspe- 
ctas»  etde  misericordia  Dei  libi  plnrimum  polliceris  : 
quasi  ille  qui  tibi  per  poBnitentiam  *  promisil  indul- 
gentiam,  promiserittibi  eliam  proliziorem  vitam.  Un- 
de  scisquid  parial  crastinus  dies  f  Recte  dicii  in  cor- 
de  tuo :  Quando  me  correzcrOy  Deus  mihi  omnia  pec- 
cata  dimillet.  Negare  non  possumus  quod  correclis 
atqne  conversis  indulgentiam  Deus  promisit.  Nam  in 
quo  propheta  mibi  legis  quia  promisit  correcto  indul- 
gentiam,  non  mihi  iegis  quia  promisit  tibi  Deos  lon. 
gam  vitam. 

8.  Ez  utroque  igitur  homines  periclitantur.  et  spo- 
randoet  desperando,  contrariis  rcbus,  contrariis  afTe- 
ctionibus.  Speran'ioquidecipitar?Quid  dicit  %  Binus 
est  DeuSy  misericors  esl  Deus,  faciam  quod  mihi  pla- 
cety  qood  libet ;  lazem  habenas  cupiditntibus  rocip, 
impleam  desideria  anima  mes-  Quaro  hoc  ?  Quia  mi- 
sericors  est  Deus,  bonus  est  Deas,  mansuetus  est  Dcus. 
Spe  isti  periclitantur.  Desperatione  autem,  qni  cnm 
inciderint  in  gravia  pcccata,  pulantes  sibi  non  posse 
jamignosciposnitentibus,  etstatuentes  seaddamna- 
tioncm  aine  dubio  destinalos,  dicunt  apud  seipsos, 
Jam  damnandi  sumus',  quarenon  quod  volumusfa- 
cimos  ?animo  gladiatorum  ferro  destinatorum.  Tdeo 
moiesti  sant  desperati :  jam  enim  quod  timeant  non 
habent,  et  vehemenler  Mmondi  sunt.  Istos  desperalio 
neoaty  spes  illos.  Inler  spem  et  dfsperationem  flu- 
otuatanimus.  Metuendum  cst  ne  tc  occidal  spes,  et 
cvm  multom  speras  de  misericordia,  incidas  in  Judi- 
oium :  meiuendum  esl  rursusne  teoocidat  desperatio, 
etoom  putasjam  tibi  non  ignosci  qu8B  gravia  commi- 
sisti,  non  agas  poenitentiam,  et  incurras  in  jndicem 
Sapientiam,  quee  dicil,  Et  ego  vetirx  perditioni  super» 
ridebo  {Prov.  i,  26).  Quid  ergo  agit  Dominus  oum 
periclitaotibus  utroque  roorbo?  lllis  qui  spe  pericli- 
tantur,  hoc  dicit :  Na  tirdes  conuerti  ad  Dominum^ne' 
que  differas  de  die  in  diem  ;  subiio  enim  veniet  ira  itlius^ 
ei  in  tcmpore  vindictx  disperdet  te  (Eccti.  v,  8,  9). 
Illis  qui  desperationc  pcriclitutur,  quid  dicit  ?  /» 
quwmmque  die  iniquus  conversus  fuerit,  omnes  iniquita" 
Usejus  obliviscar  (Ezrch.  zviii,  21,22,  27).  Propter 
iilot  ergo  qui  desp^ratione  periclitantur,  proposuil  in- 
dolgentie  porlum  :  propler  illos  qui  spe  periclilantor 
et  dilationibus  illudunlur,  fecil  dicm  morlis  incerlom. 
Qoando  veniatultimusdies,  nescis.  Ingratos  es,  quia 
hodiernnnihabes,inquocorrig8ris?Sic  ergoad  istam 
mnlierem,  Pfec  ego  te  damnabo;  eed  facta  secura  de 
prasterito,  cave  futura.  Nec  ego  te  damnabo  :  delevi 
quod  oommisisti,  observa  quod  prascepi,  ut  invenias 
qood  promisi. 

l  ?^%?^^'  ^•rcassoneDsig.  AtcsBteri  Whri,  perpatientiam, 
» In  B.  :  Sperando  decipitur,  qui  decipitur,  qui  dicit.  Er. 
LuKd.  Veu.  etLov.  necuti  suuius.    M. 
•  In  diiobu»  U?n  ,jam  damnali  sumu^. 


TRACTATUS  XXXIV. 


In  illud,  Ego  sum  luz  mundi  :  qoi  sequitur  me,  non 
ambulat  in  tenebris,  sed  habebit  lumen  vit».  Cap. 
VIII.  t.  12. 

i.  Quod  roodoaudivimuset  intentiaociepimu8,oum 
sancluroE?angeliumIegeretur,nondubitoquodomne8 
etiam  intclligere  conati  samos  :  et  quisqoe  noBtrom 
de  re  laro  magna  que  lecta  est,  pro  suo  modulo  oe- 
pit  quod  potuit  ;  et  posito  pane  verbi,  nemo  est  qoi 
se  queratur  nihil  gustasse.  8ed  iterom  non  dobilo, 
qniadifllcile  quisquam  esl  qui  totum  intellezerit.  Ti- 
men  etiamsi  estqui  omnia  verba  Domini  nostri  Jeso 
Ghristi  modo  ez  Evangelio  recitata  satis  intelligat ; 
tolerot  ministerium  nostrum,  quousqoe,  si  possimos, 
illo  adjuvante  tractando  faoiamus  at  vel  omnee  vel 
multi  intelligant,  quod  se  pauci  iotellezisse  letantur. 

2.  Quod  ait  Dominus,  Ego  sum  tux  mundi,  clarom 
poto  esse  eis  qoi  habent  oculos,  unde  bujos  loeis 
participes  fiant :  qui  aotem  non  habent  oculos  nisi  io 
sola  carne,  mirantur  quod  diclum  est  a  Doroino  Jeea 
Gbristo,  Ego  sum  tux  mundi.  Et  forte  non  desit  qoi 
dicat  apud  semetipsum  :  Numquid  forte  Dominue 
Ghristus  est  sol  iste,  quiortoet  occasu  peragitdiem  Y 
Non  enim  defuerunt  bsretici  qui  ista  senseront.  Ma« 
nicbaei  selem  istom  oculis  carnis  visibilero  ezposi- 
lum  et*publicum  non  tantum  hominibus,  sed  etiam 
pecoribus  ad  videndum,  Ghristum  Dominum  essa 
putaverunt.  Sed  catholice  Eoclesic  recta  Adee 
improbat  tale  commentum,  etdiabolicam  dnctrioam 
esse  oognoscit :  nec  solum  agnoscit  credendo,  eed  in 
qnibus  potest  convincit  etiam  disputando.  Improba- 
mua  itaqoe  hajusmodi  errorem,  quem  sancta  ab  ini- 
tio  analhematizavil  Ecclesia.  Non  arbitremor  Domi* 
nom  Jesum  Ghristum  huno  esse  soiem  qoem  videmoe 
oriri  ab  orienle,  occidere  in  occidente  ;  cojus  corsoi 
noz  suocedit,  cujus  radii  nube  obumbrantur,  qoi 
certa  de  loco  in  locum  motione  commigrat :  non  eel 
hoG  Dominus  Gbristus.  Non  est  Dominus  Ghristoe  eol 
laclus^sed  per  qoem  sol  factus est.  Omniaenim  perip- 
sum  fnota6ont,etsineipsoraotomest  nihil  (Joan.  r,3). 

3.  Est  ergo  luz  quoo  fjcit  hanc  lucem  :  hanc  ame- 
mus,  banc  intelligere  cupiamos,  ipsam  sitiamos ;  ot 
ad  ipsam  duce  ipsa  aliquando  venlamus,  et  in  illa  ita 
vivamus,  ut  nunquam  oronino  moriamur.  Ista  enim 
luz  est,  dequaprophetiaolim  pramissaita  in  Psalmo 
cecinit  :  Homines  et  jumenta  salvos  faciesy  Domine: 
sicut  multiplicata  est  misericordia  ftta,  Deus.  Pealroi 
sancti  ista  verba  eunt :  advertite  quid  de  tali  luce 
antiquos  sanctorom  horoinom  Dei  sermo  prvmieerit. 
Homines,  inquit,  et  jumenta  salvos  facies,  Domine  ; 
sicut  mulliptieata  esi  misericordia  tua^  Deus.  Quoniara 
enim  Deus  es,  et  habes  moltiplicem  misericordiam  ; 
pervenit  eadem  multipiicilas  misericordis  tuss,  non 
eolum  ad  homines  quos  creasli  ad  imaginem  tuam, 
sed  etiam  ad  pecoraqoaBhominiboesobdidisti.  Aquo 
enim  salus  hominis,  ab  illo  siilus  et  pccoris.  Non  ern- 
besoas  boc  sentire  de  Domino  Doo  tno  :  imo  prttsu- 
mas  et  Hdas,  ei  caveM  ne  aliter  eeniias.  Qui  aalvam 


1653 


TKACTATUS  XXXIV.  CAPUT  VIH. 


4654 


facii  le.  ipM  talTam  faeii  equum  tuum,  ipse  ovem 
taam  ;  ad  minlma  omnino  Teniamue,  ipse  gallinam 
tuam  ;  Domini  eet  salus  {P$aL  iii,  9j,  e^  ista  Deus  sal* 
vat.  Movette,interrogaa;  mirorquiddubUae.Dedigna- 
bitnr  ealvare»  qni  dignatne  eet  crearc  ?  Domini  eet  sa- 
lue  Angelorum,  bominomi  pecorum  ;  Domini  est  sa- 
lus.  Sicui  nemo  est  a  seipso»  ita  nemo  salvas  esl  a  se- 
ipao.  Proinde  verissima  Psalmus  atque  optime  ait, 
Bcmines  et  iumenta  salvos  faciei^  Damine,  Qaare  ?  Sieut 
muUiplieaia  eti  miiericardia  iua,  Deus.  Tu  enim  es 
Dens,  iu  creasti,  tn  saivas  :  tu  dedisti  esse,  tn  das 


4.  8i  ergo  sioui  mnltiplioata  est  misericordia  Dei, 
ab  iilo  homines  et  jumenta  salvaniur  ;  nonne  bomi- 
nes  habeni  aliqnid  aliud  quod  eis  Deus  pre&tel  crea~ 
tor,  quod  jnmentis  non  prsstat?  Nuilane  discrelio 
eat  intar  animal  facium  ad  imagiaem  Dei,  et  aDimal 
subdiium  imagini  Dei  T  Est  plaoe  :  prster  salutem 
isiam  oommnnem  nobie  oum  animantibus  mutis,  est 
qaod  nobis  preslet  Deus,  illis  aulem  non  prfistat. 
Qaid  aai  boe  ?  Seqoere  in  eodem  psalmo  :  FUii  autem 
heminum  sub  iegmine  alarum  iuarum  sperahuni.  Ha- 
benteo  modo  salutem  commonemcum  pecoribue  suis, 
FiUi  kominum  iub  iegmine  alarum  tuarum  sperabuni, 
Aliam  babeni  salutem  in  re,  aiiam  in  spe.  Salus  ista 
qn«  in  pnBsenii  eet,  hominibus  pecoribusque  com- 
moBis  est :  sed  fst  alia  quam  sperant  bomines;  et 
aecipiuni  qui  sperant,  non  accipiunt  qui  desperant. 
Filii  enim  honUnum  sub  iegminet  ioquit,  alarum  iua- 
rmm  sperabunl.  Qui  autem  perseverentur  sperant,  a 
te  proteguntnr.  nede  spe  a  diabolo  dejiciantur  :  sub 
te§mMMe  alarmm  tuarum  sperabuni.  Si  ergo  sperabuni, 
qoid  aperabuut,  nisi  qnod  pecora  noo  babebunt?I/i- 
ebriabutUur  ab  ubertaie  domus  tuss ;  et  iorrente  volupia" 
0$  iuse  poiabis  eos,  Quale  vioum  est,  uodc  ioebriari 
Uodabiie  esl  ?  quale  vinum  est,  quod  non  turbat,  sed 
dirigii  mentem?  qnale  vinnm  est,  quod  facit  perpetuo 
sannmynon  inebriando  facitinsanum?Ine^rui6ttfiii»r. 
Unde?  Ab  uberiaie  donms  tuae:  si  iorrenic  voiupiaiis 
iu»  patabit  eos.  Unde  ?  Quoniam  apud  ie  fons  vitx. 
Ipse  fona  vite  ambulabat  in  terra,  ipse  dicebai,  Qui 
sitiit  veuimt  ad  me  (Joan,  vii,  37).  Ecce  fons.  Scd  nos  de 
lamineloqoi  cceperamus,  et  propoaitam  exEvangoiio 
qaantionem  de  lominetraclabamus.  Lectuao  estenim 
Boiiis  dicenle  Domino,  Ego  sum  tux  mundi.  Inde 
qsMiio,  ne  quia  carnaliier  sapiens  solem  istum  ialel- 
ligendam  pntarei :  venimus  inds  ad  Psalmum,  quo 
conaidermto,  invenimus  interim  Dominum  fontem 
fits.  Bibe  ei  vive.  Apud  te,  inquit,  fons  viix  :  ideo 
sub  ombraculo  alarum  tuarum  sperant  filiihominum, 
isehriari  isto  fonie  quarentes.  Sed  de  iumine  diceba- 
Boa.  Seqoere  ergo  :  nam  Prophela  cum  dixiseet, 
Apud  t€  font  viiee^  secutus  adljanzit,  In  lumine  iuovi* 
Mtmttf  lumen  (Psal,  xixv,  8,  10) ;  Deum  de  Deo,  lu- 
nen  delomine.  ller  hoclumcn  factum  eatsolis  lumen : 
et  iumeo  qnod  fecit  solem,  sub  quo  fecit  et  nos,  fac- 
tum  est  sub  sole  propter  nos.  Facium  esi,  inquam, 
propternos  sub  sole  lumenquod  fecii  soIem.Noli  con- 


temoere  nubem  carnis  :  nube  tegilur,  non  ui  obsca- 
retur,  sed  ut  temperetur. 

5.  Loquens  ergo  per  nubem  camis  lumen  indefi- 
ciens,  lumeo  sapientic,  ait  hominibus,  Ego  sum  htx 
mundi :  qui  sequitur  me^  non  ambulabil  in  tenebris ;  sed 
habebil  lumen  viim.  Quomodo  (e  abstulitob  oculis  car- 
nis,  et  retocavit  ad  oculos  cordis?  Non  enim  surfiiil 
dioere,  Qui  me  sequiiurt  non  ambulabii  in  ienebris,  scd 
habebii  lupnen  ;  addidit  enim,  viise;  sicut  ibi  dictum 
Gst,  Quoniam  apud  te  fons  vilx :  Videte  itaque,  fratrcs 
mei^  quomodo  verba  Domini  cum  illius  psalmi  veri- 
tale  concordant :  et  ibi  lumen  positum  est  cum  fonte 
vile,  et  a  Domino  dictum  est  lumen  vitte.  In  istis  aa- 
tera  usibus  corporalibos  aliud  cst  luinen,aliud  fons  : 
foniem  fauces  quaerunt,  lumen  oculi :  quando  sitimu3 
querimus  fontem ;  quando  in  tenebris  sumus,  quas- 
rimus  lumen ;  et  si  forte  nocte  sitiamus,  Inmen  aocen- 
dimus  ut  ad  fontcm  veniamus.  Non  sic  apud  Deum  : 
quod  lumen  est,  hoo  est  fons ;  qui  tibi  luoet  ut  vid&as, 
ipse  tibi  roaoat  ut  bibas. 

6.  ViJeiis  ergo,  fratres  mei,  videlis,  si  intus  ? ide- 
tis,  quale  boc  lumon  esl  de  quu  Dominus  dicit,  Qui 
me  sequiiur,  non  ambulabii  in  lenebris.  Sequere  iblum 
solsm,  vidcamus  si  non  ambulabis  in  teuebris.  Ecce 
oriundo  oiit  ad  te:  iile  cursu  suo  ad  occidentem  per- 
git ;  tibi  forte  ad  orientem  profectio  est  :  nisi  tu  in 
contrartam  partem  pergas,  non  qoailietendil,Beqaen- 
do  eum  profeclo  errabis,  et  pro  oriente  occidentem 
ieDebis.  Tu  eum  in  terra  si  sequaris,  errabis  :  n»uta 
si  eum  in  mari  sequatur,  errabit.  Postremo  videlur 
(ibi  sequendum  esse  solem,  et  teodis  etiam  ipse  ad 
occidentem,  quo  et  ille  tendit :  videamus  cum  oocide- 
rit,  si  Don  ambulabis  in  tenebris.  Vide  quemadmo- 
dnm  elsi  nolueris  enm  tu  deserere,  ipse  te  deseret, 
servitutis  suas  necessitate  peragens  diem.  Domious 
autem  noster  Jesus  Christus  interim  et  cum  per  car- 
nis  nubom  non  omnibus  apparebat,  per  sapieotias 
polestatem  omnia  tenebat.  Deus  tuus  ubique  totus  est : 
si  non  ab  illo  facias  casum,  nuoquam  a  te  ipse  facil 
occasum. 

7.  Qui  ergo  m^,  inquit,  sequiiur^  non  ambulabii  in 
tenebris;  sed  habebii  lumen  vitae.  Quod  promisit,  fu- 
turi  lemporis  verbo  posuit:  non  onim  ait,  habel ; 
sed,  kabebii^  inquit,  iumen  vitx,  Nec  ait  tamen,  qui 
sequetur  me  ;  sed,  qui  sequilur  me,  In  eo  qnod  facere 
debemus,  prasens  tempue  posnit :  quod  autem  pro- 
misit  facientibus,  fuiuri  temporis  verbo  sigoiiicavit. 
Qui  sequUur  habebii,  Modo  sequitur,  post  habebit : 
modo  sequitur  per  fidem,  post  habebit  per  speciem. 
Quamdiu  enim  sumut  in  corpore,  ait  Apostoluf,  per- 
egrinamur  a  Domino:  per  fidemenim  ambulamuSf  nan 
per  speciem  (II  Cor,  v,  6,  7).  Quando  per  speciem  ? 
Gum  babuerimus  lumen  vita,cum  ad  illam  visionem 
vcnerimus,  quando  noz  ista  transierit.  De  illo  qnippe 
die  qui  ezorturus  est,  dicium  est,  Mane  asiabo  tibi^  et 
contemplabor  (Psal.  v,  5].  Quid  esl,  mane?  Trans- 
acia  nocte  scculi  hujus,  transactis  ierroribns  tenta- 
tionum,  superatoillo  leone  qui  nocte  rugiens  cirouit, 
quem  devoret  qunrens  ([  Petr,  v,  8).  Mane  asiabo 


«655 


IN  JOANNIS  EVANGGUUM,  S.  AUGUSTINI 


1660 


(t^t,  et  eontemplabor.  Nunc  vero  qoid  putamus,  fratret 
huio  tempori  congruere,  nisi  qaod  rursus  in  Psalmo 
dioitur,  Luvabo  per  singulas  noctai  leclummeum  liery* 
mis  meis  stratum  meum  rigabo  {Psal,  vi,  7)?  Per  sin- 
gulas  noctes,  inqnit,  flebo :  desiderio  lucis  ardebo* 
Videt  Oominus  desiderium  meum  ;  quoniam  dicit  illi 
aller  psalmus,  Ante  te  est  omue  desiderium  meum^  et 
gemitus  meus  a  te  non  est  absconditus  (Psat.  xxsmi, 
10).  Desideras  aurum  ?  videri  potes ;  quaerens  enim 
aurum  manifestus  eris  bominibus.  Desideras  frumen- 
tum  ?  interrogas  qui  habeat ;  cui  et  cupiens  perveniro 
ad  id  quod  desideras,  indicas.  Desideras  Deum?  quia 
videt,  nisi  Deus  ?  A  quo  enim  petis  Dcum,  sicut  pa- 
nem,  sicut  aquam,  sicut  aurum,  sicut  argentum, 
sicat  fmmentum  ?  A  quo  petis  Deum,  nisl  a  Dco? 
Ipse  petitar  a  seipso,  qui  promittit  seipsum.  Extcn- 
dat  anima  capiditatem  suam ;  et  sinu  capaoiore  qua- 
rat  comprehendere  quod  oculus  non  vidil,  neo  aurls 
audivit,  nec  in  cor  bominis  ascendit  (I  Cor.  ii,  9). 
Desiderari  potest,  concupisci  potest,  suspirari  in 
illad  poteat :  digne  cogitari,  et  verbis  cxplicari  non 
potest. 

8.  Ergo,  fratres  mei,  quoniam  Dominus  breviter 
ait,  Ego  sum  lux  mundi :  quime  sequitur,  non  amhula* 
bit  in  tenebris ;  sed  habebil  lumen  vitae :  quibus  verbis 
aliud  est  quod  jussit,  aliud  quod  promisit :  faciamus 
quod  Jassit,  ne  impudenli  fronte  desideremusi  quod 
promisit ;  ne  dicat  nobis  in  Judicio  suo,  Fecisti  enim 
quod  Jussi,  ut  expetas  quod  promisi  ?  Quid  ergo  jus- 
•isti,  Domine  Deus  noster?  Dicit  tibi,  Ut  sequereris 
me.  Gonsilium  vitspetiisti.  Gujus  vitas,  nisi  de  qua  di- 
ctam  est,  Apud  te  fons  viix?  Audivit  quidam,  Vade, 
vetideomnia  qux  habes,  et  da  pauperibus,  et  habebisthe- 
saurum  in  coslo ;  et  veni,  seguere  me.  Tristis  abscesait, 
nonestsecutus:  quffisivit  magi8trambonum,interpel- 
lavit  doctorem,  et  contempsit  docentem  :  tristisabs- 
cessit,  ligatuscupiditalibus  suis ;  trislis  abscessit,  ha- 
bcns  grandem  sarcinam  avaritiae  super  humeros  soos 
(Matih.  XIX,  16-22).  Laborabat,  acstuabat ;  ot  qui  ab 
iilo  sarcinam  deponorc  voluit,  non  est  sequendus  pa- 
tatus,  sed  desorcndus.  Postea  vero  quam  Dominus  per 
Evangelium  clamavil,  Venitadme^  omnesqui  taboratls 
ei  onerati  estis,  et  ego  vos  reficiam  ;  tollitejugum  meum 
super  vos,ei  diseite  a  me  quia  mitis  sum  et  humilis  eorde 
(Id.  XI,  28  ei29) :  quam  multi  fecerunt  audito  Evan- 
gelio,  quod  ex  ore  ipsius  auditum  dives  ille  non  fecit? 
Ergo  modofaciamus,  sequamur  Dominum  ;  solvamae 
compedes  quibus  impedimur  sequi.  Et  quis  idoneas 
solvere  tales  no^ios,  niai  ille  adjuvet  cui  dictum  est, 
Disrupisti  vineula  mea  (Psal.  cxv,  16)?  De  quo  alius 
psalmns  dicit,  Dominus  soluit  compeditos,  Dominus  eri' 
git  elisos  (Psat.  gilv,  8). 

9.  Et  quid  sequantur  soluti  et  erecti,  nisi  lumen  a 
quo  audiunt,  Ego  sum  lumen  mundi :  qui  mesequiturj 
non  ambulabit  in  tenebris?  quia  Dominus  illuminat  ca*- 
cos.  IUominamur  ergo  modo,  fratres,  habentes  colly- 
rinm  fldei.  Precessit  enim  ejns  sah*fa  cumterra,  unde 
inungerelor  qui  caesus  est  natus  {Joan.  ix,  6).  Et  no8 
do  Adam  cascx  nati  sumuS)  cl  illo  iltuminante  opus 


habemus.  Miscait  salivam  eum  terra  :  Verbmn  caro  fa- 
ctum  esi,  ei  habitavit  in  nobis  (Joan.  i,  14).  Miscuit  sali- 
vam  cam  terra  ;  ideo  prsdictum  est,  Veritas  de  terra 
orta  esl  (Psat.  lxxxiv,  12) :  ipse  autem  dixit,  Ego  swa 
via^  veritas  ei  vUa  (Joan,  xiv,  6).  Veritate  perfroeroar, 
cum  viderimusfacie  ad  faoiem ;  quiaet  hoc  promitti- 
tur  nobis.  Nam  qais  auderet  sperare  quod  Deus  non 
dignatusesset  vel  pollicerivel  darel  Videbimus  facie 
ad  faciem.  Apostolue  dioit :  iVttit^  scio  ex  parte,  nunc 
in  senigmate  per  speeulum^  iune  auiem  facie  ad  faciem 
(I  Cor.  XIII,  12).  Et  Joanaes  apostolua  in  Epistola  saa : 
Dilectissimi,  nunc  /itii  Dei  sumus^  et  nondum  apparuit 
quid  erimus  :  scimus  quia  cum  apparuerU^  similes  ei 
erimus ;  quaniam  videbimuseum  sictUi  est  (IJoan.  iii,  2). 
Ume  est  magna  promissio ;  ai  amas,  aeqaere.  Amo, 
inquis;  sed  qaa  sequor  ?  Si  dixisset  tibi  Dominae  Deus 
tuas,  Ego  8um  veritas  et  vita ;  desiderans  veritatem, 
ooncupiscens  vitam,  viam  qua  ad  h«ec  pervenire  pos- 
808  profecto  quereres,  et  diceres  tibi :  llagaa  rea  ve* 
ritas,  roagna  res  viia  ;  si  esset  quomodo  iiiuo  perva* 
niret  anima  mea !  Quasris  qua  ?  audi  eum  dioeotani 
prlmo,  Ego  sum  via.  Antequam  diceret  tibi  quo,  pr»- 
misil  qua :  Ego  sum^  inquit,  via.  Quo  via  f  Ei  veriias  ei 
vita.  Primo  dixit  qua  veniasi  postea  dixitqaovenias* 
Bgo  soro  via,  ego  som  veritas,  ego  vita.  Maoeas  apod 
Patrem,  veritae  et  vila :  indoent se  oarnem,  faotoa  eei 
via.  Non  tibi  dicitor,  Labora  qa»reodo  viam,  ot  per- 
venias  ad  veritatem  et  vitam ;  non  hoo  tibi  dioitor.  Pi- 
ger,  sorge ;  via  ipsa  ad  te  venit,  et  te  de  eomno  dor- 
mientem  excitavit,  si  lamen  excitavit :  sorge,  el  am* 
bula.  Forte  conarts  ambolare,  et  non  potee,  qoia  do« 
leot  pedes.  Unde  dolent  pedes  ?  an  Jobente  avaritia  per 
aspera  oocurrerunt  ?  Sed  Dei  Verbom  eaoafitet  elan- 
du8.  Ecce,  ioquis,  sanos  habeo  pedes,  sed  ipeam  viana 
non  video.  litominavit  et  c«co8. 

10.  HoG  totom  perfidem,  qoamdio  peregrinamar  a 
Domino,  manentes  in  corpore :  com  aotem  perambn- 
laverimos  vlam,  et  ad  ipsam  patrlam  vonerimoa,  qoid 
erit  nobis  laotios  ?  quid  erit  nobis  beatius  ?  Qoia  nihil 
paeatius  :  nihil  enim  adversus  hominem  rebeliabit. 
Nunc  vero,  fratres,  difOciie  sine  rixa  sumus.  Ao  coft* 
cordiamquidcm  voeati  sumu8,Jabemor  pacerehabere 
inter  nos  ;  ad  hoc  conandom  est,  omoibQsqoe  niten- 
domviribo8,otaliqoandoveniamo3adperfecti88imani 
paoem  :  modo  aotem  litigamos  plernmqoe  com  eis 
qoibus  consulere  volumos.  Ille  errat,  to  visdoceread 
viam  ;  resistit  tibi,  litigas :  resistit  paganos,  diflpotas 
contra  errores  idolorom  etdaBmoniorom:  resislith»* 
reticos,  dispotas  contra  alias  doctrinas  dsmonionnn 
malus  catholicus  non  vultbene  vivere,  eorripis  etiani 
interiorem  fratrem  toom  :  tecom  manet  in  domo,  et 
perditas  vias  quaerit ;  estoas  qoomodo  corrigas,  ntde 
illo  bonam  rationem  Domino  amborom  reddae.  Qoanta 
ondiqoe  rixarom  necessitates?  Pleromqoe  hoino  im- 
dio  affectas,  dicit  apod  semetipsom  :  Qoid  mihi  eil 
pati  contradictores,  patieos  qoi  reddont  mala  prob«- 
nis  ?  Ego  volo  consolere,  illi  volont  perire :  eonaomo 
vitam  meam  litigando  ;  pacem  non  habeo :  inimicoe 
insoper  facio,  quos  amicos  habere  deberem,  si  tiene- 


«H1 


Tit\CTATtS  XXXV.  CAPLT  VIII. 


vofeatiaa  ccBt :iiKti=  tr^a  if  r«3t :  qg^d  aibi  est  tsta 
perpeti?  rad<i>ni:T<*.!!i-?c«?^ero.  beam  neam  ia- 
Tocabo.  Re>ii  ai  u-ksz.  -b:  i^iTeois  Hiaai  :  91  c-x- 
pisUOediiifeqQi.ib;  iiTcfn'.*  r  zis.  OuAm  riiim.  in- 
qait,  inTeBio  T  Ctr«:  co^^fjp'»::».  iJrer^asspritom.et 
Bpiritas  aJvers^:*  nrsem  G:/i<*.  ▼.  IT.  Kcce  ta  ipse 
00,  ecce  to  «olo«  e«.  ecre  tecusi  n.ecre  ilium  BoI*am 
hominem  D«'ers  :  se»1  Ti'Je«  aliim  lesemin  membris 
toiB,  repDgoa=te:D  ieei  mentjs  tcv.et  captTvagtem  te 
in  lege  peccit*.  qne  e?t  in  membris  ta  s.  Ex^Umn 
erf;o.  et  a  riu  iit«-^  .r-^  c'ftXi  t-l  Deoi:!,  o(  tibi  paci- 
fieei  te  :  Jlisrr  e;^  v-n?,  -.iTf  w  i<N?riii^il  de  C'^rpore 
wkfriit  kmjw  .'  Gra*'*  F^i  p^r  Jefmm  Cknstmm  Domi- 
nmm  mnirmm  'ff^nv.  t:i.  23-25  .  Quia  ^vi  me  inqoit, 
sefBtfBr,  njn  am^nLibit  fi  !f^ebnt:fei  Ha^^ebit  /nmra 
filr.  Finitatoia  r.iiimmcr.diUs  confequ?tar.  qiia 
BOrrtsim  inimici  U*trm^mr  mort.  Etqualis  pizerit? 
Oport^  eorrmttibilf  hoc  it  ifre  inc^rrmptionem,  et  bw- 
foie  koeindmrre  immort Mhtiiem  l  Cjr,  it,  36.53).  Qao 
ot  TBoiamas.  q  iia  tun?  ert  in  re.nonc  seqnamarin 
Bpe  enm  qai  d  xit.  E-j:  rr:m  Imxmunii:  qui  m^  sijmi^ 
tmr^  non  ambuiabit  in  Sftir^is  :  red  hni  ebit  lume-i  vitJt. 

TRACTATC3  XXXV. 
Ab  €0  quoi  iegitur.  Dix^mnt  ergo  Phirisci.Tj  de  le- 
ipBO  tettimoniam  perbibes.  etc,  us^m^r  ai  ii,  Xt- 
rnneBt  iest:mon:am  meam,quia  Fcio  nade  Ten\ 
Bt  qoo  Tado.  Cip.  tiii.  t.  13,  14. 
I.  Db  fBrbis  Domini  no«tri  Jesn  Chrisli,   nbi  ait, 
E§o  svm  Inx  mmnii :  qvi m* sequiinr,  ncn ambmiabU in 
tonokrU;sed  kabebit  Immen  rilr  -ioan.  tiii,  12),    be- 
Btenio  die  qoi  adrnistis,  dio  disputatom  esse  memi- 
niatls  :  et  si  adhae  Telimos  de  illo  lomine  diepntare. 
dla  loqoi  possamos ;  nam  non  possamas  ezplicare 
eompendio.  Itaqne.  fralres  mei,  seqaamar  Cbristnn 
lomen  maodi,  ne  ambulemus  in  tenebris.  Tenebra 
metBcndc  saot,  morom.  nonocalomm :  et  si  oeolo- 
ramy  non  ezteriomm,  sed  interioram,  unde  diseerai- 
tnr  Don  albnm  et  n**gram,  sed  jastam  et   injostnm. 
2,  Cum  he^  ergo  dizisset  Domions  noster  Jesns 
Christas,  responderaat  Judsi  :  Inde  te  tettimonimm 
aeis;  testimoniumtuum  nonestrermm,  Aotcquam  tc- 
niret  Domioas  noster  Jesas  Chridtui,  maltis  anfese 
laceraas  propheticis  acceodit  et  reisit.  De  his  etiain 
erat  Joannes  Bapiista,  cni  lam  mai!num  ipsum  Inmen, 
qnode^t  Dominus  Cbristn*.  perhibait  te^timonTum, 
qoale  nolli  hominam  :  ait  enim,  in  111(1«  mmlierum  non 
wrexit  major  Joannes  BiptisfaiXatth.  zi,  II).  Hic  ta- 
nen,  qao  ncmoerat  major  in  natis  mnliernin,  dicit 
de  D«3mino  Jesa  Cbristo  :  Eyo  quidem  baptizo  vos  in 
aqmm ;  qni  autem  venti,  fortior  me  est,  eutms  non  smm 
di§nmteaiceamentum  soiveredoan.  j,26.  27).   Videte 
qoemadmodom  se  lucerna  diei  sobmittat.  Lucernam 
fsro  ipsom  Joannem  fuisse  Dorainus  ipsc  testatnr  : 
lUeomtf  Inqail,  lueerna  ardens  ei  iueens ;  et  vos  volui- 
ttisadkoram  exjsultare  in  iumine  ejus  ild.  t,  35). 
Qaando  antem  dizerant  Jadci  Domino,  bie  nobis^  in 
qmapotestale  itta  facis?  sciens  Dorainos  quia  Joannora 
Baptistam  promagno  haberent,  et  quod  ipse  quem 
pro  magnobabebant.  eiade  Domino  testimonium  per- 


hiboi*Bet,  respondit  eis.  Inler rocal-o  et  eco  tob  nnaB 
ser:n>'em:  d\:  :e  23  b  .3t..:-s  lu?  Joi:is;st23d^eei? 
dec']eb.  an  ex  h.-naail*:»  ?  ruroaii  liu  intrj  seoiel- 
ips<>s  jo^iubant,  qu:a  f  i  'licer^nt.  Ad  hom^nibas,  la- 
pidan  rojse^:  aturoj.  queJoannemprophe^taieise 
erei*.  hat :  «i  d  ctTen*.  I^e  ciz'o.  re^poiderel  eis.  IUb 
qa«m  con.it^mini  do  cje:ohjbui>£e  propht^h^an.mihi 
teBt.:no"ium  perh:un*t,  etab  :lio  aodistis  inqaaego 
isia  faciam  pole«tate.  Viderant  er^\  quodLbet  ho- 
rum  re?po3«J:ffSent,  in  la;aeum  aecisnros;  et  dixe- 
runt,  .Vfs«riiiiBc,  Et  D,}!niaus  eis  :  See  e^odteo  t:bu^ 
m  qma  pi^testate  iMiS  f,MCio{M-ittk.  zzi.  23-27\  Non  to- 
b's  'iic^  qu>?d  scio.quianon  vultis  fateri  quod  scitis. 
Jostissime  uiiqae  repa!$i,confusiabscc^serant  :ct  tm- 
pletum  est  qood  in  P>alTio  per  Prophetam  dieit  Deae 
Pa^er,  Pi2r.iri  Imcernam  Ckristo  hmp,  IJ  est,  ipsaa 
ioann-m  :  inimieos  fjm*  indmam  confH^ijne  PmI, 
cizxi,  17.  \^}. 

3.  Habebatergo  Dominus  Jesus  Chri>tBS  teetiiio- 
nium  Pr>phetaram  antese  prc^nissomm,  preconum 
jud-cem  prcceJentium  :  habeba^  testimoninm  a  Joan- 
ce  :  sed  ipse  majus  ■  testimoniam  erat.  quoJ  sibi  per  - 
hlbebat.llliaoteminflrraisccdlis  locernas  qnvrebant» 
qnia  diem  ferre  non  potermnt :  nam  Joannes  idem  ipse 
apostolus,  cajas  ETaog«fliamin  manibushabemts.in 
ipsins  ETangelii  sai  capiie  aitde  Joaane,  1  Erat  homo 
missBS  a  Deo,  cbI  nomen  erat  Joannes  :  hic  Tenit  in 
testimoninm,  Bt  tcstimonium  per!iik>eret  de  Inmiue, 
ot  omnes  crederent  p'?r  eum.  Non  eral   ille  laireB, 
■ed  ut  testimoniam  perhiberet  dc  Inmine.  Erat  lumen 
Terun,  qaod  illaminai  omnem  homiaem  Tenienten 
in  mnndum.  <  Si  cmnem^  ergo  et  Joannem.  UnJe  dicit 
et  ipse  Joannes,  .Tos  omnes  de  pteriitmdine  e^ms  a«¥f- 
pimms  iJo.in,  i,  6-9,  16).  Discernite  ergo  i»ta,  ut  pra« 
ficiat  mons  Tcstra  in  GdeChrisii  ;  ne  semper  iBfanlBB 
aitis  ubera  qnvreotes,  et  a  cit>o  solido  refiUentes. 
Debetia  apnd  matrem  sanclam  Ccclesiam  Chrisli  na- 
triri  et  ablactari,  et  ad  escas  solidiores  aceedere. 
mectc.  non  veotre.  Hoc  ergo  discernite,  alinJ   eBse 
lumen  qaod  illuminal.  aliuJesse  quod  illominatur. 
Nam  et  oealinostri  luminadicnntar;  et  nnusinisquB 
ita  jurat,  langensoculossuos,  perluminasoa,  Sicvi- 
vant  lumfna  mea  :  usitatajuratio  est.  Qu«  luminasi 
Inmina  sani,  desil  luinen  in  cubicalo  tuo  elauso.  pa- 
teant  et  luceant  tibi :  non  utique  possunt.  Quomodo 
ergo  ista  in  facie  quv  habi*mu9.  et  luminanuncupa- 
mus,  el  quando  eanasunf.  et  quando  patent.  indi^nt 
ezlrin^ecusadjutorio  luminii;  quo  ablato  aut  non  11- 
lalo,  sana  sunt,  aperia  sunt,  nec  tamen  vident :  sio 
mens  nostra,  qoi  est  oculusanimx,  nisi  veritatislu* 
mine  radielur,  et  ab  illo  qui  illuminat  nec  illumina- 
tur,  mirabiliter  illu$tretur,  nec  aJ  sjpientiam  necad 
juftitiam  poterii  pervenire.  Ipsa  est  enim  via  noslra 
juste  vivere.  QuomoJo  auiem  non  offenJat  in  via,  cui 
non  lacei  lumen  ?  Ac  pcr  hoc  io  tali  via  videre  opas 
est,  in  tali  via  videre  ma:;num  est.  Nam  Tobias  in 
fac;e  oculos  clausos  habebat,  et  tilius  palri  manom 

*■  Lov..  i;*iiifN  tuttjui.  Al.  Am.  BaJ.  ei  Er.,  ipte,  Sicetiara 
Mi§  ,  e  quibas  pl«rlqiie  loco  mnfus,  habenl.  >»ii^£f. 


1.^ 


1659 


IN  JOANNiS  EVANGEUUH,  S.  AL6UST1NI 


1660 


dabat ;  pater  fllioviam  pnBcipiendomonBtrabat(ro6. 

II,  11,  iv). 

4.  Reaponderont  ergo  iQdaeUTude  U  lesHmonium 
dieis  ;  Ustimoniumiuum  non  esi  verum,  Videamoa  quid 
aadiant  :  audiamus  et  nos,  aed  non  aicnlini.  lUi  con- 
lemnentea,  nos  credeDlea  :  illi  occidere  Ghristom  vo- 
leatea,  nos  per  Christum  vivere  oapientea.  Interira 
leta  diatantia  diftingtiat  aurea  menteeque  nostrae,  et 
aodiamua  quid  JudflBisreeponderit  Dominus.  Respondii 
JesuSf  ei  dixii  eis :  hUi  egode  me  Usiimonium  perkibeo 
verum  esi  iestimonium  meum  ;  quia  scio  unde  veni,  et 
quo  vado.  Lumen  el  aliademonstratetaeipaum.Acceu- 
dia  Ivcernam,  verbigratia,  ut  quaraaluoicam,  et  pra»- 
alattibiardenalueemaut  ioveniaa  tunicam :  numquid 
aooendia  lucernam  ut  videai  ardentem  lucernam  T  Lu« 
oernaquippeardenaidoneaeatetaliaquetenebriaope-- 
riebantur  nudare,  et  seipaam  tui  ooulia  deroonatrare. 
Sio  et  Dominus  Christua  el  inter  fldelea  suo8,et  ini  micoa 
Judaoataoquaminter  lucem  et  tenebraa  distingue- 
bat ;  tanquam  inter  iUoaquoaradiofldei  perroadebat, 
et  illoa  quorum  clauaoa  oculoa  circumfundebat.  Nam 
etiam  aol  iste  et  videntia  fac^em  illustrat,  et  caoi : 
ambo  paritcr  alantea,  et  faciem  ad  aolem  habentea 
illuatrantur  in  carne,  aed  non  ambo  iUuminantur  in 
acie ;  videt  iUe,  iUe  non  videt ;  ambobua  aol  praaena 
eat,  ied  prsaenti  aoii  unua  eat  absena.  Sic  et  Sapien- 
tia  Dei,  Verbum  Dei,  Dominua  Jeaua]  Ghristua  ubi- 
que  presena  eat;  quia  ubique  eat  veritaa,  ubique  eat 
aapientia.  InteUigit  quia  in  oriente  juatitiam  ;  intelU- 
git  aiiua  in  occidente  Juatitiam  :  numquid  alia  eat 
juatitia  quam  ille  inteUigit,  aUa  quam  iate?Separatl 
aunt  corpore,  et  in  uno  hal)ent  aciea  mentium  aua- 
rum.  Quam  videojustiliamhicconstitutus,  aijustitia 
eat,  ipaam  videt  justua  nesoio  quot  manaiooibua  a  me 
carne  seyuuctus,  etin  ilUus  juatitie  iuoe  co^jnuctua. 
Ergo  teatimonium  sibi  perhibet  iux :  aperit  aanoa  ocu- 
loa,  et  aibi  ipsa  teatia  eal»  ut  cognoaoatur  iux.  Sed 
quid  agimua  de  infldeiibus?  numquid   UU  non   eat 
prcaens  T  Est  preaena  et  iiUa  :  aed  quibua  eam  vi- 
deant,  oculos  noa  habent  cordis.  Audi  de  iUia  ex 
Evangelio  ipso  prolatam  aeatenUa  :  Et  lux  lucei  in 
tenebriSf  tt  ienebraseam  noncomprehenderuni  (Joan.j^ 
5).  Ergo  ait  Dominua,  et  verum  ait,  Eisi  ego  de  me 
Utiimonium  perhibeo^  verum  esi  Usiimonium  meum; 
quia  tcio  undeveni,  et  quo  vado,  Patrem volebat  intei- 
ligi  ;Patrigloriamdabat  Filiua.iEqualiagloriflcateum 
a  qoo  est  miaans  :  quantum  debet  homo  glorifloare 
eom  a  quo  eat  oreatua  ? 

5.  Scio  unde  veni^  et  quo  vado.  late  qui  in  praBsen- 
liavobis  loquitur,  habetquod  nondeaeruit,  sed  tamen 
▼enit  :nonenimventendo  indedi8ce8sit,aut  redeundo 
nos  dereliquit.  Quid  miraroini?Deu8  eat.  NonpotCBt 
boG  fleri  ab  honiioe;  non  potest  hoc  fieri  ab  ipso  sole. 
Quando  pergit  ad  occidentem,  deserit  orientem,  et 
doneoorituruaredeat  ad  orientem,  noii  eat  in  oriente : 
Dominus  autem  noater  Jesns  Ghriatus  ct  venit,  et  ibi 
est ;  et  redit,  et  blc  eat.  Audi  ipsum  Evangelistam 
alio  loco  dicentcnn,  et  ai  potea,  cape ;  si  non  potea» 
crede :  Deum,  inquU,  nemo  vidU  unquam,  nisi  iifit- 


genilus  Filius^  qui  est  in  sinu  Pairis,  ipse  enaravit 
(Joan.  1, 18).  Non  dixit,  Fuitia  aino  PatriSyquaai  ve- 
niendo  deaeroerit  sinum  Patria.  Hic  loquebator,  et 
ibi  ae  esse  dioebat :  qui  et  hino  diaoeseurus,  quid 
dixil  ?  Ecce  ego  vobiicunsum  usque  ad  consummaiiO' 
nem  saeculi  [Maith.  xxviir,  20). 

6.  Ergo  verom  eat  teatimonium  iuminia,  sive  ae 
oatendat,  aive  alia;  qoia  aine  lomine  non  potes  vid«re 
lumen,  etsinelumine  nonpotea  videre  quodiibet  aliud 
quod  non  est  lumen.Si  idoneumeat  lumen  ad  demoo- 
atranda  ea  que  noosont  lumina,  numquid  in  ae  de- 
ficit  ?  numquid  ae  non  aperit,  aine  quo  alia  patcre 
non  posaunt  ?  Locutua  est  Propheta  verum ;  aed  undo 
haberet,  niai  de  fonte  veritatia  hauriret  ?  Locutua  est 
Joannoa  verum  ;  sed  unde  locutua  eat,  ipaum  inter- 
roga :  Nos  omneSj  inquit,  de  ptenUudineeius  accepimus, 
Ergo  idoneua  eat  Dominua  noater  Jesus  Ghriatus  qui 
aibi  perhibeat  leetimonium.  Sed  plane,  fratrea  mci,  ia 
nocte  h^jua  aaculi  aodiamoa  et  prophetiam  inlente : 
modo  enim  ad  fragUitatem  noatram  nocturnaaquo 
cordis  nobtri  intimaa  tenebraajhomiiie  voloit  venire 
Dominua  noster.  Homo  venit  contemnendoa  et  hono- 
randos,venit  negandoa  et  coafltendos;  contemncndua 
et  negandos  a  Judcia,  honoraodus  et  confltendaa  a 
nobia :  Judioandua  etjudicaturua;  judicandoainjoate, 
judicaturus  juste.Talia  ergo  venit,  ut  oportereteiiocor- 
nam  testimonium  perhibere.|Nam  quid  opus  erat  ut 

Joannestanquamlocernaperhibtrettestimoniumdich 
sedies  ipse  ab  inflrmitale  nostra  posaet  vtderi  ?  Sod 
non  poteramua  :  ioflrmus  factus  est  iaflrmie,  per  iu- 
firmitatem  sanavit  inflrmilatem  ;  per  mortalem  oar- 
nem,  carnis  abstulit  mortem  ;  de  corpore  suo  colly- 
riumfecitiuffliuibus  nostris.Quiaergo  Dominuevenit, 
et  in  noote  saecuii  adhuc  somua,  oportet  ut  et  pro* 
pbettas  audiamus. 

T.NamdeprophetiaconfincimuscontradiceutcftPa- 
gaiios.Quis  est  Ghristus,  dicit  Paganus  ?  Gui  responde- 
mus  :  Quem  prosnunli  averunt  ProphetaB.  Et  ilie:  Qui 
Propheis  7  Recitamus  isaiam,  Danielem,  Jeremiam, 
aUossanctosPropbetae;dioimusquamlongcanleillum 
venerint,  qoanto  temporeadventum  ejus  prsccsserint. 
Hocorgo  respondemus  :  Prevenerunt  eum  Prophetx» 
prffidixerunteumesseventorom.lVespondet  aUqoiaeo- 
rom :  Qui  Prophetc?Nosrecitamus,  qai  nobis  quotidic 
recttanlur.  Eiille  :  Quisunthi  Prophete?Nos  respon- 
demus :  Qui  et prcdixerunl  ea qoae  fleri,vldea:u8.Ei  illc : 
Vos,  i  nquit,  vobis  ista  flnxistia,  vidistis  aa  tior  i  ,et  quan 
ventura  praediota  essent,  in  libris  quibus  voluistia 
conscripeistis.  Uic  oontra  inimicos  Paganos  occorrit 
Qobis  aliorom  testimoiiiom  ioimicorom.  Profcrimus 
codicesaJudeiset  rospondemos:  Nempe  et  vos  ct 
ilU,  fldei  nostre  estis  inimici.  Ideo  sparsi  aunt  pcr 
gentesi  utalios  ex  aiiis  cooviaoamua  iaimicis.  Godex 
IsaiaB  proreratur  a  Jadnis,  videamus  si  aon  ibi  iego, 
«  Sicut  ovis  adimmolandom  doctoa  est,  etsioot  agnoa 
coram  tondente  foit  aine  voce,  sic  noo  aperoit  oa 
aoom.  In  homUitateJ  odiciom  ctjos  sobiato  m  eat ;  li  vore 
ejos  sanati  somos :  omoea  ot  oves  erravimos,  et  ipae 
traditos  est  propeccatis  nostria  >'  (I^ai.  liii,  5-8). 


1661 


TRA.CTATnS  XXX  VI.  CAl»UT  VIII. 


1662 


i 


Ecce  locema  uDa.  Alia  proferatur,  Psalmua  aperia- 
tur,  etiam  inde  pr»dicia  passioChrisii  recitelur.  «  Fo- 
derant  mnnus  meas  et  podes  meos,  dinumeraverunt 
omnia  ossa  mea  :  ipsi  vero  consideraverunt  et  cou- 
spexerunt  me,  diviserunt  sibi  ▼cstimenta  mea,  et 
saper  veslimentum  meum  miserunl  sortem.  Apud  te 
laus  mea;  in  Ecclesia  mago-i  coiiniobor  tibi.  Gomme- 
morabantur  et  convertentur  ad  Dominum  universi 
flnee  terrae  ;  et  adorabunt  in  conspcctu  ejus  universa 
patri»  gentium  ;  quia  Domini  est  regnum,  elipsedo- 
minabitur  gentium  »>  {PiaL  xxi,  17-29).  firubescat 
anas  in]micn8,quia  co'liccm  mihi  miniitrataliusini- 
mieu8.'Sed  ecce  de  codicibus  prolatis  ab  unoinimico 
alttTum  vict :  et  ipse  qni  mihi  codicem  protulit,  non 
relinqoatur;  ab  illo  proferatur,  unde  et  ipse  vinoatur. 
Lego  alium  prophetam,et  invenio  Dominum  loquen- 
tcm  ad  JudflBOs :  Non  est  mihi  volunlas  in  vobiM^  dicit 
Dominus^  ner  accipinm  sacrHieium  *  de  manihus  vestris; 
quoniam  ab  ortu  solis  usque  ad  occasum,  sacrificium 
mundum  offerturnomini  meo {Malach,  i,  iOet  11).  Non 
vcnie,  Jud:ee,  ad  sacriticium  mundum  ;  oonvinoo  te 
immandum. 

8.  Ecce    et  lacernae  perhibent   testimonium   diei 

propter  inflrmitatem  nostram,  quia   diei  claritatem 

tolerare  et  videre  non   possumns.  Nam  et  nos   ipsi 

Ghristiani  incomparationequideminndclium  luxjam 

samus  ;  unde  dioit  Apostolus,  Fuislix  enim  aliquando 

tenebrx ;  nnnc  autem  lux  in  DominOt  sicut  (ilii  lucit 

ombulate  (Ephes,  v,  8) :  et  alibi  diiit,  Nox  pr^scessit^ 

dies  autem  appropinquavit ;  abjiciamus  ego  opera  tene^ 

brarum^  et  induamus  nosarma  lucis ;  sicut  in  die  honeste 

ambutemus  (Bom.  xrii,  12,   13).  Tamen  quia  in  com- 

paratione  illius  Incis  ad  quam  venturisumus,  adhuo 

Dox  est  etiam  dies  in  quo  sumus,  audi  Petrum  aposto- 

Inm :  delatam  dicil  Domino  Gbristo  vocem  de  magni* 

(ica  potesiate,  Tu  es  Filius  meus  dilectus,  in  quo  bene 

semi.  Hanc  voeem,  inquit,  nos  de  coslo  audivimus  dela- 

tam,  cum  essemus  cum  illo  in  monte  sancto.  Sed  quia 

no8  non  ibi  fuimas,  el  istam  vocem  do  ccclo  tunc  non 

sadifimas  ;  nit  ad  nos  ipse  Petras,  Et  habtmus  cer' 

lionem  propheticum  sermonem.  Non  audistis  focem  de 

C(Blodelatam,8ed  cerliorem  habetis  propbeticom  Fer- 

monem-   Prsvidens  enim   Dnminus  Jpsus  Christus 

impioB quosdam  futuro8,quimiracu1i8eju8calumnia- 

rentar,  ma;;ici8  artibus  ea  tribuendo,  Prophetas  ant® 

prsmiBit.  Numquid  enim,  si  magas  eral  et  magicis 

•rtibaa  fecit  ut  coleretnr  et  mortuns,   magus  crat 

anteqoam  natus?  Prophetns  audi^o  homo  mortue,  et 

cermeecendocalumniose,  Prophetas  audi:  leg()8,audi 

qai  ante  Dominum  vonernnt.  Habemns,  in'|uit  apo- 

atolu8  PetruB,  certionem  propheticum  sermonem,  cui 

hene  faeitis  attenr/entef,  sicut  lucemm  iu  obscuro  loco^ 

donec  dies  lucescat,et  iucifer  oriatur  in  cordibus  vestris 

(IPe/r.  1,17-19). 

9.  QoaDdo  ergo  Dominus  noster  Jcsus  Christus 
venerit,  et,  sicat  dicitetiam  apostolus  Paulu8,illumi- 
naverit  occulta  tcnebrarum.et  manifeiftHverit  cogitn- 
iiones  cordis,  ut  laus  ait  unicniqne  a  Deo  (]  Cor,  iv,  5) : 

I  Nagno  conMnau  Msa.,  sacrificin. 


tunc  prttsenle  tali  die  lucernaB  non  erunt  necessaria  : 
non  h*getur  nobis  Propheta,  non  aperielur  codex  Apo- 
sloli,  non  requiremus  testimonium  Joannis,  non  ip^o 
indigebimus  Evangelio.  Brgo  omnes  Scripturs  tol- 
lentur  de  medio,  qun  nobis  in  hujus  saeculi  nocte 
tanquHm  lucorna  accendcbantnr,  ne  in  tenebris  re- 
maueremus  :  istis  omnibus  sublatis,  ne  quasi  nobis 
luceant  indigentibu?,  et  ipsis  hominibus  Dei, per  quos 
bcec  minlAtrata  sunt,  nobiscum  lumen  illad  vcrum 
clarnmque  fidtfotibus,  romotis  ergo  his  adjumentis 
qoid  videbimus?  unde  pasoetur  mens  nostra  ?  unde 
obtutus  ille  letabitur?  uodeerit  illud  gaudiom  quod 
nec  oculas  vidit,  nec  auris  audivii,  neo  in  oor  homiais 
ascendit(I6or.ii,9)?quidvidet)inHi«?Obaecrovo8,ama- 
te  mecum,  currite  oredendo  mecum:  patriam  supernan 
det»ideremuB,8opera»  patri»  BaBpiremu8,peregrioot 
nos  esse  hio  sentiamus.  Quid  tuno  videbimu8?Di6at 
niinc  Evangelium  :  Jii  principio  erat  Verbum,  et  Ver" 
hum  erat  apud  Dtfttm,  et  Deus  erat  yerbum  (Joan.  i,  1 ). 
Uude  tibi  ros  inspersus  est,  ad  fontem  veniee  :  unde 
radius  per  obliqaa  et  per  anfractuosa  tibi  ad  cor  tene- 
brosum  missuB  esti  nudam  ipsam  lucem  vidabis,  cui 
videodfls  ferendeqoe  mundaris.  Diledissimif  quod  et 
hestcrno  commemoravi,  Joannes  ipse  dicit,  filii  Dei 
lumtt*,  et  nondum  apparuit  quid  erimus  :  scimus  quia 
cum  apparuerit^  simiies  ei  erimus^  quoniam  videbimus 
eum  siculi  est  {\  Joan.  iii,  2).  Sentio  vestros  afrectua 
attolli  mccum  in  duperna:  sed  corpaa  quod  oorrum- 
pitur,  aggravat  animam  ;  et  doprimit  terrena  iobabi* 
tatio  BCDBum  multa  cogitantem  (Sap.  ix,  15).  Depoai- 
turuB  sum  et  fgo  codicem  istum»  diaceasuri  estis  et 
V08  quisquead  saa.  Benenobis  fuitin  lucecommuni, 
bene  gavisi  surnns,  bcno  exsultavimus :  sed  cam  ab 
invicem  recedimus,  ab  illo  non  recedamus. 

TBACTATUS  XXXVI. 

Ad  eo  quod  scriptum  est,  Vos  Hecundum  caroem  jodi- 

catis ;  ego  noo  judico  quemquam  ;  usquead  id^  Ego 

som  qui.'testimonium  perhibeodem«ip80,  et  tesii- 

monium  perhibet  do  me,qai  misit  roe  Pater.  Cap, 

V1II.  t.  i5-i8- 

i.  In  quatuor  Evaogelis,  vel  potius  quatnor  libria 

unius  Evangelii,  sanotus  JoanncB  apostolus,  non 
immeritosecundumintelligeotiamspiritualeinaquila 
comparatus,  altius  multoque  sublimius  aliis  tribua 
erexit  prflBdicationem  suam ;  et  in  ejus  erectione  etiam 
corda  nostra  erigi  voIuit.Nam  caeleri  tres  evangeliBta?, 
tanquam  oum  homine  Domino  in  terra  ambulabant» 
de  divinitate  ejas  pauca  dixerunt :  istum  autem  qoasi 
piguerit  in  terra  ambulare,siout  ipso  exordio  sui  ser- 
monis  intonuit,  erexit  se,  noo  lolum  supor  lerraro  et 
superomnem  ambitumaeriset  coBlitsed  super  omoem 
etiam  exercitum  AngeIorum,omnemqueconstitutio- 
nem  invisibilium  potestatum,  et  pervenil  ad  eum  per 
quem  faota  8untomnia,dicendo,I«  principioerat  Verb- 
ttm,  et  Verbum  erat  apud  Deum,  et  Dous  erat  Yerbum : 
hocerat  in  principio  apud  Deum.  Omnia  per  ipsum  factn 
sunt,  ct  iine  ipso  factum  est  nihit  [Joan.  i,  1-3).  Huio 
taniac  »ul)Iimitati  principiietiamc«teracongruapr«- 
dic3ivit,etde  Dominidifinitato,quomodo  oullasalias, 


1663 


IN  JOANNIS  EVANGKLIUM,  S.  AUGUSTINI 


1664 


cst  locatQfl.  Hoc  raotabat  quod  biberat.Non  enim  aioe 
causa  de  iilo  iu  isto  ipso  Evangelio  narralur,  quia  et 
in  convifio  soper  pectus  Domini  discumbebat  {Joan. 
XIII,  23).  De  illo  ergo  pectoro  in  seoreto  bibebat :  sed 
quod  in  secreto  bibit,  in  manifesto  eruotavit,  ut  per- 
veniat  ad  omnes  gentes  non  solum  incarnatio  Filii 
l>ei,  et  passio,  et  resurrectio ;  sed  etiam  quid   erat 
ante  incarnationem  Unicus  Patri,  Verbum  Patris, 
co9ternu8  generanti.aequaiis  ei  a  quo  missus  est ;  sed 
in  ipaa  missione  mioor  factus,  quo  major  essct  Pater. 
2.  Quidquid  ergo   humiliter  positum    audistis  do 
Dorolno  Jesu  Ghristo,  susceptas  carnis  dispensationem 
oogitate ;  qualis  factus  est  propler  nos,  non  qualis 
erat  ut  faceret  noe :  quidqaid  autem  sublime  et  supra 
omnes  creaturas  eicelsum  atque  divinum,  et  Putri 
eqaale  atque  co»ternom  de  illo  audieritis  in  Evan- 
gelio  poni,  vel  legeritis,  ncitote  vos  boo  legero  quod 
ad  formam  Dei  pertinot,  non  quod  ad  formam  servi. 
Qttiaei  istam  regulam  tenucrilis  qui  capero  potestis ; 
non  autem  omnee  oapere  potcstis,  sed  omnes  crcdere 
debitie  :  si  ergo  hanc  regultm  tenucritis,  adversus  ca- 
lumniaBtenebrarumhtDreticarnm,  tanquam  iniumino 
ambulantes,  secari  pngnabitis.  Non  enim  dofucrunt 
qui  8ola  ovangelica  tostimonia  legondo  sectarentur, 
quae  de  humilitate  Christi  posita  sunt,  qui  adversus 
oa  lestimonia  qus  divinitaiom  ejus  locuta  sunt,  surdi 
fucrant :  ideo  sardi,  ut  .male  verbosi.  Item  quidam 
illa  8ola  attendenteB  qun  de  Domini  sablimitate  dicta 
8unt,  etiam  ipsi  misericordiam  cjus,  qua  homo  factus 
est  propter  noa,  et  si  legerunt,  non  crediderunt,  et  ab 
hominibus  indaota,atque  falsa  esse  putaverunt ;  con- 
lendenteaDeomtantummodofuisseDominumnostrum 
ChriBtum,  non  etiam  hominem.  Alii  sic,  alii  sic ;  utri- 
que  in  errore.  Galholica  autem  fldes  ex  utroque  verum 
tenene  quod  tenet,  et  priBdioans  quod  credit,et  Deum 
Chriaiam  intellexit,  et  hominem  credidit :  utrumque 
enlm  seriptum  est,  el  ntrumque  verum  est.  Si  Deom 
tantum  dixeris  Ghriatam,  medicinam  negas  qna  sana- 
tu8  es  :  si  hominem  tantum  dixeria  Ghrislum,  polen- 
liam  negas  qua  creatus  es.  Utrumque  igitur  tene, 
anima  fidelis  etcor  catholicum,  utrumque  tcne,  atrum" 
qae  crede,  atrumque  fldeliter  confltere.  Et  Deus  Gbri- 
itus  eet,  et  homo  Ghristas.  Qualis  Deus  Christus? 
ifiqualis  Patri,  anum  cum  Palre.  Qualis  homo  Chri- 
stns  I  De  virgine  natue,  trahcns  do  homine  mortali- 
tatom,  non  trahens  iniqoitatem. 

3.  Isti  ergo  Judsi  videbant  hominem,  neo  inlelli- 
gebant  nec  credebant  Deum  :  atque  intor  cstera 
audistis  jam  quemadmodam  ei  diierint,7tt  de  le  teiti- 
monium  dicis  ;  testimonium  iuum  non  est  verum  {Id, 
vui,  13).  Audistis  etiam  quid  ille  responderit,  cum 
hcsterno  dic  lectum  esset,  et  pro  nostris  viribuB 
dispatatum.  Ilodie  vcrba  ejuc   hec  lecta  sunt,  Vo» 
secundum  eamemjudicatis.  Ideo,  inqnit,  mihi  dicitis, 
Tu  de  te  testimonium  dicxs ;  testimonium  tuum  non  esi 
verum,  f\\i\9i  seeundum  carnem  judicatis ;  quiBi  Deum 
non   intelligitis,  et  hominem  videiis,  et  hominem 
peraequendo,  Deum  latentem  ofiTenditis.  Ergo  secun^ 
dum  eamem  judicatii*  Ideo  vobia  arroganB  videor,  quia 


ergode  meteetimonium  purhibeo.Omnis  enim  homo, 
quando  do  se  vult  perhibere  testimoniumlaudabilo, 
arrogans  et  superbus  videtur.  Ideo  scriptum  est,  Ifon 
te  laudet  os  tuum^  sed  taudei  te  os  proximi  tui  {Prov. 
xxvii,  2).  Bed  hoo  homini  dictum  est  Inflrmi  enim 
sumus,  et  apud  inflrmos  loquimur.  Veramdicere  et 
mentiri  possumus  :  ctsi  verum  dicere  debemus,  et 
mentiri  lamen  possumus  cumvolumus.  Lux  meniiri 
non  potest  :  absit  ut  in  lubis  divinae  splendore  tcne- 
brs  mcndacii  reperiantur.  Loquebatur  ille  tanquam 
iux,  loquebatur  tanquam  veritas  ;  sed  lux  in  tenebris 
iuccbai,  et  lencbrao  eam  non  comprehenderunt :  idco 
eecundiim  carnom  judicabant.  Vos^  inquit,  sccundum 
camem  judicaiis. 

\.  Ego  non  juiicio  quemquam,  Non  ergo  Judtcal 
quemquam  Dominus  Jesus  Ghristus?  Nonne  ipso  est 
quem  confltemur  rosurrexisse  tertia  dio,  ascendisso 
in  coclum,  ibi  sodore  ad  dextoram  Palris^  inde  esse 
venturum  ad  judicandos  vivoset  morluo8?Nonne  ipsa 
est  fldes  nostra,  de  qua  dicit  Apostolus,  Corde  cre^ 
ditur  ad  justiiiamf  ore  autem  confessio  fii  ad  salutem 
(Rom.  X,  10)  ?  Ergo   quando  ista   confltemur,   con- 
tra  Dominumloquimur?Nos  dicimusventurum  judi- 
ccm  vivorum  et  mortuorum  ;  ipso  aulem  dicit,  Ef/o 
non  judico  quemquam.  Qasstio  ista  duobus  modis 
solvi    potost  ;  ut   aut   boc  intcUigamus,  non  judico 
quemquam,  id  cst,  modo :   aiout  dicit  alio  luco,  Ego 
non  veni  ut  judicem  mundum,  sed  ut  salvum  faciam 
mundumfJoan,  xii,47) ;  non  judicium  suum  negando, 
scd  difforendo.  Aut  oerte  quia  dixerat,  Vos  secundum 
carnem  Judicatix :  ita  subjunxit,  Ego  non  judicio  quem» 
quam,  ut  subaudias,  secondum  carnem.  Nullus  ergo 
nobis  contra  fldem  quam  tenemas  etannuntiamusdo 
judico  Christo,  scrupuIusdubitationiB  in  corde  rema- 
neat.  Venit  Gbrisius^sedprimo  salvare,  poetea  Judi- 
care:  eosjudicando  in  pasnam,  qui  salvari  nolaerant ; 
eos  perduoendo  ad  vitam,  qui  credendo  salutem  non 
respuerunt.  Prima  ergo  dispensatio  Domini  nostri 
Jesu  Ghristi  medicinalis  est,  non  judicialis  :  nam  si 
primo  venissst  judicatorus,  neminem  invenisset  cui 
premia  justitis  redderet  Quia  ergo  vidit  omnes  pec- 
catores,et  omnino  neminem  esseimmunem  amorte 
peccati ;  priuserat  ejus  misericordia  praeroganda,  et 
post  exscrcndum  Judicium  :  quia  de  illo  oantaverat 
Psalmus,  Misericordiam  et  judicium  cantabo  iibiy  Do- 
mine{Psal.  c,  1).  Non  enim  Judicium  ait  et   miseri- 
cordiam ;  nam  si  primo  e8setjudicium,nullaes8et  mi- 
aericordia:  sed  primo  misericordia,po8tea  judiciom. 
QuflB  est  primo  misericordia?Grealor  bominis,  homo 
esse  dignatus  est :  factus  est  quod  fecerat,  ne  periret 
quem  fecerat.  Quid  buic  misericordin  addi  potest  ?  El 
tamen   addidit.    Parum  fuit  ei  hominem  fleri  ;  sed 
etiam  *  ab  hominibus  reprobari  :  parum  erat  repro- 
bari ;  et  exhonorari  :  parum  erat  exhonorari  ;  et  oc- 
cidi  :  sod  et  hoc   param  est ;  morte  orucis.  Nam  et 
cumejus  obedientiam  usquead  mortem  faotamcom- 
mendarct  Apostolos,  parum  illi  fuit  dicere,  Facius 

*  Lugd.  Ven.  Lov.  legont.  ted  voluit  eltom.  lo  B.,  ad 
marginem  annotatur,  snpptr,  AODiorr.  M« 


1665 


TRACTATUS  XXXVr.  CAPUT  VIII. 


1666 


ohediens  utque  ad  mortem  :  noQ  enim  qnalemcumqae 

niorleniy  ?ed  add\d\\fmortem  aulem  crucis{PliUipp,  ii, 

8).  liUmorte  pojns  nihii  fuil  intcromnia  gcnora  inor- 

tiuiD.  Denique  ulii  dolores  acerrimi  exagitanty  crucia- 

tus  vocalur,  a  cracenominatus.  Pendentea  enim  in  li- 

gno  cruciflzi,  claTis  ad  lignum  pedibue  manibusque 

coofizi,  prodncta  morte  necabanlur.  Nonenim  cruci- 

ligi   hoo  erat  occidi  :  sed   dia  vivebatur  in  cruce ; 

non  qnia  longior  vita  eligebatur,  scd  quia  morsipsa 

pruteudebatur,  ne  dolor  citiue  Qniretur.  Mori  voluit 

pro  nobis  :  parum  dicimus,  crucifigi  dignalas  est, 

usquo  ad  morlem  cruoia  obediens  ractus.  Elegit  ez- 

trcmum  et  pc88imumgenasmorti8,quiomnemfuerat 

ablalarua  mortem  :  de  morte  peasima  occidit  omnem 

mortem.  Pessima  enim  erat  non  intelligentibus  Ja- 

dsis;  nam  aDomino  electa  eral.  Ipsam  enim  crucem 

Buam  signam  habiturus  erat,  ipsam  crucom  de  dia- 

bolosuperato  tanquam  tropsum  in  frontibua  fidelium 

positurus,  utdicoretApostolus  :  Blihiauiem  absitglo^ 

riari  nisi  in  cruce  Domini  nosiri  Jesu  Chrisli,  perquem 

mihi  mundus  crucifixus  esi,  el  ego  mundo  (Galat.  vi, 

14).  Nibil  erattuncin  carnc  intolerabilius,  nibil  est 

nunc  in  fronte  gloriosias.  Quid  servatfideli  suo,  qui 

talem  honorem  dedit  aupplicio  suo?  Denique  modo  in 

pocnis  reorum  non  esi  apud  Romanos  :  ubienimDo- 

mini  crux  honorata  est,  patatum  est  quol  et  reus  ho. 

noraretur,  si  crucifigeretor.  Qui  ergo  idco  venit,  ne- 

minemjudicavit:  et  roalospassus  esl.  Periulit  inju- 

stom  judicium,  ut  ageret  Justum.  Sed  in  eo  quod 

pertulit  injaslum,  roisericordia  fuit.  Dcnique  ita  ha- 

milis  faclos  ut  veniret  ad  cracem,  distulitquidero  po- 

lentiam,  sed  pablicavit  misericordiam.  Unde  distulit 

potentiam?  Quia  de  cracenolaitdescendere,  qui  po- 

tuit  de  sepulcroresargere.  Undepublicavil  misericor- 

diam?  Quia  pendensin  cruce  dixit :  Paler,  ignosce  il- 

lis,  quia  nexriunt  quid  faciunt  [Luc,  xxiii,  34).  Sive 

crgo  proptcr  hoc,  quia  non  vcnerat  judicare  mun- 

dum, sed  aalvare mundum,  dixil,E^o  nonjudico qucm^ 

fuam  .'sive  quemadmodum  commemoraYi,  quoniam 

dtxerat,  Vos  seeundum  camem  judicatis,  addidil.  Ego 

non  iudico  quemquam,  ut  inteliigamus  Christum  non 

secnndum  carnem  jadicarc  ,sica  tab  hominibns  judi- 

catus  cst. 

5.  Nam  ut  agnoscatis  Jam  et  judicem  Gbristam^ 
aodite  quod  seqaitur  :  Ei  si  judico  ego,  judicium  meum 
terum  est,  Ecce  habes  et  Judicem,  sed  agnosce  salva- 
torem,  ne  sentias  Judicem.  Quare  autem  dixit  Judi- 
ciam  suum  vcrum  essefOi^m  solus,  inquit,  non  sum^ 
sed  ego  el  qui  misii  me  Pater,  Dixi  vobi8,fralres,  quia 
Joannes  iste  evangelista  sanctas  multum  alle  volai: 
vixcst  eum  mente  comprehendere.  Mysterium  au- 
tem  altiusvolantis  opas  estutcommemorem  Gharita- 
tem  vestram.  Et  apud  Ezccbielcm  prophetam,  et  in 
Apocalypsi  ipsius  Joannis,  cujus  est  hoc  I^angelium, 
commemoratur  animal  quadrupiex,  habens  quatuor 
personas;  hominis,  vituli,  Icouis,  aquiloj  {Excch.  i, 
5  10;  Apoc,  IV,  6,  7).  Qui  anto  nos  Scriptararum 
sanclafQm  myslerialraclavcrunt,pleriqne  inhocani- 
mali,  vel  potius  in  his  animalibus  quatuor  Evangeli- 


8ias  intellexeront.  Leonem  pro  rege  posituro,  quo- 
niam  videtur  lco  rex  essc  quodammodo  bestiarum, 
proptcr  polentiam  et  terribilem  fortitudinem.  Hacc 
persona  tributa  est  MatthaBo,  quia  in  generationibas 
Domini  regiam  serioin  prosecutus  est,  quemadmo- 
dum  esset  Dominus  per  stirpem  regiam  de  semine 
David  rcgis.  Lucas  auiem  quoniam  ccBpit  a  sacerdo* 
tio  Zachariae  sacerdotis,  faciens  mentionem  patrls 
Joannis  Baptistae,  vitulo  deputatua  est ;  quia  magna 
victima  vitulus  crat  in  sacrificio  sacerdotnm.  Marco 
homo  Ghristus  morilo  assignalus  est,  quia  neqae  de 
regia  potestate  aliquid  dixit,  neque  de  sacerdolall 
cocpit^  sed  lantam  ab  homine  Christo  exorsus  est.  Hi 
omnes  prope  de  terreni8,id  est  de  iis  qus  in  terra 
gessit  Dominus  noster  Jesua  Chrislus,  non  recesse- 
runt  :  de  difinilale  ejus  porpauca  iocuti  sant,  tan- 
quam  in  terra  cum  illo  ambulanles.  Restat  aquila: 
ipse  est  Joannes,  sublimium  praedicator,  et  iucis  in- 
terns  alque  asterns  fixis  ocuiis  eontemplator.  Di- 
cunlur  enim  et  pulli  aquiiarum  a  parentibus  sio  pro- 
bari,  palris  ecilicet  ungue  suspendi,  et  radiis  solis 
opponi  :  qui  firmecontemplatus  fuerit,filiu8agnosci« 
tur;  si  acie  palpitavcril,  tanquam  adulterinus  ab  ao- 
gjc  dimittitur.  Jam  ergo  videte  quam  sablimia  loqai 
debuit,  qui  cst  aquils  comparaius  :  et  tamenetiam 
nus  huml  repontos,  iiifirmi  et  vix  ullius  momenliin- 
ter  homines,  audemua  tractare  iata,  et  ista  ezpooere ; 
et  putamus  nos  aut  capcre  posae  cum  cogitamus,  aai 
capi  dum  dicimus. 

6.  Quare  ista  dizif  Forte  enim  post  bec  verba 
quisquam  mihi  Juste  dicat :  Pone  ergocodicem.Quod 
exceditmensuram  tuam,quidsumis  in  manuro  tuam  ? 
quid  ei  committis  linguam  tuam?  Adhocrespondeo: 
Multi  hffiretici  abundant,  et  ad  hoc  eos  Deus  abun- 
daro  permisit,  nesemper  lactenutriamur,et  inbrala 
infantia  rcmaneamus.  Quia  euim  non  iotellexerunt 
quoinodocommendaretar  difinitasChristi,  sapaerant 
sicut  voluerunt :  non  autem  recte  sapiendo,  fidelibas 
catbolicisquestiones  moleslissimas  intolerunt ;  cob- 
perunt  ezagitari  et  fluctuare  corda  fideliuro.  Jaro  tonc 
necessitas  facta  est  spiritualibas  viris,  qoi  aliqoidse- 
cundum  divinilatem  Domini  nostri  Jesu  Ghristi,  non 
solum  legerani  in  Evangelio,  sed  eliam  intellezerant, 
ut  contra  arma  diaboli  Ghristi  arroa  proferrent :  etde 
Ghrisli  divinitate  adversus  falsos  fallacesque  dooto- 
res,  quantis  possent  viribus,  apertissima  conQicta- 
tlone  pugnarent :  ne  cum  ipsi  lacerent,  aiii  perirenl. 
Quicumque  enim  senserunt  Dominum  nostrom  Jesom 
Ghriatum,  aatdifersassabstantittcsso  quam  Pater  est, 
aut  tanium  esse  Ghristum  solum,  ot  ipsesit  Pater» 
ipse  sit  Filius,  ipse  sit  Spiritos  sanctua  :  quicumqoe 
etiam  sentire  voluerunt  hominem  fuisse  8olum,non 
Deom  faolum  hominem,  aut  itaDeom  ut  in  soadivi- 
niiate  mutabilem,  aui  ila  Deum  ut  noo  et  hominem; 
a  fide  naufragaveront,  et  de  portu  Ecdesia  projeoti 
8unt,  ne  inquietudine  sua  naves  sccum  positas  frange- 
rent.  Qua  res  ooegit  ot  etiam  nos  minimi,  et  qoao- 
^om  ad  nospertinet  prorsus  indigniyqoaotamaaiem  ad 
illios  misericordiam  inaliquodispeasatoromejasna- 


ib 


IN  JOANNIS  KVANGKLIUM,  S.  ADOUSTIN[ 


1668 


roeroconsliliiti,  non  voLis  taccumus  quoJ  aulinlelli- 
gati?,  nnecumque  gaudeatis  ^auteiinlelligereDondum 
Taletis,  credendo  securi  in  portu  maneatis. 

7.  Dicam  ergo  ;  capiat  qui  potesl,  credat  qui  non 
pote8t:tamen  dicam  quod   ait  Doniinus,  Vos  securi' 
dumcarnemjudicatis:  ego  non  j udico  quemquam,  tiut 
modo,  aut  secundum  carnem.Sed  et  si  ego  judico,  ;V 
dicium  meumverum  est,  Quarejudicium  tuum  verum 
eat  ?  Quia  solus  non  itim,  inquil,  sed  ego  et  qui  misit 
me  Paier.  Quid   ergo,  Domine  Jesu  ?  Si  aolus  esses, 
falsum  esset  Judicium  tuum ;  et  ideoverum  judicas» 
quia  solus  non  es,  eed  tu  et  qui  te  misit  Pater?  Quid 
rosponsurus  sum?  Ipse  respondeut :  Yerhum  est^  in- 
qait,  judicium  meum.  Quare  ?  Quia  solus  non  sum,  sed 
ego  et  quimisit  me  Paler.  Si  tecum  eit,  quomodo  te 
misit  ?  Et  te  misil,  et  tecum  est?  Itaneet  missusnon 
recessisti ?  Itane   et  ad  nos  venisti,  el  ibi  maosisli? 
Qoomodo  istud  creditar?  quomodo  capitur?  Ad  bec 
dao  respondeo  :  Quomodu  capitur,  recte  dicis;  quo- 
modo  creditur,  non  rccle  dicis.  Imo  ideo  bene  credi- 
tar,  quia  non   cito   capitur  :  nam  si  cito  caperetur, 
non  opos  erat  ut  crederetar ;  quia  videretur.  Ideo  crc- 
dis,  quia  non  capis  ;  sed  credendo  fis  idoneus  ul  ca- 
pias.  Namsinou  credis,  nunquam  capies ;  quia  mi- 
nub  idoncus  remanebis.  Fides  ergo  mundet  te,  ut  io- 
tallectus   impleat    te.   Verum    est,  inquit,  judicium 
meum;  quia  solus  non  sum,  sed  ego  et  qui  misit  me  Pa- 
ter.  Brgo,  Domioe  Dcus  noster  Jesu  Cbriste,  missio 
taa  incarnatio  tua  est.Sio video,8ic  inlcliigo :  po&tremo 
eio  credo,  nearrogaDtiac  sit  diceic,  Sic  iulelligo.  Pror- 
■08  et  hicest  Dominua  noster  Jesas  Clnstus  :  imohic 
erat  secundum  carnem,  niodo  hic  est  secunJum  divi- 
nitalem  :  et  cum  Patre  erat,  et  a  Patre  non  recesse- 
rat.  Quod  ergo  dicitur  missus  veuisse  ad  nos,  incarna- 
tio  ipsios  commendatur  ,quia  Paler  nou  est  incar 
natos. 

8.  Nam  Sabelliani  dicti  aant  quidam  hasrctici,  qui 
vocantur  et  Patripassiani,  qui  dicuot  ipsum  Patrem 
passum  fuisse.  Noli  tu,  eatboiice  :  si  erjim  tueris  pa- 
tripassianus,  noneris  sanus.  Ergoinleiligcmissionem 
Ftlii  nominatam  incarnatiunem  Filii  :  Patrem  aulem 
incarnatom  esse  non  credas,  sed  a  Filio   incurnalo 
Palrem  receesisee  non  credas.  Ille  carnem  portabat, 
lile  cum  Fllio  erat.  Siin  cobIo  Pater,  io  terra  Filius; 
quoDiodo  Patercum  Fitiocrat?Quia  etPateretPilius 
ubiqae  erant :  dod  eaim  io  coelo  sicest  Dcus,  ut  non 
sit  in  terra.  Audi   illom  qui  volebatfugere  judicium 
Dei,  et  non  inveniebat  qua  :  Quo  abibo,  inquit,  a  spi- 
rilu  Itto,  et  afacie  tua  quo  fugium?  Siascenderoincre' 
/ttfn,  tu  ibies,  De  terra  erat  qufleiitio  ;  audi  quid  sequi- 
tar  :  Si  descendero  ad  infemum,  ades  (PsaL  cxzxviii, 
7,  8).  Si  ergo  etin  inferno  dicilur  quod  adsit,  quid  re- 
rom  remanet  obi  non  sit?  Vox  enim  Dei  est  apad  pro- 
phetam,  Coslum  et  terram  egoimpieo  (/«r^m.  zxiii,24). 
Ubique  ergo  esl,  qoi  Dulloclauditur  loco.  Noli  ab  illo 
averti,  et  tecum   est.  Si  vis  ad  eum  perveaire,  doH 
piger  ease  amare  :  dod  eoim  pedibos,  sed  affectibas 
carris.  Uoo   loco  maDene  venis,  si  eredis  et  diligis. 
Prgo  abiqae  est :  sl  ubique  est,  qoomodo  eam  Filio 


non  cjI?  Itane  cum   Fiiio  non  rsf,  qiii,  si  credi,  et 
tecum  e!>t? 

9.  Unde  ergo  verum  est  judicium  ejus,  nisi  quia  ve- 
rus  estFilius?  Hoc  enim  dixit,  Et  si  judico,  verum, 
est  judicium  meum ;  quia  solus  non  sum,  sed  ego  et  qui 
misitme  Pater.  Tanquam  diceret,  Verum  cst  judicium 
meum,  quia  Filius  Dci  sum.  Unde  probns  quia  Fiiius 
Dei  es  ?  Quia  solus  non  sum,  sed  ego  et  qui  misit  me 
Pater.  Erubesce,  Sabelliane,  audis  Fi]iam,audis  Pa- 
trem.  Pater,  Pater  est;  Filius,  Filius  est.  Non  dizit, 
Ego  sum   Pater,  et  ego  ipse  sum  Filius ;  sed,  solus 
non  sum,  inquil.  Quare  solus   non  es?Qiiia  mecum 
cst  Pftter.  Ego  sum,  et  quimisit  me  Patcr  :  audls,  Ego 
sum,  et  qui  me  misil.  Ne  penias  personam,  divtingue 
personas.  Distingue  intclligentia,  noli  scparare  pcrfl- 
dia;no  iterum  quasi  fugicns  Charybdim,  in  Scyllani 
incurras.  Vorabat  enim  tcgurgcsimpietatisSabellia- 
Dorum,  ut  diceres  ipsum  essePatrem  qui  est  Filios  : 
modo  didicisli,  Solusnonsum,sed  ego  et  qui  misit  me 
Pater,  Agooscis  quiaPater,  Patcr  est;  et  Filius,  Fi- 
lius  cst.  Bene  agnoscis  :  sed  noli  dicere,  Paler  mi^or 
cst,  Filias  mioor  cst ;  ooii  dicorc,  Paler  aurum  eaty 
Filius  argeotum  osl.Una8ubstantiae8t,una  divinitas, 
una  costernitas,  perfecta  o^qualitas,  dissimilitudo 
Dulla.  Nair    si  taDlummodo  alterum   credideris  esse 
Cliristum,  dod  cum  qui  Pater  est,  in  aliquo  tamcndi- 
stantem  secundum    naturam  esse  pulaveris;  a  Cha- 
rybdi  quideni  evasisti,  sed  in  Scyliaeisscopulisnaa- 
fragasti.  In  inedio  naviga,  ntiumquc  periculosum  la- 
tus   evita.   Pater,  Pater  est;  Filius,  Fiiius  est.  Jam 
dicis,  Pater,  Pater  est ;  Filius,  Filius  est :  bene  po- 
riculuui  absorbcntis  gurpitis   evanisli ;  quid  vie  irc 
in  alteram  parlem,  ut  dica!>,  Aliud  csl  Pator,  Fiiius 
aliud  ?  Alius  est,  rccte  dicis  ;  alind,  non  recte.  Alins 
cnim    cst   Filius,  quia  non  csl  ipso   qui   Patcr;  et 
alius  Pater,  quia    non   ipso  qui  Fili>is  :  noii  t.imeD 
aliud,  sed  hoc  ipsumcst  ct  Palor  ct  Fil.us.  Quid  est, 
hoc  ipsum  csl?  Unus   Deus  esl.  Audisli,  Quia  non 
sum  solus,  sed  ego  el  qui  misit  me  Paier  ;  audi  quo- 
modo   crcdas    Patrem  ct   Filium,   audi    ipsum   Fi- 
liom  :  Ego  et  Pater  unum  sumus  (Joan.  x,  30).  Non 
dizii,  Pdtor  ego  sum  ;  aut,  Kgo  etPater  unos  esl  *  : 
scd  cum  dicit,  Egn  et  Pater  unum  sumus  :  utrumque 
audi,  et  unum,  et  ittmtt.f,  et  a  Charybdi  et  a  Scylla 
liberaberis.   In    duobus    istis   vcrbis    quod    dixit, 
ttnum,  liberat  te  ab  Ario  :  quod  dixit,  sumuSy  liberat 
to  a  Sabollio.  Si  unum,  non  crgo  diversum  ;  si  sumus^ 
ergo  et  f^alcrct  Filius.  Sumus  onim,  non  diceret  de 
uno ;  sed  ct  ttRum  non  diceret  de  diverso.  Ego  ideo 
verum  est,  inquit,ytt(iiC2ttm  mtum,  breviter  ot  audia?, 
quia  Filus  Dei  sum.Sed  sio  tibi  persuadeo,  inqoit 
quia  Filiius  Deis  um,  utintolligas  quiamecum  est  Pa- 
ler  :  non  sic  8um  Filius  ut  ipsum  deseruerim ;  non 
ita  hic  sum,ut  cumipso  non  sim  ;  non  ita  ibi  ille  est, 
ut  mecum  non  sit :  formam  servi  accepi  {Philipp.  ii, 

1  Edlti,  ufiiim  est :  et  paulo  infra,  UMtim  non  dioeret  de 
diversit.  At  M ts.  omnes  habeot,  tiftttt  est^  et  pottea.  de  di^ 
veno  :  quibns  codidbos  id  favet  quod  io  Tract.  37,  n.  6, 
legitur  :  «  Non  ergo  divereuro,  qnia  uouui  :  oon  ooof, 
«  quiaBumus.  » 


leeo 


TRACTATUS  XXXVII.  r.APUT  VIII. 


4670 


7,}8ed   formam  Dei  noa  amiai;  Solus  orgo,  ioquiti 
fiOfi  sum^  sed  egoei  qui  misii  me  Paier. 

20.  Dixerat  dejudicio;  de  testimonio  vult  dicere. 
In  Lege^  inqoit,  vestra  scriptum  est  quia  duorum  homi- 
Kum  tesiimonium  verum  esi.  Ego  sum  qui  de  me  tesii' 
monium  perhibeOt  d  testimonium  perhibet  de  me  qui  mi- 
sit  me  Pater.  Expoeoit  illis  et  Legero,  si  ingrati  Don 
essent.  Magnaenimqasstioeat^fratrea  mei,et  valde 
mibi  videtar  in  mysterio  rcs  esee  conslitota,  ubi  Deus 
dixit,  la  ore  duorum  vel  trium  testium  slabit  omne  ver- 
bum  (Deut,  xix,  15 ;  Matlh.  xviii,  16).  Veritas  quaBri- 
tur  per  duoa  teetee?  Itaplane,  sic  ee  babet  bumani 
generiscoDsaetudo:  sedtamenlleri  potest  ut  et  duo 
meDtiantar.  Sutanna  caata  daobui  falsie  teslibus  ur- 
gcbatar :  numquid  quia  duo  erant,  ideo  falsi  testes 
non  ermnt  ?  De  duobus  dioimus  aat  de  tribus  ?  univer. 
suapopalasmeDtitasestcontraChristum  {Luc.  xxiiiy 
1).  Si  e^  popaloe  eoostana  ex  magna  hominam 
multitadiDe*  falsus  testiaioveDtuBeat^qaomodoacct- 
pieQdum  est,  In  ore  duorum  vel  trium  teslium  stabit 
omne  verbum  :  nisi  quia  boo  modo  per  myaterium 
TrioitaeeommendataeBt/m  quaest  perpetuaetabilitaa 
veritatia  ?  Vis  babere  bonam  causam  ?  Habeto  duoi 
vel  tres  lestes,  Palrem  et  Filium  et  Spiritum  ssd- 
etom.  DeDiqueqaandoSusaDnacasta  femina  fidelis- 
qoe  coDJuxdaobus  falsis  testibas  urgebatur,  Trinitas 
illiiDcoDscieDtiaatqaeiDOCouIto  sulTragabatur  :  illa 
TrinitasdeoccolloaDamtestem  Daoielem  excitavit, 
et  <luo8  convicit  (Dait.  xiii,  36-62).  Crgo  quia  in  Lege 
veslra  scriptom  est,  duorum  boroinum  testimoniam 
verum  esse,  acoipite  aostrum  iestimonlum,  ne  sen<- 
tiatis  jadicium.  Ego  enim,  inquit,  non  judico  quem" 
guani,  sed  testimonium  perhibeo  de  me  :  differo  judi- 
ciam,  non  differo  testimonium. 

ii.Eli^ramas  nobis,  fratres,  contra  linguas  homi- 
nom,  contra  inQrmas  suspiciones  generis  bumani 
Deum  judicem,  Deum  testem.  Non  enim  dedignatur 
lestis  esse  qui  judex  est,  aut  promovetur  cum  Htju- 
dex;  quoniam  qui  lestis  est,  ipse  judex  erit.  Quare 
ipse  testis  ?  Quia  non  qoerit  alium  uode  cognoscat 
qui  si^.  Quare  ipsejudexf  Quia  ipse  babet  potestatem 
morliflcandi  et  Tiviflcandi,  damnandi  et  absolvendi, 
in  gebennas  precipitandi  et  in  cobIos  levandi,  diabolo 
eonjongendi  et  eam  Aogelis  coronandi.  Gum  ergo  ipse 
habeat  banc  poteslatem,  judex  est.  Quia  vero  ut  te 
eognoscat  non  qucrit  alium  testem  ;  quia  tunc  judica- 
bitte,  modovidette:non  est  unde  illum  fallas,  cum 
emperit  Jadieare.  Non  enim  adhibes  tibi  aliquos  falsos 
tesles,  qai  Judicem  illum  possint  circumveuire, 
qaando  te  ccBperit  judicare.  Deus  hoc  tibi  dicit : 
Qaaodo  eontemnel>as,  ego  videbam  ;  et  qaando  non 
credebas,  senleotiam  meam  aon  frustrabam  :  differe- 
bom,  non  auferebam.  Noluisli  audlre  quod  praecepi, 
sertiesqoodprcdixi.  Si  autem  audias  qua  praecipi, 
non  mala  senttes  quc  predixi,  sed  bona  percipies 
qa«  promisi. 

12.  Nd  aliquem  sane  moveat  quod  ait,  Verum  est 
judirium  meum :  quia  solus  non  sum,  sed  ego  et  qui  mi* 
sU  me  Paler;  cum  alibi  dixerit,  Paier  non  judieat 


quemquam^  sed  omne  judicium  dedil  Filio  (Joau  .v, 
22).  Jam  in  cisdem  verbis  Evangelii  disputavinius,  et 
nunc  admonemns,  non  boc  ideo  dictum,  quia  Paier 
non  erit  cum  Filio  jndicaritc  ;  sed  quoniam  bonis  et 
malis  in  judicio  solns  Kilius  apparebit,  in  ea  forma 
in  qiia  passus  est,  el  resurrexit,  et  ascendit  in  ccelum. 
Diacipulis  quippe  tunc  conspicicntihus  ascendentem, 
vo]^  angeiica  sonuit,  Sic  veniei,  quemadmodum  vidistis 
eum  euniem  in  calum  (4c/.  i,  11) :  id  est,  in  forma 
bominis  in  qua  judicatus  est  judicabit,  ut  etiam  illud 
propheticum  impleatur,  Videbnnt  in  quem  pupugerunt 
{Zach.  XII,  iO;  Joan.  xix,  37).  Gum  vero  eontibus 
justis  in  vitam  asternam,  videbimuseum  sicuti  est ; 
000  erit  iliud  judicium  vivoram  et  mortuorum,  sed 
praemium  taolummodo  vivorum. 

13.  Item  ne  moveat  quod  ait,  In  Lege  vestra  serifdum 
esi  quia  duorum  hominum  iestimonium  verum  est,  et 
ideoqQis'|uamexistimet  oon  fuisseiiiam  legem  Dei, 
quia  non  diotom  est.  In  legeDei :  sciatitadictum  ease, 
In  Lege  vettra^  tanquam  diceret,  in  Lege  qu«  vok>is 
est  data  ;  a  qoo,  oisi  a  Deo?  Sicut  dioimus,  Panem 
noitrum  quolidianum :  et  tamen  dicimus,  Da  nobisho^ 
die{Matth.  vi,  11). 

TRACTATUS  XXXVII. 
Ab  eo  quod  scriptum  esi,  Dioebant  ergo,  Ubi  est  pater 

tuus  ?  unque  ad  id^  Et  nemo  apprehendit  eum,  quia 

nondum  venerat  hora  ejus.  Cap.  viii,  f.  19,  20. 

l.Quodio  sancto  Evangelio  breviter  dioitur,  non 
breviteroportetexponi,  utqood  auditur,  intelligatar- 
Verba  enim  Domini  pauca,  sed  magna  sunt ;  non  nu- 
mero  aeslimanda,  sed  pondere;  nec  ideo  conlemnenda, 
quia  pauca;  scd  ideo  quarenda,  quia  roagna.  Qui  ad- 
fuistis  hesterno  die,  audielis,  ut  potuimus  disputavi- 
mus  ex  eo  quod  ait  Dominus,  Vos  secundum  camem 
judicatis;  ego  nonjudico  quemquam.  Sed  ei  si  judico 
egOfjudiciummeumverumest;  quia  soiusnon  sum,sed 
egoet  qui  misit  me  Pater.  In  iege  veslra  scripium  est 
quodduorum  hominum  iesiimonium  verum  est.  Ego  sum 
qui  tesiimonium  perhibeo  de  tne^  et  lestiwonium  perhibet 
de  mequi  misit  me  Pater  {Joan,  viii,  15-18).  Ex  bis 
verbis  hesleroo,  ut  dixi,  die  reddiius  est  sermo  auri- 
bus  et  mentibus  vestris.  H«o  cum  Dominus  dixisset; 
illi  qui  audierunt,  Vosseeundum  carnemjudieaiis,  ma- 
nifestaverunt  quod  audieruol.  Respondoruntenim  Do- 
mino  loquenti  de  Deo  Patre  suo,  et  dixerunt,  Ubi  est 
pater  tuusT  Patrem  Ghristi  carnaliter  aoceperunt, 
qaiaverba  Christi  secuodum  carnem  Jodioaverant. 
Erat  autem  qai  loquebatur  in  aperto  caro,  in  occulto 
Verbum  :  homo  manifestus,  Deus  occultus.  Videluiot 
indumentum,  etcontemnebant  indutum  :  contemne- 
bant,  quia  nesciebant ;  nesciebant,  quia  non  videbant; 
non  videbant,  quia  cmi  erant ;  c«ci  erant,  quia  non 
credebant. 

2.  Videamus  ergo  et  ad  hec  Dominos  quid  respon- 
derit.  C/^t^j/,  inquiunt,  patertuusf  Audivimus  enim 
te  dicere,5o/ia  nonsumf  sed  ego  et  qui  misit  me  Paler: 
noo  solum  te  videmas,  pairem  luum  tccum  non  viJe- 
mus;  quomodotedicissoiuin  non  esso,  sed  cum  pa- 
tre  tuo  esse  ?  aut  ostenJc  nobis  teeum  esse  patrem 


1671 


IN  JOANNIS  EVANQELIUM,  S.  ADGU8TINI 


1671 


tuum.  Et  Douiinua  :  Numquid  me  vidctisi,  ul  Patrem 
oslendam  vobis  ?  HaBC  enim  sequitur,  hoc  suis  verbis 
ipse  respondit,  quorum  verborum  expoeitionem  nos 
anle  premisBimus.  Videie  enim  quid  dixerit,  Neque  me 
ieilis,  neque  Palrem  menm.  Si  me  sciretU,  forsUan  el 
Pa/rmmtfumfare^ti.  Dicitiaergo»  Vbiesi  Faier  tuuiT 
quasi  jam  me  sciatis  :  quasi  totum  hoc  sim  quod  vide- 
tis.  Ergo  quia  me  non  nostie,  ideo  vobis  Patrem  meum 
noQ  ostendo.  Me  quippe  bominem  putatis,  ideo  Pa- 
trcm  meom  hominem  queritis,  quia  secundum  car- 
nem  judicatis.  Quia  vero  secundum  quod  videtis 
aliud  sam,  et  aliud  secundum  qood  non  videtis  ; 
Patrem  aotem  meom  loquor  occultos  occultom  : 
prius  est  ut  me  noveritis ;  tunc  et  Patrem  meom  scie- 
tis. 

8.  Sienimme  eeiretist  ei  Patrem  meum  forsiian  sd- 
rtf/ii.  Ilie  qoi  omnia  ecit,  quando  dicit  forsitan,  non 
dobitat,  Md  tncrepat.  Attendeenim  qoomodo  incre- 
pative  dicator  ipsom  forsitan,  quod  videtor  esso  ver- 
bum  dubitationis. Sed  dubitationisverbum  estqoando 
dieltur  ab  homine,  ideodubitante  quia  nesciente:  cum 
vero  dicitur  a  Deo  verbom  dobitationis,  cum  Deom 
nibil  utiquelateat,illadubitalionearguiturinndelitas, 
nou  opinatur  divinitas.  Hominos  cnim  de  his  rebus 
quas  certas  habent,  ailquando  increpalive  dubitanl, 
id  est,  verbnm  dubitationis  ponunt,  cum  corde  non 
dubitent :  velut  si  indigneris  scrvo  tuo  et  dicas,  Gon- 
temDis  me  ;  coneidera,  forsitan  dominus  tuus  sum. 
Hino  et  Apostolus  ad  quosdam  contemptorcs  suos  lo- 
qoens  ait :  Puto  aulem,  et  ego  Spiritum  Dei  habeo  (I 
Cor.  VII,  40).  Qui  diciif  puio^  dubitare  videtur  :  sed 
ille  increpabat,  non  dubitabat.  Et  ipse  Dominus  Ghri- 
itos  alio  loco  increpaQSyinfldelitatcm  futuram  gcneris 
homant :  Cum  veneriif  inquit,  Filius  hominisyputas^in' 
veniet  (idem  in  terra  {Luc.  xviii,  8)? 

4.  Jam,  qoanlum  exisiimo,  intellexistis  quomodo 
sit  positum  forsitan  :  ne  quis  verborum  appensor  et 
Byliabarum  examinator,  veluli  latine  loqui  sciens,  re* 
prehendat  verbum  quod  dixit  Dei  Verbum;  et  reprc- 
hendendo  Del  Verbum,  non  eloquens,  eed  mutus  re- 
maneat.  Quis  enim  loquitur  sic,  qnomodo  loquilur 
Verbom  qood  erat  in  priocipio  apud  Deum  ?  Noli  ver- 
ba  ista  considerare,  et  ex  hie  verbis  assuetis  illud 
Verbum  matiri  velle  qood  Deus  est.  Audis  enim  Ver« 
bom  et  contemnis ;  audi  Dcum  et  time :  In  princijAo 
erat  Verbum,  Tu  revocas  ad  usum  eermocinationis 
toae,  et  dicis  apod  te,  Qoid  est  verbom  ?  quid  magnom 
est  verbom  ?  sonat  et  transit ;  verberato  aere  aorem 
percotit,  postea  non  erit.  Audi  adbuc,  Verbum  erat 
apud  Deum  :  manebat,  non  sonando  transibat.  Adhuc 
forle  contemnis  :  Deus  erat  Ferbum  (Joan,  i,  1). 
Apod  teipsum,  o  homo,  cum  est  in  corde  tuo  verbum, 
aliod  est  qoaro  sonus  :  sed  verbum  quod  est  apud  te, 
ot  transeat  ad  me,  sonum  quasi  Yebioulum  quaerit. 
Assomit  ergo  sonum,  imponit  se  qoodammodo  in  ve- 
hiculQm,transcorrit  aerem,  venitad  me,  nec  recedit 
a  te.  Sonus  autem  ul  veniret  ad  roe,  receasit  a  te, 
nec  perstitit  apud  me.  Verbom  ergo  quod  erat  in 
I0,oamqoid8ono  praetereonte  preteriit  ?  Qood 


JMi^C 


'  cogitabds  dixigti ;  et  ud  ad  me  pcrvenirct  quod  apud 
te  latebat,  syllabaa  sonuisti :  sonus  syllabarom  per- 
doxit  ad  aurem  meam  cogitationem  tuam ;  per  aorem 
meam  desoendii  in  cor  meum  cogitalio  tua,  sonus  mo- 
dius  transvolavit :  verbum  vero  iilud  quod  assuropsit 
sonum,  antequam  sonares,  erat  apud  te;  quiasonuisti, 
eet  apod  me,  et  non  recessit  a  te.  Hoc  attende,  quis- 
quis  C8  examinalor  sonorum.  Verbum  Dei  contemnie, 
qui  verbum  hominis  non  comprehendis  I 

5.  Soit  ergo  omnia  per  qoem  facta  sunt  omnia,  et 
tamen  dubitando  increpat  :  Si  me  sciretis^  forsitan  et 
Pairem  meum  sdreiis,  Increpat  inHdeles.  Nam  talem 
aententiam  dixil  discipulis :  sed  ibi  non  est  verbom 
dubitationis,  quia  non  fuit  causa  increpande  infldeli- 
tatis.  Nam  quod  inodo  dixit  Judaeis,  Si  me  sdretis^ 
forsitan  et  Pairem  meum  scireiis  :  dixit  et  diacipalis 
qunnJo  eum  Philippos  interrogavit,  imo  postulavitat 
ait,  Domine,  oUende  nobis  Paircmy  ei  sufficit  nobis : 
qoasidiceretfEtipsiteJam  novimus,  apparuisti  nobis, 
vidimos  te,  dignatus  es  eligcre  nos,  seculi  sumoa  te, 
mirabiiia  tua  vidimus,  verba  salutisaudivimus,  prc- 
ceptasuscepimus,  promissaspcramus;  multum  nobis 
cooferre  prnsentia  tua  ipsc  dignatus  es  :  sed  tamen 
cum  te  novcrimus,  quia  Patrem  nondum  novimuSyin- 
flammamurdesiderioiHiusvideudi  quem  nondumno- 
vimus  :  ac  per  hoc  quia  te  novimus,  sed  non  noliii 
Bufficit,  donec  et  Patrem  noverimns;  ostende  nobis 
Patrem,  et  suiflcit  nobis.  Ei  Dominus  ut  scirent  noo 
se  nosse  quod  se  pulabant  j  im  nosse  :  Tanto  tempore 
vobiscum  sum^et  me  nesciiis ? Philippe,  quimevidit,  n- 
di'(  ei  Pairem{Joan,  xiv,  8,  0).  Nurnquid  habet  istaaen- 
tentia  verbum  dubilalionis?  numquid  dixil,  Qui  me 
vidit,  forsitan  vidit  ct  Palrem  ?  Quarc  ?  Quia  ndelii 
aadiebat,  non  fidci  porsccntor  :  idco  non  erat  Domi- 
nus  iacrepator,  sed  doctor.  Qui  me  viditf  vidil  et  Pa* 
trem;  et  hic,  Simc  scirctis^  cl  Patrcm  meum  sdrelis: 
tollamua  verbum  quo  notuta  estin(idelitusaudientiuffl' 
et  ipsa  sentenlia  cst, 

6.  Jam  hesteruo  die  commcndavimus  Charitati  ve- 
Btrae,  el  diximus  sentcnlias  Joannis  cvangeliste,  qui- 
bos  nobis  narrat  quod  a  Domino  didicit,  nec  disco- 
ticndas  fuisse  si  fieri  posaet,  nisi  ho^reticorom  com- 
menla  compellorent.  Breviter  crgo  hesterno  die, 
insinuavimus  Gharitati  vestrs,  esse  hflereticos  qoi 
Yocantur  Patripassiani,  vel  a  suo  auctore  SabeliiaDi : 
hi  dicunt  ipsum  esso  Patrem  qui  cet  Filius ;  nomina 
diversa,  unam  vcro  essc  pcrsonam.  Cum  vult,  Pater 
esl,  inquiunt;  cum  vuit,  Filius  :  tamen  unus  est* 
Item  sunt  alii  bscrclici  qui  vocantur  Ariani.  Gonfiten- 
tur  quidem  unicum  Patris  Filium  Dominum  nostrum 
Jesum  Christum,  illum  Patrem  Filii,  istum  Filium  Pa* 
tris;eum  qui  Paterestnon  esse  Filium,  eum  qui  Fi- 
lius  est  non  esse  Palrem  :  conntentur  generationem» 
sed  negant  ffiqualitatem.  Nos,  id  est,  catholica  fidea 
veniensde  docirina  Apostolorum,  plantata  in  nobia, 
per  seriem  successionis  accepta,  sana  ad  posteroa 
transmittenda,  inter  atrosque,  id  est,  inter  utromqiM 
errorem  teouit  veritatem.  In  errore  SabelliaQorum 
unos  est  solos,  ipae  est  Pater  qoi  Filioa  :  io  errore 


1673 


TRACTATUS  XXXYII.  CAPOT  YIII. 


1674 


AriaQorutDy  alias  est  quidcm  Pater,  alius  Filiua  ;  scd 
ipse  Filias  doo  solaoi  alios,  eed  etiatn  aliud  esi  :  tu 
in  medio  quid  ?  Ezclusisti  sabellianum,  ezclude  et 
ariaaum.  Pater,  Pater  est ;  Filius,  Fiiius  est :  alius, 
noQ  aliud ;  quia  ego  et  Pater,  inquil,  unum  sumus 
{Jjan.  z,  30),  licut  etiam  heeterno  die,  quaotum  po- 
tni,  commandaTi.  Cum  aadit,  lumta,  abscedat  coofu. 
•ua  aabellianoa ;  cumaudit,  «fium,  abscedat  coDfusua 
arianui :  gubernei  catbolicus  inler  alrumquefidei  su» 
naYigium,  quoniam  cafendum  est  in  uiroquo  naufra- 
gtum.  Dioergotu,  quod  dicitEfaQgelium,  EgoelPa- 
ter  unum  iumus.  Non  ergo  diversam,  quia  unum ;  non 
DDaa,  quia  sumus. 

7.  Panlo  ante  dizit,  Judieium  meum  verum  esi ;  quia 
sclus  non  sum^  sed  ego  qui  misit  me  Pater  :  tanquam 
dioeret,  Ideo  Judicium  meum  eii  veruro,  quia  Filiui 
Dai  snm,  quia  verum  loquor,  quia  ipea  /oritae  ego 
snm.  Isti  carnaliier  intelligentee,  dizerunt,  Ubi  est 
palgr  iuus  ?  Modo  audi,  ariane  :  fieque  me  scitis,  neque 
Puirem  meum  ;  quia  si  me  sciretis^  et  Patrem  m  um 
seirelis.  Quid  est,  si  mesciretis  et  Patrem,  meum  sciretis, 
nisi.  ego  ei  Pater  unum  sumus  f  Quando  vldes  aliquem 
altcui  similem  :  intendat  Cbaritas  vestra,  quolidiana 
locutio  est ;  non  si  vobis  arduum  quod  esse  advertitis 
asitatam :  quandoergo  videe  aiiquem  alicui  similem, 
et  noiti  lu  cui  eimilia  sit»  admirans  dicis,  Quomodo 
iita  bomo  eimilia  eet  illi  homini  !  Hoc  non  diceres, 
niai  duo  easent.  Hic  ille  qui  eum  ignorat,  cui  lu  istum 
similem  dieis  :Itane,  inquit^similisesi?  Et  tu  adeum : 
Quid  enim,  lu  illum  non  nosli.*  At  ille:  Non  novi, 
inquit.Jam  tu,  utillum  qoem  uescit,  ei  nolum  facias 
ez  prcsente  quem  cernit,  respondes  et  dicis  :  Huno 
vidiati,  iilum  vidisti.  Non  utique  quia  hoc  dizisti, 
unum  esse  aeeeverasti,  et  duos  negasti :  sed  propter 
stmilitudinem  tale  dedisti  responsum,  Istumnostiei 
illum  nosti ;  valde  enim  similis  est,  et  nibil  distat 
omnino.  Hinc  ei  Oominus,  Si  me,  inquit,  sciretis,  et 
Patrem  meum  sciretis,  non  quia  Pater  est  FiJius,  sed 
quia  Pairi  similis  Filius.  Erubescat  arianus.  Gratias 
Domino  quia  ei  ipse  arianus  recessit  ab  errore  sabel- 
liano,  etnon  esi  pairipassianus  :  non  dioii  ipsnm  Pa- 
trem  indutum  carne  venisse  ad  homines,  ipsum  esse 
paseuro,  ipsum  resurrezisse,  et  quodammodo  ad  se 
•seendisie ;  hoo  non  dioii :  agooscit  mecum  Patrem, 
Patrem  esse  ;  et  Filium,  Filium  esse.  Sed,  o  frater, 
•vasiiii  illud  naufragium,  qnare  tendis  in  alterum  ? 
Pater,  Pater  est ;  Fitius,  Filius  esi :  quare  dicis  dissi- 
milem  ?  quare  diversum  f  quare  aliam  substantiam  ? 
Si  dissimilis  essci,  namiiuid  dtceret  discipulis  sui?, 
Qui  mevidit^  viditet  Pafrm?  nnmquid  diceret  Judasis, 
Si  me  siiretis,  eiPatrem  meum  seiretisf  Unde  hoo  ve- 
rona  eiset,  nisi  ei  illud  verum,  Ego  et  Pater  unum 
sumui? 

8.  Hxc  verba  iocutus  est  Jesus  in  gazophylacio  do^ 
«rns  in  templo :  magna  fiducia,  sine  timore.  Non  enim 
peteretar  quod  nollei,  qui  nec  nasceretur  si  nollct. 
Denique  quid  Btq\xiiurtEtnemoapprehendit  eum,  quia 
mmdum  venerant  horaejus.  Hoo  item  nonnulli  cuin  au- 
diant,  aob  faio  faisse  Dominum  Chrisium  credunt, 

Patboi.  XXXY. 


ct  dicunt':  EcceChristus  habebatfatum.  0  sicortuum 
non  esset  fatuum,  non  crederes  fatum  I  Si  faium« 
sicut  nonnulli  intellezcrunt,  a  fando  dictum  esi,  id 
est  a  loquendo  *,  Vcrbum  Doi  quomodo  habet  fatum» 
quandoinipso  Verbo  omnia  suniquse  oondita  suni? 
Non  enim  uliquid  Deus  constilult  quod  anle  neseivit ; 
in  Verbo  ipsius  eral  quod  factum  est.  Mundus  faetas 
est ;  et  factus  est,  et  ibi  eral.  Quomodo  et  faotus  est, 
et  ibi  erat  ?Quia  domus  quam  aedincai  structor,  priua 
in  arle  erat ;  ct  ibi  melius  erat,  sine  vetustate,  sine 
ruina :  tamen  utostendat  artem,  fabricai  domum  ;  et 
processit  quodammodo  domus  ez  domo :  et  si  doman 
ruat,  ars  manet.  Ita  apad  Dei  Verbum  erani  omnia 
que  condita  sunt ;  quiaomnia  in  sapieniia  feoit  Deoi 
(PsuL  ciii,  24),  et  cuncta  nola  fecit :  non  enim  quia 
fecii  didicit,  sed  quia  noverai  fecit.  Nobis  quia  facta 
sunt,  nota  suni ;  illi  nisi  notaessent,  facta  non  esseni. 
Prsoeseit  ergo  Verbum.  Et  quid  ante  Vcrbum  Dei  ? 
Nihil  omnino.  Nam  si  essetaiiquid  aiiie,  non  dioium 
essct,  In  principio  erat  Verbum  ;  sed,  1n  principio  fa- 
ctum  est Verbum.  Dcnique  de  mundoquid  ali  MoysesT 
In  principio  fecil  Deus  ccelum  etierram  (Gen,  i,  1).  Fe- 
cii  quod  nou  erai  :  si  ergo  fecit  quod  non  erat,  ante 
quid  erai  ?  In  principio  erat  Verbum,  Et  unde  coDlam 
ei  terra  ?  Omnia  per  ipsum  facta  sunt  (Joan.  i,  1,  3). 
Tu  ergo  ponis  Christum  sub  fato?  Ubi  suni  fata?  In 
cobIo,  inquis,  in  ordine  et  conversionibns  sideram. 
Quomodo  ergo  faium  hobei,  per  quem  faciam  est 
cGBlum  et  sidora  ;  cum  tua  voluntas,  si  reote  sapiae, 
transccndat  ei  sidora  ?  An  quia  nosti  Christi  carnem 
fuisse  sub  cgdIo,  ideo  putasetpotestatemChrisiisub- 
dltam  CGoIo  ? 

9.  Audi,  stulle  :  Nondum  venerat  hora  ejus,  non  qua 
cogeretur  mori,  sed  qua  dignarclur  occidi.  Noverat 
enim  ipsequando  dcberet  mori :  intendit  omniaqua 
prsdicta  sunt  de  illo,  ei  czspcctabat  finiri  omnia  qae 
prsdicla  suntante  ejuspassionem  fulura;  uicum  im- 
plcta  essent,  tunc  veniret  et  pa»sio,  dispositionis  or- 
dlnc,non  fatali  neccssitate.Deniqueaudite,  ut  probetis : 
inter  casteraque  de  illo  prophelata  sunt,  scripium  esi 
etiam,  Dederunt  in  escam  mcam  feL  et  in  siti  mea  po- 
taverunt  me  aceto  (PsaL  lxviii,  22).  Quomodo  facta 
eint,  in  Evangclio  novimus.  Prius  dcderuni  feJ;  acce- 
pit,  gustavit,et  despuit:  posteain  cruce  pendens,  ut 
omoia  prsedicla  complerentur,  ait.  Silio:  acceperunt 
spongiam  accto  plenam,  in  arundine  ligaverunt,  ei 
admoveruntpendenti;  accepitilleet  ait,  Perfeclumest. 
Quid  est,  Perfeclum  est  ?  Impleta  suni  omnia  qu»  ante 
passionem  meam  fuerani  prophctata  :  ergo  adhuo 
quid  hic  facio?  Deniqueposteaquam  dixii,  Perfectum 
«/,  inclinalo  capile  tradidit  spiritum  {Joan.  zix,  28-30). 
Numquid  ilii  latronesjuziaconfizi,  quandovolueruni, 
ezspiravcruui?  Tenebantur  vinculis  carnis,  quia  non 
erant  creatores  carnis  :  clavis  confizi  diu  cruciaban- 
lar,  quia  infirmitati  non  dominabantur.  Dominus  au- 
tem  quando  voluit,  carnem  ui  utero  virginaliacoepit: 
quandovoluit,  adhominesprocessit;  quamdio  voluit, 
inter  homines  vizit ;  quando  voluit,  a  carne  discessit : 
hoc  est  potestatis,  non  necessitatis.  Hanc  ergo  horam 

{Cinquante-trois.) 


1675 


IN  JOANNIS  EVANQBLIDM,  S.  AUGUSTINl 


1676 


ille  ezspectabat,  noD  fatalem,  scd  opportunam  et  vo- 
luntariam  :  ut  prius  omnia  complerentur,  quas  ante 
passionem  ipsius  compleri  oporlebat.  Nam  qnomodo 
8ub  fati  neoe8»itate  positus  erat,  qui  alio  loco  dixit : 
Potestatem  habeo  ponendianimam  meam,  et  potettatrm 
kttbeo  iterum  sumendi  eam  :  nemo  tollit  eam  a  me^  ted 
ego  ipse  pono  eam  a  me,  et  iterum  sumo  eam  (Joan,  z, 
18)  ?  Osleudit  banc  potestatem,  qaando  eum  Jud9i 
querebant.  Quem  quxritis^  inquit  ?  Et  illi :  Jesum.  Et 
ilie :  Ego  sum.  Qua  voce  audita,  redierunt  retro  et  ceci- 
derunt  (Id,  xviii.  4  6). 

10.  Dioit  aliquiSy  Si  bnc  in  illo  potestas  erat,  quare, 
oum  Jadasi  insultarent  pcndenti  ct  dicerenl,  Si  Fitiui 
D$i  est,  descendat  de  cruce  (Matth,  zzvii,  40),  non  de- 
Boendit,  ut  eia  suam  potestatem  deacendendo  mon- 
itraret  ?  Quia  palientiam  docebat,  ideo  potentiam 
dififerebat.  Si  enim  quasi  commotus  ad  eorum  verba 
descenderety  viclus  conviciorum  dolore  putarelur. 
Prortus  non  descendit,  fizus  permansit,  quando  vellet 
aiMcessurus.  Nam  quid  ei  magnum  fuit  de  cruce  de- 
soendere,  qui  potuitdesepulcro  resurgere  ?lntelliga- 
muiergo  non  quibuphocministratumesl,  potentiam 
Domini  noslri  Jeau  Christi  occultam  tano,  manifestam 
faturam  in  judicio  :  de  quo  dictum  est,  Deus  manife- 
$tus  veniet,  Deus  noster  et  non  silebit  {PsaL  zlix,  3). 
Quid  e9i,manifestus  veniet  P  Quia  venitoccultus,  veniet 
manifestusDeusnoster,  hocest  Ghrislus.  Et  nonsite' 
biL:  quid  est,  non  silebit?  Quia  primo  siluit.  Ubi  si- 
luit  ?  Quando  Judicatus  est ;  ut  eliam  hoo  impleretur, 
quod  et  propbeta  prsdizerat,  Sicut  ovis  ad  immolan- 
dum  ductus  est,  et  sicut  agnus  coram  tondente  se  sine 
voee,  sie  non  aperuit  os  suum  {Isai.  un,  7).  Si  ergo 
pati  nollet,  non  pateretur ;  si  non  pateretur^  sanguia 
ille  non  funderetur  ;  si  sanguis  ille  non  funderetur, 
monduB  non  redimeretur.  Agamus  itaque  gralias  et 
potestati  divinitatis,  et  miserationi  innrmitatis  ejus  : 
etdeocoultapotentia  quam  Judsi  non  noverant,  unde 
illis  modo  dictum  est,  Neque  fne  nostis,  neque  Patrem 
meum  ;  et  de  carne  susoepta  quam  Judaei  noverant,  et 
ciyus  palriam  soiebant;  unde  illis  alio  loco  dizit,E^ 
me  nostis,  et  unde  simnoslis  (Joan,  vii,  28).  Utrumque 
noverimus  in  Ghristo  ;  et  uode  aequalis  est  Patri,  et 
unde  illo  major  est  Pater.  Illud  Verbum  cst,  illud 
caro ;  iliud  Deus  est,  iilud  bomo :  sed  unus  est  Gbri- 
stus  Deus  et  bomo. 

TRAGTATUS  XXXVIII. 

Ab  eo  quod  seriptum  csl,  Dixit  ergo  eis  Jesus :  Ego 
vado,  et  qusrelis  me  ;  usque  ad  id,  Dizil  eis  Jesus : 
Principium,  quia  et  loquor  vobis.  Cap,  viii,  f, 
21-25. 

4.  Lectio  aancti  Evangelii  qus  praecessit  hodier- 
nam,  ita  conoluserat,  quia  locufus  est  docens  in  ga- 
%ophylacio  Dominus,  qus  voluit,  ct  quo;  audistis  : 
et  nemoapprehendit  eum,quia  nondum  venerat  hora  ejus 
(J^an.  viTi,  20).  Hinc  disputalum  est  dominico  die, 
qnod  ipse  donare  dignatua  est.  Intimavimof  Chari- 
tati  vestra  quare  dictum  sit,  Nonlum  venerat  hora 


ejus:  ne  posilum  Christum  sub  aliqua  necessitate 
fatali  ulla  impietas  auderet  improbe  suspicari.  Non- 
dum  enim  venerat  hora  qua  ez  ordine  suo,  secun- 
dum  ea  qu»  praedicta  suntde  illo,  non  mori  cogeretur 
infitus,  sed  occideretur  paratus. 

2  Modo  autem  de  ipsa  passione  sua«  que  posita 
^rat  non  in  ejus  necessitate,  sed  poteslate,  locutus 
est  Judnis  dicens  :  Ego  vado,  Cbristo  enim  Domino 
mors  profeclio  fuit  illo  unde  venerat,  et  unde  non 
discesserat.  Ego,  inquit,  vado,  et  quteretis  me :  non 
desiderio,  sed  odio.  Nam  illuro  posteaquam  abcessii 
ab  oculis  hominum,  inquisierunt  etquioderant  et  qui 
amabant  :  illi  persequendo,  illi  habere  oupiando.  In 
Psalmis  ait  ipse  Dominusper  prophetam,  Periit  fuga 
a  me,  et  non  est  qui  requirai  animam  meam  (PsaL 
GZLi,  5) :  et  iterum  ait  ait  alio  looo  in  Paalmo,  Confun- 
dantur  et  revereantur  requirentes  animam  meam  {PsaL 
zzziz,  15).  Gulpavit  qui  non  requirerent,  daranavit 
qui  requirerent.  Malum  est  enim  non  qusrere  animam 
Ghristi,  sed  quomodo  eam  qunsierunt  discipnli ;  et 
malum  ett  quaerere  animam  Ghristi,  sed  quomodo 
eam  Judaei  quesierunt :  illi  enim  ut  haberent,  isti  ut 
perderent.  Denique  isti  quia  sic  qusrebant  moremalo, 
corde  perverso,  quid  secutus  adjunzit  ?  Qumretis  me, 
§t,  ne  putetisquia  bene  me  qusritia,  in  peeeaio  veeiro 
moriemini,  Hoc  est  Ghristum  male  quere,  in  peccato 
Buo  roori :  hoc  est  illum  odisse,  per  quem  poaaet  so- 
lum  salvus  esse.  Gum  enim  homines  quorom  spes  in 
Deo  est,  non  debeant  mala  reddere  neo  *  pro  roalia, 
reddebant  isti  mala  pro  bonis.  Prsnuntiavit  argo  iliis 
Dominus,  dixitque  sententiam  prescius,  quod  in  sno 
pecoato  morerentur.  Deinde  adjungit :  Quo  ego  vado, 
vos  non  potestis  venire,  Hoc  est  discipulis  alio  loco 
dizit ;  nec  tamon  eis  dizil,  In  peecato  vestro  morie'' 
mini.  Quid  autem  dixit?  Quod  et  istis:  Quo  ego 
vado,  vos  venire  non  potestis  {Joan,  ziii,  33).  Non 
abstulitspem,  sed  praedizitdilationem.  Quando  enim 
hoc  discipulis  Dominusloquebatur,tuncnonpotermnt 
venire  quod  ille  ibat,  sed  postea  venturi  erant :  iati 
autem  nunquam,  quibus  presoius  dizit,  In  peccato 
vestro  moriemini, 

3.  His  autem  auditis  verbis,  quomodo  solent  car- 
nea  cogitantes,  et  secundum  carnem  judicantea,  et 
totum  carnaliteraudientes  atque  sapiente8,dizerunt : 
Numquid  interficiet  semetipsum;  quia  dixit,  Quo  ego 
vado,  vos  non  potestis  venire  ?  Stulta  verba,  et  omnino 
insipientieplena.  Quid  enim  ?  non  poterant  illo  venire 
quo  ille  perrezisset,  si  interflceretsemetipsum  ?  Num- 
quid  ipsi  non  erant  morituri  ?  Quid  estergo,  Numquid 
interficiet  semetipsum  ;  quia  dixit,  Quo  ego  vado^  vos 
non  potestis  venire  ?  Si  de  morte  boroinis  dioerei,  qoia 
homo  non  moritur?Ergo  quo  ego  vado  dizit,  non  oom  * 

tur  ad  mortero,  sed  quo  ibat  ipao  post  mortem.  Illi 
itaqne  non  intelligentes,  isla  respondemnt. 

4.  Et  Dominus  ad  eos  qui  terram  sapiebant,  quid 
ait  ?  Et  dicebat  eis :  Vos  de  deorsum  estis,  Ideo  terram 
sapitis,  qoi  aicut  serpentes  terram  mandooatis.  Qoid 

i  Abest,  nee,  ab  omnibos  Hii. 
*  Aliquot  Mta.,  non  quo. 


1677  TRACTATUS  XXXVIII.  CAPDT  VIII. 

est,  terram  maQducatis  ?Terreni8  pascimini,  terrenis 
delectaminiy  terrenia  inhiatis,  sursum  cor  non  habe- 
tia.  Vo$  de  deorsum  estis  :  ego  de  supernis  sum,  Yos 
de  mundo  hoc  estis :  ego  non  sum  de  hoc  mundo,  Qno- 
modo  enim  erat  de  roundo,  per  quem  faclus  est 
munduiTOmoesde  mundopost  mundum  ;  quia  prius 
maDdns,et  sic  homodemundo:  priae  auiem  Ghri- 
atus,  deinde  mundos  ;  qooniam  aote  mundumChri- 
itas,  ante  Chriilum  nihil :  quia  in  principio  erat  Ver- 
bum  ;  omnia  peripsum  faetasunt  {Joan.  i,  i,  3).  Sio 
trgoeratille  de  topemii.De  quibue  8upernie?Deacre? 
Absit :  ibi  et  avei  Tolitant.  De  ccelo  quod  ? idemus  ? 
Kl  hoe  abiit ;  ibi  et  stell»  et  iol  et  luna  oircumeunt. 
Da  Angelii?  Neque  hoc  tntelligatis  :  per  illum  et  An- 
gtli  faoti  sunt,  per  qutm  omnia  facta  sunt.  Deqoibus 
ergo  ioperois  Chriitus  f  Ab  ipso  Patre.  Nihii  i)lo  Deo 
superioi,  qoi  Verbumgenuitequalesibi,  coaBternum 
tibi,  anigenitum,  iine  tempore,  per  quem  conderet 
ttmpora.  Sic  ergo  accipo  Ghristum  de  supernii,  ut 
exeedis  cogitatione  tua  omne  quod  factum  cst ;  uni- 
versam  omnino  creaturam,  omne  corpos,  omnem 
eondilom  spiritum,  omnem  rem  qooquo  modo  mu- 
tabiltm  :  totum  excede,  sicut  ezcessit  Joannes,  ut 
eontingeret,  in  prindpio  erat  Verbumf  et  Verbum  erat 
apud  DeHm^  et  Deus  erat  Verbum. 

5.  Ego  ergo,  inquit,  de  supemis  sum,  Vos  de  ho- 
matndo  esUs  :  ego  non  sum  de  hoc  mundo  Dixi  ergo 
votis  quia  moriemini  inpeceatis  vestris,  Exposuitnobis, 
fratret,  quid  inlelligi  voluerit,  Vos  de  hocmundo  estis, 
Ideo  qoippe  dixit,  Vos  de  hoc  mundo  estis,  quia  pee- 
eatoret  eraot,  quia  inqni  erant,  quia  infiJeies  erant, 
qoia  ttrrena  sapiebant.  Nsm  quid  vobis  videtur  de 
sanetii  Apostolis  ?  Qaantum  intererat  ioter  Judeos 
tt  Apostolos?  Quantum  inter  tenebras  et  luoem, 
qaantom  inter  fldem  et  infldelitatem,  quantum  inter 
pietatem  et  impietatem,  quanium  inter  spem  et  de- 
sptrationem,  quaotom  initr  charitatem  et  cupidita- 
ttm :  multum  ergo  intererat.  Quid  ergof  quia  tantum 
Inltftrat,  Apostoli  de  mundo  non  erant.  8i  cogites 
quomodo  nati  siot,  et  onde  venerint ;  quia  omnes  ez 
Adam  venerant,  de  hocmundoerant.  Sed  quideisait 
ipse  Dominos  ?  Ego  vos  de  mundo  elegi  ^  (Id,  zv, 
19).  Qai  tigo  de  mondo  erant,  facti  sont  non  de 
mondo,  et  pertinere  cosperunt  ad  eum  per  qoem 
ItotQt  tst  moodas.  Isli  aotem  remanserunt  esse  de 
BQndo,  qoibos  dictum  est,  Moriemini  in  peccatit 
9$elri$. 

6.  Ntmo  ergo  dicat,  fralres,  De  hoc  mondo  non 
sam.  Qoitquis  eshomo,  de  hoomondo  ee;  icd  venit 
nd  le  qui  feeitmoodam,  et  liberavit  te  de  hoo  mundo. 
8i  delectat  te  mandut,  iemper  vii  esse  immundus 
sl  mntam  Jam  non  te  delectat  hie  mundas,  Jam  ta  es 
maodus.  Veramtamen  si  per  aliquam  inflrmitatem 
adbue  tedeleotat  moodos,  habitet  in  te  qui  mundat, 
et  tris  mundas.  Si  autem  fueris  mundus,  non  rema- 
ntbit  in  moodo  ;  nte  audies  quod  audierunt  Judai, 
Moriemini  in  peecatis  vestris,  Omnesenim  cum  peccalo 
nmti  tamat ;  omnti  viveodo  ad  id  quod  nati  eramui 

t  Mii.,  E§o  vesde  hoc  mundo  eUgi, 


1678 

addidirous,  magisquc de  raundo  faoti sumus,  quam  tonc 
quando  de  parentibus  noslris  nati  sumus.  Ei  ubi  es- 
semus,  81  ille  non  veniret,  qui  non  habebat  omnino 
pcccatum  *,  ut  solveret  omne  peccatam  ?  In  quem 
Judffiiquia  non  credobant,  merito  audierunl,  Ifori^- 
mini  in  peccatis  vestris  :  quia  non  habere  peccatam 
nullo  modo  potuistis,  qui  cum  peccato  nati  estis,  sed 
tameo  ii  in  roe,  inquit,crediderili8,cumpeccatoqal- 
dem  nati  eslis,  sed  in  peccato  vestro  morituri  non 
estis.  Tota  ergo  infelicitas  Judaioruro  ipsa  erat,  non, 
peccalum  habere,  sed  in  peccatis  mori.  Hoc  estqaod 
debet  fugere  omnis  cbristianus  :  propter  hoo  ad 
Baptismum  curritor;  propter  hoc  qui  flBgritudioe  vel 
aliunde  periclitantur,  sibi  desiderant  subveniri ;  pro- 
pter  hoc  etiam  sagens  parvulusa  matre  piis  manibos 
ad  ficolesiam  fertur,  no  sine  Baptisroo  exeat,  et  in 
peccato  quo  natus  est  moriatur.  Infeiicissima  eon* 
ditio,  misera  sors  istorum,  qui  de  ore  veridico  aa- 
diorunt,  In  peccatis  vestris  moriemini, 

7.  Unde  lamen  boc  eis  oontingat,  exponit :  Si  enim 
non  credideritis  quia  ego  sum,  moriemini  in  peceatis 
vestris.  Gredo,  fratres,  in  illa  multitudinequnDomi- 
num  audiebat,  el  eos  fuisse  qui  credituri  eraot.  Quati 
autero  inomnes  processerat  severistima  illasententia, 
In  peccato  vestro  nwriemini ;  ac  per  hoc  et  illis  qoi 
credilori  erani,  spes  erat  ablata  :  illi  saiviebant,  ilii 
timebant;iroo  non  timebant,  sed  jam  desperabant» 
Revocavit  eos  in  spem,  adjunxit  enim,  Si  non  eredi- 
deritis  quia  ego  sum,  moriemini  in  peecatis  vestris, 
Ergo  si  credideritie  quia  cgo  sum,  non  moriemini 
in  peccatie  vestris.  Reddita  est  spes  desperantibos, 
excitatio  facta  est  dormientibus,  cordibus  evlgiiave- 
runt:  indepluriroi  credidorunt,  sicut  Evangelii  ipsias 
consequentia  testantur.  Erant  enim  illic  membra 
Christi,  qa»  nondum  adhsserant  corpori  Christi : 
et  in  illo  populo  a  quo  cruciflxus  est,  a  quo  in  ligno 
suspensus  est,  a  quo  pcndens  irrisos  est,  a  quo lancea 
vulneratus  est,  a  quo  felle  et  aceto  potatus  est,  erant 
membraCbristi,  proquibus  dixit,  Paler^  ignosce  itlis^ 
quia  nesciunt  quid  faciunt.  Quid  autem  converso  non 
ignoscilur,  si  fusus  Cbristi  sanguis  ignosoitur?  Qoii 
homicidadesperel,  ei  in  spem  redditusestaquoetiam 
Chri6tu80ccisusest?Credlderontinde  roulti;  donatui 
eit  eis  sanguis  Christi,  ut  magis  eum  biberent  qao 
liberarentur,  quam  rei  de  ilio  effuso  tcnerentur :  quis 
desperet  ?  Et  si  in  cruce  latro  salvatus  est,  ante  pao- 
lulum  horoicida,  post  paululuro  aocusatas,  con- 
victus,  damnatus,  suspensus,  liberatus;  noli  mirari. 
Ubi  convictus,  ibi  damnatus  :  sed  ibi  liberatus,  ubi 
mutatus  {Luc.  xviii,  34-43).  In  hoc  ergo  populo  coi 
Dominus  loquebatur,  erant  qui  in  peccato  too  foerant 
morituri  :  erant  etiam  qui  in  ipsum  qui  loqoebator, 
foerant  credituri,  etab  omni  peccato  liberandi. 

8.  Tamen  hoo  attendequod  ait  Dominos  Christos : 
Si  non  credideritis  quia  c^?  sum^  moriemini  in  pec^ 
calis  vesiris.  Quid  eat,  Si  non  credideritis  quia  ego 
sum  ?  E^o  5i/m,  quid  ?  Nibii  addidit  ;  et  quia  nihil 
addidit  mullum  est  quod  commendavit.  Exspeota- 


<  Mss.,  qui  non  habebat  peocatum ;  prntermlsso,  omnino. 


1679 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM,  S.  AUGUSTINl 


1680 


bator  cnim     ul    diceret   quid    esEet»  dco    lamen 
dizit.  Quid  exspectabatur  ut  diceret  ?  Forte,  Nisi  cre^ 
dideritis  quia  ego  sum  Chrislus  ;  nisi  credideritis  quia 
ego  sum  Dei  Filius  :  nisi  crediderilis  quia  ego  sum 
Yerbum  Patris ;  nisi  credideritisquia  ego  sum  conditor 
mundi ;  nisi  credideritis  quia  cgo  sum  hominis  formator 
eireformator,  crealor  etrocrcator,  factor  est  refactor: 
nisi  hoc  credideritis  quia  ego  sum^  moriemini  in  pec- 
ealisveslris.  Multum  est  quod  ail  ipsum,  Ego  sum  *■  : 
quia  sic  dizeral  et  Dcus   Moysi,   Ego  sum  qui  sam, 
Quis  digne  eloquatur  quid  sit,   sum?  Mitlcbat  Deus 
per  angelum  suum,8ervom  suum  Moysen  ad  liberan- 
dum  ex  ^Egypto   populum  suum  (legistis  quod  au- 
distis,  et  nostis ;  commemoro  tamen) ;  mittebat  tre- 
mentem  ;  ezcusantemi  sed  obedientem.  Gum  ergo 
ezcusaret,  aitDeo^quemloqui  in  angelo  intelligebat: 
Si  dizerit  mihi  populus,  Et  quis  cst  Deus  qui  misit 
te,  quid  eis  dicam  ?  Gt  Dominus  ad  eum,   Ego  sum 
gui  sum  :  et  repetivit»  Dices  filiis  Israel^  Qui  est,  misit 
me  ad  ves.  Non  ait  et  ibi,  Ego  sum  Deus  ;  aut,   Ego 
■um  mundi  fabricator ;  aut,  Ego   sum  omnium  re- 
rum  creator ;  aut,  Ego  sum   ipsius  populi  libcrandi 
propagator  :  sed  hoc  lanlum,  Ego  sum  qui  sum  ;  et, 
dices  filiis  Israel,  Qui  est ;  non  addidit,  Qui  est  Deus 
vester,  qui  esl  Deus  patrum  vcstrorum,  sed  tantum 
hoo  dizit,  Qut  rs/,  misit  mead  vos,  Fortemullum  erat 
et  ad  ipsum  Moysen,  sicut  multum  est  ad  nos^  et 
multo  magis  ad  nos,  inleiligerequid  dictum  sit,  Ego 
tum  qui  ium;  ct,  Qui  est,  misit  me  ad  vos,  Et  si  forle 
oaperet  Moyscs,  illi    ad  quos   miltcbatur   quando 
oaperent  ?  Distuiit  ergo  Dominus  quod  capere  homo 
non  posset,  et  addidil  quod  capere  posset  :  adjunzit 
enim  et  ait,  Ego  sum  Dcus  Abraliam,  et  Deus  Isaac, 
ei  Deus  Jacob  (Exod,  iii,  1315).  Hoo  potest  capere  : 
Nam  Ego  sum  qui  sum,  quae  mens  potest  capere  ? 

9.  Quid  ergo  nos  ?  audebimusne  aiiquid  dicere  ez 
hoc  qnod  dictum  est,  Eyo  sum  qui  sum :  vel  potius  ez 
hoc  quod  Dominum  dicere  audistis,  Nisi  credideritis 
quia  ego  sum,  moriemini  in  peccatis  vestris  ?  Itane  bis 
viribus  meis  tanlillis  ot  pene  nullis,  audebo  disputare 
quid  sit  quod  aitDominus  Christus,  Nisi  crediderUii 
quia  ego  sum  ?  Audcbo  ipsum  Dominum  interrogare : 
andite  me  interrogantem  potius  quam  disputantem, 
magisquaerontemquamprffisumentem,potiusdiscen- 
tem  quamdocentcm,  et  certo  in  me  vel  per  me  etiam 
V08  interrogate.  Praeslo  est  etiam  ipse  Doniinus  qui 
ubique  e&t,  audiat  interrogandi  aCTectum,  et  inteili- 
gendj  prsslet  eCTeclum.  Nam  ogo  quibus  verbis,  et  si 
forte  aliquid  capio,  perducere  possum  quod  capio  ad 
oorda  vestra^  Quisnam  sufOoit  sonus?  quas  suppetit 
eioqaentia?  quae  vires  intelligendi?qun  facuUaspro- 
ferendi  ? 

10.  Dieam  ergo  Domino  nostro  Jcsu  Ghristo,  di- 
cam,  etandiai  me  *.  Gredo  prssentem,  omnino  non 
dubito  ;ip8e  enim  dixit^  Ecceego  vobiscum  sum  usque 
in  consummationem  sxcuti  {Matth,  xzviii,  20).  0  Do« 

^SicEr.  Lugd.  Ven.  Lov. :  Multum  est  quod  aitivie» 
Egosum,    M. 
*  Apad  Er.  Lugd.  et  Ven.,  audl^t  me,     M. 


mine  Deus  nosler,  quid  est  quod  aisii,  Nisi  credideri» 
tis  quia  ego  sum  ?  Quid  enim  non  esi  oorum  que  fo- 
cisti  ?  Numquid  ccelum  non  esi?  numquid  lerra  non 
esl  ?  numquid  non  sunt  ea  qu®  in  terra  et  in   coslo 
8unt  ?numquid  homoipseoui  loqueri8nonest?num- 
quid  angelus  quem  miitis  non  eat  ?Si  omniaiuni  haec 
qusB  per  te  factasunt,  quid  ost  quod    iibi  proprium 
quiddam  tenuisti  ipsum  esse,  quod  aliis  non  deiisti, 
ut  tu  solus  esscs  ?  Nam  quomodo  audio,  Ego  sum  qui 
sum  ;  quasi  alia  non  sint  ?  et  quomodo  audio,  Nisii 
eredideritis  quiaego  sum  ?  llli  enim  non  erani  qut  au- 
diebani  ?  Et  si  peccatores  erant,  homines  erant.  Quid 
ergo  faoio  ?  Quid  si  ipsum  esse,  dicat  corJi,    intus 
dicat,  iniusloquatur;  homo  intorior  audiai,  mens  ca- 
piat  vere  esse :  est  enim  semper  eodem  modo  osse. 
(Resenim  aliqua,quaelibei  omnino:  quasi  coepi  dis- 
putare,  et  destiti  qnsrere ;  forto  quod  audivi   volo 
loqui,  auditui  meo  dei  ezsultationem  ei  veairo  cum 
loquor)  :  res  enim  quslibet,  prorsus  quaiicumque 
ezcellentia,  si  muiabilis  est,  non  vere  ost ;  non  enim 
est  ibi  verum  esso,  ubi  esi  et  non  esse.  Quidquid  enim 
mutari  potesi,  mutatum  non  est  quod  erai:  si  non  eai 
quod  erat,  mors  quaedam  ibi  facta  esi ;  perempiom 
est  aiiquid  ibi  quod  erai,  einon  eai.  Nigredo  moriua 
est  in  capitealbesceniissenis,  pulchritudo  moriua  esi 
in  corpore  fessi  et  incurvi8eni8,mortuaB8nnlvire8in 
corporelanguenti8,moitua  esi  statio  in  corpore  am- 
bulaniis,  mortua  eat  ambulatio  in  corpore  siantis, 
mortuo  est  ambulatio  et  statio  in  corpore  jaceniis, 
mortua  est  locutio  in  lingua  lacentis  :  quidquid  mu- 
iatur  et  est  quod  non  erai,  video  ibi  quamdam  viiam 
in  eo  quod  esi,  et  morlem  in  eo  quod  fuit.   Denique 
de  mortuo  cum  dicitur,  Ubi  esihomoille  ?re8ponde- 
iur,  Fuit.  0  veritae  qu«  vere  es  I  Nam  in  omnibus 
actionibos  et  molibus  noslrls,  et  in  omni  prorsus  agi- 
tatione  creaturs  duo  tempora  invenio,  praeteritum  ei 
futurum.  Pracsens  quaero,  nihil  stai  :  quod  dizi,  Jaro 
non  est;  quod  dicturus  8um,nondum  esi:  quod  feci 
jam  non  est;  quod  faciurus  sum,nondum  esi  :qaod 
vizi,  jam  non  est ;  quod  victurus  sum,  nondum  est. 
Praeteritumeifuturuminvenio  inomni  motu  remm: 
in  veritate  quas  manei,  praeteriium  et  futurum   non 
invenio,  sed  solum  praasens,  ei  hoc  incorruptibiliter, 
quodin  creatura  non  esi.  Discute  rerum  mutaiiones, 
invenies  Fuit  et  Erii:  coj^ita  Deum,  invenies  Esi,  ubi 
Fuit  et  Erii  esse  non  possit.  Ui  ergo  ei  lu  sis,  iran- 
scende  iempus.Sed  quis  transcendeiviribu8sui8?Le- 
vet  illuc  ille  qui  Patri  dizit,  Vob  ut  ubi  ego  sum,  et 
ipsi  sint  mecum,  Hoc  itaque  promittens  ne  moriamur 
in  peccatis  nostris,  nihil  aliud  Dominus  Jeaus  Ghri- 
stus  mihi  videtur  his  verbis  dizisse,  iVtft  credideritis 
quia  ego  sum  :  prorsus  nihil  aliud  mihi  videtur  his 
verbia  dizisse  quam  hoe,  Nisi  credideritis  quia  ego  Dcus 
^um,  morieminiin  peeeaiis  vesiris,  Bene,  Deo  gratia*, 
quia  dizii,  Nisi  credideriiis :  non  dizit,  Nisi  ceperilis. 
Quis  enim  hoc  oapiai  ?  Aui  vere,  quia  ausus  sum  di- 
cere,  ei  visi  esiis  intelligere  i,  aliquid  da  ianta  inef- 

1  Lov..  et  nui.  At  editi  aiii  ei  Msf.,  vifC 


I6SI 


TRACTATUS  XXXIX.  CAPUT  VIII. 


1682 


fabilitate  cepistis  ?  Si  ergonoa  capis,  fidea  te  liberaU 
Ideo  et  DominusDOQ  ait,  Nisi  ceperitis  quia  ego  sam ; 
aed  quod  poterant  dixit,  Nisi  credideritis  quia  egosunif 
moriemini  in  peccalis  vestris. 

11.  Et  illi  eemper  (errena  sapicnles  et  scmper  se* 
cundam  camem  audientes  et  respondenles,  quid  ei 
dixerunt?   Tu  quis  es.^  Non  enim  cum  dizisli,   fiisi 
credideriHt  quia  ego  sunif  addidisli  quid  csses.  Quis 
2S,  ot  credamus?  Et  ille,  Principium.  Ecce  quod  est 
eese.  Principium  mutari  non  potest :  principium  in  se 
znanel,  et  innovatomnia  ;  prinoipium  est,  cui  dictum 
est,  Tu  nuiem  idem  ipse  es^  et  anni  iui  non  de/icient 
{Psal.  ci,  28).  Principium^  ait,  quia  ^  et  loguor  vobis. 
Principium  me  crcdite,  ne  moriamini  in  peccatis  ve« 
stris.  Tanqaam  enim  in  eoquod  dixerunt,  Tu  quises? 
nihii   aliud  dixerint  quam,  Quid  (e  esse  credimus? 
respondit»  Principium  ;  id  est,  Principium  me  credite. 
In  grsco  namque  eloquio  discernitur,  quod  non  po- 
test  in  latino.  Apudgrecosenim  feminini  generisest 
princlpium»  sicut  apud  nos  iex  generis  feminini  est, 
quas  apad  illos  est  masculini :  sicut  sapientiaetapud 
noB  et  apud  illos  generis  feminini  est.  Gonsuetudo  lo- 
cotionls  ideo  per  diversas  linguas  variatgeneravoca- 
baloram,  quia  in  ipsis  rebus  non  invenis  sexum.Non 
enim  sapientia  vere  femina  est,  cum  Gbristus  sit  Dei 
Sapientia  (I  Cor.  i,  24),  et  Cbristus  appelletur  genere 
mascalino,  sapientia  feminino.  Gum   ergo  dicerent 
JudflBi,  Tu  quis  es?  iile  qui  sciebat  esse  ibi  quosdam 
creditoros,  et  ideo  dixisse,  Tu  guis  es  ?  ut  scirent  quid 
illam  credere  deberent,  respondit,  Principium :  non 
tanqnam  diceret,  Principium  sum ;  sed  (anquam  di- 
ceret,  Principiumme  credite.  Quod  in  aermone  greco, 
ot  dixi,  evidenter  apparet,  ubi  feminini  generis  est 
prinoipiam  (a).  Velut  si  vellet  dicere  se  esse  vcrita- 
tem,  et  dicentibus,  Tu  quis  es?  responderet,  Verita- 
iem  ;  eumvideaturad  id  quod  dictum  est,  TuquisesT 
respondere  debuisse,  Veritas ;  id  esl,  Veri(as  som. 
Sed  altios  respondit,  cum  videret  eos  ita  dixisse,  7u, 
fiiif  esf  ac  si  dicerent.  Quoniam  abs  te    audivimus, 
Misi  eredideritis  quia  ego  sum,  quid  te  esse  credemus? 
ad  hoc  respondit,  Prineipium :  tanquam  diceret,  Prin- 
cipiom  me  credite.  Et  addidit,  quia  et  loquor  vobis:\d 
est,  qoia  humilia  propter  vos  factus,  ad  i8(a  verba 
detcendi.  Nam  si  prinoipiom  sicoti  e8(,  ita  maneret 
apad  Patrem,  ut  non  acciperei  formam  servi  et  homo 
loqoeretor  hominlbas ;  quomodo  ei  crederen(,  cum 
inflnnacordainielligibile  Verbum  sine  voce  sensibili 
aodire  non  poaaent  ?  Ergo,  inqui(,  credite  me  esse 
prinelpiom  ;  qoia,  otcredatis,  non  solum  sum,8ed  et 
loqnor  Tobie.  Sed  de  hao  re  jam  multum  est  loqui 
vobia  :  placeat  itaqoe  Gharitati  vestrs  utqood  restat, 
illo  adjovante  servemus,  crastino  reddituri. 

TRACTATUS  XXXIX. 
Ab  eo  quod  scriptum  est,  Multa  habeo  de  vobis  loqui 

<  Editi,  9111.  At  pleriqne  Msb.,  quia:  jnitagrfficum,o//. 

(a)  lo  grsco  est  t^n  arcMn :  qaod  noDnnliia  adverbii  so- 
nom  hic  habet,  ut  Latinis  principto  et  primum  :  sio  certe 
soDabai  ChrTtoitomo.  Al  interpretationi  Angoatini  favet 
AoU)rotio8,  Bemardof,  etc« 


et  juJicarc;  usque  ad  id^  Et  non  cogooveruntquia 
Patrem  ejus  dicebat  Dcum.  Cap.  viii,  t*^^»  ^"^- 

1.  Verba  Domini  nostri  Jesu  Cbristi  qu»  habuit 
cum  Judteis,  ita  moderans  loquelam  saam,  ot  caeci 
non  viderent,  ct  Odeles  oculos  aperirent,  qo»  hodie 
de  sancto  Evangelio  recitata  sunt,  ista  sunt :  IHce-^ 
bant  ergo  Judxi^  Tu  quis  f«?QuiadixeratsupraDomi- 
nus,  Nisi  credideritis  quiaego  sum^  morieminiinpecca" 
tis  veslris  {Joan.  viii,  25,  24).  Ad  hoc  crgo  illi,  Tu  quis 
es?  veluti  quacrentcsnosse  in  quem  deberent  credere, 
ne  in  suo  pcccato  morerentur.  Respondit  dicentibos, 
Tu  quis  es?  et  ait,  Principinm^  quia  et  loquor  vobis.  81 
se  dixit  Dominusesse  principium,quflsri  potestutrum 
et  Pater  principium  sit.  6i  enim  Filius  principium  est 
qui  habet  Patrem,  quanto  facilius  intelligendus  est 
Deus  Pater  esse  principium,qai  habet  quidem  Filium 
cui  Palersii,  sed  non  babet  de  quosit?  Filius  enim 
Patris  est  Filius.  et  Patcr  utique  Filii  Pater  est:  sed 
Dcus  de  Deo  Filius  dicitur,  lumen  delumine  Filiua 
dicitur  :  Pater  dicilur  lumen,  sed  non  de  lumine  ; 
Pater  dicitur  Deus,  sed  non  de  Deo.  Si  ergo  Deus  de 
Deo,  lumen  de  lumine  principium  est;  quanto  facilios 
intelligitur  principium  lumen  de  quo  lumen,  et  Deoi 
de  quo  Deus  ?  Videtur  itaque  absurdum,  chariasimi, 
ut  Filius  dicamus  principium,  el  Patrem  principiom 
non  dioamus. 

2.  Sed  quid  agemus?numquid  duoeruntprincipia? 
Gavendum  esl  hoc  dicere.  Quid  ergo  I  si  etPater  prin- 
cipium  et  Filius  principiom,  quomodo  non  duo  prin- 
cipia?  Quomodo  dicimus  Patrem  Deum  et  Filium 
Deum,  nectamen  dicimusduos  deos.  Nefas  estenim 
dicere  duos  deos,  nefas  est  dicere  tres  deos :  et  tameo 
qui  Paterest,  non  est  Filius;  qui  Filius  est,  noneat 
Pater.  Spiritus  autem  sanctus  Patris  et  Fiiii  Spiritos, 
ncc  Pater  est  nec  Filius.  Quamvis  ergo,  sicut  aures 
calbolicae  sunt  erudit«B  in  gremio  matris  Eccleei», 
neo  ille  qui  est  Paler  sit  Fiiius,  nec  ille  qui  est  Filius 
Bit  Paler,  ncc  Spiritus  sanclus  Patris  et  Filii  sit  vel 
Filius  vel  Pater,lre8  deos  tamen  esse  non  dicimus  • 
quamvis  dejsingulis  si  quaeratur,  necesse  est  do  quo- 
cumque  interrogati  fuerimus,  Deum  esse  fateamor* 

3.  Et  absurda  ista  videntur  hominibus  solita  tra- 
hentibus  ad  insolita,  visibilia  ad  invisibilia,  creato- 
ram  comparantibus  Crcatori.  Interroganl  enim  nos 
aliqoando  infideles  el  dicunt :  Patrem  quem  diollis, 
Deum  dicitis  ?,Respondemus :  Deum.  Filium  quemdl- 
citis,  Dcum  dicitis,  Respondemus  Deum.  Spiritum 
sanctum  quem  dicitis,Dcum  dicitis?Re8pondemu8  : 
Deum.  Ergo,  inquiunt,  Pater  ct  Fiiius  et  Spiritoa 
sanctus  tres  sunt  dii  ?  Respondemus :  Non.  Turban- 
tur,  quia  nonilluminantur  :corclausumhabent,qata 
clavim  fidei  non  habent.  Nos  ergo,  fratres,  fide  pr«- 
cedente,  qu«  sanat  oculum  cordis  nostri,  quod  intel- 
Iigima5,sine  obsouritate  capiamus  ;quod  non  intelligi- 
mus,8inedubiUtionecredamus:afundamentofideinon 

recedamus,  ut  adculraen  perfectionis  veniamus.  Deus 
estPaler,  Deusest  Filius.  Deus  estSpiritassanctue  :et 
tamen  Pater  non  est  qui  PiliuB,nec  Pilios  est  qoi  Pater, 
neoSpirltoBsanctosPatriset  Filii  SpiritusautPaterest 


1683 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM,  S.  AUGDSTINI 


1684 


tut  Filius.  Trlnitas  unus  Deus  :  TriDJias  uua  letcrni- 
t«8,  una  poteslas,  una  roajestas;  tres  S  sed  non  dii. 
Non  mihi  calumniator  respondeat  :  Quid  ergo  tresf 
Si  enim  trcs,  ait,  oportct  dicas  quid  tres.  Respondeo  : 
Pater  et  Pilius  et  Spiritus  sanctus.  Eccc,  inquit,  Ires 
dizisti ;  seJ  quid  tres  exprime.  Imo  tu  numera  :  nam 
ego  compleo  Ires,  cum  dtco,  Paler  et  Filius  et  Spiri- 
laBsanclus.  Id  enim  quod  Pater  ad  so  est,  Deus  est; 
qaodadFilinmestfPuter  est  :quodPiliu8sed  seipsum 
est.  Deus  est :  quod  ad  Patrem  est,  Filius  est. 

4.  Istaquffidicopotestis  de  similitudinibas  agno- 
Bcere  quotidianis.  Homo  el  alter  homo,  si  ille  sil  pa- 
tcr,  ille  niias  ;  quod  homo  est,  ad  seipsum  est ;  quod 
palcrest,  ad  fiiium  est :  et  filiusquod  homoest,  ad 
Beipsum  est :  quod  autem  filius  est,  ad  patrem  est. 
Pater  enim  nomen  est  diclum  ad  aliquid,et  filius  ad 
aliquid  :  eed  isti  duo  homines  sunt.  At  vero  Pater 
Deus  ad  aiiquid  esl  Pater,  id  est  ad  Filium;  et  Fiiius 
Deu8  ad  aliquid  est  Filius,  id  est  ad  Patrcm  :  sed  non 
qaomodoilliduohominessunt,  sic  isli  duo  dii.Quare 
hoc  non  ita  est  ibi?  Quiailludaliud,  boc  autem  aliud 
est :  quia  illa  divinitas  est.  Est  ibi  aliquid  inefTabile, 
qaod  verbis  explicari  non  possit,  ut  et  numerus  sit, 
etnumerus  non  eit.  Videteenim  sioonquasi  apparet 
numerus,  Pater  et  FiliusetSpiritussanctuB  Trinitas. 
Si  trcs,  quid  tres  ?  Deficit  numerus.  Ita  Deus  nec  re- 
oedit  a  numero,  oec  capitur  numero.  Quia  tres  sunt, 
tanquam  est  numerus  :  si  quaeris  quid  tres,  non  est 
namerus.  Unde  dictum  est,  Magnus  Dominus  nosleret 
tnagna  virlus  ejus,  et  sapientias  ejus  non  est  numerus 
{Psal.  XIV,  6,  5),  Ubi  cogitare  cosperis,  incipis  nu- 
merare  :  ubi  numeraveris,  quid  numeraverisnon  po- 
tes  respondere.  Pater,  Pater  est  ;  Filius,  Filius  est ; 
Spiritas  sanctus,  Spiritus  sanctus  est :  quod  sunt  isti 
tres,  Pater  et  Filiusct  SpiritussanctusPNon  tresdii? 
Non.  Non  tres  omnipotentes?  Non.  Non  tres  mundi 
ereatores?  Non.  Ergo  omnipotens  Pater  Omnipotena 
plane.  Ergo  el  Filius  non  omnipotens?  Plane  et  Fi- 
liu8  omnipotens  ?  Ergo  et  Spiritus  sanctus  non  omni- 
poten8?Et  ipse  omnipotens.  Tres  ergo  omnipoten- 
tes  ?  Non,  sed  unus  omnipotens.  Iloc  solo  numerum 
insinaant  quod  ad  invicem  sunt,  non  quod  ad  se  sunt. 
Qoia  enim  Deus  Pater  ad  se  est  Deus  simul  cumPilio 
el  Spiritu  sancto,  non  sunt  tres  dii ;  quia  ad  se  est 
omnipotens  simul  cum  Filio  et  Spiritu  sancto,  non 
sunt  tres  omnipotentcs  :  quiaVero  non  ad  se  esl  Pa- 
ter,  sed  ad  Pilium  ;  nec  Filius  ad  se  est,  sed  ad  Pa- 
trem :  neo  Spiritus  ad  se,  in  eo  quod  dicitur  Spiritus 
Patriset  Filii ;  non  est  quid  dicam  tres^  nisi  Patrem 
etFiliura  et  Spirilum  ?anclum  unum  Dcum,  unum 
omnipotentem.  Crgo  unum  principium. 

5.  Accipite  aliquid  de  Scripturis  sanctis,  unde  boc 
quoddtciturutcumquecapiatis.  Posteaquam  Dominus 
noster  Josus  Cbristus  resurrexit,  et  cum  voluit 
ascendit  in  ccBlum,  decem  diebus  illic  impletis  misit 
inde  Spiritum  sanctum  :  quo  impleti  V|ui  aderant  in 

*  Kdili,  tres  personx,  At.  Mbs.  omnes  careut  voce,perfo- 
M  ;^  eamque  ezpuDgt  Lovanienses  in  CaaUgaliooibuB  tomi 
noni  prsceperaat. 


conclavi  uno,  omnium  gentium  linguia  coeperunt  lo- 
qui.  Miraculo  exterriti  Domini  interfeotores,  oompan- 
ctl  doluerunt,  dolentes  mutati  sunt,  mutati  credide- 
runt:  accesserunt  corpori  Domini,  id  est  numero 
fidelium,  tria  milliahominam.  Item  alio  facto  qnodam 
miraculo,  accesscrunt  alia  quinque  millia;  facla  eet 
plebs  una  non  parva  :  in  qua  omoes  accepto  Spiritu 
sancto,  quo  amor  spiritualis  accensus  est,  charitate 
ipsa  et  fervore  spiritas  in  unom  redacti,  cosperuot  in 
ipsa  societatis  nnitate  vendere  omnia  qa»  babebant, 
et  pretia  ponere  ad  pedes  Apostolorum,  ut  distribue- 
retur  unicuique,  sicut  cuique  opus  erat.  Et  hoc  de 
illis  Scriptura  dicil,  quod  erat  eit  anima  una  et  cor 
unum  in  Deum  (Act.  ii-iv).  Attendite  ergo,  fratres,  et 
binc  agnoscite  mysterium  Triniiatis,  qnomodo  dica- 
mus,  Et  Pater  est,  et  Filius  est,  et  Spirltus  aanctaa 
est,  et  tamen  unus  Deus  est,  Ecceilli  tot  millia  eranl, 
et  cor  unum  erat ;  eccc  tot  millia  erant,  et  una  aoi- 
ma  erat.  Sed  ubi?  In  Deo.  Quanto  magis  ipse  Deus? 
Numquid  erro  in  verbo,  quando  dico  duoa  homines 
duas  animas,  aut  trea  hominestrea  animas,  autmol- 
to8  homines  moltasanimas?  Recte  utiqae  dioo.  Acce« 
dant  ad  Deum,  una  animaest  omniam.  Siaoccdeotea 
ad  Deum,  muitsB  aoim»  per  charitatem  una  anima 
est,  et  multa  corda  unum  cor;  quid  agit  ipse  fons 
cbaritatis  in  Patre  et  Filio  ?  Nonne  ibi  magis  Trioitaa 
onus  est  Deus  ?  Inde  enim  nobis  cbaritas  venit,  de 
ipso  Spiritu  sancto,  aioot  dicit  Apostolus  :  charilas 
Dei  diffusa  est  in  cordibus  nostris  per  Spiritum  san- 
ctum  qui  datus  est  nobis  {Rom,  v,  5).  Si  ergo  charilas 
Dei  diffusa  in  cordibus  nostris  per  Spiritum  sanctum  qui 
datus  est  nobis,  multas  animas  facitonamanimam,et 
multa  corda  facit  unum  cor ;  quanto  magis  Patar  et 
Pilius  et  Spiritus  sanctus,  Doos  unus,  lumen  anum, 
nnumque  principium  ? 

6.  Audiamus  ergo  principium  quod  loquitur  nobis. 
Multa,  ioquit,  kabeo  loqui  de  vobis  et  iudicare.  Memi- 
nistisquod  ait :  Ego  non  judico  quomquam  {Joan.  viii, 
15) :  ecce  modo  dicit,  Uulta  habeo  d§  vobis  toqui  et 
judicare,  Sed  aliud  esl,  non  judU^o ;  aliud,  hahto  judi» 
care,  Non  judico^  dixit  ad  prieseos ;  venerat  enim  ut 
salvaret  mundum,  non  ut  Judicaret  mandam  {!d.  xii, 
47) :  quod  autem  dicit,  Multa  habeo  de  vobis  toqui  et 
/udicar^,  judiciumfuturum  dicit.  Ideo  enim  ascendity 
ut  veniat  judicare  vivos  el  mortuos.  Nemo  Jastius  jo- 
dicabit,  quam  qui  injustejudicatuaest.  ifiii(a,  inquit, 
habeo  de  vobis  loqui  etjudicare : sed  quimemisit^verax 
est,  Videte  quemadmodum  Patri  detgloriam  Kqualis 
Filius.  Exemplum  enim  nobis  prabet,  et  tanqoam  in 
cordibus  nostris  loquitnr :  0  homo  fideli8,8i  Evange- 
lium  meum  audis»  dicit  tibi  Dominua  Deaa  luoe,  ubi 
ego  in  principio  Verbum  Deua  apod  Deam,  eqnalia 
Patri,  costernus  gignenti  de  gloriam  ei  cujus  8um 
Filius ;  quomodo  tu  superbus  es  adversua  cam  cojus 
servus  es  ? 

7.  Multa  habeo,  inquit,  de  vobis  loqui  ei  judicare  : 
sed  qui  me  misit,  verax  est :  tanqoam  diceret,  Ideo  ve- 
rum  judico,  quia  Fiiiua  veracla  veritasanm.  Patcrve- 
rax  Filius  veritas,  qoid  patamoa  esae  ampliQs?  Go- 


1685 


TRACTATLS  XL,  CAPDT  Vlll. 


1686 


gileraosBi  posBimas,  qoid  est  ampliu8»verax  an  veri- 
las.  De  quibusdam  quaeramus  Pius  homo  plua  est, 
an  pietas?Sed  plus  est  ipsa  pietas  :  pius  enimapie- 
late,  noQ  pielas  a  pio.  Potest  enim  esse  pietas,  etsi 
iile  qui  pius  erat,  ractusestimpius.  Ipseperdidit  picta- 
tem,  pietati  oihil  abslulit.  Quid  item  pulcher  et  pul- 
chritudo?  PIos  est  pulchritudo  quam  pulcher  :  pul- 
chritado  eoim  facit  pulchrum,  non  pulcher  facitpul- 
chriiudinem  ?  Casius  et  castiUs  ?  CastiUs  pUne  plus 
eatquamcastus.Sienimcastitasnon  esset,  uode  ee- 
set  isie  castus,  non  haberet :  si  autem  noluerit  esse 
caatus,  castitae  integra  perseverat.  Si  ergo  plus  pie- 
tasquam  pius,  plus  pulchriludo  qiiam  pulcher,  plus 
castitas  quam  castus ;  numquid  dicturi  sumus  plus 
veritas  quam  verax?  8i  hoc  dixerimus,  Filium  ioci- 
piemus  dioere  Palre  miyorem.  Ait  enim  apertissime 
ip§t  Dom\nvi%  :Ego  sam,  via  et  veritas,  et  vila  (Joan. 
XIV,  6).  Ergo  8i  Pilius  veriUs ;  Pater  quid,  nisi  quod 
ail  ipsa  verilas,  Qui  me  misit,  wro*  w/?FiIiu8  verlUa, 
PaUr  veraz  :  quid  plus  sit  qu«ro,  sed  aequalitatem 
Invenio.  Verax  enim  PaUr  non  ab  ea  veritaU  verax 
cal  cojus  parUm  ceplt,  sed  quam  loUm  genuit. 

8.  Video  planius  esse  dicendum.  Et  certe  ne  vos 
din  Unaam,  hodie  huo  uaque  tractetur  :  cum  finiero 
qnod  volo  dicere.  adluvante  Deo,  eermo  claudatur. 
floo  ideo  dixi,  ut  intentos  vos  facerem.  Omnie  anima 
qnoniam  ree  est  mutabilis,  et  quamvis  magna  crea- 
tnra,tamenoreatura;  quamviscorpore  melior,  Umen 
facU :  omnis  ergo  aoima  quonlam  mutabilis  est,  hoo 
ett,  modo  credit,  modo  non  oredit ;  modo  vult,  modo 
non  vult;  modo  adultera  est,  modo  casU:  modo 
bona,  modo  mala ;  muUbilis  eet :  Deus  auUm  hoc 
•at  qaod  eat ;  ideo  propriom  nomen  eibi  tenuit,  Ego 
Mum  qui  sum  (Exod.  iii,  14).  HooestFilius,  dicendo, 
Nisieredidgriiis  quia  ego  sum  :  ad  hoc  pertinet  el,  Tu 
quises?  Principiwn  (Joan.  viii,  ZA-25).  Deua  igitur 
ineommaUbilis  est,  anima  mutabilis.  Quando  capit 
animaex  Deo  unde  ■it  bona,  parliolpando  fit  bona  : 
qaomodo  tous  oculos  participando  videt.  Nam  lumine 
sobtracU  non  videt,  cujus  particepi  factus  videt.  Quia 
•rgoanima  participando  fit  bona,  si  mutata  coeperit 
6886  mala,  boniUs  manetcujus  erat  particeps  bona. 
Boniutls  enim  cajosdam  partioepa  faota  est  cum  bona 
aaset ;  qua  muUU  in  pejus,  inUgra  bonitas  permanet. 
Sireeedat  anlma  et  mala  fiat,  non  minuitur  bonitas; 
ai  reTertatar  et  bona  fiat,  non  crescit  bonitas.  Faotna 
eat  ocalos  taus  partioepa  lucis  hujus,  et  videa  :  clao- 
008  e8t?banoIacemaon  minuisti  :  apertus  e8t?hanc 
Incem  noo  aoxisti.  Hac  daU  similitudine,  fratres,  in- 
UlligiUqoia  ei  pia  eet  anima,  est  pietas  apud  Deum, 
c^Jos  fit  particeps  anima ;  si  est  caaU  anima,  est  ca- 
stitas  apod  Deum,  cujus  est  particeps  anima ;  si  est 
bonaanima^eatboniUsapadDeum^caJas  eet  parti- 
eepa  anima ;  si  eat  verax  anima,  est  veriUs  apud 
Deum,  cujus  est  particeps  anima.  Cujus  particeps  ei 
non  foerit  anima,  omnis  bomo  mendax  (PsaL  czv, 
11)  :  ai  omnis  homo  mendax,  nuiius  homo  de  suo 
verax.  Pater  aotem  verax,  de  suo  est  verax ;  quia  ge- 
noit  veriUUm.  Allad  eat.  Verax  est  homo  isU,  quia 


jam  percepit  vcrltatem  ;  aliud  est,  Verax  Dcus,  quia 
genuit  veritatem.  Ecce  quomodo  verax  est  Deus,  non 
parlicipando,  sed  generando  veritatem.  Video  vos  in- 
Ullexisse  et  gaudeo:  sufficiat  vobis  hodie ;  cntera 
quandoDominopIacuerit^sicutdonaverit,exponema8. 

TRACTATUS  XL. 

Ab  eo  loco^  Dixit  ergo  eis  Jesus  :  Cum  exaltaveritis  Fi- 
liumhominis;  u^^uead  id,  Et  cognoscetis  veriU- 
Um,  et  verilas  liberabit  vos.  Cap.   viii,  f,  28-32. 

1.  De  sancto  Efangelio  secundum  Joannem,  quod 
gestare  nos  videtis  in  manibus,  jam  multa  audivit 
Gharitas  vestra,  quoe  Deo  donante  sicut  potuimus  dis- 
pulavimus,  commendantes  vobis  maxime  istum 
evangelietam  de  Domini  divinitate,  secundum  quam 
equalisestPatrietFilius  unicus  Dei,  loqui  elegisse» 
etpropUreaaqulIa  comparatum  :  nulla  quippe  avls 
volarealtiusperhibetur.  Proinde  qutt  ex  ordine  sob- 
sequuntur,  sicut  ea  Dominus  tractare  donaveril,  in- 
tentissime  audite. 

2.  Locuti  sumu8  vobis  de  praBcedeoti  lectione,  io- 
sinuanUs  quomodo  intelligatur  Pater  verax,  Filios 
veriUs.  Cum  autem  dixisset  Dominus  Jesus,  Verax 
est  qui  memisit(Joan,  vm,  26),  non  inUIIexerunt  Ju- 
dni  quod  de  Patre  illis  diceret.  Etailillisquod  modo 
oum  legeretor  audistis  :  Cum  exaitaveritis  Filiumho^ 
miniSftunc  cognoscetis  quia  egosum,  et  a  meipso  facio 
ntAt/,  sed  sicut  docuit  me  Pater,  hsee  loquor,  Quid  est 
hoc  ?  Nihil  enim  aliud  videtur  dixiese,  nisi  eos  po8t 
passionem  suam  cognituros  quis  esset.  Procol  dobio 
ergo  videbat  ibi  aliquos,  quos  ipse  noverat,  qaos  ipse 
oam  cateris  sanctis  suis  anU  constitotionem  moodi 
prnsciendo  elegerat,  post  passioaem  saam  esse  ere- 
dituros.  Ipsi  sunt  illi  quo8  assidue  commendamos,  et 
ad  imiUtionem  com  magna  exhortatione  proponimua. 
Misso  enim  desuper  Spiritu  sancto  post  Domini  pas- 
sionem  et  resurrectionem  et  ascensionem,  cum  mira-> 
cula  fierent  io  ejus  nomine,  quem  tanquam  mortoum 
persequenles  Judasi  contempserant,  oomponoti  sont 
corde;  et  qui  esvienUs  occiderunt,  motati  credide* 
runt ;  et  quem  eangainem  sevieodo  foderoot,  cre- 
dendo  biberunt :  illa  tria  millia,  etillaqoioqaemiUia 
Judnorum  (Act.  ii,  37,  41.  ^  iv,  4),  qoos  ibi  videbatt 
quando  dicebat,  Cumexa//apm(is  Filiumhominis^tunc 
cognoscetis  quia  ego  sum,  Tanqaam  diceos,  DifiFero 
cognitionemve8traro,utimpleam  paseionem  meam  : 
ordine  veetro  '  cognoscetis  qui  sim.  Non  quia  omnea 
tuneerantcreditariex  iis  qui  audiebant,  id  est,  post 
passionem  Domini  :  nam  paulo  post  dicit,  Hspceoto^ 
quente,  multi  crediderunt  in  eum,  et  nondum  exaltatos 
erat  Filias  hominis.  Exallationem  qulppe  dioit  pas- 
sionis,  non  glorificationis ;  crucis,  non  cceio  :  quia  est 
ibi  exaltatus  est,  quando  pependit  in  ligno.  Sed  illa 
exaltatio  humiliatio  fuit.  Tunc  enim  factus  est  obe* 
diens  usque  ad  mortem  crucis  {Philipp,  ii,  8).  Hoo 
oportebat  impleri  per  eorum  manus  qui  postea  fue- 
rant  credituri,  qnibus  dicit,  Cum  exaltaveriiis  Filium 
hominist  tunc  cognoscetis  quia  ego  sum.  Quare  hoc, 

*  Ediki,  verso.  Mss.,  vestro. 


m 


1887 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM,  S-  AOGUSTINI 


1688 


niai  ul  ncmo  desperaret  ia  quocumque  sccltTC  mulc 
sibi  conscius,  quando  videbal  eis  donari  homicidiuai 
qui  occiderant  Ghristum  ? 

3.  Hos  ergo  in  illa  turba  agnoscens  Dominus,  dixit, 
Cum  exaltaventis  Filium  hominis^  tnnc  cognoscetis  quia 
ego  sum.  Jam  noslis  quid  sit  sum;  nec  assidue  repc- 
tendum  est,  ne  pariat  res  tanta  fastldium.  Recolite 
iilud,  Ego  sum  qui  sum,  et  Qui  est^  tnisit  me  (Exod. 
III,  14);  ct  agnoscetis,  quid  dictum.[8i(|  Tunc  scietis 
guia  ego  sum  :  ded  et,  Pater  est,  et  Spiritus  sanctus 
est.  Ad  ipsum  esse  pertinet  tota  Trinitas.  Sed  quia 
Dominus  sicul  Filius  loquebatur,  ne  forte  in  eo  quod 
dixii,  Tunc  cognoscetis  quia  cgo  SMm,  subintraret  cr- 
ror  Sabeliiunorum,  hoc  cst  Palripassianorum,  quem 
vobis  errorem  commendavi  non  tenendum,  sed  ca- 
vendum,  eorum  scilicel  qui  dixerunt,  Ipse  est  Pater, 
ipse  est  Filius;  duosunt  nomina,  sed  res  una  :  propter 
istum  ergo  cavendumerroremcum  dixisset  Dominus, 
Tunccognoscetisquiaego  sum;  ne  ipse  intelligerctur 
Pater,  eontinuo  subjunxit.  Et  a  meipso  facio  nihilf  sed 
sieut  docuitme  Paierjiaic  loquor.  Jam  gaudere  coepe- 
rat  sabeiiiaQus,  erroris  sui  occasione  comperla  :  sta- 
tim  ut  se  tanquam  in  obscuro  eztulit,  sequentis  sen- 
tentisBluceconfususest.  Putaveraseum  esse  Palrem, 
quia  dizil,  Ego  sum  :  audi  quia  Filius  est,  Etameipso 
facionihit,QuideB\,A  meipso  facio  nihil?  A  meipso 
Don  8um  Filias  enim  de  Patre  est  Deus  ;  Pater  autem 
oon  est  dc  Filio  Deus  :  Filius  est  Deus  de  Deo ;  Pater 
auiemD:u8,  sed  non  deDeo  :  Filiusest  lumen  de  lu- 
mine;  Paterautemlumen,  sednon  de  lumino :  Filiuf 
Miysede&tdequo  est;  Paler  aulom  est,  sei  non  est 
de  qao  est. 

4.  Quod  ergo  addidit,  Sicut  docuit  me  Pater,  tixc 

toquor;  nemini  vestrum  obrepat  cogitatio  carnalis, 

fratres  mei.Non  enim  potestbumanainOrmitascogi- 

tarei  nisi  quod  consuevit  facere  vcl  audire.  Nolite 

ergo  vobis  quasi  daos  homines  ante  oculos  ponere» 

«num  patrem,  aUerum  tilium,  et  loquentem  patrem 

ad  fllium  :  sicut  facis  lu,  quando  verba  aiiqua  dicis 

iiiio  tuo,  monens  eum  et  instruens  cum  quomodo  io- 

qoatury  ut  quecumque  audivit  a  te,  commendctme- 

moria ;  cum  commendaverit  memoriae,  proferat  e^ 

lingua,  distinguat  per  sonos,  infcrat  auribus  alienis 

quod  percepit  in  suis.  Noiite  ita  cogitare^  ne  in  corde 

vestro  idola  fabricetis.  ilumanam  formam,  humano- 

ramiineameQtamerobroruro^riguramoarnishumanae, 

•eosus  istos  conspicuos,  staturam  molusque  corporis, 

linguseofQcium,  distinctiones  sonorum,  nolitein  ilia 

Trinitate  cogitare,  nisi  quod   pertinet   ad  formam 

Bervi,  quam  acccpit  unij^enilus  Filius,  cum  Verbum 

caro  factum  est^  ut  habitaret  in  nobis  (Joan.  i,  14). 

Ibi  non  te  pcrhibeo,  humanalinfirmitaSyCogitarc  quod 

oosti ;  imo  etiam  compeilo.  Si  fidcs  in  te  vera  est, 

talemChri8tumcogila:sedjezMaria  virgine,  non  do 

DeoPulretalem  co^ita.  lufuns  fuil,  crcYit  ut  bomo, 

ambuiavit  ut  homo,  csurivit,  sitivit  ut  homo,  dormi- 

vit  ut  homo,  postremo  passus  ut  homo,  suspensus  io 

ligoo,  occisud,  eepulius   ut  bomo ;  in  eadcm  forma 

reBurrexit,  io  eadem  forma  aote  ocolos  discipalo- 


rumasccndit  in  coeium,  in  cadem  forma  venturus 
est  ad  judicium.  Angelorum  enim  voz  eat  io  Evao'- 
gelio  exprcssa  :  Sic  veniet  quomodo  eum  vidistis 
euntem  in  costum  {Ad.  i,  11).  Quando  ergo  de  forma 
servi  cogitas  in  Ghristo,  humaoam  efflgiem  co- 
gita,  si  ost  in  te  fides  :  quando  autem  cogitas,  In 
principio  erat  Verbutn,  et  Verbum  erat  apud  Deum,  el 
Deus  erat  Verbum  (Joan.  i,  1),  pereal  de  corde  iuo 
omnis  humana  flguratio  :  pellatur  de  cogttationibus 
tuis  qoidquid  flne  corporeo  terminatur,  quidqaid  loci 
spacio  continetur,  vel  quanialihet  mole  diffunditur ; 
de  corde  tuo  flgmentum  tale  dispereat.  Gogita,  si  po- 
tes«  pulchritudinem  sapientis,  occurrat  tibi  pulchri- 
tudo  justitiae.Formacst?8latura  est?  colorest?  Nihil 
horum  est,  et  tamen  est :  nam  si  non  esset,  nec  ama- 
retur,  nec  merito  laudarclur,  nec  amata  nec  laudata 
corde  moribusque  tenerctur :  nunc  vero  flunthomines 
sapientes;  unde  flerent,  nisi  essct  sapiontia?  Porro 
aulem,  0  homo,  si  sapientiam  tuam  videre  carnis  ocu« 
lis  non  potes,  nec  tali  imaginatione  cogitare  qaali 
corporalia  cogitantur,  sapientie  Dei  aodes  ingerere 
humani  corporis  formam  ? 

5.  Quid  ergo  dicimus,  fratres?  Quomodo  locutua 
est  Pater  Filio,  quoniam  Fiiius  ait  Sicut  docnit  me 
Pater,  haectoquor?  Locutus  est  illi?  Quando  docuit 
PalerFiiium  verbafecit,  quomodo  tu,  quaodo  doces 
fllium   tuum,  verba    facis?   Quomodo    facit  verba 
Verbo?Qus  Terbamulla  fierent  unico  Verbo?Ver- 
bum  enim  Patris  aures  habuit  ad  os  Patris  ?  Garnalia 
8unt  ista,  pereant  de  cordibua  vesiris.  IIoo  eoim 
dico,  ecce  ei  inielleziatis  quod  ego  diii,  ego  certe 
locutus  8um,  et  mea  verba  sonuerunt,  sonisque  aores 
pepulcrunt,  et  per  aensam  auditus  vesiri  ad  cor  seo- 
tentiam  perduzerunt,  si  intellezistis.  Faciie  aliqaem 
aadi88elatina3lingu8ehominem,iantummodoaadi8set 
nec  tamen  intellezisse  quod  dizi  :  quanlum  ad  sire- 
pitum  pertinet  emissum  ez  ore   meo,   sic  ejus  ille 
pariicepa  faoius  ost  qui  noo  intellezil,  quomodo  et 
V08 ;  eum  sonum  audivit,  eapdem  syllab»  oures  ejos 
percuBserunt;  eed  in  corde  ipsios  nihil  geoQeruot. 
Quare?  Quia  non  inieliczit.  Vos  autem  ai  inteilezislis, 
ande  iniellezistis?  Ego  ad   aurcm  sonui;  oamquid 
ego  in  corde  lumen  aocendi?  Procul  dubio  ei  veram 
est  quod  dizi,  et  bocverum  non  solum  audistis,  ve- 
rumetiaminiellexistis  ;  duas  res  ibi  faotas  Buot,  dia- 
cernite  illas;  auditua  et  iniellcctus.  Audiius  per  me 
factus  esi,  intellectus  per  quemf  Ego  ad  aurem  dizi 
ut  audiretis,  ad  cor  vcstrum  quis  dizit  ut  ioielltgere- 
tis  ?  Sine  dubio  aliquis  et  ad  cor  vesirum  aliquid 
dizit,  atnonsolumsirepitus  iaie  verborum  percote- 
relaurem  festram,scd  ctiamin  cor  vedirom  aliqaid 
descenderei  veritaiis :  dizii  aiiqoisetad  corveatran:, 
sed  non  eum  videtis ;  si  intellezielis,  fratree,  dictom 
esi  et  cordi  vestro.  Muous  Doi  eai  ioteiligeoiia.  Quis 
hoc  dizil  io  corde  vestro,  ei  iotellezisiis?  Cai  dicii 
Psalmus,  Da  mihi  inieltectum^  ut  discam  mandata  tua 
(Pi(i/.  czviii,73;.Verbigratia,  episcopus  loeuiaa  tst. 
Quid  locutuseel^aliquisaiif  Reapoodes  qaid  locuiaa 
sit,  eiaddie:  Verumdizii.TuDcalias  qoi  noo  rntei- 


1889 


TRACTATUS  XL.  CAPUT  VII!. 


1890 


lexit:  Quid  dixit,  inquit,  aut  quid  est  quod  laadas.^ 
Aiobo  me  audieruni,  ambobuaegodizi;  sed  uniipao- 
rnm  Deus  diiit.  Si  parva  magnis  comparare  conce- 
ditur,  quoniam  nosad  eum  quid  sumus^tamennescio 
quid  incorporaliter  et  spiritualiter  facit  in  nobis  Dcus, 
quod  neo  sonue  est  qui  aurem  pcrcutiat,  nec  color 
qoi  ocnlie  diecemalar,  nec  odor  est  qui  naribus  ca- 
piatur^  nec  sapor  qui  faucibns  Judicetur,  nec  dnrum 
•t  moHe  quod  tangendo  sentiatur :  tamen  aliquid  est 
quod  sentire  facile  ett,  explicare  imposaibile  est.  Si 
ergo  Deu8,  at  dioere  coeperam,  loqaitur  in  cordibus 
nostris  sino  eono,  quomodo  loquilur  Filio  suo  ?  Sio 
crgo,  fratres,  sic  cogitate,  quantum  potostis,  ut  dixi, 
81  licct  parva   magnis  modo   aliquo  comparare ;  sic 
eogitale.  Incorporaliter  Patcr  loculus  est  Filio,  quia 
incorporaliler  PalcrgenuitFilium.Neceuro  sic  docuit 
qaasi  indoctum  geanerit :  sed  hoc  est  cum  dficuisse, 
qao<l  est  scientcm  gcnuisse  ;  el  hoc  ost,  docuit  me 
Paler,  quod  est,  seienlem  me  genuit  Paler.  Si  cnim, 
qaod  pauci  intelligunt,  simplex  est  natura  yeritalis ; 
hoc  est  Filio  esse  quod  noaso.  Ab  illo  crgo  habet  ut 
novprit,  a  quo  habet  ot   sit :  non  ut  prius  ali  illo 
esset,  et  ab  illo  postea  nosset  ;  sed  quemadmodum 
iili  gignendo  dedlt  nt  esset,  sic  gignendo  dedit  ut 
nosset :  qoia  simplici,  ntdictum  est,natar»  Yeritatie 
eise  et  nossenon  est  aliod  atquc  aliud^  sed  hoc  ipsum. 
2.  Dixit  ergo   ista  Judasis,  et  addidit:  Et  qui  me 
miiit  mecum  e$t,  Jam  hoc  et  anle  dixerat,  sed  rem 
nagnam  assidue  eommemorat :  muit  mr,  et  mecum 
ut.  Si  ergo  lecum  est,  o  Domine,  non  unus  ab  alio 
nissaa  est,  sed  ambo  venistis.  Et  tamen  cum  ambo 
limnl  sint»  unus   missns  esl,  alter  misit :  quoniam 
missio  incamatio  est,  et  ipsa  incarnatio  Pilii  tantum 
eit,  non  et  Patris.  Misit  it:tquePaterFiIium,  aed  non 
ncesiit  a  Filio.  Non  enim  qoo  misit  Filium,  non  ibi 
eratPater.  Ubi  eniro  non  est  quifeoit  omnia?  abi  non 
eit  qni  dixit,  Ccelttm  et  terram  eyo  impleo  {Jerem,  xxiii, 
24)  ?  Sed  forte  Pater  abiqoe,  et  Filius  non  abiqae 
eit?  ETangelistam  aadi  :  In  hoe  mundo  erat,  et  mun* 
ins  per  eum  faetus  e$t  {Joan,  i,  10).  Ergo,  inquit,  gui 
mixit  ms,  cujus  auctoritate  tanquam  patema  incama- 
tas  som,  mecum  est,  non  me  reliquit.  Quare  non  me 
reliquit?  Non  me  reliquit,  inquit,  solum  quia  ego 
91US  plaeita  sunt  ei^  facio  semper.  Ipsa  est  equalitas 
mp#r,  non  ex  quodam  initio  et  dcinccps,  sed  sine 
initio,  sine  flne.  Dei  enim  generatio  |non  babet  ini- 
tiam  temporis,  qnia  per  genitum  factasunttempora. 
7.  Bxc  illo  ioquente^  muUi  erediderunt  in  eum. 
Utiotm  ei  me  loqoente  mnlti  qui  alind  sapiebant  in- 
telligant,  et  credant  in  eum.  Quidam  enim  fortasse 
■ant  in  ista  maltitudino  ariani.  Non  audco  suspicari 
^se  sabellianoi  qui  ipsum  Patrem  dicunt  esse  qui 
^liQs  est :  heresie  quippe  ista  nimis  antiqca  est,  et 
P^nlatim  eviecerata.  Arianorum  autem  adhuc  videtur 
l^^berealiqaaa  motiones  qoasi  cadaverie  putrescentie; 
^^teerte,  ut  maltam.quasi  hominis  animam  agentii : 
oportet  Inde  rellqoos  liberari,  sicnt  inde  malti  libe- 
ntisQot.  Et  qaidem  iata  civitae  eoi  non  babobat;  sed 
potteaqoam  moiti  peregrini  adveneront»  nonnalli  et 


ipsi  voneraot.  EccehRcDominoloquentemuUi  Judiei 
crediderunt  in  eum  ;  occ^  et  me  loquente  Ariani  cre* 
dant,  non  in  me,  sed  mecum. 

8.  Dicebat  ergo  Dominus  ad  eos  qui  crediderant  in 
eum  Judxos :  Si  vos  manserilis  in  verbo  meo*  Idco 
manseriiiSf  quia  initiati  estis,  quia  et  ibi  eeso  coepis- 
lis.  Si  manseritis^  hoc  est  in  fide  quo)  i  n  vobis  essc  cro- 
dentibus  coepil ;  quo  pervenietis  ?  Vide  quale  ioitium, 
quo  perducit.  Amasti  fundamentum,culmen  attende, 
et  ex  ista  hnmilitate  aliam  celsitudinem  quaere.  Fi- 
des  enim  humiiitatem  habet:  cognitio  ct  immortalitas 
eteetemitasnon  babethumiiitatem,sedcel8itudinem ; 
erectionem,  nullam  defectionem,  eeternam  stabilita- 
tem,  nollam  ab  inimioo  expugnationera,  nullum  de- 
flciendi  timorem.  Magnum  est  quod  incipit  a  fide  ; 
sedcontemnitur.Fundamentumsoletetiaminediflcio 

ab  imperiliscontemni.  Fossa  flt  grandis,  lapides  quo- 
quo  modo  passim  mittuntur  ;  nulla  ibi  expolitio,  nulla 
pulchritndo  apparet:  quomodo  neo  in  arboris  radice, 
non  apparet  aliqua  pulchritudo ;  totum  tamen  quid- 
quid  te  delectat  in  arbore,  de  radice  surrexit.  Sed 
vides  radicem,  et  non  delectarie  ;  vides  arborem  et 
miraris.  Stulte,  quod  miraris,  inde  surrexit  quo  non 
delectaris.  Parum  aliquid  videtur  fldes  credontium, 
non  babes  stateram  ande  appendas.  Audi  ergo  qoo 
perveniat,  et  dide  quanta  sit :  sicut  et  ipse  Donrjinua 
alio  I0C0  dicit,  Si  habueritis  fidem  sicut  granum  sina- 
pis{Malih,  XVII,  19).  Quid  humilius^  qoid  vchemon- 
tius?  quid  minutius,  quid  ferventius?  Ergo  et  vos, 
ait,st  manseriiisin  verbo  meo^in  quo  credidistis,  quo 
perduoemini?  Vere  discipuli  mei  erilis,  Et  quid  nobis, 
prodest  ?  Et  cognotcetis  veritatem, 

9.Quid  promittit  credentibos,  fratrea  7  Etcognoseetis 
verilatem.  Quid  enim  ?  non  illamcognoveranl,qoando 
Dominas  loquebaiar?  si  non  cognoverant,  quomodo 
eredideront?  Non  quia  cognoferant  crediderunt,  sed 
ot  cognoacerent  erediderunt.  Gredimua  enim  ot  co- 
gnoseamos,  non  cognoacimos  at  credamoa.  Quod 
eniro  eognituri  Bomos,  neo  ocolos  vidit,  nec  aoris 
aodivit,  nee  in  oor  hominia  ascendit  {Isai.  ixiv,  4 ; 
1  Cor.  n,  9).  Quid  est  enim  fides,  nisi  credere  quod 
non  vides  ?  Fides  ergo  est,  quod  non  f  ides  crcvlere  ; 
veritas,  quod  credidisti  videre  :  sicut  ipse  qoodam 
ioce  ait.  Ideo  Dominus  prius  ad  faciendam  fidcm  am- 
bolavitin  terra.  Ilomo  erat,  humilis  factus  erat  ;  ab 
omnibns  videbatur.nec  ab  omnibus  cognosoebator;  a 
moltis  reprobabator,  a  torba  occidebatur,  a  paoois 
dolebator  :  sed  tamen  et  ab  eia  a  qoibus  dolebator, 
nondom  sicat  erat  agnoscebator.  Totom  boc  qoasi 
initiom  eet  lioeamentorum  fidei  et  stmotor»  ftitone. 
quod  Dominns  ipse  atlendens  quod.im  loco  ait,  Qui 
diligil  me,  mandata  mea  custodit ;  et  qui  diligit  me, 
diligetur  a  Patre  meo,  et  ego  diiigam  eum,  et  ostetidam 
meipsumHii{Joan,  xiv,  21).  Quero  qui  aodiebant,  oti- 
qoejam  videbant;  eis  tamen,  si  diligebant,  videndom 
80  promittebat.  Sic  et  bic,  Cognotcetis  verilatem,  Qoid 
enim?  quod  dixisti  non  est  veritas  ?  Veritae  eat,  sed 
adhuo  creditar,  nondum  videtor.  3i  maneatur  in  eo 
qaod  creditor,  penrenHar  ad  id  qood  Tidettor.  Inde 


W9m 


*6fll  IN  JOANNIS  EVANGKUUM,  S.  AUGUSTINI 

Joannes  ipse  sanclus  svaDgeliata  in  Epistola  sua  : 
DilectUsimi,  inqult,  /i/it  Dei  sumusy  sed  nondum  ap-- 
paruit  quid  erimus,  Jam  sumus,  et  aliquid  erimus. 
Quid  plus  erimus  quam  sumus?  Audi  :  Nondum  nppa- 
ruit  quid  erimus:  scimus  quia  cum  appatMerit,  similes 
ei  erimus.  Unde?  Quoniam  videbimiu  eum  sicuti  est 
(I  Joan,  III,  2).  Magna  promissio  ;  sed  merces  esl  G- 
dei.  QuaBris  mercedem,  opus  praecedat.  Si  oredis, 
mercedem  exige  fldei ;  si  aulem  non  credis,  fldei 
mercedem  qua  fronte  qnwris?  Si  ergo  mafiseritis  in 
verbo  meo,  vere  diseipuli  mei  erilis  :  ut  contemplemini 
ipsam  veritatem  sicuti  est ;  non  per  verba  sonaniia, 
sed  per  lucem  splendentem,  cum  satiaverit  nos  *, 
quod  legitur  in  Psalmo  Signatum  est  super  nos  lumen 
vultus  tui,  Domine  (PsaL  iv,  7).  Moneta  Dei  sumus, 
nummus  a  thesauro  oberravimus,  Errore  detritam 
et  quod  in  nobis  fuerat  impressum ;  venit  qui  refor- 
mel,  quia  ipse  formaverat :  quaerit  et  ipse  nummum 
sunm  ;  sicat  Caesar  nummum  suum  ;  ideo  ail,  Red' 
diu  Cmsari  qux  Cmsaris  sunt,  et  Deo  qux  Dei  sunt 
(Matth,  XIII,  21) :  Gaesari  nummos,  Deo  vos  ipsos. 
Tonc  ergo  exprimetur  veritas  in  nobis. 

10.  Quid  dicam  Gharitati  vestras  ?  0  si  cor  esset 
qualitercumque  suspirans  in  illam  inefTabilem  glo- 
riam  I  0  si  peregrinationem  nostram  in  gemitu  senti- 
remus,  et  saeculum  non  amaremus,  et  ad  eum  qui 
no»  vocavit,  pia  meute  perpetuo  pulsaremus  !  Desi- 
derium,  sinus  cordis  est ;  capiemus,  si  desiderium 
quantum  possnmus  extendamus.  Hoc  nobiscum  agit 
Scriptura  divina,  hoo  congregatio  populorum,  hoe 
eelebratio  sacramentorum,  hoo  baptismus  sanctus, 
hoc  cantica  laudis  Dei,  boc  ipsa  nostra  disputatio, 
uthoc  desiderium  non  lolum  semineluret  germinet, 
yernm  etiam  in  modum  lantae  capacitatis  augeatur, 
ut  idoneum  sit  sumere  quod  oculus  non  vidit,  nec 
auris  audivit,  nec  in  cor  hominia  ascendit.  Sed  amate 
mecnm.  Non  amat  multnm  nammum,  qui  amat 
Denm.  Et  ego  palpavi  inflrmitatem,  non  ausus  sum 
dicere.  Non  amat  nummam ;  sed,  oon  maltum  amat 
nnmmom :  quasi  amandus  sit  nammus,  sed  non  mnl- 
tam.  0  si  Deum  digne  amemu8,nummo8  omnino  non 
amabimus  I  Erit  tibi  nummus  instrumenlnm  peregri- 
nationis,  non  irritamentum  cupidiiatis  ;  quo  utaris 
ad  necossitatem,  non  quo  fruaris  ad  delectationem. 
Deum  ama,  si  aliquid  in  le  egit  quod  audis  etlaudas. 
Ulere  mnndo,  non  te  capiat  mundas.  Quod  intrasti  *, 
iter  agis,  exiturus  veoisti,  non  remansurus  :  iter 
agis,  stabulumeithtto  vita.  Uterenummo,quomodo 
vialor  in  stabulo  utitur  mensa,  caiice,  urceo,  lectulo, 
dimisiurus,  non  permansurus.  Si  tales  fueritis,  eri- 
gite  cor  qui  potestis,  et  aadite  ma  :  si  Ules  fueritis, 
ad  ejus  promissa  venietis.  Non  enim  multum  est  ad 
vos,  qaia  magna  est  manus  ejus  qui  voh  vocavil.  Vo- 
oavit,  invocetur ;  dicatur  illi  :  Vooasti  nos,  invoca- 
mos  te  ;  ecce  audivimus  vocantem,  audi  invocanles : 
perduc  quo  promisisti,  perGce  quod  inchoasti ;  noli 
deserere  munera  lua,  noli  deserere  agrum  tnum, 

i  Sio  oaines  Mm.  At  editi,  oum  •ignaverit  wu. 
*l^noUu,,mundusqmemintrMi.kViiioi\dtm,quointrasti. 


I69S 

germina  tua  inlrent  in  horreum.  Abundant  tentatio- 
nes  in  mndo  * ;  sed  major  est  qui  feoit  mundum  : 
abuodant  tentationes ;  sed  non  deficit  qni  in  illo  spem 
ponit,  in  quo  defectns  nullusest. 

II.  Ad  hoc  hortalus  sum  iata,  fratres,  qoia  liber- 
tas  de  qua  loquitur  Dominus  noster  Jesas  Christus, 
non  h^jus  temporis  est.  Videle  quid  adjunxit :  Vere 
diseipuli  mei  eritis,  et  cognoscetis  veritatem,  et  veritas 
liberabit  vos.  Quid  est,  liberabit  vos?  Liberos  vos  fa* 
ciet.  Denique  Judei  carnales,  et  secundum  carnem 
Jndioantes,  non  hi  qui  credlderant,  sed  in  illa  turba 
qui  erant  qui  non  credebant,  iojoriam  sibi  faclam 
putaverunt,  quia  dixit  eis,  Veritas  liberabit  vos.  Indi- 
gnati  sunt  servos  se  esse  significatos.  Et  vere  servi 
erant :  et  exponit  illis  qus  sit  servitus,  et  que  sil 
fntura  libertas  quam  ipse  promittit.  Sed  de  hac  11- 
bertate  et  de  illa  servitute  nimis  loogum  ast  ut  bodie 
disputemus. 

TRACTATUS  XLI. 

Rursum  in  tl/ud ,  Dicebat  aulcm  Jesus  ad  eos  qui  cre- 
diderunt ;  usque  ad  id,  Si  ergo  vos  Filius  liberave- 
ril,  vere  liberi  eritis.  Cap.  viii,  f.  31-36. 

1.  Quod  de  lectione  pristina  sequitur,  et  de  sancto 
Evangeiio  hodie  nobis  recitatum  est,  tnnc  distuli  di- 
cere,  quoniam  multa  jam  dixeram,  et  de  libertate 
in  quam  nos  vocat  gratia  Salvatoris,  non  prstereua- 
ter  neque  negligenter  fuerat  disserendum  :  hinc  ho- 
die,  Domino  adjuvante,  statuimos  loqui  vobis.  Qoi- 
bns  enim  loquebatur  Dominus  Jesus  Ghristus,  Judei 
erant,  ex  magna  quidem  parie  inimici,  sed  etiam 
amici  ex  quadam  parte  jam  faoti,  et  fnturi :  nam 
qooadam  ibi  videbat,  sicuti  Jam  diximoa,  qui  post 
ejus  passionem  fuerant  credituri.  Hoa  intnene  dixe- 
rat :  Cum  exaltaveritis  Filium  hominis,tuneeo§noseelis 
quia  ego  sum  (Joan.  viii,  28).  Brant  ibi  etiam  qni  hec 
loquente  illo  continao  crediderunt ;  ipsia  locntua  eat 
quod  audivimns  hodie  :  Dicebat  ergo  Jesus  adeoi  qui 
crtdiderani  ei,  Judaeos :  Si  manseritis  in  verbo  meo, 
vere  discipuli  mei  eritis.  Manendo  eritis  :  qnia  enim 
nunc  oredentes  eatis,  manendo  videntea  eritta.  Ideo 
sequitur,  Et  eognoscetis  veritatem.  Veritas  incommu- 
tabilis  est.  Veritas  panis  est,  raentes  refioit  nec  de- 
floit:  mutat  vescentem,non  ipsain  vescentem  mata- 
tur.  Ipsa  est  vcritaa  Verbum  Dei,  Deus  apud  Deum 
nnigenitus  Filius.  Hec  Veritas  carne  induta  est  pro- 
pter  nos,  ut  de  Maria  virgine  nasceretur,  et  imple- 
retur  prophelia,  Veritas  de  terra  orta  est  (Psal. 
Lxxxiv,  i2).  Haec  ergo  Veritas  com  Judaeia  loquere- 
tnr,  latebat  in  carne :  latebat  autem  non  ut  negaretur» 
sed  ut  difTerrctur ;  diflerretur,  ut  in  carno  pateretnr ; 
in  caroe  autem  pateretur,  ut  oaro  pecetti  redime- 
retur.Stansitaqueconspicuussecunduminfirmitatem 
carnis  Dominus  noster  Jesoa  Chriatus,  et  aeoondum 
majestatem  divinitatis  oocultns,  dixit  ad  eos  qui  ei, 
cum  h«c  loqueretur,  crediderant,  Si  manseritis  in 
verbo  meot  vere  disdpuli  meieritis.  Qni  enim  peraeve- 


«  Bdlti :  abundant  tempestates  in  mundo.  AtMai.,<i(tiii- 
dant  tentatUmit. 


1693 


TRACTATUS  XLI.  CAPUT  VIII. 


i6M 


raveril  usqae  in  finem^  bic  salvus  eril  {Hatlh.  x,  22). 
El  cognoscelis  veriialem,  quaa  modo  vos  latet,  el  lo- 
quitur  vobiB.  El  teritas  Hberabit  vos.  Uoc  verbum  Do- 
minus  a  libertate  posuiti  liberabii  vos,  Nibil  est  euim 
aliad  proprie  liberat^  nisi  liberum  facil.  Quomodo 
lalvat  nihil  esi  aliud  quam  salvum  facit  ;  quomodo 
sanat  nihil  est  aliud  quam  sanum  facit ;  ditat  nibil  est 
aliud  quam  ditem,  id  eat,  divitem  facit :  sic  liberat 
nihil  est  aliud  quam  liberum  facit.  Hoc  in  verbo  graco 
planius  est  (a).Namin  latinaconsueludineplerumque 
dicimus  hominem  liberari,  qnod  ad  libertatem  noa 
pertinet»  sed  tantom  ad  salutem  :  sicut  quis  |uam 
dicitur  liberari  ab  inflrmitate  ;  usitate  dicitur,  non 
tamen  proprie.  Sic  autem  posuit  Dominus  boc  ver- 
bom,  ut  diceret,  Et  veritas  liberabit  vos^  ut  in  greca 
lingua  nemo  dabitet  oum  de  iiberlate  dixisse. 

2.  Denique  et  Judasi  sic  intellezerunt,  et  respondS" 
runtt  ei  :  non  illi  qui  Jam  crediderant,  sed  iili  qui  in 
turba  erant  uondum  credentes  :  responderunt  ei,  Se* 
men  Abrahae  sumus^  et  nemini  servivimus  unquam  ; 
quomodo  tu  dieis^  Liberi  eritis  ?  Non  autem  dixerat 
Dominus,  Liberi  eritis ;  sed,  Veritas  liberabU  vos. 
In  quo  tamen  verbo  illi,  quia,  sicut  dixi,  patet  in 
grcco»  non  iniellexerunt  nisi  libertatem  ;  at  extu- 
leruni  se  quod  lemen  assent  Abrabae,  et  diierunt, 
Setnen  Abrahse  sumus  ;  et  nemini  servivimus  unquam ; 
guomodo  tu  dids,  Liberi  eritis?  0  peilis  inflata  !  Non 
eat  isia  magniindo,  sed  tumor.  Et  boc  ipsum  secun- 
dum  hi]yu8  temporit  libertatem  quomodo  verum 
diziaiis,  Nemini  servivimus  unquam  ?  Joscph  non  esi 
venumdatus  (Gen.  xxxvii,  28)  ?  Propbein  saucti  in 
empiiviiaiem  non  suni  duoti  (IV  Beg.  xxiv)  ?  Deinde, 
noone  ipse  ille  esi  populus  qui  in  iGgypto  iateres  fa- 
eiebai,  ei  regibua  duris  non  saltem  in  auro  et  argenio, 
led  in  lato  serviebat  {Exod.  i,  14)  ?  Si  nemini  ser- 
▼iaiia  anqaam,  o  ingrati,  quid  estquod  assidue  vobis 
inpatai  Deus  quod  vos  de  domo  servitutis  liberavii 
{Id.  ziii,  3  ;  Deut.  v,  6,  etc.)  ?  An  forle  patres  vetiri 
senrierani»  vos  aniem  qui  loquimini,  nemini  nnqnam 
servislis  ?  Quomodo  ergo  solvebatisjamtributa  Ro- 
oiania,  ande  ei  ipsi  Veritati  laqueum  quaai  oaptionis 
proposaisiis,  ut  diceretis,  Licct  reddere  tributum  Cx* 
sari  ?  ui  si  dixissei,  Lioet ;  teneretis  eam  quasi  male 
optasiei  Libertati  seminis  Abrabae :  si  autem  diceret, 
NoB  licet ;  ealamniaremini  apud  reges  terr»,  quod 
prohlberei  regibns  iributa  persolvi.  Merito  prolato 
nnmmo  ▼ictl  estis,  et  captioni  vestras  vos  ipsi  estis 
reapondere  compulsi.  Ibi  enim  vobis  dictum  est,  Red- 
dite  Csesari  quss  Csesaris  iunt,  et  Deo  qux  Dei  sunt ; 
cam  voa  ipsi  respondissetis  quod  nummus  baberet  ima- 
ginem  Casaris  (Matlh.  xxii,  15-2i).  Quia  sicul  qusrit 
Ccsar  in  nammo  imaginem  suam,  sic  Deus  quarit  in 
homioe  loam.  Hec  ergo  respondii  Jadeis.  Movet  enim 
me,  frairea,  bominom  vana  superbia,  quia  etiam 
de  ipsa,  quam  oarnaliier  inteliigebani,  sua  libertate 
mentiti  suni  dioentes,  Nemini  servivimusunquam. 

3.  Dominuf  auiem  qaid  responderit,  boc  potias  et 
intentios  audiamus,  ne  ei  nos  ipsi  servi  inveniamur. 

(a)  Qr»e.|  eieutherdtei. 


Respondit  enim  eis  Jesus  :  Amen^  amen  dico  vobis^ 
quia  omnis  qui  facit  peccaium^  scrvus  est  peccati.  Scr- 
vus  est,  utinam  bominis  et  non  peccati !  Quis  non  sub 
bis  f erbis  contremiscal  ?  Pra^aict  nobis  Dominus  Dcus 
nostcr,  id  est  et  mibi  et  vobis,  ut  pro  scntentia  lo* 
quar  de  hac  liberlate  appdenda,  el  dc  illa  servitute 
vitanda.  Amen,  amen  dico  vohis^  Veritas  dicit  :  et 
quale  est  Domini  Dei  Bostri  dicere,  Amen^  amen  dico 
vobis?  Mullum  eommendat  quod  ila  pronunliat ;  quo' 
dammodo,  si  dici  fas  est,  Juratio  ejus  est,  Amen, 
amen  dico  vobis.  Amen  quippe  ioterpretatur,  Verum : 
et  tamen  non  est  interpretatum,  cum  potuisset  dici, 
Verum  dico  vobis.  Nec  graacus  boo  interpres  ausus 
est  facere,  nec  latinns  :  nam  boc  verbum  quod  est 
Amcfi,  nec  grecum  est  nec  latinum,  sed  hebraum. 
Sic  mansil,  non  est  interpretatum,  ut  honorem  ba- 
beret  velamento  secreti  :  non  ut  esset  negatum,  sed 
ne  vilesceret  nudatum.  Neo  semel  tamen,  sed  bis  a 
Domino  dictum  est,  Amen^  amen  dico  vobis.  Jam  quan- 
tum  boc  commendatum  sit,  ex  ipsa  geminatione 
cognoscite. 

4.  Quid  est  ergo  commendatum  ?  Verum,  verum 
dico  vobis,  Veritas  dicit ;  quas  utique  etsi  non  dicereii 
Verum  dico,  mentiri  oronino  uon  posset :  tamen  com- 
mendat,  inculcat;  dormientes  quodammodo  exoitat, 
intentos  facit,  contemninon  vult.  Quid  dicensf  ilmevt» 
amen  dico  vobis^  quia  omnis  qui  facit  peccatum^  sen*ui 
est  peccati.  0  miserabilis  servitus  1  Plerumque  bomi- 
nes  cum  dominos  malos  patiuntur,venales  se  petunt ; 
non  qunrentes  dominum  non  babere,  sed  saliem  mu- 
tare;  servus  peccati  quid  faciat?  quem  interpellet? 
apud  quem  interpdliet  f  apud  quem  se  venalem  petatf 
Deinde  servus  bominis  aliquando  sui  domini  duris 
imperiis  faiigatus,  fugiendo  requiescit :  servus  pec- 
cati  quo  fugit  ?  Secum  se  trahit  quocumque  fugerit. 
Non  fugit  seipsam  mala  consoieniia,  non  est  qno  eat, 
sequitur  se  ;  imo  non  recedii  a  se  :  peocatum  enim 
quod  facit,  intus  est.  Fecit  pecoatum,  ut  aliqaam 
corporalem  caperet  voluptatem  :  voluptaa  traniii» 
peccatum  manet;  praeteriit  quod  deleotabati  reman- 
sit  quod  pungat.  Maia  servitus  I  Aliquando  fugiuni 
homines  ad  Ecclesiam,  et  plerumque  eos  patimnr 
tanquam  indisciplinatos  :  voientes  carere  dominis  S 
qui  nolunt  carere  peccatis.  Aliquando  autem  etiam 
iilicito  jugo  etimprobosubsjecti  fugiuntad  Ecclesiam, 
quia  retinentur  ingenui  ad  servitutem,  et  interpella- 
tur  episcopus  :  ei  nisi  curet  operam  impendere,  ne 
ingenuitas  opprimatur,  immisericors  depuiatur.  Ad 
Cbristum  omnes  fugiamus,  contra  peocatum  Deum 
liberatorem  interpellemus  :  venaies  nos  peiamus,  ui 
ejus  sangine  redlmamur.  Dicit  enim  Dominus,  Gra^ 
iis  venumdati  estis,  et  sine  argento  redimemini  (Isai 
iii,  3).  Sine  pretio,  sed  veslro  ;  quia  meo.  Hoc  Do- 
minus  dicit :  ipse  enim  pretium  dedit,  non  argentum, 
sed  sanguincm  suum.  Nam  nos  et  serfi  ei  egeni  re- 
manseramus. 

tt.  Liberat  ergo  ab  hac  servitute  solus  Dominas  : 

<  Er.  Lugd.  ei  Ven.  sic  habeni  hnnc  locnm  :  Quanquem 
indiseipmates^  noientes  carere  divinis.  M. 


1695 


IN  JOANNIS  EVANQELIUM,  S.  AUGDSTINI 


1696 


qui  illam  non  babuit,  ipsedeillaliberat ;  solusenim 
in  hac  carne  venit  sine  peccato.  Nam  quos  vidclisin 
manibus  matrum  parvulos  ferri,  nondum  ambulant, 
et  jam  sunt  compodili ;  (raxerunt  enim  de  Adam  quod 
solvatur  a  Christo.  Pertinet  etiam  ad  ipsos,  cum 
baptizantur,  ista  gratia  quam  Dominus  pollicelur  ; 
quia  de  peccato  solus  liberare  potest,  qui  venit  sine 
peccato,  et  factus  est  sacriGcium  pro  peccato.  Au- 
distis  enim  cum  Apostolus  legeretur:  Pro  ChrislOj 
inquit,  Ugatione  fungimur^  ianquam  Deo  exhortanie  per 
nos ;  obsecramus  pro  Chrisio  ;  id  est,  lanquam  vos 
GhristuB  obsecret.  Quid  ?  lieconciliari  Deo.  8i  exhor- 
tatur  et  obsecrat  Apostolus  ul  reconciliemur  Dco,  ini- 
mici  eramus  Deo.  Nemo  enim  reconciliatur  nisi  ex 
inimicitiis.  Inimicos  autcm  nos  non  natura,  sed  pec- 
cata  fecerunt.  Unde  inimici  illius,  inde  servi  peccali. 
Non  habet  Deus  liberos  inimicos  ;  necosse  est  servi 
Bint  :  et  servi  remanebunt  nisi  ab  illo  liborenlor,  cui 
peccando  inimici  csse  volucrunt.  Ohsecramus  ergo^ 
inquit,  pro  ChristOy  reconciliari  Deo.  Quomodo  autem 
reconciliamur,  nisi  solvatur  quod  inler  nos  et  ipsum 
separat  ?  Ait  enim  pcr  prophetam  :  Non  gravavit 
aurem  ne  audiatf  sed  peccaia  vestra  separant  inter  vos 
ei  Deum  (Isa.  lix,  1,  2).  Quia  ergo  non  reconciliamur 
nisi  ablato  quod  in  medio  est,  et  posito  quod  in  medio 
sit.  Est  enim  medium  separans,  sed  contraest  media- 
tor  reconcilians  ;  medium  Beparans  est  peccatum, 
mediator  reconcilians  est  Dominus  Jesus  Christus  : 
Unus  enim  DeuSy  ei  unus  mediator  Dei  et  hominum, 
homo  Christus  Jesus  (I  Ttm.  ii,  5).  Ut  ergo  tollalur 
maceria  separans  quod  est  peccatum,  venit  ille  media- 
tor,  et  factns  est  Bacrincium  sacerdos  ipse.  Et  quiasa- 
erificium  factus  est  pro  peccato,  otferens  seipsum  in 
bolocauslum  in  cruce  passionis  suae,  sequitur  Apo- 
BtoluB  et  dicit,  cum  dixisset,  Obsecramus  pro  Christo, 
reconciliari  Deo  :  quasi  diceremus,  quomodo  poteri- 
muB  reconciliari?  £um,  inquit,id  est  ipsum  Chrislum, 
gui  non  noverat  peccatum,  peceatum  pro  nobis  fedt,  ut 
nos  simus  justitia  DH  in  ipso  (fl  Cor.  ▼,  20,  21).  Eum 
ipBum,  inquit,  Christum  Deum,  ^tit  non  noverat  pecca» 
tum.  Venit  enim  in  carne,  hoc  est  in  similitudine  car« 
nis  peccati  [Hom.  viii,  3),  non  tamen  in  carne  pec- 
eali,  non  habens  uUum  omnino  peccalum  :  et  ideo 
factuB  est  verum  Bacriflcium  pro  peccato,  quia  nullum 
habebat  ipse  peccatam. 

6.  Sed  forte  de  sensu  meo  dixi,  quia  peccatum  sa- 
crificium  est  pro  peccato.  Qui  legerunt,  agnoscant ; 
qni  non  legerunt,  non  sinl  pigri  :  non  sint,  inquam, 
pigri  ad  legendum,  ul  veraces  sint  ad  judicandum. 
Gom  de  sacriGciis  enim  praeciperet  Deus  olTerendiB 
pro  peccato,  in  quibus  sacrinciis  non  erat  expiatio 
peccatorum,  sed  umbra  futnrorum,  eadem  ipsa  sa- 
crificia,  easdem  ipsas  hostias,  easdem  ipsas  victi- 
mas,  eadem  ipsa  animalia  quse  admovebantur  ma- 
ctanda  pro  peccatis,  in  quorum  sangaine  sanguis  ille 
flgarabatur,  peccata  Lex  appellat  :  usque  adeo  ut  in 
quibusdam  locis  scriptum  sit  ita,  ut  sacerdoteB  im- 
molaiQri  poaerent  manas  tuaB  super  caput  pecoaii, 
id  esif  Buper  oapQivioilmaB  imiDoltiidaB  pro  peccato. 


Tale  ergo  peccalum^  id  eat,  sacriftcium  pro  pcccato, 
factus  est  Dominus  nosler  Jesus  Cbristus,  qui  non  no- 
verat  peccatum, 

7.  Mcrilo  liberat  ab  hac  servitute  peccati  ille  qui 
dicit  in  Pdalmis  :  Factussum tanquam  homo sineaiju- 
torio^  inler  mortuos  liber  {Psat.  lxxxvii,  5,  6).  SoIub 
enim  liber,  quia  non  habebat  peccatum.  Ipse  enim 
dicit  in  Evangelio  :  Ecce  venit  princeps  hujus  mundi, 
diabolum  signincans  venturum  in  Judffiis  perBecuto- 
ribus  ;  ecce^  inquit,  venitj  el  in  me  nihil  inveniei  [Joan. 
XIV,  30,  31).  Non  quomodo  in  eis  quos  occidit  etiam 
justos,  invenit  qualecumque  peccatum,  in  me  nibil 
inveniet.  Et  tanquam  ei  diceretur,  si  nihil  in  te  in- 
veniet,  quare  te  occidet  ?  Subjecit,  et  ait  :  Sed  ui 
sciant  omnes  quia  voluntatem  Patris  mei  facio,  surgite^ 
eamus  hinc.  Non,  inquit,  mortem  mei  peccati  neces- 
sitate  persolvo,  scd  in  eo  quod  morior,  voluniatem 
Patris  mei  facio:  plusqueibi  facio  quam  palior,  quia 
81  nollem,  nec  passus  esscm.  Habes  illum  alio  loco 
dicentem,  Poteslaiem  habeo  ponendi  animam  meamj 
et  potestatem  habeo  ilerum  sumendi  eam  [Id.  x,  18). 
Ecce  vcre  in  mortuis  libcr. 

8.  Cum  ergo  omnis  qui  facit  peccatum,  servui  sit 
peccati,  quae  sit  spes  nobis  libertatis,  auditc.  Servus 
autem,  inquit,  non  manet  in  domo  in  xternum.  Eccle* 
sia  est  domus,  servus  peccator  est.  Intrant  multi  in 
Ecclesiam  peccatores.  Non  ergo  dlxit,  Servus  oon  esi 
in  domo ;  scd,  non  manet  in  domo  in  xternum.  Si  ergo 
nullus  ibi  servus  erit,  quis  ibi  crit  ?  Cum  enim  rex 
juUus  sederit  in  throno,  sicut  Soriptura  loquitar,  quis 
gloriabitur  castum  se  habere  cor  f  aut  quis  gloriabitur 
mundum  se  esse  a  peccato  (Prov.  xx,  8,  9)  ?  llaliam 
nos  terruit,  o  fratres  mei,  dicendo,  Servus  non  manet 
in  domo  in  aelemum.  Adjungii  autem,  et  dicit^  Ft7tfis 
autem  manet  in  setemum.  Ergo  solus  in  domo  lua  erii 
Ghri8tu8?nullusillipopu1uscohffirebit?Cuieritcapat, 
Bi  non  erit  corpas?  An  forte  totum  hoc  FiliuB,  capni 
et  corpud  ?  Non  enim  sine  causa  et  terruit,  et  spem 
dedit :  terruit,  ne  peccatum  amaremus ;  apem  dedii, 
ne  de  peccati  solatione  difGderemus  :  Omnis^  inquii, 
^ttt  facit  peccatum^  servus  est  peccaii.  Servui  autem 
non  manet  in  domo  in  «temum.  Qu»  ergo  nobia  spea 
esi,  qui  non  Bumus  sine  pecoato  ?  Audi  spem  iaam ; 
Ft7tu<  matiet  in  xternum,  Si  ergo  vos  Filius  liberaverit^ 
iunc  vere  liberi  eritis.  Hsc  Bpes  nostra  est,  fraires, 
ut  a  libero  liberemur,  et  liberando  servoB  nos  faciai : 
Bervi  enim  eramus  cupiditatis,  liberati  aervi  effici- 
mur  charitatis.  Hoc  ei  Apoetolus  dicii :  Vos  autem 
fraires  in  libertatem  vocaii  esiis ;  iantum  ne  libertatem 
in  oeeasionem  carnis  detis,  ted  per  charitaiem  servite 
invicem  {Galat.  v,  13).  Non  ergo  dicat  christianus  : 
Libersum,  in  libertatem  vocatusBam:  servns  eram, 
sed  redemptuB  snm,  et  ipsa  redemptione  liber  effe- 
ctuB  Bum,  faciam  quod  volo  ;  nemo  me  prohibeai  a 
voluntate  mea,  si  liber  Bum.  Sed  bI  iaia  voluntatt 
peccatum  facis,  servus  es  peccati.  Noli  ergo  libertate 
abuti  ad  libere  peccandum,  sed  utere  ad  oon  peecan- 
dam.  Erii  enim  voluntas  tua  libera,  bI  faerii  pia.  Eria 
liber,  si  faeriB  Bervas  ;  liber  peooaii^servasjQfiiiis : 


1697 


TRACTATUS  XLI.  CAPUT  YIII. 


1608 


dicdnka  Aposlolo,  Cum  servi  essetis  peccati^  liberi  eratis 
justitix:  nuneautem  liberati  apeccalo^  serui  autemfacti 
DeOf  habetis  fructum  vestrum  in  sanctificationem  finem 
vera  vUam  seternam  {Rom.  vi,  20-22).  Uoc  conemur, 
id  aguDDs. 

9.  Prima  libertas  est  carere  criminibat.  iDtendite, 
fralres  mei,  inlendite ;  oe  forte  possim  perducere 
vobia  ad  sensum  et  qualis  modo  sit,  et  qualis  fulura 
sil  iata  libertas.  Quemlibet  valde  Justum  discutias  in 
hac  vita,  quamvis  Jam  sit  dignus  JusU  vocabulo,  non 
est  tamen  sine  peccato  :  audi  ipsum  sanctum  Joan- 
nem,  cujua  et  hoc  Evangelium  est,  in  Epistola  sua 
dicentem,  Si  dixerimus^  inquil,  quia  peecatum  non 
kabemus,  nos  ipsos  decipimus^  ,et  veritatis  in  nobis  non 
esl  {Joan,  i,  8).  Solus  hoc  dicere  potuit  in  mortuie 
Hber.de  solo  dici  potuit  qui  non  noverat  peccatum; 
de  iolo  dici  potuii :  etenim  expertus  est,  omnia  se- 
eundum  similitudinem  sine  peccato  {flebr,  iv,  15). 
Solua  dicere  potuit,  Ecce  veniet  princeps  mundi,  et  in 
me  nihUintfeniet,  Quemcuroque  alium  licet  juatum 
discusseris,  non  omnimodo  est  sine  peccato.  Nec  qua- 
lis  erat  Job,  cui  Domious  tale  testimonium  perhibe- 
hjii^  ul  diabolus  invideret,  et  postularet  lentandum, 
tenlana  superaretur,  ut  ille  proburetur  (/06.  i,  11). 
IJeo  autem  ille  probatus  est,  non  quia  latebat  Deum 
coroaandu8,8edulinnote8cerethominibu8imitandu8. 
Etiam  ipae  Job  quid  dicit  ?  Quis  enim  mundus  ?  Nec 
infans^  eujus  est  unius  diei  vita  super  terram  (Id.  xiv, 
kf  see.  LXX).  6ed  plane  multi  jutli  dicti  tunl  sine 
qoerela,  quod  intolligitur  sine  crimine  :  nuila  enim 
querela  jusla  eat  de  his  in  rebus  humanis,  qui  non 
babent  crioien.  Grimen  autem  est  peccatum  grave, 
accosatione  el  damnatione  dignissimum.  Non  ergo 
Deus  qottdam  peccala  daronal,  quaedam  justiricat  et 
laudat:  nuUa  laudat,  odit  omnia.  Quomodo  odit 
medicus  egritudinem  egroti,  et  id  agit  curando  ut 
«gritudo  pellatur,  eger  levetur  :  sic  Deus  gratia  sua 
hoo  in  nobis  agit,  ut  peccatum  consumaiur,  homo 
liberetor.  Sed  qoando  consumitur,  inquies?  Si  minui- 
tar,  qoare  non  consumitur?  Minuitur  autem  in  vita 
proflcientium,  quod  in  vita  consumitur  perfcctorum. 

10.  Prima  est  ergo  libertas,  carere  criminibus. 
Ideo  et  apostolus  Paulus  quando  elegit  ordinandos 
vel  preabyteros  vel  diaconos,  et  quicumque  ordinan- 
das  eat  ad  praposituram  Eccleeis,  non  ait,  Si  quis 
sine  peecato  est ;  hoc  enim  si  diccret,  omnis  homo 
reprobaretur,  nullus  ordinarelur :  sed  ait,  Si  quissine 
crimine  est  (I  Tim.  iii,  10,  et  Tit.  i,  6),  siculi  ett  homl- 
cidiuo,  adolterium,  aliqoa  immunditia  fornicationis, 
furtom,  rrau8,8acrilegiom,  etcffiterahujusmodi.  Gum 
coBperit  ea  non  hahere  bomo  (debet  autem  non  habere 
omaii  ohristianoa  homo),  incipit  caput  erigere  ad  li- 
bertatem :  8ed  ista  inchoataest,  non  perfecla  libcrtas. 
Qoare,  inqoit  aliquiSf  non  cst  perfecta  libertas?  Qoia 
c  video  aiijm  legem  in  membria  meis,  repugnantem 
legi  mentia  men :  non  enim  quod  volo  ago,  ait,  sed 
qoododi  illud  facio  n{Galat.  v,  17), «  Garo,  inquit,  con- 
eapiacit  adverans  apiritom,  et  apiritus  adversus  car- 
neai,  ut  non  ea  qo»  vohis  iiia  faciatis.  »Ex  parteli- 


bertas,  ex  parte  servitue :  nodom  tota,  nondum  pura, 
nondum  plena  libertas,  quia  nondum  aeternitas.  Ha« 
bemus  enim  ex  parte  infirmitatem,  ex  parto  accepi- 
moe  libertatem.  Qoidquid  peccatum  est  a  nobis,an« 
tea  detetum  est  in  Baptismo.  Numquid  quia  deleta  est 
tola  iniquitas,  nulla  remansit  infirmitas  ?  Si  non  re« 
man8i88et,  sine  peccalo  hic  viveremos.  Quis  autem 
audeat  hoc  dicere  nisi  superbus,  nisi  misericordia  Ii« 
beratoris  indigous,  nisi  qui  seipsum  vult  decipere, 
et  in  quo  veritas  non  estt  Ergo  ex  eo  quod  remansit 
aliquid  infirmitatis,  audeo  dicere,  ex  qua  parte  aervi- 
mu8  Deo,  liberi  sumus  :  ex  qua  parle  servimut  legi 
peccati,  adbuo  servi  somos.  Unde  dicit  Aposlolos 
quod  dicere  coeperamus;  Condelector  leyi  Dei  secun- 
dum  interiorem  hominem.  Ecce  unde  liberi,  unde  con- 
delectamor  legi  Dei :  libertas  enim  delectat.  Nam 
quandiu  timore  facis  qood  justum  est,  non  Deos  te 
delectat '.  Quamdiu  adbuc  servos  facis,  te  non  dele- 
ctat :  delectet  te,  et  liber  es.  Noii  timere  pcenam,  aed 
ama  justitium.  Nondum  potea  amaro  juttitiam  ?  time 
vcl  pconam,  ut  pervcDias  ad  tmandam  Justitiam. 

li.  Ergo  jam  ille  ex  parte  superiore  liberum  se 
esse  sentiebat,  unde  dicebat,  Condelector  legi  Dei  se^ 
oundum  interiorem  hominem,  Deleclat  me  lex,  delectat 
me  quod  jubet  lex,  deloctat  me  ipsa  Justitia.  Video 
autem  aliam  legem  inmembris  meis:  hasc  est  qu»  re- 
mansit  infirmitas :  repugnaniem  legis  mentis  mex,  et 
captivantem  me  in  lege  peccati,  qux  est  in  membris 
meis.  El  hac  parte  sentit  captivitatem,  ubi  non  eat 
impletajustitia :  nam  ubi  condelectatur  iegi  Dei,  non 
captivus,  sed  lcgis  amicus  est;  et  ideo  liber,  qood 
amicus.  Quid  ergo  ex  eo  quod  restat  ?  Quid,  nisi  ro- 
apiciamuB  ad  iilum  qui  dixit,  Si  vos  Filius  liberaverity 
tunc  vere  liberi  eritisf  Deniqne  et  ipse  qui  loquebatur, 
ad  illum  respexit :  c  lafelix  ergo  homo,  quis  mc  libe- 
rabit,  inquit,  de  corporo  morlis  bujus?  Gralia  Dei  per 
Jesum  Ghristum  Dominum  no8trum.£r^0  8ivos  Filioa 
liberaverit,tunc  vereliberi  eritis. » Denique  ita  conclu- 
Bit:  «Igituripseegomenteserviolegi  Dei,  carne  autem 
legi  peccati  »  {Uom.  vii,  10-25).  Ipse  ego,  inquit :  non 
enimduo  sumus  inter  nos  contrarii  dc  diversis  princi- 
piis  venientes;  sed  ego  ipse  mente  servio  legi  Dei^  came 
aulem  legi  peccati^  quamdiu  languor  obluctatur  aaluti. 

12.  Sed  si  carne  servis  legi  psccati,  fac  quod  ait 
ipse  Apostolus  :  Non  ergo  regnet  peccaium  in  vestro 
morlali  corpore  ad  obediendum  desideriis  ejus,  neque 
exhibeaiis  membra  vestra  arma  iniquilatis  peccato^Uom. 
VI,  12,  13).  Non  ait,  Non  sit ;  sed,  Non  regnet.  Quam- 
diu  peccatum  necetse  cst  esse  in  membris  tuis,  sallem 
iUi  regnum  auferatur,  non  fiat  quod  jubet.  Surgit  ira? 
noli  dare  irs  linguam  ad  maledicendum  ;  noli  dare 
irs  manum  aut  pedem  ad  feriendum.  Non  surgeret 
ira  ista  irrationabilis,  nisi  peccatum  essot  in  mem- 
bria :  sed  tolle  illi  regnum,  non  habeat  arma  onde 
contra  te  pugnet ;  discet  etiam  non  surgerci  cum 
arma  coeperit  non  invenire.  Non  exhibeatis  membra 

1  Uqus  e  M88.  oDiittit,  Deus,  Forte  legendum,  nondum 
te  deleeiat,  Mox  veteres  codices  FotsaleDsit  ei  Garcafto- 
neatis  prosequuntur  sic  :  Quamdiu^non  deleclat^  adhue 
servus  facis. 


1699 


IN  JOANNIS  EVANGBLIUM,  8.  AUGDSTINI 


1700 


vesira  arma  iniquUatis  peecato  ;  aloquin  toti  ciptivi 
erelis,  et  doq  erit  dicere,  Mente  servio  legi  Dei.  MenB 
eDitn  81  teneat  arma,  membra  uoa  moveDlar  ia  mi- 
nisterium  furentis  peccati.  TeDcat  arcem  imperator 
iaterior,  quia  sub  majoretemperatoreJuvaDdus  aasiB- 
tit;  freaet  iram,  coerceat  coacupisceatiam.  locBt  ta- 
meo  qood  freoetur,  ioest  quod  coerceatur,  ioeBt  quod 
teDeatur.  Quid  aatem  volebal  ille  juBtus  meote  ser- 
vieos  legi  Dei,  oisi  ut  omaiao  dod  esset  quod  frena- 
retur?  £t  hoc  debet  conari  omois  qui  teadit  ad  perfe- 
ttionem,  ut  et  ipsa  concupiscentia  cui  dod  dantur  ad 
obedieadum  membra,  quotidie  in  proficieute  minua- 
tur.  Yelle^  mqmij  adiacetmihi,  perfieere  aulem  bonum 
non  {Rom.  vii,  18).  Namquiddizit,  Non  mihi  adjacet 
faeere  bonum  t  Si  hoc  dixisset,  spes  nulla  eBset.  Non 
ait,  NoQ  mibi  adjacet  facere,  sed,  Non  mihi  adjacel 
perfieere.  Que  est  enim  perfectio  boni,  nisi  consum- 
ptio  et  finis  mali?  Qu»  est  autem  consumptio  mali, 
oiBi  qaod  Lez  dizit,  Non  eoneupisees  {Exod.  zz,  17)  ? 
Omnino  non  concapiscere  perfectio  boai  est,  quia 
eonsumptio  mali  esl.  IIoc  dicebat  ille,   Perficere  bo' 
num  non  mihi  adjacet ;  quia  noa  poterat  racere  ut  ooo 
eoncupisceret :  faciebai  tantum  ut  GoncupiBceotiam 
refreoaret,  ut  concupiBceotias  ooq  consentiret,  et  coo- 
capiBceoti»  membraad  Batellitium  oenprffiberel.  Per- 
(icere  ergo,  ioqoit,  bonum  non  mihi  adjacet :  ooo  pos- 
sum  implere  quod  dictum  est,  Non  concupiicci.  Quid 
ergo  opusest?Ut  impleas,  Post  coneupiscentiat  tuas  non 
eas{Eccli. xviii, 30).  Hocage  interim quamdiu iosuot  il- 
licitffi  concapiBcenliffiio  caroetua,  Posteoncupiscenlias 
tuas  non  eas,  Maoe  io  servitute  Dei,  io  libertate  Christi ; 
meote  servi  iegi  Dei  tui.  Noli  te  dare  concupisceotiis 
tais :  seqaeodo  eas,  vires  eis  addis  ;  dandos  eis  vires 
qaomodovincis,  quaodo  cootra  te  ioimicoB  Dulris  vi- 
ribus  tuis  ? 

13.  Qusi  igitur  libertas  pleoa  atque  perfecta  io  illo 
Domioo  Jeso  qui  dizit,  Si  vos  Filius  liberaverit,  iunc 
vere  liberi  erilis;  quaodo  plena  et  perfecta  libertas 
erit  ?  Quando  oulla  ioimicitic,  quaodo  «  oovisBima 
ioimica  destruetar  mors.  Oporlei  enim  corruptibiie 
boc  induere  iocorruptiooem,  et  mortale  hoo  ioduere 
jmmortalitalem  :  cum  antem  moriale  hoc  ioduerit  im- 
mortalitatem,  tuoc  fiet  sermo  qui  scriptus  est,  Ab- 
sorpta  est  mors  io  victoriam.  Ubi  est,  mors,  coDteo- 
tio  taa  »  (I  Cor.  zv,  26,  53,  54, 55)  ?  Quid  est,  Ubi  est, 
mors,  contentio  tuafCaro  ooooupisoebat  adversus  spi- 
ritum,  et  spiritus  adversu»  camem,  sed  quaodo  peccati 
caro  vigebat.  Ubi  est^  mors,  eontentio  tua  fJam  vive- 
mus,  Jam  non  moriemur,  io  illo  qui  pro  oobis  mor- 
taus  est  et  rcsurrexit:  utqui  vivunt,  ioquil,  jam  non 
sibi  vivant,  sed  ei  qui  pro  ipsis  mortuus  est  el  resurrexii 
(II  Cor,  v,  15).  Precemur  medicum  saucii,  portemar 
in  stsbulum  caraodi.  Illeestenim  qui  promittit  snoi- 
tatem,  qui  miseratas  est  in  via  somivivam  a  lairooi. 
bas  derelictum  ^ :  iofudii  oleum  et  viDum,  curavit 
vuloera,  levavitio  jumeotum,  perduzit  io  stabulum, 
stabulario  commeodavit.  Cui  slabulario  ?  Forte  illi 
qui  dizit,  Pro  Chnsio  tegaiione  fkngimur  (Ibid.  20). 

t  Uu.,mi9eratuse$tin  viasemipivoatalronibusdertHoio» 


Deditetiamduosoummos,  qui  impondereotursaacio 
oaraodo  {Luc.  x,  30-35) :  forle  ipsa  suot  dao  pr»- 
oepta,  io  quibus  tota  Lez  peodet  et  Propbeta  {Maith. 
zzn,  37-40).  Ergo,  fratres,  et  Ecclesia  hoc  tempore, 
io  qua  saucius  saoatur,  stabulum  eat  viatoris :  sed 
ipsi  Ecclesiffi  sursum  est  hffireditas  possessoris. 

TRACTATUS  XLII. 
.ib  eo  quod  scriptum  est,  8cio  quia  fllii  Abrahn  estis, 
sed  quffiritis  me  ioterflcere  ;  usquead  id,  Propterea 
vos  000  auditis,  quia  ex  Deo  ooo  esih.Cap.  viii, 
f.  37-47. 

1.  Domious  Doster  etiam  io  forma  servi  ooo  servuSy 
sed  io  forma  etiam  servi  Domions  (fuit  qaippe  illa 
carois  forma  servilis,  sed  quamvis  esset  similitudo 
carois  peccati  [Rom.  viii,  3],  ooo  erat  caro  peccati), 
libertatem  promisit  credeDtibus  io  se :  Jud«i  vero 
taoquam  de  sua  libertate  superbieoteB,  dedigaati  sant 
fleri  liberi,  cum  esseot  servi  peccaii.  Ideo  aatem  se 
liberos  esse  dizeruot,  quia  semeo  eraol  Abrahe.  Qoid 
ergo  eis  ad  hsc  respooderit  Domious,  hodieroa  lectio 
cum  recitaretur,   audivimus.  Scio,  ioqait,  quia  fllii 
Abrahw  estis :  sed  quxritis  me  interficere,  quia  sermo 
meus  non  eapit  in  vobis.  Agoosco  vos,  ioqiiit :  filti 
Abrahse  estis,  sed  quseritis  me  inferficere.  Agoosco  car- 
Dis  originem,  ooo  cordis  fldem.  Filii  Abrahse  esiis,  sed 
secaodum  caroem.  Ideo,  inqmi,  qutVrilis  meeceidere  : 
sermo  eoim  meus  noncapit  in  vobis.  Sisermo  meos  ca- 
peretur,  caperet ;  si  caperemioi,  iotra  relia  fldei  tao- 
quam  pisces  coocluderemioi.  Quid  estergo,  non  capit 
in  vobis? ^on  oapit  corveBtrnm,  quia  oon  recipitura 
corde  vestro.  Sic  enim  est  sermo  Dei,  et  sic  esse  debet 
fldelibuB,  tanquam   pisci  hamus  ;  taoe  capit  quaodo 
capitur.  Nec  fit  injuria  iliis  qui  capiaotur :  ad  salulem 
quippe,  oao  ad  poroieiem  capiuotur.  Uode  Domious 
diBcipuliBBuis  ait :  Venite  post  me,  et  faciamvos  pisca- 
tores  hominum{MaUh.  iv,  !9).Noo  ergo  isti  eraot  tales : 
ettameo  filii  Abrabseraot;filii  bomioisDei,  bomioes 
ioiqui.  Trahebant  enim  carois  geous,  sed  degeoeres 
facti  eraot,  ooo  imitando  fidem  illius  cajus  fllii  erant. 
2.  AudiflliB  certe  Domioum  dicentem,  Scioquiafitii 
Abrahse  estis ;  audite  quid  dicat  postea:  Egoquod  vidi 
apud  patrem  meum,  toquor  ;  et  vos  qux  vidistis  mpud 
patrem  vestrum,  facUis.  Jani  dixerat,  Scio  ^ta  filii 
Abrahse  estis.  Quidautem  faciunt?  Quod  eisdizit,  Qii^- 
ritis  me  occidere.  Hoc  apud  Abraham  nnoquam  vide- 
runt.  DominuB  autem  PatremDeum  vult  intelligi  cam 
dicit,  Quee  vidi  apud  Patrem  meum,  toquor.  Veritatem 
vidi,  veritatem  loquor,  quia  Veritas  som.  Si  eoim  Do- 
mious  veritatem  loquitur  quam  viditapud  Palrem  ;  se 
vidit,  Be  loiuitur:  quia  ipseest  Veriias  Patris,  qaam 
▼idit  apud  Patrem ;  ipseest  eoim  Verbam,  qaod  Ver- 
bum  erat  apud  Deum.  Isti  ergo  malum  qood  faelont, 
qaodDomiousobJorgatetcorripit,  ubi  videraot?Apad 
patrem  suum.  Gum  audierimus  io  eonseqaenlibas 
apertios  diotum  qui  sit  eorum  pater,  tanc  intellige- 
mus  qualia  viderint  apud  talem  patrem :  adhueeaim 
non  nominat  patrem  ipsoram.  Paulo  saperiaa  Abra- 
ham  oommemoravitfSed  oamis  origiBttnon  ▼!!«  aimi- 
Utudine  ^dietarasesttltemampatremilloniD,  qai  oee 


1701 


TRACTATUS  XLII.  CAPUT  VIII. 


1702 


geoatleos,  neocreavit  ut  homines  eeeent :  eed  tamea 
filii  erent  ejus  in  qaantatn  mali  erant,  non  in  quan- 
lom  hominee  erant ;  in  quo  imitati,  non  quod  creati- 

3.  Responderunif  et  dixerunt  ei:  Pater  noster  Abra- 
ham  ett :  quasi,  Quidtu  dicturus  es  contra  Abraham  ? 
aat,  81  aliquid  potee,  ande  reprehendere  Abraham. 
Non  qaia  Dominus  non  audebat  reprehendere  Abra- 
ham  ;  sed  talie  erat  Abraham  qui  non reprehenderetur 
a  Domino,  eed  polius  laudaretur  :  tamen  isti  fideban- 
tar  sum  provooare,  ut  aliquid  mali  dioeret  de  Abra* 
ham,  et  easet  occasio  faciendi  qood  cogitabant.  Pater 
noster  Abraham  est. 

4.  Aadiamus  quomodo  eis  responderit  Dominus, 
cam  illoram  damnalione  laudans  Abraham,  Dieit  eis 
Jesus  :  Sifiiii  Abrahx  esiU^opera  Abrahxfacite.  Ifune 
mttem  quxrilU  me  interficeref  hominemqui  veritatem 
vobis  locutui  sum,  guam  audivi  a  Deo  :  hoc  Abraham  non 
ficU.  Ecee  ille  laudatas,  isti  damnati.  Abraham  non 
erat  homicida»  Non  dico,  inquit,  Ego  Dominus  sum 
Abraha:  quod  si  dicerem,  verum  dicerem.  Nam  dixit 
alio  Joco,  Ante  Abraliam  ego  sum  (Joan.  viii,  58) : 
tuno  eum  illi  lapidare  voluerunt  :  nondiiit  hoc.  In- 
lerim  quod  videtis,  quod  aspicitis,  quod  me  solum 
putatis,  homo  sum  :  hominem  dicentem  vobis  quod 
aadivit  aDeo,  quare  vultis  occidere,  nisi  quia  non 
estis  filii  Abrah»  ?  El  tamen  superius  ail,  Srio  quia 
flii  Abrahse estu.^on  negat  eorum  originem, sed  facta 
condemnat :  caro  eorum  ez  ilioerat,  sed  vita  non  erat. 

5.  No8  autem,  charissimi,  numquid  de  genere  ve- 
aimas  Abrahae,  aut  ullo  modo  Abraham  pater  noster 
fait  secandum  carnem  ?  Originemde  carne  ejus  caro 
Jadaorum  ducit,  noncaroChristianorum:  nosdealiis 
gentibas  venimus ;  et  tamenimitando,  Abrahte  filii  facti 
snmus.  Audi  A^siolum:  Abrahasdictxsunt  promissio^ 
mes  ei  semini  ejus.  Non  dicit,  inquit,  Et  seminibus,  tan- 
quam  in  muitu;  sed  tanquam  in  uno,  Et  semini  (uo, 
quod  est  Christus.  Si  autem  vos  Christi^  ergo  semen 
Abrakse  estis^  secundum  promissionem  hmredes  (Galat^ 
III,  16,  29).  Nos  ergo  faoli  sumus  semen  Abrah»  gra- 
Ua  Dei.  Non  de  carne  Abraho  feoil  ilii  ouhsredes 
Deas.  Illos  exhffiredavit,  istos  adoplavit :  et  de  arbore 
illa  oliv0,  cujus  radix  est  in  Patriarchis,   ramoa  na- 
laralas  superbos  amputavit,  humiiem  oleastrum  in- 
•ernit(Aom.  XI,  17).  Ideo  cum  venirent  ad  Joannem 
baptiaandi  Jadsi,  erupit  in  illos,  elait  iliis,  Generatio 
viperarum.  Maximequippe  de  aliitudine  originisglo- 
riabantar  :  ille  autem  generationem  eos  dixit  vipera- 
nim;ooa  saltemhominum,sed  viperarum.  Uominum 
formam  videbat,  sed  venenum  agnoscebat.  Yenerant 
tamen  malaodi  S  quia  ulique  baptizandi :  et  ait  illis. 
Gemeratio  viperarum^  quis  vobisostendit  fugereaventura 
ira  f  Faeiieergo  fructus  dignosposnitentix.  Et  nolitedi- 
eere  Mra  vos  ipsos  Patrem  habemus  Abraham :  poiens 
est  enim  Deus  de  lapidibus  istu  suscitare  fiiios  Abrahse 
^Matth.  111,  7-9).  Si  fraclus  dignos  poenitentia  non 
fcoeritis,  nolite  vobisdeillastirpeblandiri:  polensest 
Deo8  et  vos  damnare,et  Abraham  filiis  non  fraadare. 
Haboienim  uade  excitet  filios Abrab» :  Gent  Qlii  qui  G- 

1 8ie  ta  omoibas  Mss.  At  io  editii.  mundandi. 


dem  llierint  imilati :  Potens  est  Deus  de  lapidibus  utis 
susdtare  filiot  Abrahse.  Nos  samus  :  in  parentihus  no- 
slris  lapidesleramus,  quando  pro  Deo  lapides  coleba- 
mus;  detalibus  lapidibus  familiam  Deus  fecit  Abraha. 

6.  Quid  se  ergo  extollit  inanis  el  vana  jaotatio?  Fiiii 
Abrahe  gloriarijam  desinant:  audierunt  quodaudire 
debuerunt,  Si  filii  Abrahae  estis,  factis  probate,  non 
verbis,  QuxritU  me  occidere  hominem  :  interim  non 
dicoFilium  Dei,  non  dico  Deum,  non  dico  Verbum, 
quia  non  moritur  Verbum  ;  hoc  dico  quod  videtis, 
quia  et  quod  videtis  poteslis  oocidere  et  quem  non 
videlis  offendere.  Hoc  ergo  Abraham  mm  fecU.  VosfO' 
cUUopera  patris  vestri,  Et  adhuc  non  dicit  quis  est  iste 
pater  eorum. 

7.  Modo  illi  quid  responderunt.  Goeperunt  enim  ai- 
cumque  cognoscere,  non  de  carnis  generatione  Do- 
minum  loqui,  aed  de  vit«  institutione.  Et  quiaconsae- 
tudo  Soripturarum  est,  quas  legebaot,  fornioationem 
spirilualiterappellare,  cumdiis  multis  et  falsis  anima 
tanquam  prostitutasubjicitur,  ad  hoc  responderunt : 
Dixerunt  Uaque  ei^  Nos  ex  fornicaiione  non  sumus  natif 
unum  patrem  habemus  Deum,  Jam  viluit  Abraham. 
Repulsi  enim  sunl,  quomodo  repelii  debuerunt  ore 
veridico;  quia  talis  erat  Abraham»  cujus  facta  non 
imitabantur,  et  deillius  genere  gloriabantur.  Et  mu- 
taverunt  responsionem  ;  credo,  dicenies  apud  semet- 
ipsos  :  Quotieacumque  nominaverimus  Abraham,  di« 
oturus  est  nobis,  Quare  non  imitamini  eum,  de  cijas 
genere  gloriamini?  Nossanctum,  justum,innocentem, 
tantum  virum  imitari  non  possomus  :  Deum  dicamas 
patrem  nostrum,  videamus  quid  nobis  dictarus  esl. 

8.  Prorsus  falsitas  invenit  qood  diceret,  et  non  in- 

veniret  verilas  quid  responderet  ?  Audiamus  quid 

dicant,  audiamus  quid  audiant  :  £/ytttm,  inquiant,pa- 

trem  habemus  Deum,  Dixit  ergo  eis  Jesus :  Si  Deus  pater 

vester,  esset  diligeretis  utique  me:  ego  enim  ex  Deo  pro* 

cessi  et  veni.  tfeque  enim  a  meipso  venij  sed  iiie    me 

misit,  DioilisDeum  pairem,  agnosciteme  velfratrem. 

Verumtamem  erexil  inteliigentibus  cor,  et  iliud  tetigil 

quod  solet  dicere,  Non  a  meipso  veni,  iile  me  mUit^  a 

Dso  processi  et  veni,  Mementote  quid  soleamusdicere, 

Ab  iiio  venit;  et  a  quo  venit,  oum  illo  venit.  Ghristi 

ergo  missio,  est  incarnatio.  Quod  vero  de  Deo  pro- 

oessil  Verbum,  cterna  processio  est :  non  habet  tem-'^ 

pus,per  quem  factum  esl  tempus.Nemo  dicat  in  corde 

8U0  :  Antequam  easet  Verbum,  quomodo  eral  Deus  ? 

Nunquam  dicas  :  Antequam  esset  Verbum  Dei.  Nun- 

quam  Deus  sine  Verbo  fuit ;  quia  Verbum  est  manens, 

non  transiens ;  Deus,  non  sonus  ;  per  quem  factum 

esl  coelum  et  ierra,  nou  quod  prsteriit  cum  iis  que 

facta  sunt  superterram.ErgoabilloprocessitutDeus, 

ut  squalis,  ut  Filiusunicus,  ut  Verbum  Patris  :  et  ve- 

nis  adnos,  qoiaVerbum  carofactumeat,  ut  habitaret 

ia  nobis  {Joan,  i,  14).  Advenlus  ejus.humanitas  ejus  > 

mansio  ejus,  divinitas  ejus :  divinitas  ejus  quo  irous, 

humanitasejusquaimus.  Nisinobisfierctquairemus, 

nunquam  ad  illum  manentem  perveniremus. 

9.  Quare^  inquit,  ioqueiam  meam  non  cognoscitis  ? 
Quia  non  poiestis  audire  sermonem  meum.  Ideo  non 


1703 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM,  S.  AUGUSTINI 


1701 


poterant  oognotcere,  quia  non  poterant  audire.  Sod 
ande  audire  non  poterant,  nisi  qaia  oorrigi  credendo 
nolebant  ?  Et  hoc  unde  ?  Voi  a  patre  diabolo  estis. 
Quamdia  patrem  commemoratis  ?  Quamdiu  palres 
motati8,modoAbraham,  modo  Deam  ?  Audite  a  Filio 
Dei,  cujus  sitis  fllii  :  A  Patre  diabolo  estis. 

10.  Hic  jam  cavenda  est  hsresis  Manichieorumi 
qan  dicit  esse  quamdam  naturam  mali  et  quamdam 
gentem  tenebrarum  cum  principibus  suis,  qua  causa 
ost  pugnare  contra  Deum  :  illum  vero  Deum,  ne  de- 
bellaret  gens  adversa  regnum  ejus,  roisisse  contra 
eamtanqnam  viscera  sua  principes  de  luce  sua ;  eam- 
qae  gentem  fuisse  debeliatam,  unde  diabolus  origi- 
nem  ducit.  Ilincdicunt  ducere  originenn  carnem  no- 
stram  ;  et  secundum  hoc  putant  dictum  a  Domino. 
Yos  a  palre  diabolo  estiSf  quod  essentilli  velut  natura 
mali,  ducentes  originem  de  gente  contraria  tenebra- 
rum.  Sic  errant,  sic  excaecantur,  sic  seipsos  faciunt 
gentem  tenebrarum,  credendo  quod  falsum  est  con- 
tra  eum  aquo  creati  sunt.  Bonaest  enim  omnis  na- 
tura;  sed  vitiata  est  honiinis  natura  pcr  voluntatem 
malam.  Quod  fecit  Dous  non  polo^t  csse  malum,  si 
ipse  bomo  non  sit  sibi  malus :  sed  plane  Greator, 
Grealorest ;  crealura,  crealuraesl;  osquari  creatura 
Don  potestGrealori.  Discernite  eum  qui  fccit,  ab  eo 
quod  iecit.  ^quuri  non  potest  fabro  scamnum,  asqua- 
ri  non  potest  columna  slructori;  et  tamen  fabcr  si 
scamnom  fecit  lignum  ipse  non  creavit.  Dominus 
autera  Deus  noster  quia  omnipotens  cst,  et  Verbo 
fecit  quud  focit  :  omnia  qu»  fecit  non  habuit  unde 
faceret,  et  tamen  fecit.  Facta  sunt  enim  quia  voluit, 
facta  sunt  quia  dizit :  sed  facta  factori  oomparari  non 
possunt.   Qaasris  quod  icompures,    Filium  unicum 
agnosce.  Unde  ergo  Judffii  fllii  diaboli  P  Imitando, 
non  nascendo.  Audite  Scrlpturs  sancls  consuetudi- 
nom.  Propheta  dicit  ad  ipsos  Judffios  :  Paler  tuut 
Amorrhxus,  ct  mater  tuo  Cnhxa  {Ezcch.    xvi,   3). 
AmorrbflBi  gens  eratqusedam,  unde  originem  Judei 
non   ducebant :  Getheei  et  ipsi  gentcm  suam  habe- 
bant  omnino  alienam  a  genere  JudflBorum.  Sed  quia 
erant  impii  AmorrhsBi  et  GetbaBi,  Judxi  autem  imilati 
Bunt  impietates  illorum ;  invenerunt  sibi  parentes, 
non  de  quibus  nascerenlur,  sed  quorum  mores  se- 
ctando  pariierdamnarentur.  Quseritisautem  fortasse, 
unde  ipse  diabolus  ?  Inde  utique  unJc  ctcaleri  Ange- 
li.  Sed  cffiteri  Angeli  in  sua  obedientia  perstiterunt : 
ille  inobediendo  et  superbiendo  lapsus  est  angolus,  et 
factus  est  diabolus. 

11.  Sed  modo  audite  quid  dicat  Dominus,  Vos, 
inquil,  a  palre  diabolo  estis,  et  desideria  patris  vestri 
vultis  facere.  Ecce  unde  fllii  ejus  ;  quia  talia  desi- 
dcratis,  non  quia  de  illo  nati  estis.  Qua  sunt  iiiius 
desideria  ?  IUe  homieida  erat  ab  initio.  Ecce  qnod  est, 
desideria  pairis  vestri  facere  vuUis  :  QuxrUis  me  oc- 
ciderey  hominem  qui  veritaiemvobis  dieo.  Et  illeinvidit 
bomini,  et  occidit  hominem.  Diabolusenim  cum  in- 
videret  homini,  serpenteindutaslocatus  est  malieri, 
et  de  muliere  venenavit  et  viram.  Mortoi  sonl  diabo- 
iom  todiendo  (Gen.  w,  1),  quem  noa  todissent,  et 


Dominum  audire  voluissent :  positus  enim  homo  in- 
ter  eum  qui  creavit,  et  eum  qui  lapsus  est,  obtem- 
perare  debuit  Greatori,  non  deceptori.  Ergo  ilte  ho- 
micida  et  ab  initio.  Videte  genus  homicidii,  fratres. 
Oomicida  dioitur  diabolus,  non  gladio  armatus,  non 
ferro  accinotus ;  ad  hominem  venii,  verbum  malum 
seminavil,  et  oocidiU  Noli  ergo  potare  te  non  esse 
homicidam,  quando  fratri  tuo  mala  persuades :  si 
iratri  tuo  mala  persuades,  occidis.  Et  ut  soias  quia 
occidis,  audi  Psalmum  :  filii  hominum,  dentes  eorum 
arma  et  sagitlgey  ei  lingua  eorum  machsera  aeuta  {Ptat. 
LVi,  5).  Vos  ergo  desideria  patris  vestri  vullis  facere? 
ideo  sflBvitis  in  carnem,  quia  non  potestis  in  mentem. 
Itle  homicida  erat  ab  initio :  utique  in  primo  homine. 
Ex  illo  ille  homicida,  ex  quopotoit  Geribomicidiom: 
ex  illo  potuit  fieri  homicidium,  ex  quo  factos  est 
bomo.  Non  enim  posset  occidi  homo,  nisiipsios  fle- 
ret  homo.  Homicida  ergo  iile  ab  initio  Et  unde  bomi- 
cida?  Etin  veritate  non  sietit.  Ergo  in  veritate  fuit, 
sed  non  stando  cecidit.  Et  quare  in  veritatenon  stetU 
Quia  veritas  non  est  in  eo.  Non  quomodo  in  Ghristo, 
Kic  Cst  verilas«  ut  Ghristus  ipse  sit  veritas.  8i  ergo 
iste  in  vcritate  stetisset,  in  Ghristo  stelisset,  sod  in 
veritate  non  stetit,  quii  veyitas  non  est  in  eo. 

12.  Cum  loquitur  mendaeiumf  ex  propriis  loqnitur 
quia  mendax  est,  et  pater  ejus.  Quid  esthoo  ?  Audistis 
verba  Evangeiii,  intenti  accepislis  :  ecce  repeto,  ut 
agnoscatis  quid  cxigatis.  De  diabolo  Dominus  ea  di  • 
ccbat  quas  de  diabolo  dici  a  Domino  debuerunt.  Ille 
homicida  eratab  initio,  verum  est ;  nam  primam  bo- 
minem  occidit  :  ct  in  veritate  non  stetit ;  quit  de  veri- 
tate  lapsus  est.  Cum  ioquitur  mendacium^  utique  ipse 
diabolus,  de  propriis  ioquitur  ;  quia  mendax  est,  ei 
paferejus»  In  his  verbis  quidam  patrcm  diaboium  ha- 
bcre  putaverunt,  et  quassierunt  quis  esset  diaboli 
pater.  Ilic  vero  detestabiiis  error  Maniohaorum  invc- 
nit  adhuc  qua  deciperet  imperitos.  Solent  enim  di- 
core  :  Puta  diabolus  angclus  fuit,  et  lapsas  est;  ab 
illo  ccepit  peccatum,  sicut  dicitis :  Pater  ejus  qois 
erat  ? Nos contra :  Quis  enim  nostrum  aliquando  dixit 
diabolum  habero  patrem?  Et  illi  contra  :  Dominos 
dicit,  Evangelium  loquiiur,  de  diabolo  dicens,  tit, 
ille  homicida  erat  ab  initio,  et  in  veritate  non  stelil  ; 
quia  veritas  non  est  in  co  :  cum  toquitur  mendacium, 
de  propriis  loquitur  :  quia  mendax  est,  et  pater  ejus. 

13.  Audi,  intellige  ;  non  te  longe  mitto,  in  ipsis 
verbis  intellige.  Diaboium  Dominus  dixit  patrrm 
mendacii.  Quid  est  hoc  T  Audi  quid  sit,  replica  modo 
ipsa  verba,  et  intellige.  Non  omnis  enim  qoi  men- 
titur,  pater  roendaoii  sui  est.  8i  enim  tb  tlio  menda- 
cium  accepisti,  et  dixisti;  to  quidem  mentitoi  es 
proferendo  mendaciom  :  sed  ptter  mendteii  ipsios 
non  cs,  quia  ab  altero  accepisti  mendaciom.  Ditbolus 
autem  t  seipso  mendaxfoit;  mendaeiom  ioom  ipse 
genoit,  t  nemine  todivit.  Qoomodo  Deos  Ptter  ge- 
noit  Filium  veritatem;  sio  ditbolos  Itpsos  genuit 
qatsi  niiom  mendaciom.  His  toditls,  repUot  nunc 
et  recole  verbt  Dominl :  mens  eatholiet,  qoid  to- 
dieris  tdverte,  quiddictt  tttende«  i/fo;  qoit?Dttbo« 


1705 


TRACTATDS   XLIII.  CAPDT  YIII. 


1706 


las  :  homicida  erat  ab  initio,  AgDOSoimus,  occidit 
Adam.  Ei  m  veritate  non  stetit.  Agnosclmus,  qoia  de 
▼eriute  lapeua  ett.  Quia  veritas  non  est  in  eo.  Verum 
eet;  recedeudo  a  feritate  ^  non  babet  verilatem.  Cwn 
tofuitur  mmuiaeiumf  de  propriis  bquitur.  Non  aliunde 
accipit  unde  loqualur.  Cum  loquitur  mendaeiumf  de 
propriis  loquitur  :  quia  mendax  est,  et  pater  ejus,  Et 
mendax  est,  et  pater  mendacii.  Nam  lu  forte  mendaz 
es,  quia  meadacium  loqaerls:  sed  non  es  pater  ejus. 
Si  enim  quod  dicis  a  diabolo  accepisli,  et  diabolo 
oredidisti ;  mendaz  es,  paler  mendacii  non  es  :  ille 
▼ero  quia  non  aiiunde  accepit  mendacium,  quo  men- 
dacio  tanquam  veneno  serpens  bominem  occideret, 
paler  est  mendacii  ;  sicut  Deua  Pater  est  verilatis. 
Recedite  a  patre  mendacii,  currite  ad  Patrem  veri- 
iatia  ;  ampiectimini  veritatem,  ut  accipiatis  liberla- 
tem. 

14*lili  ergo  Jadsi  apud  patrem  suum  viderunt  qaod 
loqaebantur  ;  quid,  nisi  mendacium  ?  Dominus  aa- 
tem  apnd  Palrem  suum  viditquod  loquereiur  :  quid, 
niai  eeipsum  ?  quid,  nisi  Verbum  Patris?  quid,  nisi 
veritatem  Patris  «ternam,  et  Patri  costernam  ?  Ule 
trgo  homicida  erat  ab  initio,  et  in  veritate  non  stetit^ 
quia  veritas  non  est  in  eos:  cum  loquitur  mendaeium^de 
propriis  loquiiur;  quia  mendaxest,  Et  non  solum  men- 
daz  eat,  sed  et  pater  ejus  est:  id  est,  ipsius  mondaoii 
quoi  loquilur,  pater  esl,  quia  ipsegenuil  mendacium 
suum.  Ego  autem  quia  veritatem  dicOj  non  creditis 
mihi,  Quis  ex  vobis  arguit  me  de  peccato  ;  quomodo 
ego  arguo  et  vos  et  patrem  vestrum  ?  Si  veritatem 
dico  quare  vos  non  creditis  miki ;  nisi  quia  filii  dial>oli 
estis? 

15.  Quid  es  tex  Deo^  verba  Dei  audit :  propterea  vos 
uan  auditis,  quia  ez  Deo  non  estis,  Iterum  nolite  at- 
tendere  natoram,  sed  vitium.  Sic  suntisti  ez  Deo,  et 
non  sunt  ez  Deo :  natura  ez  Deo,  vitio  non  ex  Deo. 
Obsecro  vos,  attendite ;  in  Evangelio  habetis  unde 
sanemini  conira  errores  venenosos  et  nefarios  bffire* 
ticorom.  Quoniam  et  de  bis  verbis  solenl  Manicbaei 
dicere,  Ecce  quia  duae  natura  sont,  una  bona,  et  al- 
lera  mala ;  Dominus  dicit :  quid  dicit  Dominus  ?  Pro^ 
plerea  vos  non  auditiSt  quia  ex  Deo  non  estis»  Dicit  bsc 
Dominos.  Quid  ergo,  inquit,  tu  ad  ista  dicis  ?  Audi 
qac  dicam.  Et  ez  Deo  sunt,  et  ez  Deo  non  sunt ;  na- 
tnra  ez  Deo  sunt,  vitio  non  sunt  ez  Deo  :  natura 
enim  bona  qu»  ez  Deo  est,  peccavit  voluntate,  cre- 
dendo  quod  diabolus  persuasit,  et  vitiata  est ;  ideo 
medioam  qusrit,  quia  saoa  non  est.  ficce  quod  dico. 
Sed  impossibile  tibi  videtur  ut  ez  Deo  siot,  et  ez  Deo 
non  sint :  audi  qoia  non  est  impossibiie.  Sic  sunt  ez 
Deo,  at  non  sunt  ez  Deo,  quomodo  et  filii  Abrabai 
tont,  el  non  sunt  filii  Abrabe.  Hio  habetis ;  non  est 
qaod  dicatis.  Ipsom  Dominum  audi,  ipsi  illis  dizit, 
Seio  quia  filii  Abrahse  estis.  Numquid  Dominus  menli- 
retar?  Absit.  Brgo  verum  est  quod  Dominus  dizit  ? 
Veram  est.  Verum  est  ergo  quod  illi  Abrahn  fllii 
eranl.  Verom  est.  Audi  ipsum  negantem.  Qui   dizit, 

<  Er.  Logd.  et  Veo.,  quin  reeedendo  a  veritate.  Lova- 
oienses  vocem,  quia,  ancis  includaut.    M. 

Patrou  XXXV. 


Filii  Abrahx  estis,  ipse  illos  negavit  filios  Abrahe  : 
Si  fiiii  Abrahx  estis,  facta  Abrahas  facite.  Nunc  autem 
quaeritis  me  occidere,  hominem  qui  veritatem  vobis 
dico,  quam  audivi  a  Deo  :  hoc  Abraham  non  fecit.  Vos 
facitis  operapairis  vestri,\^  est  diaboli.  Quomodo 
ergoet  filii  Abrahae  erant,  et  filii  Abraha  non  erant? 
Utrumque  in  illis  ostendit :  et  filii  Abrabs  eranl, 
propler  originem  carnis  ;  et  non  erant  filii  Abrahas, 
propter  vitium  diaboiic»  persuasionis.  Sic  et  Domi- 
num  et  Deum  nostrum  attendite :  et  ez  illo  eraot,  et 
ez  ilio  non  erant.  Quomodo  ez  illo  eranl  ?  Quia  ipse 
creavit  bominem  de  quo  nati  erant.  Quomodo  ez  illo 
erant?  Quia  ipse  est  conditor  nature,  ipse  est  orea- 
tor  carnis  et  anima.  Quomodo  ergo  ez  illo  non  erant? 
Quia  vitiosi  a  seipsis  facti  erant.  Ez  illo  non  erant, 
quia  imitando  diabolum,  filii  diaboli  facti  erant. 

16.  Venit  ergo  Dominus  Deus  ad  bominem  pecoato- 
rem.  Duo  nomina  audisii,  et  bominem,  et  peocato- 
rem.  Quod  homo  est,  ez  Deo  esl :  quod  peccAtor  est, 
nonestezDeo.Anaturavitiumsecernatur^agnoscatur 
natura,  unde  Greator  laudetur  :  agnoscatur  vitium, 
propterquod  medicus  invocetur.  Quod  ergo  ait  Domi- 
nus,  Qui  est  ex  Deo,  verba  Dei  audit :  propterea  oos 
non  auditis,  quia  ex  Deo  non  estis ;  non  naturarum  me- 
rita  diacrevit,  aut  praeter  suam  animam  et  carnem, 
aliquam  naturam  in  bominibus  que  peccato  vitiata 
non  esset,  invenit :  sed  quoniam  prssoierat  qui  fue- 
rant  credituri,  ipsos  dizit  ez  Deo,  quoniam  regene- 
rationis  adoptione  renascerentur  ez  Deo.  Ad  hos  per- 
tinet,  Qui  est  ex  Deo,  verba  Dei  audit.  Quod  vero 
sequitur,  Proptereavos  non  auiitis,  guia  ex  Deo  non 
estis :  eis  diclum  est,  qui  non  solum  peccato  vitiosi 
erant  (nam  hoc  malum  commune  erat  omniboe)* 
sed  etiam  preoogaiti  quod  non  fuerant  credituri,  ea 
fide  qua  sola  possent  a  peccatorum  obiigatiooe  libe- 
rari.  Quapropter  praesciebat  illos  quibus  talia  dicebat, 
in  eo  permansuros  quod  ez  diabolo  erant,  id  est,  in 
Buis  pcceatis  atque  impietate  morituros,  in  qua  ei  si- 
miles  erant;  nec  venturos  ad  regenerationem  in  qua 
essent  filii  Dei,  hoc  est  ez  Deo  nati,  a  quo  erant  ho- 
mines  creali.Secundum  hanc  prsdestinationem  locu- 
tus  est  Dominus  :  non  quod  aliquem  bominum  inve- 
ncrii,qui  veisecundum  regcnerationem  jam  esset  ez 
Deo,  vel  secundum  naturam  jam  non  esset  ez  Deo. 

TRAGTATUS   XLIII. 

Ab  eo  qiiod  scriplum  est,  Responderunt  igitur  JuJsi 
et  dizerunt  ei ;  usque  ad  id ,  Tulerunt  ergo  lapides 
Judsi  ut  jacerent  in  eum  :  Jesus  aulem  abscondit 
se,  et  ezivit  de  templo.  Cap.  vui,  t-  48-59. 

1.  In  ista  lectione  sancti  Evangelii,  qu»  hodie  re« 
citata  est,  a  potentia  discimus  potentiam.  Quid  enim 
sumus  servi  ad  Dominum,  peccatores  ad  justum, 
crealura  ad  Greatorem  T  Tamen  quomodo  si  quid  mali 
aumus,  a  nobie  sumus ;  ita  qaidquid  boni  sumus,  ab 
illo,  et  per  illum  sumus.  Et  nibii  sic  quaeril  homo 
quomodo  poteotiam  :  hat>et  Dominum  Ghristum  ma- 
gnam  potentiam;  sed  priusejusimiteturpatientiarQ, 
ut  perveniat  ad  potentiam.  Quis  nostrum  patienter 

{Cinquante-quatre.) 


1707 


IN  JOANNIS  EVANGELIDM,  S.  ADGUSTINI 


1708 


audiret  si  alicoi  dicerelur,  Dxmanium  habes  ?  Quod 
dlctum  est  ei  qui  non  solum  bomines  salvabat,  sed 
etiam  demonibuB  imperabat. 

2.  Hoo  enim  cum  dixissent  Judaei,  l^onne  bene  dici' 
mui  nos  quia  Samaritanus  es,  et  daemonium  habes?  ho- 
rura  duorum  sibi  objoctorum  unum  nejravit,  alterum 
non  negavit.  Respondit  enim,  el  ait :  Ego  dsmonium 
von  habeo.  Non  dixit,  Samaritanus  non  sum  :  et  nti- 
que  dao  fuerant  objecta.  Quamvis  maledictum  male- 
diolo  non  reddiderit,  quamvis  convicium  non  convi- 
cio  refutaverit ;  pertinuit  tamen  ad  eum  negare  unam 
rem,  alteram  non  negare.  Non  fmslra,  fratres.  Sa- 
maritanus  enim  interpretalur  Gustos.  Noverat  so  ille 
nostrum  esse  custodem.  ffon  enim  dormit  neque  dor- 
mitat  qui  custodit  Israel  {Psal.  cxx,  4)  :  et,  Nisi  Do- 
minus  custodierit  civHatem,in  vanumvigilabunt  quieu* 
stodiunt  {PsaL  cxxvi,  1).  Est  ergo  ille  custoe  noster, 
qoi  creator  noster.  Num  enim  pertinuitad  eumutre- 
dimeremur,  et  non  pertineretut  servaremur?  Denique 
ut  plenius  noveritis  mysterium  quare  se  Samarilanum 
negare  non  debuit,  parabolam  illam  notiesimam  at- 
tendiie,ubi  bomo  qoidam  deeceodebat  ab  Jerusalem 
in  Jericho,  et  incidlt  in  latrones,  qui  eum  graviter 
vulnerantes,  semivivum  in  via  reliquerunt.  Transiit 
aaoerdos,  neglexit  eum  :  tranaiit  Levites,  et  ipee 
praleriit:  transiit  quidam  Samaritanus;  ipse  est  cu- 
stoB  noster  ;  ipse  accessit  ad  saucium,  ipse  impendit 
misericordiam,  eique  se  prestitit  proximum,  qaem 
non  deputavit  alieoum  (luc.  x,  30-37).  Ad  hoc  ergo 
solium  quod  demonium  non  haberet,  oon  autem  ae 
Samaritanum  non  esee,  reepondit. 

3.  Deinde  post  tale  convicium,  boc  solum  dixit  de 
gloria  8ua  :  Sed  honorifico^  inquit,  Patrem  meum,  et 
voi  inhonorastis  me.  Hocesl,  Ego  me  non  bonoriOco, 
ne  vobis  arrogans  videar,  habeo  quem  honorificem; 
sed  si  V08  me  agnosceretis,  sicut  ego  honorinco  Pa 
trem,  8ic  et  vos  honoriflcaretis  me  :  ego  facio  quod 
debeo,  vos  non  facitis  quod  debetis. 

4.  Ego  autem,  inquit,  non  quxro  gloriam  meam  ; 
est  qui  quserat  et  judicet.  Quem  vuitintelligi,ni8i  Pa- 
trem  ?  Quomodo  ergo  alio  loco  dicit,  Pater  non  judi' 
cat  quemquam,  sed  omne  judicium  dedit  Filio  {Joan. 
y,  22) ;  et  hic  dicit,  Non  quxro  gloriam  meam  ;  est 
quiquxrat  etjudicet  ?  Si  ergojudicat  Pater,  quomodo 
non  judicat  quemquam,  sed  omne  judicium  dedit 
Filio  ? 

5.  Ilanc  quaestionem  utsolvamus,  attendite;  simili 
locutione  solvi  potest,  Scriptum  habee.  Deus  nemi' 
nem  tcntat  (Jacobi,  i,  13) ;  et  iterum  scriptum  habes, 
Tentatvos  Dominus  Deus  vester^ut  sciat  si  diligitiseum 
(Deut.  XIII,  3).  Nempequsslio  est,  videlis.  Quomodo 
cnim  Deus  neminem  tentat,  et  quomodo  tentatvos  Do- 
minus  Deus  vester,  ut  sciat  sidiligUis  eum  .'Item  sori- 
ptum  cst JTtmor  non  est  in  eharitate,  sed  perfecta  eha-' 
ritas  foras  mittit  timorem(\  Joan.  iv,  18) ;  et  alio  looo 
Bcriptum  est,  Timor  Domini  castus,  permanens  in  «a?- 
eulum  sseculi  (Psal.  xvin,  10).  Et  ipsa  qnoBStio  eet. 
Qnomodoenim^pfr/^i^ta  charitas  forasmittit  timorem^ 
8i  timor  Domini  castus  permanet  in  sofculum  ssecuil  ? 


6.  Intelligimus  ergo  dnas  esse  tentationea  ;  unam 
quao  decipit,  alteram  quae  probat ;  secnodum  eam 
quae  decipit,  Deus  neminem  tentat  ;  secundum  eam 
qu89  probat,  tentat  vos  Dominus  Petis  vesfer,  ut  sciat 
si  diligilis  eum.  Sed  iterum  et  hic  alia  nascitur  que- 
fltio,  quomodo  tentat  ut  sciat^  qnem  latere  nihil  po- 
test  antequam  (entst.  Non  ergo  Deus  nesoit :  sed  di- 
ctum  est,  ut  sciat,  quod  est,  ut  scire  vos  faciat.  !/>• 
cutiones  tales  et  in  sermonibus  nostris  sunt,  et  in 
auctoribus  eloquentlas  reperiuntur.  De  sermone  no- 
stro  aliquid  dicam.  Fossacapca  dioitur,  non  qniaipaa 
oculos  perdidit,  sed  quia  latendo  non  videntes  facit. 
Aliquid  et  de  illis  auctoribus  dicam.  Tristes  lupinos 
ait  quidam  (Virg.  Georg.  lib  1,  i*.  75),  hoc  est  ama- 
ros  :  non  quiaipsi  suntlristes,  sed  qnia  gustati  con- 
tristant,  hoc  est,  tristes  faciunt.Sunt  ergo  et  in  Scri- 
pturislocutionesejusmodi.Quiintalibusquastionibua 
cogooBcendis  iaborant,  in  solvendis  lalibus  quaestioni- 
buB  non  laborant.  Ergo  iantat  vos  Dominus  Deus  ve- 
ster^  nt  sciat :  quid  est,  ut  sriat  ?  Ul  scire  vos  faciat, 
si  d^hqitis  ^um.  Joblatebat  8e,sed  Deum  non  iatebat: 
admisittentatorem,  et  feciteum  sui  cognitorem. 

7.Quid  dcduobus  timoribus?  Estiiroor  servilis,  et 
est  timor  castus  ;  est  timor  ne  patiaris  poenam,  est 
alius  timor  ne  amittas  justitiam.Timor  ille  ne  patia- 
ris  poenam,  servilis  est.  Quid  roagnum  est  timere  poe- 
nam  ?  Hoc  et  nequissimus  eervns,  hoc  et  cmdelissi- 
mu8  latro.  Nod  est  mngnum  timere  poenam,  sed  ma- 
gnum  est^amare  Justitiam.  Qui  ergo  amat  justiiiam, 
nihil  timet?  Timet  plane:  non  ne  incidatin  poBnam, 
sed  ne  amittat  justitiam.  Fratres  mei,  credite,et  oon- 
Jicite  ex  eo  quod  amatis.  Amat  aliquis  vestrum  peoU'- 
nium.  Putas,  invenio  aliquem  qui  non  amct?Exhoc 
tamen  ipso  quod  amat,  intelligat  quod  dico.  Timet 
damnum:quare  limet  damnum?Quia  pecuniam  dili- 
git.  Quantum  amat  pecuniam,tantum  timet  ne  per-> 
dat  pecuniam. Ergo  invenitur  aliquis  amator  Jnstitias, 
qui  plusincorde  damnumpertimescat.qui  plustimeat 
exspoliarijustitia,  quamtu  peounia.Ipse  esttimorca- 
stus,  ipse  permanet  in  saBculum  seculi :  non  eum  tol- 
lit  charitas,  nec  foras  mittit,  sed  magis  complectitar, 
et  comitem  tenet  simul  et  possidet.  Venimus  enim  ad 
Dominum,  ut  videamus  facie  ad  faciem  :  ibi  timor 
castus  nos  servat ;  timor  enim  ille  non  pertarbat,  aed 
conflrmal.  Timet  mulier  aduitera  ne  vlr  ejus  veniat, 
timel  et  causa  ne  vir  ejus  abscedat. 

8.  Ergo  sicnt  secundum  aliam  tentationem,  Deus 
neminem  tentat;  secundam  aliam  vero,  tentat  vos  Do- 
minus  Deus  vester :  et  secundum  alium  timorem,  fi- 
mor  non  est  in  charitate,  sed  perfeeta  eharilas  foras 
mittit  timorem;  secundnm  veroalium  timorem,  ftmor 
Dominicaslus  permanet  in  sseeulum  sseeuli:  sic  et  boc 
loco,  secundum  alterum  jndicium,  Pater  non  iudical 
quemquam,sed  omnejudicium  dedit  Filio  ;  secandum 
vero  alterum  judicium,  Ego,  inquit,  non  qusero  glo^ 
riam  meam  ;  et  gui  quxrat  et  judicet. 

9.  Bt  de  ipso  verbo  questio  ista  solvatar.  Hahea 
InEvangelio  coromemoratum  pcenale  Judicium  :  Qui 
non  credit,  jam  judicatus  est  {Joan.  iii,  18 ;  et  alio 


i709 


TRACTATUS  XLIII.  GAPDT  VIII. 


1710 


loco,  Veniei  hora  quando  iiqui  iunlinmonumentis  au- 
dimU  vocem  ejus,  et  proeedent  qui  befie  feceruntf  in 
resurreetionem  viix;  qui  male  egerunt,in  resurrectUh 
nemjudicii  (Joan.  v,  28,29).  Videle  quemadinodum  ju- 
dioium  pro  damnalione  el  poena  posuit.  Et  tameu  ai 
semper  Jodiciom  pro  damnatione  acoiperetur,  num- 
quid  audiremut  in  Pealmo,  Judica  me^  Deus?  ibi  ju* 
dicium  secundum  afflictionem,  hio  judicium  aeoun- 
dum  disoretionem  positum  eat.  Quomodo  secundum 
discretionem  ?  Quomodo  exponit  ipee  qui  ait,  Jur 
dicame,  Deut.  Lege  enim  et  fide  quid  leqnitur. 
Qaid  eet,  Judica  me,  Deus?  el  discerne  causam  meam^ 
inqmif  de  gentenonsancta  {Psal.xux,  1).  Quod  ergo 
dictum  est,  Judica  me^  Deus^  et  discjrne  causam 
meam  de  gente  non  sofieia  ;  secundum  boo  ait  modo 
Dominaa  Christue,  Egonon  qucero  gloriam  meam:  est 
qui  quxrat  etjudicet,  Quomodo  esl  qui  quserat  ei  jufii" 
cet  ?  Eat  Pater  qui  gloriam  meam  a  veatra  gloria  dis- 
cernat  eteeparet.  Vos  enim  secundum  boo  ■sculum 
gloriamini :  ego  non  aeoandum  booaBCQlumgloriory 
qui  Patri  dico,  Pater,  glorifica  me  ea  gloria  quam  ha^ 
bui  apud  te^  antequam  mundus  essei  (Joan,  xvii,  5). 
Qaid  est,  ea  gloria  ?  Ab  homana  inflalione  diBcreta. 
SeoQndamhoojudicatPaier.  Quid  eei,  judtcat?  I>it-> 
cernit.  Qnid  disoernit?GioriamFiiii8uia  gioria  ho- 
minum  ;  qnia  ideo  dictum  est,  Vnxit  te,  Deus,  Deui 
tuusoleoexultationisprss  partieipibM  iuis  {Psai.  xuv, 
8).  Noa  enim  qaia  bomo  factui  eet,  jam  comparandaa 
est  nobis.  Nos  bominea  cum  peocato,  ille  line  peo- 
cato  :  nos  homioes  trabentes  de  Adam  et  mortem  et 
deiiotom ;  ille  de  Virgine  carnem  mortalem,  nullam 
ioiquilatem.  Denique  nos  neo  qoia  volumus  nati  su- 
mus,  nec  quamdiu  volamus  vivimus,  nec  quomodo 
volamuB  morimur  :  ille  anleqaam  nasoeretur  eiegit 
de  qua  naeceretur,  natus  feoil  ut  a  Magis  adoraretur, 
crevitinfans,  etmiraoulisse  Deum  ostendebat,  et  in- 
ilrmitaie  bominem  prmferebat.  Postremo  eiegit  et  ge- 
008  mortis,  boo  est,  ut  in  crnce  penderet,  et  ipsam 
crocem  in  frontibus  fideiium  figeret :  ut  dioal  obri- 
stianus,  Mihi  autem  absit  gloriari^  nisi  in  eruee  Dornini 
nostriJesu  Chrisii{Gaiat.  vi,  14).  In  ipsa  oruoe  quando 
volait,  corpus  dimisit,  etabscessit:  in  ipso  Bepuloro 
qaamdia  voluit,  jacait ;  quando  voluit,  tanquam  de 
lecto  surrexit.  Ergo,  fratres,  secundum  ipeam  for- 
mam  servi,  (nam  illud  quis  digne  loquilur,  In  prin- 
cipio  erat  Verbumf  et  Verbum  erat  apud  Deum^  et 
Deus  erai  Verbumf  )  secundum  ipsaro,  inquam^  for- 
mam  servi  multum  iolereEt  inter  gloriam  Gbristi,  et 
gloriam  hominum  cffilerorum.  De  ipsa  gloria  dice- 
tmf,  quando  quod  dffimonium  haberet  audiebat,  Ego 
non  quxro  gioriam  meam ;  est  qui  quxrat  et  judicet, 

10.  Ta  autem  de  te,  Domne,  quid  dicis  ?  Amen, 
umen  dico  vobis ;  si  quis  sermonem  meum  servaverit, 
mortemnonvidebit  in  stemum.  Vos,  inquit,  dicitia, 
Dxmonium  habes ;  ego  voa  ad  vitam  voco  :  servate 
semooem  meom,  et  non  moriemini.  Illi  audiebant, 
Mortem  non  videbit  in  3itemumf  qui  sermonem  meum 
ssnaverit:  et  iraacebantur,  quia  jam  mortui  erant  illa 
morte  qu»  vitanda  erat.  Dixerunt  ergo  Judmi  :  Ifune 


cognovimus  quia  dsemonium  habes.  Abraham  mortuus 
ett  et  Propheix,  et  iu  dicis,  Si  quis  sermanem  meum 
servaverit,  moriem  non  gustabit  in  xternum.  Videte 
looutionem  Soripturarum  :  Mortem  non  videbit,  id  est, 
guslabit.  Mortem  videbit,  mortem  gustabit,  Quis  videt? 
quie  goatat  ?  Quos  oculoa  babet  bomo,  ut  videat 
quando  moritor  ?  Quando  veniendo  mora  ipsos  oouloa 
olaudit  00  aliquid  videant ;  quomodo  dioitur,  non  vi- 
debit  mortem  ?  Item  quo  palato,  quibua  faacibus  mors 
gostator,  ut  quid  sapiat  dignoscator?  Quando  totum 
sensum  toliit,  quid  in  palato  remanebit?  Sed  videbit 
diotum  est  et  gustabit,  pro  eo  quod  est,  experietur. 

11.  Hac  Dominus,  parum  est  ei  dioam,  moritaris, 
loquebatur  moriturus  :  quia  etDomini  exitus  martis 
{Psal.  Lxvii,  21),  aicut  ioquitur  Psalmas.  Cum  ergo 
et  moritarisloquerelur,  et  moriturus  loqoeretur,  quid 
sibi  vult  quod  ait,  Qui  sermonem  meum  servaveritf 
mortemnon  videbit  in  sstemnm:  nisi  qaia  videbat  Do- 
minus  aiiam  mortem,  de  qua  noi  liberare  venerat, 
mortem  seoondam,  mortem  aeternam,  mortem  gehen- 
narum,  mortem  damnationis  com  diabolo  et  angelis 
ejus?  Ipea  est  vera  mors :  nam  ieta  migratio  est.  Quid 
eet  ista  mors  ?  Reliotio  corporii,  depositio  saroine 
gravis  :  sed  si  alia  sarcina  non  porletur,  qua  homo 
in  gehennas  prfficipitetur.  De  ipsa  ergo  morte  Domi* 
nu8  dixii,  Morlem  non  videbitin  xtemum,  qui  sermo^ 
nem  meum  servaverit. 

12.  Non  expavescamus  istam  mortem,  sed  illam 
timeamus.  Quod  est  autem  gravius,  multi  perverse 
timendo  i8tam«  inciderunt  in  illam.  Diotum  est  ali- 
quibus,  Adorare  idola  ;  quod  si  non  feceritis,  inter- 
flciemini  :  aut  quemadmodum  ille  Nabuchodonosor 
d\ji\tfSinonfeceritiStmitieminiin  caminum  ignis  ar» 
dentis.  Multitimuerunt  et  adoraverunt;  nolentes  mori 
mortoisunt :  timendo  mortem  qum  non  evaditur,  in- 
ciderunt  io  morlem  quam  evadere  felicitor  possent,  si 
istam  quffi  non  evaditur,  infeliciter  non  limerent.  Na- 
tus  83  homo,  moriturus  es.  Qua  ibis,  ut  non  moria- 
ri3?quid  facles  ut  non  moriaris?  Ut  Dominus  taua 
neoessitato  moriturum  consolaretar,  voluntate  mori 
dignalus  est.  Quando  vides  Christum  mortuum,  dedi- 
gnaris  mori  ?  Ergo  moriturus  es  :  qua  evadas  boo,  non 
habes.  Hodie  sit,  cras  sit;  futurum  esl,  debitum  est 
reddendum.  Quid  ergo  agit  bomo  timens,  fugiena, 
occultans  se  ne  inveniatur  ab  inimico  ?  Numquid  agit 
ut  nou  moriatur  ?  Sed  ut  paulo  serius  moriatur.  Non 
accipit  debiti  securitatem,  sed  postuiat  dilationem. 
Quantumiibet  diu  differatur,  veniet  quod  diflertur. 
Illam  mortem  timeamus  quam  limuerunt  Ires  viri, 
quando  dixerunt  regi  :  Potens  est  Deus  etiam  de  ista 
fiamma  iiberare  nos ;  sed  et  si  non  {Dan.  m,  15,  17,  18). 
Ibi  fuit  timor  illius  mortis  S  quam  modo  Dominaa 
comminatur,  quando  dixerunt,  Sed  et  si  noiaerit 
aperte  liberare,  potest  in  occulto  coronare.  Unde  et 
ipseDominusfacturusmartyres,  et  caput  martyrum 
faturus  ait  :  Noiite  limere  eos  qui  occidanl  corpus^  et 
postea  non  habent  quid  faciant,  Quomodo  non  habent 

<  Juxta  Er.  Lugd.  et  Ven.  le^eodam,  liberare  uos,  te  is 
ibi  non  fuit  timor  HUm  mortu,   M. 


1711 


IN  JOANNIS  EVANGELIDM,  S.  AUGOSTINI 


1712 


quid  facianl?  Quid  sl  cum  occiderint,  corpus  besliis 
lacerandumetdiripiendumalilibue  projiciant?  vide- 
tar  adhuc  ssviliahaberequod  faciat.  Sed  cui  facit? 
Qui  migravit.  Ineat  corpus,  sed  nullus  esl  sensus  : 
habitatiojacet,  babitator  abscessit.  Ergo  poslea  non 
habenl  quid  lacianl :  non  senlienii  enim  nihil  faciunt. 
Sedeutntimeuquihabet  poteslatem  et  eorpus  et  ant- 
7nam  occidere  in  gehenna  ignis  {Matth.  x,  28,  et 
Lue,  XII,  4,  5).  Bcce  de  qua  morte  loquebatur,  cuni 
dioeret :  Qui  sermonem  meum  servaverit,  mortem  non 
videhii  in  aeternum,  Servemus  ergo,  fratres»  sermo- 
nem  ipsiuB  in  flde ;  perventuri  ad  apeciem,  cum  ac' 
ceperimas  plenistimam  libertatem. 

13.  lati  autem  indignantea  mortui,  et  morti  sempi- 
ternae  praBdestinati,  respondebant  conviciose,  et  dica- 
h9^VL\\Modocognovimusquiad9tmonium  habes,  Abraham 
mertuus  e$t  et  Prophetse.  Sed  ista  mortequam  Dominai 
vuU  inteliigi,  nec  Abraham  mortuua  eet,  nec  Pro- 
phete.  lilienim  mortui  sunl,et  vivunt:i8tivlvebaotet 
mortuierant.NamrespondensquodamlocoSaddQcaBii 
moventibus  qusBstionem  de  resurreclione.hoc  ait  ipse 
Dominaa :  De  resurrectione  autem  tnortuomm  non  legi" 
sa's,  quomodo  ait  Dominuaderuboad  Moy8en,£^a  jttffi 
Deus  Abraham^  et  Deus  Isaac^et  Deus  Jacobf  Non  est 
DeuM  mortuorum^  sed  vivorum  (Maith,  xxii,  31  et  32 ; 
Exod,  III,  6).  Siergoillivivunt,laboremU8  sic  vivere, 
ut  oum  illis  vivere  possimus  *■  cum  mortui  fuerimus. 
Quem  teipsum  faciSt  inquiunt,  ut  dicas,  Moriem  non 
videbit  in  sstemum,  qui  sermonem  meum  servaverii  ; 
cumBoiasetAbraham  mortuum  et  prophetas? 

14.  Respondit  Jesus  :  Si  ego  glorifico  meipsum^ 
gloria  mea  nihil  est :  est  Pater  meus  qui  glorifieai  m#. 
Hoc  ait  propler  illud  quod  dixerunt,  Quem  teipsum 
^am?  Refertenim  gloriam  8uam  ad  Patrem,  de  quo 
est  quod  Deus  est.  Aliquando  Ariani  et  de  isto  verbo 
calumniantur  ildei  nostrsB,  et  dicunt :  Ecce  major  eit 
Pater,  quia  utique  gloriflcat  Filium.  Hsretice,  non 
legiBli  et  ipsum  Pilium  dicenlem  quod  gloriflcet  Pa- 
trem  suum  {Joan.  ivii,  4) ?  Si  et  ille  Filium  glorificat, 
et  FiliusPatrem  gloriflcat :  pone  pervicaciam,  agnosce 
cqualitatem,  corrige  perversitalem. 

15.  Est  ergo,  inquit,  Pater  meus  gui  glorificat  me, 
quem  vos  diciliSy  Quia  Deus  noster  esi^  et  non  cogno- 
vistis  eum,  Videte,  fratres  mei,  quemadmodufo  osten- 
dal  ipsum  Deum  Patrem  easeChristi,  quiannuntiatus 
est  et  Judfiis.  Propterea  dico,  quia  rursus  quidam 
heretici  dicunt  Deum  annuntiatum  in  Veteri  Testa- 
mento,  non  ease  Palrem  Ghristi;  sed  nescio  quem 
priocipem  maiorum  angelorum.  Manichsi  sont  qui 
iita  dicunt,  Marcionits  auntqui  ista  dicunt.  Sunt  et 
alii  forlasse  hsrctici,  quoa  commemorare  vel  non 
opu8  est,  vela  meomnes  recoli  in  prassentia  non  poi- 
runt  :  non  defuerunl  tamen  qui  hoc  dicerent.  Itaque 
attendite,  ut  habeatis  quid  dicatia  in  cootra  ipsoa. 
Bum  dicit  Patrem  suum  Dominua  Ghriatui,  quem  iili 
dioebanl  Deum  auum,  et  non  cognoverunt  :  ai  enim 
ipsam  cognoviisent,  ejus   Pilium  recepiseent.  Ega 

1  Am.  BaU.  Er.et  pluresMss.f  W  cumiliisvivere  :  omisso, 
possimus. 


autem,  inquit,  novi  eum,  Seoundum  carnem  judican- 
tibus  potuit  et  hinc  arrogans  videri,  quia  dixit,  Ego 
novi  eum.  Sed  videte  quid  sequatur  :  Si  dixero  quia 
non  novi  eum^  ero  similis  vobis  mendax.  Ergo  arro- 
gantia  non  ita  caveatur,  ut  veritaa  relinquatur.  Sed 
scio  eumj  et  sermonem  ejus  servo,  Sermonem  Patris 
lanquam  Kiiius  loquebatur ;  et  ipae  erat  Verbnm  Pa- 
tris,  quod  bominibus  loquebatur. 

46.  Abraham  paier  vester  exsuitavit  ut  videret  diem 
meum ;  et  vidit^  et  gavisus  est,  Magnum  testimonium 
perhibet  AbrahflB,  semen  Abrahs,  creator  Abrahffi  : 
Abraham  exsultavit,  inquit,  ut  videret  diem  meum. 
Non  timuil,  sed  exsuUavit  ut  videret,  Erat  enim  in  illo 
charitas  quae  foras  mittit  timorem  (I  Joan.  iv,  i8).  Non 
ait,  Exsultavit,  quia  vidit ;  sed,  exsultavit  ut  videret. 
Credena  utique  exsultavit  aperando,  ut  videretinteili- 
gendo.  Et  vidii,  Bt  quid  potuit  plua  dioere,  vel  quid 
debuit  plus  dicere  Dominus  Jesui  ChristusT  £/  vidit, 
inquit,  et  gavisus  esi.  Quis  explicat  hoc  gaudium, 
fratres  mei  ?  Si  gaviai  aunt  illi  quibus  Dominos  oculos 
ottriiis  aperuil,  quale  gaudium  fuil  videntia  cordis 
oculia  ^  lucem  ineffabilem,  Verbum  manens,  splendo- 
TBm  piis  mentibus  refulgentem,  sapientiam  indefl- 
oientem,apud  Patrem  manentem  Deum,  et  aliquando 
in  carne  venturum,  nec  de  Patris  gremio  receasurum? 
Totum  hoo  vidit  Ahraham.  Nam  quod  ait,  dsem  meum^ 
incertum  potestesse  undedixerit;  utrumdiem  Domini 
temporalem  quoerat  venlurus  in  carne,  an  diem  Do- 
mini  quinescitortum,  nescit  occasum.  Sed  ego  non 
dobilo  patrem  Abraham  totum  scisae.  Et  ubi  inveniam  ? 
An  BufGcere  nobis  debet  testimonium  Domini  Doslri 
Jesu  Cbristi?  Putcmus  nosinvenire  non  poase,  quia 
forte  difficile  est,  quomodo  manifestum  sit  qaod  Abra- 
ham  exullavit  ut  videret  diem  Ghrieti,  et  vidU,  et  gavisus 
est.  Etai  nosnoninvenimus,  numquid  mentiri  veritas 
posset?  Credamus  veritati,  et  de  Abrahai  meritii 
minimedubitemus.  Tamen  audite  unam  locom,  qoi 
mihi  interim  oceurrit.  Pater  Abrahsm  quando  misit 
servum  suum,  ut  peteret  uxorem  fllio  suo  Isaao,  hoc 
eum  sacramento  obstrinxit,  ut  fideliter  qaod  Julie- 
batur  impleret,  et  Bciret  etiam  ipse  quid  faceret. 
Magna  enim  rcs  agebatur,  quando  Abrah»  semini 
conjugium  quierebatur.  Sed  ut  hoc  oognosceret  servus 
quod  noverat  Abraham,  quia  nepotes  non  carnaliter 
desiderabat,  nec  de  generesuo  aliquid  oarnale  sapie- 
bat ;  ait  servo  8uo  quem  mittebat :  Pone  manum  sub 
femore  meOy  et  jura  per  Deum  cxli  {Gen.  xxiv,  2-4). 
Quid  vult  Deu8  coBli  ad  femur  Abraha?  Jam  intelli- 
gitis  sacramentum  :  per  femur,  genua.  Ergo  qua  fait 
illajuratio.nisi  quiasignificabatur  de  genere  Abrah» 
venturum  in  carne  Deum  coeli?  Stulti  reprehendant 
Abraham,  quia  dixil,  Mitte  manum  sub  femore  meo. 
Qui  reprehendu  n  t  carnem  Christi,  reprehend  unt  factum 
Abrahffi.  Nos  autem,  fratres,  si  aguoseimus  camem 
Ghriati  venerandam,  illud  femur  non  contemnamas, 
Bod  inprophetiadictum  accipiamus.  Etenim  propheta 
erat  Abraham.  Cujus  propheta?  Seminis  aai  et  Do- 

'  Sic  Mbs.  At  editi,  videniitus  cirdit  oeuiis.  Qaam   illam 
voz,  octt/tt,  abest  a  Bad.  et  llis.  noanallia. 


1713 


TRACTATDS  XLIV,  CAPDT  IX 


1714 


mioi  8ui.  SemeD  suum  sigDiflcafit  dicendo,  Mitte 
manum  subfemore  meo»  Dominum  Buum  signifloavit 
addendo,  etjura  per  Deum  ccsli. 

0.  Irati  Judfii  responderuot :  Quinquaginta  annoi 
nondum  hahes^  et  Abraham  vidisti  I  Bt  Dominus :  Amen^ 
amen  dico  vobis  ;  antequam  Abraham  fieret,  ego  sum, 
Appeode  verba,  et  cognosce  mysterium.  Antequam 
Abraham  fieret.  lDtellige,/l^e/adhumaDam  facturam, 
sum  vero  ad  diviuam  pertioere  ■ubstanliam.  Fieret^ 
quia  crcatura  est  Abrabam.  Non  dixit,  ADtequam 
Abraham  eeset,  ego  eram  ;  sed,  Antequam  Abraham 
fieret,  qai  oisi  per  me  Don  flerel,  ego  sum.  Neque  boc 
dixit,  Antequam  Abraham  fleret,  ego  factus  sum,  /n 
principio  enim  fecitDeus  eaelumet  terram  (Gen,  i,  i) : 
nam  in  principio  erat  Verbum  (Joan.  i,  1).  Antequam 
fierei  Abraham^ego  lum.  AgnosoiteCreulorem,  discer- 
nite  creaturam.  Qui  loquebatur,  semen  Abraha  faotue 
erat ;  et  ut  Abraham  fleret,  ante  Abraham  ipse  erat. 

i8.  Uinc  jam  velut  Abrahae  apertlssimo  convicio 
commoti  sunt  acriua.  Blasphemaese  quippe  illis  visus 
eat  Dominus  Ghrietus,  quoniam  dixit,  Antequam  Abra" 
ham  fieret,  ego  sum,  Tulerunt  ergo  lapides  ut  jacerent 
in  eum.  Tanta  duritia  quo  correret,  nisi  ad  similes? 
Jesus  autem^  tanquam  homo,  tanquam  in  forma  servi, 
tanquam  humilis,  tanquam  passurus,  tanquam  mori- 
lurus,  tanquam  nos  suo  sauguine  redempturus :  non 
tanquam  ille  qui  est,  non  tanquam  in  principio  Ver- 
bum,  et  Verbum  apud  Deum.  Nam  oum  illi  lapides 
tulerunt  atmitterentineum,qnidmafnumeratu8  eos 
oontinuo  dehiicens  terra  sorberet,  et  pro  lapidibus 
inferos  invenirent  ?  Non  erat  magnum  Deo :  sed  magis 
erat  commendanda  patientia,  quam  exserenda  po- 
tootia.  Abscondit  se  ergo  ab  eis,  ne  lapidaretur.  Tan- 
quam  homo  a  lapidibus  fugit :  sed  vsb  illis  a  quomm 
lapideis  cordibus  Deus  fagit  I 

TRACTATUS  XLIV. 
Ab  eo  quod  scriptum  eslt  Bt  praeteriens  vidit  hominem 
caBOum  a  nativitate  :  usque  ad  uf,  Nunc  vero  dioitis, 
Quia  videmus  :  peccatum  vestrum  manet.  Cap,  ix. 

1.  De  bominequemDominusJesusillumiDavit,  qui 
cecua  natua  fuit,  prolixa  lectio  reoilala  est :  quam  si 
oniversam  pertraotare  cooemur,  pro  ^sui  dignilate, 
aicut  valemus,  singulaconsiderantes,  nonsufficil  dies. 
Proinde  peto  etadmoneo  Charitatem  vestram,  ul  in  iia 
qua  aperta  sunt,  sermonem  nostrum  Don  requiratis : 
nam  nimis  longum  eril  in  singulis  immorari.  Breviter 
ergo  ceoi  hujus  illuminati  commeudo  myslerium.  Ea 
quippe  quB  fecii  Dominua  noster  Jesus  Chrislus  stu- 
penda  atque  miranda,  et  operaetverba  sunt :  opera, 
quia  Caola  sunt ;  verba,  quia  sigoa  sunt.  8i  ergo  quid 
aignifioetbocquodfaotumestcogitemua.gemushuma- 
num  est  isle  oacua :  hso  enim  cscilas  coniigit  in 
primo  bomine  per  peocatum,  de  quo  omnes  origiaem 
dusimoi,  non  solum  mortii,  sed  etiam  iniquitatis.  8i 
enim  cacitaaestinfldeiiias,  et  illuminatio  fldes;  quem 
fidelemquando  venitCbri8tusiavenit?Quandoquidem 
ApostoluB  natuB  in  i;ente  Propbetarum  dicit:  Fuimus 
et  nos  aliquando  natura  filii  irm^sicut  et  cateri (Ephes, 
u^  3).  81  fiHi  irm,  fiiii  vlndictaB,  filii  poen»,  filii  ge- 


hcnna?.  Quomodo  natura,  nisi  quia  peccante  primo 
homine,  vitium  pro  natnra  inolevit  ?  Si  vitium  pro 
natura  inolevit,  secundummentemomnis  homocaecus 
natas  est.  8i  enim  videt,  non  opus  habet  ductore ;  ei 
opus  habet  ductoreetilluminatore,  cacus  est  ergo  a 
nativitate. 

2.  Venit  Domintis  :  quid  fecit  ?Magnum  mysterium 
commendavit.  Exspuit  interram^  desaliva  sua  lutum 
fecit :  quia  Verbum  caro  factum  est  {Joan,  i,  14).  Et 
inunxit  oculos  cnci.Inunctuserat,  etnondum  videbat. 
Misit  illum  ad  piscinam  qu»  vocaturSiioe.  Pertinuit 
aulcm  ad  Evangelistam  commendare  nobis  nomen 
hujus  piscinffi  ;  et  ait,  Quod  interpretatur  Missus.  Jam 
quissitmissusagnoscitis:  nisi  enimillefuissetmissua, 
nemo  nostrum  essetab  iniquitatedimissus.  Lavit  ergo 
oculos  in  ea  piscina  quos  interpretaturMissus,  bapti- 
Eatus  est  in  Christo.  Si  ergo  quando  eum  in  seipao 
quodammodo  baptizavit,  tuno  illuminavit ;  quando 
inunxit,  fortasse  oatechumenum  fecit.  Potest  quidem 
aliter  atque  aliter  tanti  sacramenti  exponi  profnnditas 
et  pertractari  ^  :  sed  hoo  sufflciat  Charitati  vestra  ; 
audislis  grande  mysterium.  Interroga  hominero,  Chri- 
itianns  es  ?  Respondet  tibi,  Nonsum,  si  Paganuseat 
aut  Judsus.  Si  autem  dixerit,  Sum  ;  adhuc  qusris  ab 
eo,  Gatechumenus,  an  fldclis  ?  Si  responderit,  Cate- 
chumenus ;  inunctus  est,  nondum  iotus.  Sed  onde 
inunctus  ?Qu»re,etrespondet;qo»reab  illo  in  quem 
oredat :  eo  ipso  quo  catechumenus  est,  dicit,  In  Chri- 
stum.  Eoce  modo  loquor  et  Hdelibus  et  catechumenia. 
Quid  dixi  de  sputo  et  luto  ?  Quia  Verbum  caro  factum 
est.  Hoc  et  catechumeni  audiunt :  sed  non  eis  sufficit 
ad  quod  inuncti  sunt ;  festinentad  lavacrnm,si  lumen 
inquirunt. 

8.  Jam  ergo  propter  qaasdam  in  hao  ipsa  lectione 
quaestionei,  verba  Domini  et  ipsius  universa  lectionis 
percurramus  potius  quam  tractemus,  Exiens  vidit  hO' 
minemcoscum  :  non  utcumque  caecum,  sed,  a  nativi* 
tate.   Et  interrogaverunt  eum  discipuli  ejus :   Rabbi. 
Scitis  Rabbi  quia  magister  est.  Magistmm  appella- 
bant,  quia  discere  desiderabant  qusBstionem  quippe 
Dominoproposuerunttanquammagi8tro,Qttt5p0r<Hi{7tf, 
hiCf  an  parentes  ejus,  ut  ccecus  nasceretur  ?  Respondit 
Jesus  :   Neque  hic  peccavit^  neque  parentes  ejus,  nt 
cecus  nasceretur.  Quid  estquod  dixit  ?  Si  nullus  homo 
sine  peccato^  numquid  parenteshujuscfleci  sine  pec- 
cato  erant?  Numquid  ipse  vel  sine  origiaali  peccato 
natus  erat^  vel  vivendo  nihil  addiderat  ?  An  qaia 
oculos  clausos  habebat,  concupiscentiaB  minine  vigi- 
labanl  *  ?  Quanta  mala  committuntceci!  A  quo  malo 
abstinet  mens  mala,  etiam  clausis  oculis?  Non  poterat 
videre,  sed  noverat  cogitare,  et  forte  concupiscere 
aliquid  qnod  Cfecus  non  posset  implere,  sed  in  corde 
judicari  a  cordis  perscrutatore,  Si  ergo  ot  parentea 
ejus  habuerunt  peccalnm,  et  iste  habuit  peccatum  ; 
quare  Dominus  dixit,  Neque  hic  peccavity  neque  pa- 
rentes  ejus  :  nisi  ad  rem  de  quo  in  terrogatus  est,  ul 
cascus  nasceretur  ?  Habebant  enim  peccatum  parentes 

1  In  plerifique  Mm.,  aliteratque  aliter  ratio  tanti  sacra- 
menti  exponi  et  perlraciari  profunditat. 
1  Sic  omaes  prope  Ms^.  At  edrti,  vigilabat. 


m 


17iS 


IN  JOANNIS  EyANGEUDM,  S.  AUGUSTINI 


1716 


eju8,  sed  non  ipso  peccato  factum  est  ut  cscoa  nasce- 
retur.  Si  ergo  doq  peccato  factum  est  parentDm  ut 
cascus  nasceretur,  quare  csbcus  natas  eal?  Audi  magi- 
strum  doeentem  :  qucrit  credcQtem,  ut  faciat  intelli- 
gentem.  Ipso  cansam  dicit  quare  ille  caccus  sit  natus  : 
Neque  hie  peccavit^  inqait,  neque  parentet  ejus  :  sed  ut 
manifestentur  opera  Dei  in  illo, 

4.  Deinde  quid  sequitur  ?  Me  oportet  operari  opera 
ejus  qui  misit  me.  Ecce  eit  ille  missus  in  quo  faciem 
lavit  caecuB.  Et  videle  quid  dixerit,  Me  oportet  operavi 
opera  ejus  qui  misit  me,  donec  dies  est,  Memento  te  qao- 
modo  universamgloriam  illi  dal  de  quo  eet :  quia  illi 
babet  filium  qai  de  illo  sit,  ipse  non  babet  de  qao  sit. 
Sedquare  dizisti,  Domine,  donecdiesest  ?  Audi  qoare. 
Venit  *■  nox  quando  nemo  potest  operari,  Nec  lu,  Do- 
mine?  Itane  tantum  valebit  nox  illa,  ut  nec  ta  posais 
in  aa  operari,  c^Jus  opns  noz  est  ?  Puto  enim,  Domine 
Jeau,  imo  non  puto,  led  credo  atque  conflrmo  te  ibi 
fuisee,  quando  dizit  Deus,  Fiat  lux;  et  faeta  est  lux 
iGen,  1,  3).  8i  enim  Verbo  fecit,  per  te  fecit :  et  ideo 
dictum  est,  Omnia  per  ipsum  facta  svntt  et  sine  ipso 
faclum  est  nihil  {loan,  i,  3).  DivisU  Deus  inter  lucem  ei 
ienebras ;  lueem  vocavil  diem,  et  ienebras  vocavit  noctem 
{Gen,  I,  4,  5). 

5.  QuflB  eat  illa  nox,  quaB  cum  veneril,  nemo  pole- 
rit  operari  ?  Aadi  quid  sit  diea,  et  luno  inteliiges  qu» 
sit  nox.  Unde  sumus  audituri  qaisnam  sit  dies  iste? 
Ipse  dicat:  Quamdiu  in  hoc  mundo  «ttm,  lux  sum  mundi, 
Eoce  ipse  est  dies.  Lavet  oculos  cfficus  in  die,  ul  vi- 
deal  diem.  Quamdiu  inquit,  in  mundo  sum,  lux  sum 
mundi,  Ergo  nescio  quas  noz  erit,  quando  ibi  Gbri- 
stus  non  erit ;  ideo  nemo  poterit  operari.  Restat  in- 
quirere,  fratres  raei,  patienter  accipite  inquirentem 
me:  vobiscum  qu8Bro,vobiscuminveniamaquo  quaero. 
Gon8tat,ezpres8um  aoldeQnitucqleat,  diemcommemo- 
rasse  Dominum  hoclocoseipsum^id  estlumen  mundi : 
Quamdiu,  inquit,  sum  in  hoc  mundo,  lux  sum  mundi, 
Brgo  ipae  operatur.  Quamdiu  est  autem  in  hoc 
mundo  ?  Putamas  eum,  fratres,  fuisse  hio  tuno,  el 
roodo  non  hic  esse  ?  Si  ergo  hoc  putamus,  Jam  ergo 
post  ascensum  Domini  facta  est  nox  ista  metuenda, 
ubi  nemo  possit  operari :  si  post  ascensum  Domini  fa- 
cta  est  noz  ista,  unde  Apostoli  tanta  operati  sunt  ? 
Numqoid  ista  noz  erat,  quando  Spiritus  sanctus  ve- 
niens,  et  omnes  qui  in  uno  loco  erant  adimplens,  de* 
diteis  ioqoi  omnium  gentium  \iugui9  (Act.  ii,  1-6)? 
Numquid  nox  erat  quando  claudus  iile  ad  verbum  Pe- 
tri  salvus  efrectns  est,  imo  ad  verbum  Domini  habi- 
tantis  in  Petro  (W.  ni,  6-8)?  Numquidjnox  erat  quando 

transeuntibus  discipuIislaBgri  cum  lectulis  ponebantur, 
ut  vei  umbra  transeuntinm  langerentur  (W,  v,  15)  ? 
Dominu8  autem  cum  hic  esset,  neminem  transiens 
nmbra  sua  salvum  fecit :  sed  ipse  discipulis  dixerat, 
Majora  horum  facietis  (/oan.  xiv,  12).  Dixeral  quidem 
Dominus,  Majora  horum  facietis :  sed  non  se  extollat 
caro  et  sanguis  ;  audiat  dicentem,  Sine  me  nihil  pote- 
etis  facere  (Id,  xv,  5). 

6.  Quid  igitur?  quid  dicemus  de  nocte  ista?  Quando 

*  Msa.,  plerique,  Veniet. 


erit,  qaando  nemo  poteril  operari     Nox  isla  impio- 
rum  erit :  nox  ista  eorum  erit  quibus  in  fine  dicetur, 
Item  ignem  agtemum  qui  paratus  est  dlabolo  ei  angelis 
ejus.  Sed  noz  dicta  est,  non  flamma,  non  ignis.  Audi 
qvia  et  nox  est.  De  quodam  servo  dicit,  Ligate  iUi  ma- 
nui  U  pedeSf  et  proiicite  eum  in  tenebras  exteriores 
(Matth.  XXII,  13).  Operetur  ergo  homo  dum  vivit,  ne 
illa  nocte  praBveniatur,  ubi  nemo  possiloperari.  Modo 
est  ut  operetur  fides  per  dilectionem  :  et  si  modo 
operamur,  hic  esl  dies,  hic  est  Ghristas.  Audi  promit- 
tentem,  et  ne  arbitreris  «bsentem.  Ipse  dixit,  Bcce 
ego  vobiscum  sum.  Quamdiu?  Non  sit  in  nobis  sollici 
iudo  qui  vivimus :  si  fleri  possei,  de  hac  etiam  voce 
posleros  qui  futuri   sunt,  securissinrM  faceremue. 
Eecef  inquit,  ego  vobiscum  sum  usque  in  consummatiO' 
nem  saicuti{ld.  xxviii,  20).  Dies  istequi  circuitu  solis 
hujus  impletur,  paucas  horas  habet,  dies  pnesentia 
Gbristi  usque  in  consummationem  seculi  extenditur. 
Poet  resurrectionem  vero  vivorum  et  mortuorum. 
oum   positis  ad   dexteram  dixerit,  Venitey  benedicti 
Patris  mei^  percipite  regnumj  positis  autem  ad  sini- 
stram  dixerit,  Ue  in  ignem  xtemum,  qui  paratus  cst 
diabolo  et  angetis  ejus  (Id,  xxv,  34,  41)  :  ibi  erit  nox 
nbi  nemo  potest  operari,  sed  recipere  quod  operatus 
eat.  Aliud  est  tempus  operationis,  aliud  receptionis  : 
reddet  enim  Dominus  unicnique  secundum  opera  sua 
(Id,  XVI,  27).  Gum   vivis,   fac,  si  facturus  es :  erit 
enim  tunc  nox  valida,  qu»  involvat  impios.  Sed  et 
modo  omnis  infldelis,  quando  moritur,  illa  nocte  sus- 
oipitur  ;  non  est  ut  illic  aliquid  operetur.  In  illa  no-^ 
ote  dives  ardebat,  et  stillam  aquc  de  digito  pauperis 
requirebat :  dolebat,  angebatur,  fatebatur,    nec  ei 
subveniebatur  :  et  conatus  est  benafaoere.  Ait  enim 
Abraha:  Pater  Abrahamt  mitte  Lazatnmad  fratres 
meos^  ut  dicat  illis  quid  hic  agatur,  ne  et  ipsi  veniant  in 
hunc  locum  tormentorum  (Luc.  xvi,  24-28).  0  infelix  ! 
quando  vivebas,  tanc  erat  tempus  operandi  *,  modo 
jam  in  nocte  es,  in  qaa  nemo  possit  operari. 

7.  «  Heo  cum  dixisset,  exspuit  in  terram,  et  fecit 
lutam  ez  spato,  et  linivit  lutum  super  oculos  cjus,  et 
dixit  ei :  Vadc,  et  lava  in  natatoria  Siloe  b  (qood  inter- 
pretatur  Missus).  f  Abiit  ergo,  et  lavit,  et  venit  vi- 
dens.  »  H89C  qnia  roanifesta  sunt,  transeamus. 

8.  «  Itaque  vicini,  et  qui  videbant  eum  priua  qaia 
mendicus  erat,  dieebant :  Nonne  hio  est  qui  sedebat , 
et  mendicabat  ?  Alii  dioebant,  Quia  hie  est :  alii,  Ne- 
quaquam,  sed  similisestejus.  •  Aperti  oculi  vultam 
mutaverunt.  «  Ille  dicebat,  Quia  ego  8um.  »  Voz 
grata,  ne  damnaretur  ingrata.  «  Dieebant  ergo  ei : 
Qaomodo  aperti  sant  oonli  lui  ?  Respondit :  Ilie  homo 
qui  dicitur  Jesus,  lutum  feoit,etunxit  ooulos  meos.et 
dixit  mihi,  Vade  ad  natatoriam  Siloe,  et  lava.  Etabii, 
et  lavi,  et  vidi.  »  Eooe  annuntiator  factus  est  gratiao  ; 
ecce  evangelizat,  confitetur  videna.  Cncus  ille  confi- 
tebatur,  etcor  impioram  frangebatar  * ;  qaia  non  ha- 
bebant  in  corde,  qaod  ille  habebat  in  facie.  Dixe- 
mnt  ei :  Vhi  est  itle  qui  tibi  apemit  oeulos  ?  AU :  Meseio. 
lo  his  verbis  animns  ipsius  adhno  tnanoto  simiiis 

i  In  daobua  Mas.,  stringeMur» 


nn 


TRACTATUS  XLIV.  CAPUT  IX. 


1748 


eraty  DODdum  vidoDti.  Sic  poDamus,  fratres,  taDquaiD 
iilam  iauDctioDem  ia  auimo  habuerit.  Prsdioai,  et 
Descit  quem  prsdicat. 

9.  «  AdducuDt  eum  ad  PharisffioSy  qui  cmous  fuerat. 
Erat  aotem  sabbatum  quaado  iatum  fecit  Jesus,  et 
aperuit  ocalos  ejus.  Iterom  ergo  iDterrogabaat  eum 
Pharissi  quomodo  vidissel.  Ille  autem  dixil  eis :  Lu- 
tum  posuit  mihi  super  oculos,  el  lavi,  et  video.  Dice- 
baot  ergo  ex  Pharisieis  quidam.  »  Nod  omoeB,  sed 
quidam  :  Jam  eaim  iDUDgebaatur  quidam.  Quid  ergo 
dicebaot,  aec  videutes,  aeo  iauacti  ?  Non  e$t  hic  homo 
a  DeOf  qui  sabbaium  non  eusfodit.  Ipse  potias  custo- 
diabat,qui8iDepeocatoerat.SabbatumeDim8pirituale^ 
hoe  estj  dod  babere  peccatum.  Deuique,  fratres,  hoc 
admoDCt  Deu8,qaaDdo  commeadat  sabbatum  :  Omn$ 
opui  servile  non  fadetis  {LevU,  xxiii,  8).  Hsc  suat 
verba  Dei  sabbatum  oommeadaatis  :  Omne  opus  #er. 
vile  non  fadetis,  Jam  superiores  lectiones  iaterrogate» 
quid  sit  opue  servile  (Tracl.  20,  n,  2) ;  et  Domiaum 
aodite,  Omnis  qui  facit  peccatum^  servus  est  peccati 
{Joan.  vui,  34).  Sed  isli  uec  videates,  ut  dixi,  uec  ia* 
oDCti,  sabbatum  carDaiitor  observabaDt,  spiritualiter 
violabaDt.  AIU  dieebant :  Quomodo  potest  homo  pecca» 
tor  haec  signa  facere  ?  Ecce  suut  iDuacti.  Et  schisma 
erai  in  eis.  Dies  ille  diviserat  iuter  lucem  et  teaebras. 
Dicunt  ergo  exco  iterum :  Tu  quid  dicis  de  eo  qui  ape^ 
ruiiocuhs  tuos  ?  Qaid  de  ilio  seDtist  quid  exibtimas? 
qutd  judicasf  QaerebaDt  quemadmodum  homiai  ca- 
lamaiaretur,  ut  de  synagoga  pelleretur,  sed  a  Ghristo 
inveDiretur.  Sed  ille  constauter  quod  sentiebat  ex- 
prassit.  Ait  enim  :  Quia  propheta  est.  Adhuc  quidem 
iaonctosin  corde,  noadum  Dei  Fiiium  coofltetur,  aec 
meatitur  tameo.  Ipse  eaim  Domious  de  seipso  ait  : 
Ifon  est  propheta  sine  honore,  nisi  in  patria  sua 
{Matih.  xiii,  57). 

10.  «  Noa  credideruat  ergo  Judsi  de  illo  quia  cab- 
cus  fnisset  et  vidisset,  donec  vooareat  pareutes  ejus 
qui  viderat :  »  id  est^  qui  c(ecu8  fuerat,  et  viderat. 
«  Bt  iaterrogaverunt  eos,  diceotes  :  Hic  est  fliius  ve« 
ster,  quem  vos  dicitisqoia  caecus  natus  est  ?  quomodo 
ergo  nuDO  videt?  RospooderuDt  eis  pareates  ejus,  et 
dixeruat :  Scimus  quia  hic  est  filius  aosler,  et  quia 
csecos  uatus  est :  quomodo  autem  auac  videat  oesci- 
mus  ;  aut  quis  ejus  aperuit  oculos,  aos  nescimus.  Et 
dixeruDt :  Ipsum  iaterrogate,  «tatem  habet,  ipse  de 
se  ioqoatur.  >  f  iiius  quidem  aoster  est,  sed  juste  co- 
geremur  loqui  pro  iafante,  quia  ipse  pro  se  loqui  aoa 
posset  :  olim  loquitur,  modo  videt ;  ciecum  a  aativi- 
tatenovimusjloquentem  olim  8cimu8,videnlem  modo 
videmus  :  ipsum  inlerrogate,  ut  instruamini ;  quid 
nobis  calumniamini  t  Bxc  dixeruni  parentes  ejus^  quia 
timebani  Judseos.  Jam  enim  conspiraverant  Judasi,  ut  si 
quif  eum  con/iteretur  Chrittum,  exira  synagogam  fieret. 
Jam  non  erat  malum  Geri  extra  synagogam.  Illi  ex- 
pellebant,  sed  Christus  excipiebat.  Propterea  paren^ 
ies  ejus  dixerunty  Quia  «tatem  habet,  ipsum  interrogate, 

11.  Vocaverunt  ergo  rursum  hominem  qui  juerat  csc' 
eus^et  dixeruntei:  Da  gioriam  Deo,  Quid  est,  Da  gioriam 

ft  In  aliqaol  Mst.,  spiritualiter. 


Deo  f  Nega  quod  accepisti.  Hoc  plane  non  estgloriam 
Deo  dare,  sed  Deum  potius  blasphemare  Da,  inquiunt^ 
gloriam  Deo.  Nos  scimus  quia  hic  homo  peccalor  est.  Dixit 
ergo  iile :  Si  peccator  est,  nesdo ;  unum  sdo,  quia  csecus 
cum  essem,  modo  video.  Dixerunt  ergo  iili :  Quid  feclt 
tibi  ?  quomodo  aperuit  iibi  ocuios  ?  Et  ille  jam  stoma- 
chana  adversus  duritiam  Judsorum»  et  ex  caeco  vi- 
deus,  aoo  fereas  cscos,  respondit  eis :  Dixijam  vobis^ 
et  audisiis;  quid  Uerum  vultis  audire?  Numquid  et  vos 
vullis  disciputi  ejus  fieri?  Qixid  est,  Numquid  et  vos, 
oisi,  quia  ego  jam  sum  ?  Numquid  et  vos  vu^ts  ?  Jam 
video^  sed  aoa  invideo. 

12.  Maledixerunt  ei,  et  dixerunt :  Tu  diseiputsu  ejus 
sis,  Tale  maledictum  super  nos,  et  super  Glios  ao- 
stros.  Maledictum  enim  est,  si  cor  discutias,  noa  si 
verba  perpeadas.  Nos  autem  Moysi  disciputi  sumus  : 
nos  scimus  quia  Moysi  iociUus  est  Deus,  istum  auiem  nC' 
scimus  unde  sit.  Utiaam  sciretisguia  Moysi  locutus  est 
Deus;  sciretis  quia  per  Moyseo  prsdicatus  est  Deus. 
Habetis  eaimDominum  dicentem,  Si  crederetis Moysiy 
credereiis  et  mihi ;  de  me  enim  iiie  scripsit  {Joan.  v,  46). 
Itane  sequimioi  servum,  et  dorsum  ponitis  coatra 
Domiaum?  Sed  aec  servum  sequimiui :  oam  per  ii- 
lom  ad  Domiuum  duoeremioi. 

13.  Respondit  iiie  homo^  et  dixit  eis :  Jn  hoc  mtra- 
biie  est,  quia  vos  nesciiis  unde  sit,  et  aperuit  ocuios  meos, 
Sdmus  autem  quia  peccalores  Deus  non  audit;  sed  si 
quis  Dd  cultor  est,  et  voiuntatem  ejus  facit,  hunc  ej^au- 
dit,  Adhuc  iauuctus  loquitur.  Nam  et  peccatores 
exaudit  Deus.  Si  eaim  peocatores  Deus  oou  exaudi- 
ret,fra8tra  ille  Publicanus  oculosin  terram  demitteas 
et  peclus  suum  percutiens  diceret,  Domine :  propitius 
esto  mihi  peccatori.  Et  isto  confessio  meruit  JustiGca- 
iioaem,  quomodo  iste  caecusillumiuatioaem.  A  sjsculo 
non  est  audilum  quia  aperuit  quis  oeuios  cxd  nati,  Nisi 
esset  hic  a  Deo,  non  poterat  facerc  quidquam.  Lit>ere, 
coustanter,  veracitcr.  IIsc  enim  quas  facta  suul  a  Do- 
miao,  a  quo  flereat  nisi  a  Deo  ?  Aut  quando  a  discU 
pulistalia  Gerent,  nisi  in  eis  Doroinus  habitaret? 

14.  Responderuntf  et  dixerunt  d :  In  peccatis  natus 
es  totus.  Totus  quid  est?  Gum  oculis  clausis.  Sed  qui 
aperuit  oculos,  salvat  et  totum  :  ipse  dabit  ad  dexte- 
ram  resurreclionem,  qui  in  facie  dedit  illuminatio- 
oem  ^.  In  peccatis  totius  natus  es,  et  tu  doces  nos?  Et 
ejecerunt  eum  foras.  Ipsi  ilium  magistrum  feceruat, 
ipsi  ut  discerent  toties  interrogaverunl,  et  ingrati  do- 
centem  projecerunt. 

15.  Sed  quod  dixi  jam  dudum,  fralres,  illi  pelluat, 
excipit  Dominus  :  raagis  enim  quia  expulsus  est, 
chrisiianus  faotusest,  AwiivU  Jesus  quia  ejecerunt  eum 
foras,  et  cum  invenisset  eum  dixit  ei :  Tu  credis  in  Fi- 
iium  Dei?  Modo  lavat  faciem  cordis  Respondit  ilie^et 
aitf  quiisi  adhucinunctus,  Quis  est,  Domine^ut  credam 
in  eum  ?  Et  dixit  d  Jesus :  Et  vidisli  eum,  et  qui  loqui^ 
tur  tecum,  ipse  est.  Miasus  est  ille,  iste  lavans  faoiem 
in  Siioe,quod  iaterpretatur  Missus.  Denique  jam  facie 
lotacordis  etmuadatacoo8cieatia,agDOscen8  eumaoa 
Glium  homiais  taatum,  quod  aote  crediderat,  sed  Jam 

1  Omues  Mss.,  in  faoiem  dedit  Uluminationem, 


1719 


IN  JOANNIS  BVANGELIUM,  S.  ADGDSTINI 


1720 


Filium  Dei  qai  carnem  susceperat,  ait :  Credo,  Do- 
mine,  Parum  est,  Credo;  via  videre  qualem  credat? 
Proddens  adoravit  eum. 

16.  Et  dixit  ei  Jesut.  Modo  dies  ille  est,  inter  lucem 
et  tenebraa  discerDena.  In  judicium  ego  in  kunc  mun^ 
dum  veni,  ut  qui  non  vident,  videant ;  et  qui  vident, 
exci  (iant,Qn\d  est  hoo,DomiDe?MagQam  quaBelionem 
fossis  intuliati  :  sed  erige  vtree  nostraa,  ut  possimas 
intelligere  quod  dixisti.  Venisti  ut  quinon  vident,  vi- 
deant :  recle,  quia  lumen  es ;  reote,  quia  diea  es ; 
recte^  quia  de  tenebris  liberas  :  hoc  omnis  anima  ac- 
cipit,  omnis  intelligil.  Quid  est  hoc  quod  sequitur,  St 
qui  vident,  cseci  fiant  ?  Brgone  quia  venisti,  c«ci  fient 
qui  videbant?  Audi  quid  sequitur,  et  forlassis  intel- 
liges. 

17.  Gommoti  sunt  ergo  verbis  iatis  quidam  ex  Pha- 
risxis^  et  dixerunt  ei :  Numquid  et  nos  cmci  sumus  ? 
Andi  jam  quid  est  quod  movebal,  Et  qui  videni^  cmei 
fiant.  Dixit  eis  Jesus :  Si  cmci  essetis^  non  haber$tis 
peccatum.  Gum  sit  cecitas  ipsa  peeoatum.  Si  cmci 
essetiSf  id  est,  si  vos  cipcos  adverteretis,  ei  vos  caooa 
diceretis,  et  ad  medicum  curreretis ;  si  ergo  ita  cseci 
esutis,  non  haberetis  peccatum :  quia  veni  ego  auferre 
peccatum.  Nunc  vero  dicitis,  Quia  videmus  :  peecatum 
vestrum  manet.Quhref  Quia  dioendo,  Videmus,  me- 
dicum  non  quffiritis,  in  officitate  vestra  remanetie.  Hoc 
eet  ergo  quod  paulo  anle  non  intellexeramus  quod  aiti 
Ego  veni,  ut  qui  non  vident,  videant :  quid  est,  ti^  qui 
non  videntf  videant  7  Qui  se  non  videre  confltentur,  et 
medicum  quaerunt,  ut  videant.  £<  qui  videntfCsecifiant : 
quid  est,  qui  vident,  cmci  fiant  f  Qui  ae  putant  videre, 
et  medicum  non  qusBrunt,  in  eua  cecitate  perma- 
neant.Ergo  istam  discretionem  vocavitjadioium,  cum 
ail,  Injudicium  veni  in  hunc  mundum,  qno  diacernit 
cauBam  credentiumet  conOtenlium  asuperbis,  aevi- 
dere  putantibue,  et  ideo  gravius  ezofficalia  ;  tanquam 
dizerit  ei  peccator  conntens  et  medicum  quasrena, 
Judica  me,  Deus,  et  discerne  causam  meam  de  gente  non 
sancta  (Psal.  xlii,  t) :  illorum  soilicet  qui  dicunt, 
Videmus,  et  eorum  peccatum  manet.  Non  autem  illud 
judicium  Jam  inlulit  mundo,  quo  de  vivis  et  morluis 
in  flne  saeculijudicabit.  Secundum  hoo  enim  dizerat, 
Ego  non  judico  quemquam  (Joan.  viii,  15) ;  quoniam 
prius  venit,  non  ut  judicet  mundum,  sed  ut  salvetur  mun- 
dus  per  ipsum  {Id.  iii,  17). 

TRACTATUS  XLV. 

Ab  eo  quod  scriptum  est,  Amen,  amen  dico  vobis ;  qui 
non  inlrat  per  ostiam  in  ovile  ovium,  aed  aaoendit 
aliunde,  ille  fur  est  et  iatro  ;  usque  ad  id,  Ego  veni 
ut  vitam  babeant,  abundantius  habeant.  Cap,  j, 
f.  i-10. 

1.  De  illuminato  illo  qui  natus  est  c«co8,  sermo  ad 
Judfioa  Domini  ezortus  est.  Huio  itaqae  lectioni  ho- 
diernam  esse  conteztam,  scire  debnit  et  oommoneri 
Gharitas  vestra.  Gum  enim  Dominus  dizisset,  In  ju 
dicium  ego  veni  in  hunc  mundum,  ut  qui  non  vident, 
videant:  et  qui  vident,  cxci  fiant:  quod  eo  tempore, 
quando  lectum  est,  ut  potuimua  ezposuimus :  quidam 


ez  Phariaeis  dixerunt,  Numquid  et  nos  cmd  sumus  ? 
Quibua  respondit :  Si  emci  essetiSt  non  kaberetis  pec- 
caium :  nunc  autem  dicitiSf  Quia  videmus  :  peceatum 
vestmm  manet  (Joan.  iz,  39-41).  Hia  verbis  subjunzit 
ea  qus)  hodie  cam  reoitarentur,  aadivimus. 

2.  Amen,  ameti  dico  vobis,  qui  non  intrat  per  ostium 
in  ovile  ovium,  sed  ascendit  aliundef  ille  fur  est  et  latrO' 
Dizerunt  enim  se  oaBOos  non  eese :  videre  antem  tunc 
possem,  si  ovea  Ghrieti  eeaent.  Unde  sibl  naarpabant 
lumen  qui  furebantoontra  diem?Propter  illoram  ergo 
vanam  et  superbam  et  insanabilem  arrogantiam  Do- 
minus  Jesus  ista  contezuit :  in  qaibue  ealubriter  nos, 
si  adTertarnas,  admonuit.  Malti  enim  sunt  qui  eeoun- 
dam  quamdam  vit»  hajaa  coosuetadinem  dicuntur 
boni  hominea,  boni  viri,  bona  femine,  innoeentee,  et 
qnaai  observantes  ea  quffi  in  lege  prffioepta  lant;  de- 
ferentes  bonorem  parentibae  euii,  non  moschantea, 
non  homicidium  perpetrantes,  non  furtam  facientes, 
non  falsum  lestimonium  advereui  quemquam  per- 
hibentes,  et  celera  que  lege  mandata  sunt  velut  ob- 
iervantes,  christiani  non  sunt :  et  pleromque  se  ja- 
ctant  quomodo  isti,  Numquid  et  nos  cceci  nmus  ?  Quia 
vero  ista  omnia  qun  faoiunt,  et  neaoiunt  ad  qaem  fl- 
nem  referant,  inaniter  faciant,Dominu8  de  grege  aao, 
et  de  oitio  quo  intratur  ad  ovile,  similitudinem  pro- 
poBuit  in  hodierna  lectione.  Dioant  ergo  Pagani :  Bene 
vivlmuB.  Si  per  ostium  non  intrant,  qnid  prodesl  eii 
ande  gioriantur?  Ad  hoc  enim  debet  unioBique  prod- 
esse  bene  vivere,  ut  detur  illi  semper  vivere  :  nam 
cni  non  datur  seniper  vivere,  quid  prodest  bene  vi- 
vere  ?  Quia  nec  bene  vivere  dioendi  sunl,  qai  finem 
bene  vivendi  vel  csecitate  nesoiunt,  vel  inflatione  con- 
temnunt.  Non  est  autem  cuiquam  spes  vera  et  oerta 
•emper  vivendi,  niei  agoosoat  vitam,  quod  est  Chri- 
stus  ;  et  per  januam  intrel  in  oviie. 

3.  Qusrunt  ergo  plerumque  talea  hominee  etiam 
persaadere  hominibus  ut  bene  vivant,  et  cbriatiani 
non  eint.  Per  aliam  parlem  volunt  asoendere,  rapere 
et  occidere ;  non  ut  pastor,  conservare  atque  ialvare. 
Fuerunt  ergo  quidam  pbiloaopbi,  de  virtutiboa  et  vi- 
Uis  iubtilia  multa  tractantes,  dividentes,  definientee, 
ratiocinationes  acutissimas  coocludentes,  libroi  im- 
plentee,  suam  sapientiam  buccis  crepantibos  venti- 
lantei ;  qui  etiam  dicere  auderent  hominibua,  Noa  se- 
quimini,  aeotam  nostram  tenete,  si  vultia  beate 
vivere.  Sed  non  intrarant  per  ostium  :  perdere  vole- 
bant,  mactare  et  occidere. 

4.  Quid  de  istis  dicam  T  Eoce  ipsi  Pharisasi  lege- 
bant,  et  in  eo  quod  legebant,  Ghristam  aonabant, 
venturom  sperabant,  et  presentem  non  agnoscebant : 
jaotabant  se  etiam  ipsi  inter  videntes,  boc  eat  inter 
iapientes,  et  negabant  Chrietum,  el  non  intrabant 
per  ostiom.  Ergo  et  ipsi,  ai  qaos  forte  sedocerent, 
mactandoset  ocoidendos,  non  liberandos  aednoerent. 
Et  h08  dimittamui  :  videamus  illos  si  forte  ipsi  in- 
trant  per  ostium,  qui  ipaina  Christi  nomioe  glo- 
riantor. 

5.  Innumerabiles  enim  sunt,  qui  se  vidaotes  oon  ao- 
lum  jactant,  sed  aChristo  illuminatoe  videri  voloQt: 


im 


TRACTATUS  XLV.  CAPUT  X. 


1722 


suDl  autem  haretict.  Forte  ipsi  per  januam  intraTe- 
rnDt  ?  Abait.  Sabellius  dioit,  Qui  Filius  est,  ipse  est 
Pater  :  sed  si  Filins,  noD  est  Pater.  Non  intrat  per 
oslium,  qui  Filium  dicit  Patrem.  Arius  dicit  :  Aliud 
est  Pater,  aliud  est  Filius.  Recte  diceret,  si  diceret 
Alius  ;  noD,  aliud.  Quando  enim  dicit,  Aliurl,  ei  con- 
tradicit  a  quo  audit,  Ego  et  PaUr  unum  sumus  (Joan, 
X,  30).  Nec  ipse  ergo  per  ostium  intrat  :  pr«dicat 
enim  Christum  qualem  sibi  flngil,  non  qualem  veritas 
dicit.  Nomen  habes,  rem  non  habes.  Alieujus  rei  no- 
men  est  Christus  :  tene  ipsam  rem,  si  vis  prodesse  ti- 
bi  Domen.  Alius  nescio  unde,  sicut  Photinus  :  Chri- 
stuB  homo  est,  inquit ;  Deus  non  esU  Nec  ipse  intrat 
per  ostium,  quia  Ghristus  et  homo  et  Deus  esl.  Bt 
quid  opus  est  multa  percurrere,  et  multa  vana  haere- 
sum  enumerare?  Hoc  tenete,  ovile  Chrisii  esse  catho* 
licam  Ecclesiam.  Quicumque  vult  intrare  ad  ovile, 
per  osliom  intret,  Christum  verum  prcdicet.  Non  so- 
lum  Cbristum  verum  predicet,  sed  Christi  gloriam 
qusrat,  noa  suam  :  nam  mnltl  qu89rendo  gloriam 
suam,  oves  Christi  sparseruntpotius  quam  congrega- 
verant.  Humilis  est  enim  janua  Christus  Dominus  : 
qui  intrat  per  bano  Januam,  oportet  humiliet  se,  ut 
sano  capite  possit  inirare.  Qui  autem  se  non  humiliat, 
sed  extollit,  per  maceriam  vult  ascendere :  qui  autem 
per  maceriam  ascendit,  ideo  eialtatur  ut  cadat. 

6.  Teote  tamen  adhuc  loquitur  Dominus  Jesus,  non- 
dum  iDteliigitur :  Domiaat  ostium,  nominat  ovile,  no- 
miaat  oves  ;  oommendat  hso  omnia,  sed  nondum 
exponit.  Legamus  ergo,  quia  venlurus  est  ad  ea  ver- 
ba  iaquibus  nobisaliquaqusB  dixitdignelurexponere : 
ex  qaorum  expositione  dabit  nobis  fortasse  etiam  illa 
quc  ooaexposnit,  iotelligere.  Pascit  enim  manifestis, 
exercet  obscuris.  Qui  non  inlrat  per  ostium  in  ovile 
oviumf  sed  ascendit  aliunde.  Vffi  misero,  quia  casurus  * 
est  I  8il  ergo  humilis,  per  ostium  intret  :  plano  pede 
veniat,  et  aoa  offeDdet.  i/^,  iaquit,  fur  est  et  latro. 
Otos  suas  vult  dicere  oves  alienas  :  ad  hoc  suas,  id 
est,  furto  ablatas,  non  ut  salvet,  sed  ut  occidat.  Brgo 
fur  est,  qnia  quod  alienum  est,  suum  dicit :  latro, 
quia  et  quod  est  furatus,  ocoidit.  Qui  autem  intrat  per 
oj/ittm,  pastor  est  ovium  :  huic  ostiarius  aperit,  De 
oaiiario  istotunc  qusramus,  quando  ab  ipso  Domino 
aadierimus  quod  sit  oslium,  et  qui  sit  pastor.  Etoves 
9oe$m  ejui  audiunt,  et  proprias  oves  vocat  nominalim, 
Habet  enim  nomina  earum  scripta  in  libro  vitae.  Pro- 
prias  oves  vocat  nomincUim,  Hino  dicit  Apostolus  :  No- 
vit  Dominus  qui  sunt  efus  (II  Tim,  n,  19).  Et  educit 
eas.  Ei  cum  proprias  oves  emiserit,  ante  eas  vadit :  et 
oves  illum  sequunturt  quia  sciunt  vocem  ejus,  Alienum 
aut€m  non  sequunturfSed  lugiunt  ab  eo;  quia  non  nove- 
runt  voeem  alienorum,  Teota  suat  hec,  pleaaquaestio- 
aibas,  gravida  sacramentis.  Sequamur  ego  et  audia- 
mut  magistrum  ex  his  obscuris  aliquid  aperientem  ; 
et  per  id  quod  aperit,  nos  forte  intrare  facienlem. 

7.  Hoc  provertnum  dixit  illis  Jesus  ;  illi  autem  non 
cognoverunt  quid  loqueretur  eis.  Forte  nec  nos.  Quid 
ergo  interest  iater  iilos  et  aos,  antequam  ista  verba 
agaosoamns  et  nos?  Qnia  nos  palsamus  ut  aperiatur 


nobis  ;  iHi  autem  Christum  negando  nolebant  inlra- 
re  servandi,  sed  foris  remanereperdendi.Quod  ergo 
nos  audimus  hffic  pie,  quod  antequam  illa  inlelliga- 
mus,  credimus  vera  esse  atque  divina,  magna  ab  istis 
diversitate  distamus.  Cum  enim  duo  audiunt  verba 
Evangelii,  unus  impius,  aller  pius,  et  alia  sunt  utfor- 
te  ambo  non  intelligant,  nnus  dicit,  Nihil  dixit ;  alius 
dicit,  Verum  dixit,  et  bonum  ost  quon  dixit,  sed  nos 
nonintelligimus:  islequia  creditjam  pulsat,etdignu8 
estcui  aperiatur,si  pulsare  persistat ;  ille  vero  adhao 
audit,  Nisi  credideritis,  non  intelligetis  {Isai,  vii,  9, 
sec,  LXX).  Quare  ista  commendo?  Quia  etiam  cum 
verbahec  obscura,  sicut  possum,  exposuero,  aut  quia 
valde  sunt  abdita,  vel  ego  eoram  non  apprehendero 
iMelligentiam,  vel  explicandi  quod  intelligo  non  ha- 
buero  facultatem,  vel  tam  fuerit  quisque  lardus,  ut 
etiam  exponentem  non  sequatur;  non  de  se  desperet : 
maneat  in  flde,  ambulet  in  via,  audiat  Apostolum  di- 
centem,  Et  si  quid  aliter  sapifis,  hoc  quoquevobis  Deus 
revelabit :  verumtamen  in  quod  pervenimus^  in  eo  ambu- 
lemus  {Philipp,  m,  15). 

8.  Incipiamusergo  audire  exponentem,  quem  audi* 
vimus  proponentem.  Dixit  ergo  iterum  eis  Jesus: 
Amen^  amen  dieo  vohis,  quia  ego  sum  ostium  ovium, 
Eoce  ipsum  osiium  quod  clausum  posuerat,  aperuit. 
Ipse  est  ostium.  Agnovimus,  intremus,  aat  nos  intras- 
se  gaudeamns.  Omnes  quotquot  veneruntf  fures  sunl  et 
latrones,  Quid  est  hoe,  Domine,  Omnes  quotquot  vene- 
runt?  Quid  enim  ?  tu  non  venisti  ?  Sed  intellige  : 
Omnes  quotquot  venerunt  dixi,  utique  preter  me.  Re- 
colamus  ergo.  Ante  adventum  ipsius  venerunt  Prophe- 
te  ;  namquid  fures  et  latrones  fberunt  ?  Absit.  Non 
prnter  illum  venerunt,  quia  oum  illo  venerunt.  Ven- 
turus  precones  mittefoai,  sed  eorum  oorda  quos  mi- 
serat,  possidebat.  Ynltis  nosse  quiacumillovenerunt, 
qui  est  ipse  semper  ?  Carnem  quippeaocepit  ex  tem- 
pore.  Quid  est  ergo  semper  ?  In  prineipio  erat  Verbum 
{joan.  I,  1).  Cum  illo  ergo  venerunt,  qui  cum  ver- 
bo  Dei  venernnl»  Ego  siim,  inquit,  via  et  veritas  etvita 
(Id,  XIV,  6).  Si  ipse  est  veritas,  cam  illo  venerunt 
qui  veraces  fuerunt.  Quotquot  ergo  prster  illum, 
fures  et  latrones;  id  esl,  ad  furandum  et  occidendam. 

9.  Sed  non  audierunt  eos  oves,  Major  hno  quasstio 
est,  non  audierunt  eos  oves,  Ante  adventum  Domini  no- 
stri  Jesn  Christi,  qno  humilis  venit  in  carne,  preces- 
serunt  justi,  sicin  eom  oredentesventurum,  quomo* 
do  nos  credimus  in  eum  qui  venit.  Tempora  variata 
8unt,non  fides.Quia  et  ipsa  verba  pro  tempore  varian- 
tur,  cum  varie  declinantur :  alium  sonum  habet,  Ven- 
turus  est ;  alium  sonum  habet,  Venit  :  mutatus  est 
BonuB,  venturus  est,  et  venit  :  eadem  tamen  (ides 
utrosque  conjuogit,  et  eos  qui  venturum  esse,  et  eos 
qui  eum  venisse  orediderunt.  Diversis  quidem  tempo- 
ribus,  sed  utrosqne  per  unam  fldei  ostium,  hoo  est 
per  Cbristum,  videmus  ingressos.  Nos  credimus  Do- 
minum  Jesum  Christum  natum  ex  Virgine,  venisse  in 
came,  passumesse,  resurrexisse,  incoslnm  asoeadis- 
fe :  totam  hoc,  sicut  verba  auditis  proteriti  temporis, 
impletupi  essejam  credipua.Ia  ejus  suatfideisocie- 


1723 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM,  S.  AUGDSTINI 


1724 


tale  nobiscum  et  illi  patrcsy  qui  crcdideruot  do  Vir- 
gioe  nasciturum,  passurum,  resurrecturum,  in  coe- 
lum  aecensurum  :  illos  enim  ostendit  Apostolus  ubi 
ait,  Habentes  autem  eumdem  spv  itum  /idei,  sicut  scri- 
ptumest,  Credidi,  proplerquodlocutussum;  et  nnscre- 
dimuSf  propter  quod  et  loquimur  (II  Cor,  i\,  13}.  Pro- 
pbeta  dizit,  Oredidi,  propter  quod  locutus  sum  (Psat. 
Gzv,  10)  :  Apostolus  dicit,  Et  nos  credimus,  propter 
qucd  et  loquimur.  Ut  scias  autem  quod  una  sil  fides, 
audi  dicentem,  Habentes  eumdem  spiritum  fidei,  et  nos 
eredimus.  Sic  et  alio  ioco,  Nolo  enim  vos  ignorare,  fra- 
tres,  quiapatres  nostri  omnessub  nubefuerunt,  et  omnes 
per  mare  transierunt,  et  omnes  in  Moysen  baptizati  sunt, 
in  nube  et  in  mari,  et  omnes  eamdem  escam  spiritualem 
manducaverunt,  et  omnes  eumdem  potum  spiritualem 
biberunt.  Mare  Rubrum  signiQcat  Baptismum ;  Moy- 
8cs  ductor  per  mare  Rubrum  signiGcat  Cbristum  ; 
populus  Iransiens  signiOcat  Gdeles  ;  mors  >Egyptio- 
rum  signiflcat  aboiitionem  peccatorum.  In  sigais  di- 
versia  eadem  Gdes  :  sic  in  signis  diversis,  'quomodo 
in  verbis  diversis;  quia  verba  sonos  mutant  pertem- 
pora,  et  utiqoe  nibil  aliud  sunt  verba  quam  signa. 
Sigoificando  enim  verba  sunt :  tolle  significationem 
verbo,  strepitus  inanisesl.Signincataergo  suntomnia. 
Numquid  non  eadem  credebant,  per  quos  bsc  signa 
ministrabantur,  per  quos  eadem  quse  credimus,  pro- 
pbetata  praenuntiabantur  ?  Utique  credebant :  sed  illi 
veotura  e8se,D08  aatemvenisse.  Ideo  et  sio  ait,  Eum~ 
dem  poium  spirituatem  biberunt,  Spiritualem  eumdem, 
nam  corporalem  non  eumdem.  Quid  eoim  illi  bibe- 
bant  ?  Bibebanl  enim  de  spiriluati  sequenie  petra :  peira 
aulem  eral  Christus  (I  Cor.  z,  1-4).  Videte  ergo,  fide 
maoenlei  signa  variata.  Ibi  pelraGbristus,nobis  Cbri- 
8tu8  quod  in  altari  Dei  ponitur.  Et  iili  pro  magno  sa- 
cramento  ejusdem  Cbristi  biberuot  aquam  profluen- 
^m  de  petra  ;  oos  quid  bibamus  oorunt  fideles.  Si 
speciom  visibilem  iateodas,  aliud  est :  si  iotelligibi- 
lem  sigoiflcatiooem,  eomdem  potum  spirituaiem  bi- 
beruot.  Quotquot  ergo  illo  tempore  credideruot  vel 
Abrabe,  vel  Isaac,  vel  Jacob,  vel  Moysi,  vel  aliis  Pa- 
triarcbis,  aliisque  Propbetis  Cbristum  prsnnntianti- 
bu8,  oves  erant,^etChri8tum  audierunt:non  alienam 
vocam,  sed  ipsius  rudierunt.  Judez  fuerat  io  prccone. 
Qoia  et  qaaodo  judez  loquitur  per  prscooem,  ezce- 
ptor  000  facit,  Prsco  dizit ;  sed,  Judez  dizit.  Alii 
8uot  ergo  quoa  ooo  audieruot  oves,  io  quibus  ooo  erat 
voz  Gbristiy  erraotes,  falsa  diceotes,  ioaoia  garrieo- 
lea,  vaoa  fingentes,  miseros  seducentes. 

10.  Qaid  eat  ergo  quod  dizi,  Major  bec  eat  qusstio  ? 
Qaid  habet  obscurum  et  ad  iotelligeodum  difficile  Y 
Aadite,  obsecro.  Ecce  Domious  ipse  Jesua  Christu^ 
Tooit,  prsdicavit :  utique  muilo  magis  voz  pastoris 
erai,  ezpressa  ipso  orepastoris.  Si  eoim  per  Prophe- 
tas  voz  pastoris  erat,  quaoto  magia  vocem  pastoris 
proferebatlioguaipsa  paatoris?  Noo  omoesaudieruot 
Bed  quid  putamus?  qui  audieruot,  oves  eraot  ?  Ecce 
aodivit  Judas.  et  lupus  erat :  sequebatur,  aed  pelle 
oviaa  tectua  pastori  iosidiabatur.  Aliqai  vero  eornm 
qoi  Christum  orudfizeronti  non  aadiabanti  et  ovaa 


erant :  ipsos  enim  videbal  in  turba,  quando  dicebat: 
Cum  exaltaveritis  Fitium  hominis,  tunc  cognoscetis  quia 
ego  sum  (Joan,  vui,  28).  Quomodo  enim  ista  solvitur 
qunstio?  Audiunt  non  oves,  et  non  audiunt  oves  ;  sc- 
quuntur  vocem  pastoris  quidam  iupi,  et  ei  quaedam 
contradicunt  oves ;  postremo  pastorem  occidunt  oves. 
Solvitur  qunstio  :  rcspondet  enim  aliquis,  et  dicit, 
Sed  quando  non  audiebant,  oves  nondum  erant,  tunc 
lupi  erant ;  voz  audita  eos  mutavit^  et  ez  lupis  oves 
fecit :  quando  ergo  factsB  sunt  oves,  audierunt,  et  pa- 
storem  invenerunt,  pasloremquo  secutc  8UQt:pasto- 
ris  promissa  speraverunl,  qula  jussa  fecerunt. 

11.  Soluta  est  utcumque  i8ta  quastio,  et  cuiquam 
forte  sufflciat.  Me  aulem  adhoc  movet,  et  quid  mo 
moveat  communico  vobisoum,  ut  quodammodo  quac- 
reos  vobiscum,  revelaote  illo  vobiscum  merearinve- 
oire.  Quid  ergo  me  moveat,  accipite.  Per  Ezecbielem 
prophetam  Domious  objurgat  paslores,  et  dicit  inlcr 
C89tera  de  ovibus,  Errantem  ovem  non  revocastis  (EzecU. 
xzziv,  4).  Et  errantem  dicit,  ct  ovem  appellat.  Si 
quando  errabat  ovis  erat,  c^Jus  vocem  ut  erraret  au- 
diebat?  Procul  dubio  enim  non  erraret,  si  vocem  pa 
storis  audiret  :  sed  ideo  erravit,  quia  vocom  audivit 
alienl ;  vocem  furisellatronis  audivit.  Certe  latronum 
vocem  non  audiunt  oves  :  Qui  venerunl,  ioquil,  et 
intelligimns,  Praeler  me ;  id  est,  Qui  veneruni  prster 
me,  fures  sunt  et  latrones,  et  non  audieruni  eos  oves. 
Domine,  si  non  audierunt  cos  oves,  quomodo  errant 
oves  t  Si  oves  non  audiunt  oisi  te ;  tu  aotem  veritas 
es  :  quiaquis  veritatem  audit,  ooo  utique  errat.  1111 
autem  erraot,  et  oves  appellantur.  Nam  si  io  errore 
ipso  oves  000  apellareotur,  ooo  diceretur  per  Eze- 
chielem,  Errantem  ovem  non  revocastis.  Quomodo  et 
errat,  et  ovis  est  ?  Vocem  alieni  audifit  ?  Certe  non 
audierunteos  oves.Dexnde  modo  multi  oolliguntur  ad 
oviie  Christi,  et  ez  haBreticis  flunt  catholici ;  a  furibus 
lolluntur,  pastori  redduntur  :  et  aliquando  murmu- 
rant,  taedium  patiuntur  ad  revocantem,  el  noo  iotel- 
liguot  jugulaolem;  verumtamen  etiam  cumrenitenles 
venerint  qusB  oves  sunt,  agnoscont  vocem  pastoris,  et 
80  venisse  laetantur,  et  errasse  erubescunt.  Qnaodo 
ergo  io  illo  errore  tanquam  in  veritate  gloriabaotur, 
et  utique  ooo  audiebaot  vocem  pastoris,  et  alieoom 
ideo  sequebaotur,  uves  eraot  ao  oon  erant  ?  Si  oves 
erant,  quomodo  alienos  oves  non  audiunt  ?  si  oves 
000  eraot,  quare  objurgaotur  illi  quibns  dicitur,  £r- 
raniem  ovem  non  revocastis  ?  lo  ipsis  etiam  jam  factis 
oatholicis  Christiaois,  boo»  spei  fidelibua,  aliquaodo 
mala  cootingunt;  seducuotur  io  errorem,  et  poster- 
rorem  revooaotur  :  quaodo  Beducti  suot  io  errorem, 
et  rebaptizati  suot,  aul  post  ovilis  dominici  sooieta- 
tem  rursus  io  errorem  pristioum  revoluti  suot,  oves 
eraot  ao  non  erant?  Utique  oatholici  eraot.  Si  catho- 
lici  fideles  eraot,  oves  eraot.  Si  oves  eraot,  qaomodo 
vocem  alieoi  audire  potueruot,  cum  Domioas  dioat, 
non  audierunt  eos  ove$  t 

12.  Aodistis,  fratres,  altitodioem  quflestioois.  Dico 
ergo :  NovU  Dominus  qui  sunt  ejus  (II  Tim.  ii,  19).  Novil 
prMcitoa,  novit  prttdeatinatos:  de  illo  quippe  dioitur. 


1725 


TRACTATUS  XLV.  CAPUT  X. 


1726 


t  Quos  autem  prescivit,  et  prsdeslinavit  conformes 
Oeri  imaginis  Filiisui,  ulsit  ipse  primogenitus  in  mul- 
tis  fratribus.  Quos  autem  prsdestinavit,  ipsos  et  vo- 
cavit ;  et  quos  vocavit,  ipsos  et  justificavil  ;  quoi 
autem  justificavil»  ipsoi  el  glorificavii.  Si  Deuspro 
nobis,  quit  contra  noi  ?  Adde  adbuc  :  Qui  proprio 
Filio  suonon  pepercit,  sed  pro  nobisomnibustradi- 
dit  eum,  quomodo  non  et  cum  illoomnia  nobisdona- 
vit  ?  »  Sed  qoibus  nobis?  Prescitis,  predestinatis, 
justificatis,  glorificatis  :  de  quibus  sequitur,  Quisac-' 
cusabii  advenus  electos  Dei  {Rom,  viii,  29-33)?  Novit 
ergo  Dominus  qui  sunt  ejus;  ipsffisuntoves.  Aliquando 
se  ip8«  neiciunt,  sed  pastor  novit  eas,  secunduin 
istam  praedestinaliooem,  seonndum  iitam  Dei  prce- 
scientiam,  secundum  eiectionem  ovium,  ante  consti- 
iotionem  mundi  :  nam  et  boc  dicit  Apostolus,  Sicut 
elegit  nos  in  ipso  ante  conslitutionem  mundi  {Ephes,  i, 
4).  Secnndum  iitam  ergo  prsscientiam  Dei  et  praede- 
stinationeni,  quam  multn  ovei  foris,  quam  multi 
hipi  intui ;  el  quam  mults  oveiintus,  et  quam  multi 
lopi  foria  1  Qoid  est  quod  dixi,  quam  mullffi  ovei  fo- 
ria^Qoam  moUi  modo  luxuriantnr,  caati  fotori; 
quam  molti  blaipbemantGbriitom,  oreditoriin  Cbri- 
atom;  qoammuiti  le  inebriant,  ftituri  lobrii ;  quam 
molti  rapiont  res  alienai,  donaturi  soai  I  verumta- 
mea  modo  vocem  alienam  aodiunt,  aiienos  seqouo- 
tor.  Item  quam  multiintnilaudant,  blaipbemaluri; 
casti  santy  fornieaturi ;  sobrii  eunt,  le  vino  poitea 
sepoltori ;  ilanly  casuri  I  non  lunt  ovei.  (  De  prasde- 
stiaatii  enim  loquimnr ;  de  bii  loquiinur  quoi  novit 
Dominus,  qui  lont  €(joi.)Et  tamenipBiqoamdiu  recte 
sapiunt,  Cbristi  vocem  audiunt.  Ecce  audiunt  ipii, 
non  aodiont  iili :  et  tamen  secondom  predestina- 
tionem  non  oves  isti,  oves  illi. 

13.  Adbuc  manet  qusalio,  qus  mibi  interim  nunc 
videtar  ita  poeie  dissolvi.  Eit  aliqua  vox,  est,  inquam, 
vox  aliqua  paitoris,  in  qoaoves  aon  aodiuntaiienoay 
in  qua  non  oves  non  audiunl  Gbristum.  Qu«  est  ista 
vox  1  Qui  perserveraifirUl  usque  in  finem,  hic  salvus  eril 
{Maltii.  z,  22).  Hanc  vocem  non  negligit  propriui, 
non  aodit  alienos  ;  nam  et  ilie  boc  ei  prasdicat,  ut 
peneveret  apud  ipsum  usque  in  finem,  sed  non  apud 
eom  peneverando  non  aodit  banc  vocom.  Venit  ad 
Gbristom,  aodivit  alia  et  alia  verba,  illa  et  ilia,  omnia 
vere»  sana  omnia  :  inter  qns  omnia  eat  et  illa  vox, 
Quiperseveraveritvsqueinfinem^  hic  salvus  erit.  Istam 
qoi  audierit,  ovii  est.  Sed  audiebat  illam  neicioquia, 
•t  desipuit,  refrignit,  audivit  alienam  :  si  prffideiti- 
natue  est«  ad  tempai  erravit,  io  «ternum  non  periit ; 
redit  nt  aadiat  quod  neglexit,  faciat  quod  audivit.  Si 
eaim  de  bis  est  qui  praedestinati  sunt,  et  errorem 
ipaos  Deni  preeoivit,  et  conversionem  futuram ;  si 
aberravit,  redit  ut  audiatillam  vocem  pastoris,  et  se- 
qoatar  diceatem,  Qui  perseveraverit  usque  in  finem^ 
kie  salvus  erit.  Bona  vox,  fratres,  vera,  pastoralii, 
ipia  eit  voz  salntis  in  tabernaculii  juitorum  {Psai. 
cxvii,  15).  Nam  facile  est  audire  Cbristum,  facile  eit 
laodara  Evangelium,  faoile  acolamare  disputatori : 
peraaverare  niqoe  in  flnem,  hoc  eit  ovium  vocem  pa- 


itoris  audientium.  Tenlatio  accidit,  persevera  uique 
infinem:  quia  tcntationonperspveratusqueinfinemi. 
Usque  in  quem  finem  perseverabis  ?  Quousque  finiaa 
viam.  Quamdiu  enim  non  audis  Chri8tum,advenariu8 
tuus  est  in  ista  via,  boc  est  in  ista  mortaii  vita.  Sed 
quid  dicit?  Concorda  cum  adversario  tuo  eUo^  dumes 
cum  eo  in  via  (Matth.  v,  25).  Aadiiti,  credidisti,  con- 
cordasti.  Si  adversabaris,  concorda.  Si  tibi  prestitum 
est  concordare,  noli  olterius  litigare.  Quando  enim 
finiatur  via  nescis,  sed  tamen  scit  ille.  Si  ovii  es,  et 
li  pencveraveris  usque  in  finem,  salvus  eris  :  ao  per 
boc  iitam  vocem  non  contemnunt  lui,  non  audiunt 
alieni.  Ut  potui,  ut  ipie  donavit,  profundam  multum 
qusstionem  aut  exposui  vobis,  aut  traotavi  vobiscum. 
Si  qui  roinus  intellexerunt,  maneat  pietai,  et  reve- 
labilur  veritas :  qui  autem  intellexerunt,  non  le  ex- 
toUant  quasi  celeriores  luper  tradiores,  neextollendo 
le  exorbitent,  et  faciliuspervenianttradiores.Omncs 
aotem  perducat  cui  dicimus  :  Dedue  me^  Domine^  in 
via  tua,  et  ambulabo  in  veriiate  tua  (Psal,  lxxxv,  11). 

14«  Per  boc  ergo  quod  exposuit  Dominu8,qQia  ipso 
eit  ostium,  intremns  ad  ea  qu«  propoioit,  nec  oxpo- 
suil.  Et  pastor  quidem  quisnam  sit,  quamvis  non  dixe- 
rit  in  isla  lectiooo  que  hodie  ncitata  eit,  tamen  in  ea 
quae  sequitur  apertissime  dicit :  Ego  sum  pastor  bonus. 
Quod  etsi  non  dioeret,  quem  alium  praeter  ipsum  in- 
telligen  deberemus  in  eis  verbis,  ubi  alt :  «  Qui  io- 
trat  per  ostium,  pastor  est  oviom.  Huio  ostiarius  ape- 
rit :  et  oves  vocem  ejus  audiuot ;  et  proprias  oves  vo- 
oat  nominatim,  et  eduoit  eas.  Et  cum  proprias  oves 
emiserit,  ante  eas  vadit :  etovesenm  sequuntar,quia 
soiunt  vocem  ejos  ?  »  Quis  enim  aliusovesproprias  vo* 
eat  nominatim.  eteduciteashino  ad  vitam  «ternam, 
nisi  qui  novit  nomina  prsdestinatorum  ?Unde  aitdi* 
soipulis  suis,  Qaudete  quia  nomina  veslra  scripta  sunt  in 
calo  {Luc.  X,  20) :  hino  enim  vocat  eas  nominatim. 
Et  quia  alius  eas  emitlit,  nisi  qui  earum  peooata  di- 
miltit,  ut  euin  sequi  duris  liberatae  vineulispossintl 
Et  quis  eas  prccessit  qoo  eom  sequantur,  nisi  qui 
surgens  a  morluis  jam  non  moritor,  et  monei  ultre 
non  dominabitur  (Rom.  vi,  9):  et  oum  bic  conspiouus 
esset  in  carne  ait,  «  Pater,  quos  dedisti  mibi,  volo 
ut  ubi  ego  sum,  et  ipsi  sint  mecum  >  (Joan,  xvii,  24)? 
Unde  illud  estquod  ait :  «  Ego  sum  ostium :  per  mesi 
quis  introierit,  salvabitur;  etingredietur.etegredietur; 
el  pascua  ioveniet.  »  In  boc  evidenter  ostendit,  non 
solum  pastorcm,  sed  etiam  oves  intranper  ostium. 

15.  Sed  qoid  est,  ingredietur^  et  egredieturf  et  pa- 
scuainveniet !  Ingredi  quippe  in  Eoolosiam  per  ostiom 
Cbristum,  valde  bonum  est :  exire  autem  de  Ecclesia, 
sicut  ait  iste  ipse  Joannes  evangelii ta  in  Epistola  soa, 
Ex  nobis  exierunt,  sed  non  erant  ex  nobis  {Joan,  ii,  19); 
non  est  utiquebonum.Talisergoegnssus  nonposset 
a  bono  pastore  laudari;  ut  diceret,  et  ingredietur^  et 
egredieturf  et  pascua  inveniet.  Est  ergoaliquis  non  so- 
lum  ingressus,  verum  etiam  egnssus  bouos  per  ostiom 
bonum,  quod  est  Cbristus.  Sedquis  est  iste  laudabilis 

t  If  Ihaec  sententia,  quia  ietitatio  non  perseverat  usque  in 
/tnem,  abeit  a  plerique  Mas. 


1727 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM,  S.  AUGUSTINI 


17M 


etbeatas  egressus  IPossem  quidcmiiicoreingredi  nos, 
quando  inierius  aliquid  cogitamus ;  egredi  autem, 
quando  exteriae  aliquid  operamur  :  etquooiam,  sicut 
dicit  Apo8tola8,perfidemhabitat  Gbristusin  eordibus 
noetris  (Ephes,  iii,  17),  ingredi  per  Gbristum  esse 
secundumipeaaindemcogitare;  egrediautemperGhri- 
8tum,8ecundumipsam  ndemetiam  foris,  ide8t,coram 
hominibus  operari.  Unde  et  in  Psalmo  legitur,  Exiet 
homo  ad  opus  suum  {Psal.  ciii,  23) :  etipse  Dominus 
dicil,  Luceant  opera  vestra  eoram  hominibus  {Matth,  v, 
16).  Sed  plus  me  delectat  quod  ipsa  veritas  tanquam 
pastor  bonuB,  etideo  bonus  doctor,  quodammado  nos 
admonuit,  qoemadmodum  intelligeredebeamusquod 
ait^  «  ingredietur,  etegredietur,  etpascua  inveniet;» 
eum  secatusadjunxit, «  Fur  non  venit  nisi  ut  furetur, 
et  mactet,  et  perdat:  ego  veni  ut  vitam  habeant,  et 
abandanlius  hnbeant. »  Videtur  enim  mihi  dixisae,  Ut 
vitam  habeant  ingredientes,  et  abundantius  habeant 
egredientes.  Non  autem  potest  quisqueper,  oatium,  id 
est  perGbristnm,  egredi  ad  vitam  mternam,  quas  erit 
in  specie,  nisi  per  ipsumostiam,  hoc  est  pereumdem 
Gbristum  in  Ecdesiam  ^us,  qaod  est  ovile  ejas,  in- 
traverit  ad  vitam  temporalem,  que  est  in  fide.  Ideo 
aii,  Ego  veni,ui  vitam  haheant,  hoc  est  fidem,  qus  per 
dilcctionem  operatur  {Galat,  v,  6) ;  per  quam  fldem  in 
ovile  ingrediuntur  ut  vivant,  quia  justasexfide  vivit 
(Hom.  1, 17)  :et  ahundantius  habeant,qu\  perseverando 
usque  in  finem,perilludo8tium,id  e8t,per  fidem  Chri- 
8ti  egrediuntur,  quoniam  veri  fldeTes  moriuntnr ;  et 
abundantias  habebantvitam,veniendoqao  pastorille 
pmcessit,  ubi  nunqnam  deinde  moriantur.  Quamvis 
ergo  et  bicinipaooviiinondesuntpascua^quoniamad 
Qtrumque  possumusintelligere  quod  dictum  est,  et 
ptsscua  inveniet,  id  est,  et  ad  ingressum  etad  egrei- 
fum  :  tamen  tunc  vera  pascua  invenient,  ubi  saturen- 
iar  qui  esuriant  et  eitiunt  justitiam  (Maith.  \,  6) ; 
qualia  pascua  invenit  cui  dictum  est,  Hodiemecumeris 
in  paradiso  {Lue,  xxiii,  43).  Quomodo  autem  ipse  sit 
ostium,  ipse  pastor,  ut  per  seipsum  quodammodo 
eliam  ipseingredi  et  egredi  intelligatur,  elquisnamsit 
osliarius,  longum  est  hodie  qucrere,  et  disserendo 
aicat  ipse  donaverit  explicare. 

TRAGTATUSXLVI. 
Abeo  quod  seriptum  est,  Ego  suni  pastor  bonas,*/^.. 

usque  ad  id,  Mercenarioi  aatem  fugit,  quia  merce- 

narius  est,  et  non  pertinet  ad  eum  deovibus.  Cap. 

X,  t.  11-13. 

i.  Loqnena  Dominus  Jesus  ovibu8  8ui8,  et  prssen- 
tibus,  et  futuria  qusB  tunc  aderant;  quia  erant  ubi 
Jam  ovei  ejus  eranl,  que  futurs  erant  ejus  oves  <  : 
item  prflBsentibus  et  futuris,  et  illie  et  nobis,  etquot- 
quot  eiiam  post  nos  fuerint  oves  ejus,  quis  ad  eat 
missus  eseet,  ostendit.  Omnes  ergo  audiunt  vocem 
pastoris  sui  dioentia,  Ego  sum  pastor  bonus.  Non  ad- 
derel,  bonus,  niai  essent  paatores  mali.  Sed  pastores 
mali,  ipsi  sunt  fures  et  latrones  :  aut  certe,  ut  mul- 
tum  meroenarii.  Omnes  enim  bio  personas  quas  po- 

«  Br.  Lugd.  Ven.  et  Lov.  habent,  erantibijam  oveseius, 
crantque  qum  futurm  erant  tfus  oves.   M.  . 


8uit,  requirere,  distinguere,  nosae  debemus.  Aperuit 
enim  Jam  resduas  Dominus,qua8qaodammodoclau- 
888  proposuerat :  jam  scimus  quia  ostium  ipse  est, 
acimusquia  pastor  ipse  est.  Fures  et  latrones  qui  sint, 
in  hesterna  lectione  patefactum  est ;  hodte  autem  au- 
divimus  mercenarium,  audivimus  etlapum  :  herino- 
minatua  est  et  ostiariua.  In  bonis  ergo  oattum  est, 
oatiarias,  pastor  et  oves  :  in  malis  fures  et  latrones, 
mercenarii,  lupus. 

2.  Ostium  Dpminum  Ghristum  accipimas^pastorein 
ipsum  :  ostiariam  quem  ?  Heo  enim  duo  ipse  expo- 
8uit ;  ostiarium  nobis  reliquit  querendum.  Et  quid  ait 
de  ostiario?  Iiuic,\nqu\i,ostxarius  aperit.  Gui  aperit? 
Pastori.  Quid  aperit  pa8tori?Ostium  Etquis  est  ipsum 
ostium?  Ipse  pastor.  Numquid,  si  Dominus  Ghristus 
non  exposuisset,  non  ipse  dixisset,  Ego  sum  pastor, 
ei,  Ego  sum  ostium  {Joan,  x,  3, 9),  auderet  quisquam 
nostrum  dicere  quod  ipse  Gbristus  sit  et  pastor  ct 
ostium?  Si  enim  diceret,  Ego  sum  pastor,  et  non  di* 
ceret,  Ego  sum  osttum ;  quflesituri  eramus  quid  easet 
ostium,  et  forte  aliud  putantes  ante  ostium  reman- 
auri.  Gratia  illius  et  misericordia  nobis  exposuit  pa- 
atorem,  seipsam  dixit;  exposuit  ostium,  aeipBam 
dixit :  ostiarium  quaerendum  nobis  reliquit.  Quem 
nos  dicturisumus  oetiarium  .'Quemlibetinvenerimus, 
oavendum  est  ne  mijor  existimetur  qaam  ipsum 
ostium  ;  quia  osliarius  in  domibns  hominam  mijor 
eatostio.  Ostiarius  enim  ostio,  non  cstTum  prnponi- 
tur  ostiario;  quia  ostiarius  o8tium,non  ostium  custodit 
ostiarium.  Non  audeo  dicere  aliquem  ostio  majorem ; 
audivi  enim  Jam  quid  sitoatium  :  non  me  latet,  non 
anm  dimitsus  conjectarse  me«,  non  mihihumana  est 
relaxata  suspicio;  Deus  dixit,  veritas  dixit,  mutari 
non  potesl  quod  immutabilis  dixit. 

3.  Dicam  ergoin  hujns  profunditate  qusstionisquid 
mihi  videatur:eligatunu8quiHqaeqaodplacel ;  pieta- 
men  sentiat,  sicut  scriptnm  est,  Sentite  de  Domino  m 
bonitate,  et  in  simplicitate  eordis  quserite  illum  (Sap.  i, 
1)  Ostiarium  forte  ipsum  Dominum  debemnsacci- 
pere.  Molto  sunt  enim  inter  se  diversa  in  rebus  ha- 
manis  pastor  et  oslium,  quam  ostiarius  et  08tiam;et 
tamen  Dominus  et  pastorem  se  dixit,  el  oBtium.Gur 
ergo  non  inlelligamus  ipsam  et  ostiarium  ?  Si  enim 
ooneideremns  proprietates,  Dominus  GhristaB  nec 
paator  est,  sicut  consuevimua  noese  et  videre  pasto- 
res ;  nec  ostium  est,  non  enim  eam  faber  focit :  ei 
antem  aecandum  aliquam  8imilitudinem,et  ostiam  et 
pastor  est ;  audeo  dicere,  et  ovis  est :  ovie  nempa  sub 
pastore  est,  tamen  ille  et  paator  eat  et  ovie.  Ubi  ast 
pastorT  Ecce  hic  habes,  lege  Evangelium  :  Ego  sum 
pastor  bonus.  Ubi  esl  ovis  ?  Interroga  prophetam  :  Sic 
ut  ovis  ad  immolandum  ductus  est  {Isai,  liit,  7.  In- 
terroga  amicum  sponsi  :  Ecce  agnus  Dei,  eccequiiollit 
peceatum  mundi  {Joan.  i,  29).  Adhuc  aliquid  secan- 
dum  istas  eimilitudines  mirabilins  sum  dicturas.  Bt 
agnuB  enim  et  ovia  et  paator  inter  se  amioa  snnt 
oontra  leones  autem  a  paatoribaa  ovee  onaiodiri  eo- 
lent :  et  tamende  Ghristo,  eam  sit  ovis  et  pastor,  le- 
gimue  dictom,  Yicit  leo  de  tribu  Juda  {Apoe.  v,5)f 


1729 


TRACTATDS  XLVI.  CAPUT  X. 


1730 


Haeeomniay  fratres,  secundum  sirailitudines  accipite, 
noQ  secundam  proprielates.  Solemus  videre  pastores 
sedere  supra  petram,  et  inJe  commissa  sibi  pecora 
castodire :  atique  roelior  pastor  quam  petra,  super 
quam  sedet  pastor ;  el  taroen  Gbristus  et  pastor  et 
pelra.  Totam  hoc  secundum  limiiitudinem.  Proprie- 
tatem  autem  si  qasras  a  me ;  /a  principio  erat  Ver^ 
6iun,  ei  Yerbum  eral  apud  Deum,  H  Deus  eral  Verbum 
{Joan,  I,  1).  Si  qusras  a  me  proprietatem ;  Filius 
unioas  de  Patre  in  eteroum  ab  sierno  genitus, 
sBqualis  gignentiy  per  quem  facta  suni  omnia,  cum 
Patre  incommatabilis,  et  accepla  forma  hominis  non 
muiatas.eziDoarnationehomo,  niiushominisetFilius 
Dei.  Hoctotamquod  dixi,  non  similitudo,  sed  res  est. 

4.  Nonergo  pigeat  nos,  fratres,  secundum  quasdam 
slmilitadinesipsumaccipereo8tium,ipsum  osliarium. 
Quid  eslenim  ostium?  Quc  intramus.  Quid  est  ostia- 
rius  ?  Qui  aperit.  Quis  ergo  se  aperit,  nisi  qui  seipsum 
eiponit?  Ecce  Dominus  dixerat  ostiuro,  noc  intelleie- 
rarnas;  quando  non  intellezimup,  clausum  erat :  qoi 
aperuit,  ipse  cst  ostiarius.  Nulla  est  ergo  necessitas 
aliqaid  atiud  querere,  nulla  necessitas :  sed  fortasse 
esl  volantas.  Si  est  voluntas,  noli  exorbitare,  noli  a 
Trinitate  discedere.  Si  personam  aliam  queris  ostia- 
rii,  Spirilus  sanctus  occurrat :  non  enim  dedignabitar 
ostiariusesseSpiritassanctus»  quando  ipsum  ostiam 
esse  dignatus  est  Filius.  Videosliariuro  forte  Spirilum 
sanctam  :  ipse  Dominus  discipulissuis  de  Spirilu  san- 
eto  dicit,  Ipsevos  docebil  otnnem  veritatem,  {Id.  xvi,  13). 
Ostium  quid  est?  Cbristus.  Quid  est  Cbristus?  Veritas. 
Quie  aperit  ostium,  nisi  qui  docet  omnem  veritatem  T 

5.  De  mercenario  autem  quid  dicimus?  Non  in  bo- 
nis  hic  commemoratusest.  Pastor  bonuSf  ait,  animam 
suam  dat  pro  ovibus,  Mercenarius,  el  qui  non  est  pa- 
slor,  eujus  non  sunl  oves  proprix^  videt  lupum  venim- 
Um.et  dimittit  oves,  etfugit;  ettupus  rapit,  etdispergit 
oves.  Non  hic  bonaro  personam  mercenarius  gerit,  et 
tamea  in  aliquo  utilis  est :  nec  mercenarius  dice* , 
retar,  nisi  acciperet  a  conducente  mercedem.  Quis 
est  ergoiste  mercenariu8,elculpabilis  et  necessarius? 
Hie  vero,  fratres,  luceat  nobis  ipso  Dominus,  ut  et 
mereenarios  intelligamus,  et  mercenarii  non  simus. 
Qois  est  ergo  mercenarius?  Sunt  in  Ecclesia  quidam 
prcpositi,  de  quibus  Paulus  apostolus  dicit :  Sua  qum- 
rentes,  non  qux  Jesu  Christi,  Quid  est,  sua  quserentesf 
Non  Chrislum  gratis  diligenles,  non  Deum  propter 
Deam  qussrentes  ;  temporaliacommoda  consectantes^ 
lucris  inhiantes,  honores  ab  hominibus  appetentes. 
Hflsc  quando  amantur  a  prffipositio,  et  propter  hsc 
servitar  Deo;  quisquis  esttaiis,  mercenarius  est,  in- 
ter  Qlios  se  non  coroputet.  De  talibus  enim  et  Domi- 
noB  dicil :  Amea  dico  vobi$t  perceperunt  mercedem 
suam  (Hiatth.  vi,  5).  Audi  de  Timolheo  sancto  quid 
dicat  apostolos  Paulos  :  ■  Spero  autem  in  Domino 
Jesa  Timotheum  cito  mittere  vobis,  ut  et  ego  bono 
anime  sim,  cum  cognovero  qoe  circa  vos  sint :  ne- 
minem  eoim  habeo  nnanimem  *,  qui  germane  de  vo- 
bissollicilus  sit.  Omnes  cnim  sua  querunt,  non  qa» 

<8ic  Mti.  Editi  vero,  tamunanimem. 


Jesu  Chmii  n{Philipp.  ii,  19-21).  Inler  mercenarios 
pastor  ingemuit:  Qussivit  aliquem  qoi  sinccriter  di- 
ligeret  gregemChristi,  et  circa  se  in  eia  qui  cum  illo 
eo  tempore  fuerant,  non  invenit.  Non  enim  in  Eccle- 
sia  Christi  tunc  prcter  Paoium  apostoium  et  Timo- 
theum  nemo  eral  qui  germane  de  grege  sollicitas  es- 
set:  sed  contigeral  ut  eo  tempore  quo  Timolbeum 
misit,  circa  se  alium  de  Hliis  non  haberet  ;  sed  soli 
mercenarii  cum  illo  esseot,  sua  quxrentes^  non  quse 
Jesu  Christi,  Et  tamon  ipse  germane  de  grege  sollici- 
lus,  maloit  Olium  miltere,  et  inter  mercenarios  re- 
manere.  lovenimus  et  mercenarios,  non  eos  discutit 
nisi  Dominus ;  qui  cor  inspicil,  ipse  discutit :  tamen 
aliquando  inteliiganlur  a  nobis.  Non  enim  frustra 
dixit  ipse  Domious  eliam  de  lupis :  Ex  fructibus  eo- 
rum  cognosceiis  eos  {^atth,  vn,  16).  Multos  intcrro* 
gant  leniationes,  et  tunc  apparenl  cogilationes :  multi 
autem  lateot.  Habeat  *  ovile  Domini  praBposiios,  et 
fllios  et  mercenarios.  Prffpositi  autem  qui  fllii  sunt, 
pastores  sunt.  Si  pastores  sunt,  quomodo  unus  pa- 
stor,  nisi  quia  sunt  illi  omnes  unius  membra  pastoris, 
cujos  sunt  oves  proprisB  ?  Nam  et  ipsi  membra  sant 
ipsius  unius  ovis  ;  quia  sicut  ovis  Ot/  immotandum  du^ 
cius  ect. 

6.  Audite  autero,  quia  et  mercenarii  necessarii 
sunt.  Multi  quippe  in  Ecclesia  commoda  terrena  ae- 
ctantes,  Chrislum  tamen  prasdicant,  et  per  eos  vox 
Christiauditur :  et  sequootar  oves,  non  mercenariomy 
sed  vocem  pastoris  per  merceoarium.  Audite  merce- 
narios  ab  ipso  Dominoderoonstratos :  Scribx,  inqoit, 
et  Pharisx  cathedram  Moysi  sedent  :  qusi  dicunt,  fa^ 
eite :  quse  autem  faciunt^  facere  noiite  (Id,  xwu,  2). 
Quid  aiiud  dixit,  nisi,  Per  mercenarios  vocem  pasto- 
ris  audite?  Sedendo  enim  cathedram  Moysi  legem  Dei 
docent:ergo  per  illos  Deus  docet.  Sua  veroillisi 
velint  docere,  nolite  audire,  noli  faoere.  Gerte  enim 
taies  sua  queront,  non  qua  Jesu  Cbristi :  nullas  ta- 
men  mercenarius  aosus  est  dicere  populo  Christi, 
Toa  quflere,  non  que  Jesa  Cbristi.  Quod  enim  facit 
roale,  non  pradicat  de  cathedra  Chriati :  inde  Isedit 
unde  mala  facit,  non  ande  bona  dicit.  Botrum  carpe, 
spinam  cave.  Bene,  quia  intellexistis  ;  sed  propler 
tardiores  dicam  hoc  idem  planius.  Quomodo  dixi,  Bu- 
trom  carpe,  spinam  cave;  cumDominusdicat,  ^inn- 
quid  coiligunt  de  spinis  uvam,  aut  de  tribulis  ficum 
{Id.  XII,  16)  ?  Verum  est  omnino  ;  et  tamen  etiam 
verum  ego  dixi,  Botrum  carpe,  spinam  cave.  Quia 
botrus  aiiquando  de  radice  vitis  exorlus,  pendet  in 
sepe,  crescit  palmes,  inseritur  spinis,  et  porUt  fru- 
ctum  spinanonsuom.  Non  enim  spinam  vitis  attulit, 
sed  spinis  palmes  incubuil.  Noli  interrogare  nisi  ra- 
dices.  Quaere  radicem  spine,  extra  invenis  a  vite ; 
qusre  originem  uv«,  viiis  hanc  protolit  ex  radice.  Ca- 
thedra  ergo  Moysi  vitis  erat :  Pharisaorum  morcs 
spine  eranl.  Doctrina  vera  per  raalos,  palmes  in  sepe, 
hotrus  inter  spinas.  Cautelege»,  ne  dom  quaeriafur- 

I  Editi.  habit.  At  Mii.,  habeat :  quo  signiflcalor  neces- 
Mfitt  Eccle»l(B  ctiam  merccnariorum  opera* 
*  Sic  Mw.  At  editi :  Bolfum  inter  spmas  cauie  lege. 


■ 


PW 


4731 


IN  JOANNIS  EYANQEUUM,  S.  AUGUSTINI 


1732 


otum,  laceres  manum  :  etcum  audiebooa  dicentem, 
ne  imilerie  mala  facientem.  Qux  dicuni  faeiU^  legite 
avaa :  qu^  auiem  faciuni,  facere  noliie,  cavete  epinae. 
Btiam  per  mercenarios  vocem  pastoris  audite,  sed 
nolite  esee  mercenarii,  cum  sitis  membra  paftloris. 
Ip&e  autem  Pauius  sanotus  apoetolus,  qui  dixit,  «  Ne- 
minem  babeo  qui  germane  de  vobis  sollicitus  sit ; 
omnei  enim  eua  qunrunt,  non  qus  Jesu  Gbrisli ;  » 
alio  loco  inter  mercenarios  lilioeque  distinguens,  vi- 
liele  qnid  dizerit :  •  Quidam  per  invidiam  et  conten- 
tionem ;  quidam  vero  et  per  bonam  voiuntatem  Gbri- 
etum  predtoant :  quidam  ex  cbaritate,  scientes  quia 
in  defensionem  Evangelii  poeitus  sum  ;  quidam  vero 
et  per  contumaciam  Gbrietum  annuntiant,  non  caetet 
exietimantes  tribu  lationerc  suecitari  vincul  ie  meis. » leti 
meroenariierant,  Paulo  apostoloinvidebant.  Quare  in- 
videbant,ni8iquiatemporaliarequirebant?Sedquidad- 
Jugal,attendite :  Quidenim:'  Deumomnimodo^tiveoeca- 
iione,  siveveriiaieChristusannuniieiur:eiinfioc  gaudeo, 
sed  ei  gaudebo  {Philipp.  i,  15-18).  Veritas  eet  Gbri- 
8iu8 :  veritat  a  mercenariis  oocaeione  annuntietur, 
veritas  a  filiis  veritate  annuntietar :  liiii  «ternam  bs- 
redilatem  Patris  patienter  exspectant,  mercenarii 
teroporalem  mercedem  conducenlie  feslinanter  exo- 
ptant :  mihi  bumana  gloria,  cui  mercenariosinvidcre 
video,  minoatur ;  et  tamen  per  linguas  ot  mercena- 
rioram  et  filiorum  divina  Ghristi  gloria  diiramelur, 
cum  sive  occasione,  sive  veritaie  Chrisius  annuniieiur, 
7.  Vidimue  qui  sitetiam  mercenarius.  Quieetlupus, 
nisi  diabolas  ?  Et  qaid  diotum  est  de  mercenario?  Cum 
viderii  iupum  venieniem,  fugit ;  quia  non  sunt  ejus  oves 
propriae,  nee  ei  cura  est  de  ovibus.  Numquid  talis  erat 
apoatoiue  Paulus  T  Absit.  Numquid  taiis  Petras  ? 
Abeit.  Namquid  talee  csteri  Apostoii,  excepto  Ju- 
da  niio  perdilionis  ?  Absit.  Pastores  ergo  iili  ?  Pla- 
ne  pastoree.  Et  unde  onus  paetor?  Jam  dixi,  paeto- 
res,  quia  membra  paslorls.  lilo  oapite  gaudebant,  8ub 
iilo  capite  concordai)ant,  unoBpiritu  in  unius  corporis 
compage  vivebant :  ac  per  boc  omnee  ad  unum  pa- 
storem  pertinebant.  Si  ergo  paetores,  non  roercenarii, 
quare  fugiebant  quando  perseculionem  paliebantur? 
Expone  nobie,  o  Domine.  Vidi  in  Epietola  fugientem 
Pauiam  :  per  murum  in  sporta  subroissns  eet,  ut  ma. 
nuB  pereequentie  evaderet  (  II  Cor.  xi,  33).  Non  ergo 
iili  cura  fuit  de  ovibos,  qaas  iapo  veniente  deeerei^at  ? 
Fuit  piane,  sed  eas  pastori  in  ccelo  sedcnti  orationi- 
bu8  commendabat:  ee  autem  utiiilati  earum  fugiendo 
servabat,  sicut  quodam  ioco  ait,  Manere  in  came  ne» 
cessarium  propier  vos  (Phiiipp.  i,  2i).  Ab  ipso  namque 
pastore  omnes  audierant,  Si  vot  penecuii  fuerint  in 
unaciviiaiet  fugite  in  aliam  (Matth,  x,  23).  tianc  nobis 
queslionem  Dominus  digneturexponere.  Domine,  lo 
diiisti  eis  quos  fideiee  pastoree  esse  utique  volebae, 
qao8  tua  membra  esse  formabas,  5i  vos  persecuti  fue- 
rifiiffugiie,  Injuriaro  ergoiliiefacie,  quando  repreben- 
dis  mercenarioe,  qui  vident  iupum  venientem  el  fu- 
giunt.  RogamuB  indices  nobis  quid  habcat  altitado 
qnestionis:  paiscmuB,  aderitqui  aperiat  se  ostiarins 
ostii,  qaod  est  ipse. 


8.  Quis  est  mercenarius,  qui  videt  lupum  venien- 
tem  et  fugit  ?  Qui  sua  querit,  non  qn«  Jesn  Cbristi : 
peccantem  non  libere  audet  arguere  (I  Tim.  v,  20). 
Ecce  nescio  quis  peccavit,  graviter  pecoavit;  incre- 
pandus  est,  excomrounicandus  est :  sed  excoromani- 
catu8,  iniroicuserit,  insidiabitar,  nocebitcum  potue- 
rit.  Jaro  ille  qui  sua  quaerit,  non  quae  Jesu  Gbristi,  ne 
perdat  quod  sectatur,  huroansB  amicitie  commodita- 
tem,el  iniroicitiarum  huroanarum  incurrat  molestiam, 
taeet,noncorripit.  Gccelupus  ovi  guttur  apprehendit : 
diabolus  fldeli  adulterinmpersuasit  ;tu  taces,non  incre- 
pas:  0  mercenarie»  iupumvenientem  vidisti,  et  fugisti. 
Re8pondetforteetdicit:Ecce  bic  sum,  non  fugi.  Fugi- 
sli,  quiatacuisti ;  tacuisti,  quia  timuisti.  Fuga  animi, 
timor  est.  Gorpore  stetisti,  spirilu  fugisti :  quod  ille 
non  faciebat  qui  dicebat,£4/t  corpore  absens  sum^  spi- 
ritu  vobiscum  sum  (Coioss.  ii,  5).  Quomodo  enim  spi- 
ritu  fugiebat,  qui  etiaro  corpore  absens,  fornicatorea 
litteris  arguebat?Afrectiones  nostreB  rootus  animoruro 
Bunt.  LflBtitia,  animi  dififusio ;  tristitia,  animi  contra- 
ctio :  cupiditas,  aniroi  progressio  ;  timor,  animi  fuga 
est.  DifTunderis  enimanimo,  cum  delectaris  ;  contra- 
beris  animo,  cum  molestaris  :  progrederis  'animo, 
cum  appelis  ;  fugis  aniroo,  cum  metuis.  Ecce  unde 
ilie  mercenarius  viso  lupu  dicitur  fugere.  Quare?  Quia 
non  esi  ei  cura  de  ovibus.  Quare  non  est  ei  cura  de  om- 
bus  ?  Quia  mercenarius  est.  Quid  est,  mercenarius  est  ? 
Temporalem  mercedem  quasrens,  et  ia  domo  in  aetcr- 
num  non  babitabit  ^  Sunt  bic  adbuc  qusrenda,  et 
discutienda  vobiscum,  sed  onerare  vos  non  est  con- 
silii.  Dominica  enim  cibaria  conversis  ministramus  ; 
in  pascuis  dominicis  oves  pascimus,  et  simul  pasci- 
mur.  Sicut  non  oat  neganduro  quod  necessarium  est, 
sic  non  est  cor  infirmum  pabuii  muititudine  pregra- 
vandum.  Non  sit  ergo  molestum  Gbaritati  vestrae, 
quiaoronia  que  hic  adbuc  discutienda  arbitror,  hodie 
non  discutio  :  sed  iteruro  nobis  ?  in  nomine  Domini 
diebus  reddenti  sermonis  eadem  lectio  recitabitur, 
et  diligentius,  illo  adjuvanie,  tractabitur. 

TRACTATUS  XLVII. 
Ab  eo  guod  scripium  eti,  Ego  sum  pastor  bonus,  et  co- 

gnosco  oves  meas,  ete.fUsque  ad  id^  NumquiJ  da- 

monium  potest  caecorum  oculos  aperire  ?  Cap.  x, 

>.  14-21. 

1.  Qui  sermonem  Dei  nostri  non  soium  libenter, 
sedeliarodiiigenter  audistis,  proroissionis  nostraB  pro- 
cui  dubio  meministis.  Ipsa  quippe  iectio  evangelica 
el  hodie  lecta  est,  quae  lecta  fuerat  proximo  domi- 
nico  die :  propterea  quoniaro  in  quibusdam  necessita- 
tibus  immorati,  non  potuimus  omnia  discutere  qu« 
vestris  sensibua  debebamus.  Proinde  que  jam  dicta 
atque  tractata  sunt,  hodie  non  qusrirous  ;  ne  adhuc 
eadem  repetendo,  ad  iiia  qus  nondum  diota  sunt  per- 
venire  miniroe  permittamnr.  Nostis  Jam  in  nomine 
Domini  qui  sitbonus  pastor,  et  quemadmodum  pasto- 
res  l>oni  membra  sint  ejus,  et  ideo  pastor  sit  unus  : 

A  Ita  Er.  Lugd.Ven.  et  L.ov.,  gustritf  etindomoin  9ter^ 
num  non  manibit.   M. 
*  Mas.,  vobii. 


1733 


TRACTATUS  XLVII.  CAPDT  X. 


mi 


noBiis  qui  Bit  roerceaariusferendus;  quis  lupus,  et 
fureSy  et  latrones  cavendi ;  quse  sint  oves,  quod  sit 
ostium  quo  et  oves  ingrediuntur  et  pastor  ;  quomodo 
Bitlntelligendus  ostiarius :  nostisetiam  quoniam  quis- 
quis  non  per  ostium  intraverit,  fur  est  et  latro,  nec 
venit  nisi  ul  furetur,  et  occidat,et  perdat.  Hsc  omnia 
dicta,  sQfncienter,  quantum  exiatimo,  pcrtractata 
Bunt.  Hodie  debemue  dicere,  quantum  adjuval  Domi- 
nua  (quoniam  ipse  Jesus  Gbristuts  ealvalor  noster  et 
pastorem  se  esse  dixil,  etostium,  et  pastorem  bonum 
dixil  intrare  per  ostium).  quomodo  ipse  per  seipsum 
intret.  Si  enim  nemo  paslor  bonus  esl,  nisi  qui  per 
oslium  intrat,  et  ipse  est  praecipue  pastor  bonus^  et 
ipse  est  ostium  ;intelIiKere  non  possum,  nisi  et  ipsum 
per  seipsum  ad  oves  suas  intrare,  et  vocem  suam  illis 
dare  ut  8equantureum,easqueintran(es  et  exeuntes 
pascua  invenire,  quod  est  vita  (elcrna. 

2.  Cito  ergo  dico.  Ego  qusrens  intrare  aJ  vos,  id 
est  ad  cor  vestrum,  Cbristum  praedico  :  si  aliud  prs- 
dicem,  per  aliam  partem  conabor  ascendere.  Ghrislus 
itaque  mibi  janua  est  ad  vos;  per  Cbristum  intro,  non 
ad  parielea  vestros,  sed  ad  corda  vestra.  Per  Cbri- 
stuni  intro,  Christum  in  me  libenter  audistis.  Quare 
ChriBtum  in  roe  libenter  audistis?  Quia  oves  Cbrisii 
estistsanguine  Ghristi  comparati  eslis.  Agnoscitispre- 
tium  festrum  :  quod  non  a  me  datur,  sed  per  me 
praedicalur.  Ille  quippe  emit,  qui  pretiosum  sangui- 
nem  fndit :  pretiosus  sanguis  est  illius  sine  peccato. 
Fecittamenipse  etiam  suorum  sanguinem  pretiosum, 
pro  quibus  dedit  sanguinis  pretium :  nam  si  suorum 
saoguiaem  non  faceret  pretiosum,  non  diceretur, 
Pretiosa  in  conspeciu  Dominimors  sanclorvm  ejus  {PsaL 
Gtv,  15).  Itaque  etiam  quod  ait,  Pastor  bonus  animam 
suamponit  pro  ovibus,  non  ipse  unus  hoc  fecit:  et 
tamen  si  illi  qui  fecerunt  membraejus  sunt^idem  ipse 
unus  hoc  fecit.  Ipse  enim  potuit  facere  sine  illis ;  ipsi 
sine  illo  unde  potuernnt,  cum  ipse  dixerit,  Sine  me 
nihil  poteHis  faeere  (Joan.  iv,  5)  ?  Hinc  autem  osten- 
dimus  quod  et  alii  fecerint,  quiaipse  apostolus  Joan- 
nes,  qai  hoc  quod  audistis  Evangeiium  prsdicavit,  in 
EpistoJa  Bua  dixil  :  Sicut  Chrislus  pro  nobis  animam 
suam  posuitf  fic  et  nos  debemus  animas  pro  fratribus 
pmere  (I  Joan,  m,  16J.  Debemus,  dixit :  debitores  nos 
fecit  qni  primosexbibuit.  Ideo  quodamloco  scriptum 
est :  Si  sederis  ccenare  ad  mensam  potenlis,  sapienter 
inUllige  qux  apponuntur  tibi :  et  mitte  manum  tuam^ 
sdens  quia  talia  te  oportei  prseparare  {Prov,  xxxii,  i ,  2, 
s^e.  LXX}.  Mensa  potentis  quas  sit,  nostis ;  ibi  est  cor- 
pus  et  BanguisChristi :  qui  aocedit  ad  talem  mensam 
prsparet  talia.  Et  quid  esl,  prsparet  talia?  Qiu^ 
modo  ipse  pro  nobis  animam  suam  posuil,  sic  ei  nos  dO" 
^mKi,ad  vdificandam  plebem  et  asserendam  fldem^ 
animas  pro  fratribus  ponere.  Ideo  Petro  quem  facere 
volebat  pastorem  bonum,  non  ia  ipso  Petro,  sed  in 
corporesuo  ait:  Pctre,amas  me?  pasce  oves  meas,  Hoo 
semel,  hoo  iterum,hoc  tertio  usque  ad  ejus  tristitiam. 
Et  cum  tantum  interrogasset  Dominus,  quantum  in- 

<  Hm.  plerique  non  habent,  ad  oedifioandam  plebem  et 
asserendam  /tdem» 


terrogandum  esse  judicavil,  ul  ter  confiteretur  qui  ler 
negaverat,  el  ei  suas  oves  pascendas  lerliocommen- 
dasset ;  ait  alii,  Cumjunior  esse,  cingebas  te,  et  ambu- 
labas  ubi  volebas  :  cum  aufem  senueris^  extendes  manus 
tuas,  et  alter  te  cinget,  et  ducet  quo  iu  non  vis.  Et  expo- 
suit  Evangelista  quid  Dominus  dixerit :  Hoe  autem 
inquit,  dixit,  significans  qua  morte  clarificaturus  esset 
Deum  {Joan.  xxi,  15-19).  Ad  hoc  ergo  pertinet, 
Pasceoves  meas :  ut  ponas  animam  tuam  pro  ovibua 
meis. 

3.  Jam  illud  quod  ait,  Sicut  novit  me  Paler,  et  ego 
agnosco  Patrem,  quis  nescil  ?  Ipse  enim  agnoscit  Pa- 
trem  per  se,  nos  per  illum.  Quia  ipse  per  se  ognoscit, 
noyimus  :quia  el  nasper  illum,  ctiam  hoc  novimus  ; 
quia  et  hoc  per  illum  novimus.  Ipse  enim  dixit :  Deum 
nemo  vidit  unquam,  nisiunigenitus  Filius  quiest  in  sinu 
Patris;  ipse  enarravit  {Id,  i,  18).  Ergo  et  nos  per 
ipsum,  quibus  enarravit.  Ilem  alibi  ait :  yemo  novil 
Filiumf  nisi  Pater;  neque  Patrem  guisquam  novit,  nisi 
Filius,  et  cui  voluerit  Filius  revelare  {Matth,  xi,  27). 
Sicut  ergo  ipie  per  se  novit  Patrem,  nos  autem  per 
illum  novimus  Patrcm ;  sic  intratin  ovile  per  semet- 
ipsum,  et  nos  per  ipsum  Ostium  dicebamusperGbri- 
stum  nos  habero  ad  vos ;  quare  ?  Quia  Christum  pras- 
dicamus.  Nos  Chrislum  prsdicamus ;  el  ideo  per 
ostium  intramus.  Christus  autem  Ghristnm  prasdicat, 
quia  seipsum  praedicat ;  et  ideo  pastor  per  seipium 
intrat.  Lumen  cum  alia  monstrat  qu(B  videntur  in  lu- 
mine,  numquid  aliquo  alio  indiget  ut  monslretnr  ? 
Lumen  crgo  etaliademonstratel  seipsum.  Qua)cam« 
que  inteliigimus,  intellectu  intelligimus  ;  et  ipsum  in- 

teiIectumunde,niHiinteIlectu,inteIligimu8?Numquid 
sic  oculo  carnis  et  alia  vides  et  ipsum  ?  Quamvis  eniin 
videanl  homines  oculissuis,  non  tamen  videnlocuioa 
suos.  Oculus  carnis  alia  videl,  se  non  poteat :  intel- 
lectus  autem  et  alia  intelligit,  et  seipsum.  Quomodo 
intellectus  videt  se,  sic  et  Cbristus  prasdicat  ae. 
Si  prsdicat  se,  et  prsdicando  intrat  adte,  per  se 
intrat  ad  te.  Et  ad  Patrem  ipse  est  ostium ;  quia 
non  est  qua  veniatur  ad  Patrem,  nisi  per  ipsum. 
Unus  enim  Deus  et  unus  mediator  Dei  et  hominum, 
homoChristus  Je8us(irim.ii,5).  Verbo  mnltadicun- 
tur  :  haec  ipsa  quae  dixi,  utiqoe  verbo  dixi.  8i  velim 
dicere  et  ipsum  verbum,  unde  dico,  nisi  verbo  ?  Ac 
per  hoc  per  verbum  et  alia  dicuntur,  quas  non  sunt 
quod  verbum  ;  et  ipsum  verbum  dici  non  potest,  nisi 
pcrverbum.  AdjuvaDte;Domino  exemplis  adundavi- 
mua.  Tencte  ergo  quomodo  Dominus  Jesus  Ghristus 
et  ostium  sit,  et  pastor  :  ostium  pandendose,  pastor 
intrando  per  se.  Et  quidem,  fratres,  quod  pastor  esf , 
dedit  et  membris  suis :  nam  et  Petrus  pastor,  et  Pau- 
lus  pastor,  et  caetcri  Apostoli  pastores,  et  boni  epi- 
scopi  paslores.  Ostium  vero  nemo  noslrumse  dioit ; 
hoc  sibi  ipse  proprium  tenuit,  qua  intrent  oves.  De- 
nique  Paulus  apostolus  boni  pastoris  implebat  offi* 
cinm,  qnando  Ghristnm  praedicabat,  quia  perostinm 
inlrabat.  At  ubi  ovea  IndisciplinataB  cospernnt  faoert 
ichismata,  etalia  ostia  ilbi  ponere,  non  qua  intrarent 
ut  congrcgarcntur,  sed  qua  crrarenl  ut  dividerentar, 


1735 


IN  JOANNIS  EVANGELIDM,  S.  AUGDSTINI 


1736 


dieenles,  alii,  Ego  $um  Pauli;  alii,  Ego  sum  Cephx ; 
alii|  Ego  ApoUo ;  alWt  Ego  Chmli :  expavescens  ad 
eo8  qui  dixerunt,  Ego  sum  Pauli,  tanqaam  clamaDS 
ad  oves,  Miserffi,  qua  itis?  oon  sum  ostium  :  Num- 
quid  Paulus^  inquit,  pro  vobis  cruci/ixus  est  ?  aul  in  no- 
mine  Pauli  baptizati  estis  (I  Cor,  i,  12,  13)  ?  Qui  vero 
dicebant^  Ego  sum  Christi,  invenerant  oetium. 

4.  De  uno  autem  ovili  et  uno  pastore,  jam  qoiiJem 
a88idae8oleti8audire:muItumenimcommendavimu8 
unum  ovile,  prsdicantes  unitatem,  ut  per  Ghristum 
omnea  ove  ingrederenlur,  et  Oonatum  nulla  aeque- 
relor.  Veramtamen  unde  hoc  proprie  dixeritDominaa, 
aalia  apparet.  Loquebatur  enim  apud  Judaeoa,  misaua 
autem  fueral  ad  ipsosJudsos,  non  propler  quosdam 
immani  odio  perlinacea  et  perseverantes  in  tenebria, 
aed  propter  quosdam  in  ipsa  gente  quas  dicit  ovea 
suas  :  de  quibus  hii^Non  sum  missus  nisiad  oves  qu» 
perierunt  domus  Israel  (Matth,  xv,  24).  Noverat  etiam 
eoain  tnrba  farentium,  et praevidcbat  in  pace  oreden- 
tiom.  Qaid  eai  ergo,  Non  sum  missusnisi  adovesqux 
perierunt  domus  brael :  n\si  quia  prssentiam  auam 
corporalem  non  exhibait  niti  populo  Israel  ?  Ad  Gen- 
tea  Don  perrexil  ipse,  led  miait :  ad  populam  vero 
larael  et  miait,  et  venit  ipse  ;  ot  qui  coniemnebant, 
mi^jaa  Judicium  aumerent,  quiaet  pricsentia  est  illis 
exhibita.  Ipse  Dominus  ibi  fuit,  ibi  matrem  elcgit ; 
ibi  concipi,  ibi  nasci,  ibi  sanguinem  fundere  voluit : 
ibisunt  ^  vestigiaejus,  modo  adorantur,  ubi  novissi* 
me  stetit,  undeascendit  in  coslom  :  ad  Gentes  auiem 
misit. 

5.  Sed  forte  aliquis  arbitratur,qaoniam  non  ipse  ad 
008  ventt,  sed  misit  ad  nos,  non  nos  audisse  vocem 
ipsias,  sed  vocem  eorum  quos  misit.  Absil;  pellatur 
ista  cogitatio  de  cordibos  vestris :  et  in  his  quos  misit 
ipse  erat.  Ipsum  Paulumaudi  quem  misit ;  ad  Geotes 
enim  prtecipue  Paulum  misit  apostolum  :etail  ipse 
Paolos  terreos  non  de  se,  sed  de  illo,  An  vtUtis  accipere 
experimentum  ejus  qui  in  me  loquitur  Chnsti  (II  Cor, 
XIII,  3)?  Aodite  et  ipsom  Domioom.  Etalias  oves  ha- 
beo,  id  est,  in  Geulibos  :  qusenon  sunt  dehoe  ovili,  id 
est  de  popolo  Israel :  oportet  me  et  iUat  adducere.  Ergo 
et  per  8008  noo  alteraddocit.  Adhuc  audi  :  Vocem 
meam  audient,  Ecce  et  per  suos  ipse  loqoitur,  et  per 
eosquos  mittitvox  ejus  aoditur.  Ut  situnum  ovile  et 
unus  pnstor.  Doobos  istis  gregibus  tanquam  duobos 
parietibos,  factus  est  lapis  angularis  (Ephes.  ii,  11- 
22).  Ergo  et  oslium  est,  et  lapis  aogolaris  :  omoia 
per  similitudinem,  nibil  horum  proprie. 

6.  Jam  eniro  dixi,  et  oommendavi  vehemcnter,  et 
qui  capiont  sapiunt,  imo  qui  sapiont  capiunt ;  et  qui 
nondum  intellecta  sapiunt,  fide  teneant  quod  inlelii- 
gere  nondum  possunt.  Per  similitodinem  Ghristus 
molla  est  qus  per  proprietatem  non  est.  Per  similito- 
dinem  et  polra  est  Ghristus,  et  ostium  est  Cbristus, 

*  LoTanieoseB  rooneot  omitti,  bic  ftm/,  in  duoboa  e 
eoisMM. ;  al  in  DOBlrit  omnibus  reperi*ar.  Porro  de  Cbri- 
•ti  veiUgiis  io  OliTeti  moote  humo  impreBsit  meotio  flt 
etiam  in  iibro  de  Locit  Hebraieit  ioter  Hieron^mi  opera,  et 
apod  Bedam  de  noaiioibut  locorum  io  AcUi  Apusloloram. 
Itom  io  SoIplUi  Severi  historia  sacra,  lib.  2. 


et  lapis  aogolaris  esl  Ghristos,  etpastorestGhristus, 
el  agoos  esl  Christos,  et  leo  est  Ghristus.  Quam  multa 
per  similitudioes,  et  alia,  qus  commemorare  longum 
est !  Si  autem  proprietates  discutias  rerum  qoas  videre 
coosoesti :  nec  petraest,  quia  duruset  sioe  seosu  non 
est;  oec  ostium  est,  quia  faber  eum  non  fecit;  nec 
lapis  angolarisest,  quia  non  est  abstroctorecompo- 
situs ;  nec  pastor  est,  quia  custos  ovium  qoadrupe- 
dum  non  est ;  nec  leo  cst,  quia  fera  non  est;  nec 
agnus  est,  quia  peclus  non  est.  Omnia  ergo  ista  per 
simililudinem.  Quid  ergo  proprie  ?in  prineipio  erai 
Verbum^  ei  Verbum  erat  apud  Deum,  et  Deus  erat  Ver- 
bum.  Quid  de  homine  qui  apparuit?  Et  Verbum  earo 
factum  esty  et  habitavit  in  nobis  {Joan.  i,  i,  14). 

7.  Audi  et  cffilera.  Propterea  me  PaterdiUgit,  inquit ; 
quia  ego  pono  animam  meam^  ut  iterum  sumam  eam. 
Quid  ait  ?  Propterea  me  Pater  diligit :  quia  morior  ut 
resurgam  (a).  Gam  magno  enim  pondere  diclum  est. 
ego  :  Quia  ego  pono,  inquit,  pofto  animam  meam,  cgo 
pono.  Qoid  est,  ego  pono  f  Ego  illam  pooo  :  non  glo- 
rientar  Judsi ;  savire  potoeroot,  potestatem  habere 
oon  potuerunt :  seviant  qoantom  possunt ;  si  ego  no- 
luero  animam  meam  ponere,  quid  seviendo  facturi 
sont?  Una  responsione  prostrati  sunt :  qnando  eis 
dictnm  est,  Quem  quseritis  f  dixerunt,  Jesum;ei  ait 
eis,  Ego  sum  :  redierunt  retro,  et  ceciderunt  {Id.  xviii, 
4-6).  Qui  cecideront  ad  unam  vocem  Ghristi  moritari, 
quid  facient  sub  voce  judicaluri  ?  Ego,  ego,  inquam, 
pono  animam  meam,  ut  iterum  sumam  eam.  Non  glo- 
rieutur  Judffii,qua8iprevaIaerint;ip8epo8uitanimam 
soam.  Ego  dormivi,  dicit.  Nostis  Psalmum  :  Ego  dor- 
mivi,  ei  somnum  Cfipi ;  et  exsurrexi^  quoniam  Dominus 
susdpiet  me  {Psal,  iii,  6).  Modo  Psalmus  ipse  iectos 
pst,  modo  audivimus  :  Ego  dormivi^  et  samnum  cepi  ; 
ei  exsurrexi,  quoniam  Dominus  suscipiet  me,  Qoid  est, 
Ego  dormivi  ?  Quia  voiui,  dormivi.  Quid  est,  dormim  f 
Mortuus  8um.  Nonne  dormivit,  qui  quando  voloit,  de 
sepulcro  taoqoam  de  lecto  sarrexit  ?  Sed  amat  dare 
gloriam  Patri,  ot  oos  aedifioet  gloriam  dare  Greatori. 
Nam  qood  addidit,  exsurrexi,  quoniam  Dominus  sus- 
cipiei  me  ;  putatis  hic  quasi  viriatem  ejos  defecisse, 
ot  per  potestatem  suam  mori  potuerit,  per  polestatem 
Boam  resurgerenon  potaerit?Sicenim  videntnrsonare 
verba  non  intentios  iotellecta,  Ego  dormivi ;  id  est, 
quia  voloi,  dormivi.  Et  exsurrexi :  qoare?  Quta  Domi^ 
nus  suscipiet  me,  Qoid  eoim,  lo  a  teipso  resorgere  oon 
valeres  ?  8i  non  valeres,  non  diceres,  Potestamel  ^- 
beo  ponendi  animam  meam,  et  potestatem  kabeo  itemm 
sumendi  eam.  Aodi  alio  loco  in  Evangelio,  qnia  non 
solom  Pater  aoscitavit  Piliom,  sed  etiam  Filius  seip- 
som.  SQlmte,\nqn\i,  templum  hoc,  et  in  triduo suseitaiM> 
illud.  Et  Evangelista  :  Hoc  autem,  inqoit,  dicfihat  de 
iemplo  corporis  sui  (Joan,  ii,  19,  21).  lloc  enim  sns- 
citabatorqood  moriebator.Nam  Verbom  oooest  mor- 
toom,  aoima  illa  ooo  est  mqrtoa.  Si  oec  tua  moritur, 
Domini  morerelur? 

-  8.  Unde  scio,  inqnis,  si  mea  non  moritor  7  A  te 
non  occidatur,  el  non  moritur.  Qoomodo,  inqai?,  ego 

(a)  Forte  hic  aot  soperett  aot  deest  ooooihil. 


1737 


TRACTATUS  XLVII.  CAP.  X. 


1738 


{K)taum  oocidere  animam  meam  7  Ut  alia  pecoata  in- 
terim  taceam,  Os  quod  meutitur^  occidit  animam  (Sap. 
I,  11).  QaomodOy  inquit,  becurus  sum,  quia  Don  mo- 
ritor?  Ipsum  Dominum  audi  dantem  servo  eecurita- 
tem  :  Nolite  timore  eoi  qui  occidunt  corpus^  et  poUea 
non  ftabent  quid  faciant.  Sed  plane  quid  ait  ?  Eum  ii- 
mete  qui  habet  potestatem  et  corpus  et  animamoccidere 
in  gehenna  (Matth.  x,  28,  et  Luc,  xii,  4,5).  Ecce  quia 
ii:oritur,  ecce  quia  non  moritur.  QuidestmoriipsiuB? 
qoid  eet  mori  carni  tue?Mori  carni  tu»,e8lamittere 
vitam  8uam  :  mori  anim»  tue,  eat  amiltere  vitam 
8uam«  Vita  oarnis  luae,  anima  tua  :  vita  animas  tus, 
Deu8  tuus.  Quomodo  moritur  caro  ami8ea  aoima,  qu« 
vita  eet  ejue ;  eic  moritur  anima  amisso  Deo,  qui  vita 
eat  cju8.  Gerte  ergo  immortalis  eet  anima.  Planeim- 
mortalis,  quia  vivit  et  mortua.  Quod  enim  de  vidua 
deliciota  dixit  Apoatolus,  etiam  de  anima,  si  D^um 
suam  amieerity  dici  poteat,  Vivens  morluaest  (I  Tim. 
V,  6). 

9.  Quomodo  ergo  ponit  animam  euam  Dominua  ? 
Fratres,'  quvramus  boc  paulo  atlentiue.  Non  nos  ar- 
otat  bora  qu»  8olet  die  dominico  ^  :  vacat  nobis,  boc 
lucrentur  qui  ad  verbum  Dei  etiam  die  hodierna  con- 
veoianl.  Pono^  inquit,  animam  meam.  Quis  ponit? 
qoam  pouit*?  Quidest  Gbristus?  Verbum  et  bomo. 
Neo  siobomo  utsolacaro  :  sedquia  bomo,  cooetat  ex 
carne  et  anima,  totus  autcm  bomo  io  Gbristo.  Non 
enim  partemdeterioremBUScepiseet,  et  partem  melio- 
rem  deseruiseet :  pars  quippe  bomiuis  melior  eetani- 
ma  quam  corpus.  Quia  ergo  totue  bomo  in  Gbrislo, 
quid  eatCbristuB  ?  Verbum,  inquam,  et  bomo.Quid 
est  Verbum  et  bomo?  Verbum,  anima  et  caro.  Teoete 
boc,  quia  non  defuerunt  baeretici  et  in  isla  Bententia, 
palei  quidemjamolimaveritale  catbolica:  sed  tamen 
ut  (aroB  et  latronoB  non  intrautesperostium^iosidiari 
ovili  noQ  desinunt.  Apoliinarite  b»retici  dioti  sunt, 
qui  ausi  sunt  dogmatizare  qood  Gbristus  non  sit  niei 
Verbam  et  oaro  :  auimam  bumanam  non  eum  ae- 
BumpBisBO  oontendunt.  Namet  aliqui  eorum  fuissein 
Cbristo  animam,negareuoD  potuerunl.  Videteabsur- 
ditatem  et  insaniam  non  ferendum.  Animam  irratio- 
nalem eum  babere  voluerunt,  rationalem  negavcrunt: 
dederunt  ei  animam  pecoris,  subtraxerunt  homiais. 
Sed  illi  ab8tuieruntCbristorationem,noa  temendo  ra- 
tionem.  Absit  boc  a  nobis,  in  flde  catbolica  nutritia 
atque  fundatis.  Ex  bac  ergo  occaaione  admonuerim 
Gbaritatem  vestram,  ut  quomodo  superioribue  leclio- 
nibus  satis  vos  iuBtruximus  adverbus  Sabellianos  et 
Arianos ;  Sabellianos  qui  dicunt,  Ipse  est  Pater  qui 
PiliuB  ;  Arianosqui  dicunt,  Aliud  est  Pater,  aliudeet 
FiliuB,  quasi  non  Bint  ejusdem  subslaotis  Pater  etFi- 
liuB:  iuBtruximusetiam,  quantummeriiinietis,  etme- 
miniBBe  debetis,  contra  bsreticos  Pbotinianos,  qui 

« Apud  £r.  Ludg.  et  Vea.  hic  additur,  Christus.  Apud 
Lov.  vox,  Christus,  UDcis  iociuditur.    M. 

s  Sie  verba  interpoDgere  visnm  est  :  non  oti  io  priui 
editii.  Non  nos  areiat  hora  qum  solet,  di«  dominioo  vacai 
nobis.  Quod  eiiioi  proxime  subjicitur^  /toc  iucrentur  qui 
ad  verbum  Dei  etiam  die  hodiema  conveniunt,  Batis  iodicat 
iermonem  alia  prflster  dominicum  die  fuisse  habitum. 

PATROt.  XXXV. 


Bolum  hominem  Ghristum  sine  Deo  esse  dixerunt ' ; 
oontra  Manicbsos,  qui  solum  sioe  bomineDeum  :cx 
bac  occasione  de  animam  instruamus  vos  et  coutra 
Apollinaristas,  quidicunt  Dominum  nostrum  Jesum 
GbriBtumnonbabuisseanimam  humanam,id  est  aoi- 
nam  rationalem,  animam  intelligentcm,  animam,  in- 
quam,  in  qua  distamus  a  pecore,  quod  bomincssumus. 

10.  Quomodo  crgo  hic  dizit  Dominus,  Poiestalem 
fiabeo  ponendi  animam  meam  ?  Quis  ponit  animam,  et 
ilerum  sumiieain  ?  Ghristus  ex  eo  quod  Verbum  est, 
pouit  animam,  ct  sumit  eam  iterum?  An  ex  eo  quod 
aninia  bumana  est,  ipsa  se  ponit,  et  iterum  ipsa  se 
sumit  ?  An  ex  eo  quod  caro  est,  caro  animam  ponit, 
ct  iterum  sumit?  Trlaproposui,  omniapertractemus^ 
et  hoc  riigamus  quod  conveniat  regula  veritatis.  Si 
enim  dixerimus,  quia  Verbum  Dci  posuit  animam 
Buam,  etiterum  sumpsit  eam ;  mcluundum  est  ne  sub- 
intret prava cogitatio,  et  dicatur nobis :  Ergo aliquando 
anima  illa  scparata  est  a  Verbo,  el  aliquando  Verbum 
illud,  ex  quo  suscepit  animam  illam,  fuit  sine  anima. 
Video  enim  fuiiise  sine  anima  humana  Verbum,  scd 
cum  in  principio  erat  Verbuio,  el  Verbum  erat  apud 
Deum,  et  Deus  erat  Verbum.  Ex  quo  enim  Verbum 
caro  factum  cst,  ut  habitaretin  nobis  (Joan,  i,  1,  14), 
et  susceptus  est  a  Verbo  homo,  id  est  totus  homo, 
animaet  caro  ;  quid  fecit  passio,  qaid  fecit  mors^niBi 
corpus  ab  anima  separavit?  Animam  vero  a  Vcrbo 
nonseparavit.Sienim  mortuuseslDominus,  imoquia 
mortuus  esl  Dominus;  mortuus  cst  enim  pro  nobis 
in  cruce;  sine  dubio  caro  ipsius  exspiravit  animam  : 
ad  tcmpus  exiguum  anima  descruit  carnem,  se.l  re- 
dcunte  animaresurrecluram.A  Verboautemanimam 
separatam  csse  non  dico.  Latronis  anim»  dixit :  Hodie 
mccum  eris  in  paradiso  (Luc.  ixiii,  43).  Pidelem  la- 
iroDis  animam  non  deserebat,  et  deserebat  suam  ? 
Absit :  sed  illius  ut  Dominus  custodivil,  suam  vero 
inscparabilitcr  habuit.  Si  aotem  dixerimus  quiaipsa 
se  animaposuit,et  iterum  ipsa  sesumpsit,  abBurdissi- 
mus  sensus  est :  non  enim  qua  a  Verbo  non  erat 
separata,  a  seipsa  poterat  separari. 

11.  Dicamus  orgo  et  quod  verum  est,  et  quod  faeile 
iatclligi  potest.  Bcce  homo  quilibet  non  constans  cx 
Vcrbo  ct  anima  ct  carne,  sed  ex  anima  et  carne  :  de 
isto  homine  interrogcmus   qucimodo  ponat  animam 
suam  quicomque  homo.  Au  forte  nuUus  homo  ponit 
aniniam  suam  ?  Potes  mibi  dicere  :  NuIIus  homo  ba- 
bet  potestatem   poncre  animam    suam,  et   iterum 
Bumere  eam.  Poncreanimam  suam  nisi  posset  homo, 
non  diceret  Joannes  aposlolus,  Sicut  Chrislus  pro  nO' 
bis  animam  suam  posuU,  sic  et  nosdebemus  animaspro 
fratribus ponere  (I  Joan,  iii,  16).  Ergo  el  nobislicet^si 
et  nos  implcamur  virtuteipsius,quiasineillonihiIfa« 
core  possumus)  ponere  pro  fratribus  animasnostras. 
Quando  martjrr  quilibet  sanctus  posuit  pro  fratribuB 
animam  suam,  quis  posuit^  ct  quam  posuit  ?  Hoc  si 
intellexerimus,ibi  videbimusquemadmodum  a  Ghrislo 
dictum  sit,  Potrstatem  hubco  ponendi  animam  meam. 

«  Omnei^Ms?.,  Chtittum  esse  dixerunt :  nec  haben!,  ^ine 
J)eo, 

[Cinguanie-cinq.) 


1739 


IN  JOANNIS  EVANOELIUM,  8.  AUGUSTINI 


1740 


Obomo,  paratas  es  pro  Ghristo  raoriTParatas,  in- 
qait.  Dicam  hoc  aiiis  verbis.  Parataa  es  pro  Ghristo 
animam  tuam  ponere?  Et  ad  istaverba  sic  mihi  re- 
spondel,  Paratussum;  quomodo  mihi  responderat 
comdicerem,  Paratus  es  mori.  Hoo  ergo  est  ponere 
animam,  quod  est  mori.  Sed  proquo  ibiestcertaraen? 
Omnes  enimbominesquandomoriuntQr,  ponuntani- 
mam ;  sed  non  omnes  pro  Gbristo  ponunt.  Et  nemo 
habet  potestatem  sumere  quod  posuerit  tGbristusau- 
tem  et  pro  nobis  posuit,  et  quando  voiuit,  posuil ;  et 
qoando  volait,  sumpsit.  Ponere  ergo  animam,  mori 
est.  Sic  -ei  apostoius  Pelrus  Domino  dixit,  Anintam 
meam  pro  ie  ponam  (Joan.  ziii,  37)  :  id  est,  pro  te 
moriar.  Carni  boc  triboe  :  caro  ponit  animam  suam, 
et  caro  ilerum  sumit  eam:  non  tamen  suapolestate 
caro,  sed  potestate  inbabitantis  caroem  :  caro  ergo 
ponit  animam  suam  exspirando.  Vide  ipsam  Domi- 
num  in  cruce ;  Silio  dixit  :  illi  qui  aderant  tinzerunt 
spongiamin  aoeto,  alligaverunt  arundini,  et  apposue- 
runt  oriejas ;  quod  cum  accepissel,  ait,  Perfeclum  est : 
quid  est,  Perfectum  esl?  Impletasuntomniaqusante 
murlem  futura  deme  fuerantprophetata.  Et  quiapo- 
testatem  habebat  quando  vellet  ponendi  animam  suam ; 
posteaqaam  dixii, Perfectum  est^  quid  ait  Evangelisla? 
£i  inclinalo  capite  tradidit  spiritum  {Id,  zix,  28-30). 
lloe  est  ponere  animam.  Modo  hic  attendat  Gharitas 
yeBiraLJnclinaiocapite  tradidit  spiritum. Qnih  tradidit? 
qoem  tradidit?  Spiritum  tradidit,  caro  illum  tradidit. 
Quid  est,  caro  illum  tradidit  ?  Garo  illum  emisit,  caro 
illam  ezspiravit.  Ideo  enim  dicilur  ezspirare,  extra 
spiritum  fleri.  Quomodo  est  ezsulare,  eztra  solum 
fleri ;  ezorbitare,  eztra  orbitam  fleri ;  sic  ezspirare» 
eztra  spiritam  fleri ;  qui  spiritus  animaest.  Gum  ergo 
exii  anima  a  carne,  et  remanet  caro  sine  anima,  tunc 
homo  ponere  animam  dicitur.  Quando  Ghristus  ani- 
mamposuit?  Quando  Verbum  voluit.  Principatos 
enim  in  Verbo  erat ;  ibi  potestas  erat  quando  poneret 
caro  animam,  et  quando  sumeret. 

12.  Si  ergo  caro  animam  posuit,  quomodo  Ghri- 
stus  animam  posuit?  Non  enim  caro  Ghristus?  (ta 
plane,  et  caro  Ghristus,  et  anima  Christus,  et  Verbum 
Ghristas  :  nec  tamen  tria  haso  tres  Christi,  sed  unus 
Ghristus.  Uominem  interrogii  et,  de  teipso  fac  gra- 
dum  ad  ea  quae  supra  te  sunt,  et  si  nondum  intelli- 
genda,  saltem  credenda.  Quomodo  est  enim  unas 
homo  anima  et  corpus ;  sicunas  Ghristus  Verbumet 
bomo.  Videte  quid  dizerim,  et  inteliigite.  Anima  et 
corpus  da»  res  sant,  sed  unus  homo :  Verbum  et 
homo  du»  rcs  sunt,  sed  anus  Ghristus.  Ergo  de  ho- 
mine  qusre.  Ubi  est  Paulus  apostulusmodo  ?  Si  qais 
respondeat,  In  requie  com  Ghrislo  ;  verumdicit.  Itam 
si  quis  respondeat,  Romsin  sepulcro;et  ipae  veram 
dicit.  Illud  mihi  deanima,  hoc  de  ejuscarnerespon- 
det.  Nec  tamen  ideo  duos  dicimas  apostolos  Paolos ; 
onum  qui  requiescit  in  Ghristo,  alium  qui  positusest 
in  supulcro  :  qaamvis  apostolum  Paalom  dicamus 
vivere  in  Ghristo,  eumdemqae  apostolom  Paulum  di- 
camuB  mortaum  Jacere  in  sepaloro.  Moritor  aliqais, 
dicimus,  Bonus  homo,  fldelis  homo,  in  pace  est  cam 


Domino  ;  et  continoo.  Bamas  ad  ezseqaias  ipsias.et 
sepeliamos  illam.  Eum  sepaltaras  es  quem  Jam  dize- 
ras  in  pace  esse  cnm  Deo  :  oom  altud  sit  anima  qu0 
immortaliter  viget,  aliud  corpas  quod  oorraptibiliter 
jAcet.  Sed  ez  quo  consortium  carnis  et  anims  bomi- 
nis  nomen  ascepit,  ]am  et  singolum  atqae  separatomy 
utrumlibet  eorum  nomen  hominis  tenoit. 

13.  Nemo  ergo  titubet,  quando  audil  Dominuni 
dixisse,  Pono  animam  meamj  ei  iienm  sume  eam.  Ponit 
eam  caro,  sed  ex  potestate  Verbi :  sumit  eam  earo, 
sed  ex  potestate  Verbi.  Et  ipse  Dominos  Ghristas 
dictos  est  sola  caro.  Quomodo,  inquit,  probas?  Audeo 
dicere,  et  sola  caro  Ghristi  diotus  est  Ghristas.  Cre- 
dimus  certe  non  in  solum  Deum  Patrem,  sad  et  in 
Jesum  Ghiistum  Filiam  ejus  anioum  Dominom  no- 
strum  :  modo  totomdixi,  in  Jesnm  Ghristom  Filiom 
ejos  unicum  Dominum  nostram.  Totom  ibi  intellige, 
et  Verbum,  et  animam,  et  camem.  Sed  otique  eoa- 
flteris  etiam  illud  quod  habet  eadem  fides,  in  eom 
Christom  te  credere  qoi  croeiflzos  est  et  sapoltos. 
Ergo  etiam  sepultum  Ghristom  esse  non  nagas :  et 
tamen  sola  caro  ^c^pulta  est.  Si  enim  orat  ibi  anima, 
non  erat  mortous  :  si  aatem  vera  mors  eral,  ot  ejos 
vera  sit  resorrectio,  sine  anima  foerat  in  sepoloro ; 
et  tamen  sepultus  est  Christos.  Ergo  Christus  erai 
eliam  sineanimacaro,  quia  non  estsepullaniaioaro. 
IHsce  hoc  eliam  in  apostoliois  verbis.  Hoc  senlile,  in- 
quit,  in  vohis,  quod  et  in  Chrislo  Jesu  :  quieum  i»  forma 
Dei  esset,  non  rapinam  arbitratus  est  esse  xqualis  Deo, 
Qais,  nisi  Ghristos  Jesus,  quantum  attinet  ad  idqood 
est  Verbum.  Deus  apod  Deom  ?  Vide  aotem  quod  se- 
qoitur  :  Sed  semeiiptum  exinanivit  formam  servi  aeci' 
piens;  insimilitudinehominum  factus,ei  hahitu  invenlus 
ut  homo.  Et  hoc  quis,  nisi  idem  ipse  Cbrislus  Jesna  ? 
Sed  hio  Jam  omoia  sunt,  et  Verbom  in  forma  Dei, 
qoffi  accepit  formam  ser? i ;  et  anima  etcaro  in  forma 
servi,  qu»  aocepta  esta  forma  Dei.  Humiiiavit  semei- 
ipsum,  factus  obediens  usque  ad  mortem  (PMlipp.  ii, 
6-8).  Jam  in  morte  sola  caro  est  a  Judcis  oecisa.  Si 
enim  discipulis  dizlt,  Nolite  timere  eos  qui  occiduni 
corpus,  animam  autem  non  possuni  oceidere  {Haiik.  z, 
28);  nnmquid  in  ipso  potueront  plos  qoam  corpos 
occidere  ?  Et  tamen  carne  occisa  Cbristos  oceisas 
est.  Ita  com  caro  animam  posuit,  Christos  animam 
posoit ;  el  cum  caro,ut  resorgeret,  animam  sompait, 
Ghristus  animamsumpsit.  Nee  tamen  potestate  earnia 
hoc  factum  est ;  sed  ejus  qui  ol  animam  et  oamem, 
obi  haec  adimplerentur,  assumpsit. 

14.  HoCf  inqnit,  mandatum  accepi  a  Paire  mi^.  Ver- 
bum  non  verbo  *  accepitmandatom,  Com  autem  di- 
oitar  Filius  a  Patre  aeclpere  quod  substantialiterha- 
bet,  quomodo  dietom  est,  Sicut  habei  Paier  viiam  in 
semeiipso,  sic  dedii  Piiio  habere  viiam  in  semeiipio 
{Joan,  v,26),  cum  Filius  ipse  sit  vita ;  non  potestaa 
mioilur,  sed  geheratio  (jus  ostenditor.  Qooniam  Pa- 
ter  non  quasi  ei  fllio  qoi  imperfectas  est  natas,  ali- 
qoid  addidit ;  sed  ei  quam  perfectom  genoit,  omnio 

<  Editi,  non  a  verbo.  llss.  vero  earent  prspositione  c. 


4741 


TRACTATU8  XLVIII.  CAPDT  X. 


1742 


gigneododedit.  lU  iili  dadit  laam  ttqualiUtem»  qaem 
non  gennit  in»qaeleni.  Sed  biBC  loqaente  Domino, 
qnoniam  luz  locebat  in  tenebri8,et  tenebro  eam  non 
comprehendebant(^aon.  i,  5).  DUsensio  iierum  fatta  «t< 
interJmdxos  propter  sermones  kos.  Uicebant  autem  multi 
ex  ipsis:  Dxmonium  hi^tietinsanil;quid  eumauditis  f 
Ist»  fuerant  densiBsims  tenebras.  Alii  dieebant :  Haee 
verba  non  suntdsemonium  habentis :  numquid  dtemonium 
potest  ececorum  oeulos  aperire  ?  Jam  istorum  ocort  ccd- 
perant  aperiri. 

TRACTATOS  XLVIII. 

Ab  eo  locot  Facta  sunt  Eneenia  in  Jerosolymit;  usque 
ad  idf  Omnia  autem  qascaroqae  dizit  Joannes  de 
hocy  vera  erant:  et  multi  erediderunt  in  eum.  Cap. 
X,  *.  22-42. 

1.  Quodjam  commendavi  Oileclioni  veatrae,  sUbi- 
liter  meminisse  debetis,  sanotum  Joannem  evange- 
listamnolle  nos  semperlacU  nutriri,  eed  solido  cibo 
vesci.  Quisqais  auUm  ad  sumendum  solidom  cibom 
vert>i  Dei  adhuc  minus  idoneus  est,  lacte  fldei  nulria- 
tur,et  verbum  quod  inteliigere  non  potest,  crederenon 
enncUtur.  Fides  enim  meritum  est,  intellectas  praa- 
mium.  In  ipso  labore  inUntionis  desudat  acies  mentie 
no8trae,ot  ponat  eordiculas  nebule  humanae,  et  sere- 
netur  ad  Verbum  Dei.  Non  ergo  recusetur  labor,  ai 
adest  amor  :  nostis  eoim  quoniam  qai  amat  non  la- 
borat.  Omnie  enim  labor  non  amantibas  gravis  esi. 
Si  UntoB  labores  cum  avaris  portat  cupidiUs,  nobia- 
cnm  non  porUtcharitas? 

2.  Evangeiium  intendite :  Facta  sunt  autem  Eneat' 
nia  in  Jerosolymis,  Encenia  festivitas  erat  dedicalionis 
templi.  GraBceenimxaivovdiciturnovum  quandocum- 
que  novum  aliquid  fueril  dedicatum,  EncaBnia  vocan- 

tor'.  Jam  et  usus  babet  hoc  verbum  :  si  quis  nova  ta- 
nicainduatur,  eacaeniaredicitur.IUumenimdiem  quo 
Umplum  dedicatum  est,  Judflei  solemniter  celebra* 
bant :  ipse  dles  fcstus  agcbaturi  cum  ea  quao  lecta 
Bunt,  locutus  est  Dominus. 

3.  Hiems  erat.  Et  ambulabat  Jesus  in  templo  in 
porticu  Satomonis,  Circumdederunt  ergo  eum  JudoeU  et 
dieebani  ei:  Quousque  animam  nostram  iollis  ?  Si  tu  es 
Christus,  dienobispalam,  Non  veritalem  desiderabant, 
sed  calumniam  praaparabant.  Hiems  erat,  et  frigidi 
erant :  ad  illum  enim  divinum  ignem  accedere  pigri 
erant.  Sed  acoedere  est  credere  :  qui  credit,  accedit ; 
qni  negat,  recedit.  Non  movetur  anima  pedibus,  sed 
aifeclibus.  Friguerant  a  diligendi  cbaritate,  et  arde- 
banl  nocendi  cupiditate.  Longe  aberant,et  ibi  erant: 
non  accedebant  credendo,  et  premebant  persequendo. 
Qaaerebant  audire  a  Domino,  Ego  sam  Gbristus  :  et 
fortasee  de  CbrisU  Becundum  hominem  sapiebant. 
Prasdicaverunt  Prophetae  Christum  :  sed  divioitatem 
Christietin  Propbetis  et  in  ipso  Evangelio  nechaere- 
tici  inUlIigunt ;  qaanto  minus  Jadflei,  quamdia  vela- 
men  eat  super  oor  eorum  (II  Cor.  ui,  15)  T  Deni« 
qae  qnodam  loco  sciens  Dominua  Jesus  eos  de 
Chrieto  secundum  bominem  sapere,  non  secundum 

*  Mit.,  EnoMnia  vocatur. 


Deum,  secnndum  id  quod  homo  erat,  non  secandum 
id  quod  Deua  etiam  assumpto  bomine  permanebat, 
ait  illis  :  Quid  vobis  videtur  de  Christo  ?  cujus  filius 
MPResponderuntsecundumopinationem  suam:  /)a« 
vidf  Sic  enim  legeranty  et  hoc  solura  tenebant :  quia 
divinitatem  ejus  legebant,  sed  non  inUlIigebanl.  Do- 
minus  auUm  ut  eos  suspenderet  ad  quaBrendam  ejae 
divinitalera,  cujus  conUmnebant  inGrmitaUm,  re* 
spondit  eis  ;  Quonwdo  ergo  David  in  spiritu  dieit  eum 
Dominum,  dicens,  Dixit  Dominus  Domino  meo,  Sede  a 
dexlris  meisy  donec  ponam  inimicos  tuoe  sub  pedibus 
tuisPSi  ergo  Davidin  spiritudicit  eumDominum,  quO' 
modo  fUius  ejus  est  (Matth.  zzii,  4245)  ?  Non  negavit, 
sed  interrogavit.  Ne  quisboccum  audierit,  putet  quod 
Dominus  Jesus  negaverit  se  fllium  esse  David.  Filium 
David  Dominus  Christus  si  se  negaret,  caecos  sic  eum 
invoeantes  nonillaminaret.TransibaLtenim  aliquando» 
et  duo  caeci  eedenles  juxU  viam  clamaverunt :  Mise- 
rere  nostri,  fili  David,  Qua  voce  audiU,  misertus  est ; 
sUlit,  sanavit,  lumen  dedit  (Id.  xx,  30  34) ;  quia  no- 
men  agnovit.  Dicit  et  apostolus  Paulus,  Qui  facius  est 
ei  ex  semine  David  secundum  camem  {Rom,  i,  3) :  et 
ad  Timotheum,  Memoresto  Jesum  Chrislum  resurre-^ 
xisse  a  mortuis  ex  semine  David  secundum  Eeangelium 
meum  (II  Tim,  ii,  8).  Quia  de  semine  David  originem 
Maria  virgo  docebat,  inde  Dominus  deseminoDavid. 

4.  Hoc  pro  magno  Judflei  a  Christo  quaerebant,  at 
si  diceret,  Ego  suro  ChrisluS;  secundnm  quod  illiso- 
lum  sapiebant  de  8emtneDavid,caIuraniarenturquod 
sibi  arrogarem  regiam  potestatem.  Plus  est  quod  eis 
respondit :  ilii  do  filio  David  volebant  calumniari,  ilie 
FiiiumDei  se  esse  respondit.  Kt  qaomodo  ?  Audite  : 
Bespondit  eis  Jesus  :  Loquor  vobis,  et  non  eredUis ; 
opera  qux  ego  facio  in  nomine  Patris  meif  hxc  testi" 
monium  perhibent  de  me :  sed  vos  non  creditis,  quia 
non  cstis  ex  ovibus  meis.  Jam  8apra(tn  Tract.  45)didi<* 
cislis  quae  sint  oves:  estoto  OYes.  Oves  credeodo  sont^ 
oves  pastorem  sequendo  sunt,  oves  redemptorem  non 
contcmnendo  sunt,  oves  per  ostinm  intrando  sunti 
oYes  exeundo  et  pascua  inveniendo  sunt»  oves  vita 
seterna  perfruendo  sunt.  Quomodo  ergo  ietis  dixit, 
Non  eslis  ex  ovibus  meis  f  Quia  videbat  eos  ad  sempi- 
ternum  interitum  praedestinatos,  non  ad  viUm  aster^ 
nam  sui  sanguinis  praetio  comparatos. 

5«  Oves  mess  vocem  meam  audiunt,  et  cognosco  eas^ 
et  sequntur  me  :  et  ego  vitam  xternam  do  eis.  Ecce 
sunt  pascua.  Si  recolitis,  superius  dixerat.  Et  ingre- 
dietur,  et  egredietur,  et  pascua  inveniet.  Ingressi  snmus 
credendo,  egredimur  moriendo.  Sed  quomodo  pef 
ostium  fldei  ingressi  sumus,  sic  fldeles  de  corpore 
exeamus :  sic  enim  per  ipsum  ostium  egrediraur,  ut 
pascua  invenire  possimus.  Bona  pascua,  vita  fleUrna 
diciiur  :  ibi  nuila  hcrba  arescit,  lotum  viret,  totum 
viget.  Solet  qufledain  herba  dici  semper  viva  '  :  ibi 
solum  vivere  invenitur.  Vitam  aeternam,  inquit»  dabo 
eis,  ovibus  meis.  Vos  calumnias  propterea  quaBritls» 
quia  de  viU  praesenti  cogitatis. 

1  lo  Mt8.,  semper  vivit ;  dicitnr  Qriccis,  aeUdn,  siva 
ae\i6on. 


1743 


IN  JOANNIS  EVANGEUUM,  S.  AUGDSTINI 


17U 


6.  Et  ndn  peribunl  inxlernum:  subaudis,  tanquam 
eia  dixerit,  Vos  peribitis  in  sternum,  quia  non  estis 
ez  ovibns  meis.  Non  rapiei  easquisquam de  manumea» 
latentius  accipite :  Pater  meus  quod  dedit  mihi,  majus 
est  omnibus,  Quid  potest  lupus  ?  quid  poteat  fur  et  ia- 
tro?  Non  perdunt  nisi  ad  interitum  praedestinalos.  De 
illis  autem  ovibus,  de  quibus  dicit  Aposlolus,  Novit 
Domihus  qui  sunt  ejus  (II  Tim,  u,  iO) ;  et,  Quos  prse» 
scivit^  ipsos  et  prxdesiinamt  ;quos  autem  praedestinavit^ 
ipsos  et  vocavit ;  quos  autem  vocavitt  illos  et  justifi- 
cavit ;  quos  autem  justilicavitf  ipsos  et  glorificavit  (Rom, 
VIII,  29,  30)  :  de  ovibus  istis  nec  liipus  rapit,  ncc  Tur 
toilit,  neo  latro  interficit.  Securus  est  de  numero 
earum,  qui  proeis  novit  quod  dedit.  Elhoc  est  quod 
ait,  Non  rapiet  eas  quisquam  cie  manu  mea :  et  item  ad 
Patrem,  Pater  meus  quod  dedit  miki,  majus  est  omni' 
bu8.  Quid  dedit  Fiiio  Pater  mnjus  omnibus  f  Bt  ipse 
illi  eseet  unigenilus  Filius.  Quidestergo,  <iedi/f  jam 
erat  cai  daret,  an  gignendo  dedit  ?  Nam  si  erat  cui 
daret  ut  Filius  esset,  aliquando  erat,  et  Filius  non 
erat:  Absit  ut  aliquando  Dominus  Gbristus  fuerit,  et 
FiliuB  non  fuerit.  Do  nobis  boc  dici  potest :  aliquando 
fllii  bominum  eramus,  lilii  Dei  non  eramus.  Nos  enim 
fllio  Dei  gratia  fecit,  illum  natura,  quia  ita  natus  est. 
Et  non  est  uldicas,Non  eratantequam  natuserat:  nun- 
quam  enim  non  natus  erat,  qui  Patri  coeternus  erat. 
Quisapitcapiat^qui  noncapitcredat^Butriatur,etca- 
piet.Verbum  Deisempercum  Patre,et  semper  Verbum : 
et  quia  Verbum,  ideo  Filius.  Semper  ergo  Filius,  et 
aemper  ssqualis.  Non  enim  crescendo,  scd  nascendo 
cqualis  eet,  qui  seinper  natus  est  de  Patre  Filius,  de 
Deo  Deus,  de  sterno  coaBternus.  Pater  autem  non  de 
Filio  Deus  :  Filius  de  Patre  Dcus ;  ideo  Pater  Filio 
gignendo  dedit  ut  Deus  esset,  gigoendo  dedit  ut  sibi 
costernus  essel,  gignendo  dedit  ut  aequalis  esset.  Hoo 
est  quod  majus  est  omnibus.  Quomodo  vita  Filius,  et 
babena  vitam  Filius  ?  Quod  babet  hoc  est  :  tu  aliud 
es,  aliud  babes.  Verbi  gratia,  habes  sapientiam  ; 
nuoiquid  tu  es  ipsa  sapienlia?  Denique  quia  non  es  tu 
ipse  quod  habes,  si  amiseris  quod  habes,  redis  *  ut  non 
babeas  :  et  aliquando  resumis,  aliquando  amittis. 
Quomodo  oculus  noster  non  io  seipso  habel  iosepara* 
biliter  lucem ;  aperitur  et  capit,  clauditur  et  amitlit. 
Non  sic  est  Deus  Dei  Filius,  non  sic  eslVerbum  Pa- 
tris  :  non  sic  est  Verbum  quod  non  sonando  transit, 
eed  nascendo  manet.  Sio  babet  eapientiam,  ut  ipse  sit 
aapientia,  faciatque  sapientes ;  sic  habet  vitaro,  utsit 
jpse  vita,  faciat«|ue  viventes.  Hoc  est  quod  majus  est 
omnibus.  Attendit  Joannes  ipse  evangelista  coslum  et 
terram,  volens  dicere  de  Filio  Dei ;  attendit;  et  tran- 
sceudit.  Gogitavit  supra  ccBlum  millia  exeroilus  An- 
gelurum,  cogitavit  et  transcendit  universam,  sicut 
aquila  nubes,  sic  sua  mente  creaturam  :  transceudit 
magnu  omnia,  pervenit  ad  illud  quod  majus  estom- 
nihus  ;  et  dixit,  In  principio  erai  Verbum  [Joan.  i,  1). 
Se  1  quia  ille  cujus  est  Verbum  non  est  de  Verbo, 
Verbum  autem  de  illo  est  cujus  est  Verbam  ;  ideo  ait, 


<  Omnei  Mss.,  qui  non  tapH  credat, 
>  Sic  Mss.  fi%  editi,  reddit. 


Quod  4edit  mihi  Pater^  id  est,  ut  sim  Verbum  ejus,  at 
sim  unigenituB  Filiusijus,  ut  sim  splendor  lucis  ejus« 
majus  esl  omnibus,  Ideo,  Nemo  rapit,  inquit,  oves 
meas  de  manu  mea,  Nemo  potest  rapere  de  manu  Pa» 
tris  mei. 

7.  De  manu  mea^  et  de  manu  Patris  mei  ;  quid  est 
hoo,  Nemo  rapit  de  manu  meUt  et,  Nemo  rapit  de 
manu  Patris  mei?  Utrum  ana  roanusest  Patris  et  Filii, 
an  forte  ipse  Filius  manus  est  Patris  sui  ?  Si  manum 
intelligamus  potestatem,  una  est  Patris  et  Filii  pote- 
stas;  quia  una  est  divinitas:  si  autem  maoam  intelli- 
gamus,  sicul  dictum  est  per  prophetam,  Etbrachium 
Domini  cuirevelatum  estilsa. lih,  1),  manus Patris  ipse 
est  Filius.  Quod  non  ita  dictum  est,  tanquara  Deus  ha- 
beathumaaam  formam^etquasicorporismembra^ied 
quod  per  ipsum  facta  sunt  omnia.  Nam  solentetho- 
mines  dicere  manus  suas  esse  alios  homines,  per  qooB 
faciunt  quod  volunt.  Aliquando  etipsum  opusbomi- 
nis,  manus  bominis  dicitur  quod  flt  per  manum :  sicut 
dicilur  quisque.'ignoscere  manam  suam,  cum  idquod 
scripsit  agnoscit.  Cum  ergo  roultis  modis  etiam  ho- 
minis  dicaturmanus,  qui  proprie  manum  habet  in  sui 
corporis  membris  ;  quanto  magis  non  uno  modo  in* 
telligendum  est  cum  legitur  manus  Dei,  cui  forma 
corporis  nulla  est?  Ac  per  hoc  melius  hoc  loco  manum 
Patris  et  Pilii  intelligimus  potestatem  Patris  et  Pilii ; 
ne  forte  cum  hic  manum  Patris  ipsom  Fillum  dictum 
acceperimus,  incipiat  carnalis  cogitatio  etiam  ipaiua 
Filii  quaercre  Filium,  quem  similiter  credat  Christi 
manum.  Ergo  Nemo  rapit  de  manu  Patris  mei;  hoc 
est,  Nemo  rapit  mihi. 

8.  8ed  ne  forte  adhuc  t]tube8,audi  quid  sequitur  : 
Ego  et  Pater  unum  sumus.  Huc  usque  Juddci  tolerare 
potuerunl  :  audierunt,  Ego  et  Pater  unum  sumus,  et 
non  pertuierunt ;  et  moresuo  duri,  ad  lapides  cacur- 
rerunt.  Tulerunt  lapides,  ut  lapidarent  eum,  Dominus 
quia  non  patiebatur  quod  nolebat  pati,  et  ixon  est 
passus  nisi  quod  voluit  pati,  adhuc  eoe  lapidare  cu- 
pientcs  alloquitur.  «  Sustulerunt  lapides  Judei,  ot 
lapidarent  illuro.  Respondit  cis  Jesus  :  Multa  bona 
opera  ostendi  vobis  ex  Patre  meo,  propter  qaod 
corum  opus  me  lapidatis  ?  Et  illi  responderunt :  De 
bono  opcre  non  lapidamus  te,  sed  de  blaBphemia,  et 
quia  tu  homo  cumsiB,  facis  teipsuro  Deum.  »  Ad  illud 
hoc  responderunt  quod  dixerat,  Ego  et  Pater  unum 
sumus.  Eccc  Judffiiinlellexeruntquod  non  inlelligunt 
Ariani.  Ideo  enim  irali  sunt,  quoniam  senserunt  non 
posse  dtci,  Ego  et  Pater  unum  sumus,  nisi  ubi  asqaa- 
litas  est  Patris  et  Filii. 

9.  Dominus  autem  videte  quid  responderit  tardia. 
Vidit  eos  non  ferre  splendorcm  veritatia,  et  eum  tem- 
peravit  in  verbis.  Nanne  scriptum  est  in  Lege  veslra^  id 
est,  vobis  data,  quia  ego  dixi,  Dii  estis  ?  Deua  dicil  per 
Prophetam  in  Psalmo  horoinibua  :  Ego  dixi^  Dii  estis 
{Psal.  Lxixi,  6).  Et  Legem  appellavit  Dominus  genera- 
liter  omnes  illas  Soripturas  :  quarovis  alibi  specialiter 
dicat  Legem,  aProphetia  eam  distinguene ;  sicuti  esl, 
Lex  et  prophetm  usque  ad  Joannem  {Luc.  xvi,  16)  ;  et, 
In  his  duobus  praeceptis  tota  Lex  pendH  ex  Prophetje 


1745 


TRAGTATUS  XLIX.  CAP.  XI. 


1746 


fMallh.  zzii,  40).  AliquAndo  autem  in  tria   distribuit 
easdem  Scripturas,  obi  ait  :  Oportebat  impleri  omnia 
qum  seripta  sunt-in  Lege^  et  Prophetis,  et  Psalmis  de  me 
{Lttc,  ZX1V,  44).  Nanc  vero  Psalmos  ettam  Logis   no- 
mine  nuncapavit,  abi  scriptum  est :  Ego  dixi,  Dii 
estis.  Si  itlos  dixit  deos  ad  quos  sermo  Dei  factus  est^ 
et  non  pctest  solvi  Scriptura  :  quem  Pater  sanctifieavit 
et  misit  in  mundum,  vos  dicitix^  Quia  blasphemas  ;quia 
dixi^  Filtus  Dei  sum  ?  Si  aermo  Dei  faclus  est  ad  ho- 
mines  ut  dicercntur  dii,  ipsumVerbum  Dei  quod  est 
apud  Deum,  quomodo  non  est  Deus  ?Siper  sermonem 
Dci  fiunt  homines  dii,  si  participaudo  fiant  dii,  unde 
participant  non  est  Deus  ?  Si  lumina  illuminata  dii 
suni,  lamen  quod  illuminat  noo  est  Dcus  ?  Si   cale- 
faciiqaodammodo  igne  salutari  dii  efQciuntur,  unde 
caleflunt  non  est  Deus  ?  Accedis  ad  lumcn  et  illumi* 
naris,  et  inter  fllios  Dci  numeraris  ;  si  reoedis  a  lu- 
minc,  obscuraris,  et  in   tcnebris  compularis :  illud 
tamen  lumen  ncc  acceditad  se,  quia  nonrecedilase. 
Si  crgo  ?os  deos  facit  sermo  Dei,  quomodo  non  est 
Deufl  Verbum  Dei  ?  Patcr  ergo    sanctiflcavit  Filiam 
suuin,  et  misit  in  mundum.  Forte  aliquis  dicat :  Si 
Pater  eum  sanctificavit,  orgo  aliquandu  noneratsan- 
ctus?  Sic  sanctificavit,  quomodo  gcnuit.  Ut   enim 
sanclus  osset,  gigoendo  ei  dedit,  qoia  sanctum  eum 
genuit.  Nam   si  qnod  sanctiflcatur,   ante  non   erat 
sanctum  ;  quomodo  dicimus  Deo  Patri,  Sanctificetur 
nomen  luum  {Matth.  vi,  9)  ? 

10.  Si  non  facio  opera  Patris  mei,  nolite  mihi  cre^ 
dere  :  siautem  fucio,  et  si  mihi  non  vuttis  credere,  ope- 
ribus  credite,  ut  cognoscaiis  el  credatis  quia  in  me  est 
Pater^  etegoin  illo,  Non  sic  dicit  Pilius,  inme  est  Pa- 
ier,  et  ego  in  iUo^  quoiuodo  possunl  homines  dicere. 
Si  enim  bene  cogitemus,  in  Deo  sumus  ;  et  si  bene 
vivamas,  Deus  in  nobisest:  flJelesparticipaDleseJas 
gratiam,  illuminati  ab  ipso,  in  illo  sumus,  et  ipse  in 
nobis.  Sed  non  sio  unigenitus  Fiiius:  ille  in  Patre,  et 
Pater  in  illo,  tanquam  aequalis  io  eo  cui  est  squalis. 
Denique  nos  aliquaodo  possumus  dicere,  lu  Deo  su- 
mus,  et  Deas  in  nobis  :  Ego  et  Deus  unum  sumos, 
nomquid  possumus  dicere?  lo  Deo  es,  quia  Deu»  te 
cootinet ;  Deus  est  in  te,  quia  templona  Dei  factus 
es  :  sed  numquid  quia  in  Deo  es,  et  Deus  est  in  te, 
potes  dieere,  Qui  me  videt,  Deum  videt :  quomodo 
Uoigenitus  dizit,  Qu%  me  vidit,  vtdil  et  Patrem  {  Joan, 
xiY,  9)  ;  et,  Ego  et  Pater  unum  sumus  ?  Aguosce  pro- 
prium  Domioi,  et  munus  servi.  Proprium  Domini, 
est  cqaalitas  Patris  :  munus  servi,  est  participatio 
Salvatoris. 

11.  Qucerebant  ergo  eum  apprehendere,  Utinam  ap- 
prebenderenl,  sed  credendo  et  intelligendo,  non 
ssviendoetoccidendo.Nammodo,  fratres  mei,qaando 
talia  loquor,  inflrmus  fortia,  parvus  magna,  fragilis 
solida,et  vos  tanquam  ez  eadem  massa  unde  sum 
et  ego,  et  ego  *  ipse  qui  vobis  loquor,  simul  omnes 
apprebendere  volumus  Christum.  Quid  est  apprehen- 
dera  ?  Intellezi8ti,apprehendisti.  Sed  non  sio  Judsi: 
tu  apprebendiBtiulhabeas,ilIiappreheudere  volebant 

A  Er.  Lugd.  Van.  iemal  ferant,  et  effo.   M. 


ul  non  haberent.  Et  quia  sic  volebant  apprehendere, 

quid  cis  fecit?  Exiit  de  manibus  eorum.  Non  eum  ap- 

prehenderunl,   quia   mauus   fldei  non    habuerunt. 

Verbum caro  factum  esl : sed  non  erat  Verbo  magnum, 

ejicere  carncm  suam  de  manibus  carnis.  Mente  Verbum 

approbendere,  hoc  cst  Christum  recte  apprehendere. 

12.  Et  abiit  iterum  trans  Jordanem,  in  eum  toeum  ubi 

Joannes  baptiians  primum,  et  mansit  t6t.  Et  mutti  ve- 

nerunt  ad  eum,  et  dicebant :  Quia  Joannes  quidem  si- 

gnumfe-cit  nutlum?  Meministis  vobisdictum  de  Joanne, 

quialucernaerat,etdieite8timoniumperhibebat(yoatt. 

V,  35,  33).  Quid  crgo  isti  apud  sc  dizerunt,  Joannes 

signum  fecit  nultum  ?  Nullum,  inquiunl,  miraculum 

ostendit  Joannes  :  non  dsmonia  fugavit,  non  ezpulit 

febrem,  non  oaeoos  illuminavit,  non  morluos  susoita- 

vit,  nontotmillia  hominum  de  quinque  vel  septem 

panibus  pavit,  non  supra  mareambulavit,  non  ventis 

et  fluctibus  iroperavil;  nibil  horum  fecit  Joannes  :  ot 

totuniquidquid  dicebat,buictestimonium  perhibebaU 

Per  lucernam  veoiamus  ad  dicm.  Joannes  nuttum  si- 

gtium  fecit,  Omnia  autem  quxcumque  dixit  Joannes  de 

koc^  vera  erant,  Ecce  qui  apprebenderunt,  non  quo- 

modo  Judaoi.  Judaei    volebant  apprehendere   disce- 

dentem,  apprehenderunt  ieti  permanentein.Denique 

quid  sequitur?  Etmulti  crediderunt  in  eum. 

TRACTATU8  XLIX. 

Ab  eo  quod  lcgitur^  Erat  auleui  quidam  languens, 
Uzarus  ;  usque  ad  td,  Abiit  in  regionem  juzla  dc- 
sertum,  in  civiiatem  quae  dicitur  Epbrem,  et  ibi 
morabalur  cum  discipulis  suis.  Cap,  zi,   f.  i-54. 

1.  Inter  omnia  miracula  quae  fecit  Dominas  noster 
Jesus  Ghristus,  Lnzari  resurrectio  precipue  prasdioa- 
tur.  Sedsiattendamus  quis  fecerit,  delectari  debemus 
poiius  quam  mirari.  ille  suscitavithominem,  qui  fecit 
bominem  :  ipse  enim  est  Uuious  Patris,  por  quem, 
sicut  nostis,  facta  sunl  omnia.  Si  ergo  per  ilium  facta 
sunt  omoia,  quid  mirum  est  si  resurrezit  unus  per 
illum,  cunitot  quotidie  nascantur  per  illum  ^PIuiPst 
bomines  creare  quam  reau>ciiare.  Digiialus  est  ta- 
men  ei  creare  et  reouscitare  ;  cre»re  omnes,  re.^tus- 
citare  quosdam.  Nam  oum  muUa  tecisset  Domious 
Jesus,  non  omnia  scriptu  sunt ;  sicut  idem  ipse  sanctus 
Joi&nnes  evangnlista  testatur  iiiulta  Dominus  Cbri- 
stum  etdiziese  et  fecissequae  scriptanon  8unt(JoaN. 
zx,  30)  :  eleolo  euni  autera  qu»  scriberentur,  qoo 
saluti  credentium  sufflcere  videbantur.  Audisti  enim 
quia  Dominus  Jesus  mortuos  susoitavit :  sufflcit  tibi 
ut  scias  quia  si  veliet,  omnes  mortuos  suscitaret.  Et 
hoc  quidein  sibi  ad  flnem  saBColi  reservavit.  Nam 
quem  audistis  magno  miraoulo  quatriduanum  mor- 
toum  suscilasse  de  sepulcro,  veniet  hora,  sicut  ipse 
ail,  quando  omnes  qui  sunt  in  ntonumentis,  audient 
vocem  ejus  et  proeedent,  Resuscitavit  putentem,  sed 
tamen  in  oadavere  putenle  adhuo  erat  forma  mem- 
brorum  ;  ille  in  novissimodie  ad  unam  vocem  cinerea 
est  restituturus  in  carnem.  Sed  opportel>at  ut  modo 
aliqua  faccret,  quibusdaiis  velut  suae  virtutis  indiciis 
credamus  in  eum,  et  ad  illam  resurrectionem  pre- 


1747 


IN  JOANNIS  EyANGBLlUM,  S.  AUGUSTINI 


1748 


paremur,  quaB  erit  ad  vitam,  non  ad  judicium.  Ita 
quippe  ait :  Yeniet  hora  quando  omnes  qui  in  monU' 
mentis  sunt,  audient  vocem  tinn  :  et  procedentqui  bene 
fecerunt,  ad  resurrectionem  vilse:  quimaleegerunt,  ad 
resurrectionem  judicii  {Joan.  v,  28,  29). 

2.  Tres  tamen  mortuoa  a  Domino  resnacitatos  in 
Evangelio  legimaa,  et  forte  non  frustra.  Domioi 
qaippe  facta  non  sunt  tantummodo  facte,  aed  eigna. 
Si  ergo  signa  sunt,  prster  id  quod  mlra  aunt,  aliquid 
profecto  signiGcant :  quorum  faetorum  Bignificatio- 
nem  invenire,aliquantoe8topero8ius,  quamealogere 
vel  audire.  Admirantes  audiebamus»  tanquam  magni 
miraculi  spectaculo  ante  nostros  oculoa  oonstituto, 
cum  Evangelium  legeretur,  quemadmodumrevizerit, 
Lazarus.  Si  attendamus  mirablliora  opera  Christi, 
omnis  qui  credit,  rt8urgit(a) :  si  attendamus  omnes, 
et  intelligamu8  detestabiliores  mortes,  omnis  qul 
peocat  moritur.  Sed  morlem  oarnis  omnis  bomo  ti- 
met,  mortem  anlmae  pauoi.  Pro  morte  oarnis  qum 
sine  dubio  quandoque  ventura  est,  curant  omnes  ne 
veniat :  inde  est  quod  laborant.  Laborat  ne  morialur 
homo  moriturus,  et  non  laborat  ne  peccet  homo  in 
aternum  viciuros.  Etcum  laborat  ne  morlatur,  sine 
eausa  laborat:  id  enim  agit  ut  multum  mors  differa- 
tur,  non  ut  evadatur  :  si  autem  peocare  nolit,  non 
laborabit^  et  vivet  in  «ternum.  0  si  possemus  exci- 
tare  homines,  et  cum  ipsis  pariler  excitari,  nt  tales 
es^emus  amatores  vitae  permanentis,  quales  sunt  bo- 
minee  amatores  vit»  fugicntis  I  Quid  non  facit  homo 
8ub  roortis  periculo  ooiiatitutaB  ?  Gladio  Impendente 
oervicibus,  prodiderunt  homines  quidquid  sibi, 
unde  viverent,  reservabant.  Quia  non  ooniinno  pro- 
didit  ne  percuteretor  ?  Et  post  proditionem  fortasse 
pereussus  est.  Quis  non,  ut  viveret,  oontinuo  perdere 
volnit  unde  viveret,  eligens  vitam  mendicantem  quam 
oelerem  mortem?Gui  diotum^st,  Naviganemoriaris; 
ei  distulit  ?  Gui  dictum  est,  Labora  ne  moriaris ;  et 
piger  fuit?  Levia  Deue  jubel,ulin«Bternumvivamu8; 
et  obedire  negligimus.  Non  tibi  Deus  dieil,  Perde 
quldquid  habes,  at  vivas  exiguo  tempore  in  labore 
aollicitnB  ;  sed,  Dapauperi  undehabes,  ut  vivas  sem- 
per  slne  labore  aecurus.  Aoousantnoe  amatorea  vila 
temporalis,  quam  neo  com  volunt,  nec  quamdiu  vo- 
lunt  babent :  et  nos  invicem  non  accueamus,  tam  pi- 
gri,  tam  tepidi  ad  capeseendam  vitamKtemam,quam 
sl  voluerimus  habebimns,  cum  habuerimue  nonamlt- 
temuB  ;  hanc  autem  morlem  qnam  timemus,  etiamel 
noluerimue  habebimus. 

3.  Si  ergo  Dominus  magna  sua  gratia^^et  magna 
ana  misericordia^anlmas  suscilat,  ne  moriamur  in 
siernum ;  bene  intelligimua  tres  iilos  mortnoa  quos 
In  oorporibnssasoitavlt,  aliquldsignifloareet  figurare 
de  resurrectionlbua  animarom  qn»  .fiunt  per  fidem : 
reeuscitavit  fiiiam  arcbisynagogi  adhuo  in  domo  Ja* 
eentem  (Marc.  v,  41,  43);  resuseitavit  jnvenem  fi- 
lin  m  vidu»  exlra  portas  civltatia  elatnm  (Luc.  vn, 

(a)  ForU  legendum  tic  :  mirabiii^re  opere  Chritti 
omnu  qut  crtdit  resuraU.  Et  infjra  :  dttestabiiiore  morte 
omnie  qui  peccal  morifur. 


14,  i5);restt8citavit  Laz«irum  eepultum  quatrldua- 
num.  Intueatur  quisqne  aniroam  anara  :8l  peccat,  mo- 
ritur;  peocatum  ;  mors  eat  anima.  Sed  allquandoln 
oogitatione  peccatur.  Deleetavit  quod  malum  est, 
oonsensisti,  pocoaati ;  consensio  illa  occidit  le  :  sed 
intns  est  mors,  quia  cogitatum  malnm  nondum  pro- 
ceseit  in  faotum.  Talem  animam  resnecitare  seelgni- 
flcana  Dominna,  resasoltavil  illam  puellam  qno  non- 
dum  erat  forae  elata,  sed  in  domo  mortna  Jacebat, 
qnasi  peccatum  latebat.  Si  autem  non  solom  ma1« 
delectationi  coneenBietl,  sed  etiam  ipBum  malnm  fe- 
eiBli ;  quasi  mortunm  extra  porlam  extullBti :  jam 
fone  ee,  et  mortnue  elntuB  es.  Tamen  et  ipBum  Do- 
minuB  resascitavil,  et  reddidll  vidus  matrl  aua.  Si 
peceasti,  poBDiteat  te  :  et  resuscitat  te  Dominue,  et 
reddet  Ecclesis  matri  tnso.  Tertius  mortuns  esi  La- 
zaruB.  EBt  genas  mortie  immane,  mala  consoetudo 
appellatur.  Aliud  est  enim  peccare,  allud  peceandl 
eonBuetadinem  facere.  Qui  peccat  et  continuo  oorri- 
gitur,  eito reviviseit :  quianondnmeBtimplicatnecon. 
Buetudine,  non  eat  Bepnltns.  Qui  antem  peccarecon- 
anevit,  eepnUoB  est,  et  bene  de  illo  dicitnr,  fetet :  In- 
oipitenim  habere  pesBlmam  famam,  tanquam  odorem 
teterrimum.  Tales  snnt  omnes  aseuetl  seeleribne, 
perditi  moribus.  Dicie  ei,  Noli,  facere.  Quando  tean- 
dit  quem  terra  sie  premit,  et  tabe  eormmpitor,  et 
molo  oon8aetudini8pregravatnr?Neead  ipenm  tamen 
reauBcitandum  minor  fuit  virlns  Christi.  Novimus, 
vidimas,  quotidie  videmus  bomines,  peaBlma  con- 
snetndine  permutata  vivere  meliuB,  quam  vivunt  qui 
reprebendebant.  DetestabariB  bominem  :  ecce  Ipsa 
ioror  Lazari  (ei  tamen  ipsa  est  qusB  pedes  Dominl 
unxlt  unguento,  et  tersit  capillis  Buie  quoalaveratla- 
crymis)  melius  BOBeitata  est  quam  frater  ejns  :  de 
mugna  mals  consaetndinis  mole  est  liberata.  Erat 
enim  famosa  peccatrix  :  et  de  illa  dictum  est,  Dtmti- 
funtur  ei  peccata  multa,  quoniam  dilexit  multum  (Lue. 
37-47).  Videmne  mnltoB,  novimus  muito  :  nemo  dea- 
peret,  nemo  de  se  prssnmat.  Et  desperare  malnm 
est,  et  de  se  presumere.  Sio  noli  desperare,  uteligaa 
de  qao  dobeae  prseeumere. 

4.  Ergo  et  Lazamm  Dominua  Buscitavit.  Audistia 
qualem,  id  est,  quid  signiflcet  Lazari  reaurrectio. 
Legamns  itaquejam ;  et  quoniam  multa  in  hac  le* 
ctione  manifeeta  sunt,  expoaitionem  in  Bingnlis  non 
quKramuB,  ut  neoessaria  pertractemua.  Erat  aulem 
quidam  languens,  Lazarus  a  Bethania,  de  easietlo  Ma- 
rim  et  Marthm  sororum  ejus  *.  In  euperiore  leotione 
meministis  quodDominueexiit  de  manibus  eorom  qui 
lapidare  lllum  volaeranl,  etdiBoessittranB  Jordanem 
nbi  Joannes  baptizabat  (Joan,  z,  39,  40).  Ibl  ergo 
Domlnoconstituto.iofirmabatnr  InBethania  Lazaras, 
quod  castellum  erat  prozimum  JeroBoIjmls. 

5.  Maria  autem  erat  qum  unxit  Dominum  unguentOt 
etextersitpedes  ejus  capiilis  suis^  cujus  frater  La%arus 
infirmabaiur.  Miseruni  ergo  sorores  ejus  ad  eum^  </t- 
eentes.  Jam  intelllgimuB  qno  mlieront,  nbl  erat  Do- 

t  In  omnibaB  Mss.  omittitar,  iororum  ejus» 

(a)  Conf .  ilb.  i,  de  Sennone  DoBiiii  ta  montB,  o.  35. 


1749 


TRACTATUS  XUX.  CAPUT  XI. 


1760 


mittafl :  qaooiam  abseQS  erat,  trans  Jordaaem  scili- 
cet.  Mieeront  ad  Dominam,  QunliaQtes  quod  «grota- 
ret  fraier  earam  :  ut  si  digaareiar  veuiret,  et  eum  ab 
argritodine  libcrarel.  Ille  distulii  saQare,  qoq  posset 
reeaacitare.  Uuid  ergo  reQuntiaveruQt  eorores  ejus  ? 
Domine,  ecce  quem  amas  imfirmatur,  Noa  dizeraat, 
Veai :  amaati  eaim  taatammodo  QuatiaQdum  fuit. 
NoD  au8«  euQt  dicere,  VeQi,  et  saaa  :  qoq  auso 
sant  dioere»  Ibi  Jube,  et  hic  flet.  Gur  enim  noa  et 
ists,  ai  fldes  illius  CeniarioQis  iade  laudatur  ?  Ait 
euim  :  Han  $um  dignus  ut  intres  sub  tectum  meum,  sed 
tantum  dic  verbo^  et  sanabitur  puer  meus  {Matth.  viii, 
8,  10).  Nihil  horum  ialc,  sed  taatummodo^  Dominet 
ecce  quam  amas  infirmatur.  Surflcit  ut  Qoveris ;  qoq 
eoim  amae,  et  deseria.  Dicit  aliquis  ;  Quomodo  per 
Lazarum  peooaior  Bigaifloabatur,  et  a  Domiuo  sio 
amabaiar  ?  Audiat  eum  diceatem,  Non  veni  vocare 
juUoSf  sed  peccatores  (/d.  iz,  13).  8i  eaim  peccatoree 
Deas  Qoa  amaret,  de  cooio  ad  terras  qoq  descea* 
deret. 

6.  Audiens  aulem  Jesus,  dixii  eis:  InfirmUas  hxe 
nan  e$i  ad  mortem,  sed  pro  gloria  Deiy  ut  glori/icetur 
Fiiius  Dei.  Talis  glorificatio  ipsius  qoq  ipsum  auxit, 
aed  Qobis  profuit.  IIoc  ergo  ait,  non  est  ad  mortemf 
qoia  el  ipsa  more  aoa  erat  ad  moriem ;  sed  potius  ad 
miraculum^quofaoto  credereot  homiaesiQ  Ghristum, 
et  viiarent  veram  mortem.  Saae  videte  quemadmo- 
dum  taaqaam  ex  obliquo  DomiQUs  Deum  se  dixil, 
propter  qaosdam  qui  aegaat  Filium  Deam  esee.  Nam 
Bunt  h«reiici  qui  boo  oegaat,  quod  Filius  Dei  ait 
Deus.  Ecce  audiaat ;  Infirmiias  hxc^  iaquit,  non  esi 
ad  mortem^  sed  pro  gloria  Dei.  Qua  gloria  ?  cojue 
Dei  ?  Audi  qaod  eequitor :  Ut  glorificetur  Filius  Dei. 
Infirmitas  ergoheee^  inquit,  non  est  ad  mortemf  sedpro 
gioria  Deit  ut  gtorificetur  Fitins  Dei  per  eam.  Per 
qoam  ?  Per  illam  iafirmiiaiem. 

7.  Diligebat  autem  Jesu  Marthamt  el  sororem  ejus 
Mariamp  et  La%arum,  lUe  laQguene,  ills  iristee,  omnea 
dilecti :  sed  diligebai  eoa  et  languentium  salvator, 
Uno  etiam  mortoorum  suscitator,  ei  tristium  conso- 
lator.  Ei  ergo  audivit  quia  infirmabalur,  tunc  quidem 
mansii  m  eodem  toeo  duobus  diebus.  Noatiaverunt 
ergo  illi ;  mansit  iliio  ille :  tamdia  tempus  duotum  eBt, 
qaoosqae  qaatriduom  compleretur.  Noafrustra,  nisi 
qaia  forte,  imo  qaia  certe  et  ipse  numerus  dierum 
intimat  aliquod  aaeramentam.  Deinde  poU  hmc  dicii 
Herumdiseipulis  suis,  Eamus  in  Jadxam :  ubi  pene  fue- 
rat  lapidatu8,qai  propterea  Inde  discessissevidebatur, 
ae  lapidaretor.  Discesait  enim  ot  homo  ;  sed  in  re« 
deoodo  qoaai  obiitasinfirmitatem,  osieodit  poiesta- 
tem.  Eamust  inqait,  in  Judxam, 

8.  Deinde  hoc  dicto,  videte  quemadmodum  disci- 
poli  terrlti  fuerint.  Dicunt  ei  discipuli :  Rabbi^  nunc 
quserebant  te  Judmi  lapidare^  ei  iterum  vadis  Uiue? 
heepandii  Jesus:  Nonne  duodeeim  sunt  horss  dieiT 
Qutd  aibi  vult  ista  reaponeio  ?  lili  dizerunt,  Modo  te 
tapidare  volebani  Judosi^  et  iierum  illuc  vadis,  ot  te  la- 
pident  ?  Et  DomioQs,  Nonne duodeeim  horx  suntdiei? 
Si  quie  ambuiaverit  in  die^  ^um  offenditf  quia  lucem  hu' 


jus  mundi  videt :  si  autem  ambulaverit  in  nocte,  offen' 
ditf  quia  lux  non  est  in  eo,  De  die  qaidem  locutus  cst, 
sed  in  nostra  iQteUigeaiia  qaasi  adhuo  qox  est.  Iqvo«- 
cemus  diem,  ut  expeUat  Qoctem,  ei  cor  lamiae  Ulu* 
Btret.  Quid  eaim  Domiaus  dicere  voluit  ?  Quaatum 
mihi  videiur,  quaatum  sublacei  aititudo  profuQditas* 
queseQteQti»,  redarguerevoluitiUorum  dubitatiooem 
el  iQfldelilalem.  VolueruQt  eaim  coQsiHum  dare  Do- 
miao  ae  morereturi  qui  veaerat  mori,  qo  ipsi  more- 
reotur.  Sic  etiam  quodam  alio  loco  Petrus  saoctua 
diligeos  Domiaum,  sed  adbuc  qoq  pleoe  iateUigeQs 
our  venisset,  timuit  ue  morereiur,  et  vitn  displicuit, 
id  est,  ipsi  Domioo :  oam  oum  iodicaret  discipuUs 
qnod  essei  Jerosolymis  passurus  a  Judeis  \  respou- 
dii  Petrus  iater  csteros,  et  ail,  Absit  a  te,  !>ominet 
propilius  tibi  eslo,  non  fiet  istud,  Et  oontinuo  Dominue, 
Bedi  post  me,  satanaSf  non  enin  sapis  qux  Dei  suntf 
sedquss  hominum,  Ei  pauloante  confltens  Filium  Dei 
laudem  meruerat  :  audierat  enim,  Beatus  es^  Simon 
Bar  Jonaf  quia  non  tibi  reeelavit  caro  et  sanguiSf  sed 
Pater  meus  qui  in  coslis  est  [Malth,  xvi,  16-23).  Gui 
dixerai,  Beatus  es;  iUi  dicit,  Redi  retro^  salanas:  quia 
beatus  a  so  non  erat,  Sed  unde?  Quia  non  tibi  revela* 
vit  caro  et  sanguiSf  sed  Paler  meus  qui  in  Cielis  est, 
Bcce  unde  bcatus,  non  de  tuo,  sed  de  meo.  Non  quia 
Pater  ego,  sed  quia  omnia  qu»  habet  Patcr,  mea 
lUQt  (Joan,  ivi,   15).  8i  beaius  de  ipsius  Domiai ; 
sataaas  decujus?  Ibi  dicit :  ratiooem  quippe  reddidit 
heatitudiois,  ut  diceret,  Non  caro  et  sanguis  iibi  revC' 
lavU  boc,  sed  Pater  meus  qui  in  ccslis  est :  h«o  est 
causa  bealiludiois  tue.  Quod  vero  dixi,  Redi  post  me, 
satanas,  audi  etiam  hujus  rei  causam  :  Son  enim  sa- 
pis  qux  Dei  sunt^sedquss  sunt  hominis»  Nemo  ergo  se 
palpet ;  de  suo  satanas  est,  de  Dei  beatus  est.  Quid 
est  euim  do  suo,  oisi  de  peccalo  suolTolle  peooa* 
iom,  quod  est  tuum.  Juetitia,  ioquit,  de  meo  est  *• 
Quid  eaim  habes  quod  qoq  accepisti  (I  Cor,  iv,  7)  ? 
Cum  ergo  veUeat  dare  coQBiUum  homioes  Deo,  dis- 
oipuli  magistro,  eervi  Domioo,  «groti  medico ;  cor- 
ripuit  eos,  et  ait,  Nonne  duodecim  horx  sunt  diet  ?  Si 
quis  ambutaverit  in  die^  uon  offendit.  Me  sequimini, 
81  QOQ  vuitis  offeQdere :  QoUte  mibi  ooQsilium  dare, 
quos  a  me  ooQsilium  oportet  accipere.  Quo  ergoper- 
tiaet,  Nonne  duodecim  horae  sunt  diei?  Quia  ot  diem 
se  esse  osteaderet,  duodeoimdiscipulos  elegit.  Siego 
sum,  inquit,  dies,  et  vos  hore,  oumquid  hor»  diei 
coQsilium  dsut  ?  Hors  diem  sequuotur,  non  dies  bo- 
ras.  Si  ergo  illi  hor«,  quid  ibi  Judae?  Et  ipse  ioter 
duodeoim  horas?  Si  hora  erat,  lucebat ;  si  lucebat, 
qoomodo  diem  ad  mortem  tradebat  T  Sed  Domtausia 
Iioo  verbo  non  ipsum  Judam,  sed  successorem  ipeius 
prasvidebat.  Juda  enim  cadente  successit  Matihiaa, 
et  duodenarius  numerus  mansit  (Ad,  i,  26).  Non  ergo 
frustra  duodeoim  discipulos  elegitDominus,  nisi  quia 
ipse  spiritualis  est  dies.  Sequantnr  ergo  horss  diem, 
prsdiceni  hor«  diem,  hor«  iUustrentur  a  die,  hora 

1  lo  tex  Mis.,  quid  esnetpassurui, 

>  HaceiiKr.  paneioatio  in  haae  iocom  :  Toliet>eeeatum 
quodesttuum,  fustitia,  inquit^  de  meo  est,  Lov.  posktiiiiiii, 
dao  poncta  interponunt.  M. 


1751 


IN  JOANNrS  EVANGELIUM,  S.  AUOUSTINI 


1752 


illumincotur  a  die,  et  per  horarum  pracdicationem 
credat  aiuiidus  in  dicm.  Hoc  orgo  ait  de  compeudio, 
Me  tsequimioi,  si  oon  vultis  ofTeodere. 

9.  El  posl  hoe  dicit  eia  :  Laxarus  amicus  nosler  dor^ 
mil ;  sed  vado^  ut  a  somno  excilem  eum,  Verum  dixil. 
Sororibus  morluuserut,  Domino  dormiebat.  Homini- 
bua  mortuus  crat,  qui  cum  suscitarc  non  polcranl : 
nam  Domiuus  taclaeum  racilitate  excitabat  de  scpul- 
cro,  quantatu  non  excitasdormienlemde  leolo.  Er^'o 
secundum  polentiam  suam  dixit  dormienteui :  quia 
et  alii  mortui  dicti sunt  in  Scripturis  saepe  dormienles, 
sicut  Apostolus  dlcit,  De  dormientibus  autem  nolovos 
ignorare,  fratres,  ut  non  contristemini,  sicut  et  cseteri 
qui  ipem  non  hahent  (I  Thas,  vi,  12).  Ideo  ot  ipse  dor- 
mientes  appellavit,  quia  resurrecturos  prxnuntiavit. 
Dormit  crgo  omnis  mortuus,  et  bonus  et  malus.  Sed 
quomodo  intercst  !n  ipsis  qui  quolidie  dormiunt  et 
cxsurgunt,  quid  quisquc  vidoalinsoronis^aliisentiunt 
laeta  somnia,  alii  torquentia,  ita  ut  evigilans  dormire 
timeat,  ne  ad  ipsa  ilcrum  redeat :  sic  unusquisquc  ho- 
mlnum  cum  causa  sua  dorniit^  cum  causa  sua  surgit. 
£t  interest  quali  cuiitoJia  quisquc  rccipiatur,  ad  Judi- 
cem  postea  producendus.  Nam  el  receptiones  in  cu- 
stodia  pro  mcritis  causarum  adbibcntur :  alios  juben- 
iur  custodirc  lictores,  bumanum  et  miteorflcium  at- 
que  civilo;  alii  tradunlur  optionibus*  ;  alii  mittuntur 
in  carcerem  :  et  in  ipso  carcere  non  omnes,  sed  pro 
merilis  graviorum  causarum  in  imacarceris  contru- 
duntur.  Sicut  ergo  diversae  cuslodis  agentium  !n  of- 
flcio ;  sic  diversas  custodiaB  mortuorum,  et  diversa 
merita  resurgentium.  Receptus  est  pauper,  rcceptus 
est  dives  :  sed  illein  sinum  Abrabaa;  ille  ubi  sitiret, 
€t  gutlam  non  ioveoiret  (Luc.  xvi,  23-24). 

10.  Habent  ergo  omnes  animas,  ut  ez  bac  occasione 
instruam  Gbaritatcm  vestram,  habent  omnes  anim», 
cum  de  B8bcu1o  ezierint,  diversas  receptiones  suas. 
Habent  gaudium  bonae,  mal«  tormenta.  Sed  cum 
facta  fuerit  resurrectio,  et  bonorum  gaudium  amplius 
erit,  et  malorum  tormenta  graviora ;  quando  cam 
corpore  torquebuntur.  Reccpli  sunt  in  pace  sancti 
Palriarohse,  Propheta,  Apostoli,  Martyros,  booi  flde- 
les ;  omnes  tamen  adbuc  in  flne  accepturi  sunt  quod 
promisit  Deus  :  promissa  enim  est  resurreclio  etiam 
carnis,  morlis  consamptio,  vila  aeterna  cum  Angelis. 
Hoc  omnes  simulaccepturi  sumus :  nam  requiem  quse 
continuo  post  mortem  datur,  si  ea  dignus  est^  tunc 
accipit  quisque  cum  moritur.  Prlores  acceperunt  Pa- 
IriarcbaB :  vidcte  ez  quo  requiescunt  :  posteriores 
Propbetffi,  recentius  Apostoli,  multo  recentiores  san- 
cti  Martyres,  quotidie  boni  fldeles.  Et  alii  in  ista  re- 
qnie  jam  diu  sunt >,  alii  non  tam  diu,  alii  paucioribui 
annis,  alii  neo  recenti  tempore.   Gum  vero  ab  boo 

<  IuMm,  per  h  •cribitur  obtionibus :  corrupte ;  nam  optio- 
DesVarro,  Isidorut  aliique  putantaboptando  dictos.qui  ui- 
mirum  electi  estentdecurionum  admfDiKtri  etadjatores  io 
ra  militari.  lique  variie  preterea  muniis  prflBflciebantur  : 
aDdeeuntoplionet  fabricflB,  etofflcii  sive  carcerit,  quo  po- 
•tremo  tia uificatu  hic  DomioaDtur :  DacooD  iu  Comment. 
■nper  Ephei.  cap.  4,  inter  Ambrotii  opera,  hit  verbit  : 
<  Neque  Paulut  et  Silat  temput  dittaleniDl,  qno  optionem 
«  carcerit  baptiiarent.  » 

3  8icpluret  Mtt.  At  editi,  lamdiu  suni:  et  paolo  infra, 


somno  cvigihbunt,  simul  oranes  qnod  promissum  est 
acccpturi  surtt. 

11.  Lazarus  amicus  nosler  dormit;  sed  vado,  ui  a 
somno  excitem  eum.  Dixerunt  ergo  discipuli :  quomodo 
intellezerunl,  sic  responderunt :  Domine,  si  dormit, 
salvus  crit,  Solet  enim  esse  somnus  «grotantium  sala- 
tis  iudicium.  Dixerat  autem  Jesus  de  morie  ejms;  ilii 
autem  putaverunt  quod  de  dormitione  somni  diceret. 
Tunc  ergo  dixit  eis  Jesus  manifeste,  Bubobsonre  enim 
dixerat,  dormit :  ait  ergo  manifeste,  La:Mru$  mortuus 
est :  et  gaudeo  propler  vos,  ut  credatis;  quia  non  eram 
ibi,  Ei  scio  quia  mortuus  est,  et  non  ibi  eram  :  aeger 
enim,  non  mortuus,  fuerat  nuntiatus.  Sed  qnid  lateret 
eum  qui  croaverat,  et  ad  cujus  manus  anima  morien- 
tis  exierat  ?  IIoc  est  quod  ait,  Qaudeo  propter  vos,  ut 
credatis ;  quia  non  ibi  eram :  ut  Jam  inoiperent  admi- 
rari,quia  Dominus  potuit  dioere  mortunm,  qnodnec 
viderat  nec  audierat.  .Ubi  sane  memintsse  debemne 
quod  adbuc  etiam  ipsorum  discipuloram  qui  in  eum 
jam  crediderant,  miraculis  sdiflcabatnr  fldea :  non  ut 
ea  que  non  erat,  esse  inciporet,  sed  nt  ea  qus  jam  esee 
caeperal,  cresceret ;  quamvis  tali  verbo  usns  sit,  qnasi 
tunc  credere  inciperent.  Non  enim  ait,  Gaudeo  pro- 
pter  vos,  ut  fides  vestra  augeatur,  sive  flrmetnr ;  sed 
ait,  ut  eredatis  :  quod  intelligendum  est,  nt  aroplias 
robustiusque  credatie. 

13.  Sed  eamus  ad  eum.  Dixit  ergo  Thomas,  qui  di- 
citur  DiJymus,  ad  condiscipulos :  Eamus  et  nos,  ei  mo- 
riamur  cum  ilio.  Fenit  itaque  Jesus,  et  invenit  eum 
qualuor  dies  jam  in  monumenio  habentem.  De  qaatnor 
diebus  mulla  quidem  dioi  possunt,  sicnt  se  habent 
obscnra  Scripturarum,  quas  pro  diversitate  intelligen- 
tiom,  mullos  sensns  pariunt.  Dicamus  etnosqnid  no- 
bis  videatur  significare  mortuus  quatridaanns.  Quo- 
modo  enim  in  illo  Cfleco  intelligimus  qnodammodo 
hnmanum  genus,  sic  forte  et  in  isto  morino  mnltoa 
intellecturi  sumus :  diversis  enim  modis  una  rea  si- 
gnificari  potest.  Homo  quaudo  nascitur,  jam  cnm 
morte  nascitur;  quiade  Adam  peccatum  trahit.  Unde 
dlcit  Apostolus  :  Per  unum  hominempeceatuminiravit 
in  mundum,  et  per  peccatum  mors  ;  et  ita  in  omnes  ho- 
mines  pertransiit,  in  quo  omnes  peccaverunt  (Aom.  v* 
12).  Ecce  babes  unnm  diem  mortis,  quod  bomo  trahit 
de  mortis  propagine.  Deinde  oreacit,  incipit  acoedere 
ad  rationales  annos,  utlegem  aapiat  naturalem,  qnam 
omnes  habent  in  corde  flzam  :  Quod  tibi  non  vis 
fleri,  alii  ne  feoeris.  Numqnid  hoc  de  paginis  dieci- 
tur  S  et  Don  in  natnra  ipsa  quodammodo  legitarT 
Furtnm  vis  pati  ?  Utique  non  vie.  Ecce  lez  in  corde 
tuo :  Quod  non  vis  pati,  facore  noli.  Et  hano  legem 
transgrediunlur  hominei:  ecce  alter  diea  mortia. 
Data  eat  Lez  etiam  divinitus  per  famulum  Dei 
Moysen :  dictum  est  illic,  Non  oceides;  Non  maeeha- 
beris ;  Non  falsum  testimonium  dices ;  Honora  patrem 
el  matrem  ;  Non  concupisces  rem  proximi  lui;  Non  con^ 
cupiscch  uxorem  proximi  iui  (Exod,  xx,  12-17).  Ecce 

aUi  recenli  tempore,  omitto  nec ;  pro  quo  aliqnot  Mm.  ha- 
bent,  tn. 

t  Jaxta  Er.   Lngd.  el  Ven. :  NuwkquiA  ksc  de  Faganii 
dieitur  ?   M. 


1753 


TRAGTATUS  XLIX.  CAPUT  XI. 


1754 


Lez  soripla  es(,  ot  ipsa  contemnitur  :  ccce  tertius 
diee  mortis.  Qaid  restat?  Veoit  et  Evangeliam,  pre- 
dicatur  regnum  ccBlorum,  diffamalor  ubique  GbriBtus^ 
minatur  gebeonam,  vitam  promittit  aslernam,  et  ipsa 
coniemnilur.  Traoflgrediuntur  bominesEvangeiium  : 
ecce  quartusdies  mortin.  Merito  jam  putet.  Numquid 
et  talibus  est  neganda  misericordia  ?  Absit  :  etiam 
ad  tales  Dominus  excitandos  non  dedignaturaccedere. 

13.  MuUi  aulem  ex  Judseis  venerant  ad  Mariham  ei 
Mariam^  ut  consolarenlur  eas  de  fratre  suo,  Marlha 
ergo  ut  audivit  quia  Jesus  venit,  occurrit  illi  :  Maria 
autem  domi  sedebat,  Dixit  ergo  Martha  ad  Jesnm  :  Do^ 
mine,  n  fuisses  hic^  frater  meus  non  fuisset  mortuus;  sed 
et  nunc  icio  quiaquaecumque  poposceris  a  Deo,  dabit  tibi 
Deus,  Non  dixit,  Sed  el  modo  rogo  te  ut  resusoites  fra- 
trem  meom.  Undeenimsciebat,  si  fratri  ejus  resur- 
gereuiilefuerit?  Hoc  tanlumdixit,  Scio  quia  potes, 
si  vis  facis  :  utrum  eoim  faciae,  judicii  toi  est,  non 
prMBomptionie  me«.  Sed  et  nunc  scio  quia  quaecumque 
poposceris  a  Deo^  dabil  tibi  Deus, 

ik.Dicit  illiJesus  :  Besurgel  frater  tuus.  Hoc  am- 
bigoom  fuit  Non  enim  ait,  Modo  resuscito  fralrem 
tanm ;  aed,  Resurget  frater  luus.  Dicit  ei  Martha  :  Scio 
quia  resurget  in  resurrectione,  in  novissima  die.  De  illa 
resarrectione  secura  som,  de  bac  incerta  som.  Dicit 
ei  Jesm  :  Fgo  sum  resurrectio,  Dicis,  Rpsurget  frater 
meus  in  novissima  die  :  verum  est ;  sed  per  quem 
tanc  resnrget,  potestet  modo,  quia  Ego  ittm,  inqait, 
resurrectio  et  vUa.  Audite,  fratres,  audite  quid  dicat. 
Gerte  tota  exspectatio  erat  oircumstantium  nt  revivi- 
sceret  Lazarus,  unus  mortuus  quatriduamus  :  audia- 
muB,  etrcBurgamus.  Quam  multi  Buntin  boc  populo^ 
quoB  premit  cooBaetndinis  moles  I  Porte  audiunt  me 
quidam,  quibus  dicilar,  Notite  inebriari  vino  in  quo 
est  luxuria{Bphes,  y,  18):  dicont,  Non  posBumus, 
Forte  aodiant  me  aliqui  immundi,  laBciviis  et  flagitiiB 
ioquinali,  qaibns  diciior,  Nolite  boc  facere,ne  perea- 
tis  :  et  respondent,  Non  possumas  tolli  a  eonsuetu- 
dine  noslra.  0  Domine.  istoB  resuscita.  £gro  jum, 
inqoit,  resurrectio  el  vita,  Ideo  resarrectio,  quia  vita. 

15.  Qui  credit  in  me,  etiamsi  mortuus  fuerit,  vivet  : 

el  amnisqui  vivif  et  credit  in  me,  non  morietur  im  xter- 

num,  Qoid  est  boc  ?  Qui  credit  in  me,  etiamsi  mortuus 

fuerit^  sicut  Lazarus  roortaus  est,  vivet ;  quia  non  esi 

Deos  mortaorom,  sed  vtvorum.  De  olim  mortais  pa- 

triba«,  hoc  est  de  Abrabam,  et   Isaao,  et  Jaoob,  tale 

responsom  Jadeis  dedit :  Kgo  sum  Deus  Abraham^  et 

Deu$  Isaac,  et  Deus  Jaeob^  non  e%t  Deus  mortuorum^ 

sed  tfivorum  :  omnesenim  illi  vivunt  (Matth,  xxii,  32, 

et  Lue.  XX,  37, 38).  Grede  ergo  ;  et  si  mortoos  foeriB, 

vives  :  si  aotem  non  credis ;  et  com  vivis,  mortnue  es. 

ProbemaB  et  boo,  quia  si  noo  rredis,  etei  vivis,  mor- 

laos  es.  Goidam  Dominas  differenti  seqoi  eum,  et  di- 

C6Qti,£am  priussepelire  patrem  meum  :  Sine,  inquit, 

mrtuoe  sepelire  mortues  suos;  tu  venif  sequere  me 

(lo/M.viii,  2t,  22).  Brat  ibi  mortoos  sepeliendas, 

mot  ibi  et  mortoi  roortaum  sepoltori :  ille  roortoas 

ia  eame,  illi  in  aoima.  Uode  mors  io  aoima^Qoia  noo 

astfides.  Unde  morsin  corpore?  Qoia  non  est  ibi 


animi.  Erj^o  animae  luae  animae  Gdes  est.  Qui  credit  in 
me^  ioquit,  etiamsi  moriuus  fuerit  in  caroe,  vivet  in 
anima ;  donec  resargat  et  caro  nunquam  postea  mo- 
rilura.  Hoc  est,  QuicredU  in  me,  licet  moriatur,  vivet. 
Et  omnis  qui  vivU  in  carne  et  eredit  in  me,  etsi  morie- 
tur  ad  tempus  propter  mortem  carois,  non  morieiur  in 
aetemum  proptervitam  spiritus,  et  immortalitatem  re- 
Burrectionis.  Hoo  est  quod  ait,  Et  omnis  qui  vivU  ei 
credit  in  me,  non  morieiur  in  xiemum,  Credis  hoc?  Aii 
illi :  Utique,  Domine,  ego  credidi,  quia  lu  es  Chnstus 
Filius  Deiy  qni  in  mundum  venisti,  Quando  boo  cre- 
didi,  credidi  quia  tu  es  resurreotio,  orediJi  quia  tu 
es  vita  ;  credidi  quia  qui  oredit  in  te,  etsi  moriatur, 
vivet;  et  qui  vivit  et  credit  in  te,  noo  morietur  io 
steroom. 

i6.  Et  cum  hsec  dixisset,  abiit^  ei  vocavit  Mariam  w- 
rorem  suam  sileniio,  dicens :  Magisteradest,  ei  vocai  ie. 
Advertendam  eBlquemadmodum  suppresBam  vooem 
sitentium  nuncopavit.Nam  qoomodo  silult,qu«  dixit, 
Magisier  adest,  ei  vocai  ie  ?  Adverteodum  etiam  quem- 
admodum  Evaogelista  non  diierit  obi  vel  quaodo 
vel  quomodo  Mariam  Domioas  vooaverit,  ut  hoo  io 
verbis  Marlh»  potius  iotelligeretur,  narrationis  bre- 
vitate  Bsrvata. 

i7.  Jila  ui  audivit,  surgUcito,  ei  venU  ad  eum.  Non- 
dum  enim  venerat  Jesus  in  casteUum,  sed  erat  adhue  in 
ille  loco  ubi  occurrerai  ei  Mariha,  Judmi  igitur  qui  erani 
cum  iUa  in  domo^  et  conselabantur  eam,  cum  vidiuent 
Mariam,  quia  ciio  surrexii  ei  exiit,  secuti  sunl  eam  di* 
centes :  quia  vaditad  monumeniumf  ul  piorei  ibi,  Quare 
pertinuit  boc  ad  BvangeliBtam  narrare?  Ut  videa- 
mus  qae  oceasio  feoerit  ut  plures  ibi  essenl  quando 
Lazarasresoscitatusest.  Pataotes  eoim  Judsi  pro- 
pterea  illam  festinare,  ut  doloris  soi  solatiom  lacry- 
mis  qosreret,  secuti  suot  eam ;  ut  tam  graode  mira- 
eulum  qoatridaaoi  mortui  reBurgeQtiSftestespiorimos 

ioveoiret. 

48.  Maria  autem  cum  venissei  uhi  erat  Jesus,  videns 
eum  cecidUad  pedes  ejus,  et  dixU  ei :  Domine,  si  fuisses 
hic.fratermeusnon  essei  morluus.  Jesus  ergo  ut  vidU 
eamplarantem,et  Judasos  quicumiUa  erant  pioraniest 
fremuii  spirUu,  ei  turbavit  semeiipsum,  eidixii:  Ubi  pO' 
suisiis  eum?  Nesoio  qutd  oobis  insinuavit  fremendo 
spiritu,  et  turbando  seipsum.  Qois  eoim  eumposBety 
oisi  se  ipse,  turbare?  Itaqoe,  fratres  mei,  primohic 
atteodite  potestatem.etsio  ioqairite,  BigniQcalionem. 
TorbariB  tu  ooieos ;  torbatos  est  Gbristus,  quiavoluit. 
Esurivit  Jcsub,  verum  est,  sed  quia  ? oluit ;  dormivit 
Jesos,  verum  est,  sed  quia  voluit ;  oootristaios  e£t  Je- 
808,  verom  est,sed  qoia  voloit;  mortous  est  Jesos» 
verom  est,  sed  quia  voluit :  in  illius  poteslale  erat  sio 
vei  sic  affici,  vel  oon  afflci.  Verbum  eoim  aoimamsas- 
cepit  ei  carnem,  totius  bomioiB  sibi  coaptans  io  per- 
sons  uoitate  oaturam.  Nam  et  aoima  Apostoli  Verbo 
ilioBtrataeBt.aaimaPetri  Verboiilostrata  est,  anima 
Paoii,  aliorumApo8tolorum,8anotorum  Propbetarum 
Verbo  iiiustrat»sunt  aoime  :  sed  de  oulla  dictom  est, 
Verbumcarofaciumest  (Joan,!,  i4);deoulla  dietum 
esl,  Ego  ei  Pater  mnum  sumus  (Id.  x,  30).  Aoims  et 


■M 


1755 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM,  8.  AU6USTINI 


1756 


caro  Chrisli  cum  Verbo  Dei  una  perBona  est,  odub 
GhriatiiB  ett.  Ao  per  boc  obi  eomma  potestaa  est,  se- 
eundom  voluniatis  nutum  tractatnr  InQrmitae  ^ :  boo 
est,  iurbavU  $em§Upsum. 

19.  Dizi  potestatem,  attendile  eigniflcationem.  Ma- 
gnns  reusest,  quem  morliequatriduum  et  illaBigniGcat 
eepnltura.  Quid  eet  ergo  quod  turbat  eemetipsum 
Ghrifftua,  nieiulaigniQcettibiquomodotubari  tu  de- 
beae,  cum  tanta  mole  peccati  gravaris  et  premeris  ? 
Attendiati  enim  te,  fidieti  te  reum,  computasti  tibi  : 
Illud  feci,  et  pepercit  mihi  Deus;  illud  commiei,  et 
di8(ulitme;Evangeliumaudivi,et  contempsi;  baptiza- 
tua  aom ,  et  iter  um  ad  eadem  revolu  tua  sum :  quid  facio  ? 
quo  eo  ?nndeevado  ?Quando  ista  dicis,  Jam  fremitCbri- 
8tU8 ;  qaia  Qdes  fremit.  In  voce  frementis  apparet  epes 
resurgentie.  Si '  ipea  fldea  intue,  ibi  eetChrietuafre* 
mene  :  si  fldee  in  nobie,  Ghrietue  in  nobie.  Quid  enim 
aliod  ait  Apoetoloa :  Habitare  Chriiium  per  /idem  in 
eordibus  vesirii  (Ephes.iiif  17)?  Ergo  fidee  tua deChri- 
sto,  Chriatue  esi  in  corde  tuo.  Ilinc  eet  illud  qaod  dor- 
miebat  in  navi :  et  cum  periolitarentur  diecipuli,  Jam 
imminente  nanfragio  aoceeserunt  ad  eum,  et  ezcita- 
vemnt  eom  :  •urrezit  Gbrietut,  imperavit  ventit  et 
flootibue,  et  facta  est  tranquillitas  magna  (Matih,  vui, 
24-^26).  8ic  et  tu  :  intrant  venti  cor  luum,  utique  ubi 
navigaa,  nbi  hanc  vitam  tanquam  prooellosum  et  peri* 
ciiloBompelagoetraneis;  intrant  venti,moventfluotu8, 
turbant  navim.  Qui  8unt  venti?  Aodieti  conviciam, 
iraaoerie ;  convicium  ventua  eat,  iraoundia  fluotue  eet: 
periolitarie,  disponis  reepondere,  dieponiB  maledictum 
maiedieto  reddere,  Jam  navis  propinqaat  naufragio ; 
ezcitaChrietum  dormientem.  Ideo  enim  fluotuas,et 
mala  pro  malie  reddere  prsBparae,  qoiaChristosdor- 
mil  in  navt.  In  eorde  enim  tuo  somnoe  Gbrieti,  obli- 
vio  fldei.  Nam  el  ezoitee  Ghrietom,  id  eet  reoolas  fi- 
dem,  quid  tibi  dicit  tanqoam  vigilane  Chrietos  incorde 
too?  Ego  audivi,  Dxmonium  habes  (Joan.  vii,  20),  et 
proelaoravi:  aodit  Dominos,  et  patitor ;  audit  eer- 
V08,  et  indignator !  Sed  vindioari  vie.  Quid  enim  ?  ego 
jam  8om  vindioatoe  T  Com  tibi  haBO  loqoitur  fidee  toa, 
qoaei  imperator  ventis  et  fluctibus,  et  fittranquillitae 
magna.  Quomodo  ergo  hoo  eet  ezoitare  Cbrietum  in 
navi,  eioitare  fidem ;  sio  in  corde  hominie  quem  pre- 
mit  magna  moles  et  ooneuetudo  peccati,  in  oorde  bomi- 
nie  tranegreesoris  etiam  sanoti  Bvangelii,  contempto- 
ris  pcsnarum  «temarum,  fremat  ChriBtus,  inorepot 
ae  bomo.  Audi  adhuc :  flevit  ChriBtus,  fleat  se  homo. 
Qoaro  enim  flevit  Gbrietus,  niei  qnia  flere  hominem 
doeoitfQuare  fremuit  et  turbavit  semetipauro,  niai 
qoia  fidoB  hominie  aibi  merito  displicentiB  fremere 
qoodammodo  debet  in  aceosatione  maiorum  operam, 
ut  violentia  posnitendi  cedat  consuetudo  peooandi? 

20.  Et  dissU  :  Vbi  posuistis  eum  f  Scieti  quia  mortuus 
sit,  et  ubi  bII  Bepultusignorae  ?  Et  ieta  Bigniflcatio  eet, 
quiasicperditum  hominem  quasi  nesoit  Doub.  Non 
au8U8sumdioere,NeBeit:qnidenim  iile  nesoit?8ed 
quasi  neeoit.  Unde  boo  probamne  ?  Dominum  andi  di- 

1 1^  °?o  .^>*  «t  apad  Aicainum,  iurbaiur  inflrmitas. 
•  PiitlenU,  H,  abest  a  Nss.  plerisqM. 


cturum  in  jodicio,  Non  novi  vos;  discediit  a  me  (MaUh. 
VII,  22).  Quid  Gst,  Non  novi  vos  f  Non  vos  video  in 
lucemea,  non  vos  video  in  iila  juetitia  quam  novi. 
8!c  et  hic  tanquam  nesciens  talem  peccatorem,  dizit, 
Uhi  posuislis  eum  ?  Talie  ost  voz  Dei  in  paradiso  post- 
eaquam  homo  peccavit,  Adam^  ubi  es  (Gen,  iii,  9)  ? 
Dicuni  ei_ :  Domine^  veni,  ei  vifie.  Quid  est,  vide .'  Miee- 
rere.  Videt  enim  Dominus,  quando  miBeretur.  Unde 
ilii  dicitur,  Vide  humiiilaiem  meam,  ei  laborem  meum, 
eidimilie  omnia  peccata  mea  (Psal,  zziv,  18). 

21.  Lacrymaius  esi  Jesus.  Dixerunt  ergo  Judsei :  Eccc 
quomodo  amabat  eum.  Quid  est,  amabaieum  flfon  veni 
vocarejustoSfSedpeccaioresinpoenitentiam  (Matih.  iz, 
13).  Quidam  autem  ex  ipsis  dixerunt :  Non  poierai  hic 
qui  aperuii  oculot  caeci,  facere  xU  ei  hic  non  moreretur  ? 
Qui  noluit  facere  ut  nou  moreretur,  plue  eet  quod  fa- 
cturas  est,  ut  mortuus  susoitetur. 

22.  Jesus  ergo  rursus  fremens  in  semeiipso,  venil  ad 
moHumenium.  Freroat  et  in  te,  ei  diBponis  reviviscere. 
Omni  homini  dicitur.  qui  premitur  pessima  conBueto- 
dine  :  Venit  ad  monumenium.  Erai  auiem  speiunca^  et 
iapis  superpositus  erai  ei.  MorluuB  eub  lapide,reu8Bub 
lege.  Scitis  enim  quia  Lez  quae  data  est  JudasiB,  in 
lapide  Bcripta  eet  {Exod.  zzzi,  18).  OmneB  autem  rei 
BublegesuntibeneviventeBCum  legeeunt.  Justo  lez 
pMita  non  est  (i  Tim.  i,  9).  Quid  est  orgo,  Lapidem 
removetef  Gratiam  praedicate.  Apostolus  enim  PauIuB 
roinistrum  bo  dicit  Novi  Teetamenti,  non  litler«,  eed 
BpirituB  ^ :  nam  litiera,  icquit,  occidii^  spiritusvivificai 
(11  Cor.  iii,  6).  Littera  occidens,  quaai  lapis  eet  pre- 
menB.  Removetef  inquit,  lapidem.  Eemovete  Legis  pon- 
duB ;  gratiam  praedicate.  Si  enim  daia  essei  /ex,  quse 
posset  vivificare^  omnino  ex  Lege  essei  jusiilia.  Sed  con- 
ciusii  omnia  Scriptwa  sub  peecaio^  ui  promissio  ez  fide 
Jesu  ChrisU  daretur  credentibus  (Gaiat.  iii,  21  et  22j. 
Ergo  removeie  lapidem. 

23.  Dicii  ei  Martha,  soror  efus  qui  moriuus  fuerat : 
Domine^  jam  fetei ;  quairiduanus  enim  est.  DicU  ei  Je- 
sus :  Nonne  dixi  iibi  quoniam  si  credidcris^  videbis  glo- 
riam  Dei?  Quid  est,  videbis  gloriam  Deif  Quia  et  pu- 
tentem  et  quatridoanom  reBCsoitat.  Omnes  enimpec- 
caveruni,  et  egeni  gioria  Dei  (Rom.  iii,  23)  :  et,  Ubi 
abundavit  peccatum,  superabundavit  ei  graiia  {Id. 
v,20). 

24.  Tuleruni  ergo  iapidem.  Jesus  auiem  elevatis  sur- 

sum  oculis,  dixit :  Paier^  graiias  ago  iibi,  quoniam  aa- 

disU  me :  ego  autem  sciebam  quia  semper  mo  audis ;  sed 

propter  populum  qui  eircwnsiat^  dixi,  ui  eredant  quia  tu 

me  misisii.  Hxc  cum  dixisseit  magna  voee  clamavii. 

Fremuit,  lacrymavit,  voce  magna  clamavlt.  Quam  dif- 

fioiie  surgit,  quem.moles  maUe  oooBoetudiniB  premit  I 

8ed  Umen  aurgit :  occulta  gratia  intus  vivifloator  ; 

surgit  poBt  vooem  magnam.  Qoid  eat  faetum  ?  Voce 

magna  ciamavU  :  Laxare,  veni  feras.  Et  siaiim  prodiit 

qui  fi^ratmeriuus.  ligaius  manuset  pedes  insiitis*;  et 

faciesiiiiussudarioeratligata.QuomQdo  proeeesit  ii- 

\  Editi,  non  iittera,  eed  spiritu.  At  Mts.,  iioii  iUierm  s§d 
spirttus,  gsniUvo  casu,  jazta  grflBcum,ov  grammaios»  atla 
pneumaioi. 

•AbeetaMsB.,  te<i(if. 


1757 


TRACTATUS  L.  CAPP.  XI  BT  XII. 


1758 


gatis  pedibuB  miraris,  et  non  miraris  quia  turrexit 
qaatridaanus  ?  In  utroque  potentia  Domini  erat,  non 
vlres  mortui.  Proceteity  et  adhuc  ligatoe  est :  adhuo 
involotUB,  tamen  jtm  foras  procesait.  Quid  fignifloat? 
Quando  contemnis,  mortuus  jacee ;  et  ei  tanta  quanta 
dlzi  contemnia,  •epulloe  jacee  :  qoando  conQleris, 
procedis.  Qoid  est  enim  procedere,  niei  ab  occultie 
▼elut  ezenndo  manifettari  ?  Sed  ut  confltearit,  Deue 
fkcit  magna  voce  olamando,  id  est,  magna  gratia  vo- 
cando.  Ideo  cum  proceBsiseet  mortuus  adhuc  ligatue, 
confltene  et  adhuo  reue ;  ut  solverentur  peccata  ejufy 
miofitria  hoc  dixit  Dominus  :  Solvite  illum,  H  sinUs 
abire.  Qoid  est,  Solvilet  et  sinite  abire  ?Qum  solveritis 
in  lerra,  eoluta  erunt  et  in  codlo  (Matth.  zvi,  19). 

25.  Multi  ergo  ex  Judxis  gui  venerani  ad  Mariam  et 
mderamt  qaae  fecit  Jesus^  erediderunt  in  eum  :  quidam 
auUm  ex  ipsis  abierunt  ad  Pharisasos,  et  dixerunt  eii 
quje  feeit  Jesus.  Non  omnee  ez  Judasie  qui  convene* 
rant  ad  Mariam,  orediderunt,  sed  tamen  multi. 
^uidetm  vero  ex  eis^  eive  ez  Judcis  qui  convenerant, 
aiva  ez  eia  qni  erodiderant,  abierunt  ad  Pharisseos,  et 
dixirmU  eis  quae  fecit  Jesus  :  sive  annuntiaado,  ut  et 
Ipai  crederent;  eive  potius  prodendo,  ut  esBvirent. 
Sed  quomodolibet  et  a  quibu8libet,ad  Pharieaot  ieta 
perlata  eont. 

26.  Colleqerunt  pofiii/iees  et  Pharisxi  coneilium^  ef 
dicebani  :  Quid  /aeimus  T  Nec  tamen  dicebant,  Greda- 
moB.  Ploeenim  perditi  hominee  cogitabant  quomodo 
nocerent  nt  perderent,  quam  quomodo  eibi  coneole- 
rent  ne  perirent :  et  tamen  timebant,  et  qoasi  coneo- 
lebant.  ihcebant  enim  :  Quid  facimus?Quia  hic  homo 
mutta  signa  faeii :  ft  dimittimus  eum  sie^  omnes  eredent 
in  eum  ;  et  venient  Ramaniy  et  tolleni  nostrum  locum 
et  geniem.  Temporalia  perdere  timoerunt,  et  vitam 
«tnmam  non  cogitaveront ;  ac  eic  utrumqne  amiee- 
iint.  Nam  et  Romani  poet  Domini  passionem  et  glori- 
ficationem,  tulerunt  eie  et  locum  et  gentem,  ezpo* 
Knaodo  et  transfereodo  :  et  illod  eoe  eeqaitor  quod 
alibi  dictom  est,  FHii  autem  regni  hujus  ibuni  in  tene* 
bras  exteriores  (Id.  viii,  i2).  Hoc  aotem  timoerunt, 
ne  li  omnei  in  Ghrietom  crederent,  nemo  remanerel 
qui  advereuB  Rom&noe  civitatem  Dei  templumquede- 
fenderet;  quoniam  contraipeum  templum,  etcontra 
tuas  paternat  leget  doctrinam  Chritti  eete  tentiebant. 

27.  Unus  auiem  ex  ipsis  Caiphas^  cum  esset  pontifex 
anni  Ulius^  dixit  eis  :  Yos  nescitis  quidquam^  neo  cogi- 
iaiit  quia  expedU  nobis  <  tcl  unus  moriatur  homo  pro 
popuiOt  ei  non  tota  gens  pereat,  Hocautem  a  semetipso 
non  dixii^  sed  eum  esset  pontifex  anni  Ulius,  prophO' 
tavii.  Hiodocemoretiam  perhominetmaloe  prophetiit 
Spiritom  fbtira  pradicere  :  quod  tamen  Evangelitta 
divino  triboit  aacramento,  qoia  pontifez  foit,  id  ett, 
tommot  taoerdoB.  Potett  aotem  movere  quomodo 
dicator  pontifex  «nni  illiut,  cum  Dent  unom  contti- 
toerit  Bommom  tacerdotem,  ooi  mortoo  onot  tucce- 
deret.  Sed  iotelllgendum  ett,  per  ambitionet  et  oon« 
tentiones  Inter  Jodsot  postea  conttitutum  ot  ploree 
etteot,  et  per  annos  tingolos  vicibos  ministrarent. 

1  Editi,  vobis.  Mti.  vero,iie6<f /f^veote  groseo,  ^lf». 


Nam  et  de  Zacharia  boc  dicitor  :  Faetum  est  autemf 
cum  saeerdotio  fungeretur  in  ordine  vicis  suae  ante 
Deumf  secundum  consuetudinem  sacerdotiit  sorie  exiii 
ui  incensum  ponerety  ingressus  in  templum  Domini 
{Lue.  1, 3,9).  Bino  apparet  plores  eoe  fuisse,  et  vicet 
suas  habuisse  :  nam  incentum  non  licebat  ponere 
niti  tummo  tacerdoti  {Exod.  zxz,  7).  Et  forle  etiam 
onomannom  plores  admini8trabant,qoibusaIioanno 
alii  succedebant,  ezquibus  sorte  ezibat  quis,  ut  in«* 
censum  poneret.  Quid  ett  ergo  quod  prophotavit 
Gaipbas?  Quia  Jesus  morilurus  erat  pro  gente;  et  non 
tantum  pro  gente^  sed  ut  fUios  Dei  qui  erant  dispersi^ 
congregaret  in  unum.  Hoo  Evangelista  addidit :  nam 
Gaiphas  de  sola  gente  Judaorum  prophetavit,in  qua 
erant  oves  de  quibus  ait  ipse  Dominus,  Non  sum 
missus  nisi  ad  oves  quss  perierunt  domus  Israel  {Matih. 
zv,  24).  Sed  noverat  Evangelista  esse  alias  oves>  qu« 
Bon  erant  de  hoc  ovili,  quas  oportebat  adduci,  ut 
esset  unum  ovile  el  unus  pastor  {Joan.  z,  16).  Habo 
autem  seoundum  prsdestinationem  dicta  sunt :  nam 
neque  oves  ejus,  nec  filii  Dei  adbuc  eranl,  qui  non« 
dum  crediderant. 

28.  Ab  illo  ergo  die  cogitaverunt  ut  interfieerent  eum. 
Jesus  ergo  jam  non  palam  ambulabat  apud  Judxos,  sed 
abiii  in  regionem  juxta  desertum^  in  eivitatem  quss  di- 
citur  Ephremt  et  ibi  morabaiur  cum  discipulis  suis. 
Non  quia  potentia  ejus  defecerat,  ia  qua  utique  si  vel- 
let,  et  palam  Judeis  conversaretor,  et  nihil  ei  faoe- 
rent  ;  sed  in  hominis  inflrmitate  vivendi  ezemplum 
discipulis  demonstrabat,  in  quo  apptreret  non  esse 
peccatum,  si  fldelesejua  qui  tunt  membra  ejut,  ooulis 
persequentium  se  subtraherent,  et  furorem  scelera- 
torom  lalendo  potins  devitarent,  quam  te  offerendo 
magis  acoenderent. 

TRAGTATUS  L. 
Ab  eo  locOf  Prozimum  erat  Pascha  Judaorum ;  usque 
ad  idt  Multi  propter  illum  abibanl,  et  credebant  in 
Jesum.  Cap.  xi,  t  t*  ^*  ^t  ^f  c^P'  ^^U  t*  i-I^* 

1.  Hesternam  lectionem  sanctl  Bvangelii,  de  qua 
loenti  somos  quod  Dominot  dedit,  hodiema  teqoilor, 
de  qoa  locotori  somoe  qnod  Dominus  dabit.  Quedam 
inSoripturistam  manifettasunt,otpotios  aoditorem 
quam  ezpositorem  desiderent :  in  eis  nos  immorari 
non  oportet,  ut  necessariit  in  qoibut  immorandum 
est,  tempus  suffloiat. 

2.  Proximum  ergo  erat  Pascha  Judmorum,  Illom 
diem  fettom  Jodai  croentem  habereDomini  sangoine 
voloeront.  IIlo  die  feetooocisos  est  Agnos,  qoinobis 
eomdem  diem  festom  soo  sangoine  oonsecravlt.  Gon- 
silium  erat  inter  Judaios  de  occidendo  Jesu  :  llle  qoi 
de  CQtlo  venerat  pati,  propinquare  votult  loco  pas- 
sionis,  qoia  imminebat  hora  passionis.  Aseenderuni 
ergo  multi  Jerosolymam  deregione  ante  Pascha^ui 
sanetificarent  seipsos.  Hoc  fadebant  Judai  tecundom 
prftceptum  Domini,  per  tanctum  Mojrsen  in  Lege 
mandatum,  ut  die  fetto  quod  Pascha  erat»  omnet 
ondiqoe  oonvenirenty  et  illiot  diei  oelebratione  sancfci- 
flcarentur.  Sed  illa  celebratio  umbra  erat  fotork  QiMP 


1759 


IN  JOANNIS  EVANGILIUM,  S.  AUGUSTINI 


1760 


est,  ambra  futuri  ?  Prophelia  Gbristi  venturi»  pro- 
phetia  pro  nobis  illo  die  paseari :  ut  transiret  ambra, 
et  lux  veniret ;  ut  traneiret  signiflcatio,  et  veritat 
teneretur.  Habebant  ergo  Judei  Pascha  in  ambra, 
U08  in  luce.  Quid  enim  opus  erat  ul  eis  Dominus  prs- 
cipere  per  ipeum  festum  diem  ovem  occidere,  nisi 
quia  ille  erat  de  quo  prophetatum  est,  Sicutovis  ad 
immolandum  ductus  est  {Isai.  liii,  7).  Sanguine  occisi 
pocorisJudsorampostcseignatisunt^BanguineGhristi 
rrontes  nostr»  signantnr.  Et  illa  signatio,  quia  erat 
aignificatio,  dicta  est  a  domibue  signatia  eztermina- 
torem  probibere  {Exod,  zii,  22, 23)  :  signum  GhriBti 
a  nobis  repellit  ezterminatorem,  si  cor  noetrum  re- 
oipiat  Salvatorem.  Quare  hoo  dixi?Qu!a  maltipoetea 
habent  8ignatOB,et  intus  non  raanet  habitator :  facile 
habent  in  fronte  signum  Chrisli,  et  corde  non  reci- 
piunt  verbum  Gbrieti.  Ideo  dizi,  fratres,  qood  repeto, 
eignum  Ghristi  a  nobis  repellit  exterminatorom,  si 
Gor  nostrum  habeat  GhriKtnm  habitatorem.  Hoodizi, 
ne  quia  forle  cogitaret  quid  eibi  vellent  ista  feeta  Ju- 
dcorum.  Yenit  ergo  Dominue  tanqnam  ad  victimam, 
ot  veram  Pascha  nos  haberemus,  cam  ejus  passionem 
tanqaam  ovis  immotationem  celebraremas. 

3.  Quxrebant  ergo  Jesum  :  sed  male.  Beati  enim 
qui  quarant  Jesum,  sed  bene.  Illi  querebant  Jeeam, 
at  nec  ipsi  haberent  eum,  nee  nos  :  sed  ab  ipais 
abecedentem  sascepimue  noe.  Reprebenduntur  qui 
qaasrant,  laudantarqu!  quaerunt :  animueenim  qu»- 
rentis  aut  laudem  invenit,  aut  damnationero.  Habea 
enim  et  in  Psalmis,  Confundantur  et  reverentur,  qui 
qu^erunt  animam  meam  {Psal,  zzzix,  15)  :  isti  sunt 
qai  male  quasrebant.  Alio  autem  loco  dicit  :  Periit 
fUga  a  me^  et  non  est  qui  requirat  animam  meam  {Psal, 
GZLi^  5).  Gulpantur  qui  querebant,  oalpantur  qoi  non 
quasrebant.  Ergo  qusramus  Ghristum  ut  habeamus ; 
quaramus  ot  teneamus,  aed  non  ut  occidamue :  nam 
et  ilii  ideo  qusrebant  ^  ut  tenerent,  sed  ut  cito  non 
haberent.  Qumrebant  ergo,  et  loquebantur  inter  se : 
0uid  putatis,  quia  non  venit  ad  diem  festum  f 

K,  Dederant  autem  pontificfs  ei  Pkarisjeimandatumy 
ut  II  quis  cognoverit  ubi  itf,  indieet,  ut  apprehendani 
eum.  No9  indicemus  modo  Judeie,  ubi  sit  Ghristus. 
Utinam  vellnt  audire  et  apprehendera  quicamque 
Bont  ez  semine  illorum,  qui  dederant  mandatum  ut 
indioaretor  eie  obi  eseel  GhriBtus.  Veniant  ad  Eocle- 
aiam,  audiant  ubi  sit  Gbrietus,  et  apprebendanl  eum. 
1  Dobie  aadiant^  ez  Evangelio  audiant.  Oceiaas  eet  a 
parentibua  eorum,  sepultut  est,  resarrezit,  a  disci- 
pulit  agnitue,  ante  oculos  eorum  aaceodit  in  ccBlam, 
ibi  aedet  ad  dezteram  Patris ;  qui  jadioatuB  eal,  ven- 
turut  est  {adez  :  aadiaot,  et  teneant.  Reapondent : 
Qaomodo  tenebo  absentem  * ;  quomodo  in  coBlum 
manam  mittam»  ut  ibi  aedentem  teneam  ?  Fidem 
mitte,  et  tenoiati.  Parentea  tui  tenuerunt  carne,  tu 
tcnc  corde ;  quoniam  Chrittue  abeene  etiam  praBsena 
est.  Nisi  prsssens  eeaet^  a  nobie  ipeie  teneri  non  poa- 

j  SicMM.  At  editi,  nrni  ideo  qusrebant, 
s  Bditi :  Qu0m  tenebo  abeentem  t  AUqoot  Mtt. :  Qwmwd/o 
iiMbo? 


set.  Sed  quoniam  verum  est,  quod  ait,  Eeee  ego  vo- 
biscum  sum  usque  ad  consummatiOHem  sseculi  (IHailh. 
zzviiT,  20) ;  el  abfit,  et  hic  est ;  et  rediit,  et  nos  non 
deserit :  corpus  enim  euum  inlulit  coelo,  roajestatera 
non  abstulit  mundo. 

5.  Jesus  ergo  anle  sex  dies  Pasehx  venit  Belkaniam, 
ubi  fuerat  Lazarus  mnrtuus,  quem  suscifavit  Jesus,  Fe- 
eerunt  autem  ei  ibi  coenam,  et  Martha  minislrabal :  La- 
zarus  vero  unus  erat  ex  discumbentibus,  Ne  putarent 
homines  phantasma  esse  factum,  qiiia  mortuus  ro- 
•arrezit,  unus  erat  ez  recumbentibaa ;  vivebat,  lo- 
quebatur,  epulabator  :  veritaa  ostendebalur,  infiJe- 
litas  Judsorum  confundebatur.  Discumbebat  ergo 
DominuB  cum  l.azaro  el  csterie,  ministrabat  Martba 
ana  ez  sororibas  Lazari. 

6.  ilaria  vero,  altera  aoror  Lazari,  aceepit  iibram 
unguenti  nardi  pistici  pretiosi,  unxii  pedes  Jesu,  ei  ex- 
tersit  capilHs  suis  pedes  ejus,  et  domus  impleta  est  ex 
odore  unguenti.  Factum  aodivimns,  myateriom  reqai- 
ramuB.  QusBCumque  aoima  fldelie  vis  esse,  cum  Maria 
unge  pedos  Domini  pretioeo  onguento.  UDgoentom 
illud  jusiitia  fuit,  ideo  libra  fuit :  erat  autem  ongoea- 
tom  nardi  pistloi  pretioei.  Quod  ait,  pistiei^  looum 
aliquem  credere  debemua,  onde  hoo  erat  aogaentam 
preliosum  :  ncc  tamen  hoc  vacat,  et  sacramanto 
optime  consonat.  Uim^  grace,  fides  dioitur.  Qu«re- 
baa  operan  justitiam  :  Juatos  ez  flde  vivil  (Rom,  i,  17). 
Unge  pedes  Jesu  :  bene  vivendo  dominica  seotare 
vestigia.  Capiliis  terge  :  ei  habes  soperflua,  da  pau- 
peribuB,  et  Domini  pedes  teraiiti ;  capilli  enimtoper- 
flaacorporisvidenlnr.  Habes  quodagiiadeaaperflais 
tois :  tibi  superflua  8unt,8ed  Domini  pedibua  noees- 
aaria.  Forte  in  terraDomini  pedea  indigent.Deqoibua 
enim  niei  de  membris  sois  in  fine  dicturusest,  Cum 
uni  ex  minimis  meis  fecistis,  mihi  feeisiis{Matth,  zzv, 
40)  ?  Superflua  vestra  impendiitis,  aed  pedibaa  meia 
obsecuti  estis. 

7.  Domus  autem  impleta  est  odore:  mondus  implotos 
est  fama  bona:  nam  odor  bonus,  fdmabona  est.Qui 
roaie  vivont  et  Ghristiani  vocantur;  injuriam  Cbristo 
faciunt  :  de  qualibos  dictum  est  qood  pereoa  nomen 
Domini  blasphematur  (Rom,  ii,  24).  Si  per  talea  no« 
men  Dei  blaspbemator,  per  bonos  nomen  Domini 
laodatur.  Audi  Aposiolum  :  Christi  bonus  odorsumus, 
inquit,t>i  omni  loco,  Dicitur  et  in  Ganticiscanticorum  : 
Ongueutumefjusum  nomen  tuum  (Cant,  i,2).  Ad  Apo- 
slolum  revoca  intentionem  :  Chri%ti,  inquit,  bonus 
odor  iumus  in  omni  ioco,  ei  in  his  qui  salvi  /ttml,  ei  in 
his  qui  pereunt ;  aliis  sumus  odor  viiss  in  vitam^  aiiis 
odor  mortis  in  mortem  :  et  ad  hstc  quis  idoneus  (II  Cor, 
11,  14-16)  ?  Oceasionem  nobis  prebet  prasens  lectio 
sancti  Evangelii  de  odore  isto  ita  loqui,  ot  et  a  nobis 
safBoienter  dicator,  et  a  vobis  diiigenter  aodiatar, 
Apostolo  ipso  ita  dicente,  Ei  ad  hmc  quis  idoneus  ? 
Ergo  ot  inde  nos  oonemur  loqoi,  namqold  idonei  so- 
mos,  aut  vos  audire  h»o  idonei  estis  ?  Nos  qoidem 
idonei  non  samos ;  scd  idoneos  est  ille  qoi  per  nos 
dignetur  >  dioere  quod  vobis  proslt  audire.  Ecce  Apo- 

&  In  qoatuor  Mss.,  dignaiur. 


1761 


TRACTATOS  L.  CAPP.  XI.  ET  XII. 


1763 


stolQS  banut  odor  eat,  Biout  dicit  ipse :  aed  ipee  boDQs 
odor  aHis  est  odor  vUg:  in  vitamf  aliis  autem  odor  mortii 
in  morlem;  tameo  bonus  odor.  Numquid  eoim  aitf 
Alilt  Bomoe  bonuf  odor  ad  vitam,  aliia  maiue  odor 
ad  mortem  ?  Bonum  odorem  se  dizit,  doq  malum  ; 
et  eamdem  bonum  odorem  aliia  ad  viiam  dixit,  aliie 
ad  mortem.  Pelioes  qui  bono  odore  vivunt :  quid  au- 
tem  infelieiue  illia  qui  bono  odore  moriuntur  ? 

8.  Et  quis  eet,  ait  aliquia,  quem  boaua  odor  ocoi- 
dit?  IIoo  eet  quod  ait  Apostolus,  Et  ad  hrc  quit  ido^ 
neui  T  Qoomodo  ea  faoit  Deua  miria  modia,  ut  bono 
odore  et  boni  vivanl,  et  mali  moriantor ;  qoomodo 
sit,  qoantum  Dominue  inspirare  dignatur  *  (nam  for- 
tatse  ibi  lateat  -  allior  intellectus,  qoi  a  me  non  po- 
teet  penetrari)  ;  tamen  quousque  penelrare  potui, 
vobis  non  debel  denegari.  Paulum  apostolum  bene 
agentem,  bene  viventem,  justitiam  verbo  prflBtiicaQo 
tem,  opere  demonstrantem,  doctorem  mirabilem, 
Gdelemdi8pen8atorem,fama  usquequaquedissemina- 
bat:  quidam  diligebant,  quidam  invidebant.  Nam  ipse 
qaodam  loco  ait  de  quibusdam,  quod  non  caate,  aed 
per  invidiam  Cbrislum  annuntiarent ;  exittiinantes, 
inquit,  tribulationem  tuuitare  vinculit  meit.  Sed  quid 
ait  ?  Sive  oceationet  tive  veritate  Chrittus  annuntietur 
{Pkitipp.  I,  17,  18).  Annuntiant  qui  me  amaut,  an- 
Duntiant  qui  mibi  invident ;  illi  bono  odore  vivunt, 
el  illi  bono  odore  moriuntur  :  tamen  utrisque  prflsdi- 
cantibus  nomen  Christi  annuniietur,  odore  optimo 
mundua  impleatur.  Amaaii  bene  agentem,  vizi:»ii  bono 
odore  :  invldiali  bene  agenli,  mortuuH  ee  bono  odore. 
Numquid  quia  mori  voluisti,  ideo  odorem  illum  ma- 
lum  ease  fecisti?  Noli  invidere,  et  nou  te  occidet  bo- 
nuf  odor. 

9.  Denique  audi  et  hic  ez  uoguenlo  isto,  quomodo 
aliia  erat  odor  bonus  in  vitain,  aliis  odor  bonus  in 
nioKem.  Poaleaquam  hoc  fecit  religiosa  Maria  adDo- 
mioi  obsequium,  oontinuo  unut  ex  discipulis  ejut^ 
Judat  Itcariotetf  gui  eum  erat  tradilurutf  dixit  :  Quare 
hoc  unguentum  non  veniit  trecentit  denariis^  et  dalum 
est  egenit?Vm  tibi,  miserl  bonus  odor  occidit  te. 
Quare  enim  boc  dizerit.  Cvangelisia  aanctus  aperuit. 
Putaretnue  auiem  pi  nos,  si  mens  ipsius  nobis  per 
Evangeliom  non  prodereiur,  pauperum  cnra  hoc  iU 
lum  dicere  potuisse.  Nun  iia  est.  Sed  quid  ?  Audi  te- 
slem  veracem  :  Dixit  autem  hoc,  twn  quia  de  egenis 
pertinebat  ad  illum ;  ted  quia  fur  erat,  et  loculot  Aa- 
bent,  et  ea  quas  mittebanlur  portabat,  Poriabat,  an 
ezportabat?  Sed  ministerio  poriabat^  furlo  ezpor- 
Ubai  (a). 

iO.  Ecce  audiie  quia  Judasiste  non  tunc  perversus 
factua  est,  quando  a  Judflsis  corrupius  Dominum  tra- 
didit.  Plerique  enim  incuriosi  Evangelii,  ezisiimant 
tunc  periisse  Judam,  quaudo  accepita  Judasis  pecu- 
niam  ut  Dominum  iradorei.  Non  tuno  periit,  Jam  fur 
erat,  et  Dominum  perditus  sequebatur ;  quia  non 
oordo»  a^d  corpore  sequebaiur.  Duodenarium  nume- 

1  Hic  in  ediiis  addltor,  ottendam  ;  qiiod  abesl  a  Mii. 
i  Latet,  Juzia  Er.  Lagd.  Ven.  Lot.    M. 
(a)  Epiit.  108,  c.  3,  n.  8. 


rom  Apostolorum  implebat,  apostolicam  beatitodi- 
nem  non  babebai,  adimaginem  fuerai  duodecimns  : 
quo  decedente,  ei  alio  succedente,  et  supplota  eat 
aposlolica  veriias,  et  numeri  permansit  integritaa 
{Art.  I,  26).  Quid  orgo  voluit  Dominus  noster  Jesua 
Christus,  fratres  mei,  admonere  Ecclesiam  aoam, 
quando  unum  perditum  inter  duodecim  habere  voluit, 
nisi  ut  malos toleremus,  nec  corpus Cbristi  dividamua ? 
Ecce  inter  sanctos  est  Judas,  ecce  fur  est  Judaa,  eU 
ne  contemnas,  fur  et  sacrilegus,  non  qualiscumque 
fur  :  fur  loculorum,  sed  dominicorum  ;  Joculorumy 
sed  sacrorum.  Si  crimina  discernuntur  in  foro,  qoa- 
liscumquo  furii  et  peculaius ;  peculaius  enim  dicilnr 
furium  de  re  publica  ;  el  non  sic  judicatur  furtumrei 
privatsc  quoroodo  publicffi  :  quanio  vehemenlius  judi- 
candus  est  fur  sacrilegua,  qui  ausus  fuerit  non  und»- 
cumque  iollere,  sed  de  Ecclesia  tollere?  Qui  aliquid 
de  Ecclcsia  furatur,  Judae  pordito  comparatur.  Talia 
erat  iste  Judas,  et  tamen  cum  sanctie  discipulis  on- 
decim  intrabat  et  ezibat.  Ad  ipsam  dominicam  ccs- 
nam  pariter  accessit ;  conversari  cum  eis  potuit,  eoa 
inquinare  non  potuit.  De  uno  pane  ei  Petrus  et  Judaa 
acccpit,  et  iamen  qusB  pnrs  fldell  cum  infldeli  ?  Pe- 
irus  enim  accepii  ad  vitam,  Judas  ad  mortem.  Quo- 
modo  enim  ille  odor  bonus,  sic  ille  cibue  bonus.  Sicnt 
ergo  odor  lionus,  ita  et  cibus  bonus,  bonos  viviflcat, 
malos  niortiflcat.  Qui  enim  manducaverit  indiyne,  ju* 
dicium  iibi  manducat  et  bibit  (I  Cor.  zi,  29) :  judicium 
sibi,  oon  tibi.  8i  Judicium  sibl,  non  tibi ;  tolera  ma- 
lum  bonus,  ui  venias  ad  prsmia  bonorum,  ne  mit- 
laris  in  pcBnam  malorum. 

11.  Ezemplum  Domini  acoipite  conversantis  in 
terra.Quare  habuit  loculos  cui  Angeli  ministravernnt. 
nisi  quia  Ecclesia  ipsius  loculos  suosbabitura  erat? 
Quare  furcm  admisit,  nisi  ut  ejus  Ecclesia  furea  pa- 
tienter  toleret?Sed  ille  qoi  consueverat  de  loculis 
pccuniam  toltere,  non  dubitavit  accepta  pecunia  ipsam 
Dominum  vendere.  Videamus  quid  ad  ista  Dominui 
respondeat.  Videte,  fratres  :  non  illi  ait,  Propter 
furta  tua  dicis  ista.  Purem  noverat,  neo  prodebat; 
sed  potius  tolerabat,  et  ad  perferendos  malos  in  Ec- 
clesia  nobis  ezemplum  patientiae  deroonstrabat.  Dixit 
ergo  ei  Jesut :  Sine  t7/am,  ut  in  diem  sepulturse  mem 
tervetiUud.  Moriturum  se  denuntiavit. 

12.  Sed  quid  est  quod  aequitur?  Pauperes  enim 
semper  hahebitis  vobitcum^  me  autem  non  temper  habe- 
biVu.  Tntelligimus  quidem,  Pau/i«r^5  semper  habebitit : 
quod  dizit,  verum  est.  Quando  Eccleeia  sine  paupe- 
ribus?  Me  autem  non  temper  hahebitit^  quid  sibi  vult  T 
Quomodo  intelligendum  est,  Me  aufem  non  temper 
habebitit  ?  Nolite  ezpavescere ;  Judfle  dictum  est.  Quare 
ergo  non  dizit,  habebis;  seAfhabebitis?  Quia  non 
unus  e§t  Judas.  Unus  malus  corpus  malorum  signi- 
ficat ;  quomodo  Petrus  oorpus  bonorum,  imo  eorpus 
fioolesiflB,  aed  in  bonis'.Nam  si  in  Petro  non  aasct 

1  QuinqQe  probaB  ootflB  fdBs.^corpus  bonorum^oorpus  Ec- 
cleiiMj  imocot-pus  Bccletiam^  sed  in  bonis.  Favent  alii  duo 

Sai  habent :  Corpus  Eceleeim^  imo  corpus  Bcelesio^  jerf.etc. 
ad.  ei  Am.,  oorpus  EcclestM,  imo  corpus  Bcelesije,  ted  in 
benis. 


1763 


IN  JOANNIS  BVANGELIDM,  S.  AUOUSTINI 


1764 


Ecclesi»  sacrameDtum»  non  ei  diceret  Dominus,  Tibi 
dabo  claves  regni  coelorum  :  quxcumque  tolveris  in 
terra,  soluta  eruni  et  in  caslo ;  et  quaecumgue  ligavens 
in  lerra,  ligata  erunl  et  in  ccelo  {MaUh.  zvi,  19).  Si  hoo 
Petro  tantam  diclam  est,  non  facit  hoe  Ecclesia.  Si 
autem  et  in  Eoclesia  fit,  ul  qus  in  lcrra  ligantur,  in 
coclo  ligentur,  et  qu»  solvuntur  in  terra,  solvantur 
in  coelo  :  quia  cum  ezcommunicat  Ecclesia,  in  ccelo 
ligaturezcommunicatus;  cum  reconciliatur  ab  Eccle- 
sia,  in  ccelo  solvitur  reconciliaius  :  si  hoo  ergo  in 
Eccleaia  fit,  Pelrus  quando  claves  acccpit,  Ecclesiam 
aanclam  signiflcavlt.  Si  in  Petri  persona  signiflcati 
aunl  in  Ecclesia  boni,  in  JudflB  persona  slgniflcati 
sant  io  Eccle^id  mali ;  ipsis  dictum  est,  Me  autem 
non  semper  habebitis,  Quid  est  enim,  non  semper  ?  Et 
quid  eat,  semperT  Si  bonus  ea,  si  ad  corpus  perti- 
nes,  quod  signiflcat  Peirus ;  habes  Ghristum  et  in 
praisenii  etin  futuro  :  in  prKsenli  per  fldem,  in  prae- 
Bcnii  per  sigaum,  in  prssenti  per  Baptismatis  sacra- 
mentum,  in  praesenti  per  altaris  cibum  et  potum. 
Habes  Christum  in  prssenti,  aed  habebis  semper ; 
quia  cum  hino  exieris,  ad  iiium  venies  qui  dizit  la- 
troni^  Hodie  mecum  eris  in  paradiso  (Luc.  zxiii,  43). 
St  aulem  male  versaris,  videris  habere  in  praesenti 
Christum,  quia  intras  Ecclesiam,  signas  te  signo 
Christi,  baptizaris  baptismo  Christi,  misces  le  mem- 
bris  Christi,  accedis  ad  allaro  Cbristi :  in  prssenti 
habes  Christum,  sed  maie  vivendo  non  semper 
habebis. 

13.  Potest  et  slo  inteliigi :  Pauperes  semper  habe- 
hitis  vobiscum,  me  aulem  non  semper  habebitis.  Acci- 
piant  hoc  et  boni,  sed  non  sint  solliciii :  loquebalur 
enim  de  presentia  corporis  sui.  Nam  secundum  ma- 
jestatem  suam,  secundum  providentiam,  secundum 
ineflabilem  el  invisibilem  gratiam,  impletur  quod  ab 
eo  diotum  esi,  Ecce  ego  vobiscum  sum  usque  in  conium- 
mationem  swculi  {Matth.  xiviii,  20).  Secundum  car- 
aem  vero  quam  Verbumassumpsit^secundum  id  quod 
de  Virgine  natus  est,  lecaodum  id  quod  a  Judffiis 
prehensus  est,  quod  liguo  conflzus,  quod  de  cruce 
depositus,  quod  linteis  involutus,  quod  io  sepulcro 
conditus,  quod  in  resurrectione  manifestatus,  non 
somper  fMbebitis  vobiscum.  Quarel  Quoniam  conver- 
Mttus  est  secundum  corporis  prassentiam  quadraginta 
diebuicum  diaeipulis8uii,et  eisdeducentibus  videndo 
non  sequendo,  asoendit  in  coelum  {Aet.  i,  3,  9, 10), 
et  non  est  hic.  Ibi  eat  onim,  sedet  ad  dexteram  Pa- 
tris :  et  hic  est,  non  enim  recessit  preseotia  majesla- 
tis.  Aliter  :  secundum  prssentiam  majestatis  semper 
hai>emu8  Chriatum ;  secundum  praBsentiam  oarois, 
recte  dictum  est  discipulis,  Me  autem  non  semper  ha- 
te^t/M.  Habnit  enim  illum  Ecolosia  secondum  pr«- 
MBtiam  carois  paucis  diebus  :  modo  fide  tenet,  oculis 
non  videK.  Ergo  sive  ita  dictum  est,  Me  autem  non 
semper  habebitis,  qucstio  sicut  arbitror  Jam  nuUa  est, 
qux  daobus  modis  soluta  est. 

14.  Getera  qus  pauca  remanent,  audiamus  :  Co» 
gtmU  ergo  turba  multa  exJudeeis  quia  iiiie  esi ;  et  ve- 
neruntf  non  propter  Jesum  tantum,  sed  ut  Laxarum 


viderenl,quem  suseUavU  Jesus  a  morluis.  Curiositas  eos 
adduxit,  non  charitas  :  veoorunt,  et  videruot.  Audite 
mirabile  consilium  vanitatis.  Viso  Lazaro  resuacitato, 
quia  tantum  miraoulum  Domini  tanta  erat  evideotia 
diffamatum,  tanta  manifestatione  declaratum,  ut  non 
posaent  vel  occultare  quod  faotum  est,  vel  negare, 
quid  iovenerunt  videte.  Cogitaveruni  auiem  principes 
sacerdotum  ut  et  LoAarum  interfieerent ;  quia  multi 
propter  illum  abibant  exJudseis,  et  eredebani  in  Jesnm. 
0  slulta  cogitalio,  et  cseca  wevitia !  Domious  Cbristos 
qui  suscitare  potuit  mortuum,  ooo  posset  oceiium? 
Quaodo  Lazaro  ioferebatis  oecem,  oumquid  aafere- 
batis  Domino  potestatem  ?  8i  aliud  vobis  videtur  mor- 
tuus,  aliud  occisus  ;  ecco  Domious  utrumque  fecit,  et 
Lazarum  mortuum,  et  seipsum  suscitavit  occisum. 

TRACTATUS  LI. 

Ab  co  quod  scriptum  est,  In  crastioum  autem  turba 
multa  quae  veoerat  ad  diem  feslum,  e/c,  usque  ad 
id,  Si  quis  mibi  ministraverit,  honoriflcabit  illum 
Pater  meus.  Cap.  xii,  ^.  12-26. 

1.  Posteaquam  Dominus  quatriduanum  mortaum 
suscitavii,  stupentibus  Judocis,  et  aliis  eoram  videndo 
crcdentibus,  aliis  invidendo  pereontibos,  propter 
odorem  bonnm,  qui  est  aliis  ad  vitam,  aliis  ad  mor- 
tem  (II  Cor.  ii,  15) ;  posteaquam  discubuit  in  domo 
cum  recumbente  Lazaro,  qui  fuerat  mortuus  suseita- 
lUB,  post  unguentum  efTusum  super  pedes  ejus,  ande 
domus  odore  complela  est ;  posteaquam  vanam  sevi- 
tiam,  et  stuitissimum  el  dementissimum  scelus  Judtei 
etiam  de  occidendo  Laaaro  corde  perdito  concepe- 
runt;dequibusomnibu8ut  potuimusquod  Dominua 
dedit,  superioribus  sermonibus  locuti  sumus  :  nanc 
inlendat  Charitas  vestra,  ante  Domini  passionem 
quantusfructusapparueritpraBdicationisejuB^etquan' 
tus  grex  ovium  ex  his  quse  perierant  domus  Israel, 
vocem  pastoris  audierit. 

2.  Si  coim  loquitur  Evangelium,  quod  modo  cum 
recitarolur,  audistis  :In  crastinum  autem  iurba  multa 
qux  venerat  ad  diem  festum,  cum  audissent  quia  venit 
Jesus  Jerosoiymam,  acceperunt  ramos  palmarum,  ei 
processerunt  obviam  ei,  el  claniabant,  Hostuina,  bene- 
dictus  qui  venit  in  nomine  Domini,  rex  Israel.  Rami 
palmarum  laudes  sunt,  sigDificantes  victoriam  ;  quia 
erat  Dominus  mortem  moriendo  superaturua,  et  tro- 
pco  crucis  de  diabolo  mortis  principe  iriumpbaturas. 
Voz  autem  obsecrantis  est,  Hosanna,  sicut  nonnulli 
dicunt  qui  Hebroeam  linguam  noverunt,  magis  affectum 
indicans,  quam  rem  aliquam  signiflcans  :  sicut  suot 
io  iiogua  latina  quas  interjectiones  vooant,  veiut 
cum  dolentes  dicimus,  Ueu  1  vel  cum  delectamur, 
Vah !  dicimus;  vel  cum  miramur,  dicimus,  0  rem  ma- 
goam  I  tuoc  enim,  0,  nihil  signiflcat,  nisi  mirantia 
afifectum.  Quod  ideo  credendum  est  ila  esse,  quia  na- 
que  Qrecus,  neque  Lalious  hoc  interpretari  potult : 
sicut  illud,  Qui  dixerit  fralri  suo,  Racha  {Matth.  v, 
22).  Nam  et  h«c  interjectio  esse  perhibetur,  allectum 
indignantis  ostendeos. 

3.  Benedietus  autem  qui  venU  m  nomine  Domini, 


1765 


TRACTATUS  LI.  CAPUT  XII. 


1766 


rex  Uroilf  sio  potiat  acoipieodum  est,  ut  in  nomlDe 
Domiai,  in  nomine  Dei  Patris  intelligatur  :  quamTis 
poasit  intelligi  eliam  in  nomine  euo,  quia  et  ipse  Do- 
minna  eat.  Unde  ot  alibi  ecriptum  eet,  Pluit  Dominns 
a  Domino  {Gen.  zix,  2f).  Sed  verba  ejus  melins  no- 
•trom  dirignnt  inlellectum,  qui  ait :  Ego  veni  in  no^ 
mins  Patris  mei,  et  non  suscepistis  me :  alius  veniet  in 
nomine  suo,  hunc  suseipietis  {Joan,  v,  43).  Humilitatia 
anim  magiater  eat  GbriBlua,  qui  humiliavit  temet- 
ipsnm,  faotua  obediene  nsqne  ad  mortem,  mortem  an- 
tem  emcit  {Philipp.  ii,  8).  Non  itaque  amittit  divi- 
nitatem,  qaando  nos  docet  bumilitatem  :  in  illa  eit 
Patri  squalis,  in  bae  nobia  eimilis  :  per  quod  Patri 
eat  eqaalie,  nos  ut  eiBemuB  creavit ;  per  quod  nobls 
eet  similiB,  ne  periremus  redemil. 

4.  Has  ei  laudea  turba  dicebat,  Hosannaf  benedictus 
gui  venit  in  nomine  Domini,  rex  Israel,  Quam  crucem 
mentis  invidentia  principum  Judaeorum  perpeti  po- 
terat,  quando  regemsuum  Cbrifitum  tanla  multitudo 
clamabat  ?  Sed  quid  foit  Domino  regem  esse  Israel? 
Qaid  magnnm  fuit  regi  saeculorum,  regem  fleri  bomi- 
nam  ?  Non  enim  rez  Israel  Christus  ad  ezigendum 
tributum,  vel  ezercitum  ferro  armandumy  hostesque 
viBibililer  debellandos  :  sed  rez  Israel,  quod  mentcs 
re^al,  quod  in  eternum  consulat,  quod  in  regnum 
coelorum  credenteB,  speranles,  amantesque  perducat. 
Dei  ergo  Filius  squalis  Patri,  Verbum  per  quod  faola 
sant,  omnia,  quod  rez  esse  voluit  Isrliely  digaaiio  est, 
nonpromotlo^miserationisindioiumeBt,  non  potosta- 
IIb  angmentum  '.  Qui  enim  appellatos  est  In  terra  rez 
JadflBornm,  in  coelis  est  Dominus  Angelorum. 

5.  Et  invenit  Jesus  asellum,  et  sedil  super  eum,  Hio 
breviter  dictum  est :  nam  quemadmodum  sit  factum, 
apudalioB  evangelistas  pienissime  legitur  {Uatth.xu, 
1-16;  Mare.  zi,  i-ii,  et  Luc.  ziz,  29-48).  AdbibetDr 
autem  buic  faclo  propheticum  teslimonium,  ut  appa- 
reret  quod  maligniprincipesJudnorumeum  non  intei- 
ligebant,  in  quo  implebantur  qu»  legebant.  Invenit 
ergo  Jesus  asellumf  et  sedit  super  eum  :  sicut  scriptum 
estf  Noli  timerCf  filia  Sion  :  ecce  rex  tuus  venit  sedens 
super  puHum  asinae*  In  illo  ergo  populo  erat  filia  Sion: 
ipsa  est  Jerusalem  qus  Sion.  laillo,  inquam,  popnlo 
reprobo  et  ceco,  erat  tamen  fllta  Sion,  cui  diceretur, 
Noti  timere :  ecce  rex  tuus  venit  sedens  super  pultum 
asuue,  HflBC  Glia  Sion  cui  divinilus  ista  dicuntur,  in 
illis  erat  ovibus  qu»  vocem  pasloris  audiebant;  in  illa 
erat  multitudine  qu»  Dominum  tenientem  tanta  de- 
Totione  landabat^  tanto  agmine  deducebat.  Ei  di- 
ctom  est,  Noti  timere  :  illum  agnosce  qui  a  te  lauda- 
tnr,  et  noli  trepidare  cum  patitur ;  quia  ille  Banguis 
fanditur,  per  quem  tuum  delictum  deleatur,  et  vita 
reddatar.  Sed  pullum  asinae  in  quo  nemo  sederat 
(faoc  enim  apod  alios  evangelistas  invenitur)  intelli- 
gimaa  populam  Qentium,  qui  Legem  Domioi  non  ac- 
eeperat.  Asinam  vero  (qula  utrumque  JumentumDo- 
mino  adduclum  est)  plel>em  ejus  qu»  veniebat  ez 
populo  Israel,  non  indomitam  plane,  sed  qne  prasepe 
Domini  agnovlt. 

t  LoY.,  argumentum.  Editi  alii  el  Mm.|  augmsnium. 


6.  Hmc  non  cognoverunt  discipuli  ejus  primum  :  s$d 
quando  glorificaius  est  Jesus,  id  est,  quando  virtutem 
BoaB  reBurrectionis  ostendit :  tunc  recordati  suni  quia 
hxc  scripia  erant  de  eo^  et  hmc  fecerunt  ei^  id  est,  non 
alia  fecerunt  ei«  qnam  illa  qu»  erant  scripla  de  eo. 
Recolentes  quippe  secundum  Scripturam,  qu»  ante 
passionem  Domini;  vel  in  passione  Domini  completa 
sunt,  ibi  et  boc  invenernnt  qaod  secundom  eloqoia 
Prophetarum  in  puUo  asino  sederit. 

7.  Testimonium  ergo  perhibebut  turba  guse  erat  cum 
eo  guando  Lazarum  vocavit  de  inanumento,  ei  suseiiO' 
vit  eum  a  mortuis.  Propterea  et  obviayn  venit  ei  turba, 
quia  audierunt  eum  fecisse  hoc  signum.  Pharism  ergo 
dixerunt  ad  semetipsos :  Videtis  quia  nihil  profieimusf 
ecce  mundus  totus  pott  eum  abiit.  Turba  turbavil  Inr- 
bam.  Quid  autem  invides,  c»ea  turba,  quia  post  eom 
abit  mundus,  per  quem  factus  est  mundus? 

8.  «  Erant  autem  Gentiles  quidam,  ez  iis  qul  ascen- 
deranl  nt  adorarenl  in  die  festo.  Hi  ergo  acoesseraat 
ad  Philippum,qui  erat  a  Bethsaida  GalilieaB,  et  roga- 
bant  eum,  dicentea:  Domine,  volomus  Jesum  videre. 
Venit  Pbilippus,  etdicit  Andres  :  Andreas  rurBumet 
PhilippuB  dicunt  Jesu. » Audiamus  qoid  Dominus  ad 
ista  responderit.  Ecoe  volunt  enm  Jodsi  occidere, 
Gentiles  videre  :  sed  etiam  illi  ez  Judsis  erant  qoi 
clamabant,  Benedictus  qui  venit  in  nomine  Domini,  rex 
hrael.  Ecce  illi  cz  circumcisione,  illi  ez  prvpntiOy 
velut  parietes  duo  de  diverso  venientes,  et  in  unam 
fldem  Ghristi  pacis  osculo  concurrentes  :  andiamaa 
ergo  voccm  lapidis  angularis.  Jesus  autem,  inqnit, 
respondit  eis  dicens  :   Venit  hora  ut  glorificetur  Filius 
hominis.  Hic  quisquam  forsitan  puta  ideo  se  dizisse 
gloriflcatum,  quia  Gentiles  eum  volebant  videre.  Non 
iti  est.  Sed  videbat  ipsos  Gentiles  post  passioneni  et 
reeurrectionem  suaminomnibus  geotibuB  creditnroa  : 
quia,  sicut  dicit  Apostolus,  Caecitas  ex  parte  in  Israet ' 
facta    est   donec  plenitudo    Geniium  intraret  {hom. 
zi,  ^).  Ez  occasione  igitur  istorum  Gentilium  qui 
curoviderecupiebant,annuntiatfuturamp1enitudinem 
Qentium ;  et  promittit  Jam  Jamque  adesse  boram  gIo« 
rificationis  su»,  qua  facta  in  coolls,  Gentes  fuerant 
creditur».  Unde  prsdictum  est,  Exaltare  super  coflos, 
Deus,  et  superomnem  terram  gloriatua{Psal.  cvii,  6). 
Haeo  est  Genlium  plenitudo,  de  qua  dicil  Apostolos, 
Caecitas  ex  parte  in  Israel  laeta  est,  donec  plenitudo 
Gentium  intraret. 

9.  Sed  altitudinem  gloriflcationis  oportuit  ot  praeee- 
deret  bumilitas  passionis  :  ideo  secutus  adjunzit, 
AiMn^  amen  dico  vobis^  nisigranuyn  frumenti  cadens  in 
terram,  mortuum  fuerii^  ipsum  solum  manet :  si  autem 
mortuum  fuerit^  multum  fructum  afjert.  Se  autem  dice- 
bat.  Ipsum  eratgranum  mortificandnm  et  multiplioan- 
dum  :morliflcandum  infidelitate  Judseorum,  mnltipli- 
candum  fide  populorum. 

10.  Jamvero  ezbortans  ad  passionis  8u«  sectanda 
vestigia  :  Qui  amat,  inquit,  animam  suam^  perdet 
eam.  Quod  duobus  modis  intelligl  potest:  Qui  amat, 

i  Aliqoot  Mss.,  ex  parte  Itrael,  sine  prapositione^  in  ; 
que  et  abest  a  grsco  textu  Apostoli. 


1767 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM,  S.  AUGUSTINI 


1768 


pefdet^  id  •st,  Si  amaB,  perde  ;  si  cupis  vitam  lenere 
Id  Cbristo,  noli  mortem  timere  proChristo.  Ilem  alio 
modo  :  Qui  amat  animam  suam  perdet  eam,  Noli 
amare,  ne  perdas  :  noli  amare  in  hac  vita,  ne  perdaa 
in  ffiterna  vita.  Uoc  autem  quod  posterius  dixi,  magis 
habere  videtor  evangelicus  sensue  :  sequitur  enim,  Et 
qui  odit  animam  suam  in  hoe  mundo,  in  vitam  xtemam 
eustodiet  eam,  Brgo  qnod  aupra  dictum  est,  Qui  amat, 
subintelligitur,  in  hoc  mundo  ;  ipse  utique  perdet  : 
quiautem  odit jUiiquein  hocmundo;  invitam  nternam 
ipse  custodiet.  Magna  et  mira  sententia,  quemadmo- 
dum  sit  huminis  in  animam  suam  amor  ut  pereat, 
odium  ne  pcreat  1  Si  male  amaveris,  tunc  odisli :  si 
l>cne  oderis,  tunc  amasti.  Felices  qui  oderunt  custo- 
diendo,  ne  perdant  amando.  Sed  vide  ne  tibi  subrepat 
ut  teipaum  velis  interimere,  sic  intclligendo  quod 
deboa  odisse  in  boc  mundo  animam  tuam.  Uinc  enim 
quidam  maligni  atquc  perversi,  ct  in  seipsis  crude- 
iiorea  et  sceleratiores  bomicidte,  flammis  se  donant^ 
aquis  prsfocant,  praecipitiocollidunt,  et  pereunt.  Uoc 
Cbriatus  non  docuit,  imo  eliam  diabolo  praecipitiura 
auggerenti,  respondit :  Hedi  retro,  saianas  ;  scriptum 
estf  Non  tentabis  Dominum  Deum  tuum  {Matth.  iv,  7). 
Petro  autem  dizitysignificans  qua  morte  gloriflcaturns 
erat  Deum  :  Cum  esses  /untor,  cingebas  te,  et  ibas  quo 
volebas;  cum  autem  senueris,  alter  te  cinget,et  ferct  guo 
tu  non  vis  {Joan.  xxi,  18,  19).  Ubi  satis  expressit,  non 
B  ■eipso,  sed  abalio  debereoccidi,quive8tigias£qui- 
tur  Christi.  Cam  ergo  causs  articulus  venerit,  ut 
hec  conditio  proponatur,  aut  faciendum  esse  contra 
Dei  preceptum,  autex  hacvitaemigrandum,  quorum 
duorum  bomo  cogatur  alterum  eligere,  comminante 
mortem  persecuiore  ,-  ibi  eligat  Deo  dileeto  emori, 
quam  ofienso  vivere  :  ibi  oderit  in  hoc  mundo  animam 
suam,  ut  in  vitam  «ternam  custodiat  eam. 

11.  Si  guis  mihi  minisirat,  me  seguatur.  Quid  est, 
me  seguatur;  nisi,  me  imitetur?  Cy^m/tts  enim  pro 
nobis  passus  est^  ait  aposlolus  Petrus,  relinguens  nobis 
exemplum,  ut  srguamur  vestigia  ejus  (I  Petr,  ii,  21). 
Ecce  quod  diclum  est,  Si  guis  mihi  ministrat,  mf  se^ 
quatur,  Quo  fructu  ?  qua  mercede  ?  quo  prsmio  ?  Et 
ubi  sum,  inquit,  egOj  illic  et  minister  meus  erit,  Gratis 
amelur,  ut  operis  '  quo  ministratur  iUi,  pretium  sit 
csse  cum  Ulo.  Ubi  enim  bene eritsine  illo,  aut  qoando 
esae  male  poterit  cum  illo?  Audi  evideniius.  Si  guis 
mihi  ministraveritt  honorificabil  eum  Pater  meus,  Quo 
honore,  niei  nt  sit  cum  Filio  ejus  ?  Quod  enim  supe- 
rius  ait,  Ubi  ego  sum,  illic  et  minister  meus  erit ;  hoc 
intelligitur  exposuisse  cum  dicit,  honoriHcavU  eum 
Pater  meus,  Nam  quem  majorem  honorem  accipere 
poterit  adoptatus,  quam  nt  sit  ubi  est  Unicus ;  non 
ffiquaUs  factus  divinitati,  sed  consociatus  ffiternitati  ? 

12.  Quid  sit  autem  ministrare  Cbristo,  oui  operl 
merces  tanta  proponitur,  hoo  potius  debemus  inqui- 
rere.  Si  enim  hocputaverimusesseChristo  ministrare, 
tji  qua:  sunt  oorpori  neceBsaria  prsparare,  aut  coe- 
panti  cibum  coquere  vel  apponere,  vel  poculum  dare 
potumquo  mu-ccre  ;  fecerunt  boc  llli  qui  potuerunt 

s  Fierique  Mis.,  et  optris. 


eum  in  corpore  habere  prcBsentem,  sicut  Martba  et 
Maria,  quando  et  Lazarus  unus  erat  ex  recumben- 
tibus.  Sed  eo  modo  Cbristo  etiam  Judas  perditus 
ministravit ;  nametloculos  ipse  habebat:  etquamvis 
ex  eis  qu®  mittebanlur  aceleratiesime  furaretur,  per 
illum  tamen  etiam  neceasaria  parabantur  {Joan,  xii, 
2,  6).  Uinc  est  Ulud  quod  cum  ei  diceret  Dominus, 
Quod  faciSy  fac  celeriter ;  arbilrati  sunt  quidam,  quod 
eum  jusserit  propter  diem  festum  necessaria  pra&pa- 
rare,  vel  indigentibus  aliquid  dare  {Id.  xiii,  27,  29). 
NuUo  modo  igitur  de  hujuscemodi  ministris  diceret 
Dominus,  Ubi  sum  egOf  ibi  erit  et  minister  meus  ;  et, 
Si  guis  mihi  ministraverit,    honorificabit  eum  Paier 
7/i^fi5;quoniam  Judamta!iamini8lrantem,reprobalum 
potius  quam  honoratum  videmus.  Utquid  ergo  alibi 
qusrimus  quid  sit  miuititrare  Cbristo,  et  non  potius 
in  istis  ipsis  verbis  agnoscimus?  Gum  enim  dixit,  Si 
guii  mihi  ministrat,  me  seguatur;  boc  inteiligi  voluit, 
ac  si  diccret,  Si  quis  me  non  sequitur,  non  mibi  mini- 
strat.  Ministrant  ergo  Jesu  Christo,  qui  non  sua  quae- 
runt,  sed  quae  Jesu  ChrisU  {Philipp,  ii,  21).  Hoc  est 
enim,  me  seguatur,  viaa  ambulet  meas,  noo  suas  : 
sicut  alibi  scripluro  est,  Quise  dicit  in  Christo  manere^ 
debet  sicut  ambulavit  itte,  et  ipse  ambulare  [{l  Joan, 
II,  6).  Debet  etiam,  ei  porrigit  esurienti  panem,  de 
misericordia  facere,  non  de  Jactantia  ;  non  aliud  ibi 
quaprere  quam  opus  bonum,  nesciente  sinistra  quid 
faciat  dextera  {Matth,  vi,  3),  id  est,  ut  alieoetur  in- 
tentio  cupiditatisaboperecbaritatis.Quisic  ministrat, 
Cbristo  ministrat ;  recteque  illi  dicetur,  Cum  uni  ex 
minifnis  meis  fecisti,m\hifecisti,{ld,  xx  v,40).Nec  tantum 
ea  qu«e  ad  misericordiam  pertinent  corporalem,  sed 
omniabonaoperapropter  Christumfaciens^tuncernnt 
enim  bona,  quoniam  finis  Legis  Christus^  ad  Justiiiam 
omni credenti {Rom.  x,  4),  ministerestChristi  usqoead 
illud  opus  magns  cbaritatis,  quod  est  animam  auam 
pro  fratribus  ponere  :  hoc  esl  enim  et  pro  Christo 
ponere.  Quia  ei  hoc  propter  sua  membra  dicturus  est : 
Cum  pro  istis  fecisti,  pro  me  fecisU.  De  tali  quippe 
opere  etiam  so  ministrum  facere  et  appellare  dignatus 
est,  ubi  ait :  Sicut  Fitius  hotninis  non  venit  ministrari^ 
sed  tniuistrare,  et  animam  suam  ponere  pro  multis 
{Matth,  xx,  28).  Hinc  est  ergo  unusquisque  minister 
ChrisU,  unde  est  miniater  et  Cbristus.  Sic  mini- 
strantcm  Christo  bonorincabit  Pater  ejus,  honore  illo 
magno,  ut  sit  cum  Filio  ejus,  ncc  unquam  deficiat 
felicitas  ejus. 

13.  Cum  ergo  audiUs,  fratres,  Dominum  dicentem, 
Ubiego  sum,  illic  et  minister  meus  erit;  nolite  tantam 
modo  bonoB  episcopos  et  clericos  cogitare.  Etiam  voa 
pro  roodo  vestro  minietrate  Cbristo,  bene  vivendo, 
eleemosynas  faciendo,  nomendoctrinamqueejus  qui- 
buspotueriUs  prsdicando  ;  ut  unusquisque  etfam  pa- 
terfamilias  hoc  nomine  agnoscat  patemnm  afTectnm 
8US  familiffi  se  debcre.  Pro  Cbristo  et  pro  vita  a?terna, 
8U08  omces  admoneat,  doceat,  bortetur,  corripiMt ; 
impendat  benevotentiam,  exerceat  disciplinam :  ita  in 
domo  sua  ecclesiasticum  et  quodammodo  episcopale 
iropiebit  offlclum,  ministrans  Cbristo  ut  in  sternum 


1769 


Bii  com  ipio.  Nam  ei  illam  maximam  paBaionis  mini- 
strationem  multi  ez  vealro  numero  minislrarunt : 
mulli  non  epiacopi  neque  clerici,  juvenea  et  vipginea, 

5eniore8oumjunioribo8,mullicoiyugatietcoi^ugat«, 
mulU  patres  matreaque  familiaa  Chrigio  ministrantes, 
eliam  animas  snaa  in  ejua  marly  rio  posuerunt,  et  hono- 
riflcante  Patre  coronaa  glorioBissimaa  receperanl. 

TRACTATU8  Lll. 
Ab  40  quod  $eriptum  eU,  Nono  anima  mea  turbaU 
«st ;  et  quid  dioam  T  mqu$  ad  id,  IIso  locutos  eat 
Jeaus,  et  abiit,  et  abscondit  ae  ab  eis.  Cap.  xii. 
f.  27-36. 

1.  Postquam  DoroinuB  Jeaus  Christus  verbis  Jectio- 
nis  hesternae  ministros  suos  ut  seipsum  sequerentur 
hortatus  est,  cum  ita  praedlxisset  passionem  soam, 
quod  niai  granom fromenli  cadens in  lerram  mortuum 
fuerit,  folum  manet;  si  autem  mortuum  fucrit,  mul- 
tum  fructum  affert :  ubi  excilavit  eos,  qui  cum  ad 
regnom  coBlorum  sequi  vellent,  ut  animamsuam  odis- 
■ent  in  hoo  mando,  si  eam  in  viiam  eternam  custo- 
dire   cogitarent  :   ad  noslram  rursus   infirmitatem 
Boum  lempcravit  affectum,  el  ait,  unde  lectio  ccspit 
bodierna,  Nune  anima  mea  turbata  est.  Unde  turbata 
ee!,  Domine,  anima  tua  ?  Nerape  paulo  ante  dixlstl, 
Oiii  odit  animam  tuam  in  hoc  mundo,  in  vitam  xtemam 
cwtaditeam,  Ergo  aoima  tua  in  hoc  mundo  amatar, 
ideo  turbatur  veniente  hora  qua  ex  hoc  mundo  egre- 
dlator  ?  Quis  hoc  de  anima  Domini  audeat  affirmare? 
Sed   nos   in  se  traostulit,  nos  in  se  suscepit  capat 
nostrum,  membrorum  saornm  suscepit  affeclum  :  et 
ideo  non  est  ab  aJiquo  turbalum  ;  scd  sicut  de  iJIo  di- 
clom  esl,  cum  Lazarum  suscilarel,  lufbavit  semetip- 
smm  (Joan.  xi,  33).  Oportebat  enim  ut  unus  medlator 
Dei  81  hominum  bomo  Christus  Jesus,  slcut  nos 
exeilavit  ad  summa,   iia  nobiscum  paterelur  et  in- 
fima^ 

2.  Audio  soperius  dicentem,  Venit  hora  ut  glorifi. 
ceiur  Pilius  fiominis  :  si  mortificatum  fuerit  granum 
mmUum  fructum  afferf.  Audio,  Qui  odit  animam  suam 
m  koc  mundo,  in  vitam  aeternam  custodit  eam.  Neo 
permittor  tantummodo  mirari,  sed  jubeor  imilari 
Deiode  sequentibus  verbis,  Si  guis  mihi  ministrat. 
me  iequalur;  et  ubisum  ego,  ibiet  minisiermeui  erit; 
oaondom  contemnere  accendor,  ei  in  conspectu  meo 
nibU  eetvitc  hujus  tolus,  quantumlibel  fucrit  pro- 
llzus,  vapor  ;  pr«B  amore  aeternoram  temporaJia  mihi 
concUvilescuni :  et  rursus  ipsum  Dominum  meum, 
qui  oielllifl  verbisab  infirmitate  mea  rapuit  adfirmi- 
Utem  suam,  aodio  dicentem,  ^'unc  anima  mea  tur- 
iHita  ett.  Qoid  est  boo  ?  Qoomodo  sequi  Jubes  animam 
meam,  si  torbari  video  animam  tuam  ?  quomodo  sof- 
feram  qood  grave  lanta  firmitas  sontit  ?  quaie  funda- 
mcntum  queram,  si  petra  succumbit  ?  Sed  videor 
mihi  aodire  in  cogiutione  mea  respondentom  mihi 
pominom,  et  qoodammodo  dicentem.  Magis  seque- 
ria,  qoia  sic  me  interpono  ot  sufferas  :  audisti  ad  to 
vocem  fortitodini»  me«,  audi  in  me  vooem  inflrmila- 
« lo  omnibua  prope  Mu.,  paleretur  tt  infirma. 

Patboi.  XXXV. 


TRACTATUS  LII.  CAPUT  XII. 


1770 

tis  to»  :  vires  suggero  ut  ourras,  nec  reprimo  qaod 
acceleras ;  sed  Iransfero  in  me  qood  trepidas,  et  sob- 
sterno  qoa  transeas.  0  Domine  mediator,  Deos  supra 
nos,  homo  propter  nos,  agnosco  misericordiam 
toam  I  nam  quod  tu  tantus  tas  chariUtis  volunUU 
turbaris,  moltos  in  corpore  tuo  qui  sua  inflrmiUtia 
neoessiUU  turbantur,  ne  desperando  pereant  conso- 
Jaris. 

3.  Denique  homo  qui  seqoi  volt,  aodiat  qoa  ae- 
quator.AccessitforUhora  Urribilis,  proponitor  optio 
aot  faciendaB  iniqoiUtis,  aut  subeunda  passionis  ; 
turbatur  anima  infirma,  propUr  quam  sponte  turbaU 
est  anima  inviota :  prspone  tus  voluntati  voluntaUm 
Dei.  AtUnde  enim  quid  deinde  subjungat  creator  luus 
et  magister  tuus,  qui  te  fecit,  et  ut  U  doceret  factos 
est  et  ipse  qood  fecit  :  homoenim  factus  estqoi  ho- 
minemfecit;  sed  Deus  incommutabiJis   mansit,  et 
hominem  in  melius  commatavit.  Audi  ergo  quid  inde 
subjungat,  cum   dixisset,  Nunc  anima  mea  turbata. 
est,  Et  quid  dicam,  inquit  ?  Paler,  salvifica  me  ex  hac 
hora:sed  propterea  vetiiin  hanc  horam.  Paier,  clarifica 
nomen  tuum.  Docuit  te  quid  cogiUs,  docuit  quid  dioas, 
quem  invoces,  in  quo  speres,  cujus  voluntaUm  cer- 
Um  atque  divinam  tusB  volonlati  humans  infirmaqoe 
pra^ponas.  Non  ideo  tibi  videatur  ex  alto  deOcere, 
qoia  te  volt  ab  imo  proficere.  Nam  et  Untari  dignatos 
est  a  diaboJo,  a  qoo  utique  si  noJlet  non  tentaretor, 
quemadmodum  si  nollet  non  paterelur :  et  ea  respon- 
dit  diabolo,  qufls  tu  in  tentaiionibus  debeas  respon- 
dere  [Matth.  iv,  1-10).  Et  ille  quidem  lenUtos  est, 
sed  non  periclitatua  ;   ut   doceret  te  in  tenUtione 
periclitanlem    tentatori  respondere,  el  post  tentaio- 
rem  non  ire,  sed  de  periculo  tentalionis  exire.  Sicut 
autcm  hic  dixit,   Kunc  anima  mea   turbata  est^  ila 
etiam  ubi  dicil,  Tristis  est  anima  mea  usque  ad  mor- 
tem  ;  et,  Paler,  si  fieri  potest,  transeat  a  me  calix  iste: 
hominis  soscepit  infirmitaUra  ^,  ut  doceat  sic  contri- 
statum  el  conturbatum  quod  sequiturdicere,  Verum" 
tamen  non  quod  ego  volo^  sed  quod  tu  vis^   Pater 
(Id.  XXVI,  38  et  39).  Sio  enim  homo  ab  bumanis  in 
divinadirigitur,  cum  voluntati  humane  voluntas  di- 
vina  pr«ponilur.  Quid  esl  autem,  Clarifica  tuum  no^ 
raen  ;  nisi,  in  suapassione  et  resurrectione?Quidest 
ergo  aliud,  nisi  ut  PaUr  clarificet  Filium,  qui  clari- 
ficatsuumnomen  etiamin  similibus  passionibus  ser- 
vorum  suorum  ?  Uude  scriptum  est  de  Petro,  quod 
ideo  de  iilo   dixerit,  AUer  te  cinget,  et  [eret  quo  tu 
non  vis  ;  quia  s\gmflc9ireyo\mi,quamorteglorificaiurui 
erat  Deum  {Joan.  xxi,  18,   19).   Ergo  et  iu  illo  Deus 
clarificavit  nomen  soum,  quia  sio  etiam  in  membris 
suis  clarificat  Cbrislum, 

4.  Venii  ergo  vox  de  ccelo,  El  clarifitavi,  et  iterum 
clarificabo.  Et  clarificavi,  anUquam  facerem  mundom : 
et  iterum  clarificabo,  cum  resurget  a  mortuis,  et  aa- 
cendet  in  coelum.  Ei  aliter  intelligi  potest.  Et  clarifi- 
cavi,  cum  de  Virgine  natus  est,  cum  virtutes  opera- 

*  Sic  Mss.  At  edili,  oslendit  hominis  suscepH  in/lrmita' 

{Cinqunnte%ix.) 


1771 


IN  JOANNIS  EVANGBLIUM,  S.  AUOUSTINI 


177J 


tD8  est,  oum  CQdlo  indtce  per  stellain  a  Magis  adoratus 
eat,  oam  a  sanctis  Spirito  sanoto  plenis  Rgnitos  est, 
eum  descendente  Spiritu  in  specie  columbsB  declara- 
tu8,  cum  voce  de  ccelo  sonnnte  monstratus,  com  in 
monte  transflguratus,  cum  miracula  multa  feoit,  cum 
ncultoa  eanavil  atque  mundavit,  cum  de  paucissimis 
panibustantam  multitudinem  pafit,cumyenti8et  flu- 
ctibos  imperavil,  cum  mortuos  suscitavit  :  et  iterum 
elarificabOf  cum  resurget  a  mortuis,  cum  mors  ei 
ultra  non  dominabitur,  cum  exaltabitur  supcr  coslot 
DeuB,  et  super  omnem  terram  gloria  ejus. 

5.  Turba  ergo  quae  stabntf  et  audierat,  dicebat  toni- 
truum  factum  esse  :  alii  dicebantt  Angelus  ei  loculus 
e$t.  liespondit  Jesus,  et  dixit :  Non  propter  me  haec 
vox  venit,  sed  propter  vos,  Hic  ostendil  illa  vooe  non 
aibi  indioatum  quod  jam  sciebat,  sed  eis  quibns  indi- 
cari  oporteba^  Sicut  autem  illa  vox  non  propter  oum, 
aed  propter  alios  divinitate  faota  est ;  sic  anima  ejus, 
non  propter  eum,  sed  propter  alios  voluntate  lurbata 
est. 

6.  Attende  cslera.  Nunc,  inquit,  judicium  est 
mundi,  Qnid  ergo  ez8(>ectandam  esl  in  flne  saeculi  ? 
Sed  in  fine  quod  exepectatur  jndicium,  erit  judican- 
doram  vivorum  et  mortuorum,  Judiciam  erit  pro- 
miorumpcBnarumque  asternarum.Quale  ergonuncju- 
dioiam  est  ?  Jam  in  superioribus  lectionibus  quantum 
potui,  comnionui  Gbaritatem  vestram,  dici  eliam 
judiciuro  non  damnationis,  scd  discretionis  :  unde 
scriptum  est,  Judiea  me^  Deus^  et  disceme  causam 
meam  de  gente  non  sancta  {Psal.  xlii,  1).  Multa  autem 
aant  judicia  Dei :  ande  dicitur  in  Psalmo,  Judiciatua 
abyuus  muUa  {Psal.  xxxv,  7).  Dicit  etiam  Apostolua, 
0  altitudo  divitiarum  sapientix  et  scienliss  Dei !  guam 
inicrutabilia  suntjudicia  ejus  {Rom,  xi,  33)  I  Ex  qui- 
bus  Judioiis  etiam  hoc  est  quod  bic  ait  Dominus,  Nunc 
judicium  est  mundi;  servato  illo  judicio  in  fine,  ubi 
noviasime  vivi  et  mortui  judicandi  sunt.  Possidebat 
crgo  diabolus  genua  humanum,  et  reos  suppliciorum 
tenebat  cbirographo  peccatorum  ;  dominabatur  in 
cordibasinfldeIium,ad  creaturamoolendam,  deserto 
Greatore,  deceptos  captivosque  portrahebat  :  per 
Gbristi  aulem  fldem,  qus  morteejuset.resurrectione 
firniata  est,  per  ejus  sanguinem,  qui  in  remissionem 
fusns  est  peccatorum,  millia  crcdcntium  a  doroinatu 
liberantur  diaboli,  Ghristi  corpori  copulantur,  et  sub 
tanto  oapite  uno  ejus  Spiritu  fldelia  membra  vegetan- 
tur.  Hoc  vocabat  Judicium,  hanc  di8cretionem,hanc 
e  Buis  redemptis  diaboli  expulsionem. 

7.  Dcnique  attcnde  quid  dical.  Quaei  qusreremas 
quid  esBOl  quod  ait,  fiunc  Judicium  est  mundi,  seou- 
tu8  expoBuit :  ait  enim,  Nunc  princeps  hujus  mundi 
ejicietur  foras.  Audivimus  qualedixeritesBejudicium. 
Non  ergo  illud  quod  in  fine  vonturum  est,  ubi  vivi  et 
mortui  Judicandi  sunl,  aliis  ad  dexteram,  aliis  ad  si- 
nistram  separatis  ;  aed  Judicium  quo  princeps  hujus 
mundi  ejicietur  foras,  Quomodo  ergo  intuB  erat,  et 
quo  eum  ejiciendum  dixil  foras  ?  Numquidnam  in 
mundo  erat,  el  extra  mundum  missaa  eet  foras  ?  Si 
enim  de  ilio  judioio  dioeret,  quod  in  fine  ventarum 


est,  poBset  aliquiB  opinari  ignem  oternum,  quo  mit- 
tenduB  est  diabolua  cum  angeliB  euis,  et  omnibus  qai 
Bunt  ex  parte  ejns  ;  non  natnra,  eed  vitio  ;  non  quia 
oreavit  aat  genuit,  eed  quia  pcrsuasit  et  tenuit:  posset 
ergo  aiiqais  opinari  illum  ignem  sternum  extra  mun- 
dum  OBse,  et  hoc  esBO  diotum,  ejieietur  foras,  Qaia 
vero  ait,  Nunc  judicium  est  mundi ;  et  exponens  qoid 
dixerit,  iVtiiic,  inquit,  princeps  hujus  mundi  ejicielur 
foras  :  hoo  intelligendum  e8t  quod  nonc  fit,  non 
qaod  tanto  poat  futurum  est  in  novieBimo  die.  Prsdi- 
cebat  ergo  DominoB  quod  Boiebat,  poat  pasaionem 
et  gloriflcationem  suam  per  universum  mundum  roul- 
tos  populos  credituros,  in  quorum  cordibaB  diabolus 
intOB  erat  ;  cui  quando  ex  flde  renuntiant,  ejicitur 

foraB. 

8.  Sed  dicit  aliquia :  Numquid  de  cordibus  Patriar- 
charum  et  Prophetarum,  veterumquejustoram  non 
ejecluB  est  foras?  Eljectus  plane.  Qoomodo  ergo 
dictum  cst,  nunc  ejicietur  foras  ?  Quomodo  putamus, 
nisi  quia  tunoquod  in  hominibua  pauciBsimis  faotam 
eat,  uuno  in  multis  magnisque  populisjam  moxfutu* 
rum  0880  prsdiotum  est?  Sic  et  illud  quod  dictum  eal, 
Spiritus  autem  nondum  erat  dattis,  quia  Jesus  nondum 
fuerat  glorificatus  {Joan,  vii,  39),  potest  Bimilem  ha- 
bere  qusstionem,  et  Bimilem  solationem.  Non  enim 
BineSpiritu  eanclo  futora  prsnuntiaverunt  Prophets  ; 
Hut  non  etiam  Dominum  infantem  in  Spiritu  Banclo 
Simeon  senex  et  Anna  vidua  cognoverunt  (Lur.  ii, 
25-38)  ;  el  Zacharias  et  Elizabeth,  qui  de  illo  noadam 
nato,  Bod  Jam  concepto,  tanta  per  Spiritum  sanclnro 
prsdixerunt  (/(^  i,  41-45,  67-79).  Sed  Spiritus  tioit- 
dum  erat  datus ;  id  esl,  illa  abundantia  gratis  spiri- 
tualis,  qua  oongregati  linguis  omnium  loquerentur 
[Act,  II,  4-6),  ac  sic  in  linguisomnium  gentium  futura 
prsnuntiaretur  Ecelesia :  qua  gratia  Bpirituali  populi 
oongregarentur,  qua  longe  lateque  peccata  dimitte- 
rentur,  et  millia  millium  Deo  reconciliarentur. 

9.Quid  ergo,  aitquispiam,  quia  diabolusdecreden- 
tium  cordibuB  ejicieturforas,  Jam  fidelium  neminem 
tentat  ?  Imo  vero  tentare  non  cesBat.  Sed  aliud  est  in- 
trinsecuB  regnare,  aliud  forinsecuB  oppugnare :  nam 
etmunitissimam  civitatem  aliquandohostis  oppugnat, 
nec  expugnat.  Et  si  aliqua  tela  ejus  miBsa  perveniuot, 
admonet  Apostolus  unde  non  Isdant ;  commemorat 
loricam  et  scutum  fidei  (I  Thess,  v,  8).  Et  si  aliquando 
vulnerat,  adest  quisanat.  QuiaBicut  pugnantibuB  di- 
ctum  est,  Hsfc  scribo  vobis,  ut  non  peccetis  :  ita  qui 
vulneranlur,  quod  sequitur  audiunt,  Etsi  quispeeca" 
veritf  advocatum  habemus  apud  Patrem,  Jesum  Chri- 
stum  justum ;  ipse  est  propiiiatio  peccatorum  nostrorum 
(l  Joan,  II,  1,  2).  Quid  enim  oramas  cum  dicimaB, 
Dimitte  mbis  debila  nostra,  nisi  ut  vulnera  nostra  sa- 
nentur?  Et  quid  aiiud  petimua  cum  dicimuB,  Ne  nos 
inferas  in  tentationem  {llatth.  vi,  12,  13),  ni8i  ut  ille 
qui  insidiatnr,  vel  certat  extrinseous,  nulla  irrumpat 
ex  parte,  nulla  nos  fraude,  nulia  noa  possit  virtute 
Buperare  ?  Quantaslibet  tamen  adveraam  nos  erigat 
macbinas,  quando  non  tenet  locam  cordis  ubi  fidea 
habitat,  ejectuB  eet  foras.  Sed  nisi  Dominaa  cuBtodi- 


1773 


TRACTATUS  LIIL  CAPOT  XII. 


1774 


erit  GivitateiD,  in  vanam  vigilabit  qui  castodit  {PsaL 
cxzvi,  1).  Nolite  ergo  de  vobis  ipsis  praBsumere,  ei 
non  vultie  foras  ejectum  diabolum  intro  iterum  re- 
vocare. 

10.  Absit  autem  ut  diabolum  mundi  principem  ita 
dictum  existimemut,  ut  eum  ccelo  et  terr®  dominari 
posse  credamus.  Sed  mundus  appeiiatur  in  malis  ho- 
minibus,  qui  toto  orbe  terrarum  diffusi  aunt :  licut 
appellaturdomueinbisaqaibue  habilatur,  eecundom 
quod  dicimue,  Bonadomus  eet,  vel,  mala  domuBeet, 
non  quando  reprebendimus  sive  laudamus  ediflcium 
parietum  atquetectorum,  sed  quando  mores  vel  Ikh 
norum  bominum  vel  malorum.  Sio  ergo  dictum  e«t, 
Princepi  hujui  mundi  :  id  eel,  princeps  malorum 
omnium  qui  habitant  in  mundo.  Appeliatur  etiam 
mundoe  in  boois,  qui  similiter  toto  terrarum  orbo 
diffusi  Bunt  :  inde  dicit  Apostolus,  Deui  in  Chri- 
ito^  mundum  reconciUani  sibi  (lCor,  v,  19).  Fli  suntex 
quorum  cordibus  princeps  bujus  mundi  ejicitur  forM. 

11.  Cum  ergo  dixiseet,  tiunc  princeps  hujui  mundi 
ejidetur  foras ;  E(  egOy  'mqw^i^siexaUalus  fuero  a  terra, 
omnia  traham  post  me,  Qus  omnta,  niei  exquibusille 
ejicitur  forasT  Non  aulem  dixit,  omnes»  eed,  omnia  : 
non  enim  omoium  est  fides  (/i  Thess.  iii,  2).  Non  ita- 
que  hoc  ad  aniversitatem  hominum  retulit,  sed  ad 
crealure  integritatem  ;  id  est,  spiritum,  et  aniroam, 
et  corpus  ;  et  iliud  quointelligimus,  etillud  quovivi- 
mus,  et  illud  quo  visibiles  et  contrectabiles  sumus. 
Qni  enim  dixit,  CapiVus  capitis  vestri  non  peribit  (Luc, 
XXI,  18),  omnia  trahit  post  se.  Aut  si  omnia  ipsi  ho« 
mines  intelligendi  8unt,omniapr»destinata  ad  salu- 
tempossumusdioere:  exquibusomnibusaitnihileBse 
periturum,  cum  suprade  suieovibus  loqueretur  (Joan. 
I,  28).  Aut  certe  omuia  hominum  genera,  eive  in 
linguis  omnibus,  sive  in  ffitatibue  omnibus,  aive  in 
gradibus  honorum  omnibus,  sive  in  diversitatibua  in- 
geniorum  omoibu8,sivein  arlium  lioitarum  et  utilium 
professionibusomnibus,  et  quidquid  aliud  dicipoteat 
secundum  innumerabilesdifferentias  quibus  inter  ae 
prster  sola  peccata  bomines  di8tant,abexcel8is8imi8 
asque  ad  humillimos,  a  rege  usque  ad  mendicum ; 
amniaf  inquit,  traham  post  me;  uleit  capul  eorum,et 
illi  membra  ejus.  Sed $i  exaltatus^  inqmijuero  a  terra; 
hoc  eat,  cum  exaltatusfuero  :  non  enim  dubitat  futu- 
rum  esse  quod  venit  implere.  Hoc  refertur  ad  illud 
quod  8uperiu8  ail,  Si  autem  morluum  fuerit  granum, 
multum  fructum  aljert.  Nam  exaltationem  Buam  quid 
alind  dixit  quam  in  cruce  passionem  1  Quod  et  ipae 
Evangelista  non  tacuit :  subjunxit  eniro,et  ait,  Hoe 
autem  dicebat,  significans  qua  morte  esset  moriturus? 

12.  Respondit  ei  turba  :  Nos  audivimus  ex  Legequia 
Christus  manet  in  mtemum ;  el  quomodo  tu  dicisflpor^ 
tei  exaltari  Filium  hominis  ?  Et  quis  est  iste  Filius  ho- 
minis?  Memoriter  tenuerunt  quod  Dominus  dicebat 
assidue  se  esse  Filium  bominis.  Nam  hocloconon 
ait,  Si  exaltatus  fuerit  a  terra  Filius  hominis  :  aed 
auperias  dixerat,  quod  hesterno  die  lectum  atquelra- 
ctatam  e8t,  quando  nuntiati  suntGentiles  illi,quicam 
videre  cupiebant.  Venit  hora  ut  glorificetur  Filiui  hO' 


minis  [Joan,  xii,  25,  23).  Hoc  itaque  isti  animo  reti« 
nente8,et  quod  nunc  ait,  Cum  exaltatus  fuero  aterroy 
mortem  crucis  inteliigentes,  quffisierunt  ab  illo,  et 
dixerunt :  Nos  audivimusex  Lege  quia  Christus  manei 
in  xtemum ;  et  quomodo  tu  dicis^  Oportet  exaltari  Fi-' 
lium  hominis  f  Quis  esi  enim  iste  Filius  hominis  ?  Si 
enim  Gbristus  est,  inquiunt»  manet  in  aBternum  :  s! 
manetin  sternum,  quomodo  exaltabitur  a  terra  :  id 
e8t,quomodo  crucis  paasione  morieturfHoc  enim  eum 
dixieseintelligebant,  quod  facere  cogitabant.  Non  ergo 
eis  verborum  istorum  obscuritatem  aperuit  infusasa- 
pientia,  sed  stimulata  conscientia. 

13.  Dixit  ergo  eis  Jesus :  Adhuc  modicum  lumen  in 
vobis  esi.  HincestquodintelligitisquiaGbristus  manel 
in  aeternum.£r(^o  ambulate  dum  lucem  habetiSy  ut  wm 
tenebrx  vos  comprehendant.  Ambulate,  accedite»  to- 
tum  intelligite,  et  moriturum  Chrislam,  et  vioturum 
in  sternum,  et  sanguinem  fusurum  quo  redimat,et 
asoeasurum  ineublimiaquo  perducat.  Tenebr»  autem 
V08  compreheodent,  si  eo  modu  credideritis  Christi 
eternitatem,  ut  negetis  in  eo  mortis  humilitatem.  Et 
qui  ambulat  in  tenebris,  nescit  guo  vadal.  Sio  potestof- 
fendere  in  lapidem  offensionis,  et  petram  soandali, 
quod  fuit  Dominas  ceois  Judaeis  :  siout  credentibaB 
lapiB  quem  reprobaverunt  ffidificantes,  factOB  est  In 
caput  anguli  (I  Peir.  ii,  6-8).  Hinc  dedignati  sont 
crederein  Ghristam  quia  eorum  impielas  contempBit 
mortem,  risit  ocoisum  :  et  ipsa  erat  morsgranimul- 
tiplicandi,  et  exaltatio  trahenlispost  se  omnia.  Dum 
lucem,  inquil,  habetis,  credite  in  lucem,  u(  filii  lucls 
5i£tt.  Gum  aliquid  veri  auditum  habetis,  credite  in 
veritatem,  ut  renascamini  in  veritate. 

14.  H<ec  locutus  est  Jesus,  et  abiit^  et  abscondii  se  ab 
eis.  Non  ab  eie  qui  credere  et  diligere  ccBperant,  non 
ab  eis  qui  oum  ramis  palmarum  et  landibus  obviam 
venerant  :sed  ab  eisqui  videbantetinvidebant;  quia 
nec  videbant,  sed  in  lapidem  ilium  cecitate  offende- 
bant.  Cum  autem  abscondit  se  Jesus  ab  eis  qui  eam 
occidere  cupiebant  (quod  sspe  propter  oblivionem 
commoDendi  estis),  nostre  inflrmitati  consuluit,  non 
8ue  potestali  derogavit. 

TRACTATUS  LIU. 

Ab  eo  quod  seriptum  esi fCum  autemtanta  signafeciB- 
set  coram  eis,  non  credebant  in  eum  ;  usque  ad  id, 
Dilexerunt  gloriam  hominum  magis  quam  gloriam 
Dei.  Cop.  xui,  ^.  37-43. 

1.  Prenunliata  DominuB  Ghrisius  passione  8ua,  et 
morte  fructuosa  in  exaltatione  cruciB,  ubi  dixit  fle 
omnia  Iracturum  esse  post  se,  oum  intellexissent  Ju- 
dei  quod  de  sua  morle  dixisset,  et  proposuissent  ei 
quffistionem,  quomodo  dioeret  se  esse  moriturum, 
caai  ex  Lege  audierint  quod  Cbristus  manetin  sster- 
num;  hortalus  est  eos,  utdum  adhuomodicumlumen 
in  eis  esset,  quo  Christum  elernum  esse  didicissenti 
ambularent,  at  totum  discerent,  ne  comprehenderen- 
tur  a  lenebriB.  Et  cum  baec  esset  locutus,  abscondii 
ae  ab  eis.  Hec  in  superioribus  dominiois  lectionibuB 
verbisque  didioistis. 


1775 


IN  JOANNIS  EVANGELIDM,  S.  AUGDSTINI 


177« 


S.  Deinde  intulitEtangelislaundehodierDumoapi- 
tulam  recitatum  eet,  et  ait :  Cum  auiem  tanta  signa  /e- 
eissei  coram  ei$,  non  credebant  in  eum  :  ut  sermo  Isaise 
prophelx  implerelur  quem  dixit^  Domine,  quis  credidit 
audUui  nostro  ?  et  brachium  Domini  cui  revelatum  est  ? 
Ubi  satleostendit  brachlum  Dominiipsum  Filius  Dei 
nuDcapatum ;  nonquod  Deua  Pater  flgura  delermine- 
tarcarnis  bamane,  eique  Pilius  tanquam  membrum 
oorporis  hereat :  aed  quia  omaia  per  ipsam  facta  sunt, 
ideo  bracbium  Domini  dictum  esi.  Sicut  enim  tuum 
bracbiam,per  quod  operaris ;  sic  Dei  bracbium  dictum 
est  ctjai  Verbum,  qaia  per  Verbum  operatusestmuo- 
dom.  Car  enim  homo  ut  aliquid  operetur,  bracbium 
eztendil,  nisi  quia  nonoontinuo  flt  quod  dizerit?  8i 
aatem  tanta  potestate  prsBvaleret,  ul  sine  ullo  motu 
oorporie  sui  qnod  diceret  fleret,  bracbium  ejae  ver- 
bam  eJuB  eeset  ^  Sed  Dominus  Jesus  unigenitus  Dei 
Patris  Filius,  sicut  non  est  paterni  corporie  mem- 
bram,  ita  non  esl  cogitabile  vel  sonabile  ac  transito- 
rium  verbum  ;  quia  oum  omnia  peripaum  factasunt, 
Ddi  Verbum  erat. 

3.  Cum  ergo  aadimus  brachium  Dei  Patris  eeee  Dei 
Filium,  non  nobis  obatrepat  consueludo  carnalia  laed 
qoantum  illo  donante  possumue,  Virtutem  Dei  et  Sa- 
pientiam  cogitemus,  per  quam  factasuntomuia.  Tale 
^aippe  bracbioro  neo  porreotum  eiienditur,  nec  col- 
liotum  contrabitur.  Non  est  enim  ipee  qui  Pater,8ed 
unamsunl  ipae  et  Pater ;  et  «qualis  Patri  ubique  to- 
tai  est  sioat  Pater :  nealiqaa  paleatoccaaio  deleatabiii 
errori  eorum,  qui  dicunt  aolum  esse  Patrero,8ed  pro 
divereilate  causarom  ipsumdici  Filium,  ipsum  dici 
Spiritum  sanctum  ;  et  in  bis  verbis  audeant '  dicere» 
Ecce  videtis  quia  solus  est  Paler,  sibracbium  ejus  eat 
Fiiiaa  ;  non  enim  duas,  sed  ana  peraona  est  horoo  et 
bracbium  ejue.  Non  inteliigcntes  neque  advertenlea, 
qoomodo  verba  de  rebus  aliis  ad  res  alias  transferan- 
tur,  propter  aliquam  aimilitudinem  etiam  in  locutio- 
nibuB  quotidianis  de  visibiiibua  et  notisairoia  rebua; 
quanto  magis  nt  nobie  inefrabilia  qualilercumque  di- 
cantur,  quse  dici  siouti  sunt,  omnino  non  possunt? 
Nam  et  bomo  allernm  hominem  perquem  soiet  agere 
quidquidagit,  bracbium  suum  appollat:  etsi  ei  aufe* 
ratur,  doJens  dicit,  Braohiuro  perdidi ;  et  ei  qui  aba- 
tuierit,  dicit  Braohium  meum  mibl  abstulisti.  Intelli- 
ganl  ergo  quomodo  dictua  sit  Filius  Patris  bracbiaro, 
perquod  Pater  operatus  est  oronia ;  ne  hoc  non  in* 
telligeodo,  et  in  sui  erroris  tenebris  permanendo,  ai- 
milea  sint  Judaisipsia,  dequibus  dictum  eet,  Et  bra- 
ckium  Damini  cui  revelatum  esi  ? 

4.  Hic  ocourrit  altera  qusstio,  de  qua  quidem  ut 
competenter  aliquid  dieputetur,  et  omneaejoalate- 
broeissimi  ainua  perscrutcnturet  czcutiantur  ut  di- 
gnumeet,  nec  mearnm  virium  esse  arbitror,  neo  an- 
gustiarum  temporis,  oec  veatrs  cspacitatis.  Tamen 
quia  transiread  alia  vestra  ezpectatione  non  sinimar, 

*  Hie  Er.  et  Lov.  addant,  quia  verbum  esi  cogiiabile  vel 
sonabiii  :  qood  totum  abest  a  Mss.,  preter  paucos,  qui 
enm  Am.  et  Bad.  habent,  quia  verbum  non  est  oogitabiie 
vel  sonabife. 

>  Sic  In  Mts.  At  in  editis,  aude^it. 


nisialiquid  inde  dicamus,  accipitequod  potucrimua  : 
et  ubi  vestrs  ezepectationi  non  auCfecerimus,  ab  illo 
incrementumposcitequinosplantare  posuitet  rigare, 
quia,  sicntdicit  Apostolus,  Neque  qui  piantat  est  ali- 
quid^  neque  qui  rigat ;  sed  qui  incremenium  dat  Deus 
(/  Cor.  III,  7).  Quidam  ergo  ioler  eemussitant,  etabi 
possunl  aliquando  procIamant,et  turbulenta  disoepta- 
tione  contendunt,  dicentes  :  Quid  facerunt  Judai,  vel 
qoc  culpa  eorum  fuit,  ai  neoeaseerat  ut  sermo  Isaiae 
prophetx  impleretur  quem  dixit,  Domine^  quis  credidit 
auditui  nostro  ?  el  brachium  Domini  cui  revetatum  est? 
Quibna  re8pondemQs,Dominuro  prsescium  futurorum, 
per  Propbetam  prsdizisse  infldelitatem  Judeorum  ; 
prsBdizisse  tamen,  non  fecisse.  Non  enim  propterea 
quemquam  Deus  ad  peccandum  cogit,  quia  futura  bo- 
roioum  peccata  ]am  novit.  Ipaorum  enim  prsacivil 
peccata,  non  sua  ;  non  cujusquam  alterius,  sed  ipao- 
rum.  Quaproptersi  ea  qusB  ille  prssscivit  ipaorum,  noa 
sant  ipsorum  ;  non  vere  ille  prsscivit :  sed  quia  illius 
pmscientia  falli  non  potest;  sinedubio  nonalius.sed 
ip«i  peccant,  quos  Deus  peccaturos  esse  prsescivit.  Fe- 
cerunt  ergo  peccatum  Jadaei,  quod  eos  ooo  eoropolit 
facere,  cui  peccatum  non  placet ;  sed  facturos  esse  pre- 
dizit,  quem  nihil  latet.  Et  ideo  si  non  malom,  sed  bo- 
num  facere  voiui8sent,non  prohiberentor ;  et  boo  fa- 
cturi  prseviderentur  ab  eo  qui  novit  quid  sit  quisqae 
faoturus,  et  quid  ei  sit  pro  ejus  opere  redditorns. 

5.  Sed  et  qutt  sequuntur  Evangelii  verba  plus  ur- 
gent,  et  profundiorem  faciant  qunstionem  :  adjungit 
enim,  et  diciij Propterea  nonpoierani  credere^quia  iie- 
rum  dixii  Isaias  :  Excsecavit  oculos  eorum^  ei  induravii 
coreorum,  ui  non  videant  oculis,  et  inieiiigani  corde^  ei 
convertantur^el  sanem  iilos,  Dicitnr  enim  nobis  :  Si  non 
potuerunt  crodere,  quod  pecoaturo  estbominis  non  fa- 
cientis  quod  nonpotestfacere?  si  antem  non  oredendo 
peooaverunt,potuerunt  ergo  credere,  et  non  fecerunt. 
8i  ergo  potuerunt,  quomodo  dioit  Evangelium,  PrO' 
pterea  non  poterant  credere,  quia  iierum  dixit  Isaias, 
Excascavit  oculos  eorum^  et  induravit  cor  eorum  ;  ot, 
quod  est  gravius,  ad  Deum  referatur  causa  qua  non 
crediderunt,  quando  quidem  ipse  excmeavii  oculoseO' 
rum^  ei  induravitcor  eorum  ?  Non  eniro  saltem  hoc  de 
diabolo  dicitur,8ed  de  Deo,quod  IpsapropbeticaScri- 
ptura  testatur.  Naro  si  arbitrerour  hoc  dictum  de  dia- 
bolo,  quod  exc^avit  oculos  eorum,  et  cor  induravii ;  la- 
borandumestquomodo  illorum  culpam,  quia  non  ore- 
diderunt,  possimus  ostendere,  de  quibus  dictor,  non 
poterant  credere.  Deinde  quid  respondeblmus  de  alio 
propbetsB  ipsius  testimonio,  quod  posuit  Paalas  apo- 
stolas  dicens  :  Quod  queerebai  Israel,  hoc  non  esi  cofi- 
secutus ;  eledio  autem  consecuta  est :  cseteri  vero  excx- 
cati  sunt,  sicut  scriptum  es/,  Dedit  iilis  Deus  spiritusn 
compunctionis;oculos,ut  non  videant.el  aures,ui  non  au* 
diant,  usque  in  hodiernum  diem  {Rom.  zi,7,  Isai.w^iO). 

6.Audi8tis,fratres,propositam  qucstionem,  nempe 
quam  profanda  sit  oernitis  :  sed  respondemus  ut  pos- 
snmus.  Non  poierani  eredere,  quia  boo  Isaias  propbeta 
prsdizit  :  boc  aulem  Propheta  praedizit,  qaia,  DeoB 
hoc  futurum  esse  prascivit.  Qoare  autem  noo  pote- 


1777 


TRACTATUS  LIU.  CAPUT  XII. 


1778 


raat,  «i  a  me  qucratur,  oito  respondeo,  quia  Qole- 
bant:  malamquippe  eorum  voluntatemprsviditDeuSy 
et  per  Prophetam  praenuntiavit  ille  oui  absoondi  fu- 
tora  noQ  possunt.  Sed  aliam  oausam,  inquis»  dioit 
Propheta  non  voluntatia  eorum.  Quam  causam  dioit 
Propheta  ?  Quia  dedU  illis  Deus  spiritum  eompunetioniij 
oculos,  ut  non  videani^  et  aureSf  ut  non  audiant,  et  ex- 
etecavit  oculoseorum^  et  induravit  cor  eorum.  Etiam  hoo 
eorum  voluntatem  meruinee  retpondeo.  Sio  enim  ex- 
ccoat,  aio^obdorat  Deus»  deserendo  et  non  adjuvando : 
quod  oocultojudioiofaoere  postesty  iniquo  non  potest. 
Hoo  omnino  pietaa  religioaorum  inconouesum  debet 
inviolatumque  aervare ;  sicut  Apoatolus,  cum  eamdem 
ipsam  traotaret  difnoillimam  quoationem,  Quid  ergo 
dicemui^  inquit?  numquidiniquitas  apud  Deum  ?AbsU 
{Rom.  IX,  i4).Siergoab8itut8itiniquita8apudDeum; 
aive  quandoadJQvat,  misericorditer  faoit  ;8ive  quando 
non  a^JQvat,  justefacit :  quiaomnia  non  temeritate, 
aed  judioio  faoit.  Porro  si  judioia  aanctorum  justa 
Bunt,  qaanto  magis  sanctificantiB  et  JustiEcantis  Dei  ? 
Jusla  ergo  sunt,  sed  oooulta.  Ideo  cum  quaationea 
hujuemodi  in  medium  venerint,  quare  aliuB  sio,  aliue 
autem  eic ;  quare  ille  Deo  deeerente  ezoscetur,  il]e 
Deoadjuvante  illuminetur  :  non  nobif  judiciumdeju- 
dicio  tanti  Jadieie  usurpemus,  sed  oontremisoenteB 
exclamemuB  oum  Apostolo,  0  altiiudo  diviiiarum  sa- 
pientix  et  scientix  Dei!  quam inscruiabilia  suntjudida 
ejus,  et  investigabiles  vise  ejus  (Jd.  xi,  33)  1  Unde  dictam 
68t  in  Psalmo,  Judicia  /ua,  sicut  multa  abyssus  (Psal. 
XXXV,  7). 

7.  Non  ergo  me,  fratrea,  ad  hanc  penetrandam  al- 
titudinem,  ad  hancabysaum  disoutiendam,  adinBoru- 
tabilia  perBcrutanda,  expectatio  vestr»  GharitatiB  im- 
pingat.  AgnoBco  modulum  meum,  sentire  mihi  videor 
etiam  modalum  vestrum.  Altius  eet  hoc  incrementis 
meia,  et  fortius  viribas  meis ;  puto  quia  et  veBtris.  Si- 
malergoaudiamuBadmonentem  Soripturam  atqnedi- 
centem,  AUiora  te  ne  qusesieris,  et  fortiora  te  nescrutor 
tus  fueris  (Eccli.  iii,  22).  Non  quia  ista  negata  Bunt 
nobis,  cam  Deus  magiater  dioat,  Nihit  est  occuUum 
quod  non  revelabitur  {Matth.  x,  26)  :  sed  si  in  quod 
perveoimus,  in  eo  ambulemus,  eiout  dicit  Apostolus, 
non  BolumquodneBcimoBetsoiredebemuB,  Bcd  etiam 
81  quid  aliterBapimus,  id  quoque  nobie  Deue  revelabit 
(Phiiipf.  III,  15  el  i6).  Pervenimus  autem  in  viam  fldei, 
hano  perBeverantissime  teneamuB  :  ipsa  perduoet  ad 
eubiouIumregiB,  in  quo  Buntomnes  theeauri  Bapientiae 
et  Bcientie  absconditi  (Co/oii.  1I9  3).  Non  enim  ipse 
DominusJeBUB  ChriBtuB  suIb  illie  magnis  prccipue 
alectiB  diBoipuIiB  invidebat,  quando  dicebat,  Multa  ha- 
beo  vobis  dicere,  sed  non  potestis  illa  portare  modo 
{Joan.  XVI,  12).  Ambulandum  eat,  proflciendum  est, 
oreBceadum  est,  ut  sint  corda  noetra  capacia  earum 
rerum  quae  oapere  modo  non  posBumuB.  Quod  si  oos 
ultlmuB  dioB  proflcientea  inveneril,  ibi  diacemuB  quod 
hic  Doo  potuimus. 

8.  Si  qaiff  autem  istam  qusBtionem  liquidiue  et  me- 
iiUB  novit  S6  poase  et  oonQdit  exponere,  absit  ut  non 
•im  parttior  diBoere  quam  docere.  Tantum  neaudeat 


quisquam  iiberum  arbitrium  sic  defendere,  ut  nobie 
orationem  qua  dicimus,  Ne  nos  inferas  in  ientationem^ 
eoneturauferreirursus,  ne  quisquam  neget  voluntatia 
arbitrium,  et  audeat  excuaare  peccatum.  Sed  audia- 
muB  Dominun,  et  prscipientem,  et  opitulantem  ;  et 
Jubentem  quid  facerel  debeamusetadjuvantem  utim- 
pier«)  poBsimuB.  Nam  et  quosdam  nimia  aue  volun* 
tatis  flducia  extuiit  in  superbiam ;  etquosdam  niaiia 
Busvoluntatisdiffldentiadejocitin  negligentiam.  llli 
dicunt:  Utquid  rogamueDeum  ne  vincamur  tentatione, 
quod  in  nostra  est  potestate?l8ti  dicunt:  Utquid  oona- 
mur  bene  vivere,  quod  in  Dei  eet  potestate  ?  0  Do- 
mine,  0  Pater  qui  es  in  cmlis,  ne  noBinferaB  in  quam- 
libet  istarum  tentationum,  sed  libera  nos  a  mato  {MaUk. 
vi,  13) !  Audiamus  Dominum  dicentem,  Bogavi  pro 
te,  Peire,  ne  deficiat  fides  tua  (Ltu;.  xxii,  32) ;  ne  sic 
exiBtimemus  fldem  nostram  csbo  in  libero  arbitrio,  at 
divinononegeatadjutorio.  Audiamue  et  EvangeliBtam 
dicentem,i)«(ftl  eis  poiesiatem  filios  Dei  fieri  {Joan,  i, 
12) ;  ne  omnino  existimemuB  in  nostra  posteetate  non 
esBO  quod  credimus  :  verumtamen  in  utroque  IliiaB 
beneflcia  cognoBcarouB.  Nam  et  agend»  Bunl  grati», 
quia  data  esl  potCBtaB;  etorandum,  ne  Buccambat  in- 
iirmitaB  {Galat.  v,  6).  Ipsa  est  fldes  qusB  per  dileotio- 
nem  operatur,  eiout  ejus  meosuram  DominuB  ouiqae 
partitus  est  {Rom.  xii,  3)  ;  ut  qui  gloriatur,  non  in 
Beipeo,  sed  in  Domino  glorietor  (I  Cor.  1,  31). 

9.  NoQ  itaque  mirum  eet  quia  non  poterant  credere, 
qaorum  voluntas  eic  superba  eral,  ut  ignorantea  Dei 
Juatitiam,  euam  vellentconBtituere  aicut  dicitde  iHlB 
ApoBtoIus,  Jusiiiiae  Dei  non  sunt  subjecti  (Rom.  x,  3). 
Quia  enim  non  ex  flde,  sed  tanquam  ex  operibuB  ta- 
muerunt ;  ipso  buo  tumore  caoati,  offenderunt  in 
lapidem  offenBioniB.  Sic  autem  diotum  est  iioii  po- 
terant^  ubiintelligendum  estquod  noIebant;quemad- 
modum  dictum  eet  de  Domino  Deo  noetro,  Si  non 
credimus  iile  fideUs  permanei^  negare  seipsum  non  po^ 
tesl  (II  Tim,  11,  13).  De  omnipotente  dictum  est^  non 
potest.  Sicut  ergo  quod  DominuB  negare  seipswn  non 
poUsi,  lauB  eat  voluutatie  divinas ;  ita  quod  illi  noii 
poterani  credere^  oulpa  CBt  voluntatis  bumaoaB. 

10.  Bcce  dioo  et  ego,  quod  qui  tam  Buperbe  aapiuQt, 
ut  BUflB  voIunlatiB  viribuB  tantum  exiBlimentoBBetri- 
bueDdum,  ut  negent  Bibi  esBe  neceeBarium  divinum 
adjutorium  ad  benevivendum,  non  posBunt  oredere 
in  Cbristum.  Non  enim  aliquid  proBunt  Byllaba  nomi« 
nis  Cbristi,  el  Sacramenta  Cbriati,  ubi  roBiBtitar  fldei 
Chrisii.  Fides  autemChriBti  eet,  credere  in  enm  qui 
JuBtificat  impium  {Rom.  iv,  5) ;  oredere  in  Ifediatorem, 
Bine  quo  interpoeito  non  reconciliamar  Deo ;  credere 
in  Salvatorem,  qui  venit  quod  perierat  querere  atque 
Balvare  {Luc.  xix,  iO) ;  credere  in  eum  qui  dixit.  Sine 
me  nihil  potestis  facere  (Joan.  xv,  5).  Quia  ergo  igno- 
rBQB  Dei  juHtitiam  qua  Justiflcatur  impius,  auam  vuU 
coQ8tituere  qua  conviacatur  superbus,  in  huno  non 
potcBt  credere.  Hino  et  illi  non  poterant  credere  :  non 
quia  mutari  in  meliuB  bominoB  non  poBBunt;  aed 
quarodiutalia  eapiunt,  non  poesunt  oredere.  Hine 
excAcantur,  et  indorantur  ;  quia  negando  divinum 


m 


1779 


IN  JOANNIS  EVANGBLIUM,  S.  AUGDSTINI 


1780 


adjutorium,  non  adjuvantur.  Hoc  de  Jadais  qui  ez- 
oaecati  et  indurali  sunt,  Deue  prescivit,  atque  in  ejus 
Spiritu  Propheta  prndizit. 

11.  Quod  vero  addidit,  Et  convertantur  et  sanem 
eoi:  utrum  subaudiendum  sit,  non,  id  esl,  non  con- 
vertantur,  conneza  deeuper  eententia,  ubi  dictum  est, 
fU  non  videant  oculis  et  intelligant  corde;  quia  et  hic 
ulique  liictum  est  (a),  utnon  intelliganl?  ei  ipsa  enim 
conversio  de  illiue  gratia  est,  cui  dicitur,  Deus  virtu- 
ium  eonverte  nos  {Psal^  lzxiz,  8).  An  forte  et  hoo  de 
supernomedicino  misericordia  factum  intelligendum 
eei,  ut quoniam  superbas  etperverssB  voluntatis  eranl, 
et  euam  Jastitiam  constituere  volebant  ad  hoc  deae* 
rerentur,  at  ezc»carentur;  ad  hoo  ezcccarentur,  ut 
oCrenderent  in  lapidem  offeneionis,  et  impleretur  fa- 
cieseoram  ignominia;  atqueita  huroiliati  qusrerent 
nomen  Domini,  et  non  euam  qua  inflatur  superbus, 
aed  JaslitiamDei  qua  Justiflcatur  impiue?  Hoc  enim 
multis  eorum  profecit  in  bonum,  qui  de  suo  ecelere 
oompunoti,  in  Gbristnm  postea  orediderunt :  pro  qui- 
buB  et  ipse  oraveral  dicens,  Pater,  ignosce  i  ttis^  quia 
neseiunt  quid  faciunt  (Luc.  zziii,  34).  De  qua  eorum 
ignorantia  et  Apostolus  dicil,  Testimonium  itlis  perhi' 
beo  guia  xelum  Deihabentf  sed  nonsecundumscientiam : 
tunc  enim  et  hoc  eubjuczit,  atque  ait,  Ignorantes 
enim  Deijustitiam^  etsuam  volentesconstituerejustitix 
Dei  non  sunt  subjecti  {Rom.  z,  2,  3). 

12.  Hapc  dixit  haias,  quando  vidit  gloriam  ejus,  et 
tocutus  est  de  eo.  Quid  viderit  Isaias,  et  hoc  quomodo 
ad  Dominum  Christum  pertineat,  in  libro  ejus  legon- 
dum  et  intelligendum  est.  Viditenim  non  eicuti  eet, 
eed  modo  quodam  signiflcatio,  sicul  Prophet«  visio 
fuerat  informanda  Nam  vidit  et  Moysee,  ettamen  ei 
quem  videbal  dicebat,  Si  inveni  gratiam  ante  te,  ostende 
mihitemetipsum,  manifeste  ut  videam  te  {Exod,  zzziii, 
i3) ;  quia  non  videbat  sicutiest.  Quando  autem  nobis 
hoc  futurum  sit,  idem  iste  sanctue  Joannes  evangelista 
in  Epistoia  sua  dicit  :  Ditectissimi,  Filii  Deisumus,  et 
nondum  apparuit  quid  erimus  ;  scimus  quia  cum  appa' 
rueritt  similes  ei  erimus,  quoniam  vidcbimus  eum  sicuti 
est  ([  Joan.  iii,  2).  Poteral  dicere,  quoniam  videbimus 
eum,  et  non  addere,  sicuti  est :  sed  quia  sciebat  a  qui- 
busdam  patribuset  prophelis  visum,  sed  non  siouti 
est ;  ideocum  dizisset,  videbimus  eum,  addidit,  sicuti 
est.  Nemo  enim  vos  fallai,  fratres,  eorum  qui  dicnnt 
inviiibilem  Palrem,  et  visibilem  Filium.  Hi  enim  hoc 
aeserunt  qui  putant  eum  esse  creaturam  ;  nec  intelli- 
gnnt  eecundum  quid  dictum  sit,  Ego  et  Pater  unum 
ittmwi(/0(in.  z,  30).  Prorsus  in  forma  Dei  in  qua 
«qoalis  est  Patri,  etiam  Filius  invisibilis  est :  utau- 
tem  ab  hominibus  videretur,  formam  eervi  accepit,  et 
in  eimilitudine »  hominum  faotus  {Philipp.  ii,  7),vi- 
sibilis  factus  est  Ostendit  ergo  se  etiam,  antequam 

*  Edill,  in  simiiitudinem,  At  Ms».,  in  simiiitudine ;  juxla 
greec,  en  omoidmati, 
(a)  Forte  legendum,  dictum  non  est :  nisi  sensus  sit  ne- 

gatiuuem  prsBflxaiu  verbo  videant,  menteadjuDgi  ad  ver- 
um  tnieiiigant.  El  quidem  Vulgata  Evaogelii  versio  io 
0XCU8I8  hnbet,  ct  uon  mteliignnt  cordc ;  «ed  in  autiquis 
GorDcicDJiibus  BibJiiF,  gr«co  cousentieDs  negationem  hoc 
loco  mmime  repetit. 


easciperet  oamem,  oculii  hominum,  eicut  voluil  in 
subjeota  eibi  creatura,  non  sioutest.Mundemuseorda 
per  fldem,  ut  iili  ineCfabiti,  et,  ut  itadicam,  invifibili 
visioni  prsBparemur.  Beati  enim  mundo  corde,  quo- 
niam  ipsi  Deum  videbunt  {Uatth.  v,  8). 

13.  Yerumtamen  et  ex  principibus  mutH  erediderunt 
in  eum;  sed  propter  Pharisseos  non  confitehantwr,  ut  de 
synagoga  non  ejicerenfur :  dilexerunt  enim  gloriam  ho- 
minummagisquam  gloriam  Dei.  Videte  quemadmodum 
notaverit  Evangelista  et  improbaverit  qaosdam,  quos 
tameo  in  eum  credidisee  dizit :  qui  in  hoo  ingressu 
fidei  si  proflcerent,  amorem  quoque  human»  glorias 
proflciendosuperarent.quem  soperaverat  Apoatolus, 
dieens,  Mihi  autem  absit  gtoriari,  nisiin  cruee  Domini 
nostri  Jesu  Christi,  per  quem  mihi  mundus  crueifixus 
estj  et  ego  mundo  (Galat.  vi,  14).  Ad  hoc  enim  et  ipse 
Dominu;s  crucem  suam,  ubi  eum  dementia  auperba 
impietatis  irrisit,  in  eorum  qui  in  illum  crederent 
frontibus  flzit,  ubi  est  quodammodo  sedes  verecun- 
die,  ut  de  nomine  ejus  fldes  non  erubescat,  et  magit 
Dei  gloriam  quam  hominum  diligat. 

TRACTATUS  LIV. 

Ab  eo  quod  ait  Jesus,  Qui  credit  in  me,  non  credit  in 
me,  eed  in  eum  qui  misit  roe  ;  usque  ad  id,  Qusb  ego 
loquor,  sicut  dizit  mihi  Pater,  sic  loquor.  Cap.  zii, 
f.  44-50. 

1.  Loquente  Domino  noetro  Jesu  Ghristo  apud  Ju- 
d»08,  et  tanta  miraculorum  sigoa  faciente,  quidam 
crediderunt  praedestinati  in  vitam  aBtemam,  quos 
etiam  vooavit  oves  suas  :  quidam  vero  non  oredide- 
runt,  nec  poterant  credere,  eo  quod  occulto,  nec  ta- 
men  injusto  judicio  Dei  fuerant  ezcncatiet  indurati, 
deeerente  illo  qui  superbis  resistit,  humilibus  aotem 
dat  gratiam  [Jacobi  iv,  6).  Eorom  autem  qui  credide- 
rnnl,  alii  usque  adeo  confltebantur,  ul  palmarum 
ramis  acceptis  venienti  ocourrerent,  in  eadem  laudis 
oonfeesione  Ijetantes  :  aiii  vero  ez  principibut  non 
audebant  conflteri,  ut  de  synagoga  non  ejicerentur  ; 
quos  notavit  Evangelista  dicene,  quod  dilexeruntgto- 
riam  hominum  magisquam  gloriam  Dei(Joan.  zii,  43). 
Borum  etiam  qui  non  orediderunt,  alii  erant  postea 
eredituri,  quospravidebat,  ubi  ait,  Cum  exaltaveritis 
Filium  hominis,  tunc  agnoscitis  quia  ego  sum  {Id.  viii, 
28)  :  alii  vero  id  eadem  infldelitate  mansuri,  quornm 
imitatriz  eet  etiam  ista  geni  Judeorum,  qu»  posl- 
modum  debellata,  ad  teitimonium  prophetie  quede 
Ghristo  scripta  est,  in  toto  pene  orbe  dispersa  eet. 

2.  His  ita  se  habentibus,  et  sua  jam  propinqoante 
passione,  Jesus  clamavitf  et  dixit ;  unde  leotio  oospit 
hodierna  :  Qui  credit  in  me,  non  credit  in  me,  sed  in 
eum  qui  misit  in  me:et  qui  videtme,  videt  eumquimisit 
me.  Jam  dizerat  qaodam  looo  :  Mea  doctrina  non  est 
mea,  sed  ejus  qui  misit  me  (Id.  vii,  16).  Ubi  intelle- 
limus  eum  doctrioam  suam  dizisse  Verbum  Patris 
quod  estipse  ;ethoc8ignifica88edicendo,M«a(tocfrina 
non  est  mea,  sed  ejus  qui  me  misit,  quod  a  •eipso  ipse 
non  eeset,  sed  haberet  aquo  e88et($igira,  Traet.  29). 
Deas  enim  de  Deo,  Filiue  Patris  :  Pater  aatem  non 


1781 


TRACTATUS  LIV.  CAPUT  XII. 


1783 


Deos  de  Deo,  sed  Deus  PaterFilii.  Nuacaulem  quod 
ait,  Qui  credit  in  me^  non  credil  in  me,  sed  in  eum  qui 
misU  ftitf,  quoinodo  intellecturi  sumus,  nisi  quia  homo 
apparebat  hominibus,  cum  lateret  Deus  ?  £t  ne  puta- 
rent  hoo  eum  eaaetantommodo  quod  videbant,  talem 
ac  tantum  ae  volens  credi,  qualis  et  quantus  est  Paler, 
Qui  eredUinme^ inquit, non  credil  in  me,  id  est,  in  hoc 
quod  videt ;  sed  in  eum  qui  misii  mf ,  id  est,  in  Patrem. 
Sed  qni  credit  in  Patrem^  necesse  est  eum  credal  eese 
Patrem  ;  qui  autem  credit  eum  Patrem,  necease  eet 
Ql  oredal  eum  habere  Filium :  ac  per  hoc  qui  credit 
in  Patrem»  neoesse  eat  ut  oredat  in  Filium.  Sed  ne 
quiaquam  hoo  oredat  de  unigenito  Filio,  quod  de  iis 
qui  dicti  eont  Olii  Dei  eecundum  gratiam,  non  nato- 
ram,  sioat  ait  Evangelieta,  Dedii  eis  potesiatem  filios 
Dei  fieri  Uoan»  i,  12) ;  unde  et  illud  est  quod  ipse 
Dominui  commemoravit  in  Lege  dictum,  Ego  dixi^ 
IHi  Miif  et  (ilii  excelsi  omnes  {Id,  z,  34) :  propterea 
diidi ^Quicredii  in  me,  noncredit  in  me;  ne  totum  qnod 
de  Cbristo  oreditur,  eeoundum  hominem  crederetur. 
Ilie  ergo,  inquit,  credit  io  me,  qui  non  credit  in  me 
aecundum  id  quod  mevidet,  eed  in  eum  qui  memisit : 
ut  oum  credit  in  Patrem,  oredat  eum  habere  Filium 
aibicquaiem,  et  tunc  vere  credatinme.Nam  liputave- 
liteuro  non  babere  niei  fliioe  secundum  gratiam,  qni 
sunt  eju8  utique  creatura,  non  Verbum,  aed  factaper 
Verbum,  nec  habere  Filiumasqualem  sibi  atqueooa- 
ternum,  aemper  natum,  pariter  incommutabilem,  ex 
nollodiseimilematqueimparem  ;noncreditin  Patrem 
qui  eum  misit,  quia  non  eat  hoo  Pater  qui  eum  mieit. 
3.  Et  ideooumdizisset^^hiiiT-^dt^  in  tne,  noncreditin 
mSt  sed  in  eum  qui  mitit  me ;  ne  putarctur  sic  voluiase 
Patremintelligi  tanquam  Palremraultorum  Gliorumper 
gratiam  regeneratorum,  non  unici  Verbi  oquaiie  sibi, 
conlinuo  subjecit,  Et  qui  videt  me,  videt  eum  qui  misit 
me.  Numquid  ait,  Qui  videt  me,  non  videt  me,  aed 
eum  qui  mieit  me ;  sicut  dixerat,  Qui  credit  in  me, 
non  credit  in  me^  sed  in  eum  qui  misit  mef  Illud  nam- 
que  dixit,  ne  sicut  videbatur,  crederetur  tantummodo 
flliue  hominis :  hoc  autem  dixit,  ut  Patri  crederetur 
«qualis.  Qui  credil  in  me,  inquit,  non  credit  in  hoc 
qood  videt  me,  aed  credit  in  eum  qui  misit  me.  Aut 
cum  credit  in  Patrem  qui  sibi  flsqualem  genuit  me ; 
non  quomodo  me  videt,  sed  sic  credat  in  me»  quo- 
modo  in  eum  qui  misit  me :  usque  adeo  eoim  nihil 
distat  inter  eum  et  me,  ut  qui  me  videt  videat  eum 
qui  me  mieit.  Apoatolos  suos  certe  ipee  Dominus 
Chriatus  miiit,  quod  eorom  etiam  nouien  indioat : 
nam  aicut  groce  angeli,  iatine  nuotii  vocantur,  ila 
graoe  apostoli,  latine  missi  appellantur.  Nunquam 
iamen  aliquia  apostolorum  dicere  auderet,  Qui  credit 
in  me,  non  credU  in  me,  sed  in  eum  qui  misU  me : 
omnino  enim  non  diceret,  Qui  eredit  in  me.  Gredi- 
moe  enim  apostoio,  sed  non  credimus  in  aposlolum  : 
noQ  enim  apostolus  justifloat  impium.  Gredenti  au- 
tem  in  eum  quijoatifioat  impium,  deputatur  fldes  ejus 
ad  justiliam  (Bom,  iv,  5).  Poasel  dicere  apoitolue, 
Qui  recipit  me,  recipit  eum  qui  me  misit ;  vel»  Qui 
aodit  me,  aodit  eum  qoi  me  miait :  hoc  enim  eie  ipse 


Dominus  ait,  Qui  vosrecipit,  me  recipit^  et  qui  recipit 
mCy  recipit  eum  qui  me  mUit  {Maith,  x,  40).  Quia  do- 
minus  honoratur  in  8ervo,et  palerin  fllio  :  sed  pater 
taoquam  in  filio,  dominus  tanqaam  in  servo.  Filios 
autem  unigenitus  recte  dicere  potuit,  Creditein  Deum^ 
et  in  me  credite  (Joan,  xiv,  1) ;  et  quod  nunc  ait,  Qui 
eredit  in  me^  non  credit  in  me,  sed  in  eum  qui  mUit  me. 
NoA  a  se  abstulit  Udem  credentie,  sed  nolait  io  forma 
servi  remanere  oredentem  :  quoniam  cum  quisque 
credit  in  Patrom  qui  enm  misit,  profecto  credit  in  Fi- 
lium,  sine  quo  Patrem  non  esse  cognoscit ;  et  itaore- 
dit  ut  credat  squalem,  quoniam  aequitur,  Et  qui  vt* 
det  mCy  videt  eum  qui  me  miiU. 

4.  Attende  c»tera :  Ego  lux  in  mundum  veni^  ut 
emnU  qui  credit  in  me,  in  tenebris  non  maneat,  Dixit 
quodam  loco  disoipulis  suia,  Vos  estis  lux  mundi.  Non 
potest  civitas  abscondi  super  montem  constituta,  neque 
Qccendunt  tucernam,  et  ponunt  eam  sub  modiOf  sed  su- 
per  candelabrum^  ut  luceat  omnibus  qui  in  domo  sunt : 
sic  tuceat  lumen  vestrum  coram  hominibus,  ut  videam 
epera  vestra  bona,  et  glori/icent  Patrem  vestrum  qui  in 
ccelis  est  {Matth,  v,  14-lG) :  non  tamen  eis  dixit,  Vos 
lux  venietis  in  mundum,  utomnis  qui  credit  in  vos, 
in  tenebris  non  maneal.  Nusquam  hoc  legi  poise 
cooflrmo.  Lumina  ergo  sunt  omncs  sancli  ;  eed  ore- 
dendo  ab  eo  iiluminantur,  a  quo  si  quis  receeserit  te- 
nebrabitur.  Lumen  autem  illud  quo  illuminantur,  a 
se  reoedere  non  potest ;  quia  incommutabile  omnino 
est.  Gredimus  ergo  lamini  illominato,  aioot  pro- 
phetffi,  sicul  apostolo :  sed  Ideo  illi  credimue,  ot 
non  in  ipsum  credamus  quod  illuminatar,  sed  cum 
iilo  credamus  id  illud  lumenaquo  illaminatur;  utet 
nos  iiluminemur,  non  ab  illo,  sed  cum  illo  a  quo  ille. 
Gom  autem  dioit,  Ut  omnU  qui  credit  in  me ,  in  tene^ 
brU  non  maneat ;  eatis  manifeatat  omnee  se  in  tene- 
bris  invenisse  :  sed  no  in  eia  tenebrie  maneant  in 
quibus  iuventi  sunt,  debent  credere  in  iucem  qoa 
venit  in  mundum,  quia  per  illam  factus  est  muDdus. 

5.  Et  si  quis  audierit,  inquit,  verba  mea^  et  noncU' 
stodierU^  ego  non  judico  eum,  Mementotequavoaau- 
disse  in  auperioribus  ieotionibus  novi ;  et  qui  obiiti 
forte  eaiis,  recolite;  etquinon  adfuistis,  aed  adeslis. 
audite  quomodo  dicit  Filius,  Ego  non  judieo  eum  ; 
cum  dicat  alio  louo,  Pater  non  Judicat  quemquam^  sed 
omnejudicium  deditFilio{Joan,v,  22)  :  nisi  quia  in- 
telligendum  est,  Modo  noo  Judico  eum.  Quare  non 
Judicat  modo  ?  Atlende  quid  eeqoitur  :  Non  euim 
venif  inquit,  ut  judicem  mundum^  sed  ut  satvifieem 
mundum:  id  est  ut  salvum  faciam  mundum.  .Nunc 
ergo  est  tempus  miserioordiflB,  post  eril  judicii  :  quia, 
Misericordiam,  inquit,  et  judicium  cantabo  tibi^  Do^ 
mine  {PsaL  c,  1). 

6.  Sed  de  ipso  etiam  futuro  novissimo  judiciovi« 
dete  quid  dicat :  Qui  spernit  me  et  non  accipU  t*erba 
meut  habet  qui  judicet  eum :  sermo  guem  locutus  sum, 
ille  judicabit  eum  in  novUsimo  die.  Non  ait,  Qui  aper- 
nit  me,  et  non  acoipit  ? erba  mea,  ego  non  Jodioo  eom 
in  novissimo  die.  Hoe  enim  si  dixi8«et,  non  video 
qoomodo  posset  non  esse  oontrariom  illi  sententlas 


1783 


IN  JOANNIS  EVANGBLIUM,  S.  AUGUSTINI 


1784 


ubi  ail,  Pater  noti  judicat  quemqmniy  sed  omne  judi- 
cium  dedit  Fiiio.  Cum  vero  dixit,  Qui  $pemit  me,  tt 
non  aecipil  verba  mea,  habet  qui  judicet  eum ;  exspeo- 
taDtibus  autem  quisnam  ille  esset,  eeontue  adjanzit, 
Sermo  quem  locutut  sum,  ille  judicabit  eum  in  novU' 
limodie:  satis  manifestavit  semetipeum  judioatarum 
in  noviseimo  die.  Seipsum  quippe  looulas  est,  seip- 
anm  annunliavit,  seipeam  januam  posuit,  qna  ipse 
ad  ovee  pastor  intraret.  Aliter  itaquejudicabnntur  qui 
Don  audierunty  aliter  qui  audierunt  et  oontempse- 
runt.  Qui  enim  sine  Lege  peccaverunt,  ait  Apostolui, 
sine  Lege  et  peribunt :  et  qui  in  Lege  pec^^averunt^  per 
Legem  judicabuntur  {Rom.  ii,  12). 

7.  Quia  ego^  inquit,  ex  meipso  non  sum  locutue. 
Ideo  80  dicit  non  locutum  ex  seipso,  quia  non  est  ex 
seipeo.Jam  hoc  8epediximu8;Jamhoc  tanquamno- 
tiseimum  non  docere  sed  admonere  debemus.  Sed 
qui  misit  me  Pater,  ipse  mihi  mandatum  dedit  quid  dt- 
cam  el  quid  loquar,  Non  laboraremua,  si  cum  eis  nos 
loqui  sciremus,  cum  quibus  superiora  locuti  sumue, 
et  cnm  eis  ipsis  non  omnibu8,8ed  quas  audierunlme- 
moria  retinentibus :  nuno  vero  quia  fortasse  aliqui 
adsunt  qui  non  aadierunt,  eisque  sunt  similes  qui 
obliti  8unt  quod  aadierunt,  propter  illos  perferant 
moras  nostras  qui  audita  meminerunt.  Quomodo 
dat  mandatum  Pater  unico  Filio?  Quo  verbo  loqoitur 
Verbo,  cum  sit  ipse  Fiiius  unigenitum  Verbum  ? 
Numqaid  por  angelnm,  cum  per  ipsum  creati  sint 
ADgeIi?Numquid  per  nubem  :  quas  qnando  sonuit  ad 
Filium,  non  propter  ipsum  sonuil,  quod  alibi  dici^ 
etiam  ipse ;  sed  propter  alioa  quos  oportebat  ita  au« 
dire?  Numquid  per  sonum  labiis  emissum,  quinon 
habet  oorpas ;  nec  aliquo  loooram  intervallo  Filiaa  a 
Palre  separatur,  ut  sit  inter  illos  aer  mediuB,  quo 
percuBso  vox  flat  et  in  aurem  veniat  ?  Absit  ut  talia 
de  illa  incorporea  et  ineffabili  eubstantia  snapicemar. 
Filius  unious  est  Yerbum  Patris,  et  Sapientia  Patria ; 
in  illa  sunt  omnia  mandata  Patris.  Neque  enim  Patris 
mandatum  Filiue  aliquando  nesciebat,  uteum  necesse 
esset  ex  temporo  habere  quod  antea  non  habebat.  Ita 
enim  a  Patrc  quod  habet  aocepil,  ut  naeoendo  aoce- 
perit,  dederitque  illi  gignendo.  Namet  vitaest,  etac- 
cepit  vitam  utique  nascendo,  non  pnuseinevitaexis- 
tendo.  Qaia  et  Paler  habet  vitam,  et  quod  habet  eat: 
nec  acoipit  tamen,  qula  non  ex  aliquo  e8t.  Filius  autem 
aocepit  vitam,  dante  Patre  a  qno  est :  et  ipee  qaod  ha- 
bet,  est ;  habet  enim  vilam,  et  vitaest.  Ipsum  audi  lo- 
quentem :  Sicut  habet,  inquit,  Paler  vitam  in  semetipso, 
sicdedit  et  Filio  vitam  habere  in  semetipso  {Joan,  v,  26). 
Namquidexistenti,elnon  habenti  dedit  f  8ed  eodedit 
qao  genuit,  qui  vilam  genuit,  et  vita  genuit  vitam.  Et 
qnia  parem  genuit,  non  imparem  vitam  ;  ideo  di- 
ctum  est,  Sicuthabet  ipae  vitam  in  semelip$o^sicdedit 
et  Filio  vitam  habere  in  semetipso,  Vitam  dedit,  qaia 
gignendo  vitam,  quid  dedit,  nisi  esae  vitam?  Etquia 
eterna  estipsa  nativltas,  nunquam  non  fuit  Filiaa  qui 
esl  vita,  nonquam  fait  Filius  sine  vita  ;  et  sicut  oBt 
nativitas  cterna,  eic  est  qai  natas  eat  vita  «terna. 
Ita  et  mandatumnonquod  Filius  nonhabebat,  Pater 


dedit ;  sed,  aicut  dixi,  in  Sapientia  Patris,  quod  est 
Verbam  Patris,  omnia  mandata  sant  Patris.  Dicitur 
autem  mandatum  datom,  qaia  non  est  a  eeipso  cui 
dicitur  datum :  et  hoo  est  dare  Pilio  sine  qao  nan- 
qnam  Filius  fuit,  qood  eat  gignere  Filium  qui 
Dunqoam  non  fait. 

8.  Sequitur  autem :  Et  seio  quia  mandaium  ejus  vita 
mtema  est,  Si  ergo  vita  «terna  eat  ipae  Filioe,  et  vita 
oterna  esl  mandatnm  Patris  ^  quid  aiiud  dictum  est, 
quam,  Ego  sum  mandatom  Patris?  Proinde  et  id  qaod 
adjungit,  et  dicit,  Qua  ego  loquor,  sieul  dixit  mihi 
Pater,  tic  loquor  ;  non  accipiamos,  dixit  mihi,  qoasi 
Pater  verba  locatos  sit  anioo  Verbo,  aat  egett  Oei 
verbis  Dei  Verbfam.  Dixitergo  Pater  Filio,  sieot  dedit 
vitam  Pilio :  non  quod  nesciebatvel  non  habebat,  scd 
quod  ipse  Filius  erat.  Qoid  est  aatem,  sieut  dixit  mihi, 
sicloquor,  niei,  Verum  loquor '  ?  Ita  ille  dixit  at  ve- 
rax,  itaista  loquitur  at  veritas.  Verax  anlem  genait 
veritatem.  Quid  ergo  jam  dlceret  veritati  1  Non  enim 
imperfecta  erat  veritaa,  cui  vernm  aliquid  adderetnr. 
Dixit  ergo  veritati,  quia  genuit  veritatem.  Porro  ipsa 
veritas  sio  loquitur,  ut  ei  dictum  est :  sedintelligenti- 
bu8,  quos  docet  ut  nata  est.  Ut  autem  crederent  ho- 
roines  quod  intelllgere  nondnm  valent,  ex  ore  carnis 
verba  sonuernnt,  et  abierunt ;  transvoiantes  soni  strc- 
paerunt,  peractis  morulia  tempornm  auorom :  aed  res 
ips»  quarum  signa  sunt  soni,  tnjeot»  qoodammodo 
io  eorum  memoriam  qui  audierunt,  etiam  ad  nos  per 
Utteras  quovieibilia  signa  snnt,  pervenernnt.  Nonaic 
loqaitarveriiae :  intelligentibusmentibasintasloqui- 
tur,  8ine8onoiu8troit,iDtelIigibiIi  Inoe  perfondit.  Qui 
ergo  potest  in  eavidere  >  nativitatis  ejus  «ternitatem, 
ipae  illam  sio  audit  loquentem,  siout  ei  dixit  Pater 
qnod  loqueretur.  Excitavit  nos  ad  magnom  deaide- 
riom  interioria  dulcedinia  suaB :  aed  creaoendo  capi- 
mu8,  ambulandocreacimua,  proflciendo  ambulamos', 
ul  pervenire  possimua. 

TRACTATUS  LV. 

Ab  eo  loco,  Anle  diem  festum  PaachaB,  eciena  Jesus 
quia  venit  hora  ejus ;  usque  ad  ui,  Et  cospit  lavare 
pedea  discipulorum,  et  extergere  liuteo  quo  erat 
prflBcinctua.  Cap.  xiii,  f.  1-5. 

1.  GoDna  Domini  aeoundum  Joannem,  adyavaote 
ipso,  debitis  eat  explioanda  tractatibus,  et  at  nobis 
poase  donaverit,  explananda.  Ante  diem  autem  festum 
Panrhse,  sciens  Jesus  quta  venii  hora  ejus  ut  transeat  ex 
hoc  mundo  ad  Patrem,  eum  dilexisset  suos  qui  erani  in 
mundo^  in  finem  dilexiteos,  Paaoha,  fratrea,  non  sicat 
qnidam  eiistimant,  grsoam  nomen  eet,  aed  hebranm  : 
opportuniaaime  tamen  oooorril  in  hoc  oomine  qaa- 
dam  congruenlia  nlraramqae  lingaamm.  Qnfa  enim 
pati  grasoe  Trd^^xtiv  dicitnr,  ideo  Paacha  paasio  patmta 
eat,  velut  hoc  oomea  a  paaaione  sit  appellatam  :  in 

1  Sic  dno  Mm.  ;  ceteri  vero  ntin  edltis,  veroum  ioquor. 

*  8ic  Mss.  At  Lov.,  audire,  EdiU  alil,  credere. 

SEditi,  sed  credendo  oapimut,  Mtt.,  ted  oretoendo :  et 
qnlnque  ex  his  optitivo  modo  habent,  oapiemut.,.  ore^ 
tcamus..,  ambulemut. 


1785 


TRACTATUS  LV.  CAPDT  XIII. 


1186 


8ua  varo  lingua,  hoc  est  in  hebraa,  Paflcha  transStus 
dieitar  :  propterea  tono  primam  Paecha  oelebniTit 
populae  Dei,  quando  ez  iGgypto  fagieDtee,  Robram 
roare  transierant  (Exod.  xiv,  29).  Nunc  ergo  flgura 
illa  propbetioa  in  veritateoompletaesl,  oum  sicut  o?lt 
ad  immolandum  duciturChristus  (Isau  liii, 7),  oujua 
aanguine  illitis  poeiibuB  nostris,  id  est,  cujua  eigno 
cruoie  eignatie  frontibuB  nostrls,  a  perditione  hujus 
8«culi  tanquam  a  captifitate  vel  inieremptione  ^y- 
ptia  liberamur  (Exod.  xii,  23) ;  et  agimue  saluberri- 
mum  transitum,  cum  a  diabolo  traneimut  ad  Gbri- 
Blam,et  ad  iBto  inBtabili  mbouIo  ad  ejus  fondatiaei- 
mam  regnum.  Ideo  quippe  ad  Deum  permauentem 
tranBimuB,  ne  cum  mando  traneeunte  tranteamus. 
De  hac  nobis  collata  gralia  Deum  laudans  Apostolus 
dicit  :  Quieruii  no»  de  potesiaie  lenebrarum^  et  trans- 
tulU  tn  regaum  Filii  charitatit  su«  {Coloss,  \,  13).  Hoc 
itaque  nomen,  id  est,  Pasoha,  quod  latine,  ut  dixi, 
transitas  nunoapatar,  velut  interpretans  nobis  beatat 
Evangelisla,  Ante  diem,  'inqait,  festum  Pateluje^  scient 
Jesui  f  aita  venit  hora  ejui  ut  transeat  ex  hoc  mundo  ad 
Patrem.  Koce  PaBcba,  eece  transitus.  Unde,  et  quo? 
De  hoc  soilioet  mtttido  ad  Patrem.  Spes  membris  in 
capite  data  eat,  quod  esaentillotranaeante  sinedubio 
secatnra.  Qoid  ergo  infldeles,  et  ab  hoo  capite  atque 
ab  ejas  corpore  aiieni  ?  nonne  et  ipsi  transeunt,  qnta 
non  permanent  ?  Transeant  plane  et  fpBi  :  sed  aliud 
eat  transire  de  mundo,  aliud  eal  tranaire  oum  mundo ; 
aliod  ad  Palrem,  aliud  ad  boatem.  Nam  et  Agyptii 
transierunt ;  non  lamen  tranaierunt  prr  mare  ad  re- 
gnam,  led  in  mari  ad  interitom. 

2.  Sciens  ergo  Jesus  quia  renit  hora  ejus  ut  transir^ 

ex  hoe  mundo  ad  Patrem^  cum  dilexitset  suos  qui  erani 

in  mundOf  in  ftnem  dHetnt  eos,  Utiqae  at  et  ipei  de  hoo 

mondo  abi  erant,  ad  aaum  capat,  qnod  bino  tranaiB- 

86t,  ejna  dileotione  tranairent.  Quid  eet  enim,  in  /!• 

nem^  niai,  in  Ghristam  ?  Finis  enim  Legis   Christus^ 

ait  Apoatolas,  ad  juttitiam  omni  eredenti  (Rom.  x,  4). 

Fioia  perfloiene,  non  interflcienB  :  flnis  quo  asque  ea- 

muB,  non  ubi  pereamuB.  8io  omnino  intelligendum 

eat,  Patcha  nottrum  immolatut  est  Christus  (I  Cor.  v, 

7).  Ipae  eetflnia  noster,  in  ilhim  est  transituB  noster. 

Non  video  posse  ista  verba  evangelica  quodam  bo- 

mano  modo  etiam  sic  aooipi,  lanquam  OBque  ad  mor- 

tem  GhrlBtuB  dilexerit  buob,  ut  hoo  videatur  esse,  tn 

finem  dilexit  eot.  Humana  est  hcc  aententia,  non  di- 

vina  :  neque  enim  nos  hucoeque  ille  dilexit,  qui  sem- 

per  et  sine  flne  nos  diligit.  Abait  nt  dilectionem  mnrte 

flnierit,  qai  non  eat  morte  floitas.  Btiam  posl  mor- 

tem,  qninqae  fratres  snoa  dilexit  divea  ille  Buperbas 

atqoe  implaa  {Lue.  xvi,  27,  28),  et  uaque  ad  mortem 

noB  dilexiase  putanduaest  GhriatuB?  Absit,  obariBsimi. 

Neqaaquam  ille  noa  diligendo  uaqae  ad  mortem  veni- 

ret,  al  dileotionem  nostram  morte  flniret.   Nlsi  forte 

ita  Bil  intelligendnm,  in  finem  dilexit  eot :  Quia  tan- 

tum  dilexit  eoa,  ut  moreretar  propter  eos.  Hoc  eniro 

teatataa  eat  dicena :  Majorem  hac  charitatem  nemo  ha- 

M,  quam  ut  animam  tuam  ponat  guis  pro  amicit  tuit 

(Joan.  XV,  18).  Ita  sane  non  probibemus  intelligi,  in 


finem  dilexit^  id  eet,  usque  ad  morlem  illum  dileotio 
ipsa  perduxit. 

3.  ic  Et  coBua,  •inquit,((faota,cum  diaboluajam  mi- 
BiBBot  in  oor.  ot  tradereteum  Judas  Bimonia  Isoario- 
tea  ^ :  Bciens  quia  omnia  dedit  ei  Pater  in  manua,  et 
quia  a  Deo  exiit,  et  ad  Deum  vadit,  surgit  a  ocBna,  et 
ponit  vestimenta  sua  ;et  cum  aocepisset  linteum,  prn- 
cinxit  se.  Deinde  miltit  aquam  in  pelvim,  etcoBpit  la- 
vare  pedes  discipulorum,  et  extergere  linteo  quo  erat 
praeoinciuB.  »  Non  ita  debemus  intelligero  ccnam 
faotam  veluti  Jam  oonaummatamatque  tranBaotam  ' : 
adhuc  enim  ccBnabatur,  cum  Dominus  surrexit  et  pe- 
des  lavit  diseipnllB  Buis.  Nam  postea  recubuil,  et 
buccellam  buo  traditori  postea  dedit,  utique  coena 
nondom  flnita,  hoc  est,  dura  adhuc  pania  esaet  in 
mensa.  Cxna  ergo  faeta,  dictum  est,  Jam  parata,  et 
ad  convivantium  mensam  usumque  perduota. 

4.  Qaod  autem  ait,  Cum  dialfolus  jam  misistet  in 
cor,  tii  traderet  eum  Judas  Simonis  Iscariotes ;  si  qno- 
ris  quid  miBSum  sit  in  cor  Jude :  hoc  utique,tit  tradc' 
reteum.  Missio  ista,  spiritualia  auggestioest  :  non  flt 
per  anrem,  Bod  per  cogitationem  ;  ac  per  hoc  non  cor- 
poraliter,  aed  apiritualiler.  Neque  enim  Bpiriluale 
quod  dioitur,  semper  in  laude  aooipiendum  eat.  Novit 
ApoBtoloB  qusdam  apiritualia  nequitits  incoBleatibna, 
adverBus  qutB  nobis  collaotationem  esse  teatatur 
(Ephes.  VI,  12) :  non  autem  esaent  eliam  maligna 
apiritualia,  ei  non  OBsent  etiam  roaligni  apiritaa.  A 
apirita  enim  Bplritualia  nominantur.  Sed  quomodo 
iata  flant,  ut  dial>olio8B  BuggeBtionea  immittantur,  et 
humanis  cogitationibua  roiseeantur,  ut  eaB  tanqaam 
BuaB  deputet  homo,unde  acit  homo?  Necdubitandam 
est  etiam  bonaa  BuggeBtionea  a  bono  apiritu  ita  laten- 
ter  ac  spiritualiter  fleri  :  sed  intereat  quibusnaro  ea- 
rum  mens  huroana  conaentiat,  divino  auxilio  vel  de- 
serta  per  meritom,  vel  adjuta  per  gratiam.  Paotum 
ergojam  foeratin  oorde  JudtB  per  immisaionem  dia- 
bolicam,  nt  traderet  disoipuluB  magiatram,  aed  qaem 
non  didiceratDeum.  Jam  talis  venerat  ad  convivinm, 
explorator  Pastoria,  ioBidlator  Salvatoria,  venditor 
Redemptoria ;  Jaro  talia  venerat,  et  videbatur,  et  to- 
lerabatur,  et  ae  ignorari  arbitrabatur :  quia  in  eo 
quem  volebat  fallere,  fallebatur.  At  ille  isto  in  ipso 
corde  intus  inspecto,  neeoiente  soienter  utebatur. 

5.  Sciens  quia  omnia  dedit  ei  Pater  in  manus.  Ergo 
et  ipsum  traditorem  :  nam  ai  eum  in  manibus  non 
haberet,  non  utique  illo  oterelur  ut  vellet.  Proinde 
jam  traditor  traditus  erat  ei  quem  tradere  cupiebat, 
atque  ita  malum  tradendo  faciebat,  ut  de  illo  tradito 
bonnm  fleret  quod  nesoiebat.  8ciebat  enim  Dominus 
quid  faoeret  pro  amiois,  qui  patientor  ntebatur  inimi- 
oie  :  ac  aic  omnia  dederat  Pater  in  manus  ejns,  et  in 
usum  mala,  et  in  afTeotum  bona.  Sciens  etiam  quia  a 
Deo  exiit,  et  ad  Deum  vadit :  nec  Deum,  oum  inde 
exiret ;  neo  nos  doBerens,  cum  rediret. 

6.  HtBO  ergo  sciens,  [surgit  a  ccena,  et  ponit  vesti- 
menta  sua :  et  cum  aecepisset  linteum,  praBcinxit  se» 

« Mss.,  conitanter  habant :  Judas  SimoniM  Seariotit. 
^Tredecim  Mis.,  fom  consumptam  atque  iranMaeiam. 


1787 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM,  S.  AUGDSTINI 


1788 


Deinde  tnUlit  aquam  in  pelvim,  cl  coepit  lavare  pede$ 
di$cipulorum,  el  extergere  Unteo  quo  erat  prsednetus. 
Debemus,  direotissimi,  sensum  EvaDgeliBlas  diiigea- 
ter  atteodere.  LoculuruB  quippe  de  tanta  Domini  hu- 
miiitate,  prius  celBitudiaem  ejua  voluit  commendare. 
Ad  boc  pertinet  quod  ail,  Seiens  quia  omnia  dedit  ei 
Fater  in  manus,  et  quia  a  Deo  exiit,  el  ad  Deum  oadU, 
Gum  illi  ergo  omnia  Pater  dedieset  in  manuB,  ille  di- 
•cipulorum  noa  manue,  sed  pedes  lavit :  et  cum  se 
sciret  a  Deo  exiiese,  et  ad  Deum  pergere,  non  Dei 
Domiai,  sed  hominit  eervi  implevit  officium.  Ad  hoc 
autem  pertinei  quod  etiam  de  traditore  ipBiue,  qui 
jam  talis  venerat,  qui  nec  ab  iilo  ignorabatur,  praeio- 
qui  voluit ;  ut  hoc  quoque  ad  maximum  cumulum  hu- 
militatis  accederet,  quod  etiam  illi  non  dedignatus 
est  pedei  iavare;  cujus  munua  jam  prsvidebat  in 
Bcolere. 

7.Quidautem  mirumsi  BurrexitaccBna,  et  posuitve- 
ilimenla  sua,  qui  cum  in  forma  Dei  essel,8emetip8um 
exinanivit  ?  Et  quid  mirum  si  prscinxit  se  liuteo,  qui 
formam  servi  acoipiens  habitu  invenlua  oat  ut  homo 
{Philipp.  11,0  et  7)  7Quid  mirom  si  misit  aquam  ia  pelvim 
undelavaret  pedes  discipulorum,  quiinterramsangui- 
nem  fudit,quo  immunditiamdiiueret  peccatorumTQuid 
mirnm  si  linteo  quo  erat  precinctuB,  pedes  quot  lave- 
rat,  tereit,  qui  c*roe  qua  erat  indutus,  EvangeliBta- 
rum  vestigia  conGrmavit?  Et  linteo  quidem  ut  se  prc- 
cingeret,  posuit  vestimenta  que  habebat :  ul  autem 
formam  servi  acciperetquandoBemetipeum  exinani- 
vit,  non  quod  habebat  deposuit,  sed  quod  nou  habe« 
bat  accepit.  CruciflgenduB  sane  Buis  exspoliatusJeBt 
vestimentis,  et  roortaus  invoiutuB  eat  linteiB  :  et  tota 
ilia  eJuB  pasBio,  noBtra  porgatio  est.  PasBurus  igitur 
exitia,  premisit  obsoquia ;  non  Bolum  eis  pro  quibus 
erat  subituruB  mortem,  sed  etiam  illi  qui  eum  fuerat 
IradituruB  ad  mortem.  Tanta  est  quippehumansBhu- 
mililalis  utilitaB,  ut  eam  buo  commendaret  exempio 
etiam  divina  subiimitaB :  quia  homo  superbuBin  «Bter- 
num  periret,  niBi  iliumDeoB  humiiisinveniret.  Venit 
enim  PiliuBhominis  qusrere  et  salvum  facere  quod 
perierat  (Luc.  xix,  10).  Perierat  autem  Buperbiam 
deceptorie  eecutuB,  ergo  humililatem  RcdemptoriB 
BOquatur  inventue. 

TRACTATUS  LVI. 

Ab  eo  quod  scriptum  esl,  Venit  ergo  ad  Simonem  Pe- 
trum,  etc.,  usque  ad  id,  Qui  locuB  est,  non  indigel 
nisi  ut  pedee  lavet,  eed  est  munduB  totuB.  Cap. 
xiii,  t.  6-10. 

1.  Gum  lavaret  pedcB  diBcipolorum  DominuB,  Ve- 
nit  ad  Simonem  Petrum  ;  et  dicU  ei  Petrus  :  Domi- 
ne,  tu  mihi  lavaspedetf  Quia  enim  non  expaveBceretla- 
vari  sibi  pedes  a  Dei  Filio  ?  Quamvie  itaque  magnn 
fuisset  audaelas  contradioere  servum  Domino,  homi- 
nem  Deo  :  tamen  hoc  PetruB  faoere  maluit,  quam 
perpeti  ut  sibi  pedea  lavarentur  a  Domino  et  Deo.  Neo 
putare  debemus  hoo  Petrum  inter  oateros  formidaBBO 
alque  recusasse,  cum  id  alii  ante  ipBum  libenter  vel 
«quanimiter  Bibi  fieri  permiBisBent  Faoiiiai  qoippe 


sic  acoipiuntur  ista  verba  Evangelii,qaia  cum  dictum 
easet,  QBpU  tavare  pedes  discipulorum,  et  etergere  /iV 
teo  quo  trat  praecinctus ;  deinde  subjunotum  est,  Venit 
ergoad  Simonem  P^tmm,  quasi  aliquibuB  jam  laviaset, 
post  eoB  veniBset  ad  primum.  Quia  enim  neaoiat  pri- 
mum  ApoBtolorum  esae  beatiBBimum  Petrum  7  Sed 
noa  ita  inlelligendum  eat  quod  post  aliquoaad  iiiuui 
venerit ;  aed  quod  ab  illo  oeperil.  Quando  ergo  pedea 
dieclpulorum  iavare  cospit,  venit  ad  eum  a  quo  oepit, 
id  est,  ad  Petrum  :  et  tonc  PetruB,  quod  etiam  quili- 
i>ei  eorum  expaviBset,  expavit,  atque  ait,  Domine, 
tu  mihi  lavas  pedes  ?  Quid  eat,  tu  ?  quid  eet,  mihi  ? 
Cogitanda  Bunt  potius  quam  dicenda  ;  ne  forte  qaod 
ex  hia  verbis  aiiquatenuB  dignum  conoipit  anima, 
non  explicet  lingua. 

2.  Sed  respondU  Jesus,  et  dixU  ei :  Quod  ego  facio, 
tu  nescis  modo,  scies  autem  postea.  Nec  tamen  ilie  do- 
minici  fucti  altitudine  exterritus,  permittit  (ieri  quod 
our  fleret  igoorabat ;  aed  usque  ad  buob  pedeahumi- 
lem  GhriBlum  adhuc  non  volt  videre,  noa  poteat  sus- 
tiaere.  Non  lavabis  miki,  iaqait,  pedes  in  Mtemum. 
Quid  09i,m mtemumf  Noaqaam  hoc  feram,auaquam 
patiar,  nonquam  ainam :  hoo  quippe  in  «ternum  noo 
flt,  quod  nunquam  flt.  Tum  Saivator  asgrum  reluclau- 
tem,  de  ipsiua  Balutia  periculo  exterrens :  Si  non  ta- 
vero  te,  inquii,  non  habebis  partem  mecum.  Ita  diotom 
eat,  Si  non  lavero  te,  cum  de  soliB  pedibos  agenstor ; 
qoomodo  dici  aBSolet,  CalcaB  me,  quaado  sola  plaala 
oaloatur.  At  ille  amore  et  timore  perlortMitaB,  et  plua 
expavesoenB  GhriBlom  sibi  negari,  quam  uaqoe  ad 
BUOB  pedee  humiliari  :  Domine,  ait,  non  tanium  pedes 
meos,  sed  et  manus  et  caput.  Quandoqoidem  aio  mioa- 
ria,  iavanda  tibi  merobra  mea,  noo  eoiom  ima  oon 
Bobtraho,  verum  etiam  prima  BubBteroo.  Ne  mibi  ne- 
gea  capiendam  teoum  partem,  aollam  tii>t  aego 
abiueodam  mei  corporie  partem. 

3.  Dicit  ei  Jesus  :  Qui  lotus  est,  non  habet  opus  nisi 
pedes  lavare,  sed  est  mundus  totus.  ilic  moveator  for- 
taBBia  quiB,  et  dicat :  imo  ai  muoduB  eat  totos,  quid 
ei  opuB  CBtvei  pedea  lavare?Dominosaotemaoverat 
quod  dicebat,  etiamsi  noBtra  inflrmitas  Q(jos  eeereta 
non  penetrat.  Verumtamen  quantum  noB  erodire  et 
ex  lege  eua  docere  dignatar,pro  captu  meo,  pro  mo- 
dulo  meo,  aliquid  etiam  ergo  de  hujus  qoettioais  pro- 
fonditate,  illo  adjuvante,  reBpondeam  :  ao  primam 
ipsam  iouutionem  non  Bibi  esse  oootrariam  faciilimo 
OBtendam.  Quis  enim  noo  ita  reotisaime  loqui  poaait, 
MuaduB  eet  totus,  prsier  pedes  ?  ElegantiuB  autem 
loquitur  ai  dicit,  MunduB  est  totuB,  niBi  pedes ;  quod 
lantomdem  vaiet  ^  Hoc  ergo  ait  Dominua,  iVoii  Aa- 
bet  opus  nui  pedes  lavare,  sed  esi  mundus  totus.  TotuB 
ulique  preter  pedea,  vel,  nisi  pedea,  quos  babet 
opuB  lavare. 

4.  Sed  quid  eet  hoo  ?  quid  Bibi  vult  ?  quid  hoo  *  oe- 
oeBBarium  eet  ut  qucramua  ?  Domiaua  dioit,  verilaB 
loquitur»  quod  opus  habeal  pedes  iavare  etiam  iile 
qui  iotus  eat.  Quid,  fratres  mei,  quid  putatia  ?  niai 

1  Unus  e  Mh.,  quos  fandiM  lavoi. 

s  Quid  hio,  joxto  Br.  Logd.  Yen.  Lov.   H. 


1789 


TRACTaTUS  LVII.  CAPUT  XIIT. 


1790 


qaia  bomo  in  sanoto  qaidem  Baplismo  lotua  abluitnr, 
non  pmter  pedes,  sed  iotas  omnino  :  verumtamen 
caro  in  rebas  humanis  poalea  vivitur,  utiqne  terra 
calcatnr.  Ipsi  igitnr  humani  affectus,  sine  qnibus  in 
hacmortalitatenon  vivilur,  quasi  pedes  snnl,  ubi  ex 
hamanis  rebna  affloimur ;  et  sio  afflcimar,  ut  ei  dixe- 
Hmna  qnia  pecoatum  non  habemus,  non  ipsos  deci- 
piamaa, et  veritas  in  nobis  non  sit  (I  Joan,  i,  8).  Quo- 
tidie  igitur  pedes  lavat  nobig,  qui  interpellat  pro 
nobis  {Rom.  viii,  34) :  et  quotidie  nos  opus  habere  ut 
pedes  lavemns,  id  est,  vias  spiritualium  gressunm 
dirigamus,  in  ipsa  oratione  dominica  confltemnr, 
cnmdicimus,  Dimitte  nobU  debUa  nostraf  sicut  et  nos 
dimitiimusdebitoribusnostris{Matth,vi,  12).  St  enim 
ron/!/eamttr,  sicutscriptum  est^  peccata  noslra,  pro- 
fectoillequi  lavil  pedes  discipulorum  suorum, /fde- 
li$  est  et  justus  qui  dimittat  nobis  peccata,  et  mundet 
nos  ab  omniiniquitate  {[  Joan.  i,  9|,  id  esl,  usque  ad 
pedes  quibus  conversamur  in  lerra. 

5.  Prolnde  Bcclesia  quam  mundat  Ghristus  lavacro 
aqa«  in  verbo,  non  solnm  in  illis  est  sine  macula  et 
roga  {Ephes.  v,  26, 27),  qui  post  lavaorom  regenera- 
tionis  oontinuo  ex  hujus  vitao  contagtone  tolluntury 
nec  calcant  terram  ut  opus  habeant  pedes  lavare ; 
veram  etiam  in  iis  qnibus  istam  misericordiam  pre- 
bens  Dominus^  fecit  eos  de  saBOulo  islo  lotis  etiam 
pedibas  emigrare.  In  his  antem  qui  hic  demorantur, 
etiamsi  mnnda  sit,  qnoniam  Juste  vivunt ;  opus  tamen 
habent  pedes  lavare,  quoniam  sine  peccato  utique 
non  snnt.  Propter  hoc  dicit  in  Gantico  canticorum, 
Lavi  pedes  meos;quomodo  inquinabo  illos  {Cant,  v,  3)  T 
Dicit  enim  boc  com  cogitur  ad  Gbristum  venire,  et 
terram  calcare  cum  venit.  Alia  qnsslio  rursus  exori- 
tur.  NonneGhristus  sursum  est?  uonne  ascendit  in 
eoBlnm,  et  sedet  ad  dexieram  Palris  ?  nonne  Aposto- 
las  clamat,  et  dicit,  Si  ergo  resurrexislis  cum  Christo^ 
qux  sursum  sunt  sapite^  ubi  Christus  est  ad  dexleram 
Dei  sedens,  qu»  sursum  sunt  quxrite,  non  quse  super 
terram{Coloss.  iii,  iel2)^ Quomodo  ergo  ul ad  Ghri- 
stam  eamus,  terram  caloare  compellimur;  cum  potios 
nobis  sorsum  cor  habendum  sit  ad  Dominum,  nt  com 
iilo  esse  possimus?  Videtis,  fiatres,  hodierni  lempo- 
ris  aogustias  istam  coarotare  quflsstionem.  Quod  etsi 
vos  forte  minus  videtis,  ego  utcumque  video  quants 
disputationis  indigeat.  Unde  peto  ut  eam  potius  sus- 
pendi,quam  vel  negligentius  vel  angustius  pcrtraclari, 
non  fraudata,  sed  dilata  exspectaiione  patiaoiini. 
AderitenimDominusqui  nos  debilores  facit,  ut  fa- 
ciat  etiam  redditores. 

TRAGTATUS  LVIl. 

Quonam  modo  Ecclesia  timeat  inquinare  pedes^  dum 

pergil  ad  Chrislum. 

1.  Nonimmemormei  debiii,jam  reddendi  tempus 
agnosco.  Donet  onde  reddam,  qui  donavit  ut  deboam. 
Donavitenim  diiectionem,  deqnadiclum  est,  Nemini 
quidquam debeatis,  nUiut  invicem  diligatis  (Rom,  xiii, 
8) ;  donet  etiam  sermonem,  quem  video  me  del>ere 
diiectis.  ExspsotaUonem  vdytram  ad  hoc  nempe  disto« 


leram,  ut  expiicarem  sicut  possem,  qucmaduiodum 
etiam  per  terram  veniatur  ad  Ghristum ;  oom  potius 
jubeamur  qu»  sursum  sunt  quaerere,  non  quas  su- 
per  lerram  {Coloss,  iii,  i,  2).  Sursum  enim  Ghristus 
est  sedens  ad  dexteram  Patris:  sed  profectoet  hic  est : 
proptor  quod  ct  Saulo  in  terra  snvienti  dicit,  Quid 
me  persegueris  (Act.  ix,  4)  f  Ut  autem  hoc  qusrendum 
susciperemus,  id  tractabatur  quod  pedes  Dominus  di- 
scipulis  lavit,  cum  Jam  ipsi  discipuli  loti  essent,  nec 
opus  halierent,  nisi  pedes  lavare.  Ubi  visum  esl  intel- 
ligendum  quod  Baplismo  quidem  homo  totus  ablui- 
tur;  sed  dum  isto  postea  vivit  in  seculo,  humanis  af- 
fectibus  terram  velut  peilibus  calcans,  ipsa  scilicet 
conversatione  vitas  hujos,  contrahit  unde  dicat,  Ot- 
mittenobis  debila  nostra  (Klatlh,  vi,  i2).  Ao  sic  etiam 
inde  mundatur  ab  eo  qui  pedes  lavit  discipulis  suis 
(Jnan.  xin,  5),  ncc  desinit  interpellare  pro  nobis 
{Rom.  viiT,  34).  Hinc  occurrerunt  ex  Gantico  cantico- 
rom  BcclesiflB  vcrba  dicentis,  Lavi  pedes  meos;  quo^ 
modo  inquinaboeos?  cum  vellet  ire,  et  aperire  ei  qui 
venerat  ad  eam,  et  pulsaverat,  sibique  aperiri  popo- 
scerat,  ille  speciosus  forma  pr»  filiis  hominum  [Psal. 
XLiv,  3).  Hinc  qusstio  nata  est  quam  coarctare  no- 
luimus  angustiis  temporis,  ideoqoe  distulimus,  quo- 
nam  modo  Ecclesia  timeat  inquinare  pedes,  dum 
pergitadGhri8tum,quos  baptismate  laverat  Chrisli. 
2:  Sic  enim  ait :  «  Ego  dormio,  et  cor  meum  vigi- 
lat ;  V08  fratruelis  mei  pulsat  ad  januam  Deinde  di- 
cit  etiam  ipse  :  «  Aperi  mihi,  soror  mea,  proxima 
mea,  columba  mea,  perfecta  mea ;  quia  caput  meum 
repletuin  ost  rore,  ct  crines  mei  noctis  guttis.  » 
fitrespondet  ilia:  «Exui  memetunioamea;  quomodo 
induam  eam  ?  Lavi  pedes  meos  :  qoomodo  inquinabo 
ilios  j»  {Cant.  v,  2, 3)  f  0  admirabile  saorameotum  I 
ograndemysteriumlErgone  timet  inquinare  pedes, 
veniendo  ad  eum  qoi  iavit  suorom  discipulorom  pe- 
des  ?  Timet  certe,  quia  per  lerram  venit  ad  eum,  qui 
etiam  in  terra  est,  quia  suos  hio  constitotos  oon  de- 
eerit.  An  non  ipse  ait,  Ecce  ego  vobiscum  sum  usque 
Ud  consummationem  sseculi  {Matth,  xxviii,  20)  ?  An  non 
ipse  ait,  Videbitis  cxlos  aperlos,  et  Angelos  Dei  ascen' 
dentes  et  descendentes  ad  Filium  hominis  {Joan.  i,  5i)  ? 
Si  ascendunl  ad  eum  propterea  quia  sorsom  est,  qoo- 
modo  ad  eum  descendunt,  si  non  eliam  hic  est?  Di- 
oit  ergo  Ecclesia  :  Li-m  pedes  meos;  quomodo  inqui- 
nabo  eos  ?  Ineis  hoo  dicit  qui  possunl  omni  face  mun- 
dati  dicere  :  Cupio  dissolvi  et  esse  cum  Christo^  perma- 
nere  aulem  in  came  magis  neeessarium  propter  vos 
(Philipp.  I,  23  ei  24)?  In  eis  hoc  dicit  qui  pradicant 
Ghristum  et  aperiunt  illi  ostiom,  ot  habitel  per  iidem 
in  cordibus  hominum  {Ephes.  iii,  17).  In  his  hoo  dioit, 
cum  deliberant  utrum  ministerium  tale  suscipiant, 
coi  se  minos  idoneos  existimant,  ut  sine  culpa  im- 
pleant,  ne  forte  aliis  praedicantes.  ipsi  reprobi  lUnl 
(I  Cor.  IX,  27).  Tutius  enim  verilas  audilur  qoam  prae- 
dicator :  quoniam  cum  auditur,  humilitas  custoditur ; 
cum  autem  praBdicatur,  vix  non  subrepit  cuivis  ho- 
minum  quantulacumquejaciantia,  in  qua  utique  in- 
quinantor  pedes. 


^mmm 


m 


1791 


IN  JOANNIS  EVANGEUUM,  S.  AUGUSTINI 


1793 


3.  Ergo,  Qtapoetolus  Jacobusdicit,  5i  omnis  homo 
velox  ad  audiendumy  tardus  aulem  ad  loguendum  (Ja* 
cobi  I,  10).  Dicit  et  alius  homo  Dei,  Audilui  meo  da- 
bis  gaudium  et  Ixtitiam,  el  exsuUabunl  ossa  humiliata 
(Psal.  L,  10).  Hoc  est  quod  dixi,  Gum  veritas  aoditur, 
hamilitas  cufttoditur.  Dioit  et  alius,  Amicus  autem 
sponsi  stat  et  audit  eum,  et  gaudio  gaudet  propter  vocem 
sponsi  (Joan.  nu  20).  Fruamur  auditu,  sine  strcpitn 
nobis  loqueote  iDtrinsecus  veritate.  Quanquam  etiam 
cum  forinsecus  insonat  per  legentem,  per  annuniian- 
lem,  per  prsdicantem,  per  disputantem,  per  prttci- 
pientem,  per  consolantem,  per  exhortantem,  per 
ipsum  etiam  cantantem  atque  paallentem  ;  ipsi  qui 
hac  agunt,  inquinare  pedes  suos  limeant,  cum  pla- 
cere  hominibua  subrepente  amore  humanaB  laudis  af- 
fectant.  Gaternm  qoi  eos  audit  libenter  et  pie,  non 
habet  looom  jaotandi  se  in  laboribus  aiienis ;  ct  non 
inflatis  ossibus,  sed  humiliatis  gaudio  gaudet  propter 
vocem  dominicaoveritalis.  Proindein  eis  qoi  libente^ 
et  humiliter  audire  noverunt,  et  vitam  quietam  in 
studiis  dulcibus  et  aalubribus  agunt,  sancta  delicietur 
Ecoleaia,  etdicat,  Ego  dormio,  et  cor  meum  vigilat. 
Qoid  est,  Ego  dormio^  et  cor  meum  vigilat ;  nlsi,  ita 
quiescoutaudiamTOtium  meum  non  impenditur  no- 
triendae  desidie,  aed  percipiend»  sapientiae.  Egodov 
mio^  et  cor  meum  vigilat :  vaco,  et  video  qooniam  to  es 
Dominos  {PsaL  xlv,  1)  :  qoia  sapientia  scribss  in  tem- 
poreotii:  et  qui  minoraiur  actu^ipse  percipiet  eam  {Ec^ 
cli,  zxxviii,  25).  Ego  dormiOt  et  cor  meum  vigilat : 
egoreqoiesco  a  negotiosis  aclibos,  et  animos  meus 
divinis  se  intendit  afTectibus  '. 

4. 8ed  in  iis  qui  isto  modo  suaviter  et  humiliter  re- 
qQ!esount,dum  otiose  oblactatur  Eccle8ia,ecce'pul8at 
ille  qui  ait :  «  Que  dico  vobis  In  tenebris,  dioile  in  la- 
mine ;  et  qood  in  aore  aoditis,  prasdicate  soper  teota  » 
{Matth.  X,  27).  Vox  ergo  ejos  polsat  ad  janoam,  et 
dloit  :  «  Aperi  mihi,  soror  mea,  proxima  mea,  co- 
lumbdmea,perfeotamea;  qaiacapat  meum  repletum 
•st  rore,  et  orines  mei  noctis  guttis.  »  Velut  si  dice- 
ret,  Tu  vacas,  et  contra  me  osliam  oiansom  est  < : 
to  stodes  otio  paocorom,  etabondante  iniqoitate  re- 
frigescit  charitas  multoram  (W.  xxiv,  12).  Nox 
qoippe,  iniqoitas  es :  ros  vero  ejos  et  gott»,  hi  tont 
qui  refrigesount  et  cadunt,  etfaciunt  refrigescere  ca- 
pot  Ghristi,  hoo  est,  ot  non  ametor  Deos.  Gapot  enim 
Ghristi  Deos  ([  Cor.  xi,  3).  Sed  portantor  in  crinibus, 
id  est,  in  sacramentis  visibilibus  lolerantur :  neqaa- 
qoaminteriora  sensus  attingunt.Pulsat  ergo  ot  exco* 
tiatquietemsanctisotiosis,  et  clamat,  Aperi  mihi,  de 
saoguine  meo  soror  mea^  de  aooessu  meo  proxima 
mea,  de  spiritu  meo  columha  mea,  de  sermone  meo 
qoem  plenius  ex  otio  didicisti  perfecta  mea;  aperi 
mihi,  predicame  Ad  eos  qoippe  qui  clanseront  con- 
tra  mc,  quomodo  intrabo  sine  aperiente  ?  quomodo 
enim  audient  sine  priBdicante  (Aom.  x,  14)  ? 

5.  Hinc  Qt  nt  etiam  hi  qoi  amant  otiam  stodioram 
bonorom,  et  nolont  perpeti  laboriosaram  molestlas 

<  Tres  IIm.,  affatibus. 

<  Mst.,  et  eontra  me  clausMm  esti  omiisaTQoe,  onimn. 


aotionom,  eoquod  minosidoneosadhccministranda, 
et  sine  reprehensionc  agenda  se  sentiont;  mallent, 
sl  Oeri  posset,  sanctos  apostolos  et  prttdicatores  ve- 
ritalis  antiquos  exoitari  adversus  abundanliam  ini- 
qoltatis,  qoa  fervor  friguit  charitatis.  Sed  in  eis  qui 
Jam  de  corpore  exierunt,  et  carnis  indomtnto  exspo- 
liati  sunt  (neqoe  enim  ab  ea  separati  sont),  respondet 
Eoclesia,  Exui  me  tunica  mea ;  quomodo  induam  eam  ? 
Recipietor  qoidem  illa  tonioa,  et  in  eisqoi  Jam  exoti 
sont,  rorsus  vestielur  carne  Ecclesla  :  non  tamen 
nano  qoando  fervefaciendi  sont  frigidi,  sed  tonc 
quando  resurrectari  sunt  mortui.  Passa  ergo  difficul. 
tatem  propter  inopiam  prcdicatorum,  et  reoolens 
illa  8ua  membra  sana  sermonibus,  sancta  moribos, 
sed  jam  exota  corporibos,  ingemit  et  dicit  Eoclesia, 
Exui  me  tuniea  mea;  quomodo  induam  eam  ?  Membra 
illa  mea  qusB  Ghristo  aperire  evangelixando  excellen- 
tissime  potuerunt,  quomodo  ad  oorpora  quibus  exuta 
sonl,  redire  nonc  possont? 

6.  Deinde  respiciens  ad  eos  qui  prsdioare,  et  po- 
palos  acquirereac  regere,  ac  sio  Ghrlslo  aperire  ot- 
comqoe  possont,  sed  in  his  difnouitatibus  actionom 
peocare  metuunt,  Lam,  inquit,  pedes  meos;  quomodo 
inquinabo  illos  ?  Quisqnis  enim  in  verbo  non  oiTendit, 
hic  perfeclus  est  vir.  Et  quis  est  perfectus  ?  quis  est 
qai  non  ofitendit  in  tanta  abundantia  iniquitatis,  tanto 
frlgore  charitatis  f  Lavi  pedes  meos  ;>  quomodo  inqui- 
iia^oe(?s?Qaandoqoidem  lego,  et  aodio,  NoUte  multi 
magistri/ierijratres^  quoniammajus  judieium  sumitis : 
in  muttis  enim  offendimus  omnes  (Jacobi,  lii,  1, 2).  Lavi 
pedes  meos ;  quomodo  inquinabo  eos?  Sed  eoce  sorgo, 
et  aperio.  Ghriste,  lava  eos,  IHmitte  nobis  debita  no- 
stra^  quonlam  non  est  exstincta  charitas  nostra  :  qaia 
et  nos  dimittimus  debitoribus  nostris  (Maitk.  vi,  12). 
Qoando  te  aodimos,  exsoUant  tecom  in  ccDleatibas 
osaa  bomiliata  (Psal.  l,  10).  Sed  qoando  te  pr«dica- 
mus,  ierram  calcamos  ot  tibi  aperiamos  :  et  ideo  si 
reprehendimor,  pertorbamor;  silaodamur.lnflamur. 
Lava  pedesnostrosante  maodatos,  eed  cumad  aperien- 
dam  tibi  per  terram  pergimoSv  inqoinatos.  H«ovobis 
hodiesatissint^dilectisBimi.  Si  qaidsecas  qoam  opor- 
toi  dicentes  fortassis  ofTendimaB,  vel  laadibQs  vealris 
Immoderatios  qaam  oportuit  elevati  samas  ;  impe- 
traie  mondationem  pedibos  nostris,  Deo  plaoentibas 
oratiooibus  vestris. 

TRAGTATU8  LVIII. 

Ab  eo  quod  Dominus  dieit^  Et  vos  mondi  estis,  sed 
non  omnes;  usque  ad  id,  Exemplum  dedi  vobis, 
nt  qoeniadmodom  ego  feci  vobis,  ita  et  voa  faoialis. 
Cap.  XIII,  f.  10-16. 

1.  Jam  illa  verba  Rvangelii,  obi  Dominus  lavans 
pedes  disoipolis  sois,  ait,  Qui  lotus  est  semel^  non 
hdbet  necessitatem  nisi  pedes  taoare,  sed  ost  mundus  to- 
tus  (Joan.  ziii,  10),  Dileotioni  veatrB,  ut  Dominas 
donare  dignatus  est,  eKpoBoimas  :  nono  quod  seqiri- 
tur  videamus.  Bt  voi,  inquity  miMMf^  estis^  sed  non 
onines.Hocquidsit  ne  quareremuBt  ipae  EvangallBta 
pttelMi»  adjODgooB ;  SckM  mtim  fuiinam  essei  qui 


1793 


TRAGTATUS  LVIII.  CAPUT  XIII. 


1794 


iraderet  eum  ;  propterea  dixU :  Non  estis  mundi  omms, 
Qaid  hoc  apertius?  Proinde  ad  sequeDtia  traDscainui. 

2.  PoUquam  ergo  lavil  pedes  eorumy  et  accepit  vesti' 
menta  sua  ;  cum  recubuisset  iterum,  dixit  eit  :  Scilis 
guid  fecerim  vobis  ?  Nunc  esl  ut  beato  Petro  reddatur 
illa  promiBsio  :  dilatus  enim  fuerat,  quando  expave- 
Bcentiy  et  dicenli,  Non  lavabis  mihi  pedes  in  xlemumf 
reapoDSum  est  ei,  Quod  ego  facio^  iu  nescis  modo^ 
scies  autem  poitea  {Ibid.  8,  7).  Ecce  est  ipsum  poslea; 
jaro  tempus  est  ut  dicatur  quod  paulo  aote  dilalum 
eat.  Memor  itaque  Dominud  se  promiBisse  jam  dudam 
scientiam  facli  sui  tam  inopinati,  tam  mirabilis,  tam 
expavescendi,  el  nisi  ipse  vehementer  terruisset, 
Dutlo  modo  sinendi,ul  magisternon  tantum  ipsorum, 
■ed  Angelorum,  et  Dominus  non  tantum  ipsorum, 
sed  rerom  omnium,  lavaret  pedes  discipulorum  et 
servorum  suorum  :  bujus  crgo  tanti  facti  quoniam 
promiserat  scientiam  diceDs,  Scies  aulem  poslea; 
quid  sit  quod  fecit,  docere  nonc  incipit. 

3.  Vos,  inquit,  vocatis  mf,  Magister^  el  Domine: 
et  henedicUis;  sum  etenim,  Bene  dieitiSy  qnia  veram 
dicitis ;  sam  quippe  quod  dicitis.  Homini  prsceptum 
est,  Non  te  laudet  os  tuum^  sed  laudel  te  os  proximi 
tui  (Prov,  XXVII,  2).  Periculosum  est  enim  sibi  pla- 
cere,  cai  cavendum  est  soperbire.  Ilie  autem  qui  sa- 
per  omniaest,  quantumcumquese  laudet^  nonse  ex- 
toilit  excelsus:  nec  potest  recte  dici  arrogans  Deus. 
Nobis  namque  expedit  eum  nosse,  non  illi :  nec  eum 
qoisqae  cognoscit,  si  non  se  indicetipse  quinovit.Si 
ergo  non  se  laudando  quasi  arrogantiam  vitare  volue- 
rit,  nobis  sapientiam  denegabit.  Et  magistrum  qui- 
dem  quod  se  esse  dicit,  nemo  reprehenderet,  etiam 
qui  eum  nihil  esse  aliud  quam  homiuem  crederet ; 
quoDiam  id  profitetar  quod  et  ipsi  homines  iu  quibus- 
libet  artibus  usque  adeo  sine  arrogantia  profltentur, 
ut  professores  vocentur.  Qood  vero  dominum  et  ipse 
se  dicit  dipcipulorum  suorum,  cum  sint  illi  eliam  se- 
candara  saeculum  iugeDui,  quis  ferat  in  homine  ?  Sed 
Deus  loqaitur.  Nullaest  hicelatio  tanta)  celsitudinis, 
nullam  meodacium  veritatis:  nobissubjacereilii  utile 
est  celsitudini,  nobis  servire  utile  est  veriiati.  Qaod 
M  Dominum  dioit,  non  illi  vitium  est,  sed  nobis  be- 
neflcium.  Gujusdamsscularisi  auctoris  verba  laudan- 
tar,  quia  dixit,  c  Gum  omnis  arrogantia  odiosaest, 
«  luni  ilia  ingenii  et  eioquentis  multo  molestissima» 
(Cie.  in  Q,  Cascilium)  :  et  tamen  idem  ipsecum  de 
saa  eloquentia  loqueretur,  «  Dicerem,  inquit,  per- 
«  fectam,  si  ita  judicarem  ;  necin  veritate  crimen  ar- 
«<  rogantias  pertimescerem  »  (Id,  in  Oralore),  Si  igitur 
ille  homo  eloqucntissimus  in  veritate  arro^^antiam  non 
timeret,  quomodo  arrogantiam  ipsa  veritas  timet? 
Dieat  se  Dominum  qui  Dominus  est,  dicat  verum  qui 
veritasest ;  ne  non  discam  ego  quod  utiie  esl,  dum  ta- 
cetiliequod  est.  Beatissimus  Paalus,  non  utique  uni- 
genltas  Dei  Filias,  sed  unigeniti  Dei  Filii  servus  et 
■postolas  ;  non  veritas,  sed  particeps  veritatis;  ait 
libere  et  conslanter,  Et  si  voluero  gloriariy  non  ero 
iniipiens ;  veritatem  enim  dico  (II  Cor,  xn,  6).  Neqne 
enim  iaseipso,  sed  In  ipsa  veritate  qoa  superiorest 


ipso,ethumiliteretveraciter  gloriaretur  :  quoniam  et 
ipse  praecepit  ut  qoi  gloriatur  in  Domino  glorietur(i  Cor, 
I,  31).  Itane  non  timerel  insipientiam,  si  gloriari  vellet 
amatorsapientiflB  ;et  in  gloria  suatimeretinsipiontiam 
ipsa  sapientia  ?Non  timuitarrogantiam  qui  dixlt,  In  DO" 
mino  laudabitur  anima  mea  {Psal,  xxxiii,  3) ;  et  in 
laudesuatimeretarrogantiam  poiestas  Domini,inqua 
laudalur  anima  servif  Ko«,inquit,  vocaiis  me^  Magister, 
et  Domine ;  et  bene  dicitis ;  sumetenim,  Ideo  benedici- 
tis,  quia  sum  :  nam  si  non  essem  quod  dicitis,  male 
dlceretis,  etiamsi  me  laudaretis.  Quomodo  ergo  ne- 
garet  veritas,  quod  dicunt  discipuli  veritatis  ?  quo- 
modo  quod  dicunt  qui  didicerunt,  negaret  ipsa  unde 
didicerunt.  Quomodo  fons  negat  quod  bibens  prae- 
dicat  ?  qnomodo  lux  occultat  quod  videns  indicat? 

4.  •  Si  er^o,  inquit,  ego  lavi  pedes  vestros  Domi- 
nuset  Magisler,  debetis  et  vos  alter  alterius  lavare 
pedes.  Exemplum  enim  dedi  vobis,  ut  quemadmodom 
ego  feci  vobis,  et  vos  ita  faciatis.  »  Hoc  est,  beate 
Petre,  qaod  nesciebas,  quando  fieri  non  sinebas.  Hoc 
tibi  postea  sciendum  promisit,  qoando  atsineres  ter- 
mit  te  Magister  tuus  et  Dominus  tuus,  lavans  pedes 
tuos.  Didicimus,  fratres,  humilitatom  ab  Excelso ;  fa~ 
oiamus  invicemhumiles,  quod  homiliter  fecit  Excel- 
8U8.  Magnaest  hcc  commendatio  humilitatis:  et  fa- 
ciunt  sibi  hoc  invicera  fratres,  etiam  opere  ipso  visi- 
biliyCumseinvicemhospitio  recipiunt ;  estenim  quod 
plerosque  consuetudo  bujus  humilitatis,  usque  ad 
factum  quo  cernalur  expressa.  Unde  Apostolus  cum 
viiluam  bene  meritam  commendaret,  Si  hospitio^ 
inquit,  recepit^  si  sanctorum  pedes  lavit  (I  Tim,  v,  10). 
Et  apud  sanctos  ubicumquehsc  consuetudo  nonest, 
qood  mQnu  non  faciuni,  corde  faciunt,  si  in  illorum 
numero  suntquibusdicitur  in  hymno  beatorum  trium 
virorum,  Benedicite,  sancti  el  humiles  corde,  Domino 
(Dan.  ni,  87).  MoUo  aulem  est  melios,  et  sine  con- 
troversia  verius,  ut  etiam  manibas  fiat ;  nec  dedigne- 
tur  quod  fecit  Ghristus,  facere  christianus.  Gumenim 
ad  pedes  fratris  inclinatur  oorpus,  etiam  in  corde 
ipso  vel  excitatur,  vel  si  jam  inerat,  confirmatur  ip- 
sius  humililatisafrectus, 

5.  Sed  exceptoisto  raorali  intellectu,  ita  nos  hujus 
dominici  factialtitudinem  comraendasse  merainimus, 
quod  lavando  pedes  Jam  lotorura  atque  mundorum 
discipulorum,  significaverit  Dominus  propterhuma- 
nos  quibus  in  terra  versamur  affectus,  ut  quamtum- 
libet  profeoerimusin  apprehensionejostitifle,  sciamus 
nos  sine  peccato  non  esse  :quod  subinde  abluitinlcr- 
pellando  pro  nobis,  cum  oraraus  Patrera  qui  in  coelis 
est,  ut  debita  nostra  diraittat  nobis,  sicut  ei  nos  di- 
mittiraus  debitoribus  nostris  (Malth.  vi,  12).  Qao- 
raodo  ergo  ad  hunc  intellectum  poterit  pertinere  boo 
quod  ipse  postea  docuit,  nbi  sui  facti  exposuit  ratio- 
nem  dicens,  c  8i  ergo  ego  lavi  vestros  pedes  Dominus 
et  Magister,  debetis  et  vos  alteralteriuslavare  pedcs. 
Exemplumeniro  dedi  vobis,  ut  quemadmodum  ego 
vobis  feci,  ita  etvos  faciatis !  •  Numqoid  dicere  potsu- 
mus  quod  otiam  fratPr  fratrcm  a  delicti  poterit  oonta- 
gionemundare? Iraovero  il  etiara  non  esse.admoni- 


1795 


IN  JOANNIS  EVANQELIDM,  S.  AUGDSTINI 


1796 


lo8  ia  bijgus  dominioi  operia  altitudioe  Doverimus»  ut 
confeBsi  invioem  delicta  noatra  oremus  pro  nobis, 
sicut  et  ChriBlus  interpeilat  pro  nobis  {Rom.  viii,  34). 
Audiamua  Aposloium  Jacobum  boc  ipsum  evidenlis- 
■ime  pr6Bcipientem  et  dicenlem,  Confitemini  invicem 
delicta  vestra^  et  orate  pro  vobis  {Jacobi  v,  16).  Quia  et 
ad  boo  Dominus  nobia  dedit  exempium.  Si  enim  ille 
qui  ullum  peccatum  nec  habetf  nec  habuit,  nec  habe- 
bit,  orat  pro  peocatis  nostris ;  quando  magis  nos  in- 
vicem  pro  nostria  orare  deberou8?Bt  si  dimittit  no- 
bia  iile  cui  non  babemus  quod  dimittamus  ;  quanto 
magls  dimittere  nobis  debemus  invicem,  qui  sine 
peccato  hic  vivere  non  vaiemuB?Quid  enimvidetur 
in  bac  aiiitudine  sacramenti.DominuBsigniflcarey  cam 
dicit,  «  Ezemplum  enim  dedi  vobis,  ut  quemadmo- 
dumegofeci  vobis,  ilaet  vos  faoiatis;  »  nisi  quodaper- 
lisaime  dicit  Apostoius,  «  Donantes  vobiaroetipsis,  si 
quis  adversus  aiiquem  babet  querelamy  sicut  et  Do- 
minus  donavit vobis,  ila  etvos  »  (C»loss,  m,  13)  1  In- 
vioem  ilaque  nobis  delicla  donemus,  et  pro  nostria 
deiictis  invicem  oremus,  atqae  ita  quodammodo  in- 
vioem  pedes  noitros  iavemus.  Nostrum  est,  donante 
ipso,  minitterium  obaritatis  et  humiiitatia  adhibere: 
iiiiua  eat  exaudire,  ac  no8  ab  omui  peccatorum  con- 
taminatione  mundare  perChriatum,  et  inChristo:  ut 
quod  aliis  etiam dimitlimus, boc  est  iu  lerra  solvimus, 
Bolvatur  in  coelo. 

TRACTATUS  LIX. 
Ab  €0  qwid  Dominus  dicit,  Amen,  amen  dico  vobis ; 

non  eftt  servus  major  domino  8uo ;  usqug  ad  id,  Qui 

auiem  meaccipit,  accipit  eum  qui  misii  me.  Cap, 

XIII,  t.  1^20. 

i.  Audivimua  in  sancto  Evangelio  ioquentem  Do- 
minum  atque  dioeDtem^  «  Amen,  amen  dico  vobis  ; 
non  est  servus  major  domino  suo,  neque  aposlolua 
major  eo  qui  misit  ilium :  sic  basc  scitis,  beati  eritia  ai 
feceritis  ea.«  Hoo  ideo  dixit,  quialaverat  discipuiorum 
pedes,  magister  humiiitatis  el  verbo  ei  exempio  :8ed 
poterimus  ea  quas  sunl  operosius  disBerendaipsoad- 
juvante  diaserercsi  non  in  eis  qus  manifesla  suDt  im- 
rooremur.  Cum  ergo  bsc  Dominus  premisisset,  adjun. 
xil,  «  Non  de  omnibus  vobis  dioo  :  ego  scio  quos  eie- 
gerim  :  sed  utimplealur  Scriptura,  Qui  uianducatpa- 
nem  meoum,  ievabit  super  me  calcaneum  sum.  •  Uoo 
quid  est  aiiud  nisi,  oonculcabitme?Notum  est  de  quo 
ioquatur;  Judas  iiie  traditor  ejus  attingitur.  Ergo 
ipsum  non  elegerat,  unde  ab  eis  quoseiegit,  istoeer- 
mone  secernit.  Quod  ergo  dico,  inquil,  Beati  eritis  si 
feceritis  ea,  non  de  omnibus  vobis  dico  :  est  inter  vos 
qui  non  erit  bealus,  neque  faciet  ea.  Ego  scio  quot 
etegerim,  Quos,  nisi  eos  qui  beali  erunt  faciendo  qu« 
praoepit,  ao  facionda  monstravit,  qui  efQcere  beatos 
potest?  Non  est,  inquil,  traditor  Judas  electus.  Quid 
eat  ergo  ^uod  alio  iooo  dioit,  Nonns  ego  vos  duodecim 
elegif  et  unus  ex  vobis  diabolus  est  (Joan.  \i,  71)?  An 
et  ipse  ad  aiiquid  est  eiectu8,ad  quod  utique  erat  ne- 
ceaaarius;  nonautem  ad  beatitudiuero,dequa  modo 
aiifBeati  eritis  si  feceritis  ea?  Hoc  non  de  umnibus 
dicit :  icit  enim  quoa  ad  socictatem  beatitudinia  hujoB 


elegerit.  Non  est  ex  eis  iste  qui  panem  illius  aic  ede- 
bat,  ut  Buper  eum  ievaret  calcaneum.  Ilii  manduca- 
bant  panem  Dominum,ille  panem  Domini  conlra  Do- 
minum  :  illi  vitam,  ille  pmnam.  »  Qui  enim  niandu- 
catiudigne  >ait  Aposlolus,  «judicium  sibimanducal» 
(I  Cor,  XI,  26),  «  Amodo,  »  inquit,  «  dioo  vobis  prius- 
quam  fial;  ut  cum  factum  fuerit,  credatis  quia  ego 
8um  :  n  id  est,  ego  suro  de  quo  ilta  Scriptura  praeces- 
sit,  ubi  dictum  est,  Qui  manducat  mecum  paitem, 
Itvabit  super  me  calcaneum. 

2.  Deinde  sequilur,  et  dicit :  Amen,  amen  dico  vo- 
bit;  qui  accipit  si  quem  misero,  me  accipU  ;  qui  autem 
me accipit,  accipit  eum  qui  me  mtii/.  Tantumnedi- 
stare  intelligi  voluiiintereum  quemmiltitetseipsum, 
quantum  inter  seipsum  ct  Patrem  Deum  ?  Hoc  si 
i8to  modo  acceperimua,  nescio  quos  gradus,  quod  ab- 
sit,  Arianorum  roore  faciemus.  Ilii  quipppe  cum  au- 
diunt  h«c  evangelica  verba,  seu  leguot,  alatim  ad 
iiios  grados  sui  dogmatiscurruni,  quibus  non  asccn- 
dont  ad  vitam,  sed  praecipitaotur  in  mortem.  Conti- 
nuo  quippe  dicunl  :  Quantum  apostolus  Piiii  distat  a 
Filio,  quamvis  dixerit,  Qui  accipit  si  quem  misero, 
me  accipit;  tantum  et  Filius  distat  a  Patre,  quamvis 
dixerit,  Qui  autem  me  accipit,  accipit  eum  qui  me  mt- 
sit,  Sed  si  boc  dicis,  oblitus  es,  bsretice,  gradus 
tuoos.  Si  euim  tanto  intervallo  propter  heo  Dominj 
verba  Filium  a  Patre,  quantum  apostotum  distinguis 
a  Filio,  ubi  positurus  es  Spiritum  sanctum  ?  Exci- 
ditiiio  tibi,  eum  vos  ponero  solere  post  Filinm  ?  Erit 
ergo  ipse  inter  upostolum  et  Filium ;  et  multo  aroplio» 
distabit  Filius  ab  apostolo  quam  Pater  a  Fiiio.  An 
forte,  ut  inter  FiHum  et  apostolum,  atque  inter  Pa- 
trem  ct  Fiiium  maneat  paribus  intervailis  isla  disUn- 
ctio,  aequalis  erit  Spiritus  sanclus  Fiiio?  Sed  nec  hoc 
vultis.  Ubi  ergo  eum  posituri  estis^ai  quanta  Filium 
Patri,  tanta  apostolum  Filio  diseretione  aupponilis? 
Cohibete  itaque  vestrae  praesumptionis  audaciam  ;  et 
in  bis  vcrbis  nolitu  qusrere  quuntam  Pilii  et  aposto- 
toli,  tantam  Patris  Piliique  distantiam.  Ipsum  Piiiom 
audite  potius  dicentem,  Ego  et  Pater  unum  sumus 
(Joan.  x,  30).  Ubi  veritas  vobis  inter  Qenitorem  et 
Unigenitum  nullam  distanliae  suspicionem  reliquit, 
ubi  gradus  vestros  Christus  elisit,  ubi  scalas  veatras 
petra  coofregit. 

3.  Sed  baereticorum  calumnia  refutata,  quouam 
modo  008  accepturi  sumus  hsc  dominica  verba» 
Qui  accipit  si  quem  misei*o,  me  accipit;  qui  autem  me 
accipit,  accipit  eum  qui  me  misit  ?  8i  enim  foluerimua 
inteiligere  ideo  diotum,  Qui  me  accipit,  accipit  eum 
qui  me  misit,  quod  unius  naturs  sint  Pateret  Filius; 
consequens  videbitur  ex  eorumdem  verborum  regula, 
qua  dictum  eBi,Qui  accipU  si  quem  misero,  me  accipU, 
ut  unius  naturas  sit  Filius  et  apostolus*  Poaset  qui- 
dem  non  inconvenienter  et  hoo  iotelligi,  quouiam 
geminae  est  ille  gigas  substaotiae,  qut  exauitavit  ad 
currendam  viam  (Psat.  xviii,  6)  :  Verbum  enim  caro 
factum  esl  (Joan.  1.  14),  boc  esti  Deus  homo  factus 
est.  Proinde  ita  dixisse  possct  videri,  Qui  accipit  si 
quem  misero,  me  accipU  secuudum  homioem  :  Quiau- 


i7OT 


TRACTATUS  LX.  CAPUT  XIII. 


1798 


tem  me  seouQdum  Deum  accipit,  accipit  eum  qui  me 
misit.  Sed  cum  ista  dicebat,  non  ab  illo  nator»  uni- 
tas ;  sed  in  eo  qui  mittitar,  mittentis  commendabatur 
auctorttas.  Sic  itaque  eum  qui  missus  est  unusquia- 
qoe  accipial,  ut  in  illo  eom  qui  misil  altendat.  Si 
ergo  attendas  Ghristam  in  Petro,  invenies  disciputi 
praeceplorem ;  si  autem  atlendas  Patrem  in  Filio, 
invenies  Unigeniii  Genitorem  :  ac  sic  in  eo  qui  missus 
est,  sine  ullo  accipis  errore  mittentem.  Ea  quae  se- 
qnuntur  in  Evangeiio,  non  sunt  temporis  brevitate 
coarctanda.  Et  ideo  sermo  iete,  cbarissimi,  velut 
ofium  sanctarum  cibus,  si  sufflcit,  salubriter  capia- 
tur  ;  si  eiiguus  esl,  desiderabiliter  rumioetur. 

TRACTATUS  LX. 

In  illud^  Cum  hec  dixisset  Jesusturbalus  estspiritu. 

Cap.  XIII,  t.  21. 

1.  Non  parva,  fratres,  ex  Evangeiio  beati  Joannis 
Dobia  proponitur  qucstio,  ubi  ait ;  Cum  h«e  dixissel 
JesuSf  iurbatus  est  spiriiu^  el  protestatus  est,  el  dixit  : 
Amen^  amen  dico  vobis,  quia  unus  ex  vobis  tradet  me. 
Hiocne  turlMtus  est  Jesus,  non  carne,  sed  spiritu, 
qoia  dioturus  fuerat,  Unus  ex  vobis  tradet  me?  Num- 
quidnam  ilH  boc  tuno  primum  venit  in  menlem,  vel 
toBC  primum  ei  subitorevelatum  est,  enmque  repen* 
tina  lanti  roali  novitas  turbavit  ?  Nonne  hinc  paulo 
ante  ioquebatur  dicens,  Quimanducatmeeum  panemf 
levabit  super  me  calcaneum  .'  Nonne  etiam  Jam  supe- 
rius  dixerat,  El  vos  mundi  estis,  sed  non  omnes  f  Ubi 
Evangelista  subjunxit,  Sciebat  enim  quisnam  essetqui 
traderet  eum  (Joan.  xiii,  18,  10,  11)  :  quem  jam 
et  ante  significaverst  dicens,  Nonne  ego  vos  duode- 
cim  elegif  et  unus  ex  vobis  diabolus  est  (Id,  vi,  71)  ? 
Quid  esl  ergo  quod  nuno  turbatus  est  spiritu,  cum  pro- 
testatus  estf  et  dixit :  Ameti,  amen  dico  vobis,  quia 
unus  ex  vobis  tradet  mef  An  quia  eum  jam  fuerat  ex- 
pressurus,  ut  non  lateret  in  cieteris,  sed  discernere- 
tur  a  ccteris,  ideo  turbalus  est  spiritu  f  An  quia  ipse 
tradltor  jam  fuerat  exiturus,  ut  Judaeos,  quibus  Do- 
minus  ab  eo  traderelur,  adduceret,  turbaviteum  im- 
minens  passio,  et  periculum  proximum,  et  traditoris 
Impendens  manos,  cujus  fuerat  prscognitus  animos? 
Tale  quippe  hoc  est  quod  Jesus  turbatus  est  spiritu, 
quale  etiam  illud  quod  ait,  Nunc  anima  mea  turbata 
est  :  et  quid  dicam  ?  Pater,  salva  me  ex  hora  hac  ;  sed 
propterea  veni  in  horam  hanc  {Id.  xu,  27).  Sicut 
ergo  tunc  ejus  anima  torbata  est  bora  propinquante 
passionis ;  ita  etiam  nunc  exituro  Juda  alque  ? enturo, 
et  propinquanle  tanto  scelere  traditoris,  turbatus  est 
spiritu. 

2.  Turbatus  est  ergo  potestatem  habens  ponendi 
animam  suam,et  potestatem  habens  iterum  sumendi 
eam  {Id.  x,  18).  Turbatur  lam  ingcns  potestas^ 
torbatur  petre  flrmitas :  an  polius  in  eo  nostra  tur- 
batur  inflrmilas?  Ita  vero  :  nihil  indignum  oredant 
senri  de  Domino  suo,  sed  agnoscant  se  membra  in 
capite  soo.  Qui  mortaus  esl  pro  nobis,  turbalus  esl 
idem  ipse  pro  nobis.  Qui  ergo  potostatc  mortuus  esf, 

^  potestate  turbatns  est  :  qui  transfiguravit  corpus  hu- 


militalis  nostrs  conforme  oorpori  glorie  sue  (Phi' 
lipp.  III,  21),  transfiguravit  etiam  in  se  afTectum 
infirmitatis  nostre,  conipatiens  nobis  afTectu  anima 
sue.  Proinde  quando  turbatur  magnus,  fortis,  certus, 
invictus,  non  ei  timeamus  quasi  deficiat ;  non  perit, 
sed  nos  quaerit.  Nos,  inquam,  nos  omnino  sio  quae- 
ril  nos  ipsos  in  iilius  perturbatione  videamus,  ut 
quaudo  turbaraur,  non  desperatione  pereamus.  Quai;- 
do  torbatur  qut  non  turbarelur  nisi  volens,  eum  con- 
solatur  qui  turbatur  et  nolens. 

3.  Pereant  ar^umenta  philosophorum,  qui  negant 
in  sapientem  caJere  perturbationes  animorum.  Stul- 
tam  fecit  Deus  sapientiam  hujus  mnodi  ([  Cor.  i, 
20.)  ;  et  Dominus  novit  cogitationes  hominum,  quo- 
niam  vanaB  sunt  (Psal.  xcm,  11).  Turbetur  plane 
animus  cbristianus,  non  miseria,  sed  misericordia : 
timeal  ne  pereant  homines  Gbristo,  contristelur  cum 
perit  aliquis  Gbrislo  ;  concupiscat  acquiri  homines 
Ghristo,  Istetur  cum  acquirunlur  bomines  Ghristo  : 
timeat  et  sibi  ne  pereat  Christo,  contrisletur  per- 
egrinari  se  a  Ghristo  ;  concupiscat  regnare  cam  Ghri- 
sto,  letetur  dum  sperat  sperat  regnaturnm  esse  cum 
Christo.  Itte  sunt  cerle  quatuor  quas  perturbationea 
vocant,  timor  et  Iristitia,  amor  et  laetitia.  Habeanl 
eas  justis  de  causis  animi  chrisliani,  nec  philosopho- 
rum  Stoicorom,  vel  quoromcumque  similium  con- 
sentiatur  errori  :  qui  profecto  quemadmodnm  vani- 
latem  existimant  veritalem,  sic  sluporem  deputant 
sanitatem  ;  ignorantes  sic  homtnis  animum,  quemad- 
modum  oorporis  membrum,  desperatius  sgrotare, 
quando  et  doloris  amiserit  sensum. 

4.  Sed  dicit  aliquis  :  Numquid  animus  christiani 
debetetiam  morte  impendente  turbari?  Ubi  est  enim 
quod  ait  Apostolos,  concupiscentiam  se  habere  dis- 
solvi  et  esse  cum  Christo  (Philipp.  i,  23) ;  si 
illud  quod  concupiscil,  polest  eum  turbare  cum  vene- 
ril?  Facile  est  quidem  istis  ad  hcc  respondere,  qui  el 
ipsam  Istiliam  perturbationem  vocant.  Quid  si  enim 
propterea  morte  imminente  turbatur,  qaiamorteim- 
minente  Icetatur?  Sed  hoc,  inquinnt,  gaodium,  non 
letitia  nominanda  est.  Quid  est  hoc,  nisi  easdem  res 
sentire,  et  rerum  nomina  velle  mulare  ?  Verum  nos 
sacris  Litterts  accommodemusauditum,  et  secundam 
ipsas  potius  istam  queslionem  Domino  adjuvante 
solvamus :  nec  quoniam  scriptum  esl,  Cum  hsec  dixis- 
set  Jesus,  turbatus  est  spiritu,  dicamus  oum  letitia 
fuisse  turbatum  ;  ne  verbis  suis  nos  ipse  convincat 
nbi  dicit,  Tristis  est  anima  mea  usque  ad  mortem 
(Matth.  XXVI,  38).  Tale  aliquid  eliam  hio  intelligen- 
dum  est,  quandosuo  traditore  jam  tunc  soloexituro» 
et  cum  suis  sociis  continuo  redituro,  Jesus  turbatusest 
Spiritu. 

5.  Firmissimi  qoidem  sunt  christiani,  si  qui  sunt, 
qui  nequaquam  morte  imminente  turbantur  :  sed 
numqaid  Gbristo  firmiores?  Quis  hoc  insanissimus 
dixerit  ?,  Quid  est  ergo  quod  ilie  turbatus  esl,  nis^ 
quia  infirmos  insuocorpore,  hocestin  sua  Ecclesia, 
suffi  infirmitatis  voluntaria  similitudine  consolatus 
est  :  ut  si  qui  suorum  adhuc  morte  imminente  tar« 


1799 


IN  JOANNIS  EVANGBUUM,  S.  AUGUSTINI 


1800 


bantor  in  spiritD,  ipsum  intaeanlur,  ne  hoc  ipso  86 
putantes  reprobos,  pejore  desperationis  morte  sor- 
beanlur?  Quantum  itaque  bonum  de  parlicipaiione 
dtvinitatis  ejus  ezspectare  etsperaredebemas,  cujua 
nos  et  perturbatio  tranquiilat,  et  inflrmitas  flrmatT 
Sive  ergo  isto  loco  ipsum  Judam  pereuntem  mise- 
rando  turbatus  est,  sive  sua  morte  propinquante 
torbatus  eat :  non  ost  tamen  ullo  modo  dubitandum« 
non  eum  animi  inflrmitate,  sed  potesiate  turbatum; 
ne  nobis  dcsperatio  salutis  oriatur,  quando  non  po* 
teataie,  sed  infirmitate  turbamor.  Garnia  quippe  ille 
gerebat  inflrmitatem,  qo»  inflrmilas  resarreclione 
consumpta  eat.   Sed  qoi  non  aolum  homo,  verum 
etiam  Deus  erat,  ineffabilidistantiauniversumgenus 
bamanum  animi  fortiludine  superabat.  Nonergoaii- 
quo  est  cogente  turbatus,  sed  turbavit  semetipsnm ; 
quod  da  illo  evidenter  eipressum  esl,  quando  Laza- 
rum  sascitavit :  nam  ibi  scriptum  est  quod  turbave- 
rit  semetipaum  {Joan.  xi,  33),  ut  hoc  iatelligalur  et 
ubi  non  scriptam  legitur,  et  lamen  eum  iegitur  fuiasa 
turbatnro.  Affeotum  quippe  humanum^  quando  opor- 
taiiae  Jodicavit,  in  seipBo  potestate  commovit,  qui 
bominero  totnm  potestate  suscepit. 

TRAGTATUS  LXI. 

Ab  eo  quod  Dominus  ailj  Amen,amen  dico  vobis,  quia 
unax  ex  vobis  tradet  me  ;  usque  ud  id,  Illo  est  cui 
ego  tinctum  paaem  porrexero.  Cap.  xui,  f,  21-20. 

1.  Hoc  Bvangelii  capitalom,  fratres,  ita  nobis  ex- 
pooendum  bac  lectione  propoaitam  est,  ut  jam  etiam 
de  tradilore  Domini  per  panem  tinctum  eique  por- 
rectum  eatis  evidenter  expresso  aliquid  dicere  debea- 
maa.  Et  de  ilio  quidem,  qaod  eum  jam  demunatrata- 
ru8  JeeuB  turbaius  est  Bpiritu,  praBterito  sermone 
diBserui :  sed  fortasBiB  qood  ibi  non  dixi,  etiam  boc 
noblB  DominuB  signiflcare  sua  perturbaliono  digna- 
tuB  est,  quod  scilicet  falsoa  fratrea,  et  dominici  agri 
illa  zizania  ita  necesse  eet  usque  ad  messiB  tempuB 
inter  frumenta  toierari  (Maiih,  iiii,  29, 30j,  ut  quando 
ex  eis  aiiqua  separari  etiam  anie  messem  urgens 
cauaa  compeiiil,  fleri  sine  Bcclesias  perlurbatione  non 
poiBit.  Uanc  perturbationem  Banctorum  auorum  per 
BChiamaticosetberetiooB  futuram,quodammodo  prc- 
nuntians  Dominus,  prcflguravil  in  seipso,  oum  exi- 
luro  Juda  homine  maio,  et  commixlionem  frumenti, 
in  qua  diu  fuerat  toleratus,  separatione  apertiaBima 
relicturo,  turbatua  CBt  non  carne,  sed  spiritu.  Spiri- 
tuales  enim  ejos  in  bojosmodi  BcandaiiB  non  perver- 
Bitate,  aed  charitate  turbantur ;  ne  forle  in  separa- 
tionealiqoorum  zizaniorum,  simul  aliquod  eradicetur 
et  tritioum. 

2.  Turbatus  itaque  est  Jetus  spiritu^  ei  proiesiaius 
esif  ei  dixii :  Amen,  amen  dicovobis,  quia  unus  exvo- 
bis  tradei  me.  Unus  ex  vobti,  numero,  non  merito ; 
speoie,  non  virtute ;  commixtione  corporali,  non  vin. 
colo  Bpirituali ;  carnis  adjunctione,  non  cordis  soctaB 
unitate  :  proinde  non  qui  ex  vobiB  est,  sed  qui  ex  vo- 
bis  exituruB  est.  Nam  quomodo  erit  verum  quod  pro- 
tOiiataB  OBt  DominuB,  et  dixit,  Vnus  ex  vobis  ;  ai 


verum  est  quod  ait  idem  ipae  in  Epistola  soa,  cujos 
est  hoo  fivangelium,  Ex  nobis  exieruntf  sed  non  erant 
ex  nobis  ;  nam  si  fuissent  ex  nobis^  mansissent  uiiyue 
nobiscum  (l  Joan.  ii,  19)  7  Non  erat  igitur  ex  illis  Ju- 
das  :  munsisset  enim  cum  iliis,  si  eseet  ex  illis.  Quid 
OBt  ergo,  Vnus  ex  vobis  iradet  me ;  nisi,  unua  ex  vo- 
bis  eiiturus  est,  qui  me  tradei  ?  Quia  et  iile  qui  ail, 
Si  fuisseni  ex  nobis^  mansissent  uiique  nobiscum ;  jam 
diierat,  Exnobisexieruni,  Ac  per  hocutrumqueverum 
esl,  et  ex  nobiSf  et  non  ex  nobis:  secundom  aiiud  ex 
nobis,  secundum  aliud  non  exnobis;  seoandam  com- 
munionem  Sacramentoram  ex  nobis,  secundum  suo- 
rum  proprietatem  criminum,  non  ex  nobis. 

3.  Aspiciebant  ergo  ad  invicem  discipuli,  kaesiianies 
de  quo  diceret,  Sicquippe  in  eia  eraterga  Magistruin 
Buum  pia  charitas,  ut  tamen  eoB  bumana  aiterum 
de  altero  stimularet  inflrmitaB.  Nota  quidem  sibi  erul 
cujusque  conscientia ;  verumtamen  quia  proximi  erat 
ignota,  ita  aihi  unusquisque  erat  ceitUB,  ut  inccrti 
ekaent  et  in  cstoriB  singuli,  et  in  singuiis  cateri. 

4.  Erai  ergo  recumbens  unus  ex   discipuHs  ejus  in 
sinu  Jesu,  quem  diUgebat  Jesus,  Qaid  dixerit,  m  sinu, 
paoio  post  ait,  obi  dicit,  supra  pecius  Jesu.  Ipse  est 
JoanneB  oajos  est  boc  Evangeliom,  sicut  postea  ma- 
nifestat  (Joan.  xxi,  20-24).  Erat  enim  eorom  h«c 
consaetodo  qui  sacras  Litteras  nobis  miniBtrarunt, 
utquando  ab  aliquoeorum  divina  narrabaturhistoria 
oom  ad  eeipsam  veniret,   tanquam  de  alio  ioquere- 
tor  ;  et  sic  se  insereret  ordini  narrationis  suaa,  tan- 
qoam  rerum  gestarum  scriptor,  non  tanquam  sui 
ipsius  prsdicator.  Nam  et  hoo  sanotus  Matthasus  fe- 
cil,  qui  cum  in  lextu  narrationis  Buas  venisaet  ad 
seipBum,  Vidii,  inquit,  trt  ieionio  sedeniem  quemdam 
pubiicanum,  nomine  Matihaium,  ei  aitilli,  Sequere  me 
(Maiih,  IX,  9) :  nou  ait,  Vidit  me,  et  dixit  mibi.  Hoc 
feoit  et  beatOB  Mojses,  ita  de  aeipso  tanqaam  de  aiio 
coocta  narravit,  et  ait :  Dixii   Dominus  ad  Moyscn 
{Exod,  VI,  1).   InusitatiuB  apontoloa  Paulos,  non  in 
historia,  ubi  rerom  gestarum  auscipitur  expiicanda 
narratio,  boJ  in  Bpistola  boc  fecit.  Nam  otique  de 
Beipso  ait.   Scio  hominem  in  Chrisio  anie  annos  qua^ 
iuordecim  {sive  in  corpore,  sive  extra  corpus,  nescio  ; 
Deus  scit),  rapium  hujusmodi  usque  in  teriium  ccelum 
(I[  Cor.  XII,  2).  Quocirca  quod  etiam  hic  beatus  Evan- 
gelista  non  ait,  Eram  reoumbena  in  sino  Jeao,  sed 
ait,  Erat  recumbens  unus  ex  diseipulis;   noBtroruni 
aoctorom  consoetudinem  agnoscamoB  potiuB  qaam 
miremur.  Quid  enim  deperit  veritati,  quando  et  rea 
ipsa  dicitur,  et  modo  quodam  dicendi  Jactantia  devi- 
tatur?  Hoc  quippe  narrabat  quod  ad  lyus  laudem 
maximam  pertinebat. 

5.  Quid  est  aulem,  quem  dUigebai  Jesus  ?  Quaai  alios 
non  diligeret,  de  quibus  idem  ipse  Joannes  superiui 
ait,  In  finem  dilexit  eos  {Joan.  xiii,  i).  Kl  ipse  Domi- 
nuB,  Majorem  hac  eharUaiem  nemo  habei,  quam  ut  aitt- 
mam  suam  ponai  pro  amieis  suis  {Id.  xv,  13).  Et  quis 
enomeret  omnia  divinarom  teatimonia  paginaram, 
qoiboB  Dominos  Jesas,  non  illioa  neque  eorum  qua 
nuDc  erant  tantumy  aed  etiam  post  futororaiD  mem 


1801 


TRACTATUS  LXIl.  CAPUT  XIlI. 


180a 


brorum  auorum,  et totius  Eoclesiffi  suas  dilector  osten- 
ditur  ?  Sed  profecto  latet  hic  aliquid,  et  pertinet  ad 
sinom  iu  quo  recumbebat  qui  istadicebat.  Per  siaum 
qaippe  quid  eigniilcatur  aliud  quam  secrelum  ?  Sed 
aliud  est  opportunior  locus,  ubi  uobis  Dominus 
aliquid  donet  de  boc  secreto,  quantum  Bufiiciaty 
dicere.  « 

6.  Innuil  ergo  Simon  Petrus^  et  dicit  ei*  Notaoda 
locutio  est,  dici  aiiquid  uun  sonaodo.  sed  tantummodo 
innuendo:  InnuUt  inquit,  et  dicit;  utique  innuendo 
dicit.  Si  enim  cogitando  aiiquid  dicitur^  sicut  Scri- 
ptura  loquitur,  Dixerunt  apud  temetipsos  {Sap,  u»  1) ; 
quanto  magia  innuendo,  ubi  jam  foras  qualibue- 
oumquesignispromiturquodfueratcordacuneeptum? 
Qaid  ergo  dixit  inneundo  ?  Quidt  nisi  quod  sequitar  ? 
Quid  est  de  quodicit  ?  H»c  verba  Petrus  innuit;  quia 
non  aono  vocis,  sed  molu  corporis  dixit.  Itaque  cum 
recubuisset  iile  supra  pectus  Jesu.  Hic  est  utique  pecto. 
rie  ainuB,  sapientiflB  secrelum.  Dicitei:  Dominefquis 
est  f  Respondit  Jesus  :  lUe  est  cui  ego  iinctum  panem 
porrexero.  Et  cum  tinxisset  panem^  dedit  Judx  Simo- 
Hts  IscariotK,  Et  poit  panemt  tuncintroivil  in  illum  sa- 
tanas.  Expreasus  est  traditor,  nudatas  sunt  latebre 
tenebrarum.  Bonum  est  quod  accepit.  sed  malo  tuo 
accepil,  quia  male  bonum  malus  accepit.  Verum  de 
ieto  pane  tincto  qui  porrectus  est  ficto,  et  de  his  qu« 
seqauntur»  multa  dicenda  sunt  :  quibus  necessarium 
est  plus  temporis,  quam  nunc  habemus  jam  in  ittius 
fine  sermonis. 

TRACTATUS  LXII. 

Ab  eo  quod  scriptum  est^  Et  com  tinxisset  panem,  de- 
dit  Judae  ;  usque  ad  id^  Nunc  ciarificatns  est  Filius 
homiois.  Cap,  xiii,  ^.  26-31. 

1.  SciOi  charissimi,  moferi  posse  nounullos,  sive 
pios  ut  requirant,  siveimpiosut  reprehendant,  quod 
posteaquam  panem  tinctom  traditori  suo  Dominus 
dedit,  intraverit  in  ilium  satanas.  Sic  enim  scriptum 
eat  :  Et  cum  tinxistet  panem^  dedit  Judx  Sitnonis 
Iscariotae ;  et  post  panem  tunc  introivit  in  iUum  satanas» 
Dicunt  eoim :  Itane  boc  meruit  panis  Chrisii  porrectus 
de  meusa  Christiy  ut  post  illumintraret  in  ejus  disci- 
puium  satanas?  Quibusretpondemus,  hinc  nos  potios 
doeeri  qaam  sit  oavendum  male  accipere  bonum. 
Maitam  qaippe  interesl,  non  quid  aocipiat,  sed  quis 
accipiat ;  nec  quaie  sit  quod  datur,  sed  qualis  sit  ipse 
cai  datur.  Nam  el  bons  obsunt,  et  maia  prosunt,  sicut 
faerint  quibus  dantur.  Peccatumf  inquit  Apostolus, 
ut  appareat  peccatum,  per  bonum  miki  operatum  est 
mortem  (Rom.  vii,  13).  Ecce  per  bonum  factum  est 
malum,  dum  male  accipitur  bonum.  Ilemque  ipse  ait, 
«  In  magnitudine  revelationum  mearum  ne  exlollar, 
datas  est  mihi  stimuius  carnis  mee,  aogelus  salane 
qai  me  colaphizet.  Propter  quod  ter  Dominum  rogavi, 
ut  aafsrret  eam  a  me,  et  dixit  mihi :  Sufficit  tibi  gra- 
lia  mea ;  nam  virtus  in  infirmitate  perficitur  »  (II  Cor. 
XII,  7-9).  Eooe  per  malum  facium  est  bonum,  dam 
bene  accipitar  malam.  Quid  ergo  miraris  si  datus  esi 
Jad89  panis  Cbristi,  per  qaem  manciparetur  diabolo ; 
Patrol.  XXXV, 


cum  videas  e  contrario  datum  Paulo  angelum  diaboli, 
per  quem  perficeretur  in  Christo  ?  Ita  el  malo  bonum 
obfuit,  et  maium  bono  profuit.  Eecordamini  unde  sit 
scriptum.  Quicumgue  manducaverit  panem,  aut  biberit 
calicem  Domini  indigne^  reus  erit  corporis  et  sanguinis 
Domini  (1  Cor.  xi,  27).  Et  de  his  eral  sermo,  cum  hoo 
Apostolus  diceret,  qui  Dominicorpus  velut  alium  ci- 
bum  quemlibet  indiscrete  negligenterque  sumebant, 
Uic  ergo  si  corripitur  qui  non  dijudicat,  hoc  est,  noa 
discernit  a  cseteris  cibis  Dominicum  corpus;  quo 
modo  damnatur  ^  quid  ad  ejus  mensam  fingensami- 
cum,  accedil  inimicusfSi  reprehensionetangiturne- 
gligentia  convivantis,  qu«  pcana  perculitur  venditor 
inviiautib  ?  Quid  erat  autem  pauis  traditori  datus,  nisi 
demonstratio  cui  gralis  fuisset  ingratus  ? 

2.  Iniravit  ergo  post  hunc  panem  satanas  in  Do- 
mini  iradilorem,  ut  sibi  jam  traditum  pienius  possi- 
derei,  in  queni  prius  intraverat  ui  deciperet.  Neque 
enim  non  in  iilo  erat  quando  perrexit  ad  Judesos,  et 
de  pretio  iradenii  Domini  pactus  esl,  cum  hec  ,aper- 
tissime  Lucas  evangelisia  testetur  et  dicat :  Intravit 
atUem  satanas  in  Judamf  qui  cognominabatur  Iscario- 
tes,  unum  de  duodecim  ;  et  abiit,  et  locutus  est  cum 
principibus  sacerdotum  (Luc.  xxiij  3  et  4).  Eoce  ubi 
ostendilur  quod  jam  iutraverat  satanas  in  Judam. 
Prius  ergo  intraverat,  immiitendo  in  cor  ejus  cogita- 
tionem  qua  traderet  Ghristum  :  talis  enim  jam  vene- 
rat  ad  ocsnandum.  Nunc  autem  post  panem  intravit 
in  eum,  non  ut  adhuc  alienum  tentaret,  sed  ut  pro* 
prium  possideret. 

3.Non  autem,  ut  putant  quidam  negligenier  legea- 
ies,  tunc  Judas  Chrisii  corpus  accepii.  Intelligendum 
est  enim  quod  jam  omnibus  eis  distribuerat  Dominug 
Sacramenium  corporis  et  sanguinis  sui,  ubi  ei  ipse 
Judas  erat,  sicut  sancius  Luoas  evidentissime  narrat 
(Ibid.y  19-21) :  ac  deinde  ad  hoc  ventum  esl,  ubi  se- 
cuodum  narraiionem  Joannis  apertissime  Dominus  per 
bucceilam  tinciam  atque  porreciam  suum  exprimii 
traditorem,  fortassis  per  panistinctionem  illius  signi- 
ficans  fiotionem  >,  Non  enim  omnia  qu»  tingunlur, 
abluuntur  ;  sed,ui  inficiantur,  nonnuiia  iinguntur.  Si 
autembonum  aliquid  hicbigQificaitiuciio,eidem  bono 
ingratum  non  immeriio  est  sccuta  damnatio. 

4.  Adhuc  tamen  Jud®  possesso,  non  a  Domino, 
sed  a  diabolo,  cum  homini  ingrato  inirasset  panis  in 
ventrem,  Lostis  in  menteni ;  adbuc,  inquam,  tanti  mali 
jam  corde  concepti  plenus  restabal  eiTecius,  cujus 
jam  prsBcesserat  damnandus  affectus.  Ilaque  cum 
Dominus  panis  vivus  panem  morluo  tradidisset,  et 
panem  tradendo  panis  traditorem  ostendisset :  Quod 
facis,  inquil,  fac  citius,  Non  proscepit  facinus ;  sed 
prsdixit  JudsB  malum,  noibs  bonom.  Quid  enira  Judas 
pejus,  et  quid  nobis  meiius  quam  traditus  Ghristos, 
ab  iilo  adversus  illum,  pro  nobis  praeier  illum  ?  Quod 
faciSf  fac  citius,  0  verbum  libentius  parati,  quam 
iraii  !  o  verbum  non  tam  pcenam  exprimens  prodito- 

1  Sic  omnes  Msd.  At  Editi,  quomodo  non  d^mnatur, 
^  Mss.  plerique,  factionem  :  minus  bene,   ut  patet  ex 
Tract.  61,  n.  6. 

[Cinqiiante-sept,) 


1803 


IN  JOANNIS  EVAN6ELIUM,  S.  AUGUSTINI 


1804 


ris,  quam  mercedem  sigoiflcans  Redemptoris  1  Dixit 
enim,  Quod  faciSy  fac  ri/tuf,  non  tam  in  perniciem 
perHdi  saBviendo,  quam  ad  salulem  fldelium  festi- 
naudo  ;  quia  Iraditus  est  propter  delicta  nostra  (Ram» 
IV,  25),  et  dilexit  Ecclesiam,  et  semetipsum  tradidit 
pro  ea  {Ephes,  v,  25).  Unde  et  de  scipso  dicit   Apo- 
stolns :  Qui  dilexit  me,  et  tradidit  seipsum  pro  me 
(Galat.  n,  20).  Nisi  ergo  se  tradoret  Christus,  nemo 
traderet  Gbristum.  Quid  habet  Judas,  nisi  pecoatum? 
Neque  enim  in  tradendo   Gbristo  salutem  nostram 
cogitavit,  propter  quam  iraditus  est  Ghristas,  sed  co- 
gitavit  pecuniffi  lucrum,  et  invenit  animae  detrimen- 
tum.  Accepit  mercedem  quam  voluit,  sed  nolenti  est 
data  quam  meruit.  Tradidit  Judas  Ghristum,  tradidit 
Gbristus  seipsum  :  ille  agebat  negotium  suaB  venditio- 
nis,  iste  nostrae  redemptionis  Quod  faciSt  fac  eitius, 
non  quia  ta  potes,   sed  quia   hoc  vult  qui  totum 
potest. 

5.  Hoc  autem  nemo  seivit  discumbentium  ad  quid 
dixerit  ei  Qutdam  enim  putabanty  quia  loculos  habebat 
Judas,  quia  dicit  ei  Jesus^  Eme  ea  qux  opus  sunt  nobis 
ad  diem  festum  ;  aut  egenis  ut  aliquid  daret.  Habebat 
ergo  et  Dominus  locolos,  et  a  fidelibus  obiata  conser- 
vans,  et  suorum  necessitatibus  et  aliis  indigentibus 
tribuebat.  Tuno  primum  ecclesiasticsB  pecunias  forma 
est  instiluta,  ubi  intelligeremus  quod  precepit  non 
cogitandum  esse  de  crastino  {Matlh,  vi,  34),  non  ad 
hoc  fuisse  prsceptum,  ut  nihil  pecunin  servetur  a 
sanctis ;  scd  ne  Deo  pro  ista  serviatur,  et  propter 
inopiae  timorem  Justitia  deseratur.  Nam  et  Apostolus 
in  posterum  providens,  ait:  Si  quis  flielis  habet  vi- 
duasj  sufficienter  tribuat  eis^  ut  non  gravetur  Ecelesia, 
quo  veris  viduis  sufficere  possii  (I  Tim.  v,  16). 

6.  Cum  ergo  aeepisset  ille  burcellamf  exiit  continuo. 
Erat  autem  nov.  Et  ipse  qui  exivit,  erat  nox.  Cum 
ergo  exisset  nox,  ait  Jesus  :  Nunc  darificatus  est  Filius 
hominis.  Oies  ergo  diei  eructavit  verbum,  id  est, 
Ghristus  discipulis  fldelibus,  ut  audirent  eum,  et  ama- 
rent  sequendo ;  et  nox  nocti  annuntiuvit  scientiam 
(Psal.  xfiii,  3),  id  est,  JudasJud«isinflde1ibus,nt  ve- 
nirent  ad  cum,  et  apprehenderent  persequendo.  Sed 
Jam  hinc  in  sermonem  Domini,  qui  factus  est  ad  ptos, 
antequam  teneretur  ab  impiis,  intentior  flMgitatur 
auditor ;  etideo  eum  praecipitare  non  debot,  sed  dif- 
ferre  potius  disputator. 

TRAGTATUa  LXIII. 
De  eo  quod  Dominus  at7,  Nunc  clariflcatus  est  Filius 

hominis  ;  usque  ad  id,  Etcontinuo  clariflcabiteum. 

Cap.  xui,  t  t-  31,  32. 

1*  Intendamus  mentis  obtutum^  et  adjuvante  Do- 
mino,  Deum  requiramus.  Divini  cantici  vox  est, 
Quserite  Deumy  et  vivet  anima  veslra  (Psal.  lxviii,33). 
Qaaeramus  inveniendum,  queramus  inventum.  Ut 
inveniondus  quaeratur,  occultus  est ;  ut  inventus 
quaeratur,  immeosus  est.  Unde  alibi  dicitnr,  Quserite 
laciemejussemper{Psat.ciyy  4).  Satiat  enim  queren- 
tem  in  quantum  capit ;  et  invenientem  capaciorem 
facit  ut  rursus  querat  impleri  S  ubi  plus   caper^ 

i  Sic  aliquot  Mss.  At  Editi,  implere. 


ooBperil.  Non  ergo  ita  dictum  est,  Quaerite  faciem  cjus 
semper,  quemadmodum  de  quibusdam.  Semper  disren- 
tes,  el  ad  scientiam  veritatis   nunquam  pervenientes 
(II  Tim.  III,  7) ;  sed  potius  sicul  ille  ait,  Cum  con- 
summaverit  homo,  tunc  ineipit  (Eccti.  xviii,  6) :  doncc 
ad  illam  vitam  veniamus,  ubi  sic  impleamur,  ut  ca- 
paciores  non  efflciamur,  quia  ita  perfecti  erimus,  ut 
Jam  non  perfioiamus.  Tunc  enim  ostendetar  nobis 
quod  sufflcit  nobis.  Hic  autem  semper  quaeramus,  et 
fructus  inventionis  non  sitfinis  inquisitionis.  Neqae 
anim  propterea  non  semper.  qoia  hic  Untum ;  sed 
ideo  hic  semper  dicimus  esse  qu»rendum,  ne   ali- 
qoandohicputemus  abinquisitione  cessandum.  Nam 
et  de  quibus  dictam  eni.Semper  discentes,  et  ad  veri- 
tatis  scientiam  nunquam  pervenientes ;  hic  sunt  utiqae 
semper  discentes  ;  cum  vero  de  hac  vita  exierinl,  Jam 
non  erunt  discentes,  sed,  erroris  sui  meroedem  reci- 
pientes.  Sio  enim  dictum  est,  Semper  diseentes,  et  ad 
veritatis  scieniiam  nunquampervenientes ;  tanqaam  di- 
ceretur.  Semper  ambulantes,  et  ad  viam  nunquam 
pervenientes.  Nos  autem  semper  ambulemus  in  via, 
doneo  eo  veniamus  quoduoil  via  ;  nusquam  io  ea  rc- 
maneamus,  doneo  perducat  nbi  maneamus:  atque 
ita,  et  qucrendo  tendimus,  et  inveniendo  ad  aliquid 
pervenimus,  et  ad  id  quod  restat  quaBrendo  et  inve- 
niendo  transimus,  quo  usque  ibi  fiat  finis  qaterendi, 
ubi  perfectioni  non  supereslintenlio  proficiendi.  H«c 
praloculio,  dileotissimi,  intentam  fecerit  Charitatem 
vestrara  ad  istum  Dominisermonem.  quem  ad  disci- 
pulos  habuit  ante  passionem  :  profundus  estenim.et 
utique  ubi  raultum  laboraturus  cst  dispulator,  non  re- 
missus  debet  esse  auditor. 

2.  Quid  ergo  ait  Dominusposteaquam  Judas  exiit, 
utcitiusfacerelquod  erat  facturus,  hocest,  Dominom 
traditurus?  Quid  ait  dies,  cum  exisset  nox  ?  Quid  ait 
Redemptor,  cum  exisset  venditor  ? /Vwnc,  inquit,c/a- 
rificatus  est  Filius  hominis.  Quareiittwc  ?  Numquidquia 

exiitquitradat,  quiaimminentqoiteneantetoccident? 
Itane  nuncclarificatusest,  quia  prope  est  ut  bamiiietur 
amplius:cuiJamimpendetutalligetur,utJudicetor,ut 
condemnetur^utirridealur^utcrucifigatur^utinterima- 
tur.'U(BCciaeestclarificatio,anpotiushumiiiatio?Nonae 
quando  miracula  faciebat,ail  tamen  de  illo  iste  Joannes, 
Spiritus  nonerat  datus,  quia  Jesus  nondumeraS  glorifiea- 
tus  (Joan.  vii,3f)?  Tunoergonondum  eratglorificalut, 
cum  mortuos  suscitaret  ;etnuoc  estglorificalus»  oum 

mortoispropinquaret^nondumeratgioriOcatasfacienB 
divina,  et  gloriflcaius  est  passorus  humana?  liirom, 
8i  hoo  Deus  iiie  magister  significabat  et  docebat  his 
verbis.  Aitins  est  persorutandum  Altissimi  dictum, 
qoi  se  aliquantum  manifestat  ut  inveniamus^  et  ile- 
rom  occultat  ut  inquiramus,  et  de  invenliB  ad  inve- 

nlendatanquampassibusinnitamur.  Videohicaliquid 
quod  prsBflguret  magnom  aliquid.  Exiit  Jodas,  etcla- 
riflcatus  est  Jesus  ;  exiit  filios  perditionis,  etelarifl- 
catas  est  Filios  hominis.  Ille  qoippe  eiierat,  propter 
qoem  diotom  erat  eis^  Et  vos  mmdi  estis,  eed  non 
omnes  {hl.  x!ii,  10).  Bxeunte  itaqoe  Immundo, 
omnea  mondi  remaoBeront,  et  oom  100  mondatore 


1805 


TRACTATUS  LXIV.  CAPOT  XIII. 


1806 


manieruQt.  Tale  aiiqoid  oril  oum  victus  a  Ghritto 
traDiierit  hio  mundus,  et  Domo  in  populo  Ghrisli 
remanebit  immuDdut;  cum  zizaniis  a  trilico  sepa- 
ratis,  jusii  fulgebunt  Bicot  tol  in  regno  Palris  sui 
(Maith,  XIII,  43).  Hoo  futurum  prfflvidcns  Dominus, 
et  nunc  signiGcatum  esse  conleatans^  discedente  Juda 
tanquam  zizaniis  separatis,  remancntibus  tanquam 
tritico  Apostoiis  Banclis,  Nunc,  inquit,  darificalus  eil 
FUius  hominit :  tanquaui  diceret,  Gcce  in  illa  mea  cla- 
rifloalione  quod  erit,  ubi  malorum  nullus  erit,  ubi 
boaomm  duIIub  perit.  Sic  autem  non  est  dictum, 
Nunc  significata  est  clarificatio  Filii  hominis ;  sed 
diotum  OBt,  Nuncclariliealus0sl  Filius  hominis :  quem- 
admodum  non  est  dictum,  Petra  Bignificabat  Ghrii- 
Btum ;  sed,  Petra  erat  Chrislus  (I  Cor,  x,  4).  Neo  di- 
ctom  ast,  Bonum  semen  significabat  filios  regni,aut, 
zizania  aignificabant  filioB  maligni,  sed  dicluin  est, 
Bonum  semen  hi  sunt  filii  regni;  zizania  autem,  (Uii 
mo/t^iit  (Ifatt^.  xiii,38).SicQt  ergo  solet  loqui  Sori- 
ptura,re8  significantes  tanquam  illas  quae  significan- 
tur  appellanB ;  ita  locutus  est  DominuB  dicens,  Nune 
clarifieaius  est  Fitius  hominis  :  posteaquam  separato 
iode  nequiBsimo,  et  seoum  remanentibus  sanctis,  si- 
gnlflcata  est  glorificatio  eJu8,quando  separatisiniquis 
manebit  in  seternilate  cum  sanctis. 

3.  Gum  autem  dizisset,  Nunc  clarificatus  est  Filius 
haminis,  adjunxit,  Ei  Deus  ciarificaius  est  in  eo,  Ipsa 
est  enim  ciarificatio  Filii  hominis,  ut  Deus  clarifice- 
tur  in  eo.  Si  enim  non  ipse  in  seipso,  sed  Deas  in 
illo  clarificatur,  tunc  ilium  Deus  in  se  ciarificat.  De- 
nique  taoquam  ista  ezponens,  adjungit,  et  dioit :  Si 
DeuM  clarificatus  est  in  eo,  et  Deus  clarificabit  eum  in 
umelipso.  Hoc  est,  Si  Deus  clarificatus  esi  in  eo,  quia 
non  venit  facere  voiuntatem  suam,  sed  voiuntatem 
ejaa  qai  mislt  illum  ;  et  Deus  ciarificabit  eum  in  semet' 
ipso^  at  natura  humana  in  qua  est  filius  homiuis,  qa» 
a  Verbo  eterno  susoepta  est,  etiam  immortali  «eter- 
nitata  donetur.  Et  continuo,  inquit,  clarific^vil  eum» 
Reaarrectionem  Bcilicet  suam,  non  sicut  nostram  in 
fine  Bcouli,  sed  continuo  futuram  hac  attcstatioae 
prssdieens.  Ipsa  est  enim  elarificatio,  de  qua  Bvan- 
gelista  Jam  dixerat,  quod  paulo  ante  commemoravi, 
qaia  propterea  nondum  Spiritus  datus  erat  ilio  novo 
modo  in  eis,  quibuB  fuerat  eo  modo  post  resurre- 
ctiooam  credentibus  dandus,  quia  Jesusnondum  fue- 
rat  olarifioatus :  id  est,  nondnm  fuerat  mortalitas  im- 
mortalitate  vestita,  et  in  ffiternam  virtutem  temporalis 
inflrmitaB  commutata  ^  PotCBt  et  de  ista  clarificatione 
dictam  videri,  iVttNC  clarificatus  esi  Fiiius  hominis  > 
at  qaod  ail  nttncnon  ad  imminentem  paasionem,  sed 
ad  vicinam  roBurrectionem  pertinere  credatur,  tan- 
quam  (aerit  factum  qnod  erat  tam  proxime  Jam  futu- 
rum.  Hodie  Dilectioni  vestras  ista  suffecerint;  cum 
donaverit  DominoB,  de  conseqoeotibus  disseremuB. 

TRaCTATUS  LXIV. 
In  id  quod  Dominus  dicit^  Fiiioii,  adhuc  modicum 
vobiscam  aom  :  qaaretia  me,  et  eicut  dixi  Judffiis, 

1  Pleriqoe  Mit.  omittont.  et  in  mamam  viriulem  (tm- 
paralis  inflrwUUu  oommuiata. 


quoego  vado,  vos  non  potestis  venire ;  et  vobie  dioo 
modo.  Cap  xiii,  f,  33. 

1.  Advertenda  est,  charissimi,  doroinicorum  ver« 

bomm  ordinata  connexio.  Cum  enim  superius  dixia- 

set,  posteaquam  Judas  egressus  est,  et  ab  illa  san- 

ctorum  etiam  corporali  conversatione  sejunctus  est, 

Nunc  clarificatus  est  Filius  hominis,  et  Deus  ciarifica' 

tus  ea  in  eo :  quoc  sive  futurum  regoum  eignificanB 

dixit,  quando  mali  separabunlur  a  booiB,  sive  quod 

eJuB  resurrectio  tunc  futura  essel,  id  est,  differenda 

non  esset,  sicut  in  finem  a»culi  nostra  differtur :  so 

deinde  addidisset,  Si  Deus  clarificatus  est  in  eo^  ei 

Deus  clarificabit  eum  in  semeiipso,  ei  continuo  ciarift* 

cabii  eum,  quod  sine  ulla  ambiguilate  de  sua  reBor* 

rectlone  continuo  futura  testatus  est  :  adjecit,  atqae 

ait,  Filioli,  adhuc  modicum  vobiscum  sum,  No  puta- 

rent  ergo  quod  sic  cum  clariflcatorus  esset  DeuB,  at 

non  eis  conjungeretur  ulterius  ea  conversatione  qoa 

in  terra  est ;  Adhue  modicum,  inquit,  vobiscum  sum  : 

tanquam  diceret,  Continuo  quidem  resurreciione  cla- 

rificabor ;  non  tamen  continuo  ascensurus  in  ocelom, 

sed  adhuc  modicum  vobiscum  sum,  Sicut  enim  scriptum 

est  in  Actibus  Apostolorum,  fecit  cum  eisposl  resur- 

reciionem  quadraginta  dies  intrans  et  exiens,  man* 

ducans  et  bibens  (Aci,  i,  3)  :  non  quidem  habens 

esuriendi  ac  sitiendi  egestatem,  sed  usque  ad  ista 

carnis  insinuans  veritatem,  qu«  cibandi  ac  potandi 

Jam  non  babebat  necessitatem,  sed  potestatem.  Hos 

ergo  quadraginta  dies  significavil   dicendo,  Adhuc 

modicum  nobiscum  siim,  an  aliquid  aliud?  Potestenim 

et  sic  intelligi,  Adhuc  modicum  vobiscum  suvt,  Adhuo, 

sicut  V08,  in  hac  inflrmitate  carnis  eliam  ipse  sum, 

doneo  scilicet  moreretur  atque  resurgeret :  quia  post- 

eaquam  resurrexit,  cum  illis   quidem  fuit  diebua, 

ut  dictom  est,  quadraginta  exhibitione  corporallB 

prnsentis ;  sed  non  cum  illie  fuit  coosortio  inflrmi- 

tatis  humanae. 

2.  Est  et  alia  divina  presentia  sensibus  ignota 
mortalibuB,  de  qua  item  dioit :  Ecee  ego  vobiscum 
sum  usque  ad  consummationem  sxcuii  (Maith.  xxviii, 
20).  Hoc  certe  non  est,  Adhuc  modicum  vobiscum 
sum  :  non  enim  modicum  est  nsque  ad  oonsumma- 
tionem  sscoli.  Aut  si  et  hoc  modicum  est  (volat  enim 
letas,  et  in  ocuHb  Dei  mille  anni  sicut  dies  unue,  aut 
sicut  vigllia  in  nocte  [Psal,  lxxxix,  4],  non  tamen  hoo 
signiflcare  voluisse  credendus  est  nunc,  quandoqui- 
dem  secutus  adjunxit,  Quxretis  me,  et  sicui  dixi  Ju- 
dmis,  quo  ego  vado,  vos  non  poiestis  venire.  Utiqoe 
post  hoc  modicum  quo  vobiscum  sam,  Qussretis  me^ 
et  quo  ego  vado,  vos  non  poieitis  venire,  Numquid  post 
conBummationem  seculi,  quo  ipse  vadit,  venire  non 
poterunt?  Et  ubi  est  quod  aliquanto  post  in  hoc  ipso 
sermone  dicturue  est  :  Pater,  volo  ut  ubi  egosum,  et 
ipsi  sint  mecum  (Joan,  xvii,  24)  ?  Non  ergo  de  illa 
Bua  cum  suis  prssentia,  qua  cum  lilis  est  osque 
ad  consummationem  seculi,  nunc  locutus  est,  ubi 
ait,  Adhuc  modicum  vobiscum  sum  :  sed  vel  de 
inflrmitate  mortali,  qua  oum  illis  erat  usqne  ad  pas* 
Bionem    Buam  ;  aat  de  praBentia  corporalii  qua 


m 


IN  JOJWl^IS  EVANQELICM,  S.  AUGCSTINl 


onm  mlli'  fertirli'8  ef aV  D'iq'A''tl)l' iiioenBioQera  Buam. 
Quodlibet  barum  quU  ^ligat,  cDm  flde  non  litigat. 

^i'.  «'e^cufau^im  vUe(iul' ibhorrere  iste  eenBUB  a 
vero,  g^i)o  dtcimus  Doihlnum  mortalis  carniB  comma- 
ijjfn^eiijiliiilquaciim  discipulis  naque  ad  peBilonem 
]wtt,.BiKid_^W^'po'tu'ia8e  dicendo,  Aihw  modicum  vo- 
^K^ttm:  afutj  aliura  quoque  «vangelielam  post 
r^urrectionem  verba  ejus  atteDdit,  ubi  ait,  Hiee  lo- 
fffWitii^  vQOis.eum  adhucttum  vobitcum  (Luc.  ixit, 
iij  -  ini'a&i 'jtDiiq  ndn' ^rat  cam  ipeii  simul  assisteDti- 
i>uf.  vi^eiiii^DilV^.QgBQtiiius,  colloqueatibaa.  Quid 
w  ^rK9,.»{n.  adliiic  eistm  vobiicum,  nisi,  aum  adbuo 
ej^eta  ia^carne  iTl6ria,li,in  qua  estis  et  vosfTaoo 
^flj^in  quidein  in  eadem  carne  resuscitalue  erat ;  aed 
piimiliia  in  eadern  mortaliUte  jam  aou  erat.  0»«- 
[iroplei;  siful  ibi  jam  imraortalitate  carais  indutua  vo- 
rag^ii.T  ait,  cum  adliiic  esiem  voblteum  ;  ubl  aifail  allud 
pielligero  poasumus,  riiei,  cumadbuceaeem  ia  carnls 
ijoortaliute  »obiacurti  ;  ila  Rt  hicoon  absurdo  diiiaae 
ipt^ell.igitur,  Adhite  moditum  vobitcum  lum,  taDquam 
djciTH.arihuc  modipum  aiculvoe  estia,  raorlalis  Bum 
ego,  ijrfe-o  seiiupntia  vidfamui. 

i.  Qi-xreiis  tnf,  fl  sinil"dixi  Judseit,  quo  ego  vado, 
Mi  non  poieilii  venire,  gt  vabii  dico  modo.  Hoc  eet, 
modD  npn  pot^tie  Jud$is  aotrm  oum  hoc  dlceret, 
floijaddidil  rrtoJo-  Isli  itaquevenire  nonpoteraotiuno 
afip  ille  ibat,  sed  poterant  poslea  :  uam  hoo  apostolo 
^^p  apertisaime  pauto  posl  ail,  Cum  eaim  dixiaset 
jf^^Pomiaf,  quii  iiiirfis  ?  respondil  ei,  Quo  ego  vado, 
^/lff^pglei,f^j^i;)dofeoiji^^  tequeris  auUm  poitea  (Joan. 
'fltf^^J.  Se,tJ,hoo  quid  sit,',non  negligenter  est  pr»- 
.Una]idiim..Quo  .eaim  ^eqat  tiiDc  aon  poterant  disci- 
|^,j^,ominupp,,ge!J^posiaapo(eraatT  Si  dixerimusad 
i^^|M4  .^  hfi^jqi{.Ii'^to  quqd  iiiTeDitur  tempue,  quo 
.tijLfl)9rij)f«lttJD,fl0^^t  i^neua ;  quaDdoquidem  talle 
eat  ia  corpore  corruptibili  horainam  eore,  nt  non  ait 
ifk,itt,  f^ilJii^.Yita,  qujjpj^  pors  ?._Noa  igilur  adfauo  mi- 
.))]^.,i4aD6>  v^vni  toaijl,  Opminum  ad  mortem,  sed 
^!^  i^n^i.erant  seqiii  Uominum  ad  vllam  qns  noa 
'ilnih^t..^5or|,em.  (llo  qo.ipije  ibat  bomioae,  ot  aurgens 
j(,^p^f5Li8TJam,oon  morerelur,  et  mors  ei  ultra  aoa 
j^pjft^yfilur  lltom.  m,0),  Moriturum  quippo  Domi- 
fi)f.ni^fi;o  JuBlitia  quomodo  jam,'  fuerant  secuturi, 
?  Aul  iturum  Dominum 
'uomodo  jara  fuerant  se- 
,  scd  in  siECuli  flne  resnr- 
nPatriB,aoore- 
i^eniBset  ad  eos, 


*)fi^?,fl|ertjTi 

j^ijPTllJfUlilaiem  carnia,  qyi 
j^ii^rijiqiiandolibet  moriluri,  t 
i^lHV^A"!''"''",':"  liominum 
l^cJijnifl^  eos,  ijn'le  necreceas 


fmffTfo/^o  iiCfl  (urant  secutur 

jf|,yQ,.jlifl,  (eUcitate  ni»i  perreclusin  chHritate?  Ideoque 

.(lB^nj^,fl)joa]odo  idonei  isfs  possini.pergere  quo  itle 

l^nlfijij^ebat,  Mandatum,   inquit,  noviim  do  vobii,  u( 

^ii/giitit ,im'ifem  {Joan.  xiii^'3-i).  i]i  s'uat  gressus  qui- 

^n%(|eqv^aduaeBt  Christua  :  sed  dc  liTe  BOrmoubcrior 

^',al|p,^  i«.mpo9  est  (lifferenduB.' 

::t.   !•./    (,,.-  ■.  .■■TOACTATUS  L«V/'>:'^ 

Qt  ailigttiB  iDvioem,  aiont  dilesf  'foa,  nt  et  voa  In- 


1S08 

vioem  dlligatis :  in  faoo  oognoaceat  omnea  quia  mei 
diacipnli  estii,  si  dlleetionem  faabueritia  ia  invicera- 
Cap.  XIII,  tt-  3t,  35. 

1.  Dominue  Jeaus  maadaiura  aovum  se  diaoipulis 
auis  dare  teatatur,  ut  diligaat  iavioem  :  lla*daium, 
inquit,  novum  do  voliit.  ut  diligalit  inviem.  Nonno 
Jam  erat  boc  mandatura  in  antiqua  Doi  lege,  ubi  aori- 
ptum  est,  Ditigei  proximum  luum  tanquam  teipsum 
{LevU.  XIX,  18)  ?  Cnr  ergo  novum  appellatur  a  Domino, 
quod  tam  vetus  esee  oonvincitur  ?  An  ideo  esl  manda- 
tnm  novum,  quia  exuto  vetere  induil  nos  bominem 
novum?  Innovat  quippe  audientem,  vel  potius  obe- 
dientem,  noa  omnis,  eed  iBtadiieotio  quam  Dominus 
ut  B  oarnali  dilectione  distingueret,  addidit,  ticut  dl- 
lexi  voi.  Nam  diligunt  invioem  mariti  et  uxon»,  pa- 
reatea  et  fllii,  et  qunoamque  alia  inter  ae  faomines 
necessiiudo  humans  deviaxerit :  ut  taoeamua  de  di- 
lectioao  culpabili  alque  damnabili,  qna  diligunt  invi- 
cem  adulteh  et  adtilter»,  scortaroree  et  merelrioea 
8t  quoscumque  alioe  oon  humana  Deoesailndo,  sed 
faumaan  vit«  noxia  turpitudo  conjungit.  Handatum 
ergo  novam  dedlt  aobie  CbristuB,  ut  diligamus  invt- 
oem,  Biout  et  ipee  dileiit  nos.  Dilectio  iela  nos  inno- 
vat,  nt  eimuE  homiaes  aovi,  bnredee'  TeBtamontt 
Novi,  cantatores  caoticl  novi.  H«o  dilectio,  fratres 
oharliBlmi,  antiquos  etiam  luno  justos,  tuoe  Patriar- 
cbas  et  Prophetae,  eicut  postea  beatoi  ApoBtolos  in- 
novavit  :  ipsa  et  nunc  innovat  genles,  et  ex  universo 
geasrehumano  quod  difTuadJtur  lolo  orbe  torrammi 
Tacit  et  colligit  populum  novura,  corptiBnovs  nnpta 
Fjiii  Dei  unigeniti  sponeK,  de  qua  dlcitur  ia  Cintico 
oanticorum.  Qux  est  isla  gux  atcendit  deatbata  {Canl. 
VIII,  5,  5cr.  LXX)?utiqne  dealbata,  qnia  ianovata  ; 
nnde  aiai  mandato  dovo  7  Propter  quod  pro  iavioam 
soHicita  sunt  membra  in  ea ;  et  si  paiitnr  unum  raem- 
farum,  compatiantur  orania  raembra,  et  si  gloriflca- 
tnr  unum  mpmbrum,  coDgaudBnt  omnia  membra 
(I  Cor.  XII,  25,  26).  Aadiunt  enim,  atque  cuBtodiont, 
Mandatum  novum  do  vobit,  u(  voi  invicem  ditigatii  ■ 
non  sicut  se  diligunt  qut  corrurapuat,  uee  Biout  se 
dilignnt  homines,  qaonlam  homlnes  suat ;  sed  aicut 
ae  djligunt,  quoniam  dii  suat  et  ntli  Altiseimi  omuea, 
ut  sint  Filio  ejus  uaico  fralres,  ea  dileelioae  iovicem 
diligeates,  qua  Ipse  dileiit  eoe,  perductDrua  eos  ad 
itlara  Baem  qui  aufdciat  eis,  nbi  satietur  in  bonia  de- 
sidenura  eorum  {Ptal.  cir,  5).  Tuno  enim  aliqnid  de- 
aiderio  non  deeril,  quando  omnis  ia  omaibna  Dena 
erit  (I  Cor.  xv,  38).  Talie  finii  aon  habet  anem.Nemo 
ibi  morilur,  quo  aemo  perveait,  aiei  haic  sbcuIo  mo- 
riatur,  non  roorte  oraninra,  qna  corpus  ab  anima  de- 
saritur;  sed  morto  electomm,  quaetiam  cum  incarne 
mortali  adhuc  maneiur,  cor  aursum  ponitnr.  De  quali 
morte  dioebat  Apostolus,  Mortui  enim  ettit,  et  vila 
veitra  abtcondita  eit  cum  Chrislo  in  Deo  {Colatt.  iii, 
3).  Hinc  fortaBse  dictum  est,  Valida  eit  tieut  mori  di- 
leclio  {Cant.  vin,6).  Hac  eniro  dileotione  fit  nt  in  iale 
adfauo  corttiptibili  oorpore  oonstitnti  raoriaraar  huic 
Bttculo,  el  vila  noitra  abacondalor  cam  Cbriato  in 
Deo :  Iroo  Ipaa  dilectio  est  mnra  Dostra  wcnlo,  et 


1809 


TRACTATUSr  UDVC^^PUTIXHP. 


^[ 


iSlO 


vita  cum  Deo.  Si  enim  morsest  qininrfo>de  'cfef|Mir# 

anima  exit,  quomodo  nonest  more/  cfuc^Ado'V}e^  nHlHdi' 

anior  noster  exit  ?  Valida  eHt  ergd^Ai^ttno^diMctlo. 

Qnid  ea  validius,  qua  vincitur'mtitfau«l't    '   '"  •"'" '» 

2.  NoliteiUque,  fratrelhiellpatare  in"H6i^'qttd^ 

ait  Dominus,  MandatufHriddvum''dd  tilAstiit^M'  ihm^ 

cemdiligatis,  iliud  majdii  pr^rmrscrtim^esil^mkbdk*- 

tnm,  quo  precipHtfr^txV^dfiigfatibftls^I^otninTite  D^dttf' 

Dostrum  ex  iCfiotdYdel^ et  'Mk  'attfttiaV'^^'  ^'lottt^ 

mente  :  Un<]oanl  enffh'  hoor  pratdi^mis^^iTd^etdVW^^ 

ctom,  ut  MigtttiJiinvicm',  veftft  ttot  ard  iltud  alUrruinf* 

non  f^tini^t,  '4tt0  (ftetuhl  ^tlDill^fpro^tin^*' 

tvthn  tan^fn-teiiiiuf^,  Iriiiis' eimn  dUobiif*pf^xteptiti'' 

inqiiii,' tolh^Uwpimiet,  et  ProphttXiHmh.^iitit:,'^' 

40;  j  S«d  V^h  fntenlgintlbirt^tiTftfrki^uH^f^efaltrifr^^ftf' 

sii&giili^yNMi^et  »tut<diltlgtt  Deirto*,  -ritfn  >e(mi  '^^iMY" 

cOhhlmYi^i^  prstlpibntem '  tit  dfli)|r^t"pt^k»ntfdi  f^  et^ 

qui  sancU  ao  s^plfituaKtbt'  d/<?eit  i^r^tittluft);  qtifd  rtl'* 

eiQr'diHgit''di^*DMiti]f  f  Il^saest  diTe^dtib  4t) U^m  mun- 

daAa-dfil^dlidne  dAct^d, 'cfnaltii  dieitlh^^tidd  addidlf 

DdtttTtiu»',  sieut^mAeehoi.  Ouid^^hlhi' trtsPIJtftfm'^-' 

lexK'1'Vk'hdmU*'^  N0ti^i^dd'H4b6bktiiu<^ed  Ut  h^b^r^-!^ 

mus^*:'l]('j^rdnt*t-(ios;  \^mi  pa^lb  tatit^'dli?,'W  sif* 

DeD'B'ottUiMftf  hbiiibiis.  9?6'eti^tti^i&ie£H6%riYfedf^  dldii^' 

tut^^^foV dili^M  t'k'qfuVd'!ri'Ui8  irl^i'ifkitfr^hi'diligft; ' 

quktri  ^cii{)ir tiliqiie  revdeareVhdh' tb^rbti^ , '\}u&i!d' ^td-' 

nlC-^D^Tiai^eTSii^^ei-gd^et  h^^ldVfOeth  drtigtthih^;  b^ 

qtiMildh)  pVfosti/zfiis,'  ^^Hbehl  'dd  'bfab'^frd(itii'ib'nobiii ' 

D^tM  6tti*a^hit6btiDiih'myahAiMiri'ff4n6  'dilbctfohbnl  * 

Do!>?i^dbtitilt  {^"^tj?- kH; Sie\it  dHm^m, '  ut  'tt  H}6i ' 

rffrt^fir'teiV^rtfn-.'Ad  H6<Jrt»Ro'ilite  dfl6xWl       ef  ddi* 

dfflgpMos  l^i^^cdtil^V^bde' hVJbi^'  (^hf^'^^ii  diM^ehdd  ' 

nOd^iuiWUtttfrdildf^one^ctlniiiringaMr  ihl^  nW;et  * 

taMr*ifiiit^>V!tldtilti  c!6tin6it\tf  rhettibl^ia  cbrpucl^tahVf  toaJ^ 

p?Hi'rttet!»J*'"-«''"'*"i  -'■  ■»      '■■  •=  ^  'l-=     ■■! 

-SI^fH^/IMr^V^^^^tt^Uit,  omnes  qUiii  'mi  iisrt^  ' 

putitsYii,  ^iHhHiiitrefik'fiOduhilik  rtr  ifrificefn  ^tttniytfMi'^ 


sennd^tkudalur : ab  ftUe<exwrdiQ  Ir/ap^ndnaunt/qpfa). 
a^uaniurJi  h  ■■.in-i.  -■»•  .  ■•,  ..;;■  .  ,.  '  ' ^'. 

'•  "'  ■  ^"•"  "'''■■■■*tft«JTATdS  LXVI.       "    ■•    ■       V 

^f.fff.H^pfiff^i^^T^  DicU'  ei  Simbn  Petrus:  Dominii,^ 

,^flj\o  (ffdis  t^uwie'adHdykm^ni  al^nen  dico  tibi ;' 

,A9lf  captabit  gallus,  donec  t^r  me  nb^es.  Oa|x.  xrti,' 

'♦3^^-38.''  •'     ■     ■'  ■   ■•=  •■'"  '  "■   •        •       ■:    .-: 

iiik;i<2uiMi  DomiflUB  Jesui,MnQtafl9  dileciionein  ^l^;^ 
inriotai.KifiigetMiA^.dtaeipuli^  ^(ppieA^arAti  PipiLfi 
SimoniiBeiTUi- ;  Uiominpt  f^f  vadis^X  iSic^ptiqii^e  ^&ioto. 
diaitMagkiiaa  disdpulus,  jet DQnitipo.aef vusp  lc^qoaQ^r 
sequLiparatMsu.jProptierea  iqqigpjS./PoqaLii^nsr  (j[3ii  f^fli 
aBifDuia  fid^tiquane  ,bQQ,2ir^terrQg^y,er|t»,  aic  ei,ri^j|^j 
ftpopdit 'jiQiia  ^^/t^adayittfM.jK^t^  ^:  XK^odo  *^fui: 
tanquaiDidieer^tyiPropUr.qAod^pterrpg^s.  non poM 
QuidouiNOQ  aii^non.pateA;  /i^.,??Qi?  pot^s  fnpdo.:di^, 
laitQBettt.ifltjulit,.:noniiapem  MiiiiL  njBlefiipdein^^pep^^^ 
qBa»indn)Aulit^i0ad,  potius  deJ,Lt,  «^UjSnli  foo|9  flrr^ 
maVf t; addende  aiqiie .dioendobi  S^u^ris  flufemifosiea^ . 
Qiftidfe&Maas^  Petra^iNoodumleA^o  PpirUu  ^olidavit' 
|l&tDai  Noli|exU)llj|)irap»UDMOido,.9<i^,pp^i^od^,;  noii, 
d^iisiiideiperAQdeiif^M^fii^i^^^.gfid  ffd(iucille  ^uid 
^A^'*f\QmnfiinM^nippfi^fm  AfQ^i  9^o.^  Aninka^meam^ 
pro<(tf  p('naii^..Quid.iAaAiino  eju^..qif^i  oupid|t«U^^ 
vifdebai.;  (^ii  viriMtx),  .npa.,yj4el]#l.  ypjunt^tpm  siiaa^ 
jaolfiUat.iiii^«M A«  »94. .inspic^i^fi^, y^^jLucUiienf  medi*/ 
cua;  )i»U.tptoroiltebat^  ille<f  rspQ^b^t : » qui  nQ8q^f^„ 
fayEil^AQdeb)bt.|iqtti  ^«aciebait dopebat  Qi^i^ptqpp.fit)^j 
aammp^effatt  Retm^.kituend?  q^id,  vel|^t»  jgnQrMxdo . 
qiiid^pessfit  7:quantuip.8ibl  aaswfXipiserAtyiUt.oum  ve- : 
nitsDt  2)(Kainiie  aQin)aQii3!Wli.^PQ!eir(i  pro  t^i)i^iciiB  a^ 
ao.penihpQ.ehpro  ^pio^jUf.  hpp,,J[)ioa^Qo  ojQFBrre  coq;  , 
fiderettt^et^nendum  pno  se.positA afiia)a,,Ghriati, anin^. 
mam  suam-poll.ioei^eluceQpeeitifiTKQesfe  pi;oCbrieto^ 
Basponditergio,  JeiSus,,AAitinajfn,  itufim  prp^.m^  pones  f  . 
Itane  faaieo.pro>roev  qwqd.notifiimi  ^go  pro  ip  ^^^U/-.?, 


dibei^t^^Anh^mdhisVartfclifb&lbeht^thbiscumietiamnotf'  rmifnitotfrii>||iv.«Mp^^i?Pir^ir6:PQjte9,<[u^8^q^i  no(f,. 

onf^iv  hht  ^tiliiWirafht*flfrhi'y7ra:mV  sensa^,ratioh^m,- '  poliea  ?P4)id.tolltum,j)r«Bffuip.i#.7i,qHi|l(d9i  ,^  .^^ntie.?,! 

et^^e^ifalfat^  4hte  htmiDffbtf^  pecbribuisqxiecoihiha^''  quidesae.^einrp4iA  ?.Avidvii«Md^iq.£,^r?i^,  .^^  i{{fif^^, 

ni*'Wflftvdrtihi'*tftiitflftiJfeilM;  Sacrthienfa/  pl^jihe^"'  tibi.; nfn.i-finUJfil  iliUMi^ .fo^^^^^^       <W<fnnPPfi^f' 

tiei^;  8t!fl^tni(iAY;'fldeM';  diiBti^tiutrbhiphi  tremh)  'Mha'''  quooioda.til^i^ciio  apparebie,>4^i  magofi.loqvf^^.ief;.; 

ri^nd  p^U^rH^M,^  el 'tt^iWHtihetfji  ^dt^o^is^snftft  'iir^^r^  tepairvuki,mineeoip..Q9i.m^hiprQmjUi8.A)Qriei9j(uAro«i„ 
deeM^^if^iSf^qHftiihtmmeiAmm  titfn  liaMhl,'iit-eym-<' >  ter.Ae^Ml^Aitaa)  tuaiQ^iQui.tejafPiP^tps.ix^ori^ppe^,^ 
btfki>eoften»pMht/'ni%ilimilt!,VBthlli1N«  pfrodest^r^Ody^i'  pro.miet^  4»ri«t«M8f,M«:,pro  tjs  :  najn,  tio}/BQdpiQVQcl|qfh,? 
xilr,'1^3).  !1btfiirgb'ler'flU«'qtfamvFB'beht»h]uaei4ftue>'>  carniptiiMB^^  morten^  d^lH4.aQipM.tqaB.  Qvi#qt^  en^jrti 
met^^  ftwfe=l^al9ere^p<Httunt'<etiarif  hbn-^eipiiH  ttb!';'^  vilarefitiiMnCW^it  Cbffistumk,.Ai^aAf!  «ora  .efitiowWNhd 
nedijihoe^to^nmeerfi^o^e^^uvn^me^MciputHsihiSl'?.  Gl)riQt«in*i!  '^irnv-...jL\-\i'<  u!--..;-.-..!.  i.,.  -  -j-iq  f.riiljj 
dtf^m()ri«hy toMMMi^yrCVfkr^JtaH^^  ^  An.a^eqtoipBiPetrq8,»4U0uiieuro  .<ittidfiroifayemin 

clM^itmf  iMflflsi^s4'«de«lbaliilaseeMetyfij^t  tncH^jift^'"  perverfi&excueareiiDitoaiuri^ilMfrfvis,  in  Lue,  jim\iib 
beUViiuj^^TlhatfU^flMi(«btaPq^oiiitiffl-o  luwltie"^  CbmlTimrnoQ.Q^wib^  i<yiii|i  ioterrQgetMa  ab^^aaaWezj 
ilinifffaiitt^h^dcltfQeaay^eftfi^adJilfMofeFef^iSii^eadks:»'-  hominem  se  t\eeoirefieap)0|n(tii«  eicuieiii  evafQgaliffVad 
0(ttthh:i'tifto€cafr'tw!urtfb<i1tii4l^'eAhH«(ydantit5mttf^  coptesiaoAanreXfPireseins  ?  rQAictsl.vefcqui  jl^omiqMtiq 
velut  epithalamie^tM^.^HTtaWAMMAf^ii^/i^/i^imfk'  Gbeistum,<i^gah^ponCbfifltum.nei;«ii.et  he^  ^Qpfifli/ 
(Cdhf  yVfi^dl^dil?  ViinQyi  ^^af^inbfloiHtsiI^di^loa^ini:  negmt  qiK^fi^QtBBieet.pitf^pter  009,-00  perice|;»q»PA..i 
impiiaaaimam  tuam ;  ipsa  discernit  causam  taam,  et  fecetat  j|^ew^£rgp;<yM  jUb  feQjBtptuii  .ChriBtivsi^  ^H^ui 
8ictRfltorB'vaima^eatv^t^tdeliail»tQiaeetOQaiiiaii-«  ut  homiaemQegei.Qon  pre.itJQ.9)ortuuf^«4LCl)rfyi(u4s  .'■ 
rahifi'gid^iVti^^'^C}5M0l^  q"i»  secundum  homtriefli»iqrXiwi^Chri*tu8.  Qui 

poBois,  niai  esaet  iasu^in^Mutti  jiaed  Upiant  jtte     negiByiAmiH)i9  fib^Mmti;^^^^  P^r  m-.-(\ 


1811 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM,  S.  AUGDSTINI 


1812 


diatorem  Deo.  Unus  enim  Deus,  ei    unus  mediator 
Dei  et  liominum  homo  Chrislus  Jesus  (I  Tim.  ii,  5). 
Qui  negat  hominem  Chrislum,  non  justificatur ;  quia 
aicut  per  inobedientiam  uniua  hominia,  peccatorea 
constituti  sunt  multi  ;  ita  et  per  obedientiam  uniui 
hominis,  justi  constituenlur  multi  (Bom.  v,  19).  Qui 
negat  horainem  Christum,  non  resurget  in  resaurre- 
ctionem  vit«;  quia  per  hominem  mors,  el  perhomi- 
nem  ressurreotio  mortuorum  :  sicut  enim  in  Adam 
omnes  moriuntur,  itaet  in  Christoomnes  vivifioabun- 
tur  (I  Cor.  XV,  21  ei  22).   Per  quid  antem  caput  eat 
Scclesiap,  nisi  per  hominem,  quod  Verbum  caro  fa- 
ctum  est  ?  id  est,  Dei  Patris  Unigenitua  Deus  homo 
factus  est.  Quomodo  est  igitur  in  corpore  Chriati, 
qui  negat    hominem  Gbristum?  Qui  enim    caput 
negat,  quumodo  est  membrum  T  8ed  quid  multis  im- 
morer,  cum  ipse  Dominus  abstulerit  omnes  humann 
argumentationis  ambagesf  Nonenim  ait,  Non  canla- 
bit  gallus  doncchominem  neges;  aut,8icut  loqui  fa- 
miliariore  cum  hominibus  dignatione  consuevit,  Non 
canlabit  gallus  donec  Filiumhominister  neges  :  ted 
ait,  donec  me  ter  neges,  Quid  est,  me^  nisi  quod  erat  T 
et  quid  nisi  Christus  eral  ?  Quidquidergoejus  ncga- 
vit,ipsumnegavit,Chri8tum  negavit,Dominum  Deum 
suum  negavit.  Quiaet  ilie  condiscipulos  ejus  Thomas, 
quando  exclamavit,  Dominus  meus  et  Deus  meus^  non 
Verbum,  sed  carnem  tetigit  ;  non   incorpoream  Dei 
naturam,  sed  hominis  corpus  curiosis  manibos  con- 
treclavit  {Joan.  xx,  27,  28).  Hominem  itaque  tetigil, 
et  taroen  Deum  cognovit.  Si  ergo  quod  iste  tetigit, 
hoc  Petrus  degavit ;  quod  iste  eiclamavit,  hoc  Petros 
olTendit.  Non  cantabit  galluSy  donec  ter  me  neges,  Di- 
cas  licet,  Nescio  hominem  ;  dicas  licet,  Bomo^  nescio 
quid  dicis ;  dicas  licei,  iVo»  sum  ex  diseipulis  ejui 
{Matih.  XXVI,  34,  69-74,  et  Luc.    xxii,  55-60) ;  me 
negaliis.  Si,  quod  dubitare  nefas  est,  Ghrislus   hoc 
dixit,  vernmque  praedixit,  procol  dubio  Petrus  Chri- 
stum  ncgavit.  Non  accusemus  Christum  cum  defen- 
dimus  Petrum.  Peccatum  agnoscat  infirmitas  ;  nam 
mendacium  non  hahet  verilae.  Agnovit  quippe  pecca- 
tam  suuminfirmitas  Petri,  prorsusagnovit  ;  etquan- 
tum  mali  Christnm  negando  commiserit,  ptorando 
monitravit.  Ipse  suos  redarguit  defensores,  et  unde 
•08  convincat,  producit  lacrymas  testea.  Neque  nos 
camista  dicimus  primum  Apostoloram  accusarede- 
lectat :  sed  hnnc  intuendo  admoneri  nos  oportet,  ne 
homo  qoisquam  de  humanis  viribus  fidat.Nam  quid 
aliud  pertinuit  ad  doctorem  Salvatoremqae  nostrum, 
nisi  ut  nobisnequaquamdesequemquam  praBsumere 
debere,  in  ipso  primo  Apostolorum   demonstraret 
oxemplo?  In  animaitaque  Petri  contigit  quod  ofTere- 
bat  in  corporc.  Non  tamen  pro  Domino,  ut  temere 
prnsumebat,  praecessit,  sed   aliter  quam   putabat. 
Namque  anto  mortem  et  resurrectionem  Domini,  et 
mortuus  est  negando,  et  revixit  plorando :  Bcd  mor- 
tuus  est,  quia  supGrbe  ipse  praesumpsit  ;  re^nxit  au- 
tem,quia  benigne  ille  respexit. 

TRACTATUS  LXVII. 
De  $0  quod  Dominus  dicit^  Non  lurbetur  cor  vestrum: 


Msque  ad  id,  Iterum  venio,  et  accipiam  vos  ad  me- 
ipaum.  Cap.  xiv,  1 1-3. 

1.  Erigenda  est  nobis,  fratres,  ad  Deum  majorin- 
tentio,  ut  verba  aancti  Evangelii,  qus  modo  in  no- 
stris  aoribuB  Bonuerunt,  etiam  mente  capere  utcum- 
qoepossimuB.  Aitenim  Dominus  JesuB:  /Yon  iurbelur 
cor  vestrum.  Credite  *  m  Deum,  et  in  me  credite.  Ne 
mortem  tanquam  homines  timerent,  et  ideo  turbaren. 
tur,  consolatur  eoB  etiam  se  Deom  esse  oontestana. 
Credite,  inquit,  in  Deum  ei  in  me  eredite.  Gonsequens 
eat  enim  ut  si  in  Deum  oreditis,  et  in  me  credere 
debeatis  :  quod  non  esset  consequens,  si  Christus 
non  eeeetDeuB.  Credite  in  Deum,  et  in  eum  credile 
coi  natura  est,  non  rapina,  esse  aequalem  Deo  :  se- 
metipsum  enim  exinanivit;  non  tamen  formam  Dei 
amittens,  sed  formam  servi  accipiens  {Philipp.  ii,  6, 
7).  Mortem  metuitia  huic  formae  servi ;  non  turbetur 
cor  vestrum,  suscitabit  illam  forma  Dei. 

2.  Sed  quid  est  quod  sequitur,  In  domo  Pairit  mei 
mansiones  muUte  sunt,  nm  quia  et  Bibi  metuebant  ? 
Unde  audire   debuerunt,  Non  turbetur  cor  vestrum. 
Quis  enim  eorum  non  metoeret,  cum  Petro  diotum 
essct  fidentiori  atque  promptiori,  Non  canlabit  gallus 
donee  Ur  menegfs  (Joan.  xiii,  38)  ?  Tamqnam  ergo 
esBont  ab  illo  perituri,  meriio  turbabantur :  sed  oum 
audiunt,  In  domo  patris  mei  mansiones  muttx  sunt  : 
si  quo  minus,  dixissem  vobis  quia  vado  parare  vobis  lo- 
cum;  a  perturbatione  recreantur,  certi  ac  fidentes 
etiam  post  pericula  tentationum  se  apud  Deum   cum 
Cbristo  esse  mansuros.Quiaetsi  alius  est  alio  fortior, 
alius  alio  sapientor,  alius  alio  justior,  alius  alio  san- 
ctior;  In  domo  Patris  mansiones  multx  sunt;   nullus 
eorum  alienabitur  ab  illa  domo,  ubi  mansionem  pro 
suo  quisque  acoepturus  est  merito.  DenariuBquidem 
ille  aequalis  est  omnibus,  qucm  paterfamiliaa  eis  qui 
operaii  suntin  vineajubetdariomnibu8,nonineodis- 
oernens  qui  minus  et  qui  amplius  laborarnnt  {Hatth. 
XX,  9)  :    quo     utique    denario    vita    BigniOcalur 
«terna,  ubiampliuB  alio  nemo  vivit,  quoniam  vivendi 
non  eat  divcrsa  in  aeternitate  mensora.  Sed  .  mult» 
mansiones,  diversas  meritorum  in  una  vita  «terna 
significant  dignitates.  Alia  est  enim  gloriaBolis.alia 
gloria  luna,  aiia  gloria  stellarum :  stella  enim  ab 
stella  difTert  in  gloria ;  aio  et  resurrectio  ^mortuorum. 
Tanquam  BtellaB  sanoti  diversas  manBionoB  diversA 
claritatis  *,  tanquam  in  coelo,  sortiunlur  in  regno  ; 
aed  propter  unum  denarium  nullus  separatur,  a  re- 
gno :  atque  ila  Deus  erit  omnia  in  omnibus  (I  Cor. 
XV,  41,  42, 28),  ut  quoniam  Deus  GhariUs  eat  (.  Joan. 
IV,  8),  per  charitatem   fiai  ui  quod  habent  Binguli, 
oommune  sit  omnibus.  Sic  enim  qaisque  etiam  ipse 
habet,  cum  amatin  altero  qood  ipse  nonhabet.  Non 
erit  itaque  aliqua  invidia  imparis  claritalie,  quoniam 
regnabit  in  omnibus  unitas  charilatis. 
3.  Proinde  roBpuendi  sunt  a  corde  christiano,  qui 

<  Pauciores  M88.«  Creditit,  juxta  Vulgatam  :  porro  Or»- 
cam  verbuui,quod  ia  hocTersicuIobisponitartpwleue/e, 
anceps  est,  sigoiBcanii  credilit^  vel  credite. 

<  8ic  M88.  At  editij  diversas  ciaritates. 


1813 


TRAGTATDS  LXVIII.  CAPUT  XIV. 


1811 


patant  ideo  diotum  muUas  esse  mansione!»,  quia  extra 
regnum  ecBlorum  eril  aliquid,  ubi  maneant  beatiin- 
nocentes  qui  aine  Baptiemo  ex  hac  fita  emigrarunt, 
quia  sine  illo  in  regnum  ccBlorum  intrare  non  pole- 
runt.  Haec  (idei  non  est  fldes,  quoniam  non  est  vera 
et  catholica  fides.  Itana  tandem  stulti  homines,  et 
carnalibus  cogitationibua  ezoaBcati,  eum  reprobandi 
essetia,  si  mansionem  non  dico  Petri  etPaulivel  oujud- 
libet  Apostolornm,  sed  cujuscumque  parvuli  bapti- 
zati  a  regno  ccalorum  separaretis;  non  vos  putatii 
esee  reprobandos,  qui  domum  Dei  Patrit  inde  sepa- 
ratis  7  Non  enim  ait  Dominos,  In  universo  mundo, 
aut,  in  universa  oreatura,  aut,in  vitavel  beatitudlne 
sempiterna  mansiones  mulUe  sunt ;  sed,  In  domo^  in- 
quit,  Pairis  mei  mansione$\mullm  sunl,  Nonne  ista  est 
domus  nbi  fledificatlonem  babemus  ex  Deo,  domum 
non  manufaclam,  asternam  in  CGelis  (II  Cor.  v,  1)? 
Nonne  ista  est  domus  de  qua  cantamus  Domino, 
Beati  qui  habilant  in  domo  lua  ;  in  sxcula  sssculorum 
laudabunt  te  {Psal.  lxxxiii,  5)?  Brgone  vos  non  do- 
mam  oujusque  baptizati  fratris,  sed   domum  ipsiue 
Dei  PatriSy  cui  omnes  fratres  dioimus,  Pater  nostery 
qui  e^  in  coclis  (Maith.  vi,  9),  a  regno  separare  cgbIo- 
rum,  aut  eam  sio  dividere  audebitis,  ut  aliquae  man- 
siones  ejus  sint  in  regno  CGslorum,  aHqase  autem  ex- 
tra  regnum  coslorum  ?  Absil,  absit  ut  qui  volunt  ha- 
bitare  in  regno  coBlorum,in  hacstultitia  velinthabi- 
tare  vobiscum  :  absit,  inquam,  ut  cum  omnis  domus 
regnanlium  filiorum  non  sit  alibi  nisi  in  regno,  ipsius 
regias  doaius  pars  aliqua  non  sit  in  regno. 

4.  Etsi  abierOy  inquit,  et  prxparavero  vobis  locum; 
iterum  venio,  et  aceipiam  vos  ad  meipsum,  ui  nbi  sum 
ego  el  vos  scitis.  Et  quo  ego  vado  scitis,  et  viam  scitis. 
0  Doniine  Jesu,  quomodo  vadis  parare  locum,  sijam 
mult»  mansiones  sunt  in  domo  Patris  tui,  ubi  teoum 
babitabunt  tui !  Aut  si  accipis  eos  ad  leipsum,  quo- 
raodo  iterum  venis  qui  non  reoedis  ?  Ista,  charissimi, 
ai  brevlier  explicare  conemur,  quantum  videtur  ho- 
diemo  saiis  eese  sermoni,  coarctata  utique  non  cla- 
rebant,  et  erit  ipsa  brevitas  altera  obscnritas  :  pro- 
inde  hoc  debitum  difTeramus,  quod  opportunius  vo* 
bis  Patrefamilias  nostro  largiente  reddamus. 

TRACTATUS  LXVIII. 
In  eamdem  lectionem. 

1.  Deberi  vobis,  fratres  charissimi,  Jamque  esse 
reddendum  quod   distuieramus,  agnoscimus,  quo- 
modo  intelligi  possint  nonesse  interse  ista  duocon-* 
traria,  quod  cum  dixisset  Dominus,  In  domo  Patris 
mei  mansiones  muHse  sunt :  si  quo  minus,  dixissem  vo- 
bis  quia  vado  parare  vobis  locum;  ubi  satis  ostendit 
ideo  se  hoc  illis  dixisse,  quia  jam  ibi  sunt  manaionos 
maltaB,  et  non  est  opus  aliquam  prfleparare  :  rursus 
dicit  :  Et  si  abiero,  et  praeparavero  vobis  locum  ;  ite- 
Tum  veniOy  ei  accipam  vos  ad  me  ipsuniy  ut  ubi  ego 
sum  et  los  sitis.  Quomodo  vadit,  et  parat  locum,  si 
jam  malise  mansiones  sunt  ?  Si  quo  minus,  dixisset, 
Vado  parare.  Autsi  adhuo  parandus  est,  cur  non  me- 
rllo  dixissety  Vado  parare  f  An  isin  manaionea  et 


sunt,  et  parandffi  sunt  ?  8i  quo  rainus  enim  essent, 
dixisset,  Vado  parare.  Et  tamen  quia  ita  sunt  ut  pa- 
rande  sint,  non  eas  vadit  parare   sicut  sunt :  sed 
si  abierit  el  paraverit  sicut  future  sunt,  iterum  ve- 
niens  aocipiet  saos  ad  seipsum,  ut  ubi  est  ipse,  sint 
etiam  ipsi.  Quomodo  ergo  mansiones  in  domoPatris 
non  aliffi,  sed  ipss,  el  sine  dubio  jam  sunt  sicut  pa- 
randsB  non  sunt,  et  nondum  sont  sicut  parand®  sunt? 
Quomodo  putamus,  nisi  quomodo  etiam   propbeta 
praedicat  Deum,  quia  fecit  qu8B  futura  sunt  ?   Non 
enim  aii,  Qui  facturus  est  quas  futura  sunt,  sed,  Qui 
fecU  quse  futura  sunt  (Isa.  xlv,  U,  sec.  LXX).  Brgo 
et  fecit  ea,  et  faoturos  estea.  Nam  nequefaota  sunt, 
si  ipse  non  fecit  :  neque  futura  sunt,  si  ipse  non  fe- 
cerit.  Fecit  ergo  ea  praBdestinando,  facturus  est  ope- 
rando.  Sicut  discipulos  quando  elegerit,  satisindicat 
Evangelium  ;  tunc  utique  quando  eos  vocavit  {Lue. 
VI,  13)  :  et  tamen   ait  Apostolus,  Elegit  nos  ante 
mundi  constitutionem  {Ephes.  i,  4)  :  praedestinando 
utique,  non  vocando.  Quos  autem  prssdestinavil^  illos 
et  vocavit  {Rom.  \ui,  30)  :  elegit  praBdestinando  ante 
mandi  con8titutionem,elegitvocandoantemandi  con- 
summationem.  Sic  et  mansiones  prsparavit  et  pra- 
parat;neo  alias,  sed  quas  praBparavit,  has  preparat, 
qui  fecit  que  futura  snnt :  quas  prsparavit  prsdesti- 
nando,  prsparat  operando.  Jam  ergo  sunt  in  pre- 
deetinatione :  si  quo  minus,  dixisset,  Ibo  et  parabo, 
id  est,  prsBdeslinabo.  8ed  quia  nondum  sunt  in  ope- 
ratione,  Et  si  abiero,  inquit,  et  prasparavero  vobis 
iocum ;  iterum  venio,  et  accipiam  vos  ad  meipsum. 

2.  Parat  autem  quodammodo  mansiones,  mansio- 
nibus  parando  mansores.  Quippe  cum  dixerit,iN  cfo- 
mo  Patris  mei  mansiones  multae  sunt;  quid  putamus 
esse  domum  Dei,  nisi  templumDeifQuod  autemsit, 
interrogetur  Apostolus,  et  respondeat :  Templum  enim 
Dei  sancium  est^  quod  esiis  vos  (I  Cor.  iii,  17).  Hoo  est 
etiam  regnum  Dei,  quod  Filius  traditurus  est  Patri  : 
unde  dicit  idem  apostolus,  Iniiium  Chrisius,  deinde 
qui  sunt  Christi  in  prasentia  ejus  :  deinde  finis,  cum 
tradiderit  regnum  Deo  ei  Patri  (Id.  xv,  23  et  24) ;  id 
est,  quos  redeinit  sanguine  suo,  tradiderit  oontem- 
plando  etiann  Patri  suo.  Hoo  est  regnum  ccBloram, 
dequo  dicitur,  Simi/^es/  regnumccslorum  homini  semi- 
nanti  bonum  semen  in  agro  suo.  Bonum  atdem  semen, 
hi  sunt  fiiii  regni :  qui  etsi  nunc  habentpermixtazi- 
zania,  mittet  in  fine  rex  ipse  Angelos  suos,  et  colli'- 
gent  de  regno  ejus  omnia  scandaia,  Tunc  Justi  fuige^ 
bunt  sicut  sol  in  regno  Pairis  sui  {Matth.  xiii,  24, 
38-43).  Regnum  fulgcbit  in  regno,  cum  regno  vene- 
rit  rcgnum,  quod  nunc  oramos,  et  dioimus,  Veniat 
regnum  iuum  (Id.  vi,  10).  Nunc  ergo  Jam  regnum 
vooatur,  sed  adhuc  ooQvocatar :  si  enim  regnum  non 
vocaretur,  Coiligent  de  regno  ejus  omnia  scandala,  non 
diceretur.  Sed  nondum  regnat  hoo  regnum.  Proinde 
sio  jam  est  regnum,  ut  cum  de  illo  collecta  fuerint 
omnia  scandala,  tuno  perveniat  ad  regnum ;  ut  non 
solum  regoi  nomen,  sed  etiam  regnandi  habeat  po- 
testatem.  Huic  quippe  regno  ad  dezteram  stanti^  in 
flne  dioetur,  Venite^  benedicti  Patris  mtft,  percipite 


1818 


IN  JOANNIS  EVANGELIDM,  S.  AUaUSTINI 


1816 


regnum{Maith,  xxv,34) :  id  esl,  qui  qui  regnum  eratis  el 
non  regnabatis,  venite,  regnate ;  ut  quod  in  apefue- 
ratis,  etiam  in  reesse  possitis.  Hsbo  ergo  domus  Dei, 
hoctemplum  Dei,  hoc  regnum  Dei,  regnumque  cob- 
lorum  adhuc  ffldificatur,  adhuc  fabricatur  Sadhuc  pa- 
ratar,  adhuc  congregator.  In  illo  erunt  manaioneBy 
sicut  eaa  adhuc  parat  Dominua  :  in  illo  jam  sant, 
aicut  prsddestinavil  jam  Dominus. 

3.  Sed  quid  eet  qood  ut  prflBpararetabiil,  cum  pro- 
fecto  nos  ipaoa  prepararet  *,  quod  non  faciel  si  reli- 
querit?  Agnoaco,  Domine,ut  poaeum  :  nimirum  illud 
Bigniflcas,  quia  ut  parentur  islsB  mansiones,  vivere 
debet  justua  ex  flde  (Rom,  i,  17).  Qoi  enim  a  Domino 
peregrinator,  opus  habet  ex  flde  vivere;  quia  per 
hanc  ad  speciem  contempiandam  paratur  (il  Ct.  v, 
6-8).  Beaii  enim  mundo  corde,  quia  ipsi  Deum  vide- 
bunt  {MaUh.  v,  8) :  et,  Fide  mundat  corda  eorum  (Ad. 
XV,  9).  Illud  in  Bvangelio,  hoc  in  Apostolorum  Aoti- 
buB  legitur.  Fides  aulem,  qua  eorum  qui  Deum 
viauri  eunt,  quandiu  peregrinantur,  oorda  mundaa-* 
tur,  quod  non  videt  credit :  nam  ai  vides,  non  eat 
fidea.  Gredenti  coliigitur  merilum,  videnti  redditur 
pnemium.  Eat  ergo  Dominua  et  paret  locum  ;  eat  ne 
videatur,  lateat  ut  oredatur.  Tunc  enim  locus  pa- 
ratur,  ai  ex  fide  vivatur.  Creditus  deaideretur,  ut 
dcBideratus  habeatur:  desiderium  dilectioniB,  prspa- 
ratio  est  mansionis.  I(a,  Domine,  para  quod  paras  : 
no8  enim  tibi  paras,  et  te  nobis  paras ;  qaoniam  lo- 
cum  paras,  et  tibi  in  nobis,  et  in  te  nobis.  Tu  enim 
dixisli,  Manete  in  me,  et  ego  in  vobis  {Joan,  xv,  4). 
Quantum  quiBque  fuerit  particeps  tui,  alius  minus, 
alius  amplius,  haac  erit  diversitaB  prsmiorum  pro  di- 
versitate  meritorum  :  hsc  erit  multitudo  mansionum 
pro  disparilitate  mansorum  ;  sed  tamen  omnium  in 
eternitate  fivorum,  et  sine  flne  beatorum.  Quid  est 
quod  vadiB  ?  quid  est  quod  veniB  ?Si  bene  te  inlelligo, 
neo  unde  vadis  nec  unde  veniB,  reoedis  :  vadis  la- 
tendo,  venis  apparendo.  Sed  nisi  maneas  regendo, 
ut  proficiamuB  bene  vivendo  ;  quomodo  parabitur  lo- 
CU8  ubi  possimua  manere  perfruendo  ?  Hac  de  verbiB 
quaa  recitata  sunt  evangelicie,  satis  dicta  sint,  quo 
usque  ait  Dominus,  Iterum  venio^  et  accipiam  vos  ad 
meipsum,  Quid  aulem  sit  quod  Bequitur,  Ut  ubi  ego 
$um,  et  vos  sitis,  Et  quo  ego  vado  scitis,  et  viam  kcitis ; 
post  interrogationem  qusB  seqoitor  a  diBcipulo  factam , 
tanqoam  per  eom  et  noa  inlerrogemoB,  melius  au- 
diemuB  opporluniusque  traotabimuB. 

TRACTATUS  LXIX. 
/n  id  quod  Dominus  dicit,  Et  quo  ego  vado  scitis,  et 
viam  ecitis;  usque  ad  t(/,  Nemo  venit  ad  Patrem, 
nisi  per  mo.  Cap,  xiv,  f.  4>6. 

1.  Nuno  eat,  dilectissimi,  ut  quantum  valemu8,in- 
telligamua  de  verbis  Domini  poaterioribua  priora,  et 
consequentibus  praecedentia,  in  eo  quod  audistis 
apoBtolo  Tbomaa  interroganti  esae  responaum.  Di- 
zerat  enim  superius  Dominua,  oum  de  manaionibua 

^  Abest  a  plerisqae  Mse.,  adhuc  fabrieatur, 
«  Prxpartt,  jaiU  Br.  Lagd.  et  Ven.    M. 


loqueretur,  quas  el  eaae  dixit  in  domo  Patria  aoi,  et 
ire  ae  ut  prsparet  eaa  ;  ubi  inteileximua  et  ease  jam 
manaiones  ipaaa  in  prsdestinatione,  et  preparari  eaa 
cum  eorum  qui  ibi  manauri  aunt,  per  fldem  corda 
mundantur,  quoniam  ipsa  Dai  domua  ipai  aunt ;  et 
quid  eat  aliud  manere  in  domo  Dei,  quam  eaae  in 
populo  Dei,  cum  idem  populua  eal  in  Deo,  et  Deua  in 
eo?  hoc  ut  pra»pararet,  Dominua  abiit;  ut  credendo  in 
eum  qui  non  videtur,  ea  que  in  apeoie  semper  futura 
eat,  nunc  perfldem  manaio  preparetur:  proptorhoc 
ergo  dixerat,  Et  si  abiero,  et  prrparavero  vobis  loeum^ 
iterum  venio,et  ac  cipiam  vos  ad  meipsum,ut  ubiego  sum  et 
vossitis,  Et  quo  ego  vadoscitis^  et  viam  sdtis,  Ad  hec  dicit 
ei  Thomas  :  Domtra^,  nesdmus  quo  vadis ;  et  quomodo 
possumus  viam  sciref  Utrumque  illoa  Dominoa  dixerat 
scire,  utrumque  dicit  iste  nescire,  e(  looum  quo  itar, 
et  viam  qua  itur.  Sed  neacit  iile  mentiri  :  ergo  iati 
aciebant,  et  acire  ae  nesciebant .  Convincat  eoa  Jam 
acire,  quod  ae  putant  adhuc  usque  nescire.  Dieit  ei 
Jesus  :  Ego  sum  vta,  et  veritas,  et  vita,  Quid  eal,  fra- 
trea?  Ecce  audivimus  diacipulum  interrogantem, 
audivimua  et  magistrum  docentem,  et  nondom  capi- 
maa,  eliam  post  vooem  sonantem ,  aentenUam  lati- 
tantem.  Sed  quid  non  posaumus  capere  ?  Namqaid 
poterant  eidicere  Apoatoli  ejos  cum  quibua  loqaeba- 
tur,  Neacimua  te  ?  Proinde  ai  eom  sciebant,  et  via  ipae 
eat,  viam  aciebant :  ai  eom  aciebant,  el  veritaa  ipae 
est,  veritatem  aciebant :  si  eum  aciebant»  et  vitaipae 
eat,  vitam  aciebant.  Ecce  scire  oonvicti  auat  qood  ae 
acire  neaciebant. 

2.  Qoid  igitur  et  noa  in  iato  sermone  non  cepimaa? 
Qaid  putatia,  fratrea  mei,  niai  quia  dixit,  Et  quo  vado 
scitis  ,  et  xiam  scitis ?  Et  ecce  cognovimaa  qaod  soie- 
baat  viam,  quia  sciebant  ipaum  qui  est  vla  :  sed  via 
eat  qua  itur ;  numquid  via  eat  et  quo  itur  ?  Utramqae 
autem  iilosdixerat  scire,  et  quo  vadit,  et  viam.Opoa 
ergo  erat  ut  diceret,  Ego  sum  vta,  ut  ostenderet  eoa 
qui  eum  scirent,  viam  scire  quam  putaverant  ae  na- 
Bcire  :  quid  autem  opua  erat  ut  diceret,  Ego  tum  via, 
et  veritas^  ct  vita,  cum  via  cognita  qua  iret,  reatarei 
noBse  quo  iret ;  nisi  quia  ibat  ad  veritalem,  il>at  ad 
vitam  ?  Ibat  ergo  ad  seipsum,  per  aeipaum.  Et  noa  qao 
imoa,  nisi  ad  ipaum  ?  et  qua  imua,  aiai  per  ipaum  ? 
Ipae  igitur  ad  seipaum  per  seipsum  ;  nos  ad  ipaom 
per  ipaum  :  imo  vero  et  ad  Patrem  et  ipae  et  aos. 
Nam  et  de  aeipso  alibi  dicit,  Ad  Patrem  vado  {Joan, 
XVI,  10)  :  et  hoc  loco  propter  noa,  Nemo,  inquit,  ve- 
nit  ad  Patrem,  nisi  per  me,  Ao  per  hoc  et  ipae  per  ae- 
ipsum  et  ad  seipaum  et  ad  Patrem,  et  noaperipaam 
et  ad  ipaum  et  ad  Patrem.  Quia  hso  capit,  aiai  qui 
apiritualiter  8apit?El  quantum  est  quod  hic  capit, 
etiamsi  spiriluaJiter  aapit  ?  Fratrea,  quid  a  me  iata 
vobis  voltis  exponi?  Cogitate  quam  exoelaa  aint.  Vi- 
detia  quid  sim,  video  quid  aitia  :  in  omnibaa  Dobia 
corpus  qood  corrumpitur  aggravat  animam,  et  depri- 
mit  terrena  inhabitatio  aensum  malta  oogitantem 
(Sap,  IX,  15).  Putamuane  poaaumua  dioere.  Ad  te  /e- 
vavi  animam  meam,  qui  habitas  in  ecelo  {Psal.  cuii, 
1)1  Sed  aub  tanlo  pondere  abi  iigemiaoimaagravati. 


1817 


TRACTATUS  lXX.  CAPUT  XIV. 


1818 


quomodo  levaboaQimam  meam,  aisi  mecum  levet  qni 
posuit  pro  me  auam  ?  Dicam  ergo  quod  posaum,  ca- 
pial  veBtrum  qui  potest.  Quo  donaQte  dico,  eo  do- 
naQte  oapit  qui  capii,eleo  doQantecreditquiDoadum 
eapit.  NUi  enim  credideriiis,  inquil  prophela,  non  w- 
Ulligetis  {Isa.  vii,  9,  see.  LXX). 

3.  Dic  mihi,  Domine  meus,  quid  dicam  servis  tuis 
coQBervia  meie  7  Thomaa  aposlolus  ut  te  interrogaret, 
habuit  te  anla  se ;  nec  tamen  intelligeret  te,  nisi  ha- 
beret  in  se  :  ego  interrogo  te,  quia  te  scio  esse  super 
me  ;  interrogo  autem  in  quantum  possum  super  me 
effundere  animam  meam,  ubi  non  sonantem  et  tamen 
docentem  audiam  te.  Dic  mibi,  obsecro,  quomodo 
vadis  ad  te.  Numquidnam  ut  venires  ad  nos,  relique- 
ras  te :  maxime  quia  non  a  teipso  venisti,  eed  Pater 
te  misit  ?  Scio  quidem  quod  te  ezinanisisti ;  sed  quia 
formam  servi  accepisti  (PhiHpp-  n,  7),  non  quia  for- 
mam  Dei  vel  ad  quam  redires  demisisti,  fel  quam 
reciperea  amisti  :  et  tamen  venisti,  et  non  solum 
usque  ad  oarnales  oculos,  verum  eliam  usque  ad 
mauus  homiuum  perveQisti.  Quomodo,  nisi  in  carnef 
Per  hano  venisti  manens  ubi  eras,  per  hanc  rediati 
noQ  reliQquens  quo  veneras.  Si  ergo  por  hano  veniati 
et  redisti ;  per  hanc  procul  dubio  Qon  solum  Qobis  ea 
qua  veuiremus  ad  te,  verum  etiam  tibi  qua  veoirea 
et  redires,  via  fuiati.  Gum  vero  ad  vitam,  quod  es 
ipse,  isti  ;  eamdem  profecto  carnem  tuam  de  morte 
ad  vitam  duxisti.  Aliud  quippe  Dei  Verbum  est,  aliud 
bomo  :  sed  Verbum  caro  factum  est,  id  est  homo. 
Non  itaqoe  alia  Verbi,  alia  est  homiuiB  persoQa,  quo- 
niam  utrumque  eet  Gbrietus  uua  persooa :  ac  per  hoo 
quemadmodum  caro  cum  mortua  est,  Ghristue  est 
mortuuB ;  et  oum  caro  sepulla  est,  Ghristus  est  eepul- 
tus  (sio  enim  corde  oredimus  ad  Juatitiam,  sic  ore 
confeasionem  facimus  ad  salutem  [Ram.  z,  10]) ;  ita 
cnm  caro  a  morte  venit  ad  vitam,  Ghrislua  venit  ad 
vitam.  Et  quia  Verbum  Dei  Ghristus  est,  GhriBtna 
eat  vita.  Ita  miro  quodam  et  ineffabili  roodo,  qui  nan- 
quam  demisit  vel  amisit  aeipsum,  venit  ad  aeipsum, 
Venerat  autem,  ut  dictum  est,  per  carnem  Deus  ad 
homines,  veritas  ad  meQdaces  :  Deus  euim  veraz, 
omQis  antem  homo  mcQdaz  (Id,  iii,  4).  Gum  itaque 
ab  bomiQibusabstulitfatqueiiluc  ubi  uemo  mOQtitur, 
carnem  suam  levavit ;  idem  ipse,  quia  Verbum  caro 
faotum  eat,  per  seipsum,  id  est  per  carnem,  ad  veri- 
tatem,  quod  est  ipse,  remeavit.  Quam  quidem  verita- 
tem,  quamvis  inter  mendaces,  et  in  morte  servavit : 
aliqnanda  enim  Ghristus  fuit  mortuus,  sed  nunquam 
fbit  falaua. 

4.  Aocipite  quamvis  diversum  et  loQge  impar 
exemplum,  tameu  utcumque  ad  iutelligeQdum  Deuro, 
ez  hia  qusB  propius  subjecta  sunt  Deo.  Ecce  ego  ipee, 
qaaQtum  attiQOt  ad  sQimum  meum,cum  hoc  simquod 
estis  et  vos,  ii  taceo,  apud  meipsum  sum  :  si  autem 
loquor  vobis  quod  inteliigatis,  quodammodo  ad  voe 
procedo,  nec  me  relinquo,  sed  et  ad  vos  aocedo,  et 
non  reoedo  unde  procedo.  Gum  autem  tacuero,  quo- 
dammodo  ad  me  redeo  ;  et  quodammodo  vobijqfyi^ 
maneoi  si  tenaeritis  qood  aadia tistii»aeraMttMrqa'eiiii)^ 


dico.  8i  hoc  potest  imago  quam  fecit  Deus,  quid  po- 
test  non  aDeo  facia,  sed  ez  Deo  nata  iroago  Dei  Deus : 
cujus  iiludi  quoad  nos  egressus  est,  et  in  quo  a  nobis 
regreasue  est,  corpus,  qoq  sicut  meus  elapsus  eat 
80QU8,  sed  mauet  Ibi  ubi  jam  qoq  moritur,  et  mors 
ei  ultra  qoq  domiQabitur  (Hom,  vi,  9)?  Multa  de  hia 
evaQgelisti  verbia  adhuc  dici  fortasse  poterant  et  de- 
bebant:  sed  non  sunt  corda  vestra  Hpiritualibus  cibis 
quamlibet  auavibus  oneranda  ;  mazime  quia  spiritus 
promptus  est,  caro  autem  infirma  (Maith.  zxvi,  4i). 

TRAGTATUS  LXX. 
De  eo  qmd  Dominus  ait,  Si  cognovissetis  me,  et  Pa- 
trem  meamutiquecognovissetis  ;  usque  acftd,  Non 
credis  quia  ego  in  Patre,  et  Pater  in  me  est  ?  Cap, 
ziv,  t.  7-10. 

1.  Verba  aancti  Evangelii,  fratres,  ita  rccte  iQtel- 
ligUQtur,  si  oum  superioribus  reperiuotur  babere  coq- 
cordiam  :  convenire  enim  debent  prsBcedentia  conee- 
quentibus,  quando  veritas  loquitur.  Superius  dizerat 
Dominus.  «  Et  ei  abiero,  et  praaparavero  vobis  locum  ; 
iterum  venio,  el  accipiam  vosad  meipsum,  ul  ubiego 
aum,  etvoB  sitis : »  deinde  addiderat,»  Et  quoego  vado 
Bcitis^etviamscitis;  »nibilquealiud  ostenditessequod 
dizit,  nisi  quia  ipsuro  sciebant.  Quid  ergo  esset  ire  ad 
aeipsum  per  seipsum,  quod  etiam  discipulis  prae- 
stat  ut  eantadipsumper  ipsum,utpotuimus  pristino 
sermone  jam  dizimus.  Quod  itaque  ait,  Ut  ubi  ego 
sumf  et  vos  sitiSy  ubi  erant  futuri  nisiin  ipso?  Ac  per 
hoo  est  etiam  ipse  in  seipso,  et  ideo  ibi  illi  ubi  et 
ipse,  id  eat,  in  ipso.  Ipse  est  igitur  vita  eterna  in 
qua  futuri  sumu?,  cum  acceperit  nos  aJ  se  :  et  ipsa 
vita  sBterna  quod  ipse  est  in  ipso  est,  ut  ubi  est  ipae, 
et  Qos  simua,  hoc  eat,  io  ipso.  Sieut  enim  habet  Paiir 
viiam  in  semetipsOj  et  utique  non  aliud  est  vila  quam 
habet,  nisi  quod  est  ipse  qui  hanc  habet :  sic  dedil 
Filio  habere  vitam  in  semetipso  (Joan,  v,  26),  cum  ipae 
sit  eadem  vita  quam  habet  in  semetipao.  Numquid 
autem  nos  vita  quod  est  ipse,  hoc  erimus,  cam  in  illa 
vita,  hoc  est  in  ipso  ease  coBperimus  ?  Non  utique, 
quiaipseezietendo  vitahabetvitam,  el  ipse  est  quod 
habet,et  quod  vita  est  in  ipso,  ipse  est  in  seipso  :  nos 
autem  nonipsa  vita,  sed  ipsius  vitae  participos  sumus, 
atque  ita  ibi  erimua,  ut  in  nobis  ipsis  non  quod  ipse 
est  esse  possimus,  sed  nos  ipsi  non  vita,ip8um  babea- 
mu8  vitam,  qui  seipsum  habet  vitam,  eo  quo  ipse  sit 
vita.  Denique  ipse  et  in  seipso  est  iromutabiliter,  et 
in  Patreinseparabiliter :  qob  vero  cum  in  nobis  ipsis 
easevoluissemus,  ad  nos  ipsos  turbati  sumus  ;  unde 
illa  voz  est,  Ad  meipsum  turbata  est  anima  mea  {P$al, 
ZLi,  7) :  atque  in  deterius  commutati,  nequoid  qaod 
fuimus,  mauere  potuimus.  Guro  autem  per  ipsum  ve- 
Qimus  ad  Patrem,  sicut  ait,  yemo  venit  ad  Patrem^ 
fitsi  per  me  ;  mauentes  in  illo,  neo  a  Patre  nos  quie- 
quam  poterit  separare,  nec  ab  illo. 

2.  Gonneotens  itaque  consequentia  praecedentibus* 
5t  cognovistis  me  S  inquit,  et  Pairem  mt^m  'uliq^e  CC" 


m 


1819 


IN  JOANNIS  EVANGBLIUM,  S.  ADGUSTINI 


fSSO 


gnovislis,  Hoc  csl  quod  ait  :  Nemo  venii  ad  Patrem, 
nisi  per  me,  DeiDde  subjunglt :  Et  amodo  cognosceiis 
eum,  ei  tidistis  eum.  Sed  Philippus  udus  ex  Aposlo- 
lis,  quid  audierit  Don  iDtelligeDS  :  Domine,  iDquit, 
ostende  nobis  Patremj  et  sufficil  nobis.  Gui  Dominus  : 
Tanto,  iD<iuit,  tempore  vohiscum  sum,  et  non  cognovi- 
stis  me^  Philippe  ?  Qui  videt  me,  videt  et  Patrem.  Ecce 
increpatqnod  tauto  tempore  cum  ipBiseratyetnoD  co- 
gnoscebatur.NoDDe  ipse  dixerat,  Et  quoego  vado  scitiSf 
ci  viamscitis ; et  se aesoirediceDles, eo8b(KC  scire coDvi- 
ccrat,addeDdo  atque dicoDdo,  Egosumvia,  veriiasetvi' 
<a?Quomodo  Dunc  dicit,ran£o  tempore  vobiscum  sum, 
etnoncognovistis  me?o\}m  profccto,  etquo  irot,et|viam 
Boirent,  DOD  ob  aliud  Disiquodipsum  utiquescireut? 
Sed  facile  ista  solvitur  quaeatio,  si  dicamus  quod  eum 
aliqui  eorumsciebaDly  aliqui  uesciebaDt,  atque  in  his 
qui  uesciebaDt  etPhilippus  crat:  ut  quod  hli,  Et  quo 
ego  vado  scitis,  ei  viamscitis,  iilis  dixisse  intclligatur 
qui  sciebant ;  non  Philippo  cui  dictum  esl,  Tanto 
tempore  vobiscum  $um,et non  cognovisiis  me, Phxlippe  ? 
His  ergoqui  Filium  Jam  noverant,  etiam  iliud  dePa- 
Iredictum  est,  Et  amodo  cognoscetis  eum,  et  vidislis 
eum  :  diclum  eflt  enim  propter  omnimodam  similitu* 
dinem  qus  illi  cum  Patre  est,  ut  ideo  amodo  diceren- 
tur  nosse  Patrem,  quia  noveranl  similem  Filium. 
Ergojam  sciebantFiiium.  etsi  non  oiLnes,  certequi- 
dam  eorum  qnibus  dicitur,  Et  quovado  scitis,  et  viam 
sciiis  :  ipse  c  st  enim  via.  Sed  Patrem  nesciebant,  idco 
audiunt,  Si  cognovistis  me,  et  Patrem  meum  cognovi- 
stis:  per  me  utique  et  illum.  Alius  enim  ego  sum, 
alius  ille.  Sed  neputarent  dissimilem  ^Et  amodo,  in- 
quil,  cognoscetis  eum,  et  vidisiis  eum.  Viderunt  enim 
eju8  simillimum  Filium,  sed  admonendi  fuorant  ta- 
lomeaseetiam  Patrero  quem  oondum  videbant,  qua- 
Hs  est  Filius  quem  videbant.  Et  ad  boc  valel  quod 
poatea  Philippo  dicitur,  Qui  videlme,videt  et  Patrem. 
Nonquod  ipseesselPateretFilius,  quod  in  Sabellia- 
nis,  qui  vocanturetiam  Patripa8siani,catbolica  fides 
damnat :  sod  quod  tam  similca  sint  Pater  et  Filius, 
ut  qui  unum  noverit,  ambos  novcrit.  Solemus  enim 
de  simiilimis  duohos  ita  loqui  eis  qui  unum  illorum 
vident,  et  qualis  est  alius  volunt  nosse,  ut  dicamus : 
Vidistis  i8tum,illum  vidietis.  Si  ergo  dictum  OBt,  Qtit 
me  videt,  videt  et  Pairem  :  non  utique  ut  ipse  sit  Pa- 
ter  qui  Filius,  sed  quodaPatris  simiiitudinein  nulio 
proraus  discrepetFilius.  Nam  nisi  duo  essent  Pater  et 
Fiiiue,  non  dictum  easet,  Sicognovisds  me^et  Patrem 
meum  cognovistis.  Ulique  enim,  quiafi«mo,inquit,  vd- 
nit  ad  Patrem,  nisi  per  me ;  si  cognovistis  me,  et  Patrem 
meum  cognovistis :  quoniam  ego  per  quem  venitur  ad 
Patrem,  perducam  vos  ad  eum,  ut  ipsum  etiam  cogno- 
Fcalie.  Sed  quoniam  illi  sum  omnino  simillimus, 
mnodo  cognoscetis  eum,  cum  cognoscitis  me  :  et  vidi' 
:   s  rttmf  8i  oculis  cordie,  vidistis  me. 

3.  Quid  ergo  est  quod  dicis,  Phiiippe,  Ostende  no» 
•  .<  '^atrem,  et  sufficit  nobis  ?  Tanio,  inquit.  iempore 
vobiscum  sum,  et  non  cognovistis  me,PMlippt?  Qui  i;t- 
dci  me,  videt  et  Patrem.  Quod  ei  ad  te  multum  eat 
hoo  videre,  saliem  quod  aon  vldes  hoc  orede.  Quo» 


modo  enim  dicis,  inquit,  Ostendenobxs  Palremf  Si  me 
vidisti  qul  omnimodo  eimilis  8um,  vidieti  iiluiD  cui 
similie  snm.  Quod  si  videre  non  potee,  non  salteni 
credis  quia  cgo  in  Patre,  et  Pater  in  me  est  ?  Poleral  hic 
dicere  Philippus  :  Video  quidem  te,  et  credo  similli- 
mum  esse  Patri ;  scd  numquid  arguendus  et  objurgan- 
du8  est  qui  cum  similem  fidet,  etiam  ilium  cui  Bimilis 
esl  vult  videre  ?  Similem  quidem  novi,  sed  adhuc  al- 
terum  sino  altero  novi ;  non  mibi  sufncit,  nisi  et  iilum 
cigus  est  iste  similis  noverim.  Ostende  itaque  nohis 
Palrem,et  sufficit  no^is.Sed  ideomagister  discipuiom 
arguebat.  quouiam  oor  postulaDtis  vldebat.  Tanquam 
euim  melior  esset  Pater  quam  Filius,  ita  Philippos 
Patrem  nosse  cupiebat  :  cl  ideo  nec  Filium  sciebat, 
quo  meliuB  esse  aliquid  credebat.  Ad  hunc  sensum 
corrigendum  dictum  est,  Qui  videt  me^  videi  et  Patrem. 
Quomodo  tu  dicis,  Os/ende  nobis  Patrem  ?  Video  quo- 
modo  tu  dicas  :  non  alterum  quoeris  videre  similem, 
sed  illum  putas  esse  moliorem.  Non credis  quia  ego  in 
Patre,  et  Paferin  meest  ?C[}r  in  Bimilibusdistantiom 
cupiscernere?  cur  inseparabiles  separatim  deeidcras 
Doeee?  Deinde  non  ad  solum  Pbilippum,  sed  ad  eos 
pluraiiter  loquitur,  quie  nonaunt  in  angustias  coar- 
ctanda,  ut  adjuvante  ipso  diligentius  exponantur. 

TRACTATUS  LXXl. 
In  id  quod  Dominus  dicit,  Verbaquae  ego  loquorvobis, 
a  roeipso  non  loquor ;  vsque  ad  id,  8i  qoid  petieri- 
tis  Patrem  in  nomine  roeo,  hoo  faciam.  Cap.  xiv, 
t  10-14. 

1.  Audito  auribus,  accipito  mentibus,  dilectiBsimi, 
loquentibus  quidem  nobis,  sed  ipao  docente  qui  non 
rccedit  a  nobis.  Dominuadicit,  quod  modo  cum  lege- 
retur  audistis,  Verla  qum  ego  loquor  vobis,  a  meipso 
non  loquor :  Pater  autem  in  memanens  ipse  facit  opera, 
Ergo  et  verba  opera  sunt  ?  Plaue  ita  est.  Nam  profeoto 
qui  proximum  loqueudo  aedincat,  bonum  opua  ope- 
ratur.Sed  quid  esl,  a  meipso  non  loquor,  ni8i,a  meipso 
non  8um  qui  loquor?  Ei  quippe  Iribuit  qood  faoit,  de 
quo  est  ipse  qui  facit.  Pater  enim  Deus  non  est  de  aH- 
quOyPilius  aotem  Deus  est  quidem  Patri  sqoalie,  oed 
de  Patre  Deo.  Ideo  ille  Deus,  sed  non  de  Deo;  et  1u- 
men,  sed  non  de  lumine :  iste  vero  Deus  de  Deo,  lu- 
men  de  lomine. 

2.  Nam  in  his  duabus  senteniiis,  una  qoa  dictom 
est,  Non  a  meipso  loquor  :  alia  qua  dictom  est,  Pnf^r 
autem  in  me  manens,  ipse  facit  opera :  singolas  tenen- 
tes,  diversi  nobis  adversantur  heretici,  qui  non  ei 
una  parte,  sed  in  oontraria  oonante?,  a  via  veritatis 
exorbitant.  Ariani  quippe  dicunt:  Bcce  insquaHseat 
Patri  Filius,  a  seipso  non  loquitur.  DiountSabeHiani 
contra,  id  eat  Patripasslani :  Ecce  qui  Pater  eet  ipse 
et  FiHus ;  quid  enim  est,  Pater  in  me  manens,  ipsefa' 
cit  opera,  nisi,  in  me  maneo  ego  qui  facio  ?  Contraria 
dicitis  :  sed  non  eo  roodo  sicut  est  falaum  contrarium 
vero,  eed  eicut  sunt  inter  pe  duo  falsa  contraria.  Er- 
rando  in  diversa  istia,  in  medio  eet  via  qoara  reiiqoi- 
stia  ^.  Inter  vos  ipeoe  longiore  intervaHo  separali 

<  Er.  Lugd.  et  Ven.  sic  habent  hunc  looom  :  !n  diversa 
•tifi  in  medio  eei  via  guam  reiinfuHie.   U. 


183i 


TRACIATDS  LXXIl.  CfAPUT  XIV. 


1822 


cslis,  qaam  ab  ipsa  via  cujas  desertores  CBtis.  Vos 
biDC,  voB  aatem  iHiDc,  bac  venite  :  alteri  ad  alteros 
transire  nolite,  sed  binc  atqae  iilinc  ad  noa  veniendo, 
inficem  voa  invenite.  Sabelliani,  agnoscite  qaemprsB- 
tcrmittis;  Ariam,  lequate  quem  subdilis,  et  in  via 
vera  nobiscum  ambulabitis.  Est  enim  quod  invicom  ez 
vobis  alteri  ez  alterie  admoneri   utrique  debeatia. 
Audi,  sabelliane  :  usque  adeo  non  ipse  Pater,  eed  al- 
ter  eet  Filias,  uteum  arianuainaequaicm  asseratPatri. 
Audi,  ariane  :  asque  adeo  Filins  equalis  est  Patri,  ut 
aabellianas  eamdem  esse  dicat  et  Patrcm.  Tu  adde 
quem  toilis,  tu  adimple  quem  minuie,  et  nobiscum 
ambo  consistitis  :  quia  nec  tu  tollis,  nec  ta  minuie 
eum  qai  et  altcr  est  a  Patre,  ut  convincas  aabellia* 
nam,etsqaali8Patri,  ut  convincasarianum.Utrisque 
enim  olamat,  Ego  et  Pater  unum  sumus  (Joan,  x,  30). 
Quod  aii,  unum,  audiant  Ariani ;  quod  ait,  sumus,  au- 
diantSabelliani:  et  neo  illi  equalem,  nec  illi  alterum 
negando  sint  vani.  Si  ergo  quoniam  dizil,  Verba  qux 
ego  loquor  vobis,  a  meipso  non  loquoff  propterea  puta- 
tor  usque  adeo  imparis  poteslatis,  ut  non  quod  ipse 
▼alt  faoiat ;  audiatur  quod  dizit,  SieiU  Pater  suscitai 
moHuiOs  et  vivificat^  sic  et  Filius  quos  vult  vivificiit. 
Ilem  fli  qaoniam  dizit,  Pater  in  me  matienst  ipse  facit 
opera,  propterea  potatnr  non  alius  essc  Patcr,  alias 
ipae;  audialurqooddiiit,  QusecumquePater  facitj  hxc 
d  Filius  similiter  faeil  {Id.  v,  21,  19)  ;  et  intelligatur 
non  bia  nnus,  sed  duo  anom.  Veram  quia  sic  squalis 
aiter  alteri.ut  tamea  alter  eialtero,  ideo  non  loqni- 
tor  a  semetipso,  quia  non  est  a  Beipao  :  et  ideo  Paler 
ia  illo  manens  facit  opera  ipae,  quia  per  qaem  et  oum 
qoo  faoit,  non  est  niai  ab  ipso.  Denique  adjungit,  et 
dicit :  Non  creditis  quia  ego  in  Patre,  et  Pater  in  me 
est  7  Alioquin  propter  opera  ipsa  credite.  Antca  solas 
PhilippoB  arguebatur,  nunc  autem  non  ibi  eum  solom 
faisse  qui  esset  argnendas  ostenditar.  Propter  opera» 
inqoit,  ipsa  eredUe  quia  ego  in  Patre,  et  Pater  in  me 
esi :  neqoe  enim  si  separati  cssemuB,  inseparabiliter 
operari  uUa  ralione  possemuB. 

3.  Sed  quid  eet  quod  sequitar,  u  Amen,  umen  dico 
▼obis,  qui  credit  in  me,  opera  qu»  ego  facio,  et  ipse 
faciet,  et  majora  borum  faciel ;  quia  ego  ad  Patrem 
▼ado  :  et  qufficomque  petieritis  in  nomine  meo,  h»o 
faciam.Ut  gloriflcetur  Pater  in  Filio,  si  qoid  petieritis 
in  nomine  meo,  hoc  faciam.  •  Brgo  et    illa  majora 
operaseipsum  facturamesBO  promisit.  Non  bo  extollat 
servos  sopra  Dominom,  et  diBcipolaB  sapra  magi- 
strom  {Id.  zni,  16) :  majora  qoamipBefacit,  dicit  eos 
esse  facturos;  sed  ineis  vel  pereos  se  faciente,  non 
'psetanquam  ex  seipsiB.  Ei  quippe  cantatur,  Diligam 
te,  Domine,  virtus  mea  (Psal.  xvii,  2).  Sed  qu»  sunt 
tandem  istamijora?  An  forte  quod  aegros  ipsis  trans- 
eaolibos,  etiam  eorum  ombra  sanabat  {Act.  v,  i5)  f 
Majos  est  enim  at  sanet  ombra  quam  dmhn^L  (Matth, 
ziv,  36).   lllud  per  se,  boc  per  ipaos  ;   sed  tamen 
otramqueipBe.Veromtamen  quaodo  ista  dicebat,ver- 
borom  Boorom  opera  commendabat :  sic  enim  dixe- 
rat,  Verba  quse  ego  loq^or  vobis,  a  meipso  non  loquor; 
Pater  autem  in  me  marnns,  ipse  facit  opera.  Qu»  opera' 


tonc  dioebat,  nisi  verba  quae  loquebatur  ?  Andiebant 
et  credebant  illi,  et  eorumdem  verboram  fructus  erat 
fldes  illorum:  veramtamen  evangelizantibus  discipu- 
lis,  non  tam  pauci  quam  illi  erant,  scd  gentcs  etiam 
crediderunt  ;  baec  sunt  sine  dubitatione  majora.  Nec 
tamen  ait,  Majors  faorum  facietis^  ul  solos  Apostolos 
ea  putaremus  esse  facturos ;  sed,  Qui  credit  in  me.m^ 
quit,  opera  quae  ego  facio,  et  ipse  faciet,  et  majora  ko- 
rumfaciet.  Itanequicumque  creditin  Gliriatum,  facit 
quffi  Ghristus,  vct  niajora  quam  Ghristus  ?  Non  pr.nstcr- 
cunter  ista  tractanda  sunt,  nec  debent  festinatione 
prfficipitari ;  sed  ea  cogit  concludendus  jam  sermo 
iste  diffcrri. 

TRACTATU8  LXXII. 
In  eamdcm  leclionem. 

i.  Quid  sibi  vclit,  et  quomodo  accipiendum  sit  quod 
Dominus  ait,  Qui  credit  in  me,  opera  qus  ego  facio,  et 
ipse  faciet,  non  est  facile  comprohendere:  et  cum  hoo 
ad  intelligendumdifflcitlimum,est,  adjecit  altud  diffl- 
cilius,  Et  majora  horum  faciet.  Quid  est  hoc  ?  Qui  fa- 
oeret  opcra  quac  Ghristus  fecit,  non  inveniebamus  ; 
qui  etiam  roajorafaciet,  inventuri  sumus  ?  Sed  dixera- 
mus  sermone  pristino  quia  raajus  fuit  umbrffi  sue 
transitu,  quod  discipuli  fecerunt  (Act.  v,  15),  quam 
flmbriffi  suffi  tactu,  quod  ipse  Dominus  feoit  (Malth. 
ziv,  36),  sanare  langucntes;  et  qoia  plures  Aposlolis, 
quam  ipso  per  os  proprium  prajdicanle  Domino  cre- 
diderunt  :  ut  hec  viderentur  opera  intolligenda  esse 
mtgora:  non  quo  majoresset  Magistro  discipulus.vel 
Doroino  servus,  vel  adoptatus  Unigenito,  vel   homo 
Deo;sed  quod  perillosipse  dignaretur  eadem  majo- 
TSL  fiaoere,  quidicit  illis  alio  loco,  Sine  me  nihil potestis 
facere  {Joan^  zv,  5).  fpse  quippe,  ut  alia  omittam,  quffi 
sunt  innumerabilia,  sine  ipsis  fecit;eo8,8ine  ipsis  fecit 
hunc  mundum;  et  quiahomo  etiam  ipse  fleri  dignatus 
e8t,  sine  ipsis  fecit  et  aeipsum.  Qoid  autem  illi  sine 
ip80,  nisi  peccatum?  Denique  et  hic  id  qood  de  hao 
re  poterat  non  movere,  mox  abstulit :  com  enim  di- 
zisset,  Qui  credit  in  me,  opera  qux  ego  facio,  et  ipse 
faciet,  et  majora  horum  faeiet ;  continuo secutusadjun- 
zit,  Quia  ego  ad  Patrem  vado,  et  quttcumque  petientis, 
in  nomine  meo,  hsec  faciam.  Qui  dizerat  faciet,  post  ait 
faciam  ;  tanquam  diceret,  Non  vobis  impossibile  hoo 
videatur  :  non  enim  poterit  esse  major  me  qui  credit 
in  me,  sed  ego  facturus  sum  et  tunc  majora  quam 
nunc;  majora  peream  quicredit  in  me,quamprffiter 
eum  per  me  :  ego  tamen  Ipse  pr«ter  eum,  ego  ipse 
per  eum  :  sed  quando  prwter  eum,  non  faciet  ipse ; 
quando  autem  pcr  eum,  qoamfis  non  per  semetipsum, 
faciet  et  ipsc.  Porro  autem  majora  facere  per  eum 
qiiam  prffiter  eura,  non  est  dcfectio,  sed   dignatio. 
Quid  enim  retribuant  servi  Domino,  pro  omnibus  qo» 
petribuit  eis  {PsaL  cxv,  i2)?  Quandoquidem  inter  cas- 
tera  bona  etiam  hoc  eis  donare  dignatus  est,  otma- 
jora  facore  per  illos  quam  pr«ter  illos.  Nonne  ab  ore 
illiOB  dives  ille  trislis  abscessit,  quando  vit«>tern« 
consillam  qaaesivit  (Matth.  xix,  16-22)  ?  Aodivit,  ab- 
jeoit :  et  tameo  postea  qood  ab  illo  aoditum  non  fecit 


m  JOANNIS  EVANGELIDM,  8.  AUGUSTINI 


1834 


QnnB,  receruDt  mnlti,  cum  loqueretur  per  diacipulaB 
mtgistcrbonus;  conlemptibilisei  quem  divitem  per 
seipeum  monuit,  amBbilis  eia  quos  ez  divitibuB  pau- 
peresper  paupereii  feuit.  Ecce  majori  (ecit  prcdica- 
tUB  a  credeatibus,  quem  looulus  audienlibus. 

2.  Verura  hoo  adbuc  movet,  quod  hfic  msjora  per 
ApostaluereciC  :  nou  autem  ipsoB  tantum  signiGoans 
ait,  Opera  qua;  ego  Facio  et  vos  racietiE,et  majora  ho- 
rum  faoietiB :  sed  omnes  ad  suam  familiam  pertiDsn- 
tes  iDteliigi  volens,  Qui  credit  in  me,  inquit,  opcTa 
guseego  lacio,et  ipse  faciet,  et  majorakorwn  faciet.Si 
ergo  qiii  credit  faoiel,  non  oredit  ulique  qui  non  fa- 
ciet  :  eicuti  eat,  Qui  diligit  tne,  mandata  tnca  cuslodit 
(loan.  XIV,  2<)  ;  unde  profccto  qui  non  custodit,  non 
diligit.  Item  aJia  loco,  Qui  audit,  ioquit,  verba  mea 
hxc  et  facit  ea,  similabo  eum  viro  prudenti  qui  xdificat 
domum  snam  tupra  petram  {Matth.  vu,  2i) :  qui  ergo 
non  eat  stmilis  huic  viro  prudenti,  procul  dubio 
aut  verba  baec  audit  et  qod  faoit,  aul  omnino 
neo  BDdil.  Qui  credit,  ioquit,  Jn  me,  lieet  morialur, 
ciiiet  (Joan.  ii,  25)  :  qui  ergo  non  vivet,  Don  ulique 
eredtt.  Tale  etiam  boc  est,  Qui  eredil  Jn  tne,  faciet  . 
noD  ulique  oredit  qui  noa  faciet.  Qoid  est  hoc,  frS' 
tret?Numquid  lateroredantes  ia  Cbristum  non  esl 
computandus,  qui  non  fecerit  opera  majora  quam 
CbristuB7Durum  est^abBurdum  eBt,  rcrri  non  potcst : 
ooa  toleralur  aisi  intelligalur.  Apoetolum  igiturau- 
diamus:  C'-edenli,  inquit  in  eum  gui  justijicat  impium, 
deputatur  fiiet  ejus  ai  juttitiam  (Rom.  iv,  5).  In  hoo 
opere  faciamus  opera  Christi,  quia  el  ipsum  creJere 
ia  Cbristum,  opus  est  Cbrisli.  Uoc  operatur  in  aobis, 
noa  utique  Bine  nobis.  Audi  ergo  jam,  et  iatellige, 
Qui  eredit  tn  me,  opera  qux  ego  facio,  tt  ipse  faciet : 
priUB  ego  raoio,  deinde  et  ipse  faoiet  ;  quia  facio  ul 
faoiat.  Quas  opera,  nisi  ul  ex  impio  justus  fiat? 

3.  Ei  majora  horum  faeiet.  Quorum,obsecro  1  Mnm- 
quidaam  omnium  operum  ChriBti  mejora  facit,  qui 
oum  timore  et  tremore  suam  ipsius  salutem  operalux  i 
(PMIipp.  II,  12)?  Ouod  utique  in  ilio,  sed  Qon,,ej^6', 
illo  Chriatua  operatur.  Prorsua  mBjus  hoc  esse  djxi^-, 
rim,  quam  esL  ccelum  et  lerru,  el  quncumqufi  ^er^, 
nuQtnr  in  ocelo  et  In  lerra.  Et  cmlun  eiiiin  «l.ji^rftj 
tFaDBibit  (Mattk.  ixiv,  35);  prcdeatiDitorum  oiltetn^,, 
id  esl  eorum  quos  prtescil,  taluB  et  justijicatii)  pe{:m^-  > 
nebit.  In  illis  tantum  opera  Disir  in  hia  a^iem.el^ajn., 
eit  imagoDei.Sed  et  iacceUe,.a4dM,  DatpiDatio^, 
PrineipitUB,|>oteitaleft,:Ariil)aDgeU^))ge^Q9&r^B.i}DX.. 
Christi;  DamquidaliMa)  bisopvribupmMoi^ofBcit^qui.., 
operantB  ia  BeCbri&tc-cooperatumtef^UQ  s^tecil,, 
tc  JuBtiQoalionem«u«(D?No;i  blfjifDideo.p^s^p^a^^  ' 
•entcotiaiD  -i  iaUiIli«Bt;  qai  fiifit).,  jud,i«pt  qf%  E)Qiaf)iH> 
utfum  majuaaitJujtOBOPeare/iuam  impi9Hj.u8tjflca^i. 
CwrtoBDim  si  Kqualie«Blutriin^i]09J«|itife„bi:^/i^q-,, 
jorUeBl  Ta'ioiicoTdiiD,:  .Hoce^ea\g\taagvfun^pie^^tiJL.,., 
iacramentum,  ^mdptvtifesioMii^  ^tl.iif  ca^nej\i^i^(fr,.,, 
tum  cit  inSpiMt\t,.afpaKMil  AnigeliSf  pTX^Wituin  eft  (n,  ; 
gemiibut,  ereiitun  eit  in.munila-M.esfnn^ptuft^tst  v»tpiq,-,(|i 
ria\l  Tim.i]nii,  19).'  Sad  iv(Mii»rt>Pfra,ifibj;ifl^i  ,iRfflli^f,„o 


tas  cogiL.  norum  enim  rarailan  diiit,  qun  fa  illa  hora 
faciebat:  tuno  aulem  verha  Gdei  faciebat.eidehiBope- 
ribus  faerat  prBlocutus  diceafl,  Yerba  qux  ego  ioquar 
vobis,  a  meipsonoti  loquor:  Pater  autemin  me  manens, 
ipie  faeit  opera.  Tuqc  igitur  verba  ejus  erant  opere 
eJQS.  Et  utique  minus  esl  verba  juBtitin  prndicaro, 
quod  feoit  preter  ang,  qu&m  impios  iustiflcare,  quod 
iia  facit  in  nobis^ut  faciamQs  et  dos.  Resiat  inquirera 
quomodo  accipieadum  lil,  Quodcumque  peiieritii  in 
nomine  meo,  koc  faciam.  Propter  multa  eaim  qnn  po- 
tunt  lldelca  ejus,  neo  accipiunt,  non  parva  binc  exo- 
ritur  qaBstio  :  led  qnoaiam  sermo  iste  Jam  olaudea- 
dus  est,  ei  coosideraad»  alque  tractaadn  tribuatQr 
saltem  parva  dilatio. 

TKAGTATUS  LXXIII. 
Item  in  eamdem  lectiottem. 
1.  Magaam  ipem  DominuB  suis  promiiit  speraati- 
boB  ',  dicent :  Quia  ego  ad  Pdtrem  vado,  el  quodeutn- 
qut  petieritis  m  nominc  mco,  koc  faciam.  Sic  ergo  per- 
resitad  Patrem,  ut  non  relioqueret  indigeates,  sed 
eiandiret  peteatee.  Sed  quid  est,  quodeumque  petieii- 
tis,  cum  videamui  plernmque  (idelei  (guB  pelere,  ^ 
noa  aceipere?  An  forte  proplerea  qaia  malepe^^ifj^ 
Nam  hoc  exprobravil  apostoIuB  Jacobus  dioens^  ,J^gq 
lilis,  et  non  accipilis,  eo  quod  male  pelatis,  ui  .{n.  coi^',^ 
pitcentiis  v^stris  visumatis  {Jacobi  iv,  ^),.^le  bi^Qj 
usorus  eo  quod  vult  aocipere,  Deo  potiQB..ii)i^raittfL, 
non  Rccipit.  Proiude  si  hoc  ab  illo  petii;ir  ifndejjfiaia, 
Issdatur  exanditus,  magis  mntgendum  est  aa-^quo}^ 
poBBet  Don  dare  propitis,  d«tiratua.,Aa.noa.vi^efpui^, 
Israelitai  malo  suo  impafcrasieqQod  OBlpahi|i.fH),a!Op-, 
piscentiapetierunt^QonftQpierrn^enim.CBxnibus^^^Ql. 
(.Yum.  11,32),  qQibuapiu»]nt^urjj^npa,d£iXBia.;^B^Vt, 
diebant  quippe  qu^d  Jubeliant..;  et,qu«d,n9(|..,t^t)e-^ 
bant,  impQdenier  petobsQt :  quaai  aon  lUBJiye  Rf>lte^T 
rant,  <ooa  at-oibufl  ■  qui-  dpeiat  indficsmt  '^^'%ii  <i> 
pr«elBreleE,>ved  ^t-jlle  qui.fideret.Baafl,0,raft^iO;BU-  . 
aiBMtm.Ouwidoftwm^flOB^^dplopi^ptijPial^^t^^og.,.^ 
delectanl  Luua,  rufjure  debamuB  (lOtiuB  Dejjni,'ut,de^g 
ledaBt  buiia,;quiaHi  ut.,foncedBator  mala.I^o^^^u^' 
mftlum  eai.  uarno  vescij,  cum  de  hac  re  JpifueD^^AjMjip^^ 
8talnB,dico;,Om'»is..^-eu(w((  Oei,  boi)iii  eft^ei{  t^  ^fefi^l 

i%:i,), :.Bediquift,Bicm  4em.ieB«( «'i ^t.alW^^^Wil^fai 

hepUiif /jilensionem,  auauto.  m^s  ^i.?  CuJiJ?,in,_j 
lBin|^(i^ttoJi,[)f^vp.er,^o(faps)R,i;epu^jir,e^qi)ad  i;!^-;, 
b%l,*^pi*!pii#,^,pei^K^d,,'5!i9<l^obia''^t5Vftcupiacefi:,, 
ti^;.,qu«n)vi8,i^Ii.npp  Jielp''f,p^^eii.fll'ift''B,cej'ja_t„ipu;'-,^ 
™#Wr«at.  settjjf.sc^ran^ua  ;^on;)ei_cjea(|]ram  ep^^  , 

diuftttm  fiipi(ijt.atepi>;  ffpD-Pr.^JP^r-Ifflf^fgFPv^P  ^''.?'rbt 
terp^inum-ntor^m,p('i/D^,^BgiOjjnTSIf'J.-®<^-.'f'-'^J-':i- 

2,Jiuqifl.j(lo,  pF^o,:im^l  ig,£!,n.4^uig^g?.t',/  {J.WfUJ^i^ju 


1835 


TRACTATUS  LXXIV.  OAPDT  XIV. 


1816 


stolis  diotum  debemus  aocipere  T  Absit.  Unde  enim 
ad  hoo  venil  ut  dioeret,  superius  dixeral,  Qui  credii  in 
mSf  opera  qusB  ego  fadOf  faciety  et  majora  horum  fa- 
eiei :  de  qua  re  pristino  sermone  traclaf imus.  Cl  ne 
qaisquam  boo  sibi  tribueret,  ut  etiam  ilia  opera  ma- 
jora  seipeum  facere  ostenderel*  adjeoit,  atque  ait ; 
Quia  ego  ad  Patrem  vado ;  et  quodcumque  petieritis  in 
naminemeo,  hoc  faciam,  Numquid  in  eum  soli  Apoetoli 
crediderunt  ?  Ad  eos  itaque  loquebatur  dicendo,  Qui 
eredit  in  me,  in  quibus  eo  donante  etiam  nos  sumus, 
qai  otique  non  quodoumque  petierimus  aocipimue. 
Ipsos  quoque  beatissimoB  si  oogitemus  Apostolos,  in- 
venimns  eum  qui  plus  omnibus  laboravil^  non  autem 
ipse,  sed  gratia  Dei  cum  ipso  (I  Cor.  xv,  10),  ter  Do- 
minum  rogasse  at  ab  eo  discederet  aDgelus  satanK, 
neo  tamen  quod  regaverat  accepisse  (11  Cor,  xii,  8). 
Quid  dicemus,  charissimi  ^  ?  Putabimusne  hoe  pro- 
miseam  ubi  ait,  Quodcumque  petieritis^  hoe  faciam^  neo 
Apostolis  fuisse  ab  llio  completum  ?  Et  cui  tandem 
qood  promittit  implebit,  si  Apostolos  suos  in  sua  pro- 
missione  fraudavil  ? 

3.  Evigila  igitur,  homo  Odelis,  et  vigilanler  audi 
qaod  illio  poaitum  est,  in  nomine  meo :  ipsum  eniro 
quodeumquey  non  ait,  petieritis  utcumque  ;  sed,  in 
namine  meo.  Qui  promieit  ergo  tam  magnum  benell- 
oiom,  quid  vocatur  ?  Utique  Christus  Jesus :  Ghristus 
significat  regem,  Jesus  significat  Salvatorem  :  non 
ntique  nos  saivos  faciet,  quicomque  rex,  sed  rex  Sal- 
vator;  ao  perhooquodoumque  petimus  adversus  uti- 
lltatem  salutis,  non  petimus  in  nomine  Salvatoris. 
Et  tamen  ipse  Saivator  esl,  non  eolum  quando  faoit 
qaod  petimus,  verum  etiam  quando  non  facit ;  quo- 
niam  quod  videt  peti  oontra  saiutem,  non  faciendo 
potiaB  80  exhibet  Salvatorem.  Novit  eoim  medious 
qoid  pro  sua,  quid  contra  suam  salutem  posoat  «gro- 
tas ;  et  ideo  contraria  poscentis  non  facit  volantatem, 
nt  faoiat  sanitatem.  Quapropter  quando  volumus  ut 
faciat  qaodcamque  petimus,  non  utcumque,  sed  in  no- 
mine  ejas  petamus,  hoc  est  in  nomine  Salvatoris  pe- 
tamof.  Non  ergo  contra  nostram  salutem  pelamus  : 
quod  si  feoerit,  non  ut  Salvator  facit,  quod  esi  no- 
men  ejos  fidelibusejus.  Eet  quippe  impiiset  damna- 
tor,  qui  dignatur  fidelibus  esse  Salvator.  Qui  ergo 
credil  in  eum,  quodcumque  peticrit  in  eo  nomine, 
qood  est  iilis  qui  creduntin  eum,  hoc  facit ;  quoniam 
hoc  aioot  ttalvator  facit.  Si  autem  qui  in  eum  credit. 
aliqoid  per  ignorantiam  contra  luam  salutem  petit, 
non  in  nomine  Saivatoris  petit ;  quia  Salvator  ejus 
non  erit,  si  quod  ejui  salutem  impedit,  fecerit.  Unde 
tano  expedit  potius  ut  non  faoiondo  propter  quod 
invooatur,  faoial  quod  vocatur.  Propterea  non  solum 
Salvator,  sed  etiam  magister  bonus,  ut  faciat  quod- 
ooroque  petierimus,  in  ipsa  oratione  quam  nobis 
dedit,  docait  quid  petamus  ;  ot  etiam  sic  intelliga- 
mas  non  peiere  nos  in  nomine  magistri,  quod  peti- 
muM  preter  reguiam  ipsius  magisterii. 

4.  Sane  qovdam  quamvis  in  nomine  ejus  petamus, 

i  In  B.,  quiddioimus,  oharUiimi?  Er.  Logd.  Veo.  Lov. 
secoti  Bumns.    M. 


id  est  seoundum  Salvatorem  etsecundum  magistrom 
petamus  ;  non  tunc  quando  petimus  facit,  sed  tamen 
faoit.  Neque  enim  quia  et  illud  petimus  ut  veniat  re- 
gnum  Dei^  propterea  non  facit  quod  petimus,  quia 
non  statim  cum  illo  in  aeternitate  regnamus  :  diifertur 
enim  quod  petimus,  non  negatur.  Verumtamen  oran- 
tes  tanquam  seminantes  non  deficiamus ;  tempore 
enim  proprio  meteraus  {Galat,  vi,  9).  Bt  simul  peta< 
mus  quando  bene  petirous,  ut  non  faciat  quod  non 
bene  petirous  ;  quia  et  ad  hoc  pertinet  quod  in  eadem 
oratione  doroinica  dicimus,  Ne  nos  in/eras  in  tenta- 
tionem  (Matth.  vi,  9-13).  Neque  enim  parva  est  ten- 
tatio,  si  contra  tuam  sit  causam  tua  postulatio.  Non 
autem  negligenter  audiendum  est,  quod  Dominus,  ne 
quisquam  eura  putarel  quod  se  promisit  facerepelen- 
tiboB,  sine  Patre  esse  facturum,  cum  dixisset,  Qtux^- 
cumque  petieritis  in  nomine  meo,  hoc  faciam^  oontinuo 
subjecit,  Ut  glorificetur  Paier  in  Filio,  $i  quid  petie^ 
ritis  in  nomine  meo,  hoc  faciam.  Nullo  modo  igitur 
sine  Palre  hoc  Fiiius  facit,  quandoquidem  ut  in  ilio 
Pater  glorincetur,  propterea  facit.  Facit  ergo  Pater 
in  Filio,  ut  Filius  gloriOcetur  in  Patre  :  et  facit  Fi-^ 
lius  in  Patre,  ut  Pater  gloriflcotur  in  Filio;  quoniam 
unum  sunt  Pater  et  Pilius. 

TRACTATUS  LXXIV. 

De  eo  quod  ait,  Si  diligitis  me,  mandata  mea  servafe ; 
usque  ad  id,  Apud  vos  manebit,  et  in  vobis  erit. 
Cap.  XIV,  f,  15-17. 

1.  Audivimus,  fratres,  cum  Evangelium  legeretur, 
Dominum  dicentem  :  Si  diligUis  me^  mandata  mea 
servate  :  et  ego  rogabo  Patrem,  el  atium  Parocletum 
dabit  vobis,  ul  maneai  vobiscum  in  setemumf  SpirUum 
veritatiSy  quem  mundus  non  potest  accipere ;  quia  non 
videt  eum,  nec  scit  eum.  Vos  aiitem  eognoscetis  eum, 
quia  apud  vos  manebit^  et  in  vobis  erit,  Multa  sunt, 
quffi  inistis  paocis  verbis  Domini  requirantur;  sed 
multum  est  ad  nos  vel  omnia  quffi  hic  quaerenda  sunt 
quflBrere,  vel  omnia  qusB  hio  querimus  inV&nire.  Ve- 
rumtamen  quantum  nobis  Doroinus  donare  dignatur, 
pro  noslra  et  vestra  capacitate,  quid  dicere  debea* 
mus,  el  quid  audire  debeatis,  attendentes,  per  nos, 
charissimi,  quod  possumus  sumite,  et  ab  iilo  quod 
non  possumus  poscite.  Spirituro  paracletnro  Ghristus 
promisit  Apoatolis  ;  quo  auiem  modo  promiserit, 
advertamus.  Si  diligitis  me,  inquit,  mandata  mea  ser^ 
vate :  et  ego  rogabo  Patrem,  et  alium  Paracletum  dabit 
vcbiSf  ut  maneat  vobiscum  in  xtemumy  Spiritum  veri» 
tatis.  Hic  est  utique  in  Trinitate  Spiritus  sanctus, 
quem  Patri  et  Filio  consubstantialero  et  coeternum 
fldes  catbolica  conGtetur  ;  ipse  est  de  quo  dicit  Apo- 
stoius,  Charitas  Dei  diffusa  est  in  cordibus  nostris  per 
Spiritum  sanctum,  qui  datus  est  nobis  {Rom.  v,  5). 
Quomodo  ergo  Dominus  dioit,St  diligitis  me,  mandata 
mea  servate :  et  ego  rogabo  Patrem,  et  alium  Paracle^ 
tum  dabit  vobis  ;  oum  hoo  dicat  de  Spiritu  sancto, 
quem  nisi  habearous,  uec  diligere  Deum  possnmus, 
nec  ejnsmandata  servare?  Quomodo  diligimus  ut  eum 
aocipiamus,  quem  nisl  habeamua,  diligere  non  vale« 


1827 


IN  JOANNIS  BVAN6BLIUH,  S.  ADGUSTINI 


1828 


mas  ?  aul  qaomodo  mandata  aervabimns  ul  oum  acci- 
piamus,  quem  nisi  habeamus,  mandata  eervare  non 
possumus  ?  Aq  forte  prsecedit  in  nobis  cbaritas,  qua 
diligimus  Gbristum,  ul  diligendo  Cbristum  ejusque 
luandata  faoiendo,  mereamur  accipcre  Spirilum  ean- 
ctum,  ut  charitas  non  Gbrisli,  quae  Jam  prscesserat, 
sed  Dei  Patris  dilTundatur  in  cordibus  noslris  per 
6piritum  sanctum  qui  datus  eat  nobis  ?  Pervcrsa  est 
ista  sententia.  Qui  enim  se  Filium  diiigere  credit,  et 
Patrem  non  diligit,  profecto  nec  Piiium  diiigit,  sed 
quod  sibi  ipse  conQnxit.  Deinde  apostolioa  vox  est, 
Nemo  dicity  Dominus  Jesus,  nisi  in  Spiritu  saneto  {[  Cor. 
XII,  3):  et  quis  Dominum  Jesum,  nisi  qui  eum  dili- 
git,  dicit,  si  eo  modo  dicit  qoo  Apostolus  iatelligi 
voluit  ?  Multi  enim  voce  dicunt,  corde  autem  et  factis 
ncgant :  sicut  de  talibua  ait,  Confitentur  enim  se  nosse 
Deumj  factis  autem  negant  {Tit.  i,  16).  Si  negatur 
factis,  procui  dubio  etiam  dicitur  factis.  Nemo  ita- 
que  dicity  Dominus  iesus^  animo,  vcrbo,  facto,  corde, 
ore,  opere,  nemo  dicit^  Dominus  JesuSf  nisi  in  Spiritu 
sancto  ;  et  nomo  sic  dicit,  nisi  qui  diligit.  Jam  itaque 
Apostoli  dicebant,  Dominus  Jesus:  et  si  eo  modo 
dioebant,  ut  non  ficte  dicerent,  ore  coQUtentes,  corde 
et  factia  negantes ;  proisus  si  vcruciter  hoc  dicebant, 
procul  dubio  diligebaot.  Quomodo  igitur  diligebant, 
nisi  in  Spiritu  sancto?  fit  tamen  eis  prius  imperalur 
ut  diligant  eum,  et  ejus  niandata  conservent,  utacoi- 
piant  Spiritum  sanclum  :  quem  nisi  baberent,  pro- 
feoto  diiigere  et  mandata  servare  non  possenl. 

2.  Restat  ergo  ut  intelligamus  Spiritum  sanclum 
habcre  qui  diligit,  et  habeniio  mereri  ut  plus  habeat, 
et  plus  babendo  plus  diiigat.  Jam  itaque  habebant 
Spiritum  discipuli,  quem  Dominus  promittebat,  sine 
quo  eom  Dominum  non  dicebant :  nec  tamen  eum 
adhuo  babebant,  sicut  eum  Dominus  promittebat.  Et 
habebaot  ergo,  et  non  habebant,  qui  quanturo  babcn- 
duB  fuerat,  nondum  habebant.  Habebant  itaque  mi- 
nus,  dandus  erat  eis  amplius.  Habebant  occulte,  ac- 
oepturi  fuerant  manifeste  ;  quia  et  hoc  ad  majus 
donum  sancti  Spiritus  pertincbat,  uteis  innotesceret 
quod  babebant.  De  quo  numero  loquens  Apostolus 
ait :  Nos  autem  non  spirilum  hujus  mundi  accepimus, 
sed  Spiritum  qui  ex  Deo  est^  ut  sciamus  qum  a  Deo  do" 
nata  sunt  nobis  (I  Cor,  ii,  12).  Nam  et  ipsam  manife- 
stam  imperlitionem  Spiritus  sancti  non  semel,  sed 
bia  numero  Dominus  egit.  Mox  enim  ot  resurrexita 
mortuis,  insufflans  ait :  Aecipite  Spiritum  sanctum 
{Joan.  XX,  22).  Numquid  igitur  quia  tunc  dedil,  ideo 
non  misit  etiam  postea  quem  promisitt  Aut  non  idem 
ipse  est  Spiritus  sanctus,  qui  et  tunc  est  insufflatus 
ab  ipso,  et  postea  ab  ipso  missus  e  ccelo  {Act.  ii,  4)? 
Quapropter  cur  ipsa  qus  facta  est  evidenter  donatio 
ejup,  bisfacta  fuerit,  alia  qmestio  est:  fortassis  enim 
propter  duo  praecepta  dilectionis,  hoc  est  proximi 
et  Dei,  ut  commendaretur  ad  Spiritum  sanctum  per- 
tinere  dilectio,  hsc  ejus  gemioa  est  in  rnanifesta- 
tione  facta  donatio.  Et  si  alia  causa  querenda  est, 
non  nurtcejusinquisitionein  longioremqnam  oporlet 
modum  aermo  iste  mittendaB  eat :  dam  tamcn  con- 


stet,  sine  Spirita  aancto  Cbrislom  noi  diligere  et 
mandata  ejas  servare  non  posse ;  et  id  nos  posse 
atque  agere  tanto  minus,  qoanto  illum  percipimua 
minus ;  tanto  autcm  amplius,  quanto  illum  percipi- 
mus  amplius.  Proinde  non  soium  non  babenti,  verum 
etiam  habenti,  non  incassam  promittitur  :  non  ba- 
benti  quidem, ut  babeatar ;  habenti  aulem, ut  amplius 
habeatur.  Nam  nisi  ab  alio  minus,  ab  allo  amplias 
haberetur,  sanctus  Elisaeus  sancto  Bliie  non  diceret : 
Spiritus  qui  est  in  te,  dupto  sit  in  me  '  (lY  Heg.  n,  9). 

3.  Quando  aatem  ait  Joannes  Baptista,  Non  enim 
ad  m$nsuram  dat  Deus  Spiritum  {Joan,  iii,  34),  de 
ipto  Dei  Pilio  loquebatur,  cui  non  est  datus  Spiritus 
ad  mensuram  ;  quia  in  illo  inhabitatomnia  plenitudo 
divinitalis  {Coloss,  u,  9).  Neque  enim  sine  gratia  Spi- 
ritua  sancti  est  mediator  Dei  et  bominum  homo  Chri- 
stus  Jesus  (I  Tim,  ii,  5)  :  nam  et  ipse  dicit  de  se 
fuisse  propheticum  illud  impletum,  Spiritus  Domini 
super  me ;  propler  quod  unxit  mf ,  evangelizare  paupe- 
ribu^  misit  me  {Luc,  iv,  18-21).  Quod  enim  est  Unigc- 
nitus  squalis  Patri,  non  est  grati»,  sed  natur»  : 
quod  aulemin  unitatempersoneBUnigenitiassumplus 
est  homo,  gratias  est,  non  natur»,  conOtente  Bvange- 
lio  atque  dicente,  Puer  autem  crescebat  et  conforiabatur 
plenus  sapientia,  et  gratia  Dei  erat  in  illo  (14.  ii,  40). 
GaBteris  aulem  ad  mensuram  datur,  et  datas  additur, 
doneo  unicuique  pro  modo  saa  perfectionis  propria 
mensura  compleatur.  Unde  et  monet  Apostolua,  Hon 
plus  sapere  quam  oporiet  sapere^  sed  sapere  ad  tempe- 
rantiam  ;  unicuique  sicut  Deus  partitus  esl  mensuram 
fidei  {Rom,  xii,  3).  Neque  enim  ipse  dividitur  Spiri« 
tus,  sed  dona  per  Spiritum  :  nam  divisiones  dona- 
tionum  sunt,  idem  autem  Spiritus  (I  Cor.  xii,  4). 

4.  Quod  vero  ait,  Rogabo  Patrem,  et  alium  Para- 
cletum  dabit  vobis^  o%\And\\.  t\  soipsam  esse  parade- 
tnm.  Paracletas  enim  latioe  dicitur  advooatus  :  et  di- 
ctum  est  de  Chrislo,  Advocatum  habemus  ad  Pairem^ 
Jeeum  Christum  justum  (I  Joan,  ii,  1).  Bio  antem 
mundum  dixit  non  posse  accipereSpiritum  aanctomy 
sicut  etiam  dictum  est,  Prudentia  eamis  inimiea  $$tin 
Deum :  legi  enim  Dei  non  est  subjecta ;  nec  enim  potest 
{Rom,  VIII,  7) ;  velut  si  dicamus,  Injustitia  Juata  ease 
non  potest.  Mondum  quippe  ait  hoc  loco,  mandisi- 
gnificans  dilectores,  que  dilectio  non  est  a  Patre 
(I  Joan,  II,  16).  Et  ideo  dilectioni  hujus  mundi,  de 
qua  satis  agimus'  utminuaturetconsumatarin  no- 
bis,  contraria  est  dilectio  Dei,  qu»  diffunditar  in  cor- 
dibus  nostris  per  Spiritum  sanctam  qui  datus  est  no- 
bis.  Mundus  ergo  eum  accipere  non  potesty  quia  non 
videt  eum^  neque  scit  eum,  Non  enim  habet  invisibiles 
oculos  mundana  dilectio,  pcr  quos  videri  Spiritus 
sanctus,  nisi  invisibiliter  non  potest. 

5.  Vos  ottfem,  inquit,  eognoscetis  eum,  quia  apud 
vos  manebit,  el  in  vobis  erit,  Erit  in  eis  ut  maneat,  non 
mancbit  ut  sit :  prius  est  enim  esse  alicubi,  qaam 
manere.  Sed  ne  pntarent  quod  diotnm  est,  apud  vo$ 
manebitf  ita  diotom  quemadmodum  apud  hominem 

«  Editi,  dupiesf  sit  in  me.  At.  BIm.,  dmpio, 
s  Satagimut^  jnxta  Er.  Logd.  Ven.  Lov.   M. 


i829 


TRACTATUS  LXXV.  CAPUT  XIV. 


1830 


hospes  visibiliter  manere  constievit ;  eiposnit  qaid 
dizeril,  apud  vos  manebit,  com  adjunxit  et  dixit,  in 
vobiserit,  Ergo  invisibiliter  videtur  :  nec  si  non  sit  in 
nobi?,  pote?t  e^se  in  nobis  ejus  scienlia.  Sic  enitn  a 
nobis  videtur  in  nobis  et  no<:tra  conscientia  :  nam  fa- 
ciem  videmus  altorius,  nostram  videre  non  possumus ; 
eonacientiam  vero  nostram  videmus,  alterius  non  vi- 
demus.  Sed  conscientia  nunquam  est,  nisi  in  nobis  : 
Spiritus  autem  sanctua  potest  esse  etiam  sine  nobis ; 
daturquippe  nt  sit  et  in  nobis.  Sed  videri  et  sciri 
quemadmodnmvidendnsel  sciendus  est,  non  potest 
a  nobis,  si  non  sit  in  nobis. 

TRACTATUS  LXXV. 

De  60  quod  ait  JesuSy  non  relinquam  ? os  orphanos ; 
usque  ad  id.  El  ego  diligam  eum,  et  manifestabo 
ei  roeipsum.  Cap.  xiv,  f.  18-21. 

1.  Postp1*omi8sionem  Spiritus  sancti,  ne  quisquam 
putaret  quod  ita  enm  Dominus  daturus  fuerat  velut 
pro  seipso,  ut  non  el  ipse  cum  eis  esset  fuluros,  adje* 
citatqueait  :  Non  relinquam  vos  orphanos;  veniam 
advos.Orphanipapillisnnt.  niud  enim  greoum  ejua- 
dero  rci  nomen  est,  hoc  latinam  :  nam  et  in  psaimo 
nbi  legimus,  Pupillo  1u  eris  adjutor  (Psal.  ix,  14), 
grecus  babet  orp/iano.  Qaamvis  ergo  non  Filius  Dei 
suoPatri  adoptaverit  filios,  et  eumdem  Patrem  noa 
voluerit  habere  per  gratiam^  qui  ejus  Pater  est  per 
naturam  ;  tamen  etiam  ipse  circa  nos  paternum  affe- 
ctnm  quodammodo  demonstrat,  cum  dicit,  Non  re- 
linquam  vos  orphanos ;  veniam  ad  voi,  Hinc  est  quod 
etiam  sponsi  filios  nos  appellat,  ubi  dicit :  Veniet 
hora  ui  auferatur  ab  eis  sponsus^  et  tunc  jejunahunt 
filii  sponsi  (Matth.  ix,  15).  Quis  antem  sponsus, 
niai  Dominus  Christus? 

3.  Deinde  sequitur,  et  dicit  :  Adhuc  modicum,  et 
mundus  mejam  non  videt.  Quid  enim  ?  tnnc  eum  vide- 
bat  mundus ;  quandoquidem  mundi  nomine  vultin- 
telligi  eos  de  quibus  saperius  est  locutus,  dicens  de 
Spirltu  sancto,  Quem  mundus  acciperenon  potest^  quia 
nan  videt  eum,  neque  cognoscit  eum  ?  Videbat  enm 
planemandus  cnrneis  oculis  in  carne  conspicuum, 
non  antem  videbat  quod  in  came  Verbum  latebat  : 
videbat  bominem,  non  videbat  Deum  ;  videbat  indu- 
menlum,  non  videbat  indutum.  Sed  quoniam  post  re- 
sarreolionem  etiam  ipsam  carnem  soam,  quam  non 
solum  videndam,  verum  etiam  contrectandam  de- 
monslravit  suis,  noluit  demonstrare  non  suis  ;  hinc 
fortasse  intelligendum  cst  essc  dictum,  Adhuc  modi- 
cum,  et  mundus  me  jam  Jion  videt :  vos  autem  videbitis 
me;  quia  ego  vivo,  et  vos  vivelis, 

3.  Quid  est,  quia  ego  vivo  et  vos,  vivetis  ?  Cur  de 
preseoti  se  dixil  vivere,  ilios  autem  de  futuro  esse 
victuros,  nisi  qnia  vitam  etiam  carnis  utique  resur- 
gentis,  qualis  in  ipso  prscedebat,  el  illis  est  pollicitus 
seeaturam  ?  Et  quia  ipsius  mox  fotura  erat  resurre- 
clio,  priBsentis  posuit  teroporis  verbum  propter  signi- 
ficandaro  celeritatem  :  illorum  autem  quoniam  8»oali 
dilTertur  in  finem,  non  ait,  vivitis ;  sed,  vivttis.  Dtt&s 
ergo  resarrectiones,  soam  scilioet  mox  faturam  et 


nostraminssculiflneventnraro,  duobus  verbis  pr«- 
sentistemporiselfuturi,  eleganter  brevilerque  pro- 
misit.  Quia  ego,  inquit,  vtt^o,  e/  t;o5  vivetis :  qmti  ille 
vivit,  ideo  et  nos  vivemus.  Per  horainem  quippe  mors, 
et  per  hominem  resurrectio  morluorum.  Sicut  enim 
in  Adam  omnes  mcriuntur,  sic  fn  Ghristo  omnesvi- 
viflcabuntur  (I  Cor.  xv,  21  et  22).  Quoniam  nemo  ad 
mortem  nisi  per  illuro,  nemo  ad  vitam  nisi  per  Chri- 
stum.Quianon  *  viximus,  mortui  sumus  :  quia  vixit 
Ipse,  vivemus  nos.  Mortui  sumus  illi,  quando  vixi- 
mus  nobis  :  quia  vero  morluus  ilie  pro  nobis,  et 
sibi  vivit  et  nobis.  Quia  enim  vivit  ille,  et  nos  vi- 
vemus.  Naro  siout  per  nos  mortem  habere  puluimas, 
non  sio  et  vitam  per  nos  habere  possumus. 

4.  In  illo  diCy  inquit,  vos  cognoscetis  quia  ego  sum 
in  atre  Pmeo,  et  vos  in  me,  et  ego  in  vobis.  In  quo  die, 
n\si de  quo  diii,  et  vos  vivetis?  Tunc  enim  erit  ut  pos- 
sumus  videre  quod  credimus.  Nam  et  nonc  est  in  no- 
bis,  el  nos  in  illo  :  sed  hoc  nunc  credimus,  tunc  ctiam 
cognoscemus;  quamvis  et  nunc  credendo  noverimas, 
«ed  quod  oontemplando  noscernus.Quamdiu  enim  su- 
mu8  in  oorpore  quale  nunc  est,  id  est  corruplibilc 
quod  aggraval  animam,  peregrinamur  a  Domino  : 
per  fldem  enim  ambulamus,  non  per  speciem,  (11  Cor, 
V.  6).  Tunc  ergo  per  speciem,  quoniam  vidcbimua 
eum  sicuti  est  (I  Joan.  iii,  2).  Nam  si  eliam  nuno 
Christusinnobis  non  esset,  non  diceret  Apostolus. 
Si  autemChristus  in  vobis,corpus  quidem  mortuum  e$t 
propterpeccatum,spintus  aufem  vila  est  propter  justi- 
tiam  (Bom,  viii,  10).  Quia  vero  el  nos  eliam  tunc  in 
illo  sumus,  satis  ostendit,  ubi  dicit:  Ego  sum  vitis,  vos 
palmites(Joan.xy,b),  In  illo  ergo  die,  quamio  vive- 
mus  ea  vitaqua  mors  absorbobitur,cognoscemus  quia 
ipse  in  Patre,  et  nos  in  ipso,  et  ipse  in  nobis;  quia 
tuoc  perflcietur  hoc  ipsum  quod  et  nuoc  inchoatum 
est  jam  per  ipsuro,  ut  sit  in  nobis  et  nos  in  ipso. 

5.  Qui  habet,  inquit,  mandata  mea  et  servat  ea  ille 
est  qui  diligit  me,  Qui  habet  in  merooria,  et  servat  in 
vita ;  qni  babet  in  sermonibus,  et  servat  in  moribus ; 
qui  habet  audiendo»  et  servat  facieudo ;  aut  qui  habet 
faciendo,  et  servat  perseverando  ;  ipse  est,  inquit,  q]ii 
diligit  me.  Opere  est  demonstrandadileclio,  ne  sit  in- 
fructuosanoroinis  appellatio.  Et  qui  diiigit  m«,  in- 
quit,  diligetur,  a  Patre  meo ;  et  ego  diligam  eum,  et  ma- 
nifestabo  eimeipsum.  Quid  est,  diligam  ?  tanquam  tunc 
dilecturus  sit,  et  nunc  oon  diligat?  Absit.  Quomodo 
enim  nosPater  sine  Fiiio,  aut  Filius  sine  Palre  dili- 
geret?  Quomodo  cum  inseparabiiiter  operentur,  se- 
parabiliter  diligunl?  Sed  ad  hoc  dixit,  diligam  eum, 
ad  quod  sequitur,  et  manifestabo  ei  meipsum,  DHigam, 
et  manifestabo ;  id  est,  ad  hoc  diligam^  at  manifestem. 
Nunc  enim  ad  hoo  dilevit,  ut  credamus^  et  mandatum 
fldci  teneamus  ;  tunc  ad  hoc  diliget,  ut  videamus,  ct 
ipsam  visionem  '  mercedem  fldei  capiamus  :  quiaet 
n08  nuncdiiigirousy  credendo  qaod  videbimus  ;  tano 
autem  diligemus,  videndo  quod  crcdimus. 

1  Editi,  Quia  nobit.  Mss.  plerique,  Quia  nos, 
^Sic  1188.  At  editi,  ipsa  vmon^ /elinfra,  credi 
non  videmus. 


credendo  quod 


1831 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM,  S.  ADGDSTINI 


TRAGTATUS  LXXVI. 
Deeo  quod  sequitur,  Dicit  ei  Judas,  Don  ille  iBcariotes, 
eic,  usque  ad  id,  Sermoquem  aadistis  non  est  meus, 
sed  eju8  qui  misit  me,  Patris.  Cap,  xiv,  f,  22-24. 

1.  iDierrogantibus  discipuii»  eteis  magistro  respon- 
denle  Jesu,  etiam  noB  tanquam  cum  illis  discimua, 
quando  sanctam  Evangelium  vellegimus  vel  audimus. 
Quia  ergo  dixerat  Domlnus,  Adhuc  moiicum,  et  mun- 
dusmejamnonvidet^vosautem  videbitis  me;  Interro- 
gavit  eam  de  hoc  ipso  Judaa,  non  iile  traditor  ejus  qui 
Isoariotes  cognominatus  est,  sed  cujus  Episiola  inter 
Scripiaras  canonicas  legitur  :  Domine,  quid  factum 
est,  quianobis manifestaturus  es  teipsum,  et  non  mtitt. 
do  ?  Simus  cum  ipsis  tanquaminierrogantes  discipull, 
oommunemque  magistrum  audiamus  et  nos.  Judas 
enim  8anctu8,nonimmundu8,neciDsectator  Domini,. 
8od  sectator,  causam  qussivit  quare  se  non  mundo, 
sed  8uia  manifestaturus  essel  Jesusl;  quareadhuc  mo- 
dicum  et  mundus  non  videret  eum,  ipsi  aulem  vide- 
rent  eum. 

2.  Respondit  Jesus,  et  dixit  ei :  Si  quis  diligit  me, 
sermonem  meum  servabit  :et  Pater  meus  diliget  eum,  et 
ad  eum  veniemus^  et  mansionem  apud  eum  faciemus. 
Qui  non  diligit  me,  sermones  meos  non  servat.  Ecce  ex- 
posita  est  causa  quare  se  suis  manifestaturus  est,  non 
a]ieni8,quo8  mundi  nomineappellat;  etipsa  est  causa 
qaod  hi  diligant,  illinon  diiigant.  [psa  causa  esl  de 
qaasacerin8onatPBalmu8,Jiidu;a  me,  Deus^et  discer- 
necausam  meam  de  gente  non  sancta  (PsaL  xui,  i). 
Qui  enim  diligunt  *,  quia  diligunt,  eliguntur  :  qui  ve- 
ro  non  diligunl,  si  linguis  hominum  loquaotur  et  An- 
gelorum,  flunt  ffiramentum  sonans  et  cymbalum  tin- 
niens  ;  et  si  habuerint  prophetiam,  et  «cierinlomnia 
sacrameata,  et  omnem  scien  tiam ,  et  habuerin  t  omoem 
fldem  ut  montes  transferant,  nihil  sunt;  et  si  distri- 
baerintomnemsubstanliam  suam,  et  tradiderinl  cor- 
pus  suum  ut  ardeanl,  nihil  eis  prodest  (I  Cor.  xiii 
1-3).  Dilectio  sanctos  disoernit  a  mundo,  quas  facil 
ananimes  habitare  in  domo  (Psal.  lxvii,  7).  In  qaa 
domofacitPaterctFilias  mansionem  ;  qui  donant  et 
ipsamdileotionem,  quibus  donentin  fineetiam  ipsam 
8uam  manifestalioaem  :  de  qua  discipulus  magistrum 
interrogavit,  at  non  solum  illi  qui  tunc  audiebantpor 
08  ejas,  8ed  etiam  nos  per  Evangelium  ejus  boc  noase 
possemus.  Quaesierat  enim  de  Christi  manifestatione, 
et  aadivit  de  dilectione  atque  mansione.Est  ergo  qaae- 
dam  Dei  manifestatio  interior,  quam  prorsus  impii 
non  noverunt,  quibus  Dei  Patrisel  Spiritussancti  ma- 
nifestatio  nulla  est ;  Filii  vero  potuil  esse,  sed  in  car- 
ne ;  qua  nec  lalis  est  qualis  illa.  nec    semper  iliis 
adesse  potesf  qualiscumque  sit,  sed  ad  modicum  tem- 
pus;  ct  hoc  ad  judiciuro,non  ad  gaudium  ;  ad  suppli- 
clum,  non  ad  premium. 

3.  Nunc  est  ergo  ut  intelligamus,  quantum  aperire 
ipse  dignatur,  quomodo  dictum  sit,  Adhuc  modicum, 
et  mundus  me  jam  non  videt,  vos  autem  videbitis  me. 
Verum  est  quidem  quod  post  paululum  etiam  corpus 

*  Decem  Mm.,  Qui  enimdiiipuntur. 


183S 

Buum  in  qao  poteranl  eum  et  impii  videre,  oculii  eo- 
rum  fuerat  subtracturus ;  quandoquidem  post  resur- 
rectionem  nemo  illornm  vidit  eum.  Sed  quoniam  di- 
ctum  est  Ie6lantibu8  Angelis,  Sic  veniet  quemadmo- 
dumvidistU  eum  euntem  in  ccelum  {Act.  i,  11);  nec 
aliud  credimus  quam  eum  in  eodem  corpore  ad  Judi- 
cium  vivorum  et  mortuorum  esse  venturum  :  procal 
dubio  tunceumvidebitmundus,  quo  nomine  Bignifl- 
catisunta  regnoejusalieni.Aoperhoc  longe  meiius 
inlelligitur  jam  illud  tempus  Bignificare  voluisse,  in  eo 
quod  ait,  Adhuc  modicum,  et  mundus  me  jam  non  videl, 
quando  in  flne  sflBculi  auferetur  ab  oculis  damnalorum, 
al  illi  eum  de  caBtero  videant,  apud  quos  diligentes 
euna  facit  Pater  atqueipsemansionem.  Jf(Mi«rttmautem 
dixit,  quia  et  id  quod  prolixum  videtur  hominibuB, 
brevisBimum  est  ante  ocuios  Dei :  de  hoc  qoippe  mo- 
dico  iste  ipse  Joannes  evangelista,  Filioli,  inquit,  «o- 
vissima  hora  est  {l  Joan,  ii,  18). 

4.  Nequisporroexistimet  Palrem  tantummodo  et 

FiliumsineSpiritusanctoapuddilcctores  buos  facere 

mansionem,  recolat  quod  superius  de  Spiritu  sanoto 

dictum  est,  Quem  mundus  non  potest  accipere,  quianon 

videt  eum,  nec  scit  eum  :  vos  autem  cognoscetis  eum^ 

quia  apud  vos  manebU,  et  in  vohis  erit  (Joan.  xiv,  17). 

Ecce  facit  in  sanctis  cum  Patre  et  Fiiio  Banctus  etiam 

Spiritus  mansionem  ;  intus  utique,  tanquam  Deua  io 

templo  suo.  Deus  Trinitas,  Pater  et  FiliuB  et  SpirituB 

8anctus,veniuntadnos,dumvenimaB  adeos:  veDiuut 

8ubveniendo,venimuB  obedicndo;  veniunt  illuminan- 

do,  venimus  intuendo ;  veniont  Impiendo,  venimuBca- 

piendo:ut8itnobiseorumnonextraria  visiOySed  in- 

terna:etinnobiseorum  non  transitoria  mansio,  sed 

ffiterna.  Sic  mundo  non  ae  Filius  manifestat :  mundua 

enim  dictusest  hoc  loco,  de  quibus  continuo  Bubjun- 

xit,  Qui  non  diligit  me,  sermones  meos  non  servat.  Hi 

Buntqui  Patrem  etSpiritum  sanctum  nunquam  vident: 

Filium  autem  non  ut  beatifloentur,  sed  ut  Judicentor, 

ad  modicuiu  vident;  nec  ipsum  in  forma  Dei,  ubi  est 

oumPatreelSpirita  saocto  pariter  inviBibilia ;  aed  in 

fOrmahominis,  ubi  esBC  voluit  mundo  patiendo  con- 

temptibilis,  judicando  terribilis. 

5.  Quod  fcro  adjunxit,  Et  sermo  quem  audistis  non 

estmeuSfSedejusquimisitme,  Palris ;  non  miremur, 

nonpaveamu8;none8tminorPatre,  sednon  eat  niai 

a  Patre;  non  est  impar  ipao,  sed  non  eat  a  leipBo. 

Neque  cnim  mentitus  eat  dicendo,  Qut  non  diligitme^ 

sermonesmeosnonservat.EccesuosdxTii  esse  Bormo- 

nes  ;  numquid  aibi  ipse  est  contrariuB,  ubi  rurgus  di- 

xit,  Et  sermo  quem  audistis  noti  est  meus  ?  Et  fortasse 

propter  aliquam  di8tinctionem,  ubi  buos  dixit.  dixit 

pluraliter,  hoc  est  sermones ;  ubi  autem  sermonem, 

hoc  est  Verbum,  non  Buam  dixit  esse,  eed  Patris,  bc- 

ipsum  inteliigi  voluit.  In  principio  enim  erat  Verbum, 

et  Verbum  erat  apud  Deum,etDea8erat  Verbum  (Joan. 

i,  1).  Non  ulique  suum,  aed  PatriB  eal  Verbum  :  quo- 

modo  nec  sua  imago,  aed  PatriB  ;  nec  suuBFiliusidem 

ipse,  sed  Patris.  Recte  igitur  trlhuit  auctoriquidquid 

facit  squalis,  a  quo  habel  hoc  ipBum  quod  illi  est  in- 

differcoter  «qualis. 


im 


TRACTATDS  LXXYII.  OAPUT  XIV. 


{834 


TRACTATUS  LXXVIl. 
Dc  eo  quod  iequilur,  HaBC  loculus  sum  vobis  apud  vos 
mouens ;  usque  ad  id,  Pacem  meam  do  vobis  ;  doq 
quomodo  muudus  dat,  ego  do  vobis.  Cap.  xiv,  f. 
25-27. 

1.  Tn  praecedenli  lectione  sancti  ETangelii,  quam  se- 
quitur  ista  qusB  modo  recilata  est,  Dominus  Jesus  di- 
xcrat  86  el  Patrem  ad  dilectores  suos  esse  ? enturos, 
et  apud  eos  mansionem  essa  facturos.  Jamvero  et  au- 
perius  dizerat  de  Spiritu  sancto,  Vos  autem  cognosce^ 
tit  eum,  quia  apud  vos  manebit,  et  in  vobis  erit  {Joan. 
ziv,  17) :  unde  intelleximus  in  sanctia  tanquam  in 
templo  8U0  simul  manere  Trinitatem  Deum.  Nunc  au- 
tem  dicit :  Uxc  locutus  sum  vobis  apud  vos  manens,  Illa 
itaque  mansio  alia  est,  quam  promiait  futuram  ;  bflso 
verc  al:a,qQam  prssentem  osse  teslatur.  llla  spiritua- 
lis  est,  atque  intrinsecus  menlibua  redditur  :  hoec 
corporalis  forinsecus  ocuiis  atque  auribus  exbibetur. 
llld  in  eternum  beatiflcat  liberalos ;  hsc  in  tempore 
viaitat  iiberandos.  Secundum  iilam  Dominus  a  suis  di- 
lectoribus  non  reoedit ;  secundum  hanc  it  el  recedit  ^ 
HxCf  jnquit,  locutus  sum  vobis^  apud  vos  manens  : 
uliqae  prflssentia  corporali,  qua  oum  iilis  fisibilislo- 
quebatur. 

2.  Paracletus  autenif  inquit,  Spiritus  sanctus,  quem 
mittet  Paier  in  nomiM  meo,  ille  vos  docebit  omnia,  et 
commemarabitvosomniaqusgcumquedixerovobis.Nuni' 
quidnam  dicit  Filius»  et  docet  Spiritus  sanctus,  ut  di- 
cente  Filio  verba  capiamus,  docente  autem  Spiritu 
sancto  eadem  verba  inteiligamus?  Quasidicat  Filiua 
sine  Spirila  sancto,  aut  Spiritus  sanctus  doceat  sine 
Filio  :  aut  vero  non  et  Filius  doceat  et  Spiritus  san- 
ctus  dicaty  et  cum  Deus  aliquid  dicit  et  docet,Trinilas 
ipsadicaletdoceat?  Sed  quoniam  Trinitas  est,  opor- 
tebat  ejus  singulas  insinuare  peraonas,  oamque  nos 
di&tincte  audire,  inseparabiiiter  intelligere.  Audi  Pa- 
trcm  dicentem  ubi  legis,  Dominiis  dixit  ad  me,  Filius 
meus  es  tu{PsaL  ii,  7)  :  audi  et  docentem  ubi  legis, 
Omnis  qui  audivit  a  Patre  et  didicit,  venit  ad  me  (Joan. 
VI,  45).  Filium  vero  dicentem  modo  audisli ;  de  i e 
quippe  nli,  Qusscumque  dixero  vobis  :quem  si  etdo- 
centem  visnosse,  magistrum  recole,  Unusest,  ioquit, 
Uagister  vester  Christus  (Uatlh.  xxiii,  10).  Spiritum 
porro  sanctum,  quem  modo  audisti  docentem  ubi  di- 
clum  est,  Ipsevosdocebit  omnia,  audi  etiam  dicenlem, 
ubi  legis  in  Actibus  Apostolorum,  beato  Petro  dixisse 
Spiritum  sanctum,  Vade  cum  illis,  quia  ego  misi  eos 
(^lrt.  z,  20).  Omnis  igitur  et  dicit  etdocet  Trinitas  : 
Bcd  nisi  etiam  singillatim  commendaretur,  eam  nullo 
modo  bumana  capere  utique  posset  infirmitas.  Gum 
ergo  omnino  sit  inseparabilis,  nunquam  Trinitas  esse 
acirelur,  si  semper  inseparabiliter  diceretur  :  nam  et 
cum  dicimus  Patrem  et  Fiiium  et  Spiritum  sanctum, 
Don  cos  ulique  dicimus  simul,  cum  ipsi  non  possint 
essc  non  simul.  Quod  vero  addidit,  commemorabit  vos, 
intelligere  debemas  etiam,  quod  Jubemur  non  oblivi- 
sci  saluberrimos  monitus  ad  gratiam  pertinere,  quam 
Dos  commemorat  Spiritus. 

1  LoT.  redit,  Cttteri  codiees,  reeedit, 

Pathol.  XXXV. 


3.  Pacem,  inquit,  relinquo  vobis,  pacem  meam  do 
vobis.  Hoo  est  quodlegimus  apud  prophetam,  Pacem 
super  pacem  :  paoem  nobis  relinquit  iturus,  pacem 
suam  nobis  dabit  in  fine  venturus.  Pacem  nobis  re- 
linquit  in  hoc  sfficuio,  panem  suam  nobis  dabit  in 
futuro  sflBCulo.  Pacem  suam  nobis  relinquit,  in  qua 
manentes  hostem  vincimus :  pacera  suam  nobisdabit, 
quando  sine  hoste  regnabimus.  Pacem  relioquit  no- 
bis,  ut  etiam  hio  invicem  diligamus  :  pacem  suam 
nobis  dabit,  ubi  nunquam  dissentire  possimus.Pacem 
relinquil  nobis,  ne  de  occultis  nostris  invicem  judi- 
cemu8,cum  in  hoc  sumus  mundo  :  pacem  suam  dabit 
nobis,  cum  manifestabit  cogitationes  cordis,  et  tuno 
laus  erit  unicuique  a  Deo  (1  Cor,  iv,  tt).  In  illo  tamen 
atque  ab  illo  nobis  est  pax,  sive  quam  nobis  relinquit 
iturus  ad  Patrem,  sive  quam  nobis  dabit  nos  per- 
duclurus  ad  Patrem.  Quid  autem  nobis  relinquit 
ascendens  a  nobis,  nisi  seipsum,  dum  non  recedit  a 
nobis  ?  Ipse  est  enim  pax  nostra ;  qui  focil  utraque 
unum  (Ephes,  ii,  14).  Pax  ergo  ipse  nobis  est,  et 
cum  credimus  quia  est,  et  cum  videmus  eum  sicuti 
csl  ([  Joan^  III,  2).  Si  enim  quamdiu  sumus  in  cor- 
pore  corruptibili  quod  aggravat  animam,  cum  per 
fidem  ambuiamuB,  non  per  speciem^  non  deserit  per- 
egrinantes  a  se  (II  Cor.  v,  6,  7);  quanto  magis  cum 
ad  ipsam  speciem  venerimus,  nos  implebit  ex  se? 

4.  Sed  quid  est  quod  ubi  ait,  Pacem  relinquo  vobis, 
non  addidit  meam;  ubi  vero  ait,  do  vobis,  ibi  dixit 
meam?  Utrum  subaudieudum  est  meam,ei  ubi  dictum 
non  est,  quia  potest  referri  ad  utrumque  etiam  quod 
semel  dictum  est?  An  forte  et  hic  aliquid  latet  quod 
petendum  est  et  qusrendum,  et  ad  quod  pulsantibus 
aperiendum?  Quid  si  enim  pacem  suam  eam  voluit 
inlelligi  qualem  habetipse?  Pax  vero  ista  quam  nobis 
relinquit  in  hoc  sieculo,  nostra  est  polius  dicenda 
quam  ipsius.  Illi  quippe  nihii  repugnat  in  seipso,  qui 
nulium  habel  omnino  peccatum  :  nos  autem  talem 
pacem  nunc  habemus,  in  qua  adhuc  dicamus,  Di- 
mitte  nobii  debita  nostra  {Matth,  vi,  12).  Est  ergo 
nobis  pax  aliqua,  quoniam  condelectamur  legi  Dei 
secundum  interiorem  hominem  :  sed  non  est  plena, 
quia  videmuB  aliam  legem  in  membris  nostris^  re- 
pugnantem  legi  mentis  nostrce  {Hom,  \n,  22  et  2.3). 
Itemque  inter  nos  ipsos  est  nobis  pax,  quia  invicem 
nobis  credimus  quod  invicem  diligamus  :  sed  nec 
ipsa  plena  est,  quia  cogitalioDes  cordis  nostri  invi- 
cem  non  videmus ;  et  quffidam  de  nobis  quos  non  sunt 
in  nobis,  vcl  in  meiius  inficem  vcl  in  detcrius  opi- 
namur.  Itaque  ista  etiamsi  ab  illo  nobis  relicta  est, 
pax  nostra  est  :  nisi  enim  ab  illo,  non  baberemus  et 
talem ;  sed  ipse  non  habet  talem.  Si   tenuurimus 
usque  in  finem  qualem  accepimus,  qualem  habet  ha- 
bebimus,  ubi  nihii  nobis  repugnet  ex  nobie,  et  nibil 
noB  inf  ioem  lateat  in  cordibus  nostris.  Nec  ignoro 
ista  Domini  verba  ctiam  sic  accipi  posse,  ut  ejusdem 
sententiflB  repetitio  videatur,  Pacem  relinquo  vobis, 
pacem  meam  do  vobis :  ut  quod  dixerat,  pacem,  hoc 
repetierit  dicens,  pacem  meam;  et  quod  dixerat,  re- 
tinquo  vobis,  hoc  repetierit  dicens,  do  vobis,  Ut  volet 

{Cinquanle-huit.) 


■ 


1835 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM,  8.  AUQDSTINI 


1836 


quisque  accipiat :  me  tamen  deleclal,  credo  et  vos, 
fratres  mei  dilecti,  sic  tenere  istam  pacem,  ubi  ad- 
veraarium  concordiler  vincimus,  ut  desideremus  pa- 
cem.  ubi  adversarium  non  habebimus. 

5.  Quod  vero  Dominus  adjunxii,  atque  ait,  Non 
quomodo  mundus  dai,  ego  do  vobis;  quid  eat  aliud, 
niai,  non  quomodo  bomiues  dant  qui  diligunt  mun- 
dum,  ita  do  vobis?  Qui  propterea  dant  sibi  pacem, 
ut  sine  moiestia  litium  atque  bellorum,  non  Deo,  sed 
amico  buo  mundo  perrruantur :  et  quando  jastis  dant 
pacem  ut  non  eos  peraequantur,  pox  non  potest  eise 
vera,  ubi  non  eat  vera  concordia;  quiadiajunctaBunt 
corda.  Quomodo  enim  consors  dicilur,  qui  Bortem 
jungit;  ita  ille  concors  dicendum  est,qui  corda  jungiU 
Nos  ergo,  cbarisBimi,  quibus  Christus  pacem  relin- 
quit,  et  pacem  Buam  nobis  dat,  non  aicut  mundus,  sed 
Btcut  ille  per  quem  factuB  est  mundus,  ut  concordea 
BimuB;  jungamuB  invicem  corda,  et  cor  unum  sur- 
Bum  habeamus,  ne  corrumpatur  in  terra. 

TRACTATUS  LXXVIII. 

In  id  quod  Dominus  dicit^  Non  turbetur  cor  vcstrum, 

neque  formidet,  eic.  Cap.  iiv,  t^.  27,  28. 

1.  Accepimu8,fratre8,verba  Domini  dicentisaddiBci- 
pulos  BUOB :  Non  turbeiurcor  veslrumy  neque  formidel. 
Audisiis  quia  ego  dixi  vobis,  Vaio,  ei  venio  ad  vos  :  si 
ttiligeretis  me,  gauderelis  uiiquey  quia  ego  vado  ad  Pa- 
trem;  quia  Paier  major  me  est.  Hinc  ergo  turbari  et 
formidare  poterat  cor  illorum,  quod  ibat  ab  eie, 
quamvia  ventnrus  ad  eos :  ne  forflitan  gregem  lupuB 
hoc  inlerfallo  invaderet,  pastoriB  absentia.  8ed  a 
quibuB  homo  abscedebat,  DeuB  non  derelinquebat :  et 
idem  ipae  ChriBtuB  homo  et  DeuB.  Ergo  et  ibat  per 
id  qnod  homo  erat,  et  manebat  per  id  quod  Deus 
erat :  ibat  pcr  id  quod  uno  loco  erat,  manebat  per  id 
qood  ubique  erat.  Cur  itaque  turbaretur  et  formidaret 
cor,  quando  ita  deserebat  ocdIob,  ut  non  descreret 
oor?  Quamvis  Deus  etiam  qui  nullo  continetur  loco, 
diBCcdatabeorum  cordibus,  quieum  reiinqnunt  mo- 
ribus,  non  pedibus;  et  veniat  ad  cos  qui  convortuntur 
ad  eum  non  facio,  sed  (!de,  et  accedunt  ad  eum 
mente,non  carnc.Ut  autcm  inteiligerent  secundum  id 
quod  homo  erat  cum  dixissc,  Vado  ei  venio  ad  vos; 
a^jecit,  aiquo  ait,  Si  diligeretis  me,  gaudereiis  uiiquef 
quia  ego  vado  ad  Patrem :  quia  Pater  major  me  est. 
Per  quod  crgo  Filius  non  est  {equalis  Patri,  per  hoo 
iturus  erat  ad  Patrem,  a  quo  venluruB  est  vivos  ]udi- 
caturua  et  mortuoB  :  pcr  illud  autem  in  quo  ffiqualie 
eat  gignenti  UnigcnituB,  nunquam  recedit  a  Patro; 
Bcd  cum  illo  est  ubique  totuB  pari  divinitatc,  quam 
nullus  continct  locus.  Cum  enim  in  forma  Dti  esset, 
sicut  Apostolus  loquitur,  non  rapinam  arbitratus  est 
esse  xqualis  Deo.  Quomodo  cnim  rapina  possct  esse 
natura  quae  non  erat  usurpata,  sed  nala?  Semetipsum 
auiem  exinanivit,  formam  servi  accipiens  (Philipp.  ii, 
6,  7)  :  non  ergo  amittcns  illam,  sed  accipiens  istam. 
Eo  modo  BC  exinaniens,  quo  hic  minor  apparebat 
quam  apud  Patrem  manebat.  Porma  quippc  serv i  ao- 
ccBBit,  non  forma  Dei  recesait :  hiec  est  aBSumpta,  non 
iila  conBumpta.  Propter  hano  dicit,  Pater  major  me 


est :  propter  illam  vero,  Ego  et  Pater  wium  sumus 
(Joan.  I,  30). 

2.  Hoc  attendat  arianus,  ct  attentione  sit  sanus  : 

ne  contentione  sit  vauuB,  out,  quod  est  pejus,  insanus. 

Haec  est  enim  forma  servi,  in  qua  Dei  Fiiiua  minor 

est,  non  Palre  boIo,  sed  etiam  Spiritu  sancto  :  neque 

id  tantum,  sed  etiam  Beipso;  quia  idem  ipse  in  forma 

Dei  major  eat  seipso.  Neque  enim  bomoChristus  non 

dicilur  FiliuB  Dei,  quod  etiam  Bola  caro  ejus  in  ae- 

pnlcro  meruit  appellari.  Nam  quid  aliud  coniitemur, 

cum  dicimus  credere  noB  in  unigenitum  Dei  Filium, 

qui  sub  Poutio  Pilato  crucifixus  est  ct  sepultus?  Et 

quid  cjus  nisi  caro  Bepulta  est  eine  anima?  Ac  per 

hoc  cum  credimus  in  Dei  Filium  qui  ecpultns  est, 

profecto  Filium  Dei  dicimus  et  carncm  qum  sola  se- 

pulta  eat.  Ipseergo  Cbristus  Filius  Dci,  aequalie  Patri 

in  forma  Dei,  quia  semetipsum  exinanivit,  non  for- 

mam  Dei  amittens,  sed  formam  servi  accipicos,  major 

est  et  BcipBo;  quia  major  est  forma  Dei  qus  amissa 

non  cst,  quam  servi  qu®  acccpta  esl.  Qaid  itaquo 

mirum,vel  quid  indignum,Bi  secundum  hanc  formam 

«ervi  loquens,  ait  Dei  Filius,  Paier  major  me  cst;  et 

secundum  Dei  formam  ioquens,  ait  idem  ipse  Dei 

Fiiius,  Ego  ei  Paier  unum  sumus?  Unum  sunt  enim, 

Bccundum  id  quod  Deus  erat  Verbum  :  major  est 

Pater,  secundum  id  quod  Verbum  caro  faclum  est 

(Id.  1, 1,  ik).  Dicam  etiam  quod  Ariani  ct  Eunomiani 

negare  non  poBSunt :  secundum  hanc  formam  servi 

puer  Christus  etiam   parentibus  suis  minor  erat, 

quando  parvoB  majoribus,  sicut  scriptum  est,  itiMi- 

tus  erat  (Luc.  ii,  51).  Quid  igitur,  baretice,  cum  Chri- 

BtuB  DeuB  Bit  et  homo,  loquitur  ut  homo,  et  calum- 

niaris  Deo?  lllein  se  naturam  commendat  humanam; 

tu  in  illo  Qudesdeformare  divinam?  lufldeliB,  ingrate, 

ideone  tu  minuis  eum  qui  fecittc,  qoia  dicit  ille  quid 

factuB  sit  propter  te?  ^flqualis  enim  Patri,  Filius  pcr 

quem  factus  est  bomo,  ut  minor  esset  Patre,  faotus  est 

homo  :  quod  nisi  fleret,  quid  esset  homo  f 

-    3.  Dicat  plane  Dominus  et  Magistcr  noster,  Si  di^ 

ligeretis  me,  gauderelis  utique,  quia  vado  ad  Patrem^ 

qnii  P.iler  major  me  est.  Cum  discipulis  audiamus 

verha  doctoriB,  non  cum  alienis  sequamur  astutiam 

deceptoris.  Agnoscamus  gcminam  substantiam  Chri- 

sti;  divinam  scilicct  qua  ffiqualis  est  Patri,  humanam 

qua  major  cst  Pater.  Utrumque  autem  simol  non  duo, 

sed  uous  est  Ghristas;  ne  sit  quaternitas  non  Tri- 

nitas  DcuB.  Sicut  enim  unus  est  homo  anima  ratio- 

nalis  et  caro,  sic  unus  est  Christus  Deus  et  homo  : 

ao  per  hoc  Christus,  est  Deua  anima  rationalis  et 

caro.  ChriBlum  in  his  omnibus,  Cbristum  in  singulis 

confltemur.  Quis  cst  ergo  per  quem  factus  est  mun- 

dus?  Christus  Jesus,  scd  in  forma  Dei.  Quis  est  sub 

Pontio  Pilatocraciflxus?ChristuB  Jesus,  sed  in  forma 

servi.  Item  de  singulis  quibuB  homo  constat.  Quis  non 

est  derelictus  in   inferno?  Christus  Jesus,  scd  in 

anima  Bola.  Quis  resurreotarns  triduo  jacuit  in  se- 

pulcro  ?  CbristuB  Jesus,  sed  in  carne  sola.  Dicitur 

ergo  et  in  his  singuiis  ChristuB.  Verum  h«c  omnia 

non  duo,  vel  tres,  sed  nnQs  est  GhriBtus.  Ideo  ergo 


1S37  TRACTATUS  LXXIX.  CAPUT  IV. 

dtxit,  Si  diligeretU  me,  gauderetis  uligue,  quia  vado  ad 
Palrem ;  qa\ei,  naturflB  humanae  gratulandum  est,  eo 
quod  sic  assnmpta  est  a  Verbo  unigenito,  ut  immor- 
talia  conslitueretur  in  cqqIo,  atque  ita  fieret  terra  su- 
blimis,  ut  incorruptibilis  pulvis  sederet  ad  dexteram 
Patris.  Uoo  enim  modo  se  iturum  dixit  ad  Patrem. 
Nam  profecto  ad  ilium  ibat  qui  cum  illo  eral.  Sed  hoc 
erat  ire  ad  eam  et  recedere  a  nobis,  mutare  atque  im- 
mortale  facere  quod  morlale  suscepit  cx  nobia,  et  le* 
vare  in  CGBlam  per  quod  fuit  in  terra  pro  nobis.  Quis 
non  hinc  gaudeat,  qui  sic  diligit  Chrisium, at  et  auam 
naturam  jam  immortalem  gratulelur  in  Ghristo,  atqoe 
id  86  speret  foturum  ease  per  Ghristam  ? 

TEAGTATUS  LXXIX. 

Deeo  quod  ait,  Et  nuno  dixi  vobis  priuequaro  fiat,  etc^ 
usque  ad  id,  Surgite,  eamus  hinc.  Ca]p.  xiv,  >>.  29-31. 

\,  Dominus  et  aalvator  noster  Jesus  Ghristus  dixe- 
rat  discipulis  suis :  Si  diligerelis  me^  gauderetis  utique, 
quia  vado  ad  Patrem ;  quia  Pater  major  me  est.  Qaod 
ex  forma  aervi  cum  dixisse,  non  ex  forma  Dei  in  qaa 
equalis  est  Patri,  novit  fides  qus  religiosie  cst  menti- 
bu8  fiia,non  calumniosisetdementibuBficta.Deinde 
subjunxit :  Et  nunc  dixi  vobis  priusquam  fiat,  ut  cum 
factum  fuerit,  credatis,  Quid  est  hoc,  cum  magis  homo 
credere  debeat  antequam  fiat  id  quod  credendum  est? 
IIjEC  est  cnim  laus  fidei,  si  quod  crediiur  non  videtur. 
Nam  quid  magnum  est  si  crediinr  quod  videiur,  86« 
cundum  illam  ejusdem  Domini  senleniiam,  quando  i   bolus,  evideniius  aperuit  Paulus  apostolus,  qui  cum 


1838 

temrquo  viso  illo  illud  fuerant  credituri,quo  ipse  esset 
Christus  Filius  Dei  fifi,  qui  potuit  hoc  facere  cum 
praedixisset,  et  prffidicere  anie  quani  faceret  :  credi- 
turi  aulem  hoc  non  fide  nova,  scd  aucta;  aut  certe 
cum  mortuus  esset  defecta,  cum  resurrexisset  refecta. 
Nequeenimcum  Dei  Filium  nonetantecredebant;  sed 
cum  in  illo  faciura  esset  quod  ante  praedixif,  fidcs 
ilia  qus  iunc  quando  iliis  loquebaiur  fuil  parva,  et 
cum  moreretur  pene  jam  nulla,  et  revixit  et  crevit. 

2.  Deinde  quid  6\c.\i1Jamnonmulta  loquarvobiscum : 
venit  enim  princeps  mundi  hujus:  quis,  nisi  diabolus?£^ 

inme7ionliabetquidquam:n\x[\\imsoUicQtommnopecciBL' 
tum.  Sic  enim  osiendil  non  creaturarum,sed  peccato- 
rum,principem  diabolum  ,quo8  nuno  nomine  mundi  hu  - 

Jusappellat.Etquotiescumquomundinomeninmalisi- 
gnificatione  ponitur,  non  oslendit  nisi  mundi  istius 
amaiores;  de  quibus  alibi  soriplum  cst,  Quicumque 
voluerit  amicus  esse  sxculi  hujus,  inimicus  Dei  consti- 
tueiur  {Jacobi  iv,  4).  Absit  ergo  ut  sic  inlelligatur  dia- 
bolu8princep8mundi,tanquam  gGraiuniversi  mundi, 
id  est,  cosli  et  terrae,  atque  omnium  quo)  in  eis  sunt 
principatum  :  de  quali  mundo  dicium  est,  cum  de 
Cbristo  Verbo  sermo  essei,  Et  mundus  per  eum  factus 
est  {Jpan.  i,  10).  Universus  itaque  mundus  a  summis 
ooelis  usquead  infimam  terram  creatori  esl  subditus, 
non  desertori;  redemptori,  non  intercmpiori;  libera- 
tori,  non  captivatori;  doctori,  non  deceptori.  Quem- 
admodum  autemsil  inielligeadosprinceps.mundi  dia- 


discipulum  arguit  dicens  :  Quia  vidisti,credidisti,  beali 
qui  non  vident  et  credunt  (Joan,  xx,  29)?  El  ncseio 
otrum  credere  dicendus  osi  quisque  quod  videt;  nam 
ipsa  fides  in  Epistola  que  scribitur  ad  HebreBos,  ita 
eat  definiia  :  Est  autem  fides  sperantium  <  substantia, 
convictio  rei-um  quse  non  videntur  {llebr.  xi,  1).  Quapro- 
pter  81  fidea  est  rerom  qus  creduntur,  eademque  fi- 
des  earum  esl  que  non  videntur;  quid  sibi  vultquod 
Dominus  ait,  Et  nunc  dixi  vobis  priusquam  fiat,  ut  cum 
factum  fuerit,  eredatis  f  Nonne  potius  dicendum  fuit, 
Et  nunc  dixi  vobis  priusquam  fial,  ui  crcdaiie,  quod 
com  factum  fuerit,  fideatls?  Nam  et  illc  cui  dictum 
€8(,  Quia  vidisti,  eredidisti,  non  hoo  credidit  qued  vi- 
dit ;  aed  aliud  vidit,  aliud  credidit :  vidit  enim  homi- 
nem,  crediditDcum.  Cerncbat  quippe  aique  tangebat 
carnem  viventem,  quam  viderat  morieniem ;  et  cre- 
debat  Deum  in  carne  ipsa  latentom.  Credebat  ergo 
mente  quod  non  videbai,  per  hoo  quod  sensibus  cor- 
poria  apparebat.  Sed  etsi  dicuntur  credi  quae  viden- 
tur,  sicut  dicit  unusquisque  oculis  suis  se  credidisse: 
non  lamen  ipsa  est  quae  in  nobis  oedificaiur  fidcs;  sed 
ex  rebus  qu»  videntur,  agitur  in  nobis  ut  ea  crodan- 
lar  qua  non  videntnr,  Quocirca,  dileciissimi,  unde 
nuno  mihi  sermo  est,  quod  Dominue  aii,  Et  nuncdixi 
vobis  priusquam  fiat,  ut  cum  factum  fuerit,  credatis;  iU 
lod  niiqae  dioit,  cum  factum  fuerit,  quod  eum  visuri 
erant  post  mortem  viventem,  etad  Patrem  ascendon- 

i  Tres  Mss.,  sperandorum,  Am.  et  Bad.,  sperandarum. 
Er.  Lov.  6t  pleriqae  Msf.,  sperantium.  Sic  rursus  yariant 
iafra,  Tract.  95. 


dixisset,  Non  est  nobis  colluctatio  adversus  carnem  et 
sanguinem,  id  est,  advorsus  homines ;  subjecit,  atque 
ait,  sed  adversus  principes  et  potettates  et  rectores  mundi 
tenebrarum  harum{Ephes,vi, i2).  Sequcnii  enim  verbo 
exposuit  quid  dixisset,  mundi,  cum  subjecit,  tenebro' 
riim^Aa;'ttm:nequisquam  mundi  nomine  intelligeret 
aniversam  creaturam,  cujue  nullo  modo  suni  rectorcs 
angeli  desertorcs.  Tenebrarum,  inquit,  harum,  id  est, 
mundi  istius  amatorum  :  ex  quibus  tamen  elccii  sunt, 
non  per  euum  meriium,  sed  per  Dei  gratiam,  quibus 
dicit,  Fuistis  enim  aliquando  tcnebrce;  nunc  aiUem  lux 
in  Domino  {Id,  v,  8).  Omnes  enim  fuerunt  sub  re- 
cioribus  tenebrarum  harum,  id  csl,  hominum  impio- 
rum,  tanquam  tcncbraQ  sub  tcncbris :  sed  graiias  Deo, 
qui  eruit  nos,  sicut  dicit  idcm  aposlolus,  de  polestaie 
tenebrarum,  et  transiulit  in  regnum  FHii  charitatis  sux 
{Coloss.  I,  12,  13).  In  quo  princeps  hujus  mundi, 
boc  est  tcnebrarum  harum,  uon  habebat  quidquam; 
quia  ncquo  cum  pcccato  Deus  venerat,  nec  ejus  car- 
nem  de  peccaii  propagine  Virgo  pcpereai.  Ei  tan- 
quam  ei  diccrciur,  Cur  ergo  morcris,  si  non  habes 
peccatum  cui  debcaiur  moriis  supplicium?  continuo 
subjecit,  Sed  ut  cognoscat  mundus  quia  diligo  Palrem, 
et  sicut  mandalum  dedit  mihi  Pater,  sic  facio;  surgitc, 
eamus  hinc.  Discumbcns  enim  discumbentibus  loque- 
baiur.  Eamus  auiem  dixit,  quo,  nisi  ad  illum  iocum 
unde  fuorat  tradendus  ad  moriem,  qui  nullum  habe- 
bat  meritum  mortis?Sed  habebatut  moreretur  man- 
dainm  Palris,  tanquam  lUe  de  quo  prsedicium  erat, 
Qu9e  non  rapui,  tunc  exsolvebam  {PsaL  lxvih,  5)  : 


1839 


IN  JOANNIS  EVANQELIUM,  S.  AUGUSTINl 


1840 


mortem  sine  debito  soluturue,  et  nos  a  morte  debita 
rcderopturus.RapueratautemAdampecoalum,quaado 
roanum  in  arborem  praesumptione  deceptus  extendit, 
ut  incommunicabile  nomen  inconcessao  divinitatis  in- 
Taderet,  qaam  Filio  Dei  nalura  contuierat,  non  ra- 
pina. 

TRACTATUS  LXXX. 

t>e  eo  quod  dicit^  Ego  sum  vitiB  vera,  el  Pater  meus 
agricolaest;  usque  ad  td,  Jam  vos  mundi  eatis  pro- 
ptcr  sermonem  quem  locutus  sum  vobis.  Cap.  zv, 
f.  i-3. 

1.  Iste  locus  evangeiious,  fralres,  ubi  se  dicit  Do- 
minus  vitem,  et  discipulos  suos  palmites,  secundum 
lioc  dicit  quod  est  caput  Ecclesie,  nosque  membra 
cjus,  mediator  Dei  et  horoinum  homo  GbristuB  Jesus 
(I  Tim,  II,  5).  Unius  quippe  nalurs  sunt  vitis  el  palmi- 
tes  :  propter  quod  cum  esset  Dens,  cujus  natur» 
non  sumus,  factus  esl  homo,  ut  in  illo  esset  vitis  hu- 
mana  nalura,  cigus  et  nos  homines  palmitesesse  pos- 
semus.  Quid  ergo  est,  Ego  sum  vitis  vera?  Numquid  ut 
adderel  vera^  hoc  ad  eam  v item  retulit,  unde  ista  si- 
mililudo  translata  esl?  Sic  enim  dicilur  vitis,  per  si- 
militudinem,  non  per  proprietatem ;  quemadmodum 
dicitur  ovis,  agnus,  leo,  petra,lapi8  angularis,  et  cs- 
tera  hujusmodi,  qus  magis  ipsa  sunt  vera,  ez  quibua 
ducuntur  isls  similitudines,  non  proprietates.  Sed 
cum  dieit,  Ego  sum  viiis  vera,  ab  illa  se  utique  di- 
scernil  cui  dicitur,  Quomodo  conversa  es  in  amariludi' 
nem,  viiis  aliena  (Jerem.  ii,  2i)?  Nam  quo  paclo  est 
vitis  vera,  qus  ezspectata  est  ut  faceret  uvam,  feoit 
autem  spinas  {Isai.  v,  4)? 

2.  Ego  ittm,inquit,  vitis  vera^  et  Pater  meus  agrieola 

cst.  Omnem  palmitem  in  me  non  fereniem  fructum^ioHet 

eum:et  omnem  quifertfruclum,purgabiteumiUtfructum 

plus  a/Jfrat. Numquid  unum  sunt  agricola  et  vitis?  Se- 

cundum  hocergovitisGhristus^secundumquod  ait, Pa- 

iermajormeesi  (yoan.  ziv,28) :  secundum  autemidqnod 

ait,  Ego  et  Paier  unum  sumus  (Jd.  z,  30),  et  ipse  agri- 

cola  cst.  Nec  talis  quales  sunt,  qui  ezlrinsecus  ope- 

rando  ezhibent  minislerium ;  sed  talis  ut  det  etiam 

intrinsecus  incrementum.  liam  neque  qui  plantat  est 

aiiquid,  neque  gui  rigai;  sed  qui  incremetUum  dai  Deus, 

Sed  utique  Deus  est  Cbrislus,  quia  Deus  erat  Verbum; 

unde  ipse  et  Pater  unum  sunt :  otsi  Verbum  caro  fa- 

ctum  est  (Id.  i,  1,  i4)  quod  non  erat,  manet  quod 

crat.  Denique  cum  de  Patre  tanquam  de  agricola 

di.xissct  quod  infruciuosoa  palmitos  lollat,  fructuosos 

aulcm  purget  ut  plus  alTerant  fructum ;  continuo 

ctiam  seipsum  mundatorem  palmitum  ostendens, iam 

vos,\nqm{,7nundi  esiis  propier  sermonem  quem  locutus 

sum  vobis.  Ecceet  ipse  mundator  est  palmitum,quod 

cst  agricolffi,  non  vitis  offlcium  :  qui  etiam  palmites 

operarios  suos  fecit.  Nam  etsi  non  dant  incrementum, 

impendunt  tamen  aliquod  a^yumentum;  sed  non  de 

suo  :  Quia  sine  me,  inquil,  nihil  potesiis  facere.  Audi 

etiam  ipsos  confltentes  :  Quid  autem  est  Apollo  ?  quid 

auiem  Paulus?  Ministriper  quos^Vt&^f^credidistis,  et  uni' 

cuique  sicut  Dominus  dedit.  Ego  plantavi,  Apollo  rigavit. 


Et  hoc  orgo  sicut  unicuique  Dominus  dedit :  non  itaque 
de  suo.  Jamvero  quod  sequitur,  sed  Deus  incrementum 
dedit  (I  Cor.  iii,  5  7);  non  per  ilios,  sed  per  seipsum 
facit :  ezcedit  hoc  humanam  humilitatem,  ezcedit  an- 
gelicam  subliroitatem,  nec  omnino  pertinet  nisi  ad 
agrioolam  Trinitatem.  Jam  vos  mundi  estis,  mundi 
Bcilicet  atque  mundandi.  Neque  enim  nisi  mundi  es- 
sent,  fruclum  ferre  potuissent :  et  tamen  omnem  qui 
fert  fruclum,  purgat  agricola,  ut  fructum  plos  affc- 
rat.  Fert  fructum,  quia  mundus  est;  atque  ut  plus 
aiTerat,  purgatur  adbuc.  Quis  enim  esl  in  hac  vita  sic 
mundu8,ut  non  sit  magis  magisque  mundandus?  Ubi 
f  si  dizerimus  quia  peccatum  non  habemus,  nos  ipsos 
seducimus,  et  veritas  in  nobis  non  est :  si  autem  con- 
fessi  fuerimus  peccata  nostra,  fldelisestet  jU8tus,qui 
diroittat  nobis  peccata,  ct  roundet  non  ab  omni  ini- 
quitate  » (I  Joan.  i,  8,9} :  roundct  utique  mundos,  hoc 
est  fructuosoB,  ut  tanto  sint  fructnosiores,  quanto 
fuerint  mundiorcs. 

3.  Jam  vos  mundi  eslis  propier  verbum  guod  locutus 

sum  vobis.  Quarc  non  ail,  mundi  estis  propter  Ba- 

piismum  quo  loti  estis,  sed  ait,  propter  verbum  quod 

locutus  sum  vobis;  nisi  quia  et  in  aqua  verbum  man- 

r  dat?  Detrahe  verbum,  et  quid  est  aqua  nisi  aqua?  Ao- 

I  oedit  verbum  ad  elemenium,  et  flt  Sacramenium, 

etiam  ipsum  tanquam  visibile  verbum.  Nam  et  hoc 

otique  dizerat,  quando  pedes  discipulis  lavit :  Qui  lo- 

tus  esi,  non  indiget  nisi  ut  peJes  lai^et,  sed  est  mundus 

l  iolus  (Joan.  ziii,  iO).  Unde  ista  tanta  virtus  aque,  ut 

corpus  tangat  et  cor  abluat,  nisi  faciente  verbo  :  non 

quia  dicitur,  sed  quia  creditur?  Nam  et  in  ipso  verbo, 

aliud  est  sonus  transiens,  aliud  virtus  manens.  Hoc 

est  verbum  fidei  quod  prsedicamus,  ait  Apostolus,  quia 

si  confessus  fueris  in  ore  tuo  guia  Dominus  est  Jesus, 

et  eredideris  in  corde  iuo  quia  Deus  illum  suseitavit  a 

moriuis,  salvus  eris.  Corde  enim  creditur  ad  justitiam, 

ore  autem  eonfessio  fit  ad  saiuiem  (Rom.  z,  B-iO).  Unde 

in  ActibuB  Apostolorum  legitur,  Fide  mundans  corda 

eorum  (^Aci.  zv,  0)  :  et  in  Epistola  ana  bealus  Petrus, 

Sic  et  vos,  inquit,  Bapiisma  savos  facit;  non  carnis 

deposiiio  sordium,  sed  conscieniix  bona  interrogatio 

(I  Petr.  III,  21).  Uoc  est  verbum  fidei  quod  praedicamus: 

quo.sine  dubio  ut  mundare  possil,  conseorator  et  Ba- 

ptismus.  Ghristus  quippe  nobiscum  vitis,  cum  Patre 

agricola,  dilexit  Ecclesiam,  et  seipsum  Iradidit  pro  ea. 

Lege  Apostolum,  et  vide  quid  acyuogat  :  Ut  eam 

sanciificaret,  inquit,  mundans  eam  lavacro  aqtue  in 

verbo  (Bphes.  v,  25-26).  Mundatio  igitnr  nequaquam 

fluzo  ei  labiii  tribueretur  clemento,  nisi  adderetur, 

in  verbo.  Hoo  verbum  fidei  tantum  valet  in  Ecclesia 

Dei,  ut  per  ipsum  credentem  S  offerentem,  bene- 

dicentem,  tingentem,  etiam  tantilium  mondet  infan- 

tem ;  quamvis  nondum  valentem  corde  credere  ad 

Justitiam,  et  ore  conGteri  ad  salutem.  Totom  boc  Gt 

per  verbum,  de  quo  Dominos  ail,  Jam  vos  mundi 

esiis  propter  verbum  quod  iocutus  sum  vobis. 

*  Lov.t  per  ipsam  eredenietn.  Editi  alii,  per  ipsum  cre* 
dentem ;  conBentlentibos  Mis.,  qol  carent  voce«  offertntem 


1841 


TRACTATUS  LXXXII.  CAPUT  XV. 


1843 


TRACTATU8  LXXXI. 
De  €0  guad  ait,  Maaele  io  me,  et  ego  io  vobis ;  usque 
ad  idf  Quodcumque  folaeritis  petetis,  et  fiet  vobis. 
Cap,  XV,  f.  4-7. 

1.  Yitem  se  dixit  eese  Jesus,  et  discipulos  suos 
palmiteB,  et  agrioolam  Pairem :  uade  Jampridem  sicut 
polaimuB  disputatum  est.  In  bac  autem  leclione,  cum 
adbao  de  seipso  qui  est  vitis,  et  de  suis  palmitibae, 
hoc  eat  discipuHs  loqueretur :  Uanete^  inquit,  in  me, 
ei  ego  in  vobis»  Non  eo  modo  illi  in  ipso,  sicul  ipse  in 
illis.  Utrumque  autem  prodest  non  ipsi,  sed  illis.  Ita 
quippe  in  vite  sant  palmitei,  ut  vili  non  conferani, 
aed  inde  accipiant  unde  vivant :  ita  vero  vitis  est  in 
palmitibus,  ut  viiale  alimentum  subminiBlreieis,  non 
sumat  ab  eis.  Ac  per  boc  et  manentem  in  se  babere 
Chriatum,  ei  manere  in  Christo,  discipulis  prodeet 
utrumque,  non  Cbrislo.  Nam  prflBciso  palmite,  potest 
de  viva  radis  alius  puliulare ;  qui  autem  praeoisas 
eaty  eine  radico  non  poiest  vivere. 

2.  Denique  adjungit  et  dicit :  Sicut  palmes  non  p<h 
tesi  ferre  fructum  a  semetipso,  nisi  manserii  in  vite;  sie 
neevos^nisi  in  me  manserilis,  Magna  gratie  commen- 
datio,  fratres  mei  :  corda  instruii  humiliam,  ora  oIh 
atruit  auperboram.  Eoce  cai,8i  audent,  respondeant, 
qui  ignorantoi  Dei  justitiam,  ei  eaam  volentes  conitl- 
tuere,  juatiti»  Dei  non  eunt  subjecti  (Hom,  x,  3). 
Ecce  cui  reepondeant  sibi  placentes,  et  ad  bona  opera 
facienda  Deum  eibi  necesearium  non  putantes.  Noane 
haio  resiBtunt  verilati,  homines  mcnte  corrupti,re- 
probi  circa  fidem  (II  Tim.  iii,  8),  qai  respondent  et 
loqauntar  iniquilatem^  dicentes  :  A  Deo  habemue 
quod  homines  sumue,  a  nobis  ipsie  autem  quod  jneti 
sumaa  ?  Quid  dicitis,  qui  vos  ipsos  deoipitis,  non 
a88ertores,8ed  prscipitatores  liberi  arbitrii,  ex  alto 
elaiionis  per  inania  prffisuroptionis,  in  prorunda  sub- 
merBioni8?Nempe  vox  vestra  est,  quod  bomoexse- 
melipso  facit  justiliam  :hoc  eataltum  elationis  vestro. 
Sed  veritaa  contradicit,  et  dicit,  Palmes  non  potest 
ferre  fructum  a  semetipso,  nisi  manserU  in  vile,  Ite 
ounc  per  abrupta,  el  non  habenies  ubi  figamini, 
ventosa  loquacitate  jactamini.  Hsbc  sunt  inania  pr»- 
sumptionis  vestr».  Sed  quid  vos  eequatur  videte,  et 
si  eat  in  vobis  ullus  eensuB,  horrete.  Qui  enim  a  se- 
metipso  se  fructum  existimat  ferre,  in  ? ile  non  est ; 
qui  in  vitenon  esl,  in  Christo  non  est ;  qui  in  Chrisio 
non  esty  christianus  non  est.  H»c  sunt  profunda 
Bubmersionis  vestrae. 

3.  Etiam  atque  etiam  consideraie  quid  adhuc  ve- 
ritae  adjungat  ei  dicat :  Ego  sum,  inquit,  vitis^  vos  pal- 
mites.  Qui  manet  in  me,  et  ego  in  eo^  hie  fert  fructum 
multum:  quiasine  me  nihil  poiestis  facere.  Ne  quisquam 
putaret  aaitem  parvum  aiiquem  fruclum  posse  a  se* 
metipsopalmitem  ferre,  cum  diii88et,/itc  fert  fructum 
multum,  non  ait,  quia  sine  me  parum  potestis  facere  ; 
led,  nihil  potesiis  facere,  Sive  ergo  parum,  sive  mul- 
tum,  sine  ilio  fieri  non  potest,  eiae  quo  nihii  fieri 
poteet.  Quia  etai  parum  attuleril  palmes,  eum  purgat 
agricola  ut  plua  afferat  :  tamen  nisi  in  vite  manserit 
et  vixerit  de  radice»  quaatoffllibet  fruciam  a  aemet- 


ipso  non  potoBt  fcrre.  Quamvis  aotem  Christus  vilis 
non  esset,  nisi  homo  esset;  tamen  istam  gratiam  pal- 
mitibus  non  prnberet,  nisi  etiam  Deus  osset.  Yerum 
quia  ita  sine  ista  gratia  aon  potest  vivi,  utetmors  in 
potestate  sit  liberi  arbitrii  :  Si  quis  in  me,  inquit, 
non  manseritf  mittetur  foras  sicut  palmes;  et  arescet; 
et  colligent  eum,  el  in  ignem  mitlent,  et  ardet,  Ligna 
itaque  vitis  lanto  sunt  coniemptibiliora  si  in  vite  non 
manserint,  quanto  gloriosiorasimanserint :  denique, 
sicut  de  bis  etiam  per  Ezecbieiem  propbetam  Domi- 
nuB  dicit,  precisa  nuliis  agricolarum  usibus  prosunt, 
nullis  fabrilibus  operibus  deputantur  {E%ech,  xv,  5). 
Unum  de  duobus  palmiti  congruit,aui  viti8,aut  ignis : 
si  in  vite  non  est,  in  igne  erit :  at  ergo  in  igae  non 
sit,  in  vite  sit. 

4.  Si  manseritis  in  me,  inquit,  et  verha  mea  in  vobis 
manserintf  quodcumque  voiueriiis  petetis^  et  fiet  vobi^, 
Manendo  quippe  in  Christo,  quid  velle  possunt  nisi 
quod  convenit  Christo?  Quid  velle  possuni  manendo 
in  Salvatore,  nisi  quod  non  est  alienum  a  salute? 
Aiiud  quippe  voiumus  qaia  sumus  in  Cbristo,  et  aliud 
volamus  quia  sumas  adhuo  in  hoc  ssculo.  De  man- 
sione  namque  hujas  sscali  nobis  aliquando  subrepit, 
ut  hoc  petamus  quod  nobis  non  expedire  nescimus. 
Sed  absit  ut  fiat  nobis,  si  manemas  in  Cbrieto,  qui 
noo  facit  quando  peiimas,  nisi  quod  expedit  nobis. 
Manentes  ergo  in  eo,  oum  verba  ejus  in  nobis  ma- 
nent,  quodcumque  voluerimus  petemus,  et  Qet  nobis. 
Quia  si  pelimas  et  non  fiet,  non  hoc  petimus  quod 
habel  mansio  in  oo,  nec  qood  habent  verba  ojus  que 
manont  in  nobis;  sed  quod  habet  cupiditas  et  infir- 
mitas  carnis,  quae  non  est  in  eo,  et  in  qua  non  manent 
verba  ejus.  Nam  utique  ad  verba  ejus  pertiuet  oralio 
illa  qoam  docait,  ubi  dicimus,  Pater  noster,  qui  es  in 
ccslis  {Matth.  vi,  9).  Ab  hujus  orationis  verbis  et 
aensibus  nonrecedamuspetitionibus  nostris.et  quid- 
quid  petierimus,  fiei  nobis.  Tunc  enim  dicenda  sunt 
verba  ejus  in  nobis  manere,  quando  facimas  qus 
precepii,  et  diligimus  que  promisit :  quando  autem 
verba  ejus  manent  in  memoria,  nec  inveniuntur  iu 
vita,  non  compulatur  palmes  in  vite,  quia  vitam  non 
attrahit  ei  radice.  Ad  banc  dilTerentiam  valet  quod 
scriptum  est,  Et  memoria  retinentibus  mandata  ejuSf 
ut  faciant  ta  (PsiU.  cii,  18).  Multi  enim  memoria  re- 
tinent,  utcontemnant,  vel  etiam  derideant  et  oppu- 
gnent  ea.  In  his  verba  Christi  non  maoent,  qui  attin- 
gunt  quodammodo,  non  cohsrent :  et  ideo  illis  non 
erial  in  beneficium,  sed  in  testimonium.  Et  quia  sic 
insunt  eis  ut  non  maneant  in  eis,  ad  hoc  tenentur  ab 
eis,  ui  judicentur  ex  eis. 

TRACTATUS  LXXXII. 

De  eo  quod  Dominus  dicit,  In  hoo  clarificatus  est  Pater 
meus,  ut  fructum  plurimum  aCferatis;  usque  ad  id, 
Et  maneo  in  ejus  dilectione.  Cap.  xv,  f.  8-10. 

1.  Magis  magisque  Salvator  gratiam,  qua  salvamur 
diecipulis  loquendo  comroendans  :  /n  hoc,  inquit, 
clarificaiusestPatermeus,ulfructum  plurimum  afferatis, 
et  efficiamini  mei  discipuli,  Sive  glorific-atus  sivectort- 


1843 


IN  JOANNIS  EVANGBLIDM,  S.  AUGDSTINI 


1844 


ficatus  dicatur,  ex  uqo  greBcoverbo  utrumque  traDsla- 
tum  est,  quod  est  oo|d((etv.  A^^aenim  qu»  grece  di- 
citur,  latino  gloria  est.  Quod  ideo  commemorandum 
cxistimavi,  quia  dicit  Apostoius,  Si  Abraham  ex  ope- 
ribus  justificaius  est,  habet  gloriarriy  ted  non  ad  Deum 
{Bom,  IV,  2).  Hffic  est  ad  Deum  gloria  qua  gloridcatur 
non  homo,  sed  Deus,  si  non  ex  operibus,  sed  ex  fide 
justiricatur,utexDeo  ilU  sitquod  etiam  beneopcratur: 
quoniam  palmes,  sicut  jam  superius  dixi,  non  potest 
ferre  fructum  a  semelipso  (Tract,Sij  n.2).  Si  enim 
10  boc  clarificatus  est  Deus  Pater  ut  fructum  pluri- 
mum  afferamus,  et  efflciamur  Cbristi  discipuli;  non 
hoc  glorisQ  nostrsB  tribuamus,  tanquam  boo  ex  nobis 
ipsis  habeamus.  Ejus  est  enim  haec  gratia,  e(  ideo  in 
hoc  non  nostra,  sed  ejus  esl  gloria.  Undeet  alibi  cum 
dixisset,  Sic  luceat  tumen  vestrum  coram  hominibuSf  ut 
videant  opera  vestra  bona;  ne  a  semetipsis  putarent 
esse  bona  opera  saa,  mox  aduidit,  Ei  glorificent  Pa- 
trem  vesirum  gui  in  castis  est  (Matth,  ▼,  16).  In  hoc 
enim  gloriflcator  Pater  ut  fructam  plarimum  affera- 
mus,  et  efficiamur  Ghristi  discipuli.  A  quo  efQcimur, 
nisi  ab  illo  cujus  miserioordia  provenit  nos?  Ipsius 
enim  figmentum  somus,  creati  in  Gbristo  Jesu  in  ope- 
ribus  bonis  (Ephes.  ii,  10). 

2.  Sicut  dilexit  me  Pater^  inquit,  et  ego  dilexi  vos  : 
manete  in  dilectione  mea,  Ecce  unde  sont  nobis  opera 
bona.  Nam  unde  nobis  essent,  nisi  quia  Gdes  per 
dileclionem  operatur  (6ra/a^  v,  6)?  Undo  autero  dili- 
geremus,  nisi  prius  diiigeremur  P  Apertissime  hoc  in 
Epistoia  sua  idem  iste  evangelista  dixil  :  Nos  dili' 
gamus  Deum,  quoniam  ipse  prior  dilexit  Jios  (1  Joan, 
IV,  49).  Quod  autem  aii,  Sicut  dilexit  me  Pater^  et 
ego  dilexivos  ;non  aequalitatemnaturaBOstendit  nostre 
et  suffi,  sicut  est  Patris  et  ipsias,  sed  gratiam  qua 
mediator  Dei  et  hominum  est  homo  Christus  Jesas 
([  Tim.  11,  5).  Mediator  quippe  monstratur,  cnm  dicit, 
me  Pater^  et  ego  vos  <.  Nam  Pater  utique  diligit  et 
nos,  sed  in  ipso ;  quia  in  hoc  glorificatur  Pater,  ut 
frucium  afferartaus  in  vite,  hocestin  Filio,  et  efflcia- 
mur  ejus  discipuli. 

3.  Maneief  inquit,  in  dilectione  mea.Quomodo  mane- 
bimus?  Audi  quid  scquitur :  5*  prsecepta  mea,  inqnit, 

servaveriiis,manebitisindileclionemea.Di\eciiottic\ipT3d 
cepta  servari,an  prfficepta  servata  faciunt  dllectionem  ? 
Sed  quis  ambigat  quod  dilectio  prfficedit  ?  Unde  enim 
prfficepta  servet  non  habet,  qoi  non  diligit.  Qaod  ergo 
ait,  Si  prxcepta  mca  servaveritis,  manebitis  in  dilectione 
metty  ostendit  non  unde  dilectio  generctur,  sed  unde 

mon3trelur.Tanquamdiceret,Nolilcvosputaremanere 
in  diiectione  mea,  si  noQ  scrvatis  prfficepta  mea  :  si 
enim  servaveritis,  manebitis.  Hoc  |est,  hinc  apparebit 
quod  in  dilectione  mea  manebitis,  si  prsccpta  measer- 
vabitis.  Ut  nemo  se  fallat,dicendo  quod  eum  diligat,si 
cjus  prfficepla  non  serval.  Nam  in  tantum  eum  diligi- 
ii:  us,  in  quantum  ejas  proecepta  servamus :  in  quantum 
aulem  minus  servamus,  minus  diligimus.  Qoamvis 
quod  ait»  Manele  in  dilectione  mea,  non  apparet  quam 

»  Fr.  LuRd.  ct  Vcn.,  sic  ferunt  :  Sio  dilcxit  me  Pater, 
ct  ego  diiexi  vos,   M. 


dixerit  diiectionem,  ulrufli  qua  eum  diiigimuB,un  qua 
ipse  diligil  nos  :  sed  ex  verbo  euperiore  dignoscitur. 
Dixerat  quippe,  Et  ego  dilexi  vos;  cai  verbo  continuo 
Bubjunxit,  Manete  in  dilectione  mea :  ilia  ergo  qua 
dilexlt  nos.  Quid  est  ergo,  Manete  in  dileciume  mea, 
nisi,  manete  in  gratia  mea?  Et  quid  est,  Si  prmcepta 
mea  servaveriiis,  manebitis  in  dilictione  mea^  oisi,  ex 
hoc  scielis  quod  in  dileotione  mea  qua  vos  diligo, 
manebitis,  si  prscepta  mea  servabitis.'  Non  ergo  ut 
noB  diligat,  prius  ejus  prscepta  servamus;  sed  niei 
nos  diligat,  praecepla  ejus  servare  non  possumus. 
Hffic  est  gratia  quffi  humilibjs  patet,  saperbos  latel. 
4.  Sed  quid  illud  est  quod  adjungit :  Sicut  ei  ego 
Patris  mei  prxcepta  servavi^  et  maneo  in  ejus  dile- 
ctione?  Utiquo  etiam  hic  hanc  dilcctionem|Patri8  intel- 
ligi  voluil,  qua  eum  diligit  Pater.  Ita  quippe  dixerat, 
Sicul  dilexU  me  Pater^  ei  e^o  dilexi  vos;  alque  bis 
verbis  iila  subjunxit,  Manete  in  dilectione  mea^  illa 
procul  dubio  qua  diiexi  vos.  Ergo  quod  ait  etiam  de 
Patre,  Maneo  in  ejus  dilecHone,  ilia  scilicet  aecipienda 
est  qaa  dilexit  eum  Pater.  Sed  nnmqaid  et  hic  gratia 
intelligenda  est,  qua  Pater  diligit  Filium,  sicut  gratia 
est  qua  nos  diiigit  Filius :  cum  simus  noa  filii  gratia, 
non  natura;  Unigenitus  autem  natnra,  non  graliat 
An  hoc  etiam  ic  ipso  Filio  ad  hominem  referendum 
est?  Iia  sane.  Nam  dicendo,  Sieut  dUexii  me  Paler^  el 
ego  dilexi  vos,  graliam  mediatoris  ostendit.  Mediator 
autem  Dci  et  bominum,  non  in  quantam  Deus,  sed  in 
quantum  homo  estGbristus  Jesas.  Et  profecto  secun- 
dum  id  quod  homo  est,  de  iilo  legitar,  Et  Jesns  pro/i' 
ciebat  sapientia  et  xtaie.et  gratia  apud  Deumet  hamines 
(Luc.  II,  52).  Secundum  hoc  igitur  recie  possumus 
diocre,quodcum9dnataram  Dei  non  pertineathuma- 
na  natura,  ad  pereonam  tamen  unigeniti  Filii  Dei  per 
gratiam  pertinet  humana  natura;ettantam  gratiam, 
ut  nulla  sit  major,  nulla  prorsus  ffiqaalis.  Neque  enim 
illam  susceptionem  bominisnllamerita  prscesserunt, 
sed  ab  iila  susceptlone  merita  ejus  cuncta  ccBperunt. 
Manet  ergo  Filius  in  dilectiono  qua  eura  dilexit  Pater, 
et  ideo  servavit  prfficepta  ejus.  Quid  est  enim  et  ille 
homo,  nisi[qaod  Deus  susceptor  est  ejus  (Pial,  iii,  4), 
Deus  enim  erat  Verbum,  Unigenitus  gignenti  conter- 
nus  :  sed  ut  mediator  daretur  nobis,  per  ineffabilem 
graiiam  Verbnm  caro  factam  est,  et  habilavit  in 
nobis  (Joan,  i,  i4). 

TRAGTATUS  LXXXIII. 

In  hscc  verba^  Uffic  locutus  sum  vobis,  ut  gaudium 
meum  in  vobis  sit,  et  gaudium  vestrum  impleatur. 
Hoc  est  prfficeptum  mcum,  ut  diligatia  invicem, 
sicut  dilexi  vos.  Cap,  xv,  tt*  i^i  i^. 

1.  Aodistis,  charissimly  Dominum  dieentem  disci- 
palis  suis,  Haec  loeutus  sum  vobis^  ui  gaudium  meum 
in  vobis  sit,  ei  gaudium  veslrum  impleaiur.  Quid  est 
gaudium  Ghristi  in  nobis,  nisi  quod  dlgnatnr  gaudere 
de  nobis?  Et  quid  est  gandiam  noatram  qood  dicit 
implendum,  nisi  ejus  habere  eonsortium  ?  Propter 
quod  beato  Petso  dixerat,St  nan  lavero  ie^  non  habebie 
pariem  mecum  (Idi  xiii,  8).  Gandium  ergo  cjas  in 


1845 


TRACTATUS  LXXXIV.  CAPUT  XV. 


1846 


nobis,  gratia  C8t  quam  prffislitit  nobis  :  ipsa  est  >  et 
gaadium  nostrum.  Sed  de  bac  illo  etiam  ex  ffitcrnitate 
gaudebat,quaDdonoselegilanlecon8tilutionemmaQdi 
{Ephes.  1,4).  Nec  recte  possumus  dicere  quod  gaudium 
ejus  plenum  non  erat :  non  enim  Deus  imperfecte  ali- 
quando  gaudebat. Sed  illud  ejus  gaudium  in  nobis  non 
erat :  quia  nec  nos  in  quibus  esse  posset  jam  eramue; 
nec  quando  esse  cccpimus,  cum  illo  esse  cccpimus.  In 
]psoautemsempererat,quinossuosfuturosoerti88ima 
SQS  praescientia  veritate  gaudcbat.  Proinde  gaudium 
jam  perfectum de  nobis  habebat,quando  nos praescien- 
do et praedestinando  gaudebat :  neque  enim  ullus in  illo 
ejusgaudio  metusesse  poterat,  ncforte  non  fleretquod 
86  facturum  esse  prssciebat.  Scd  neque  cum  id  facere 
CGBpit,quod  se  facturum  essc  prsscivit,  gaudium  cjns, 
quo  beatus  est,  crevit;  alioqui  beatior  factus  est,  quia 
nos  fecit.  Absit  boc,  fratres  :  Dei  beatitudo  quia  nec 
minor  fuerat  sine  nobis,  non  Ht  major  ex  nobis.  Gau- 
diam  igitar  ejus  de  salute  nostra,  quod  in  illo  semper 
fuit  cum  prffisoivit  et  praedeslinavit  nos,  cccpit  esse  in 
Dobis  quando  vocavit  nos ;  et  hoc  gaudium  merito 
nostrum  dicimus,  quo  el  nos  beati  futuri  eumus  :  sed 
hoc  gaudium  nostrum  erescit  el  proflcit,  et  ad  suam 
perfectionem  perseverando  pertendit.  Ergo  inchoalur 
in  Ode  renascenlium,  implebitur  in  pripmio  resurgen- 
tiam.  Ecce  unde  dictom  existimo,  Hxc  locuius  sum 
vobis,  ut  gathiium  meum  in  vohis  sit^  el  gaudium  ue- 
sirum  impleatur  :  in  vobis  sit  meum ;  impleatur  ve- 
strnm.  Semper  enim  erat  meum  plenum,  et  antequam 
vocaremini^  cum  vocandi  a  me  praesciremini;  sed  flt 
et  in  vobis,cum  hoc  efOcimini  qaod  prsscivi  de  vobis. 
Implealur  autem  vestrum  :  quia  beati  eritis,  quod 
Dondum  estis ;  eicut  creati  esiis  qui  non  fuistis. 

2.  Hoe  est,  inquit,  prxceptum  meum,  ut  diligatii 
invicem^  sicut  dilexi  vos.  Sive  dicatur  praeceptum,  sive 
mandatum,  ex  uno  verbo  graeco  utrumque  interpre- 
titar,  quod  est  lvxoXi{.  Jamvero  istam  sentenliam  et 
iniea  dixeral,  de  qua  me  vobis,  ut  potui,  dispulasse 
meminisse  debctis  (Supra,  Tract.  65).  Ibi  enim  sic 
ait,  Mandatum  novum  do  vobis,  ut  diligatis  invicem, 
sicut  ditexi  vos,  ut  et  vos  diligatis  invicem  (Joan,  xiii, 
34).  Hujns  itaque  mandati  repetitio,  commendutio 
est :  nisi  quod  ibi^  Mandatum,  inquit,  novum  do  vobis ; 
bic  autem,  Hoc  est,  inquit,  mandatum  meum :  ibi, 
tanquam  non  fuerit  ante  tale  mandatum;  hic,  tan- 
quam  non  sit  aliud  ejus  mandatum.Sed  ibidictumest 
novum,  ne  in  vetuslate  nostra  perseveremus  :  hio 
dictum  est  meum,  ne  contcmnendum  pulemus. 

3.  Quod  autem  hic  ita  dixit,  Hoc  est  mandatum 
meum^  velut  non  sil  aliud,  i^uid  putamus,  fratres  mei? 
Numquidnam  solum  ejusde  istadilectione  mandatum 
est,  qua  diligimus  invicem?  Nonne  est  et  aliud  majus, 
ut  diligamos  Deum?  Aut  vero  de  sola  Deus  nobisdi- 
lectione  manda?it,ut  alia  non  requiramus?  Tria  cerle 
commendat  Apostolus  dicens  :  Manenl  autem  fides, 
spe$,  charitaSf  tria  hxc  :  major  autem  horum  charitas 
(ICor.xiii,13).  Etsi  in  charitate,  hoc  est  in  dileclione 
eoncluduntur  duo  illa  prscepta;  major  tamen  dicta 

1  Editi,  ip$e  ett.  At.  Mss.,  ipsa  est. 


est  essey  non  sola.  De  flde  igitur  nobis  quam  mulla 
mandata  sunt,  quam  multa  de  spe,  quia  potest  cuncta 
colligere,  quisenumerando  sunicere?  Sed  intueamur 
quod  ait  idem  apostolus,  Plenitudo  Legis  chariias 
(tiom.  xiii,  10).  Ubi  ergo  charitas  est,  quid  est  quod 
poesit  dcesse?  ubi  autem  non  est,  quid  estquod  pos- 
sit  prodesse?  Dapmon  credii  [Jacobi  ii,  19),  nec  dili- 
git :  nemo  diligit,  qui  non  credit.  Frustra  quidem,  sed 
tamen  polest  sperare  veniam  qui  non  diligit  :  uemo 
autem  polest  desperare  qui  diligit.  Ilaque  ubi  dilectio 
est,  ibi  nccessario  fldes  et  spes  :  et  ul)i  diloctio  pro- 
ximi,  ibi  necessario  etiam  dilectio  Dei.  Qui  enim  non 
diligit  Deum,  quomodo  diligit  proximum  tanquam 
seipsum;  quandoquidem  non  diligit  et  seipsum?  Est 
quippe  impius  et  iniquus;  qui  autem  diligil  iniquita- 
tem,  non  plane  diligit,  sed  odit  animam  suam  (Psal. 
x,  6).  Iloc  ergo  praeceptum  Domini  teneamus,  ut  noa 
invicem  diligamus;  et  quidquid  aliud  praecepit,  fa- 
ciemus  ' :  quoniam  quidquid  est  aliud  hio  habemot. 
Discernitur  quippe  ista  dilectio  ab  illa  dileotione  qua 
se  invioem  diligunt  homines  sicut  homines  :  nam  ut 
discerneretur,  adjunctum  est,  sicut  dilsxi  vos,  Utquid 
enimdiligitnosChri8tus,nisiutregnarepos8imu80um 
Ghristof  Ad  hocergo  et  nos  invicem  diligama8,uldile- 
ctionem  nostram  discernamusacaeteriSjquinonadhoo 
ee  invicem  diligunt,  quia  nec  diligunt.  Qul  autem 
80  propter  habendum  Deum  diligunt.ipsi  se  diligunt: 
ergo  ut  se  diligant,  Deom  diligunt.  Non  est  haec  di« 
lectio  in  omnibus  hominibus  :  pauci  se  propterea  dili- 
gunt,  ut  Bit  Deus  omnia  in  omnibus  (I  Cor.  xv,  28). 

TRACTATUS  LXXXIV. 

In  illud,  Majorem  hao  dilectionem  nemo  habet,  at 

animam  suam  ponat  quis  pro  amicis  suis.  Cap, 

XV,  f.  13. 

1.  Plenitudinem  dilectionis  qua  nos  invicem  dili- 
gere  debemus,  fratres  cbarieeimi,  deflnivit  Dominus 
dicens  :  Majorem  hac  dilectionem  nemo  habet,  ut  ani- 
mam  suam  ponat  quis  pro  amicis  suis,  Quia  ergo  supe- 
rius  dixerat,  Hoc  est  mandatum  meum,  ut  diligatis  in-' 
vicem,sicut  dilexi  vos;  quibus  verbis  addidit  quod 
nunc  audistis,  Majorem  hac  dileciionem  nemo  habet^  ut 
animam  suam  ponat  quis  pro  amicis  suis  :  fii  ex  hoo 
consequens,  quod  idem  iste  evangelisia  Joannes  in 
Epistola  sua  dicit,  Ut  quemadmodum  Christus  pro 
nobis  animam  suam  posuii,  sic  et  nos  dcbeamus  pro 
fratribus  animas  ponere  (I  ioan.  iii,  16);  diligenteB 
utiquo  invicem  sicut  ipse  dilexit  nos,  qui  pro  nobis 
animam  suam  posuit.  Nimirum  hoo  est  quod  legitur 
in  Proferbiis  Saiomonis :  Si  sedens  canare  ad  men- 
sam  poienlis,  considernns  intellige  quse  apponuntur  iibi; 
et  sic  miite  manum  iuam,  sciens  quia  iaiia  te  opvrtet 
praeparare  (Prov.xxni,  1  et  2). Nam  quae  mensa  est  po- 
tentis,  nisi  unde  sumitur  oorpus  el  sanguis  ejus  qui 
animam  suam  posuit  pro  nobis?  Et  quid  est  ad  eam 
sedere,  niei  humiliter  acoedere?  Et  quid  esl  conaide- 
rare  et  intelligere  quae  apponunlur  tibi,  niai  digne 
lantam  gratiam  cogitare?Et  quid  est  slc  mittere  ma- 

*  Ita  Lov.  Editi  vero  alii  et  plerique  Mss.,  faciamus. 


1847 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM,  S.  AUGDSTINI 


I84B 


nutn,  ut  scias  quia  talia  te  oportet  praeparare,  nisi 
quod  jam  dixi,  quia  sicut  pro  nobis  Ghrietus  animam 
8uam  poBuit,  sic  et  nos  debemus  animas  pro  fratribus 
ponere?  Sicut  enim  aitetiam  apostolus  Petrus,  Cliri- 
sius  pro  nobis  passus  est,  relinquens  nobis  exemplum,  ut 
sequamur  vestigia  ejus  (I  Pelr,  n,  21).  Hoo  est  talia 
prseparare.  Hoc  beati  martyres  ardenti  dileclione  fe- 
cerunt :  quorum  si  non  inaniter  memorias  celebra- 
muB,  alque  in  convivio  quo  et  ipsi  eaturati  sunt,  ad 
mensam  Domini  accedimus,  oportet,  ut  quemadmo- 
dum  ipsi,  et  nos  talia  prseparemus.  Ideo  quippe  ad 
ipsam  mensam  non  sic  eos  commemoramus,  quem- 
admodum  alios  qui  in  pace  requiescunl,  ut  eliam 
pro  eis  oremus,  scd  magis  ut  ipsi  pro  nobis,  ut  eorum 
Testigiis  adhsreamus;  quia  impleverunt  ipsi  charita- 
tem  qua  Dominus  dixit  non  posse  esse  msgorem. 
Talia  enim  suis  fratribus  ezhibuerunt,  qualia  de  Do- 
mini  mensa  pariter  acceperunt. 

2.  Neque  hoc  ita  dictum  sit,  quasi  propterea  Do- 
mino  Ghrislo  pares  esse  possimus,  si  pro  illo  usque 
ftdsanguinem  martyriam  duxerimus.  Illepotestatem 
habuit  ponendi  animam  suam,  et  iterum  sumendi 
eam  (Joan.  x,  18);  nos  autem  nec  qnantum  volumos 
vivimus,  et  morimur  etiamsi  nolumus  :  ille  moriens 
mox  in  se  occidit  mortem;  nos  in  ejus  morte  libera- 
mur  a  morte  :  illius  caro  non  vidit  corruptionem 
(Act.  II,  31);  nostra  post  corruptionem,  in  Hne  sae- 
culiperillumindueturincorruptionemMillenobisnon 
indiguit  ot  nos  salvos  faceret;  nos  sine  illo  nihil  pos- 
sumus  facere  :  ille  se  nobis  palmitibus  prffibuit  vitem ; 
nos  habere  praeter  illum  non  possumus  vitam.  Po- 
stremo  etsi  fratres  pro  fratribus  moriantur,  tamen  in 
fraternorum  peccatorum  remissionem  nulliu»  sanguis 
martyris  funditur,  quod  fecit  ille  pro  nobis :  neque  in 
hoc  quid  imitaremur,  sed  quid  grutularemur  contulit 
nobis.  Quatcnus  ergo  martyres  pro  fratribus  sangui- 
nem  suum  fuderunt,  hactenus  talia  exhibuerunt,  qua- 
liade  mensa  dominica  percepcrunt  *.  In  caeteris  enim 
quae  dixi,  quamvis  nec  omnia  dicere  potui,  martyr 
Ghristi  longe  impar  est  Christo.Quod  si  quisquam  se, 
non  dico  potentise  Ghristi,  sed  innocentiae  compara- 
bit;  non  dicam  et  alienum  se  putando  sanare,  sod 
suum  saltcui  nullum  habere  pcccatum  :  etiam  sic  avi- 
diorest  quam  ratio  salutis  exposcit^  multum  est  ad 
illum,  non  capit  tantum.  Et  bene  quod  ista  Proverbio- 
rum  sentcntia  commonetur,  quae  continuo  subjungit 
atque  dicil,  Quod  si  avidior  es,  noli  concupiseere  cibos 
ejus;  satius  est  enim  ut  nihil  inde  sumas,  quam  ut  tibi 
plus  quam  oportet  assumas.  Hxc  enim^  inquit,  vitam 
kabent  faltacem^  hoc  est  hypocrisim.  Dicendo  cnim  se 
sine  peccato  esse,  justum  non  potest  exhibere,  sed 
fingere.  Ideo  dictum  est,  Hxc  enim  habent  vilam  fal- 
lacem.  Uqus  est  solus  qui  et  carnem  hominis  habere, 
et  peccatum  potuit  non  habere.  Merito  quod  sequitur, 
nobfs  prfficipitur,  ac  tali  verbo  atque  proverbio  ho- 

*  Incorruptione,  juxta  Ea.  Lugd.  et  Vcn.   M. 

'  Hic  eex  Mse.  addunt,  imitari  quis  morientem  potuit, 
nemo  autem  potuit  redimentem.  Id  Ires  alii  refernnt  proxi- 
me  ontc  haec  verba,  quod  si  quisquam. 


mana  iniirmitas  convenitur,  eique  dicitur  :  Noli  ex- 
tendere  te^  cum  sispauper,  contra  divitem.  Dives  est 
enim  qui  nec  hsereditario  neo  proprio  unquam  debito 
obnozius,  et  ipse  justus  est,  et  alios  justificat  Gbri- 
stus.  Noli  contra  eum  te  extendere,  in  tantum  pau- 
per,  ut  remissionis  peccatorum  appareas  quotidianus 
in  oratione  mendicus.  Tuo  autem  consiiio^  inquit,  abs- 
iine  te.  Unde,  nisi  a  prssumptione  fallaci?  Ille  quippe 
quia  non  tantum  est  homo,  sed  etiam  Deus,  idco 
nunquam  reus.  Si  enim  direxeris  oculum  tuum  ad 
itlum^nusquam  parebii  Oculum  (uum,  oculum  videlicet 
humanum  quo  cernis  humana,  si  direxeris  ad  illum, 
nusquam  parebit ;  quia  videri  non  potest,  quemadmo- 
dum  videre  tu  potes.  Parabit  enim  sibi  pennas  sicui 
aquilse,  el  vadet  in  domum  prsepositi  sui  {Prov.  xxiii, 
3-5)  :  unde  ad  nos  utique  vcnit,  neo  tales  qualis  vc- 
nit  invenit.  Diiigamus  ergo  invicem^sicutetChristus 
dilezit  no8,  et  tradidit  semetipsum  pro  nobis  (Gaiat. 
II,  20).  Majorem  quippe  hac  diiectionem  nemo  habet, 
ui  animam  suam  ponat  quis  pro  amicis  suis,  Eumque 
sio  imitetur  pia  obedientia,  ut  ei  nos  compararo 
nuUa  praesumamus  audacia. 

TRACTATUS  LXXXV. 

De  eo  quod  dicit,  Vos  amioi  mei  estis,  si  feceritis  qu« 
prscipio  vobis.  Jam  non  dico  vos  servos;  quia  ser- 
vus  nescit  quid  faoiat  dominus  ejus.  Cap.  zv,  ff. 
14,  15. 

1.  Gum  Dominus  Jesus  commendasset  charitatem 
quam  exhibuit  nobis  moriendo  pro  nobis,  atque  dixis- 
sety  Majorem  hoc  dilectionem  nemo  habet^  ut  animam 
suam  ponat  quis  pro  amicis  suis  :  Vos,  inquit,  amici 
mei  esiis,  si  feceriiis  qux  ego  prxcipio  vobis.  Magna 
dignatio  I  cum  servus  bonus  esse  non  possit,  nisi 
prscepta  dooiini  sui  fecerit;  hinc  amicos  suos  voluit 
intelligi,  uode  servi  boni  possunt  probari.  Sed,  ut 
dixi,  ista  dignatio  est,  ut  dominus  qaoB  novit  sen^os 
8U08,  dignere  dicere  amicos  suos.  Nam  ut  sciatis  ad 
scrvorum  officium  pertinere  praecepta  domini  8ui  fa- 
cere,  alio  loco  scrvos  utique  objurgat  dicens  :  Quid 
autem  vocaiis  me,  Domine,  Domine,  et  non  facUis  qux 
dico  (Luc.  VI,  46)?  Gum  ergo  dicitis,  inquit,  Domine; 
jussa  faciendo,  quid  dicatis  ostendite.  Nonne  servo 
obedienti  ipse  dicturus  est,  Euge,  serve  bone,  quia  in 
paucis  fuisti  fideiis^  supra  multa  te  constituam ;  inira  in 
gaudium  Domini  tui  (Matth.  xxv,  21)?  Potest  igitur 
esse  servus  el  amicus,  qui  servus  est  bonus. 

2.  Sed  quod  sequitur  attendamus.  Jam  non  dico 
vos  servos;  quia  servus  nescit  quid  faciat  dominus  ejus. 
Quomodo  ergo  intellecturi  8umu8,et  servum  et  ami- 
cum  esse  servum  bonum,  cum  dicat,  Jam  non  dico 
vos  servos,  quia  servus  nescit  quid  faciat  dominus  ejus? 
Ita  nomen  constituit  amici,  ut  auferat  servi;  non  ut 
in  uno  utrumque  maneat,  sed  ut  alterum  alterodece- 
dente  succedat.  Quid  est  hoc?  Itane  cum  praecepta 
Domini  Fecerimus,  servi  non  erimus?  Itane  tunc  servi 
non  erimus,  quando  boni  servi  fuerimus?  Et  quis 
contradicere  potest  veritati  quae  ait,  Jam  nondico  vos 
servosf  .Ei  cur  hoc  dizerit,  docet  ;  Quia  servuSf  in- 


1849 


TRACTATUS  LXXXVI.  CAPUT  XV. 


1850 


quit,  nescit  quid  facial  dominus  ejus,  Numquidnam 
serTO  bono  el  probato  dominus  ejus  non  etiam  se- 
creta  aaa  committit?  Quid  esl  ergo  quod  ait.  Servus 
neseit  quid  faciat  dominus  ejusf  Verum,  esto,  nescit 
quid  faciat;  nomquid  nescit  etiam  quid  proecipiat? 
Nam  et  si  hoc  nescit,  quomodo  servil?  Aat  quomodo 
servus  eet,  qui  non  servit?  Et  tamen  Dominus  loqui* 
tur,  Vos  amici  mei  estiSy  si  fecerilis  qux  ego  prxcipio 
vobis,  Jam  non  dico  vos  servos,  0  rem  mirabilem  I 
Gum  aervire  non  possimus,  nisi  prscepta  Domini 
fectrimus,  quomodo  prascepta  faciendo  se^vi  non 
erimus?  Si  servus  non  ero  praecepta  faciendo,  et  nisi 
praecepta  fecero,  aervire  non  potero ;  ergo  serviendo 
servus  non  ero. 

3.  iDtelligamuB,  fralres,   intelligamus,  et  hoc  in 

nobia  Dominus  faciat  ut  intelligamus,  faciat  ctiam  ut 

inteileota  faciamus.  Hoo  autem  ai  Bciraus,  profecto 

Bcioiueqaod  faoit  Dominus,  quia  nos  ipsoa  tales  non 

faeit  niai  Dominus,  et  per  hoc  ad  ejus  araicitiam  per- 

tinemaa.  Sicut  enim  duo  sunt  timores,  qui  faciunt 

duo  genera  timentium ;  aic  dufls  sunt  aervitutes,  quQ 

faeiunt  duo  genera  servorum.  Est  timor  quem  pcr- 

fecta  charitas  foras  mittit  (I  Joan,  iv,  18),  et  est 

aliuatiraorcaslus  permanena  in  saeculum  saeculi  (Psa/. 

xviii,  10).  lilum  (imorem  qui  non  eel  in  charitale,  atr 

tendebat  Apoatolua,  cum  dicebat  :  Non  enim  acce- 

pisiii  spiritum  servitutis  iterum  in  timore  (Rom,  viiiy 

15).  Illum  aulem  timorem  castum  attendebat,  cum 

dicehat :  Noli  altum  sapere,  sed  time  (Id,  xi,  20).  In 

illo  timore  quem  foraa  charitas  mittit,  est  etiam  aer- 

iritus  simol  foras  cum  ipao  timore  mittenda :  utrum- 

que  enim  junzit  Apostolus,  hoc  est  aervilutem  et  ti- 

moremi  dicendo,  Non  enim  accepistis  spiritum  servi' 

tutis  iterum  in  timore.  Ad  hanc  servitutem  servum 

pertinentem  intuebatur  et  Dominus  dicens,  Jam  non 

dico  vos  servos;  quia  servus  nescil  quid  faciat  dominus 

ejus,  Non  utique  ille  servus  pertinens  ad  liraorem 

caetum,  cui  dicitur,  Euge^  serve  bone^  intra  in  gau- 

dium  Domini  tui :  sed  ille  servus  pertinens  ad  timo- 

recD  foras  a  charitate  mittendum,  de  quo  alibi  dicit, 

Servus  non  manet  in  domo  in  aetemum;  filius  autem 

manet  in  xternum  {Joan,  viii,  35).  Quoniam  itaque 

dedit  nobia  potestatem  fllioa  Dei  Geri  {1d,  i,  13), 

uoD  aervijSed  fllii  simue :  ut  miro  quodam  el  inefTabiU, 

sed  tamen  vero  modo,  servi  non  aervi  esse  possimus ; 

servi  eciiicet  timore  casto,  ad  quem  pertinet  servus 

intrans  in  gaudium  domini  sui ;  non  eervi  autem  ti- 

XDore  foras  miltendo,  ad  qucm  perlinel  servus  non 

iDanena  in  domo  in  aeternum.  Ut  aulem  tales  servi  non 

servi  aimua,  Dominum  facere  sciamua  '.  Hoo  autem 

servua  ille  neacit,  qui  nescit  *  quid  faciat  DominuB 

cjos;  et  cum  aliquid  boni  facit,  eic  eitollitur  quasi 

boc  ipse  faciat,  non  Dominus  ejus ;  et  in  se^  noo  in 

Domino  gloriatur,  cum  se  ipse  deceperit,  quia  sic 

gloriatur,  qui  noo  acceperit  (I  Cor,  iv,  7).  Nos  au- 

tem,  charissimi,  ut  amici  Doraini  esse  possimus, 

1  Er.  Lagd.  Yen.  Lov.  sic  legendum  putant  :  Dominum 
/acere  scimus,   IL 
>  In  pleritqne  Msf.  non  habetur,  qui  nescit. 


quid  noster  Domious  faciat  sciamus.  Non  solum  onim 
homines,  verum  eliam  justos  ipse  facit  nos,  et  non 
ipai  no8.  Et  ut  hoc  sciamus,  quis  nisi  ipse  facil?iVon 
en\m spiritum  hujus  mundi  accepimus,  sed  Spiritum  qui 
ex  Deo  est^  ut  sciamus  qux  a  Deo  donata  sunt  nobis 
(I  Cor,  V,  12j.  Ab  ipso  quidquid  boni  est,  donatur. 
Ergo  quia  el  hoc  bonum  est,  ab  ipso  utique  dooalur 
ut  sciatur  a  quo  bonum  omne  donetur;  ut  omnino  do 
omnibus  bonis,  qui  gloriatur,  in  Domino  gloriotur 
(/(/.  I,  31).  Quod  vero  sequitur,  Vos  autem  dixi  ami- 
cos  :  quia  omnia  quxcumque  audivi  a  Patre  meo,  nota 
feci  vobiSy  ita  est  profundum,  ut  nuUo  modo  sit  isto 
sermone  coarctandum,  sed  in  alium  difTerondum. 

TRACTATUS  LXXXVI. 
De  eo  quod  Dominus  at/,  Vos  autem  dixi  amicos; 
usque  ad  id,  Ut  quodcumque  petieritis  Pairem   in 
nomine  meo,  det  vobis.  Cap.  xv,  ^f,  15,  16. 
1.  Merito  quoBritur  quomodo  acoipiendum  sit  quod 
ait  Dominus,  Vos  auiem  dixi  amicos ;  quia  omnia  qux^ 
cumque  audivi  a  Patre  meo^  nota  feci  vobis,  Quis  cnim 
audoat  affirmare  vel  credere  ullum  hominum  scire 
omnia  quscumque  aPatre  audivit  unigenitus  Filius 
quando  ne  boc  quidem  quisquam  capit,  qoomodo  a 
Patre  audiat  ollum  verbum,  cum  ipse  sit  Patris  uni- 
cumVerbum?  Quid,  quod  aliquanto  post,  in  hoc 
ipso  tamen  sermone,  quem  post  ccenam  ante  passio- 
nem  ad  discipulos  habuit,  Mulfa^  inquit,  habeo  vo- 
bisdicere ;  sed  non  poieslis  illa  portare  modo  {Joan,  xvi, 
12)?  Quo  igitur  pacto  intcUectari  sumus  orania  eum 
nota  fecisse  discipulis,  qus9cumque  audivit  a  Patrc, 
cum  propterea  quaedam  multa  non  dicat^  quia  scit 
eos  modo  portare  non  posse?  Sed  nimirum  quod  fa- 
cturus  est,  fecisse  se  dicit,  qui  ea  qus9  futura  sunt 
fecit  (Isai,  xlv,  11).  Sicut  enim  dicit  per  prophetani, 
Foderunt  manus  meas  et  pedes  meos  {Psal,  xxi,  18) ; 
nec  ait,  fossuri  sunt;  velut  priBterita  dicens,  et  ra 
tamen  futura  praedicens  :  ita  et  hoc  loco  ait  omnia  fc 
nota  fecisse  discipulis,  quae  se  novit  nota  esse  factu- 
rom  in  illa  plenitudine  scientlffi,  de  qua  dicit  Apo- 
stoluSi  Cum  autem  venerit  quod  perfectum  est,  quod 
ex  parte  est  evacmbitur,  Ibi  quippe  dicit :  Nunc  scio 
ex  parte,  tunc  autem  cognoscam  sicut  et  cognitus  sum ; 
et  nunc  per  speculum  in  xnigmaie,  tunc  autem  facie  ad 
faciem  (l  Cor,  xni,  10,  12).  Nam  et  ipso  Apostolus 
salvos  nos  dicit  esse  factos  per  lavacrum  rcgencra- 
tionis  (r<(.  iii,  5)  :  qui  tamen  alio  loco,  5pe,  inquit» 
salvi  facti  sumus,  Spes  autem  qux  videlur^  non  est 
spes :  quod  enim  videt  quiSt  quid  sperat?  Si  autem  quod 
non   videmus  speramus,  per  patientiam  exspectamus 
{Bom.  VIII,  24  et  25).  Unde  etiam  ejus  coapostolus 
Petrua  :  In  quem  modo,  inquit,  non  videntes  crcditis ; 
quem  cum  videritis,  exsultabUis  gaudio  inenarrabili  et 
honoratOf  percipientes  mercedem  fideij  salutem  anima- 
rum  vestrarum  (I  Petr,  i,  8  ^^  9).  Si  ergo  nunc  tempus 
est  (Idei,  salus  autem  aoimarum  merces  est  Odei ; 
quis  dubitet  in  fide,  quae  per  dilectionem  operatur 
(Gal,  V,  6),  peragendum  diem,  atque  in  fine  diei 
recipiendum  esse  mercedem,  non  solura  redemptio- 
nem  corporis  nostri,  de  qua  dicit  apoatoloa  Paulua 


4851 


IN  JOANNIS  EVANGELIDM,  S.  AUGUSTINI 


1852 


[nom,  VIII,  23);  vcrum  cliam  salulem  animarum  no- 
slrarum,  do  qua  dicit  Aposlolus  Petrus  ?  Ulpiusqu^? 
cuim  rci  felicitas  isto  temporo  atque  in  bac  moriali- 
tato  in  spe  polius  habetur,  quam  in  ro  tenetur.  Vo- 
rum  boc  interesl,  quod  cxtcrior  nostcr  bomo,  id  est 
corpus,  adhuc  corrumpitur;  interior  autem,  id  est 
anima,  jam  renovatur  de  die  in  diem  (II  Cor,  iv,  16). 
Itaque  sicut  immortalitalcm  carnis  et  salutem  ani- 
marum  futuram  exspectamus,  quamvis  jam  pignore 
acccplo  saWi  facti  esse  dicamur ;  ila  omnium  notiliam 
quoscumquc  Unigenitus  audivit  a  Patre,  futuram  spc- 
raro  debemus,  quamvis  boc  Jam  se  focisse  dixcrit 
Gbristus. 

2.  Non  vos  me  elegistiSf  inquit,  sed  ego  vos  elegi, 
IIocc  est  illa  inefTabilis  gratia.  Quid  enim  eramus 
quando  Gbristum  nondum  elegeramus,  et  ideo  oon 
diligebamus?  Nam  qui  eum  non  clegit^  quomodo  di- 
ligil  ?  Numquid  jam  in  nobis  erat  quod  in  Psalmo  ca- 
nitur :  Elegi  ahjectus  et$e  in  domo  Dominif  magis  quam 
habitare  in  tabcrnaculis  peccatorum  {PsaL  lxxxiii,  11)? 
Non  utique.  Quid  ergo  eramus,  nisi  iniqui  et  perditi? 
Neque  enim  Jam  credideramus  in  eum,  ut  eligeret 
nos  :  nam  si  Jam  credentes  elegit,  electus  elegit  ^. 
Cur  ergo  diceret,  Non  vos  me  elegislis,  nisi  quia  mi- 
sericordia  ejus  prsDvenit  nos  {PsaL  lviii,  ii)?  Ilic 
certe  vacat  vana  illorum  ratiocinatio,  qui  prae- 
scicntiam  Dei  defendunl  conlra  gratiam  Dci,  et 
ideo  dicunt  nos  clectos  anle  mundi  constilulioncm 
(Ephcs,  I,  4),  quia  prsescivit  nos  Deus  fuluros  bo- 
nos,  non  scipsum  nos  facturum  bonos.  Non  boc 
dicit,  qui  dicit,  Non  vos  me  elegiiiis.  Quoniam  si 
propterea  nos  elegisset,  quia  bonos  futuros  esse  nos 
prapsciverat;  simul  otiam  prffiscissel  quod  eum  non 
fuissemus  prius  electuri.  Non  enim  aliter  essc  posse- 
mus  boni :  nisi  forte  dicendus  est  bonus  qui  non  ele- 
git  bonum.  Quid  ergo  elegitin  non  bonis?  Non  enim 
elccti  sunt  quia  boni  fuerunt,  qui  boni  non  essent 
nisi  electi  essent.  Alioquin  gratia  jam  non  estgralia, 
si  praecessisse  contendimusmerita.  Hscquippe  electio 
gratiae  est,  de  qua  dicit  Aposloius :  Sic  ergo  et  in  hoc 
iempore  reliquias  per  eleclionemgratiapsalvxfacixsunt, 
Undo  subjungit  :  Si  autem  gralia,Jam  non  ex  operi- 
bus;  alioquin  gratia  jam  non  esl  gratia  (Ronu  xi.  5, 
6).  Aadi,  ingrate,  audi  :  tion  vos  me  elegistis,  sed 
ego  elegi  vos.  Non  est  ul  dicas,  Ideo  electus  sum, 
quia  jam  credebam.  Si  enim  credebas  in  eum,  jam 
elegeras  eum.  Sed  audi  :  Non  vos  me  elegistis.  Non 
est  ut  dicas,  Antequam  crederem,  jam  bona  opera- 
bar,  ideo  electus  sum.  Quid  euim  est  boni  operis  ante 
fidem,  cum  dicat  Apostolus,  Omne  quod  non  est  ex 
fide,  peccatum  est  (Id,  xiv,  23)?  Quid  ergo  dicluri 
Bumas  audiendo,  Non  vos  me  eiegisiis;  nisi  quia  mali 
eramus  et  eleoli  sumus,  ut  boni  per  gratiam  nos  eli* 
gnntis  essemus^Nonest  enim  gratia,  si  praBcesscrant 
raeriia  :  cst  aulem  gratia;  h»c  igiturnon  invenit, 
8e.i  efTecit  merita. 

*  Libri  omDes,  electos  elepit ;  excepto  uno  Remigiensi 
Ms.,  qui  hahet,  eieotus  etegtt;  hano  vero  iectioaem  con- 
Jectura  assecuti  fueraot  LoyaaienBes, 


3.  Et  Tidete,  charissimi,  qnemadmodum  non  eligat 
bonos,  sed  quos  elegit,  faciat  bonos.  Ego^  inquit,  eiegi 
voSj  ct  posui  vos  ut  eatis,  et  fructum  afleratis,  et  fructus 
vester  maneat.  Nonne  iste  est  fructus  de  quo  jam  dixe- 
rat,  Sine  me  nihil  potestis  facere  (Joan.  xv,  5)?  Elegit 
ergo,ctposuit  uteamus,et  fructum  afferamus:  nullum 
itaquo  fructum  undenoseligeret  babebamus.  Vteatis^ 
inquit,  elfructum  afjeratis.  Imue  ut  airoramus,  et  ipse 
est  via  qua  imus,  in  qua  nos  posuil  ut  camus.  Proinde 
in  omnibus  miscricordiaejus  pra^venit  no8.£t/ri/dtis, 
inquit,  vester  maneai :  ut  quodcumque  petieritis  Patrem 
in  nomine  meo,  det  vobis,  Maneat  ergo  dilectio;  ipse 
est  enim  fruclus  ncster.  Qusf)  dilectio  nunc  eet  in  dc- 
siderio,  nondum  in  saturitate:el  ipso  desiderio  qaod- 
cumque  peticrimua  in  nomine  unigeniti  Filii,  dat  no- 
bis  Pater.  Quod  autem  acoipere  salvandis  non  ezpedit 
nobls,  non  existimemas  oos  pctere  in  nomine  Salva- 
toris  :  sed  boc  petimus  in  nomine  SaivatoriSy  quod 
pertinct  ad  rationem  salutis. 

TRACTATUS  LXXXVII. 
De  eo  quod  dicit  Jesus,  Ha^c  mando  vobis,  at  diligatis 

invicem;  usque  ad  id,  Scd  ego  elegi  vos  de  mando; 

propterea  odil  vos  mundus.  Cap.  xv,  f.  17-19. 

1.  In  lectiono  evangelicaquw  bano  antecedit>dixerat 
DDminus :  Non  vos  me  eiegisiis;  sed  ego  eiegi  vos^  et  posui 
voSyUteatis  et  fractum  afferatis,  et  frucius  vester  maneat : 
ut  quodcumque  pctieritis  Palrem  in  nomvie  meo,  dei  vo- 
bis,  Do  quibus  verbis  jam  nos  quod  Dominus  dcdit, 
disscruisse  meministis.  llic  autem  dicit,  seqaenti 
scilicet  leclione,  quam  modo  cum  recitaretnr^  audi- 
slis  :  Haec  mundo  vobis,  ut  diiigatis  invicem.  Ac  per 
hoc  intclligere  debemus  bnno  esse  fructum  nostrom 
de  quo  ait,  Ego  vos  eiegi  ut  eatis,  el  fructum  a/feratis, 
et  fructus  vester  maneat,  Btquod  adjunxit,  Ut  quodcum- 
que  peiieritis  Patrem  in  nomine  meo,  det  vobis  :  tunc 
utique  dabit  nobis,  si  diligamus  invicem;  cum  et  hoc 
ipsum  ipse  dederit  nobis,  qui  nos  elegit  non  babentes 
fructum,  quia  non  eum  nos  elegeramus ;  et  posuil  nos 
ut  fructum  afTeramus,  hoc  est,  invicem  diligamus  : 
quem  fructum  sine  illo  babere  non  possumus,  sicut 
palmites  faceresine  vite  nihil  possunt.  Charitas  ergo 
est  fructus  noster,  quam  definit  Apostolus,  de  corde 
puro  et  conscienlia  bona,  et  fide  non  ficta  (i  Tim,  i,  5). 
Uac  diligimus  invicem,  hac  diligimus  Deum.  Neque 
enim  vera  dilectione  diligeremuB  invicem,  nisi  dili- 
gentes  Deum.  Diligit  enim  unusquisque  proximum 
tanquam  seipsum,  si  diligit  Deum  :  nam  si  non  diligit 
Deum,  non  diligit  seipsum.  In  bis  enim  duobus  prae- 
ceptis  charitatis  tota  Lex  pondet  et  PropbetaB  (Matth, 
XXII,  40)  :  bic  est  fructus  noster.  De  fructu  itaque 
nobis  mandans,  Uxc  mando,  inquit,  vobis^  ut  diiigatis 
invicem,  Unde  et  apostolus  Paulus,  cum  contra  opera 
carnis  commendare  fructum  spiritus  vellet,  a  oapite 
hoc  poBuit,  Ftuctus^  inquit,  spiritus  charitas  est :  ac 
deinde  cffitera  tanquam  ez  isto  capite  exorta  et  reli- 
gata  oontexuit,  qu»  sunt,  gaudium,  pax,  ionganimitast 
benignitas,  bonitas,  fides,  mansuetudo,  continentia  (Galai, 
V,  22).  Quis  autem  bene  gaudet,  qui  bonam  non  diligit 
unde  gaudet?  Quis  pacem  veram,  nisl  cam  illo  potest 


f85d 


TR\CTATUS  LXXXVIII.  CAPUT  XV. 


1854 


babere  quem  veraciler  diligUfQuisestlongaiiimiBia 
boQO  perseveranter  manendo  ',  nisi  ferveat  diligen- 
do?Quis  cst  benigQUSyDisi  diligat  cui  opituIatur?Qui8 
bonus,  nisi  diiigendo  officialur?  Quis  salubrilcr  flde- 
lis,  nisi  ea  Hdo  qu»  per  dileclionem  operatur?  Quis 
utiliter  mansuetus,  cui  non  dileclio  moderetur?  Quis 
ab  eo  continet  unde  turpatur,  nisi  diligat  undo  ho- 
neslatur?  Merito  itaque  magisler  bonus  dilectionem 
sic  saepe  commendat,  tanquam  sola  prsecipiendn  sit, 
eine  qua  non  possunt  prodosse  cflclcra  bona,  et  qus 
non  potest  haberi  sine  costeris  bonis,  quibus  homo 
cfAcitur  bonus. 

2.  Pro  hac  autem  dileotione  palienter  debemus 
etiam  mandt  odia  austinere.  Necesse  est  enim  ut  nos 
oderit,  quos  cernit  nolle  quod  diligit.  Sed  plurimum 
nos  de  seipso  Dominus  consolatar,  qui  cum  dixisset, 
Hxo  mando  vobis,  ut  diligatis  invicem;  adjecit,  atqae 
ait,  Si  mundus  tos  odil,  sdtote  quoniam  me  priorem 
vcbis  odio  Aa^ttt/.  Cur  ergo  ae  membrum  supraverti- 
cem  eztollit?  Recosas  esse  in  corpore,  si  non  vis 
odiom  mundi  sustinere  cam  capile.  Si  de  mundo^  ia- 
quil,  essetiif  mundusquod  suum  erat  diligeret,  Univcrstt 
utiqae  hoc  dicit  Eoclesiae,  quam  plerumque  etiara 
ipsam  mundi  nomine  appellat :  sicut  est  illud,  Deus 
erat  in  Chrislo^  mundum  reconcilians  sibi  (il  Cor.  v,  lO), 
Itemque  illud :  Non  venit  Filius  hominis  utjwiicet  mun' 
dum,  sed  ut  salvetur  mundus  per  ipsnm  {Jcan,  ni,  16). 
Et  In  Epistola  sua  Joannes  ait  :  Advoeatum  habemus 
ad  Patrem,  Jesum  Chrintum  justum^  et  ipse  propitvxtor 
est  peccatorum  nosfrorum  ;  non  tantum  nostrorum^  sed 
eliam  totius  mundi  (I  Joan.  ii,  1  et  2).  Totus  ergo  mun- 
dus  Eccle8iaest,et  totus  mnndusodit  Beclesiam.Mun- 
dus  igilur  odit  mundum,inimicus  reconciliatum,  da- 
mnatus  salvalum,  inquinatus  mandatom. 

3.  Sed  iste  mandus  quem  Deus  in  Christo  recon- 
ciliat  sibi,  et  qui  per  Ghristum  salvatur,  et  cui  per 
Christum  peccatum  omne  donatur,  de  mando  electus 
est  inimico^  daronato,  contaminato.  Ex  ea  quippe 
massa  qus  tota  in  Adam  periit,  (lunt  vasa  miseri- 
cordiSy  inquibus  est  mundus  pertinens  ad  reconoilia- 
tionemrquero  mundusodit,nxcadem  massa  pertinens 
ad  vasa  ire,  qusD  perfecta  sunt  ad  perditionem  {Rom. 
IX,  21-23).  Denique  cum  dixisset,  Si  de  mundo  esse" 
tiSf  mundus  quod  suum  erat  diligeret;  conlinuo  subje* 
cit,  Quia  vero  de  mundo  non  eslis,  sed  ego  elegi  vos  de 
mundo^  propterea  odit  vos  mundus,  Ergo  et  ipsi  inde 
erant,  ande  ut  non  essent,  electi  sunt  inde,  non  meri- 
tia  suis,  quorum  nulla  bona  praBcesserant  opera ;  non 
aatura,  qus  tota  fuerat  per  iiberum  arbilrium  in  ipsa 
radice  viiiata  :  sed  gratuita,  hoc  est  vera  gratia.  Qui 
enim  de  mundo  mandum  elegit,  fecit  quod  eligeret, 
Qon  invenit :  quia  reliquxx  per  electionem  gratix  sal- 
vae  facix  $unt.  Si  autem  gratia,  inquit,  jam  non  ex 
operibus;  alioquin  gratia  jam  non  est  gratia  {Hom* 
XI,  5  et  6). 

4.  Si  autem  queratar  qaomodo  se  diligat  mandus 
perditionis,  qai  odit  mandum  rederoptionis;  diiigit  se 
Qtique  falsa  dileotione,  non  vera.  Proinde  falso  sedi- 

t  Germanensis  Ms.^  penevermler  tenendo» 


ligit,  el  vereodit.  Quieaim  diligit  iniquitatem,  odit 
animam  suam  {P$al,  x,  6).  Scd  diligere  se  dicitur, 
quoniam  ioiquitatcm  qua  iniquusest  diligit :  et  rur- 
sns  odissesedioitur,  quoniam  quod  ei  nocet,  hoc  dili- 
git.  Odil  ergo  in  se  naturaro,  diligit  vitium : odit  quod 
factus  est  per  Doi  bonilatem,diligit  quod  in  eo  factam 
cst  pcr  libcram  voluntatem.  Ucde  nos  quoque  illum 
diligere  et  prohibemur,  si  recte  intclligimus,  ct  ju- 
berour :  prohibemur  scilicet,  abi  nobis  dicitur,  Nolite 
diligere  mundumd  Joan,  ii,  15) ;  jubcmur  autem, ubi 
nobis  dicitur,  Diligite  inimicos  vestros  (Luc,  vi,  27}. 
Ipsi  sunt  mundus  qui  nos  odit.  Ergo  ct  prohibemar 
diligere  in  illo  quod  ipse  diligit  in  seipeo;  et  jubemur 
diligere  in  illo  quod  ipse  odit  in  seipso,  Dei  scilicet 
opincium,  et  divcrsas  bonitatis  sua*  consolationos. 
Vitium  quippe  in  illodiligere  prohibemur,  jubcmnr- 
que  diligere  naturam,  cum  ipse  in  se  dliigat  vitium, 
oderitque  naturam  :  ut  nos  eum  ctdiligamns  et  ode- 
rimus  recte,  eum  se  ipse  diligat  oderitque  porverse. 

TRACTATUS  LXXXVEII. 

De  eo  quoi  ait  Jesus,  Mementoto  sermonis  mei,  etc, 
usque  ad  id,  Sed  haeo  orooia  facient  vobis  proptor 
nomen  meuro,  quia  ncsciunt  eum  qui  nisit  me. 
Cap,  XV,  t*.  20,  21. 

1.  Exhortans  Dominus  servos  suos  ad  mandi  odia 
perferenda  pationter,  nullum  majus  eis  et  melius 
quam  de  seipeo  proponit  exemplum  :  quoniaro,  sicut 
dicit  apostolus  Petrus,  Christus  pro  nohis  passux  est^ 
relinquens  nobis  exemplum,  ut  sequamur  vestigia  ejus 
(I  Petr,  II,  21).  Quod  utique  si  facimus,  ipso  adju- 
vante  facimuf,  qui  dixit,  Sine  me  nihit  potestis  facere, 
Deniqne  quibus  jam  dixerat,  Si  odit  vos  mundus^  sci' 
tote  quia  me  priorem  vobis  odio  habuit :  ot  nunc  in  co 
quod  audistis,  curo  legcretur  Evangelium,  Memf^ntote, 
inquit,  sermonii  mei  quem  ego  dixi  vobiSy  Won  est  ser^ 
vus  major  domino  suo :  si  me  persecuti  sunt,  et  vos  per-^ 
sequentur :  si  sermonem  meum  servavemnt^  et  vestrum 
servabunt.  Diccndo  autem,  Non  est  servus  major  do- 
mino  suOy  nonne  evidenter  ostendit  quemadmodum 
intelligere  debeamus  quod  superius  dixerat,  Jam  non 
dico  vos  servos  {Joan,  xv,  5;  xviii,  15)?  Ecce  enim 
eos  servos  dicit.  Nam  quid  est  aliud,  Non  est  servus 
major  domino  suo  :  si  me  persecuti  sunty  et  vos  perse* 
^u^neur  .'Manitestum  cst  igitur  illum  servam  (a),  qui 
oon  manet  ia  domo  in  sternum  {Id,  viii,  35),  illum 
pertinentem  ad  timorem  quem  foras  charitas  mitlit 
(I  Joan,  IV,  18),  esse  intelligendum^  ubi  dictum  cst, 
Jam  non  dico  vos  servos  :  hio  aotom  ubi  dicitur,  Non 
est  servus  major  domino  suo  :  si  me  persecuti  snnt^  ct 
vospersequentur,  illumsignifioari  servum  pertinentem 
ad  timorem  castQro,qui  perroanetinsasculum  sacculi 
{Psal.  xviii,  10).  Hio  enim  servus  est  auditurus, 
Euge^  serve  bone,  intra  in  gaudium  Domini  tui  (Uatth, 
XXV,  21). 

2.  Sed  haer,  inqoit,  omnia  facient  vobis  propter  no- 
men  mffim,  quia  nesciunt  eum  qui  misit  me,  Quae  omnia 
faeienl  fmsi  quas  dixit,odio  habebunt  soilioet,et  perse- 

(a)  Vid.  supra,  Tract.  85,  n.  8. 


1855 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM,  S.  ADGUSTINI 


1856 


qaentur,  sermonemque  contemQent?  Quoniam  ai  ser- 
monem  non  servarenl  eorum,  nec  tamen  odissent  eos, 
neque  persequerentur ;  vel  etiamsi  odissenl,  nec  ta- 
men  pereequerentur :  non  omnia  faoerent.  Hnsc  autem 
omnia  facienl  vobis  propter  nomen  meunif  quid  est 
aliud  dicere,  quam^  me  in  vobis  odio  habebunt,  me 
in  Tobis  persequentur,  el  sermonem  veslrum,  quia 
meu8  est,  ideo  nou  servabunt?  Hxc  enim  omnia  fa^ 
cient  vobis,  propter  nomen  meum  :  non  vestrum,  sed 
meum,  Tanto  igilur  miseriores  qui  propter  hoc  nomen 
islafaciunt,  quando  beatiores  qui  propter  hoo  nomen 
iata  patiuntur  :  sicut  ipse  alio  loco  dioit,  Deaii  quiper- 
iecutionempatiunlurpropterjustiUam(MaUh.  v,  iO).Hoc 
est  enim  propter  me,  vel  propler  nomen  meum :  quia, 
sicut  Apostolus  docet,  Factrn  csl  nobis  sapicntia  a  Deo, 
et  justitia,  et  sanctificatio,  et  reUemptio;  ut  quemadmo- 
dum  scripium  est,  Qui  gloriaiur,  in  Domino  glorietur 
(I  Cor.  \,  30  et  31).  Facianl  quippe  isla  mali  raalis;  sed 
non  propter  juslitiam  :  et  ideo  miseri  utrique,  et  qui 
faoiunt,  et  qui  patiuntur.  Faciunt  el  boni  malis  :  ubi 
etsi  faciunt  isti  propter  Justitiam;  non  lamen  illi  pro- 
pter  juBtitiam  patiuntar. 

3.  Sed  dioit  aliquis  :  Si  mali  qnando  perseqauntar 
bonos  propter  nomen  Ghriati,  propter  Justitiam  boni 
patiunlur,  profeclo  propler  jusiitiam  haeceis  mali  fa- 
oiunt ;  quod  si  ita  est,  ergo  et  quando  boni  malos 
proptcr  juslitiam  perscquuntur,  propter  justiiiam 
etiam  mali  patiuntur.  Sienim  possunt  mali  persecu- 
lionem  facere  bonis  propter  nomen  Ghristi,  cur  non 
possunt  mali  perseculionem  pati  a  bonis  propterno- 
mon  Ghristi;  et  quid  est,  nisi  propler  justitiam?  Nam 
fli  non  propter  quod  boni  faciunt,  propter  boc  mali 
patiuntur;  quia  faciunl  boni  propter  Justitiam,  pa- 
tiuntur  mali  propler  im'ustitiam  :  neo  maliergo  pro- 
pterhoo  possunt  facere  propterquod  boni  patiuotur, 
quia  faoiunt  mali  propter  injustitiam,  patiunturboni 
propter  Justitiam.  Quomodo  ergo  erit  verum,  Uxc 
omnia  facient  vobis  proptcr  nomen  meum;  cum  ilii  non 
propter  nomen  Christi  faciunt,  id  est,  non  propter  Ju- 
8titiam,8ed  propter  iniquitatem  suam?IlaBO  qufflstio 
ita  solvilur,  si  eo  modo  intellignmus  dictum,  Hxc 
omnia  facienl  vobis  propter  nomen  mcum,  ut  totum  re- 
feratur  ad  Justos;  tanquara  diclum  sit,  Haec  omnia 
patiemini  ab  eis  propter  nomen  meum  ;  ut  hoc  sit, 
facient  vobis,  quod  est,  patieminl  ab  eis.  Si  aulem 
propter  nomen  meum  sio  accipitur,  tanquam  diceret^ 
propter  nomen  meum  quod  in  vobis  oderunt;  ita  po- 
test  accipi,  et  propter  Justitiam  quam  in  vobis  ode- 
runt  *  :  ao  per  hoc  boni  cum  persecutionem  faciunt 
malis,  possunt  recte  dici  el  propter  Justitiam  facere, 
quam  diligendo  persequuntur  maios;  el  propter  ini- 
quitatem,  quam  oderunt  in  ipsis  malis  :  ita  ergo  et 
ipsi  mali  possunt  dioi  pati,  et  propter  iniquitatem  quas 
in  iliis  punitur,  et  propter  justitiam  qasB  In  eorum 
pcBna  exercetur. 

4.  Item  quffiri  potest,  si  etiam  mali  faciunt  perse- 
cutionem  malis;  sicut  impii  reges  et  judices,  cum 

1  Mss.  plerique  carent  higce  verbis  :  Ita  potest  aceipi, 
et  propier  juttitiam  quam  in  vodis  oderunt. 


essent  persecutores  piorum,  utique  et  bomicidas,  et 
adulteros,  et  quoscumque  maleficoB,  quos  contra  le- 
ges  publicas  fecisae  cognosoerent,  puniebant;  qao- 
modo  intelligendum  est  quod  ait  Dominus,  Si  de 
mundo  essetiSy  mundus  quod  suum  erat  diiigeret  (Joan. 
zv,  19).  Neque  enim  quos  punit  diligit  mundus,  a  qno 
videmus  supra  dicta  sceleram  genera  pierumque  pu- 
niri :  nisi  quia  mundus  est  in  eis  a  quibus  taiia  sce- 
lera  puniuntur,  et  mundus  eat  in  eia  a  quibus  talia 
scelera  diligunlur.  Muudus  itaqae  ille  qui  intelligitur 
in  malis  atque  impiis,  et  odit  quod  suum  est,  ex  ea 
parte  hominum  qua  sceleratis  nocct;  et  diligit  quod 
suum  esl,  ex  ea  parte  hominum  qua  eisdem  ipsis 
consceleratis  favet.  Ergo,  Ussc  omnia  fadunt  vobis  pro- 
pter  nomen  meum,  vel  ita  dictum  est  propter  quod 
vos  pattmini;  vel  ita,  propter  quod  et  ipsi  faciunt : 
quia  et  hoc  in  vobis  dum  persequuntur,  oderunt.  Et 
addidit :  Quia  nesciunt  cum  qui  misit  m#.  Hoc  secun- 
dumeam  acientiam  diolam  intelligendum  est,  dequa 
et  alibi  scriptum  est,  Scire  autem  te,  sensus  est  eon- 
summatus  (Sap,  vi,  16).  Hao  quippe  scientia  qui  eciunt 
Patrem  a  quo  missus  est  Ghristus,  nullo  modo  per- 
soquuntur  eos  quoe  colligit  Ghristus;  quia  et  ipsi 
cum  eis  colliguntur  a  Ghriato. 

TRAGTATUS  LXXXIX. 

De  eo  quod  dicit  Dominus,  8i  non  venissem,  ct  locu- 
tuB  eis  fuissem;  usque  ad  idy  Qui  me  odit,  et  Pa- 
trem  meum  odit.  Cap,  xv,  yf.  22,  23. 

1.  Superius  dixerat  Dominus  ad  discipuloa  suos  : 
Si  me  persecuii  sunt,  et  vos  persequentur;  si  sermonem 
meum  servnveruntf  et  vestrum  servabunt :  sed  hsec  omnia 
facient  vobis  propter  nomen  meum,  quia  nesciunt  eum 
qui  misil  me,  De  quibus  autem  hoc  dixerit  si  qusra- 
mus,  invenimus  eom  ad  hsc  verba  venisae  ab  oo 
quod  dixerat,  Si  mundus  vos  odity  scitote  quia  me  prio- 
remvobisodio  habuit:  nunc  vero  quod  addidit,  5t  fi(?ii 
venissemy  et  locuius  eis  fuissem^  peccatum  nonhaberetU, 
Judo^os  oatendit  expressius.  De  his  ergo  et  illa  dicc- 
bat;  nam  hoc  indicat  verborum  ipsa  contextio.  De 
his  enim  dicit,5tYton  venissemyet  locutus  eis  fuissem, 
peccatum  non  haberent,  de  quibus  dicebat,  Si  me  per- 
secuti  suntf  et  vos  persequentur ;  si  sermonem  menm  scr" 
vaverunty  et  vesirum  servabunt :  sed  haec  omnia  facieni 
vobis  propter  nomen  meum^  quia  neseiunteum  qui  misit 
me :  bia  enim  verbis  et  ista  subjungit,  Si  non  veniuem, 
et  iocuius  eis  fuissem,  peccatum  non  haberent.  Judasi 
ergo  persecuti  aunt  Gbristum,  quod  evidentissime  in- 
dioat  Evangelium;  Judieia  iocatus  eat  Ghriatus,  non 
aliis  gentibus  :  in  eia  ergo  voluit  inteiligi  mundum, 
qui  odit  Cbristum  et  discipulos  ejos:  imo  vero  non  in 
eie  solis,  aed  bos  quoque  ad  eumdem  mondam  perti- 
nere  monstravit.  Quid  est  ergo,  Si  non  venissem,  ei 
loeutus  eis  fuissem,  pecealum  non  haberent?  Numquid 
sine  pecoato  erant  Judci,  antequam  GhristUB  ad  eos 
in  oarne  venisset?  (iuls  hoc  vel  stultisaimus  dixerit? 
Sed  magoum  quoddam  peccatum,  non  omne  pecca- 
tnm,  quaci  sub  gencrali  nomine  vuit  intelligi.  Uoc  est 
enim  peccalum  quo  teaentur  cuncta  pecoata,  qood 


i857 


TRACTATU8  XC.  CAPUT  XV. 


1858 


nnus^iuisque  si  noii  habeal,  «litiiitlunlur  ei  cuncta  pec- 
cata  :  hoc  eat  aulem,  quia  non  crediderunt  in  Chri- 
slum,  qui  propterea  venit  ut  credatur  in  eum.  Hoo 
peccatum,  si  non  venisset,  non  utique  halierent.  Ad- 
ventus  quippe  ejus  quantum  credentibus  salularis, 
tantum  non  credentibus  exiliabilis  factus  est :  tan- 
quam  et  ipse  caput  etprinceps  Apostolorum,  quod  de 
80  ipsi  dizerunt,  exstiterit  quibusdam  quidem  odor 
viix  in  vUam^  quibusdam  vero  odor  mortis  in  mortem 
(11  Cor.  n,  16). 

2.  Sed  quod  adjunxit,  atque  ait,  Nunc  aufem  excU" 
satianem  non  habent  de  peccato  suo,  potest  movere 
quasrentes,  utrum  bi  ad  quos  non  venit  Cbristus,  nec 
locutus  est  eis,  habeant  exscusationem  de  peccato 
SQO.  Si  enim  non  babent,  cur  hic  diclum  est  propter- 
ea  istos  non  habere,  quia  venit  et  locutus  est  eis?  Si 
autem  habent,  utrum  ad  hoc  babeanl  ut  a  posnis  alie- 
nentur,  an  ul  mitius  puniantur?  Ad  hso  inquisita  pro 
meo  captn,  Domino  donante,  respondeo,  babere  il- 
ios  excusationem,  non  de  omni  peccato  suo,  sed  de 
hoc  peccato  quo  in  Christum  non  crediderunt,  ad 
quos  non  venit,  et  quibus  non  est  looutus.  Sed  non 
in  eo  sunt  numero  hi  ad  quos  in  discipulisvenity  et 
quibus  per  discipulos  est  locutus,  quod  et  nuno  facit : 
nam  perEcclesiam  suam  Tonit  ad  Gentes,  et  per  Ec- 
clesiam  loquitur  Gentibus.  Ad  boo  enim  pertinel  quod 
ait,  Qui  vos  recipit,  me  recipit  {Malth.  x,  40)  :  et,  Qui 
vos  spemity  me  spemit  (Luc.  x,  16).  An  vultiSf  inquit 
aposlolus  Paulus,  experimentum  accipere  ejus  qui  in 
me  toquitur  Christus  (II  Cor,  xiii,  3)  ? 

3.  Restat  inquirere  utrum  hi  qui  priasquam  Chrl- 
Btas  in  Bcclesia  veniret  ad  Gentes,  et  priusquam 
Evangelium  ejus  audirent,  vitae  hujus  fine  prsventi 
Bunt,  eeu  praeveniantur,  possint  habere  hanc  excasa- 
lionem  ?  Possanl  plane,  sed  non  ideo  possunt  effa- 
gere  damnationem.  Quirumque  enim  sine  Lege  peccave' 
runi,  sine  Lege  et  peribunt :  et  quicumque  in  Lege  pec' 
eaverunty  per  Legem  judicabuntur  (Rom.  ii,  12).  Quae 
quidem  Apostoli  vcrba,  quoniam  id  quod  ait,  peri- 
bunt,  lerribilius  sonai  quam  quod  sAi,  judicabuntur ; 
Don  solum  nihil  adjuvare  hanc  excusalionem  viden- 
lur  ostendere,  veram  etiam  plus  gravare.  Qui  enim 
&e  quia  noi  audierunt^  excusabunt,  itn^  Lege  peribunt. 

4.  Sed  utrum  hi  qui  cum  audirent,  coniempserunt, 
vel  etiam  restiterunt,  neo  tantum  contradicendo, 
sed  et  eo8  a  quibus  audierant  odiis  persequendo,  in 
ois  deputandi  sunt  de  qaibus  aliquid  levius  videtur 
Bonuisse  quod  dictum  est,  per  Legem  judicabuntur, 
merito  qusritur.  Sed  si  aliud  est  perire  sine  Lege, 
aliiid  judioari  per  Legem,  et  illud  est  gravius,  hoo  au- 
tcm  levias  ;  procul  dobio  non  sunt  isti  in  hac  poena 
ioviore  poneodi,  quia  nequo  in  Lege  peccaverant, 
sed  omnino  Legem  Christi  aocipere  noluerunt,  et 
eam  qaantum  ad  ipsoa  attinet^  omnino  nuliam  esse 
voluerunt.  lili  autem  peccant  in  Lege,  qui  sunt  in 
Lege,  id  est,  qui  eam  suscipiunt,  eamque  sanotam, 
et  mandatam  sinciam  et  Justum  et  bonum  fatentur 
(fd.  Tii,  12) ;  sed  inflrmitate  non  implent  quod  ab|ea 
reotistime  prficipi  dabitare  non  possunt.  Hi  sunt  qni 


aliquo  modo  forsitan  possunt  ab  eorum,  qui  sine 
Lege  suot,  perditione  discerni  :  si  tamen  quod  Apo- 
Btolus  ait,  per  Legem  judicabuntur,  sic  acoipiendum 
est  tanquam  dixerit,  non  peribunt ;  quod  mirum  ai 
ita  esl.  Neque  enim  do  infldelibus  et  fidolibus  erat 
sermo  ut  hoc  diceret,  sed  de  Gentibus  et  Judaeis  : 
qui  ccrte  ulrique  nisi  in  eo  Salvatore  salventur,  qai 
venil  quaerere  quod  perierat  {Luc.  xix,  10),  ad  per- 
ditionem  sine  dubio  pertinebunl.  Qnamvis  dici  pos- 
sit,  alios  graviuB,  alios  levius  perituros,  id  est,  alios 
graviores,  alioe  leviores  pccnas  in  pua  perditione  pas- 
Buros.  Ille  enim  perire  Deo  dicitur,  quisquis  ab  illa 
beatitudine  quam  dat  sanctis  suis,  per  supplicium  8e- 
paratur  :  tantacsl  aulem  suppliciorum,quantae8t  di- 
versitas  peccatornm ;  quas  quomodo  se  habeat,  allius 
judicat  aapientia  divina,  quam  conjeclura  scrutatur 
aut  efTatur  humana.  Isli  certe  ad  quos  venil,  et  qui- 
bus  locutus  est  Cbristus,  non  habeot  de  magno  in- 
fidelitatiB  peccato  iilam  excusationem,  qua  possint 
dicere,  Non  vidimus,  non  audivimus :  sive  non  acce- 
ptaretur  ista  excusatio  ab  illo  cujus  inscrutabilia 
sunt  judicia,  sive  acceptaretur,  et  si  non  nt  ab  omni 
damnatione  liberureniur,  oerte  ut  aliquanto  lenius  da- 
mnarentur. 

5.  Qui  me  odil,  inquit,  et  Patrem  meum  odit.  Hic 
nobis  fortasse  dicatur  :  Quis  potest  odisse  quem  ne- 
scit?  Et  utique  antequam  diceret,  Si  non  veniuem^  et 
locutus  eis  fuissem,  peccatum  non  haberent,  dixerat 
diBcipuIis  Buis,  Hsec  faeient  vobis,  quia  nesciunt  eum 
qui  misit  me.  Quomodo  ergo  ncsciunt  et  oderunt?  Si 
enim  non  quod  est  ipse,  sed  nescio  quid  aliud  de  illo 
opinantur ;  non  utique  ipsum,  sed  illud  inveninntar 
odisse  quod  flngunt,  aut  errando  potius  suspicantur. 
Et  tamen  nisi  possent  bomineB  odisso  quod  nesciunt, 
non  veritas  utrumque  dixisset,  qnia  ejus  Patrem  et 
nesciunt  et  oderunt.  Sed  quomodo  id  fleri  poBBilt 
8i  adjuvante  Domino  per  nos  demonstrari  potest; 
quiabaec  disputatio  estjam  claudenda,  nunc  non  potest. 

TRACTATUS  XC. 
In  iiludj  Qui  me  odit,  et  Patrem  meum  odil. 

Cap.  XV,  t.  23. 
I.  Audistis  Dominum  dicentem,  Qui  me  odit,  et  Pa- 
trem  meum  odit  ;  qui  superius  dixerat,  Haec  facient 
vohis^  quia  nesciuiU  eum  qui  misit  me.  Non  itaqae  dis- 
simulanda  nascitur  quscstio,  quomodo  possint  odisse 
quemnesciunt.Si  enimDcum  non  quod  estipse,  sed 
nescio  quid  aiiud  eum  suspicantur  aut  credunt,  et  hoo 
oderunt;  utique  non  ipsum  oderunt,  sed  quod  sua 
mendaci  suspicione  vel  vana  credulitate  concipiunt: 
si  autem  quod  est,  hoc  de  illo  flentiunt,  quomodo 
eum  nescire  dicuntur?  Et  de  hominibus  quidem  (leri 
potest  at  eos  sspe  quos  nunquam  vidimus,  diliga- 
mus;  ao  per  hoc  nec  iliad  a  contrarlo  impossibiie  est, 
ut  eos  quos  nunquam  vidimus,  oderimus.  Fama 
quippe  de  aliquo  sermooinante  seu  bene  aeu  male,  fit 
non  immerito  ut  amemus  veloderimus  ignotum.Bed 
si  fama  sil  verax,  quomodo  esl  de  qao  vera  didioi- 
mas,  dicenduB  igootus?  An  quia  ejuB  faciem  non  vi- 
dimuB?  Quam  oum  et  ipse  non  videat,  nulli  tamen 


1859 


IN  JOANNIS  EVANaELlUM,  S.  AUGU3TINI 


1860 


potesl  notior  esse  quam  sibi.  Non  igitur  io  ejus  facie 
corporali  nobis  intiinatur  cujusque  notitia.  Sed  lunc 
nobis  ad  cognltionem  paiet,  quando  ejus  mores  et  vita 
non  latet.  Alioquiu  nec  scipsum  nosse  quisquani  po- 
tesl,  qui  videre  faciem  suam  non  potest.  Sed  utique 
lanto  certiusquam  notus  esl  aliia  ipse  se  novit,quanto 
certiuB  intcriore  conspectu  potest  videre  quod  sapit, 
videre  quod  cupit,  videro  quod  vi? il : quae cum aperiun • 
tur  et  nobis,  tunc  vere  fit  cognilus  nobis.  Haec  itaque 
qooniam  plerumquo  ad  nos  de  absenlibus  vei  eliam 
mortuis,  aiTO  fama,  sive  litteris  perferuntur;  binc  fit 
at  seape  quos  nunquam  facie  corporis  vidimu8(non  ta- 
men  quos  omnino  nescimus),  vd  oderimus  homines, 
vel  amemus. 

2.  Sed  pierumque  in  eis  nostra  credulitas  fallilur; 
quia  nonnunquam  et  bistoria,  et  multo  magis  fama 
mentitur.  Perlinct  autem  ad  nos  ne  perniciosa  opi- 
nione  fallamur,  utquia  non  possumus  homiuum  inda- 
gare  conscientiam,  do  ipsis  rebas  habeamus  veram 
certamque  sentcntiam  ^  Hocest,  ut  si  ille  vcl  ille 
homoutrum  sit  impudicus  pudiscuve  nc8cimus,oderi- 
mu8tamenimpudicitiam,ctpudicitiamdiligamus:et8i 
illum  velilluminjustumesse  justumvenescimus,ame- 
mu8  tamen  justiiiam,  et  injustitiach  deteslemur;  non 
quas  nobis  ipsi  errando  confingimus,  sed  quas  ndoliter, 
banc  appetendam,  illamque  vitandam  in  Dei  veritate 
conspicimus :  ut  cum  de  ipsis  rebus  quod  appetendum 
est  appetimus,  quod  devilandum  est  devitamus,  igno- 
Bcatur  nobis  quod  de  occultis  hominum  aliquando, 
imo  assidue  non  vcra  sentimus.  Hoc  enim  ad  huma- 
nam  tentationem  pertinere  arbilror,  sine  qua  duci 
ista  non  potesl  vita,  ita  ut  Apostolus  diccret,  Ten^ 
talio  vos  non  apprehendal  ni$i  humana  (/  Cor.  x,  13). 
Quid  enim  tam  humanum  quam  non  posse  inspicere 
cor  humanum ;  et  ideo  non  ejus  lalebras  perscrutari, 
aed  piernmque  aliud  quam  id  quod  ibi  agitur  suspi- 
cari?  Quanquam  ct  in  bis  rerum  tcnobris  humana- 
rum,  hoc  eat  cogitationum  alienarum,  etsi  suspicio- 
nes  intclligcre  non  possumus,  quia  bomincs  sumus; 
Judieia  tamen,  id  est,  dennitas  (irmasque  sententias 
continere  debemus,  dcc  antetempus  quidquam  judi- 
care,  donec  veniat  Dominus,  et  illuminct  abscondita 
tenebrarum,  et  manifeslet  cogitationes  cordis;  et 
tunc  laus  erit  unicuiquo  a  Deo  (/(/.  iv,  5).  Quando  crgo 
non  erratur  in  rebus,  ut  recta  sit  improbatio  vitio- 
rum  virtutumque  probalio ;  profecto  si  erratur  in  bo- 
roinibuH,  venialis  est  hnmana  tentatio. 

3.  Per  has  autem  humanorum  cordium  tenebras, 
res  mullum  miranda  et  multum  dolcnda  contingit, 
ut  eum  nonnunquam  quem  injustum  putamus,  et 
tamen  Justus  est  el  justitiam  in  eo  nescientes  diligi- 
mo8,  devitemus,  aversemur,  a  nostro  prohibeamus 
occesBU,  communem  cum  iilo  vilam  victumque  ha- 
Lcre  nolimus;  cumque  etiaro,  si  disciplinas  impo- 
nend»  necessitas  cogit,  sive  ne  aliis  noceat,  sive  ut 
(lat  ipse  correctior,  asperitate  salubri  peraequamur; 
ethominembonumtanquam  maium  aflligamu8,quem 
neBoientes  amamus.  Hoc  fit,  ei  quis,  verbi  gratia, 

i  llss.  octo,  seietuiam. 


cum  sit  pudicus,  a  nobis  creditur  impudicus.  Sine 
dubio  enim  si  podicum  diiigo,  hoc  est  ipse  quod  di- 
ligo  :  ergo  etiam  ipsum  diiigo,  et  nescio.  £l  si  im- 
pudicum  odi,  non  ergo  ipsum  odi ;  quia  non  est  quod 
odi  :  et  tamen  dilecto  meo,  cum  quo  semper  in  cha- 
ritate  pudicitiae  habitat  animamea,  facio  ignarus  in- 
Juriam,  non  crrans  in  discretione  virtutum  atque  vi- 
tiorum,  sed  in  cordium  tenebris  humanorum.  Proinde 
bicut  Geri  potest  ut  homo  bonus  hominem  bonum 
odcrit  nesciens,  vel  polius  diligat  nescicna  (ipsum 
enim  diligit  cum  bonum  diligit,  quia  id  quod  est  ille, 
hoc  iste  diligit);  oderit  autem  nesciens  non  ipaum, 
8ed  quod  putat  esse  ipsum  :  ita  Qeri  potest  ut  eliam 
homo  iojustus  hominem  oderit  justum,  et  dum  sesli- 
mat  se  sui  similem  injustum  diligere,  oescicnB  diligal 
Justum ;  ct  tamen  dum  eum  crcdit  injustum,  diliga 
non  ipsum,  sed  quod  putat  esse  ipsum.  Quemadmo- 
dum  autem  homincm,  sioetDeum.  Denique  si  inter- 
rogarentur  Judui,  utrum  diligerent  Deum;  quid  se 
aliud  quaro  diiigere  respondereut,  nex  ex  animo  men- 
tientes,  scd  errando  polius  opinantes?  Quomodo  enim 
diligerent  Patrem  veritaiis,  qui  habereut  udio  verita- 
tem?  Nolunt  enim  sua  facta  damnari,  et  hoc  habet 
veritas  ut  laiia  facta  damnentur  :  tantum  igitur  ode- 
runt  veritatem,  quantum  oderunt  suas  pocnas,  qoas 
talibus  irrogot  veritas.  Nesciont  autem  iiiam  esae  ve- 
ritatem,  quas  talcs  qualcs.  ipsi  sunt  damnat ;  oderunt 
ergo  quam  nesciunt;  et  cum  iliam  oderunt,  profe- 
clo  ot  eum  de  quo  nata  est  niai  odiese  non  possont. 
Ac  per  hoc  quia  veritatem  qoa  Jodicunte  damnantur, 
de  Patre  Dco  natam  nesciont ;  utique  etiam  ipsum  et 
ncsciunt,  et  oderunt.  0  miseros  bomines,  qui  com 
esse  voiunt  mali,  nolunt  csse  Tcritalem  qoa  damnan- 
tur  mali  1  Noiunt  cnim  eam  esse  quod  cst,  com  se- 
ipsos  debeant  nolle  esse  quod  sunt;  ut  ipsa  manente 
mutentur,  ne  ipsa  Judicante  damnentur. 

TRACTATUS  XGI. 
la  lixc  terba^  Siopera  non  fecissem  in  eis,  qoss  nemo 

alius  fccit;  usque  ad  td,  Quia  odio  habueront  me 

gratis.  Cap.  xy,  ff.  2i,  25. 

i.  Dixerat  Dominus  :  Qui  me  odit,  ct  Patrem  meum 
odii,  Utique  enim  qui  odit  veritatem,  necesse  est  ode- 
rit  et  a  quo  veritas  nata  est :  unde  Jam  quaotum  da- 
tum cst, locuti  sumus.  Deinde  addidit unde nobia  nunc 
loquendum  est :  .Si  opera  nofi  fecisscm  in  eis,  quse  nemo 
alius  fecitf  peccatum  non  haberent,  Peccatum  illud  sci- 
licet  magnum,  de  quo  et  superius  ait,  Si  non  venissem^ 
et  locuius  eis  fuissem,  peccaium  non  haberent,  Uoc  est 
peccatum  quo  in  eum  loquentem  ct  operantem  non 
credidcrunt.  Neque  enim  nullum  habebant  peccalum, 
antequam  loqueretur  cis  et  opcraretur  in  eis;  sed  hoc 
peooatumquoineumnon  crediderunt,ideo  siccomme- 
moratur,  quia  ipso  peccato  tenentur  et  cetera.  Uoo 
enim  si  non  haberent,etineumcrederent,dimiitereQ* 
lur  et  c»tera. 

2.  Sed  quid  est  hoc  quod  cum  dixisaet,  Si  opera  non 
/ecissem  in  eis^  mox  addidit,  qux  fuino  alius  leciif 
Nulla  quippe  in  operibas  Ghriflti  videntar  eaee  majora 
qaam  Buseitatio  mortaorum;  quod  scimasatiam  anti- 


1861 


TRACTATUS  XOII.  CAPUT  XV. 


4862 


quos  fecisse  Propbelas.  Fecit  enim  Eiias  (III  Reg. 
XVII,  21,  22),  fecit  Elissus  el  cum  in  hac  carne  vive- 
ret  (IV  Reg.  iv,  35),  ei  cum  in  suo  monumento  se^ 
pultus  jaceret.  Nam  quidam  portantes  mortuum,  cum 
irrueotibusho8libuseorefugis8ent,eumqueibipo8ui5- 
sent,  coolinuo  resurrexil  (id.  xiii,  21).  Fecit  tamen 
aliqua  Cbristus,  qus  nemo  alius  fecit :  quod  quinque 
millia  hominum  de  quinque,  et  quatuor  miliia  de  ae- 
ptem  panibus  pavit  (MaUh.  xiv,  15-21,  et  \y,  32  3H); 
qood  super  aquas  ambulavit,  et  Petro  ut  hoc  faceret 
prsstitit  (Id.  xiv»  25  ei  29);  quod  aquam  mutavit  in 
vinum  {Joan,  ii,  9];  quod  aperuii  oculos  csci  nati 
{Id.  1x^7),  et  alia  multa  quse  commemorare  longum  est. 
Sed  respondetur  nobis,  etalios  fecisse  quae  ipse  non  fe- 
cit,etqus  nemo  aliusfecit.Quisenimnisi  MoysesiEgy- 
ptios  plagis  tot  lantisque  percussit  (£a;o(<.  viizii),  di- 
viso  mari  populum  duxit  {Id.  xiv,  21-29),  manna  do 
coelo  esurientibus  impetravil  (/cf.xvi),  aquam  de  Petra 
sitientibus  fudit  {Id.  xvii,  G)?  Quis  nisi  Jesus  Nave 
populo  tranaiiuro  Jordanis  fluenla  divisil  {Josue  iii), 
et  currentem  solem  emissa  ad  Deum  oratione  frenavit 
et  flxit  {Id.  X,  12*  14)?  Quis  proster  Samson  propter 
suam  sitim  maxiliamortuiasiniexundaniesaliatuseat 
(Judic.  XV,  19)?  Quis  prstor  Eliam  curru  igneo  in  alta 
subvectua  est  (IV  Reg.  ii,  11)?  Quis  praeler  Eiisaeum, 
quod  paulo  ante  commemoravi,  aepulto  suo  cadavere, 
cadavcr  alterius  reddidil  vitae?Qui8  praster  Danieiem 
inter  ora  inclusorum  secum  ieonum  esurientium  vixit 
innocuus  {Dan,  vi,  22)?  Quis  proQter  tros  viros,  Ana- 
niam,  Azariam,  Missalem,  in  flammis  ardentlbus  et 
non  urentlbus  deambulavit  illssus  Qd.  iii,  93)? 

3.  Prslereo  caelera,  quoniam  hsc  satis  esse  arbi- 
tror,  quibus  demonstretur  et  aiiquos  aanctoa  quaedam 
opera  miranda  fecisse,  qus  nemo  alius  fecit.  Sed  qui 
tam  multa  vitia  et  malas  valetudinea  vexationesque 
mortalium  tanta  potestate  sanaret,  nullus  omninole- 
gitur  antiquorum.  Ut  eoim  iaceantur  quos  Jubendo, 
sicut  occurrebant,  saifos  siogulos  fecit;  Marcus  evan- 
gelista  quodam  loco  ait:  Vespere  autem  facto  cum  oe~ 
cidisset  sol,al]erebantad€um  omnes  male  habcntes^etdm" 
monia  habentes;el  erat  omn  is  civitas  adjan  uam  congregata: 
et  curavitmuitosquivexabantur  variis  languoribuSyCtdx- 
»ioniaiiiu//ae;iV'{>6a<  (lfar(;.i,32-34),Idautemcumcom- 
memorasset  Matlhsus,  eiiam  lestimonium  propheti- 
cum  addidit  dicens :  Vt  adimpleretur  quod  dictum  estper 
Isaiam  propheiam  dicentem,  Ipse  infirmitates  nostras 
accepU,  et  aegritudines  portavit  (Matlh.  viii,  17).  Item 
alio  loco  dicit  Marcus  :  Et  quocumque  introibat  in  vt- 
coSf  vel  in  villaSy  aut  in  civHates^  in  plateis  ponebant 
in/irmos,  et  deprecabantur  eum  ut  vel  fimbriam  vesti- 
menti  ejus  tangerenl:  et  quolguot  tangebant  eum,  salvi 
fiehani  {Marc.  vi,  5C).  Haec  nemo  alius  fecit  in  eia. 
Sio  enim  intelligendum  est  quod  ait,  in  eis,  non  inter 
eos  vel  coram  eis ;  sed  prorsus  in  eis^  quia  aanavit  eos. 
H(Ec  quippc  intelligi  veluit  qus  noa  aoium  faoerenl 
admirationem,  verum  etiam  manifestam  conferrent 
salatem;  pro  quibus  beneGciis  utiqne  amorem,  non 
odium  retribuere  debuerunt.  Omnia  quidem  oste- 
rorum  miracula  superat^  quod  est  natos  ex  vir« 


ginc,  matrisque  integritatem  solus  poiuit  nec  conce- 
ptus  violare  noc  natus :  sed  hoc  nec  coram  eis  factum 
est,  nec  in  eis.  Ad  cognoscendam  quippe  hujus  mira- 
culi  veritatem,  non  communi  cum  eis  aspeclu,  sed 
discreto  ab  eis  discipulaiu  Apostoli  pervcnerunt. 
Jamvero  iilud  quoddietertia  in  caroe  in  quaocciaus 
fuerat,  de  sepuicro  se  reddidit  vivum,  et  nunquam 
deinde  moriturus  cum  illa  ascendit  in  cccium,  superat 
etiam  cancia  quae  fecit :  sed  neque  hoc  factum  est 
in  Judaeis,  neque  coram  eis ;  et  nondum  hoc  fecerat, 
quando  dicebat,  Si  opera  non  fecissem  in  eis,  qux  nemo 
alius  fecit. 

4.  Nimirum  ergo  sunt  illa  quse  in  eorum  valetndi- 
nibus  tanta  miracula  salutis  ostendii,  quania  in  illis 
anlea  nemo  donavit  :  hsc  enim  videruat,  et  hoo  eis 
exprobrans  adjungit,  el  dicit,  Nunc  autem  et  viderunt, 
et  oderunt  et  me  et  Palrem  meum  :  sed  ut  adimplealur 
sermo  qui  in  Lege  eorum  scriptus  est^  Quia  odio  habue- 
runt  me  gratis.  Eorum  Legem  dicit,  non  ab  ipsis  in« 
ventara,  sed  ipsis  datam  :  sicut  dicimus,  Panem  nO' 
strum  quotidianum;  quem  tamen  a  Deo  petimus,  ad- 
dendo,  da  nobis  {Matth.  vi,  11).  Gratis  aulem  odit, 
qui  nullum  ex  odio  commodum  qusrit,  vel  incommo- 
dum  fugit :  aic  oderunt  Dominum  impii;  sicdiligunt 
justi,  hoc  est  gratis,  ut  alia  praeter  illum  non  exspe- 
cient  bona,  quoniam  ipse  erit  in  omnibus  omnia. 
Quisquis  vero  altius  altenderit  Ghristum  dicentem, 
Si  opera  non  fecissem  in  eiSf  qux  nemo  atius  fecit  (sed 
hsc  et  si  Pater  aut  Spiriius  sanctus  fecii,  nemo  aiius 
fecit,quia  totius  Triniiatis  una  substantia  esi),  invc- 
niet  ipsum  fecissc,8i  quando  quispiam  Dei  bomo  tale 
aliquid  fecit.  Potest  quippe  in  seipso  ouncta  por  se- 
ipsum ;  nemo  autem  potest  aliquid  sine  ipso.  Ghri- 
8tU8  namque  cum  Patre  et  Spiritu  sancto,  non  sunt 
tres  dii,  sed  unus  Deus,  dc  quo  scriptum  esl,  Bene- 
dictus  Dominus  Deus  Israet,  qui  facit  mirabilia  soIks 
{Psal.  Lxxr,  18).  Nemo  ergo  alius  fecit  quxcumque 
opera  in  eis  fecit;  quoniain  quisquis  alius  homo  ali* 
quid  eorum  fecit,  ipso  faciente  fecit.  Hsc  autem  ipse, 
non  illis  facientibus,  fecit. 

TRACTATUS   XCII. 
In  hxc  i;^r5a,Gum  autem  venerit  Paracletus  quem  ego 

mittam  vobisaPatre,  Spiritum  vcritatiSjC/c.  Cap.^LS, 

t^  26,  27. 

1.  Dominus  Jesus  in  sermone  quem  loculus  estdi- 
scipulis  auis  post  cmnam,  proximus  passioni,  tan- 
quam  iiurus  et  relicturas  eos  prssentia  oorporali» 
cum  omnibus  auiem  suis  usque  in  consummationcm 
saeculi  fuiurus  praesentia  spirituali,  exhortatus  est  oos 
ad  perferendas  peraecutiones  impiorum,  quos  mundi 
nomine  nuncupavit  :  ex  quo  tamen  mundo  etiam 
ipsos  discipulos  se  elegisae  dixil,  ul  scircnt  ae  Dei 
gralia  esse  quod  sunt,  suis  auiem  vitiis  fuisse  quod 
fuerunt.  Deinde  perseculores  et  suos  et  ipsorum  Ja- 
dffios  evidenler  expressit,  ut  omnino  appareret  cliam 
ipsos  mundi  damnabilis  appellatione  conclasoa,  qui 
persequitur  sanctos  ^  Cumquo  de  illis  diceret  quod 
ignorarent  eum  a  quo  missus  est,  ct  tamen  odiesent 

i  Quiuque  Mss.,  qui  persequuntur  sanctos. 


1863 


IN  JOANNIS  EVANGEUUM,  S.  AOGUSTINI 


1864 


et  Filium  et  Patrem,  hoc  est,  et  eum  qui  missus  est, 
ct  eum  a  quo  missus  est,  de  quibus  omnibus  iu  ftliis 
sermonibus  jam  disseruimus;  ad  hoc  perfenit  ubi  ait, 
Ut  adtmpleatur  sermo  qui  in  Lege  eorum  scriptus  est, 
Quia  odio  kabuerunt  me  gratis.  Deinde  tanquam  con- 
Bcquonicr  adjunxil,  unde  modo  disputare  suscepi- 
rous  :  M  Cum  autem  venerit  Paracletus  quem  ego  mit- 
tam  vobis  a  Palre,  Spiritum  veritatisqui  a  Patre  pro- 
cedit,  ille  lcstimonium  perbibebit  de  mo;  et  vos  testi- 
monium  perhibebitis,  quia  ab  initio  mecum  estis.» 
Quid  hoc  pertiuet  ad  illud  quod  dixerat,  «  Nunc  au- 
tcm  et  vidorunt,  et  oderunt  et  me  et  Patrem  meum: 
scd  ut  implealur  sermo  qui  in  Lege  eorum  soriptus 
cst,  Quia  odio  habuerunt  me  gratis?»  An  quia  Para- 
clelus  quando  venil,  Spirilus  veritatis,  eos  qui  vide- 
ninteloderunt,tcstimonio  manifestiore  convicit?  Imo 
vcro  etia-u  aliquos  ex  illis  qui  viderunt,  etadhucod- 
erant,ad  (idemquoe  per  dilectionem  operatur(Ga/a^v, 
C),suimanifeslationeconverlit.llocutitaintelligamus, 
ita  factum  esse  recolimus.  Venit  enim  die  Pentecostes 
Spiritus  sanclus  in  centum  viginti  homines  congrega- 
tos,  In  quibus  et  Apostoli  omnes  erant,  qui  illo  adim- 
pieticum  liDguisomnium  gentium  loquerentur,  plu- 
res  ex  his  qui  oderant  ',  tauto  miraculo  stupefacti 
(quadoquidem  viderunt  loquente  Petro  tam  magnum 
atque  divinum  testimonium  perhiberi  de  Christo,  ut 
ille  qui  occisus  ab  eis  inler  mortuosdeputabatur,  re- 
surrexisse  et  vivcre  probarelur),  compuncti   corde 
conversi  sunl ;  et  tanli  sanguinis  tam  impie  atque  im- 
maniter  fusi  indulgentiam  perceperunt,  ipso  redem- 
pli  sanguine  quem  fuderunt  {Act.  ii,  2).  Christi  enim 
sanguis  sic  in  remissionem  peccalorum  omnium  fu- 
sus  cst,  ut  ipsum  etiam  peccalum  posset  delere  quo 
fusus  est.  Uoc  ergo  intuens  Dominus  dicebat,  Odio 
habuerunt  me  gratis :  cum  autem  venerii  Paracletus, 
i'te  testimonium  perhibebU  de  me :  lanquam  diceret, 
Odio  me  habuerunt,  et  occiderunt  videnles;  sed  tale 
dc  me  Paraclctus  lostimonium  perbibebit,  ut  eos  fa- 
ciat  in  mo  credcre  non  videntes. 

2.  Et  vos,  inquit,  teUimonium  perhibebitis,  quia  ab 

iniiio  mecum  estis,  Perhibebit  Spirilus  sanctus,  perbi- 

bfibilis  et  vos.  Quia  enim  ab  initio  mecum  estis,  po- 

tcstis  praBiHcare  quod  nostis  :  quod  ul  modo  non  fa- 

cialif,  illius  Spiritus  plenitudo  nondum  adest  vobis. 

IUe  ergo  tesiimonium  perhibebitdeme^et  vos  perhibebi' 

iis  :  dabit  cnim  vobis  liduciam  testimonium  perhi- 

bcndi  charitas  Dei  diffusa  in  cordibus  veslris  per  Spi- 

ritum   sanctum  qui  dabitur  vobis  {Hom.  v,  5).  Qusb 

utiqud  Petro  adbuc  defuil,  quando  mulieris  ancills 

interrogationc  pertcrrilus,  non  potuit  verum  testimo- 

nium  pcrhihere;  scd  contra  siiam  pollicitationem  ti- 

more  magno  compulsus  est  ter  negare  {Maith,  xxvi, 

G9-74J.  Timor  autem  iste  non  est  in  charitate,  sed 

perfecta  charitas  foras  mittit  timorem  {IJoan. iv,  18). 

Denique  ante  passionem  Domini,  servllis  timor  ejus 

interrogatus  estafemina  servitutis;  post  resurrectio- 

nem  vero  Domini  liberalis  ejus  amor  ab  ipso  Principe 

libertatis  (Joan.  ixi,  15)  :  et  ideo  ibi  turbabatur,  hio 

1  il$%,r  aderant. 


tranquillabatur;  ibi  quem  diiexerat  iiegabat,hicquem 
negaverat  diiigebat.  Sed  adhuc  etiam  tuno  amor  ipse 
inGrmus  fuerat  et  angustus,  doneo  eum  roboraret  et 
dilataret  Spiritus  sanctus.  Qui  posteaquam  iiii  est 
abundantia  gratim  largioris  infusus,  sicad  perhiben- 
dum  de  Cbristo  lestimonium  quondam  ejus  frigidum 
peotus  accendil,  atque  illa  prius  trepida  quas  verita- 
tem  suppresserant,  ora  reseravit»  ut  cum  omnes  in 
quos  venerat  Spiritus  sanctus,  linguls  omninm  gen- 
tium  loquerenlnr,  Judaeorum  circumstantibus  tnrbis, 
solos  ad  testimonium  de  Ghrislo  perhibendnm  pr» 
caeteris  promptius  emicaret^  ejasque  interfectores  de 
iliins  resurrectione  confunderet.  8i  quem  delectat 
tam  snaviler  aanctum  *  tale  spectaoulnm  intneri,Aetn8 
Apostolomm  legat  (Act.  ii-v) :  ibi  beatum  Petrum 
quem  negantem  dolueral,  stupeat  praBdicaotem;  ibi 
linguam  illam  videat  ad  flduciam  a  diffldentia,  et  ad 
libertatem  a  servitute  translatam,  tot  lingoas  inimico- 
rum  converteread  Christi  confessionem,  quarum  non 
valendo  unam  ferre,  versa  fuerat  in  negationem.  Qnid 
plura  f  Tantus  in  illo  fulgor  gratiae,  tanta  Splritng 
sanoti  plenitudo  apparebat,  tanta  de  ore  prasdicantig 
pretiosissimsB  ▼eritatis  pondera  procedebant»  ut  in- 
gentis  mnltitudinis  adveraarios  ioterfectores  Christi 
Judsos  faceret  pro  illo  paratos  mori,  a  quibns  com 
illo  formidabat  occidi.  Hoo  fecit  Spiritos  sanctos  tnnc 
missus,  ante  promissus.  Ista  Dominos  magna  atque 
miranda  sua  beneflcia  praevidebat,  quaodo  dicebat, 
«  Et  viderunt,  et  oderunt  et  me  et  Patrem  meum  :  nl 
adimpieatur  sermo  qui  in  Lege  eorom  Bcriptus  eat, 
quia  odio  haboerunt  me  gratis.  Cnm  aulem  venerit 
Paracletns  quem  ego  mittam  vobis  a  Patre,  Spiritom 
veritatis  qoi  a  Patre  procedit,  ille  testimoninm  perhi- 
bebil  de  me ;  et  vos  f estimonium  perhibebitis.  »  Ille 
quippe  testimonium  perhibena  et  testes  fortiasimos 
faciens,  abstulit  Christi  amicis  timorem,  ct  inimico- 
rom  odium  convertit  in  amorem. 

TRACTATUS  XCIII. 
De  €0  quod  Dominus  dicit,  Haeo  iocutus  sum  vobis,  nt 
non  scandalizemini;  usque  ad  id^  Sed  haoo  locutus 
sum  vobis,  ut,  cum  venerit  hora  eorum,  reminisca- 
mini,  quia  ego  dixi  vobis.  Cap.  zvi,  ^.  1-4. 
1.  In  his  qus  praecedunt  hoc  Evangelii  capitoium, 
Dominus  discipulos  suos  ad  inimicorum  odia  perfe- 
renda  conflrmans,  suo  quoqne  praeparavit  exemplo, 
ut  eum  imitando  flerent  fortlores  :  addens  et  promit- 
tens  eis  quod  ventorus  essel  Spiritus  sanctus,  qui  de 
illo  testimonium  perhiberct,  et  adjiciens  quod  ctipsi 
flerent  testes  ejus,  hoc  utique  in  eis  operantc  Spiritu 
sanclo.  Sic  enim  ait  :  lile  tesiimonium  perhibebit  de 
me,  et  vos  testimonium  perhibebitis,  Utique  quia  ille 
perhibobil,  etiam  vos  perhibebitis  :  ille  in  oordibus 
vestris,  V08  in  vocibus  vestris;  ille  inspirando,  vos 
sonando  :  ot  possit  impleri,  In  omnem  terram  e.xivil 
sonus  eorum  {Psat.  xviii,  5).  Parum  qoippe  fuerat  eos 
adhorlari  exemplo  suo,  nisi  impleret  Spiritu  soo.  De- 
nique  apostolus  Petrus  cum  Jam  verba  e|f us  andisset, 
nbi  dizerat,  Non  est  servus  major  domino  tuo  :  si  me 
i  In  tribus  Mss.,  sapidum. 


1866 


TRACTATUS  XCIII.  CAPUT  XV. 


1866 


perseeuti  sunt,  ei  vos  persequentur  {Joan,  xv,  20);  et 
hoc  in  illo  jam  videret  impleri,  in  quo  patientiam  Do- 
mini  soi,  ai  exemplum  sofQceret,  debuil  imitari : 
Boccobait  et  negavit,  non  atique  ferens  qaod  illam 
ferre  cernebat.  Gum  vere  aocepit  donum  Spiritus 
sanoti,  quem  negaverat  prndicavit;  et  quem  conflteri 
timuerat,  non  timuit  proGteri.  Priua  eoim  exemplo 
qaidem  fuerat  edoctus,  ut  quod  fieri  convenerat  noe- 
aet,  eed  oondum  fueral  virlute  fultus,  ut  quod  nove- 
rat  faceret :  inetruotuB  crat  ut  staret,  sed  non  erat  Or- 
matuB  ne  caderet.  Quod  poateaquam  per  Spiritam 
Banctom  factam  est,  annuntiavit  usque  ad  mortem, 
qoem  negaverat  timens  mortem.  Ideo  Dominus  in  hoc 
conseqaenti  capitulo,  de  quo  nuno  vobis  loquendam 
est,  ffa^,  inqnit,  locutus  sum  vobis,  ul  non  scandnlize- 
mini.  Canitur  quippe  in  Pealmo,  Pax  multa  diligenti' 
bus  legem  fiiam,  et  non  est  illis  scandalum  {Ps::l.  cxviii, 
165).  Merito  itaque  promisso  Spiritu  sancto,  quo  In 
eis operante  Berent  testes  ejus,  subjunxit,  Hsec  toculus 
sMsn  tfobis,  ut  non  scandali%emini.  Gum  enim  charitas 
Dei  diHanditur  in  cordibus  nostris  per  Spiritam  ean- 
ctam  qui  datus  eat  nobis  (Rom.  v,  TS),  flt  pax  multa  di- 
ligentiboB  iegem  Dei,  ut  non  sit  illis  scandaium. 

2.  Deinde  quid  pasBuri  eBsent,  jam  exprimens  ait: 
Sxlra  synagogas  facient  vos.  Quid  autcm  mali  erat 
ApoBtoliB  expelli  de  BynagogiB  Judaicis,  quasi  non 
inde  fuerant  ae  separaturi,  etiamsi  eos  nullus  expelle- 
ret?  Sed  nimiram  hoc  volait  denuntiare,  quia  Judai 
ChriBtam  non  f^erant  recepturi,  a  quo  isti  non  fuerant 
reeesBuri ;  et  ideo  futurum  erat  ut  foras  mitlerentur 
oam  illo,  ab  eie  qui  esse  noUent  in  illo,  hi  qui  OBBe 
non  poBsentBine  illo.  Nam  profecto,  quia  non  erat  ttl- 
)bb  alius  populus  Dei  quam  illud  semen  Abrahs,  ai 
agnoseerent  et  reciperent  Christum,  tanquam  rami 
natnraleB  in  olea  permanerent  (id.  xi,  17);  nec  ulis 
flerenl  BecleBie  Christi,  alis  Synagogae  Judseorum: 
eedem  *  qnippe  CBsent,  si  in  eodem  esse  voluissent. 
Quodquia  nolaerunt,quid  restabat  nisiutremanenteB 
extra  Christum,  extra  synagogaB  facerent  eos  qui  non 
rellnqoerent  Christam  ?  Accepto  qulppeSpiritu  sancto 
tesiCB  cjuB  eCTeeti,  non  uiique  tales  essent,  de  quibuB 
dicitur  :  Mutti  principes  Judseorum  crcdiderunt  in\eum; 
sed  propter  metum  Judaeorumy  ne  pellerentur  dc  syna" 
gogiif  mm  audebant  confUeri  eum  :  dilexerunt  enim 
gloriam  hominum  magis  quam  Dei  (Joan.  xii,  43  et  43). 
Grediderunt  ergo  in  eum,  sed  non  sic  quomodo  eoB 
volebat  credere,  qai  dicebat :  Quomodo  potestis  cre- 
dere,  glariam  ab  invicem  exspectantes,  et  gioriam  quse  a 
soto   Deo  est  non  quserentes  {Id.  v,  44)  ?  DiecipaliB 
ergo  sie  in  eum  credentibu8,ut  impleti  Spiritu  sancto, 
boo  eat  dono  gratia  Dei,  non  sint  de  numero  eorum 
qoi  ignorantes  Dei  justitiam,  ei  suam  volentes  consti' 
tuere^justUiet  Dei  non  sunt  subjecti  {Bom.  x,  3);  nec  de 
illorum^de  qaibus  dictom  eat,  Dilexerunt  gloriam  ko- 
mtitiifii  magis  quam  Dei:  illa  oongruil  prophetia,  qaas 
de  ipsia  invenitar  impleta,  Domine,  in  lumine  vuUus 
iui  ambutabuni,el  in  nomine  tuo  esssutiabuni  toia  die,§i 
i%  luaJusiUiaejsaUabuntur;quoniam  gloria  virtutis  eo- 

<  Aliquot  Mst.,  eadem. 

PatroIh  XXXV. 


rum  tu  es(Psai.  lxxxviu,  16-18).  Merito  eis  dicltur, 
Extra  synagogas  facient  vos :  illi  scilicel  qui  zclum  Dei 
habent,  sed  non  secundum  scientiam;  propter  quod 
ignoranies  Dei  justitiam,  et  suam  volentes  constituere 
{Bom.  X,  2  et  3),  eos  expellunt  >  qui  non  in  sua,  sed  in 
Dei  justitia  exaltanlur,  nec  expulsi  ab  hominibus 
erubescunt,  quoniam  gloria  virtutiB  eorum  ipse  est. 
3.  Denique  cum  hoo  eis  dixisset,  a^jedt :  Sed  VO" 
nit  hora  ut  omnisqui  interficit  vos^arbitreiur  obuquium 
se  prxstare  Deo  :  et  haec  facient  vobis,  quia  non  cogno- 
verunt  Patrem  neque  me.  IIoc  est,  non  cognoverunt 
Deum  nec  ejus  Filium,  cui  se  in  vobis  occideadlB 
prselare  arbitrantur  obsequium.  Qua  verba  DominuB 
ita  Bubjecit,  tanquam  ex  hoc  consolaretur  suos,  qoi 
de  synagcgis  Judaicis  pellerenlur.  Prsnuntians  enim 
quffi  mala  essenl  pro  ejus  testimonio  perpessuri,  Ev- 
tra  synagogas,  inqait,  facieni  vos.  Nec  ait,  Bt  venit 
hora  ul  omnis  qui  interflcit  vos,  arbitretur  obsequium 
se  prsstare  Deo.  Quid  ergo  ait?  Sed  venU  hora  : 
quemadmodum  diceret,  si  aliquid  booi  post  mala  ista 
prsdiceret.  Quid  sibi  ergo  vult,  Extra  synagogas  fa~ 
cient  vos  :  sed  venit  hora?  Tanquam  hoc  dicturus  fuis* 
eet :  Separabunt  illi  quidem  vos,  sed  ego  vos  colii- 
gam;  aut,  Separabunt  quidem  illi  vos,  sed  venit  hora 
Iffititiffi  vestrae.  Quid  ergo  ibi  facit  hoc  verbum  quod 
ail,  Sed  venit  hora,  quasi  consolationem  eis  promitte- 
ret  poBt  tribulationem ;  cum  magis  dicere  debuiase 
videatur  indicativo  modo,  Et  venit  bora?  Sed  non 
ait,  Et  venit,cum  tribulationem  super  tribulationem, 
non  couBolationem  post  tribulationein  venturam  illie 
CBse  prsdiceret.  An  forte  sio  eos  illa  de  synagogis  se- 
paratio  fuerat  turbatura,  ul  mori  mallent,  quam  in 
bao  vita  sine  Judsorum  congregalionibus  iminorari? 
Absit  ut  sic  turbarentur,  qui  Dei,  non  hominum  gloriam 
requirebant.  Quid  ergo  est,  Fxtra  synogogas  facient 
vos  :  sed  venii  hora;  cum  potius  dicere  debuisse  vi- 
deatur.  Et  venit  hora,  ut  omni$  qui  inlerficU  vos,  arbi- 
tretur  obsequium  se  prsestare  Deo?  Nequeenim  salten) 
dictum  esl,  Sed  venil  bora  ut  intcrficiant  vos,  quasi 
ut  cis  mors  pro  consolatione  illius  separalionis  aoci- 
deret  *;  sed,  Venitj  inquit,  hora  ut  omnU  qui  interficii 
vos,  arbitretur  obsequium  se  praeUare  Deo.  Prorsus  non 
mihi  videtur  aliud  significarevoluisso^nisi  ut  inlelligi- 
gerent  atque  gauderent  tam  moltos  se  Ghristo  acqui- 
8ituroB,cum  de  Judaeorum  congregationibus  pelleren- 
tur,  ut  eos  non  sufflccret  '  peilere,  sed  non  sinorent 
vivere,  ne  omnes  ad  nomen  Ghristi  sua  prsdicatione 
converterent,  et  ab  observatione  Judaismi,  tunquam 
di?in»  veritatis,  averterent.  Hoc  enim  de  JudsiB  di- 
ctum  debemu8>cciperc,de  quibus  dixerat,  Extra  syn- 
agogas  facient  vos.  Nam  testea,  id  est  martyres  Ghri- 
sti,  etiamsi  occisi  sunt  a  Gentilibus ;  non  lamen  illl 
arbitrati  sunt  Deo,  sed  diis  suis  falsis  obsequium  se 
prsstare,  cum  hsc  facerent.  Judsorum  autem  omniB 
qui  occidit  prsdicatores  Ghristi,  Deo  se  prsstare  pu- 

«  Sic  Er.  Lngd.  et  Ven.  In  B.,  et  eos  expeltunt^  addila  vo- 
cula,  e/,  qna  carent  editi  quibus  adstiputamar.    M. 
s  Mst.,  accederet. 
'  In  editis,  non  sufficerent.ln  decem  Mbb.,  non  sufficeret. 

(CiVi^Man<e-tie\k(.\ 


1867 


IN  JOANNIS  EVANQELIUM,  S.  AUGDSTINI 


1868 


tavit  obsequium  ;  credens  quod  dcsererenl  Deum 
Israel,  quicumque  converterentur  ad  Ghristum.  Ut 
enim  et  ipsam  Ghrislum  occiderent,ista  ratione  com- 
moti  sunt :  nam  eorum  de  huo  re  ctiam  verba  con- 
scripta  sunt.  Videtis  quia  totus  mundus  post  eum  abiit 
(Joan.  XII,  i9)  :  si  dimiserimus  eum  vivere^  venient  Ro- 
manif  d  tollent  nobis  et  locum  et  gentem.  Rt  quod  Gai- 
phas  dizit :  Expedit  ut  unus  homo  moriatur  pro  populo^ 
et  non  tota  gens  pereat  (Id,  xi,  48,  50).  Et  in  hoc  ergo 
sermone  suos  discipulos  suo  erexit  exemplo,  quibus 
dixerat,  Si  me  persecuti  sunt,  et  vos  persequentur  {Id, 
XV,  20);  ut  quemadmodum  illum  occidendo,  Deo 
86  prsstitisse  obsequium  pulaverunt,  sio  etiam 
illos. 

4.  Iste  itaque  sensus  est  in  his  verbis :  Exlra  syn- 
agogas  facient  vos  ;  sed   nolile  solitudinem  formi- 
dare  :  separati  qaippe  a  congregatione  eorum,  lam 
multos  in  nomine  meo  congregabitis,  ut  illi  metuen- 
tcs  ne  templum  quod  erat  apud  eos,  et  omnia  Legis 
veteris  saoramenta  deserantur,  interfioiant  vos ;  sic 
fundentes  sanguinem  vestrum,  ut  Deo  se  prffislare 
arbitrentur  obsequium.  Eoce  est  illud  quod  de  his 
dixit  Apostolus,  Zelum  Dei  habent^  sed  non  secundum 
scientiam  {Rom.  x,  2) :  obsequium  se  putant  praestare 
Deo,  interficiendo  famulos  Dei.  0  error  horrendusl 
Itane  ut  placcas  Deo,  percutis  placentem  Deo;et 
tcmplum  Dei  vivum  te  feriente  prostemitar,  ne  Dei 
templum  lapideum  deseratur?  0  exsecrabilis  caecitasl 
Sed  ex  parte  in  Israel  facta  est,  ut  plenitado  Gentium 
intraret :  ex  parte,  inqaam,  facta  est,  non  ex  loto. 
Non  enim  omnes,  sed  aliqui  ex  ramis  fracti  sunt,  ut 
iusereretur  oleaster  (Id.  xi,  25,  17).  Nam  Spiritu 
sancto    implente    discipulos  Gbristi,   cum    linguis 
omnium  gentium  loquerentur,  cum  per  eos  divina 
miracula  frequentarentur,  et  divina  eloquia  sparge- 
rentur,  etiam  occisus  ita  dilectus  est  Ghristas,  ut 
ejus  discipuli  expulsi  a  congregationibus  Judaeorum, 
ex  ipsis  quoque  Judaeis  iugentem  multitudinem  con- 
gregarent,  el  nuUam  solitudincm  formidarent  {Act, 
ii-iv;.  Hino  ergo  accensi  csieri  rcprobi  el  caeci,  ze- 
lum  Del  habentes,  scd  non  secundum  scicntiam,  et 
obsequium  se  praestare  Deo  crcdentes,  occidebant 
eo8.  Sed  pro  illis  occisus  colligcbat  eos ;  qui  de  his 
futuris,  antcquam  occideretur,  instruxcrat  eos,  ne 
ignarosatque  imparatos  animos  mala  inopinata  etim- 
provisa,  quamvis  cito  transitura,  turbarenl,  sed  prae- 
cognitactpatientcr  acceptaad  bona  sempiterna  per- 
ducerent.  Hanc  eoim  fuisse  causam  ut  haec  eis  prae- 
nunliaret,  ctiam  ipse  demonstravil  adjungens  :  Sed 
lisec  locutus  sum  vobis,  ut  cum  venerit  hora  eorum,  re^ 
miniscamini  quia  ego  dixi  vobis,  Hora  eorum  hora  te- 
nebrosa,  hora  nocturna.  Sed  in  die  mandavit  Domi- 
nus  miscricordiam  suam,  et  in  nocte  declaravil  (PsaL 
XLT,  9) :  quando  nox  Judaeorum  separatum  a  se  diem 
Ghrislianorum  nulU  coofusione  fuscavil;  et  quaodo 
carnem  occidere  potuit,  fldem  tenebrare  non  po- 
tuit. 

TRACTATUS  XGIV. 
De  co  quod  dicit  Jesus,  Haec  autem  vobis  ab  initio  non 


dixi,  quia  vobiscum  eram ;  usque  ad  id^  Si  autem 
abiero,  mittam  eum  ad  vos.  Cap.  xvi,  t-  ^7. 
1.  Gum  Dominus  Jesns  praedixisset  discipulis  suis 
persecutiones  quas  passuri  fuerant  posl  ejus  absces- 
sum,  subjunxit,  atque  ait  :  Exc  autem  vobis  ab  initio 
non  dixi^  quia  vobiscum  eram  :  nunc  autem  vado  ad 
eum  qui  me  misil,  Ubi  primum  videndum  est,  utrum 
eis  futuras  non  praedixerit  ante  passiones.  Sed  alii 
Ires  evaogelistae  satia  eum  praedixisse  ista  demon- 
strant,  antequam  ventum  esset  ad  cmnam  (Bialth, 
XXIV,  9;  Marc.  xiii,  9-13,  et  Luc.  xxi,  12-17)  :  qua 
peracta  secundum  Joannem  ista  locutus  est,  ubi  ait, 
Hsec  autem  vobis  ab  initio  non  dixi,  quia  vobiscum  eram, 
An  forte  hioc  ista  solvitor  quaestio,  quia  et  illi  eam 
narrant  passioni  proximum  fuisse  cum  haeo  diceret? 
Non  ergo  ab  initio  quando  cum  illis  erat,  quia  jam 
discessurus,  jamque  ad   Patrem   perrecturus   haec 
dixit :  et  ideo  etiam  secundum  iilos  evangelistas  V8« 
rum  est  quod  hic  dictum  est,  Hasc  autem  vobis  ab  ini- 
tio  mn  dixi.  Sed  quid  agimus  de  flde  Evangelii  se- 
cuodum  Mattha: jm,  qui  haec  eis  a  Domino  non  solum 
cum  jam  esset  Pascha  cam  discipulis  coenaturus  im- 
minente  passione,  verum  et  ab  initio  denuntiata  esse 
commemorat,  ubi  primum  nominatim  duodecim  ex- 
primuntur  Apostoli,  et  ad  opera  divina  mittuntur 
{Matth.  X,  17)?  Quid  sibi  ergo  vult  quod  hio  ait,  Bjse 
autem  vobis  ab  initio  non  dixi,quia  vobiscum  eram.*  nisi 
quia  ea  qus  hic  dicit  de  Spiritu  sancto,  quod  ai  ven- 
turus  ad  eos  el  lestimonium  perhibiturus,  quando 
mala  illa  pussuri  sunt,  haec  ab  inilio  eis  non  dixit, 
quia  cum  ipsis  erat  ? 

2.  Gonsolator  ergo  ille  vel  advocatus  (ulrumque 
enim  interpretalur  quod  cst  graece  paracletus),  Cbri- 
sto  abscedente  fuerat  necessarius ;  et  ideo  de  iilo  non 
dixerat  ab  initio  quando  cum  illis  erat,  quia  cjus  pras- 
sentia  consolabantur  :  abscessurus  autem  oportebat 
ut  diceret  illum  esse  venturum,  per  quem  futarum 
erat  ut  charitate  diflusaincordibus  suisverbum  Dei 
cum  flducia  praedioarent ;  et  illo  intrinBeous  apud 
eos  testimonium  perhibente  de  Ghristo,  ipsi  quoque 
testimonium  perhiberent;neque  scandalizarentur  cum 
inimici  Judoei  absque  synagogis  facerent  eos,  et  inler- 
flccrcnt  arbitrantes  obsequium  se  praestare  Deo  : 
quoniam  charilas  omnia  tolerat  (I  Cor.  xiii,  7),  quas 
diCfundenda  erat  in  cordibus  eorum  per  Spiritus  aan- 
cti  donum  {llom.  v,  5).  Hinc  ergo  iste  totus  ducitar 
sensus,  quia  facturus  eos  erat  martyres  suos,  id  e&t 
testes  suos  per  Spiritum  sanctum ;  nt  illo  ia  eis  ope- 
rante,  persecutionum  quaeoumque  aspera  tolerareot, 
nec  frigescerent  a  charitate  praedicandi,  ilio  divino 
igne  succensi.  Hxc  ergo,  inquit,  locutus  sum  vobis,  ut 
cuM  venerit  hora  eorumy  reminiscamini  quia  ego  dixi  vo* 
bi$  {Joan.  xvi,  4).  Haeo  scilicet  locutus  sum  vobis, 
non  tantum  quia  passuri  eatis  ista;  sed  quiacam  ve« 
nerit  paracletus  iile,  testimonium  perhibebit  de  me, 
ne  iata  timendo  taceatis,  uode  fiet  ut  etiam  voa  tes- 
timonium  perbibeatis.  Hsee  autem  vobi$  ab  initio 
non  dixif  quia  vobi$CHm  eram,  ct  ego  voa  codso- 
labar  mea  corporali  praesentia,  exhibita  hnmaDis 


1869 


TRACTATDS  XCV.  CAPOT  XVI. 


1870 


scosibas  vestris,    qaam   parvuli  capere    poteratis. 

3.  Nunc  autem  vado  ad  eum  qui  me  misit :  et  nemo^ 
inqait,  ex  vobis  interrogal  me,  Quo  vadis?  Sigoincat  sic 
seiturum  utnulius  iDterrogaret,quod  palam  flcrivisa 
corporifl  ccrnerent  :  nam  superius  inlerrogaverant 
eum  quo  esset  iturus,  et  responderateis  soiturum  quo 
ipsi  tunc  venire  non  possent  (Joan,  xiii,  36).  Nuno 
vero  ita  se  promittit  iturum,  ut  nulius  corum  quo 
vadit  interroget.  Nubes  enim  suscepit  cum  quando 
ascendit  ab  eis;  eteuntem  in  coelum  non  verbis  qu»- 
sierunt,  sed  oculis  deduxerunt  {Act,  i,  9-11). 

4.  Sed  quia  hsec  locutus  sum  vobis^  inquit,  tristitia 
implevit  cor  vestrum.Yidebiki  utique  quid  iila  sua  verba 
in  eorum  cordibus  agerenl :  spiritualem  quippe  non- 
dum  inlerius  babentes  consolalionem,  quam  per  Spi- 
ritum  sanctum  fuerant  babituri,  id  quod  cxterius  in 
Christo  videbant,  amittere  metuebant;  et  quia  so 
amissuros  esse  iilum  vera  denuntiantem  ^  dubilare 
non  poterant,  contristabatnr  humanus  affectus,  quia 
carnalis  desolabatur  aspectus.  Noverat  aatem  iile  quid 
eis  potius  expediret,  quia  visus  interior  ipse  est  uti- 
que  melior,  qoo  eos  consolaturus  fuerat  Spiritus  san- 
ctos;  non  cernentium  corporibus  ingesturus  corpus 
hamanum,  sed  seipsum  credentium  pecloribus  infu- 
soras.  Denique  adjungit,  S^d  ego  veritaten*  dicovohit^ 
expedil  vobis  ut  ego  vadam,  Si  enim  non  abiero,  Para^ 
cletus  non  veniet  ad  vos  :  si  autem  abiero,  miltam  eum 
ad  vos :  lanqaam  dicerel,  Expedit  vobis  ut  hxc  forma 
servi  auferatur  a  vobis :  caro  quidem  faclum  Verbum 
habito  in  vobis ;  sed  nolo  me  carnaliter  adhuc  diliga- 
tis,  et  isto  lacte  contenti  seniper  infantes  csso  cupia- 
tis.  Expedit  vobis  ut  ego  vadam.  Si  enim  non  abiero, 
Paraeletus  non  veniet  ad  vos.  Si  alimenta  tenera  quibus 
vos  alui,  non  subtraxero,  solidum  cibum  non  esurie- 
tis ;  si  earni  carnaliter  hsseritis,  capaces  Spirilus  non 
critis.  Nam  quid  est,  Si  non  abiero,  Paracletus  non 
veniet  ad  vos  :  si  autem  abierOy  mittam  eum  ad  vos? 
Numquid  hio  positus,  eum  non  poierat  mitterefQuis 
hoc  dixerii?  Neque  cnim  ubi  ilie  erat,  iste  inde  reces- 
serat;  et  sic  venerat  a  Palre,  at  non  mancret  in 
Patre.  Postremo^  quomodo  eum  etiam  hic  constitutus 
Don  poterat  mittere,  quem  scimus  super  eum  bapii- 
zalum  venisse  atque  mansissc  (Joan,  i,  32);  imo  vcro 
a  qoo  scimus  eum  nunquam  scparabilcm  fuisse?  Quid 
cst  ergo,5t  non  abiero,  Paracletus  non  veniet  ad  vos; 
ni8i,noDpotestiscapereSpiritum,quamdiu  secuodum 
carnem  persistitis  nosse  GbriHtum?  Undc  ille  qui  jam 
acccperat  Spiritum  :  Bstinoveramus,  inquit,  secundum 
eamein  Christumt  sed  nunc  jam  non  novimus  (II  Cor, 
V,  16).  Eiiam  ipsam  quippe  carnem  Christi  non  sc- 
cundam  carnem  novit,  qui  Vcrbum  carnem  faotum 
spiritualiter  novit.Hoc  nimirum  signiflcarevoluit  ma- 
gisier  bonus  dicendo,  Si  enim  non  abiero^  Paracletus 
non  veniet  ad  vos :  si  autem  abierOy  mittam  eum  ad  vos. 

5.  Christo  aatem  discedente  corporaliter,  non  so- 
lum  Spiritas  sanctus,  scd  el  Pater  et  Filius  illis  adfuit 
spiritoaliter.  Nam  si  ab  eis  sio  abbcessit  Ghristus,  ut 
pro  illo,  non  com  ilio  in  eis  esset  Spiritus  sanctus; 

^  Undecim  Mss,,  iiio  vera  denuntiante. 


ubi  est  ejus  promissio  dicentis,  Ecce  egovobiscumsum 
usque  in  consummationem  sxculi  (Matth,  xxviii,20) ;  et, 
Veniemus  ad  eum  ego  et  Pater,«(  mansionem  apudeum 
faciemus  (Joan,  xiv,  23)  :  cum  el  Spiritum  sancium 
ita  se  promiseril  esse  missurum,  ut  cum  eis  esset  in 
(Blernum?Ac  per  hoc  curo  ex  carnalibus  vcl  animali- 
bus  essent  spiriluales  fuiuri,  profecto  ct  Patrem  et 
PiliumetSpiritumsanctumcapaciusfuerantbabituri. 
In  nullo  autem  credendus  est  esse  Pater  sine  Filio  et 
Spiritu  sancio,  aut  Pater  et  Fitius  sine  Spiritu  sancto, 
ant  FiliuB  sino  Patre  ei  Spiritu  sancto,  aut  sino  Patre 
et  Filio  Spiritus  sanctus,  aui  Pater  et  Spiritus  sancius 
sine  Filio  :  sed  ubi  eorum  quilibet  unus,  ibi  Triniias 
Deus  unus.  Oportebat  autem  iia  insinuari  Triniiatem, 
ut  quamvis  nulla  esset  diversitas  substantiarum,  sin- 
gillatim  tamen  commendaretur  distinctio  persona'- 
rum;  ubi  eis  qui  recie  inteiligunt,  nunquam  videri 
poiest  separatio  nalurarum. 

6.  Quod  autem  sequitur,  Et  cum  venerit  ille^  arguet 
mundum  de  peccato,  et  de  justitia,  et  de  judicio  :  de 
peccato  quidem,  quia  non  credunt  in  me  ;  de  justitia 
vero,  quia  ad  Palrem  vado,  et  jam  non  videbitis  me ;  de 
judicio  autem^  quia  princeps  hujus  mundijudicatus  est 
(Id.  XVI,  8-li)  :  tanquam  solum  sit  peccatum  non 
credere  in  Christum,  et  tanquam  ipsa  sit  justitia  non 
vidcrcChristum,et  tanquam  ipsum  sit  judicium  quod 
princepshujusmundi,  hooestdiabolusjudicatuseat: 
valde  laiebrosum  est,  nec  isto  sermone  coarctandum, 
ne  fiat  obscurius  breviiate ;  sed  alio  potius  quanlum 
Dominus  adjuverit  expiicandum. 

TIIACTATUS  XCV. 

In  hxc  verba  superioris  leclionis,  Gum  veneril  ille,  ar 
guet  mundum  de  peccaio,  et  dc  jusiiiia,  etc,  Cap, 
XVI,  y,  8-ii. 

1.  Promiltens  Dominus  missurum  se  Spirilum  san- 
ctum,  Cum  venerit,  inquil,  ille  arguct  inundum  depec- 
calo,  et  dejustilia.etdejudicio.  Quid  est  hoc?Num- 
quidnam  Dominus  Clirislus  non  arguit  mundum  de 
pcccaio,  cum  ail  :  Si  nonvenissem,  et  locuius  eisfuis^ 
sem,  peccatum  non  haberent ;  nunc  antem  excusationem 
non  habent  dc  peccato  suo?  Sed  nequis  forte  dicathoc 
ad  Judaios  propric  pcrtinero,  non  ad  mundura ;  nonne 
aii  alio  loco  :  Si  de  mundo  essetiSy  mundus  quod  suum 
esset  diligcrct  (Id.  xv,  22,  10)?  Numquid  non  arguit 
de  justilia,  ubi  ait :  Pater  justey  mundus  te  non  cogno- 
i;it(/oaM.xvii,25)?Numquidnonarguitdejudicio,ubi 

se  ait  sinistris  esse  dicturum  :  Ite  in  ignem  xternum^ 
qui  paratus  est  diabolo  et  angelis  ejus  (Matth,  xxv,  41)  ? 
Et  mulia  alia  reperiunlurin  sancto  Kvangelio,  ubi  de 
his  Chrislus  arguit  mundum.  Quid  est  ergo  quod  tan- 
quam  proprie  iribuit  hoo  Spiritul  sancio  ?  An  forte, 
quia  Christus  in  Judfiorum  tantura  gcnle  locutus  est, 
mundum  non  videiur  arguissc,  ut  ille  intelligatur  ar- 
gui  qui  audit  arguentcm?  Spiritus  auiem  sanctus  in 
discipulis  ejus  iolo  orbe  diffusis,  non  unam  geniem 
inielligitur  arguisse,  sed  mundum.  Nam  hoc  illis  ait 
ascensuruB  in  coelum  :  Nonest  vestrum  scire  tempora 
vel  momenta,  quae  Pater  posuit  in  sua  potestate  :  sed 


1871 


IN  JOANNIS  EVAN6ELIDM,  S.  AUGDSTINI 


1872 


accipieivi  viriulem  Spiritus  sancii  supervenieniis  in  voSf 
ei  eritis  mihi  tesles  in  hrusalem^  ei  in  lota  Judsea,  ei  in 
Samar%a,et  usque  in  fines  terrx  {Act,  i,  7  et  8).  Hoc  est 
irguere  mundum.  Sed  quis  audeat  dicere  quod  per 
disoipulosGbristi  arguitmundum  Spiritus  8anctu3,et 
non  argnatipse  Gbristus;  cum  clamet  Apostolus,  An 
vuUis  experimentum  acripere  ejus  qui  in  me  bquilur 
Christus  (II  Cor,  ziii,  3)  ?  Quos  itaque  arguit  Spiritus 
eanctas,  arguit  utique  et  Ghristus.  Sed  quantam  mihi 
videtar,  quia  per  Spiritum  sanotam  diiTundenda  erat 
charitas  in  cordibus  eorum  {Rom,  v,  5),  quae  foraa 
mittii  timorem  (I  Joan,  iv,  18),  quo  impediri  possent 
ne  arguere  mundum  qui  persecutionibus  fremebat, 
auderent ;  propterea  dixit,  Ille  arguei  mundum  :  tan- 
qaamdiceret,  IliedilTundetia  cordibus  vestris  cbari- 
tatem ;  sic  enim  timore  depulso,  arguendi  babebitia 
libertatem.  Saepe  autem  diximus  inseparabilia  opera 
esse  Trinitatis  {Supra^  Tract.  20);  sed  singillatim 
commendandas  fuissc  personas,  ut  non  solum  sine 
separatione,  veram  etiam  sine  confusione  et  anitas 
intelligatur  et  Trinitas. 

2.  Ezponit  deinde  quid  dizeril  de  peccato,  et  de  fu- 
siiiia  ei  de  judicio.  De  peccaio  quidem,  inquit,  quia  non 
erediderunt  in  me,  Hoc  enim  pcccatum  quasi  solum 
sit,  prae  ceteris  posuit;  qoia  hoc  manente  cxtera  de- 
tinentur,  et  hoo  diacedente  ceiera  remittuntur.  De 
jusiilia  vero,  inquit,  quia  ad  Patrem  vado,  et  jam  non 
videbitis  me.  Hic  primo  videndum  est,  si  recte  quisqae 
arguitur  de  peccato,  quomodo  reote  arguatur  et  de 
Justitia.Nomquid  enim  si  arguendusest  peccator  pro- 
ptereaquiapeccatore8t,argaendumputabitquisquam 
et  Justum  propterea  quia  Justus  est?  Absit.  Nam  et 
ai  aliquando  justus  arguitnr,  ideo  recte  arguitur,quia, 
sioat  acriptum  est,  Non  est  justus  in  terra  quifaciet  bo- 
ftttm,  ei  non  peccabil.  Quocirca  etiam  cum  Justus  ar- 
guitur,  de  peccato  arguitur,  non  de  Justilia.  Quouiam 
et  in  illo  quod  legimus  divinitus  dictum,  iVo/t>/yic£ 
justus  muUum  (Eccle,  vii,  21,  17);  non  esl  notata 
Justitia  sapientie,  sed  superbia  prseumenlis.Qui  ergo 
f!tmtt//um;tt«/u5,ipsonimioQtinjustu8.Multumenim 
86  facit  Justum,  qui  dicit  se  non  babere  peccatum ; 
aut  qui  se  pulat  non  gratia  Dei^  sed  sua  voluntate 
sufflciente  efflci  justum  :  nec  recte  videndojustus  est« 
aed  potius  inflatus,  putando  se  esse  quod  non  est.  Quo 
pacto  igitur  mundus  arguendus  est  de  juslitia,  nisi  de 
Justitia  crcdentium?  Arguiturilaquede  peccalo,  quia 
in  Ghristum  non  crcdit;  etarguiturde  juslitiaeorum 
qui  cre  !unt.  Ipsa  quippe  fldelium  comparatio,  inflde- 
lium  est  viluperatio.  Hoc  et  ipsa  expositio  s&tis  in- 
dicat.  Volens  enim  aperire  quid  dixerit,  De  justitia 
vero,  inquit,  quia  ad  Pairem  vado,  et  jam  non  videbi» 
tis  me.  Non  ait,  Et  Jam  non  videbunt  me;  de  quibus 
dixerat,9ttta  non  crediderunl  in  me,  Sed  peccatumquid 
focaret  exponcos,  de  iliis  locutus  cst  dicens,  quia  non 
credideruni  in  me  :  exponens  autem  quam  diceret  ja- 
stitiam,  dequa  mundus  arguitur,  ad  ipsosquibuslo- 
quebalur,  se  convertit,  atque  ait,  Quia  ad  Pairem 
vadOf  eijam  non  vHcbilis  me,  Quapropter  muniusdc 
peocato  quiJom  suo,  de  justiliavero  arguitur  alicna, 


sicut  arguantur  de  lamine  tenebre :  Omnia  enim  qux 
arguuntur,dMkpQ9Xo\VLZ^aiuminemanifestantur(Ephes. 
V,  13).  Quantam  enim  malum  sit  eorum  qui  non  cre- 
dunt,  non  aolum  per  seipsam,  verum  etiam  ez  bono 
potesteorum  apparere  qui  credunt.  E(  quoniam  ista 
voz  infldelium  esse  consuefit,  Quomodo  credimua 
quod  non  videmus  ?  ideo  credentium  justitiam  sic 
oportuit  definiri,  Quia  ad  Patrem  vado,  etjam  non  vi- 
debitis  m^.Beali  enim  qui  non  fident,  et  credant  (Joan, 
zz,  29).  Nam  et  qui  vlderunt  Ghristam,  non  in  eo  laa- 
data  est  fldes  eoruro,  quia  credebant  quod  videbant, 
idest  Filium  hominis;  aed  quia  credebant,  quod  non 
videbant,  id  est  Filium  Dei.  Gum  vero  et  ipsa  forma 
servi  subtracta  eornm  essel  aspeotibus,  tum  vero  ez 
omni  parte  impletum  est,  Justus  ex  fide  vivit  (Bom,  i, 
17 ;  Habac,  ii,  4,  ei  Hebr,  zi,  1).  Est  enim  fides^  sicat 
in  Epistola  quae  ad  Hebrffios  est  deflnitur,  speraniium 
substantia,  convictio  rerum  qum  non  videntur, 

3.  Sed  quid  est,  Jam  non  videbitis  me  ?  Non  enim 
ait,  Ad  Patrem  vado,  et  non  videbitis  me ;  at  tempo- 
ris  intervalium  qno  non  videbitur,  significaise  intelli- 
geretur,  eive  breve,  sive  longum,  lamen  utique  ter- 
minatum  :  sed  dioendo,  Jam  non  videbiiis  me^  velut 
nunquam  eos  de  cietero  visuros  Ghristum^  verittfl 
prsnuntiavit.  Usccinejustitiaest  nunqaam  Ghristam 
videre,  et  in  eum  tamen  credere;  cum  propterea 
iaudetur  fides  ez  qua  Justus  vivit,  quoniam  credit* 
quem  modo  non  videt  Ghristum,  se  aliqaando  esae 
visurum?  Postremo  secuodum  hanc  Justitiam,  num- 
quid  dicturi  sumus  Pauium  apostolum  non  faisseja- 
stum.  confltentem  seGhristum  vidiese  poat  ascensio- 
nem  ejus  in  ccelum  (I  Cor,  zv,  8),  de  quo  utique  jam 
tempore  dixerat,  Jam  non  videbitis  meT  Numqaid  se- 
cundum  hancjustitiam  justus  non  erat  glorioBissimaB 
Stephanus,  qui  cum  lapidaretur,  ait  :  Eece  vidso  ror- 
lum  apertum,  et  FUium  hominis  iiantem  ad  dexteram 
Dei  (Act.  VII,  55)?  Quid  ergo  est,  Ad  Patrem  vado,  ei 
jam  non  videbitis  me;  nisi,  quomodo  sum,  oum  vobis- 
cum  sum?  Tunc  enim  adhae  erat  mortalisinaimili- 
tudine  carnis  peccati  (Hom.  viii,  3),  qui  esurire  po- 
terat  ac  sitire,  fatigari  atque  dormire  :  hunc  ergo 
Ghristum,  id  est  talem  Gbristom,  cum  transiaset  do 
boc  mundo  ad  Patrem,  non  erant  Jam  visuri ;  et  ipaa 
est  Justilia  fidei,  de  qua  dicit  Apostolus,  Eisi  nove^ 
ramus  Christum  secundum  carnem,  sed  nune  jam  non 
novimus  (II  Cor,  v,  16).  Erit  itaque,  inquit,  veslra 
Ju8titia,qua  mundus  arguetur, guia  vadoad  Patrem^ei 
jam  non  videbilis  me :  quoniam  in  eum  quem  non  vide- 
bitis  credetia  in  me  :et  quando  me  videbitis,  quod  tano 
ero,  non  videbitis  me  quod  sum  vobiscum  modo ;  non 
videbitis  humilem,  aed  ezcelsum ;  non  videbitia  mor- 
talem,8ed  sempiternum;  non  videbitia  Judicandnm» 
sed  judicaturum  ' :  et  de  hac  fide  vestra,  id  estjuatitia 
vestra,  arguet SpirituB  sanotus  incredulum  nundum. 

4.  Arguet  etiam  de  judicio^  quia  princeps  hujus 
mundi  judicatus  esi,  Quis  eet  iate,  niai  de  quo  ait  alio 
ioco,  Ecee  venit  princeps  mundit  et  in  me  nihil  invemiet 
(Joan,  %\v,  30);  id  est,  nihil  Juria  sui,  nihil  qaod  ad 

1  M%a,,  judicatorem. 


1873 


TRAOTATUS  XCVI.  CAPDT  XVI. 


1874 


eom  pertineaty  Dullum  scilicet  omniao  peccatum?  Per 
hoo  enim  est  diabolue  princeps  mundi.  Non  enim  oobU 
et  terrs  et  omnium  qusB  in  eis  sunl,  est  diabolue 
priDcepsi  qua  significatione  intelligitur  munduB,  nbi 
dictum  est,  Ei  mundusper  eum  factus  est :  sed  mondi 
est  diabolue  princeps,  de  quo  mundo  ibi  continuo 
sabjungitatqueait.E/mtifuitatftim  non  eognovit  (Joan. 
I,  10),  hoc  est  homines  infldeles,  quibua  toto  orbe 
terrarom  mundus  est  plenus :  inter  quos  gerait  fldelis 
mundue,  quem  de  mundo  elegit,  per  quem  factue  est 
mandus;  de  quo  ipse  dicit,  Non  venit  Fitius  hominis 
ui  judicet  mundum,  sed  ut  satvetur  mundus  per  ipsum 
{Id.  III,  17).  MuDdus  eo  judioante  damnatur,  mun- 
dos  eo  BubvenicDte  salvatur  :  quoniaro  sicot  arbor 
foliis  el  pomia,  sicut  area  paleis  et  frumentis,  ita 
infidelibua  et  fldelibus  pleous  est  mundus.  Princeps 
ergo  mundi  bigus,  hoc  eet  princeps  tenebrarum  ha- 
rom,  id  eet  inOdelium;  de  quibus  eruitur  mundue, 
qmbuB  diciiuT^Fuistis  aliquando  tenebrss ;  nunc  autem 
tux  in  Domino  {Ephes.  v,  8] :  prioceps  mundi  bojus  de 
quo  alibi  dicit,  Nunc  princeps  mundi  hujus  missus  est 
foras  {Joan.  xii,  31),  utique  judicatus  est;  quoniam 
jodicio  ignis  «terni  irrevocabililer  deatinatus  est.  Bt 
de  hoc  itaque  jodicio  quo  princeps  judicatus  est  mun- 
di,  arguitor  a  Spiritu  sancto  mundus;  quoniam  com 
Boo  principe  judicator,  quem  superbus  atque  impios 
imitator  ^  Sienim  Deus^  sicot  dicit  apostolus  Petrue, 
peceantibui  angelis  nonpepereit^sedcarceribus  caliginis 
inferi  retrudens  tradidil  in  judicio  puniendos  servari 
(II  Petr,  11,  4);  quomodo  non  aSpiritu  sancto  de  hoc 
jodicio  moDdos  arguitur,  quando  in  Spiritu  Bancto 
hasc  loqoitur  ApostoluB?  Gredant  itaque  homineB  in 
GbriBtom,  ne  arguantur  de  peccato  infldelitatis  suaB, 
quo  peccata  omnia  detinentor^transeant  in  numerum 
fidelium,  oe  arguantur  de  Justitia  eorum,  quos  Justi- 
ficatoB  DOD  imitantur :  caveant  futurum  judiciom,  ne 
com  mondi  priDcipe  judicentur,quem  judicatum  imi- 
tantur.  i^tenim  ne  sibi  exietimet  parci  superbia  dnVa 
mortalium,  de  superborum  supplicio  terrenda  est  an- 
geloroffi. 

TRACTATUS  XCVI. 

In  hxe  verba^  Adhuc  multa  habeo  vobis  dicere ;  sed 
DOD  poteBtis  portare  modo  :  com  aotem  venerit  iile 
Spiritos  veritatiB,  docebit  vos  omnem  veritatem. 
Cap.  XVI,  1 1«  i2,  13. 

1.  In  isto  sancti  Evaogeiii  capitulo,  ubi  Dominus 
ait  diBcipulia  sois,  Adhuc  mutta  habeo  vobis  dicere,  sed 
non  potestis  portare  modo,  prius  qusreodum  illud  oc- 
carrity  quomodo  superius  dixerit,  Omma^ua^aiidma 
Patre  meo^  nota  feei  vobis  {Joan.  xv,  15) :  et  bic  dicat, 
Adhuc  mutla  habeo  vobis  dicere,  sed  non  potestis  portare 
modo.  Verum  illud  quomodo  dtxerit,  quod  nondum 
fecerat  tanqoam  fecerit,  aicot  ea  que  fotura  sunt, 
Deain  feciHse  propbeta  testalur  dicens,  Qui  fecit  qua 
futura  sunt  (/sat.  xlv,  11,«^.  LXX),  Jam  cum  ipsa 
▼erba  tractaremus,  ut  potuimus,  exposuimus.  Nunc 

^  Lov..  superbum  aSque  impium  imitaiur.  Nos  hic  nt  in 
editif  aliis  et  Mss. 


ergo  qu»  ista  sint  quss  Apostoli  tuno  portare  noa 
poterant,  vultis  forsitan  scire.  Sed  quis  nostrum  au* 
deat  eorum  se  dicere  jam  capacem,  quo  iili  capere 
Don  valebant?  Ac  perboc  neca  roe  exspectanda  Bunt 
ot  dicantor,  qus  forte  non  oaperem,  si  mihi  ab  aiio 
dicerentur;  nec  vos  ea  portare  possetis^  etiamsl  ego 
tantus  essem,  ut  a  me  ista  qus  vobis  altiori  Bunt 
audiretis.  Et  fleri  quidem  potest  ut  sint  in  vobis  aliqui 
ad  ea  capicnda  jam  idonei,  qo»  alii  capere  noodom 
valent;  et  si  non  omniade  quibos  magister  DeuBiUe 
diccbat,  Adhuc  muUa  habeo  vobis  dicere,  tamen  eorom 
fortasse  nonnuUa  :  sed  qoffinam  sint  ista  qun  ipee 
Don  dixit,temerarium  est  velle  presumere  ac  dioere. 
Nam  et  mori  pro  Gbrislo  nondum  erant  idonei  tono 
ApoBtoIi,  qoibuB  dicebat,  Non  poiestis  me  sequi  modo; 
nnde  primus  eorum  Petrus,  qui  hoc  Jam  se  poBse 
prs8ump8erat,aliud  oxpertus  est  quara  putabat  {Joan, 
XIII,  36-38) :  et  tamen  postea  et  Tiri  et  mulieres,  poeri 
et  puella^,  juvenes  el  virgines,  Beniores  cum  Joniori- 
bua  innumerabiles  mart^rio  coronati  sunt;  et  poBBO 
invent»  sunt  oves,  quud  tuno  quando  ista  Dominos 
loquebatur,  nondum  poterant  portare  pastores.  Nom« 
quid  ergo  debuit  illis  ovibus  dici  in  illo  tentatioDis 
articulo,  quo  certare  usque  ad  mortem  pro  verilate 
oportebat,  et  pro  Ghrieti  nomine  vel  doctrina  Bangoi- 
nem  fundere ;  numquid,  inquam,  debuiteis  dici,QoiB 
vestrum  audeat  idoneum  martyrio  se  putare,  oui  Pe- 
tros  Jdoneus  nonduin  fuorat,  quando  eum  oa  ad  ob 
ipse  Dominus  inslruebal?  Sie  itaque  dixerit  aiiquis 
noD  debere  dici  populis  christianis,  audire  cupienti- 
bus  qus  sinl  de  quibus  Dominus  tuncdicebat,i4(f^iie 
muUa  habeo  vobis  dicere,  sed  non  polestis  poriare  modo. 
Si  Apostoli  nondum  poterant,  multo  minus  vob  pote- 
stis  :  quia  forte  sic  multi  possunt  audire,  quod  tono 
Dondum  poterat  Petrus,  Bicut  multi  posBunt  martjrio 
coronari,  quod  tunc  nundom  poterat  PetruB :  preaer- 
tim  jam  misso  Spiritu  sancto,  qui  (unc  nondum  erat 
misBus,  de  quo  continuo  subjunxit,  atqoe  ait,  Cum 
autem  vcnerit  iUe  Spiritus  veritatis,  docebit  vos  omnem 
veritaiem;  sic  utique  demonstrans  illos  ideo  quss  ha- 
bebat  dicere,  portare  non  poBse,  qoia  nondum  ad  eos 
venerat  SpirituB  sanctus. 

2.  Ecce  concedamus  ut  ita  sit,  multos  ea  modo 
portare  poBse  Jam  misso  Spiritu  sancto,  qus  tuno  eo 
nondum  misso  non  potcrant  portare  discipuli :  num- 
quid  ideo  scimus  qus  sint  quas  dicere  noluit,  qun 
tunc  sciremus  si  ab  eo  dictu  legeremus  vel  aodire- 
mus?  Aliud  est  enim  scire  utrum  a  nobis  vela  vobia 
portari  possint;  aliud  autom  scire  qus  slnt,  sive  por- 
tari  poBsint,  sive  non  possint.  Qus  cum  ipse  tacuerit, 
quis  nostrum  dicut,  Ista  vei  illa  sunt^i  Aut  si  dicere 
aodeat,  uode  probat?  Quis  enim  est  tain  vanua  aut 
temerarius,  quicum  dixerit  etiam  veraquibus  volue- 
rit,  qu»  voluerit,  sine  uilo  tcstimonio  divmu  affir- 
meteaessn  que  tunc  Dominus  dicere  iioluii?  QiiiN  hoc 
nostrum  faciat,  et  non  maximtim  culpam  temerita'i8 
incurrat,  in  quo  nec  prophetica  nec  apostolica  excel- 
lii  auctoritas?  Num  profecto  sieorum  aiiquid  legisse- 
mus  in  Libria  canonica  aoctoritate  flrmatis,  qoi  post 


1875 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM,  S.  AUGUSTINI 


1876 


Mcensioncra  Domini  Ecripli  sunl,  parum  fucrat  hoc 
legisse,  nisi  illic  id  ctiam  legeretur,  boo  ex  eis  esse 
quao  tunc  Dominus  noluit  discipulis  dicere,  quia  non 
poterant  illa  portarc.  Tanquam  si,  vorbi  gratia,  cgo 
dicerero,illud  quod  lej^imus  in  hujus  Evangelii  capile, 
In  principio  crat  Veibum,  et  Vcrbum  crat  apud  Dcum^ 
el  Dcus  erat  Verbum,  hoc  crat  in  principio  apud  Dcum 
{Joan,  I,  l,2),et  alia  quas  sequunlur,  quouiam  poslea 
Bcripta  Bunt,  nec  ea  Dominum  Jesum  dixisse  narra- 
tum  est,  cum  hic  cssel  in  carne,  sed  hsc  unus  ex 
Apostolis  ejus,  ac  Spiritu  ejus  »  sibi  revclante  con- 
scripsit,  ex  hiscsscquos  noluit  lunc  Dominus  diccrc, 
quiaca  discipuli  portaro  non  poterant;  quis  mc  audiat 
tam  temere  ista  dicentem?  Si  autero  ubi  hoc  legi  mus,  ibi 
hocotiamlegeremus,quisnontantoapo8toIo  crederet? 

3.  Sod  id  quoque  mihi  videtur  absurdissime  dici, 
ea  lunc  non  potuisse  portarc  discipulos,  quaD  de  invi- 
Bibilibusetaltissimis  rebus  invenimus  in  apostolicis 
Lilteris,  quse  postmodum  scriptas  sunt,  nec  ca  Domi- 
num  qutndo  oum  illis  visibilitcr  crat,  dixissc  narra- 
tur.  Gur  enim  ea  tunc  ferre  non  poterant,  quae  nunc 
in  eorum  Libris  quis  non  legat,  quis  non  ferat, 
etiamsi  non  iatelligal?  Nonnulla  quidem^^homines  in- 
fidolcs  in  Scripturis  sanctis  et  non  intelligunt  cum 
legunt  vei  audiunt,  et  lecla  vel  audita  ferro  non  pos- 
sunt :  sicut  Pagani,  quod  per  eum  qui  crucifixus  est, 
faclus  est  mundus;  sicul  Judsi,  quod  Filius  Dei  sit, 
qui  00  modo  quo  ipsi  cclebrant  sabbatum  solvit;  sicut 
Sabclliani,  quia  Trinitas  est  Patcr  et  Fiiius  et  Spiri- 
tus  sanctus;  sicut  Ariani,  quia  equalis  esl  Patri  Fi- 
liuB,  et  Patri  ac  Filio  Spiritus  sanctuB;  sicul  Photi- 
niani,  quia  non  homo  tantum  similis  nobis,  sed  etiam 
Deus  Deo  PatriffiqualisestChristus;  sicut  Manichffii, 
quod  Gbristus  Jesus  per  quem  liberandi^sumus,  nasci 
iu  carne  et  de  carne  dignatus  est :  et  caeteri  omnes 
perversarum  ao  diversarum  sectarum  bomines,  uti- 
que  ferre  non  possunt,  quidquid  in  Scripturis  sanctis 
et  in  flde  catholica  reperitur,  quod  contra  eorum  pro- 
feralur  errores;  sicut  nos  ferre  non  possumus  sacri- 
legas  eorum  vanilaleB  et  insanias  mendaces.  Quid  est 
enim  ferre  non  posse,  nisi  ssquo  animo  non  habere? 
Sed  omnia  qu»  post  ascensionem  Domini  canonica 
veritate  atque  auctoritate  conscripta  sunt,  quis  fidelis 
vel  etiam  catecbumenus,  antequam  Spiritum  san- 
ctum  baptizatus  accipiat,  non  sequo  animo  legit  atquo 
audit,  etiamsi  noudum  sicut  oportet  intelligit?  Quo- 
modo  ergo  aliquid  eorum  qu»  post  ascensionem  Do- 
mini  scripta  sunt^  non  possent  ferre  discipuli,  etiam 
nondum  sibi  misso  Spiritu  sancto,  cum  omnianunc  fe- 
rant  catechumeni  nondum  accepto  Spiritu  sancto  ?  Quia 
etsinoneisfldeIiumsacramentaproLiunlur,nonideoflt 
quod  ea  ferro  non  possunt;  sed  ut  ab  eis  lanlo  ardentius 
concupiscantur,  quantoeis  honorabilius  occultantur. 

4.  Quaproptcr,  cbarissimi,  non  a  nobis  exspectetis 
audire  quse  tunc  noluit  Dominus  discipulis  dicere,  quia 
nondum  poterant  illa  portare :  sed  potius  in  cbaritate 
proOcllc,  quae  diCTunditur  in  cordibus  vestris  per  Spi- 

•  Eilili,  ipiso  ac  Spirilu  efus.  AbcBt,  ipso,  a  Mss, 
•iln  cditi^,  liberiui,  At  in  Msi.,  liberandi. 


ritum  sanctum  qui  datus  est  vobis  (Aom.  v,  5) ;  ut 
spiritu  ferventee  et  spiritualia  diligentes,  spiritualem 
luoem  spiritualemque  vocem,quam  carnales  hominos 
ferre  non  possunt,  non  aliquo  signo  corporalibus 
oculis  apparente,  nec  aliquo  sono  corporalibus  auri- 
bus  instrepente,  sed  interiore  conspectu  ct  auditu 
noBse  possilis.  Non  enim  diligitur  quod  penitus  igoo- 
ratur.  Sed  cum  diligitur  quod  ex  qutntulacumquo 
parte  cognoscitur,  ipsa  cfGcitur  dilectione  ut  meiius  et 
pleniuB  cognoscatur.  Si  ergo  in  charitate  proQciatis, 
quam  didundit  in  cordibus  Spiritus  sanotus,  docebil 
vos  omnem  veritatem  :  vel,  sicut  alii  codicea  habent, 
deducet  vos  in  omni  veritale  (a)  :  unde  dictum  est, 
Deduc  me,  Domine,  in  via  tua^  et  ambulabo  in  veritate 
lua(PsaL  lxxxv,  11}.  Sic  flet  ut  non  a  doctoribua 
exterioribus  illa  discatis,  quae  noluit  Dominus  tunc 
dicere,  sed  sitis  omnes  docibiles  Deo  ijoan.  vi,  45); 
ut  ea  ipsa  quae  per  lectiones  atque  sermones  extrin- 
secuB  adhibitos  didicistis  et  credidistis  de  natura  Dei 
non  corpora,  nec  loco  aliquo  inclusa,  nec  per  inG- 
nita  spatia  locorum  quasi  mole  distenta,  sed  ubique 
tota  et  pcrfecta  et  iuGnita,  sine  nitoribus  colorum, 
Bine  Gguris  lineamentorum,  sine  notis  litterarum, 
sine  seric  syllabarum,  ipsa  mente  conspicere  valeatis. 
Ecce  dixi  aliquid  quod  forte  inde  sit,  et  tamen  acce- 
pistis ;  et  non  solum  ferre  potuistis,  verum  etiam  li- 
benler  audistis.  Sed  ille  magister  interior,  qoi  eom 
adhuc  discipulis  exterius  loqueretur,  ait,  Adhuc  multa 
habeo  vobis  dicercy  scd  non  potestis  portare  modo^  ai 
vellet  nobis  id  quod  de  incorporea  Dei  natura  dixi, 
intrinsecus  ita  dicere,  sicut  Banctis  Angelis  dicit,qai 
semper  vident  faciem  Pttris  {Matth.  xviii,  10);  non- 
dum  ea  portare  possemus.  Proinde  quod  ait,  Doeebii 
vos  omnem  veriiatem^  vel,  deducet  vos  in  omni  veritaU^ 
non  arbitror  in  bac  vita  in  cujusqaam  mente  posse 
compleri  (quis  enim  vivens  in  hoc  corpore  qood 
corruropitur  et  aggravat  animam  [Sap.  ix,  15],  posait 
omnem  cognoscere  veritatem ;  cum  dicat  Aposlolus, 
Exparte  scimus?);  sed  quia  per  Spiritum  Banctom  Gt, 
unde  nunc  pignus  accepimus  (II  Cor.  i,  22),  Qt  ad 
ipsam  quoque  plenitudinem  veniamus :  de  qua  idcm 
dicit  apostolus,  Tunc  autem  facie  adfaciem;  et,  Nunc 
scio  ex  parte,  iunc  autem  eognoscam  sicui  ei  cogniius 
sum  (I  Cor.  xiii,  9,  12)  :  non  quod  in  hao  vita  scit 
totum,  quod  usque  ad  illam  perfectionem  futurum 
nobis  Dominus  promisit  per  charitatem  Spiritus,  di- 
cenSf  Docebit  vos  omnem  veritatem;  yol^  deducei  vos 
in  omni  veritate. 

5.  Quae  cum  ita  sint,  dilectissimi,  moneo  vos  in 
charitate  Ghristi,  ut  seductores  caveatis  impuros  et 

obBCGBoae  turpitudinis8eota8,dequibuBaitApo8tolQ8, 
Qux  autem  occulle  fiuni  ab  istis,  turpe  est  ei  dieere 
{Ephes.  V,  12)  :  ne  cum  horrendas  immunditias  do- 
cere  coeperint,  quas  humanae  aurea  qualescumque 
sint,  portare  non  possunt,  dicant  ipsa  eBse  quae  Do- 
roinus  ait,  Adhuc  mnlta  habeo  vobis  dicere,  sed  non 
potestis  poriare  modo ;  et  per  Spiritum  BanciQm  asse- 
rant  Geri  ut  possint  illa  immunda  et  nefanda  portari, 
(a)  Gmc,  oddffdsei. 


1877 


TRAGTATUS  XCVII.  CAPUT  XVI. 


4878 


Alia  suat  mala  quae  portare  non  potest  qualiscamque 
pador  bumaaus;  etalias  sunt  bona  qu89  portare  nou 
potest  parvuB  Bensus  humanus :  ista  iiunt  in  corpori- 
bae  impudicis,  illa  remota  sunt  a  corporibus  univer- 
sis;  hoc  impura  carae  committitur,  illud  pura  meate 
vix  ceraitur.  «  Reoofafflini  ergo  spiritu  mentis  veslraB 
« (Ephes.  IV,  23),  et  intelligite  quas  sit  voluntas  Dei, 
quod  booum  esl  et  beneplacitum  et  perfeotum  » (Rom, 
zii,  2)  :  c<  ut  in  charitale  radicati  et  fuodati,  posailis 
compreheadere  cum  omnibus  sanctis,  que  sit  longi- 
tudo,  latitudo,  altitudo  et  profundum;  cognoscere 
etiam  superemineatem  scieatis  charitalem  Gbri8(i,ut 
impleamiai  ia  omaem  plenitudinero  Dei  » (Epfies,  ui, 
17-19).  Isto  eaim  modo  vos  docebit  Spirilus  sanclus 
omnem  veritatem,  cum  magis  magisque  diffundet  in 
cordibus  vestris  charitatem. 

TRACTATUS  XCVil. 
In  eamdem  leetionem, 

1.  Spiritus  saaclus  quem  promisitDominus  sedisci- 
pulissuis  esse  missurum,qui  cos  doceretomnem  ve- 
ritatem,  quam  tunc  quando  cum  eis  loquebatur,  por* 
tare  non  poterant :  de  quo  Spiritu  sancto,  sicut  dicit 
Apostolus,  nunc  pignui  accepimus  (II  Cor.  i,  22), 
quo  verbo  intelligeremus  ejus  plenitudiaem  aobis  ia 
vita  alia  reservari :  ipse  ergo  Spiritus  saoctus  et  oanc 
dooet  fideles,  quanta  quisque  potest  capere  spirilua- 
lia ;  et  eorum  pectora  desiderio  majore  succendit,  si 
qaisque  ineacharitate  proficiat,quiaetdiligatcogaita, 
et  cogaosceada  desideret :  ita  ut  ea  quoque  ipsa  quas 
nunc  quoax)documque  cogaoscit,ooodam  se  scire  sciat, 
sicotscieodasuot  io  eavita  quam  nec  oculus  vidit,  nec 
auris  audivit,  nec  in  cor  homiois  asceodit  (I  Cor,  ii,9). 
Qao  scieadi  modo,  si  nunc  ea  vellel  interior  magister 
dicere,  id  est,  nostras  menti  aperire  atque  monslrare ; 
bumaaaiaflrmitas  portare  ooaposset.Uode  mevestra 
IHIectlo  memioit  jam  locutum^  cum  saocti  Evaogelii 
verba  tractaremus,  ubi  Dominus  ait,  Adhuc  multa 
habeo  vobis  dicere,  sed  non  potestis  portare  modo,  Non 
ut  in  hisDomini  verbisnescio  quffisecrela  nimisabdita 
snspicemur,  que  cum  dici  a  doceote  possiot,  portari 
a  disceote  ooa  possiot :  sed  ea  ipsa  qus  io  doctrioa 
religioois  io  quorumlibet  homioum  ootitia  iegimus  et 
scribimus,  audimus  et  dicimus,  si  vellet  eo  modo 
oobis  Christus  dicere,  sicut  ea  dicit  Angelis  sanotis 
in  seipso  unigenito  Patris  Verbo,  Patrique  coaBterno ; 
quinam  porlare  homioes  pos8ent,etiam  si  Jam  essent 
spirituales,  quales  adhuo  Apostoli  non  fuerunt,quando 
isla  eis  Dominus  loquebatur,  qualesque  postea  ve- 
aieotesanoto  Spiritu  facti  sunt?  Nam  utique  quidquid 
de  creatura  sciri  potest,  minus  est  ipso  Creatore, 
qni  summus  et  verus  et  immutabilis  est  Deus.  Et 
quis  eumtaoetfUbi  aoo  a  legeotibus,  disputaatibus, 
qosreotibus^  respoodeatibas,  laudaotibus,  caataa- 
tiboB,  quoquomodo  sermocioaoiibus,  postremo  ab 
ipsis  eiiam  blasphemaatibus  oomiaatur  ?  Et  cum  eum 
nemo  taceat,  quis  est  qui  eum  sicut  ioteliigeodus  est 
capiat,  cum  de  oribus  et  auribus  homioum  ooo  rece- 
dat?  Qoi  est cG^jus  acies  ad  eum  meotis  accedat?  Qois 


est  qui  eum  Trioitatem  esse  soisset,  oisi  ipse  sio 
ioootescere  voiuisset  ?  Et  quis  homioum  jam  istam 
sileat  Trioitatem  :  et  tamen  quis  homioum  sicut 
Aogeli  sapiat  Trioitatem?  Ea  ipsa  ergo  quae  de 
Dei  aBteroitate^  verilate,  sanctitale,  in  promptu  et 
paJam  sine  cessalioae  dicuntur,  ab  aliis  bene,  ab 
aliis  mule  inlelliguntur :  imo  ab  aiiis  intelliguntur,  ab 
aliis  non  intelliguntur.  Qui  enim  male  intelligit,  non 
intelligit.  Ab  eis  ipsis  autem  a  quibus  bene  intelligun- 
tur,  ab  aliis  minus,  ab  aliis  amplius  mentis  vivaoi- 
tate  cernuntur,  et  a  nuilo  hominum  sicut  ab  Angelis 
capiuntur.  In  ipsa  ergo  mente,  hoc  est  in  interiore 
homine,  quodammodo  crescitur,  non  solum  ut  ad 
cibum  a  lacte  transeatur,  verum  etiam  ut  amplius 
atque  amplius  cibus  ipse  sumatur.  Non  autem  cresci- 
tur  spatiosa  mole,  sed  intelligentia  luminosa;  quiaet 
ipse  cibus  intelligibilis  iux  est.Ut  ergo  crescatis,  eum- 
que  capiatis,  et  quaoto  magis  crescitis,  taalo  magis 
magisque  capiatis ;  ooo  ab  eo  doctore  qui  vestris  auri- 
bussonatyhocestyforinsecusoperandoplantatetrigat, 
sed  ab  eo  qui  dat  incrcmentum  (I  Cor.  ni,  6),  petere 
ac  sperare  debetis. 

2.  Proinde^  sicut  prffiterito  sermone  commonui^ 
oavete,  maxime  qui  parvuli  estis  et  adhuo  alimentis 
lacteis  indigelis,  ne  bominibus  sub  hao  occasione  de- 
ceptis  ac  deceptoribus,  quia  Dominus  ait,  Adhue  muUa 
habeo  vobis  dicere,  sed  non  potestis  portare  modo,  au- 
rem  curiosam  prosbeatis  ad  incognita  seienda,  cum 
mentes  invalidas  babeatisad  veraet  falsa  dijudicanda : 
maxime  propter  obsccsnissimas  turpitudines,  quas 
docuit  satanas  animas  instabiles  atque  carnales,  ad 
hoc  Deo  sinente,  ut  ejus  ubique  sint  iremenda  judi- 
cia,  et  in  comparaliooe  impuraa  oequitisB  duicescat 
purissima  discipiina ;  atque  ot  iili  det  hooorem,  timo- 
rem  autem  vel  pudorem  sibi,  qui  io  illa  mala  velillo 
regeote  ooo  cecidit,  vei  illo  iode  levaote  surrexit. 
Cavete  timeodo  et  oraodo,  oe  irruatis  io  illud  asoigma 
Salomoois,  ubi  mulier  insipiens  et  audax,  inops  panis 
effecta,  coovocat  praBtereuotes  diceos,  Panes  oceulios 
libenter  attingite,  et  aqux  furtivse  dulcedinem  (Prov. 
IX,  13-17).  Hsc  eoim  mulier  vaoilas  est  impiorom, 
cum  siot  iosipieotissimi,  aliquid  se  scire  opioaotium, 
sicut  de  ista  moUere  dictum  est,  inops  panis  effecta, 
Quffi  cum  sit  ioops  paois,  promittit  panes ;  id  est,  cum 
sit  igoara  veritatis,  promittii  scieotiam  veritatis.  Oc- 
cultos  tameo  panes  promitlit,  quos  dicit  libeoter  at- 
tingi,  et  aquas  furtivs  dulcedioem;  ut  ea  scilicet  li- 
beotius  et  dulcius  audiaotur  etagaDtur,qu8e  palam  io 
Ecclesia  dici  credique  prohibeotur.  Ipsa  quippe  oocul- 
tatiooe  coodiuot  quodammodo  oefariidootores  suave- 
neoa  ouriosis ;  ut  ideo  se  existimeot  aliquid  disoere 
magoum,  quia  meruit  babere  secretum,  et  suavios 
hauriaot  iasipieotiam,  qoam  putaot  scieotiam,  oojos 
prohibitam  qoodammodo  foraotar  audieotiam. 

3.  Hioc  et  oefarios  ritos  suos  homioibus  sacrilega 
curiositate  deceptisvel  decipieodis  magicarum  artium 
dootrioa  commeodat.  Hioc  ill»  illicitffi  divioatiooes 
iospectis  pecodum  visceribus  occisorum,  aut  vooibus 
et  volatibus  avium,  aut  sigois  multiformibus  demo- 


1879 


IN  JOANNIS  BYANGELIUM,  S.  AUOUSTINI 


1880 


num,  insusurrantur  auribas  homioum  periturorum 
per  colloquia  perditorum.  Propter  haec  illiciia  atque 
punienda  secreta,  mulier  illa  non  solum  insipienSj  ve- 
mm  audax  etiam  nuncupatur.  Sed  haec  non  solum  a 
re  ipsa,  verum  et  a  nomine  nostraB  religionis  aliena 
sant.  Quid  quod  mulier  baec  insipiens  et  audax,  sub 
christiano  vocabulo  tot  scelestas  hsreses  condidit, 
tot  nerandaa  fabulas  (inxit?  Utinam  talos  quales  in 
theatris  sive  cantantur,  sive  saltanlur,  sive  mimica 
Bcurrilitate  ridentur;  et  non  quasdam  iales,  quales 
adver^us  Deum  fingere  poiuissc  sic  illam  doleamus 
insipienliam,  ut  miremur  audaciam.  Omnes  autem 
insipieniissimi  hffiretici,  qui  se  chrisiianos  vocari  vo- 
lunt,  andaoias  Hgmentorum  suorum,  quas  maxime 
exhorret  sensus  humanus,  occasione  evangelicae  sen- 
ientijQ  colorare  conantur,  ubi  Dominus  ait,  Adhuc 
multa  habeo  vobis  dicere^  sed  non  potestis  portare  modo : 
quasi  hsec  ipsa  siniquce  tunc  discipuli  portare  non  po- 
terani,  ei  ea  docuerii  Spiritus  sancius,  qu»  palam 
docere  aique  predioare,  quanialibet  feraiur  audaoia, 
spiritus  erubescii  immundus. 

4.  Hos  AposioluB  in  Spiritu  sancio  previdens  *  ait : 
«  Erit  enim  iempus  quo  sanam  doctrinam  non  susli- 
nebuni,  sed  seoundum  desideria  sua  magisiros  sibi 
coacervabunl  prurientes  audiia :  et  a  verilaie  quidem 
audiium  suum  averteni,  ad  fabulas  auiem  converien- 
tur  » (II  Tim,  iv,  3,  4).  Illa  enim  secreti  furiiqae  com- 
memoraiio  qua  diciiur,  Panes  occultos  libentsr  attinffite^ 
et  aqux  furlivx  dulcedinemf  pruritum  faciiaudieniibus 
in  auribus  spiriiualiter  (ornioaniibus,  sicut  pruritu 
quodamlibidiniaeiiamincarnecorrumpituriniegriias 
casiiiatis.  Audite  itaque  Aposlolum  talia  previden- 
tem,  ei  ea  vitanda  salubriler  admonentem  :  PrO' 
fanas,  inquit,  verborum  novitates  evila  :  multum  enim 
profieiunt  ad  impietatem^  et  sermo  eorum  sicut  cancer 
serpit  (Id.  II,  16,  17).  Bl  non  ait,  verborum  noviia- 
tea;  sod  addidit,  profanas.Suni  enim  ei  doclrioae  re* 
iigionis  congruenles  verborum  noviiaies,  sicut  ipsum 
nomen  Ghristianorum  quando  dici  coeperit,  scriptum 
est.  In  Antiochia  enim  primum  posi  ascensioncm  Do* 
mini  appellaii  sunt  discipuli  Ghristiani,  sicut  legiiur 
in  Aciibus  Aposiolorum  {Acl,  xi,  26)  :  ei  xenodochia 
ei  monasteria  posiea  suni  appellaia  novis  nominibus, 
res  tamen  ipsae  ei  ante  nomina  sua  erani,  et  religionis 
veritate  (lrmaniur,qua  eiiam  conira  improbos  defen- 
duntor.  Adversus  impietaiem  quoque  Arianorum  he- 
retioorum  novum  nomen  Pairis  Homousion  condide- 
runt :  sed  non  rem  novam  lali  nomine  sigoaveruni; 
hoo  enim  vocatur  Homousion,  quod  est,  Ego  et  Pater 
unum  sumus  {Joan.  x,  30),  unias  videlioet  ejasdemque 
subsiantia;.  Nam  si  omnis  noviias  profana  essei,  nec 
a  Domino  diceretur,  Mandatum  novum  do  vobis  {hi, 
XIII,  34);  noo  Tesiamenium  appellaretur  Novum,  nec 
oantaretur  in  universa  ierra  Ganticum  novum.  Sed 
profane  suni  verborum  novitates,  ubi  dicit  mulier  in- 
sipiens  et  audax  :  Panes  occuttos  til^enter  attingUej  et 
aqux  furtivx  dulcedinem,  Ab  hac  pollioiiatione  false 
scieniie  prohibel  etiam  illo  loco  Aposiolus  ubi  dioit : 

>  Sic.  Er.  Lugd.  et  Von. :  Hoo  AposMus.,,  prmwdem.    M. 


c  0  Timothee,  depositum  oastodi,  deviians  profaDAS 
Tocumnovitaiea.eicoalradioiioneBfaisinominiBscien- 
tie,  quam  quidam  promiiienteBf  ciroa  fldem  excide- 
runt  n  (I  Tim.  vi,  20).  Nihii  enim  sic  amant  iaii  qaam 
soientiam  promittere;  et  fldem  rerum  verarom  quu  ere- 
dere  parvuli  preoipiantar,  velut  imperiiiam  deridere. 
5.  Dicei  aliquis  :  Nihilne  spiritaales  viri  habent  in 
doctrina,  quod  carnalibua  taceant,  et  spiritaaUbas 
eloquantur?  Si  respondero,  Non  habeni,  contiauo 
mihi  dicetur  ex  Episiola  ad  Gorinthios  aposioli  Paali : 
«  Non  potui  vobis  loqui  quasi  spiritualibas,  aed  qaasi 
oamalibus.  Quasi  parvulis  in  Ghristo  lac  vobis  potam 
dedi,  non  escam ;  nondum  enim  poieratis :  sed  neo  ad- 
haoquidem  poiesiis;  adhuc  enim  e8ti8earnaIe8»(ICor. 
III,  iet2)\  el  iliud, «  Sapieniiam  loquimar  inter  per- 
recios;  »eiillud,«  Spiriiualibasspiriiaaliacomparan- 
ies :  animalis  auiom  homo  non  peroipii  qae  sunt  Spi- 
ritUBDei;siuliitiaenime8t  ilIi»(/(/.ii,6,  i3(;f  14).Hoe 
totum  quale  sii,  ne  rursus  propter  hec  verba  Apostoli 
profanis  vocum  novitalibus  secreia  quierantur,  et  ea 
qae  debet  castorom  spiriius  corpasquevitare^dicator 
earnales  susiinere  non  poase,  sermone  alio  si  Domi- 
nu8  donaverit,  dispuiandum  esi,  at  Jam  isiom  ali- 
qaando  claudamus. 

TRAGTATUS  XCVIII. 
In  eamdem  teetumem. 

1.  Ex  verbis  Domini  nosirl,  abi  dieit,  Adhuc  multa 
habeo  vobis  dicere,  sed  non  polestis  portare  modOy 
exortam  difflcilem  quetionem  me  recolo  distolisse, 
ai  inde  oiiosius  traciaretur  ^  quia  illum  modus  eom- 
peiens  compellebai  Qnlre  sermonem.  Nune  ergo  qno- 
niam  lempus  esi  promissa  reddendi,  pertractetar  ut 
Dominusipsedonaveril,  quioordi  noairo  ot  propone- 
reiur  ingessit.  Hec  est  auiem  quesiio  :  uirum  spiri- 
taalea  hominea  habeanl  aliquid  in  doctrina,  quod  car- 
nalibuB  iaceani,  eispirilualibus  dicani.  Quia  sl  dixe- 
rimos^  Non  babeni;  respondebiiur  nobis,  Qoid  est 
ergo  quod  dicebai  Aposiolus  acribens  ad  Gorinthios  : 
«  Non  potui  vobis  loqui  quasi  spiriiualibus,  sed  quasi 
carnalibuB.Quasi  parvulisin  Ghristo  lae  vobis  potam 
dedi,  non  escam;  nondum  enim  poteraiis  :  sed  nee 
adhuc  quidem  poiesiis ;  adhuo  enlm  estia  oarnales  » 
(I  Cor.  III,  1  et  2)?  Si  autem  dlxerimns,  Habent;  ii- 
mendum  ei  oavendum  eei,  ne  sub  hac  oeoasione  in  oe- 
cQltis  nefaria  doceantor,  et  spiritaaliam  nominOy 
velui  ea  quae  carnales  capere  non  possunt,  non  solum 
excusaiione  dealbanda,  verom  etiam  predioatioDe 
laudanda  videantur. 

2.  Primum  ergo  soire  debet  Ghariias  veaira»  qaod 
ipse  Ghrisiaa  crnciflxnB  ',  qao  velat  lacte  parvolos 
aluisse  se  dioit  Apostolus ;  ipso  vero  oaro  ejas,  in  qoa 
facta  est  vera  mors  ejus  et  vulnera  vera  eonfixi,  8aQ« 
gaiaque  percussi,  non  eo  modo  a  oamalibas  qao  ab 
spiritualibus  cogiiaiur.et  illia  est  lae,  istis  eibas;  quia 
et  si  non  audiunt  amplius,  iotelligant  amplias.  Non 

i  OiDiies  prope  Mti.,  ut  de  spatio  tmotaretwr. 
s  Editi,  quod  ipse  Ckrittus  est  oruoiftxus.  Male  additaft 
estf  quo  Msf.  carent. 


1881 


TRACTATDS  XCVIII.  CAPUT  XVI. 


1883 


6nim«qaalitermentepercipitur,etiamquod  in  Hde  pa- 
riterabatrisque  recipitar.  Ita  filut  prfledicatus  ab  Apo- 
8toli8Ghri8ta8cruci6xo8,et  Judasis  esset  6candalum,et 
Gentibus  8tultiUa,et  ipsis  vocalis  JudsusetGraecisDei 
Virtus  et  Dei  Sapientia(I  Car.  i,  23, 24) :  sed  carnalibus 
parvulis  id  tantum  oredendo  tenentibus,  spirilualibus 
natem  capacioribus  id  etiam  intelligendo  cernenlibus; 
illiaergo  tanquamlaoteas  potus,i8tis  lanquam  solidus 
cibns  :  non  quia  hoc  illi  aliter  in  populis,  isli  aliter 
in  cobiculis  cognoverunt:  sed  quod  eodein  modo  utri- 
qne  cnm  palam  diceretor  audiebaut,  pro  suo  modo 
qoique  capiebant.  Gum  enim  Ghristus  propterea  sit 
crocifiius,  ot  in  reroissionem  peccatorum  sanguinem 
fonderet,  qua  ejus  Unigeniti  passione  divina  gratia 
commendatur,  ut  nemo  in  homine  glorietur;  quomodo 
intelligebantChristumcrucifixumqui  adhuc  dicebant, 
Bgo  sum  Pauli{lbid.,  12)?  Numquid  quomodo  ipse 
Panlus  qui  dicebat,  Mihi  autem  abiit  gloriari,  niii  in 
cruee  Domini  nostri  Jesus  Christi  (Galat.  vi,  14)?  De 
ipso  itaqae  Gbristo  crucifixo,  et  ipse  clbum  pro  sua 
capacitate  sumebat,  et  illos  lacte  pro  eoram  infirmi- 
late  nntriebat.  Deniqae  illaqo»  soripsit  ad  Corinthios, 
aliter  atique  ab  ipsis  parvulis,  aliter  a  capacioribnB 
posse  intelligi  sciens,  ait :  5t  quis  est  inter  vos  propheta 
aut  spiriiuaUs,  agnoscat  qux  scribo  vobis^  quia  Domini 
est  mandatum  :  si  quis  aulem  ignorat,  ignorabitur  (I 
Cor.  XIV,  37,  38).  Solidam  profecto  voluit  esse  scien- 
tiam  spiritualium,  ubi  non  sola  fides  accommodare- 
tur,  sed  certa  cognitio  teneretur ;  ac  per  hoc  illi  ea 
ipsa  credebanl,  qu»  spiritoalea  insuper  agnoscebant. 
tgnorabitur  autem,  ait,  qui  ignorat;  quia  nondum  ei 
revelatam  est,  ot  qood  credit  sciat.  Quod  cum  fil  in 
bominis  mente,  ipse  dicitur  cognosci  a  Deo ;  qaia 
Deos  illam  oognosoentem  Tacit,  sicat  alibi  ait :  Hunc 
autem  eognoseenies  Deum^  imo  cognovit  a  Deo  (Galai.  iv, 
9).Neqae  enim  tonc  cognoverat  eos  Deo^,  prscognitos 
et  electos  ante  mondi  constilutionem  {Eph.  i,  4);  aed 
lonc  eo8  seipsom  cognoscere  fecerat. 

3.  Hoc  igitor  primitus  cognito,  qood  ea  ipsa  qu» 
simal  aadiantspiritoales  atqne  camales,  pro  soo  qoi- 
qoe  modolo  capiont;  illi  ot  parvuli,  isti  ot  majores, 
ilii  ol  lactis  alimentom,  isti  ot  cibi  solidaroentom  : 
Dolla  videtor  ei8e  necessitas,  ot  aliqoa  secreta  do- 
ctrin»  taoeantor,  et  abscondantar  fidelibos  parvulis, 
seorsamdicenda  majoribos,  hocestintelligeniioribuB; 
et  hoe  ideo  faciendom  putetor,  quia  dixit  Apostolus, 
Non  potui  robis  toqui  quasi  spiriiualibus,  seu  quasi 
camalibui,  Hoc  ipeom  enim  qood  non  judicavit  se 
Bcire  in  eis  nisi  Jesom  Ghristum,  et  honc  crudfixam 
(I  Cor.  n,  2),  ipsis  non  potuit  loqoi  qoasi  spiritoali- 
boB,  aed  qaaai  camalibos;  qoia  id  sical  spirituales 
capere  non  valebant.  Qoicamqoe  aotem  spirituales 
inter  eos  erant,  idem  qood  ilii  tanquam  carnales  au- 
dielMnt,  Bpiritoaii  ipsi  inlellectu  capiebant :  ut  sic  in- 
telligatnr  qood  ait,  Non  potui  vobis  loqui  quasi  spiri- 
tuatibuSf  ied  quati  camalibus,  ac  si  diceret,  Non  po- 
toistiB  qnasi  apiritoales,  sed  qaasi  carnales  capere 
qood  loqoebar.  AnimaHt  enim  homOf  id  est,qui  secan- 
dnm  hominem  lapit,  animalisdictos  ab  anima,carnali8 


a  carne,  quia  ex  anima  ct  carnn  constat  tolus  homo, 
non  percipit  qum  sunt  Spiritus  Dei  (I  Cor.  n,  14),  id  estv 
quid  grati»  credentibus  crux  conferat  Ghristi ;  et  pu- 
tat  hoc  illa  cruce  aclum  esse  tantammodo,  ut  nobls 
nsque  ad  mortem  pro  veritate  certantibus  imitandum 
prffiberetur  exemplum.  Nam  si  scirent  hajusioodi  ho- 
mines,  qui  noluntesse  nisi  homines,  quemadmodum 
Ghristus  crucifixus  lactus  sit  nobis  sapientia  a  Deo^et 
juslitia,  et  sanctificaUo,  et  redempiio^  ut  quemadmodum 
scriptum  est,  Qui  gloriatur  in  Domino  gbrietur  {Id. 
I,  30,  31);  procul  dubio  non  gloriarentur  in  homine, 
nec  caroaliter  dicerenl,  Ego  quidem  sum  Pauli;  ego 
autem  Apollo;  ego  vero  Cephx  :  sed  spirituliter,  Ego 
sum  Chrisii  (Ibid.  12). 

4.  Verum  illad  adhuc  qusstionem  facit,  qaod  in 
Epistola  ad  Hebrasos  legitur  :  «  Cum  jam  deberetis 
tempore  ipso  essc  doctores,  iterum  doctrina  indige- 
tis,  quae  sint  clementa  sermonum  Dei ;  et  facti  estis 
opos  habentes  lacte,  non  solido  cibo.  Omnis  enim  qoi 
iactatur,  inexpertos  cst  verbum  justiti» ;  infans  est 
enim.Perfectorum  est  aulem  solidns  cibus,eorum  qui 
per  habitum  exercitatosbabentsensus^adseparandom 
bonum  a  malo  »  {Hebr.  v,  12-14).  Hic  enim  videmni 
tanquam  definituro  esse  qnem  perfectorom  dioit  8oli- 
dom  cibum ;  el  hoc  esse  iliud  quod  ad  Gorinthios 
scriptam  esl,  Sapienliam  loquimur  iriter  perfectos  (I 
Cor.  II,  6).  Quos  autem  perfectos  voloerit  hoc  looo 
intelligi,  subjecit  atque  •xx^Quiperkabitum  exercitatos 
habent  sensus,  ad  separandum  bonum  a  malo.  Hoo  ergo 
qni  invalida  et  inexercitata  mente  non  possant,  pro- 
fecto  nisi  fidei  quodam  lacle  teneantor,  ut  et  invisi- 
bilia  que  non  vident,  et  intelligibilia  qu»  nondum  in- 
telligunt»  credant,  facile  ad  vanas  et  sacrilegas  fabulas 
promissione  scientis  docuntur :  ut  et  bonum  et  ma- 
lumnonnisicorporaIibusimaginibuscogilent,etip8um 
Deum  nonnisi  aliquod  esse  corpus  exisliment,  et  ma- 
lum  nisi  substantiam  putare  non  possinl ;  cum  sit 
potius  ab  immutabili  substantia  mutabilium  substan- 
tiarum  quidam  defectus,  quasfecitexnihilo  ipsaim- 
mutabilis  et  summa  sobstantia,  qni  est  Deos.  Qood 
profecto  quisquis  non  solum  credit,  vernm  etiam 
exercitatis  interioribus  animi  senHibus  intelligit,  per- 
cipit,  novit;  non  est  jam  meluendum  ne  seducator  ab 
eis  qui  malum  putando  esse  substantiam  quam  non 
fecit  Deus,  motabilem  substantiam  faciunt  ipsum 
Denm,  sicut  Manichei,  vel  si  qus  ali»  pestes  ita  de- 
sipiunt. 

5.  8ed  mente  adhnc  parvulis,  quos  dicit  Apostolus 
carnales  lacte  nutriendos,  omnis  de  hac  re  serno, 
qoo  agitur  ut  non  soluin  credatur,  verom  etiam  intel- 
ligator  sciatorqoe  quod  dicitor,  percipere  talia  non 
valentibus  onerosus  est,  faoiliusqoe  illos  premit  qoam 
pascit.  Ex  quo  fit  ut  spirituales  ista  carnalibus  non 
omnimodo  taceant,  propter  catholicam  fidem,  quas 
omnibus  prsdicanda  est;  nec  lamen  sic  disseranl, 
ntvolenteseaperducere  ad  intelligentiam  non  capa- 
cem,  facilius  fastidiri  faciant  in  veritate  sermonem, 
qaam  in  sermone  percipi  veritatem.  Propterea  dicit 
fcribens  ad  Golostenses :  Et  si  corpore  absens  sum,  s  pi 


1883 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM,  S.  AUGOSTINI 


1884 


ritu  vobiscum  sutUf  gaudens  et  videns  ordinationem  ve- 
slramf  el  id  quod  deest  ^  fidei  vcstrx  in  tjhristo  {Coloss. 
II,  5).  Et  ad  Thessalonicenses  :  Nocte  ac  die^  inquil, 
abundantius  orantes,  ut  videamus  faciem  vestram,  ei 
suppleamus  quae  desunt  fidei  vestrx  (I  Tess,  iii,  10). 
Intelligendi  sunt  utiquo  ita  primum  catechizati,  ut 
lacte  alerentur,  non  soiido  cibo :  cujus  iactis  ad  He- 
brffios  commemoratur  ubertas  eis  quos  volebat  cibi 
soliditate  jam  pascere.  Propter  quod  ait :  «  Ideoque 
reroittenles  initii  Christi  verbum,  in  coosummatio- 
nem  respiciamus ;  non  iterum  jacientes  fundamentum 
pGBnitentiiB  ab  operibus  mortuis,  et  fidei  in  Deum, 
lavacri  doslrins,  et  impositionis  manuum,  resurre- 
ctionis  eliam  mortuorum,  et  judioii  sQterni  »  {Hebr,  vi, 
{,  2).  Hasc  est  iactis  ubertas,  sine  quo  non  vivunt 
qui  jam  quidem  ratione  utuntur  ut  possint  credere, 
sed  bonum  a  malo,  non  credendo  tantum,  verum 
otiam  intelligendo  (quod  pertinet  ad  solidum  cibum) 
separare  non  possunt.  Quod  autcm  in  lactis  comme- 
moratione  posuit  et  doctrinam,  ipsa  est  qu®  per  sym- 
bolum  traditur  et  orationem  dominicam. 

6.  Sed  buic  lacti  absit  ut  sit  contrarius  oibus  rerum 
spirltualinm  firma  intelligentia  oapiendus,  qui  Ck>Ios- 
sensibuB  et  Thessalonicensibus  deruit,  et supplendus, 
fuit.  Quando  enim  suppleturquod  defuit,  non  impro- 
batur  quod  fuit.  Nam  et  in  ipsis  que  sumimus  ali- 
mentis,  usque  aded  non  est  lacti  coolrarius  solidus 
cibus,  ut  ipse  lactescat,  quo  possit  esse  aptus  infan- 
tibus,  ad  quos  per  matris  vel  nulricis  pervenit  car- 
nem  :  sicut  fecit  etiam  mater  ipsa  sapientia,  qu»  cum 
sit  in  ezcelsis  Angelorum  solidus  cibus,  dignata  est 
quodammodo  laotescere  parvulis,  cum  Verbum  caro 
factura  est,  et  babitavit  in  nobis  {Joan.  i,  1, 14).  Sed 
ipse  bomo  Ghristus,  qui  vera  carne,  vera  cruce«  vera 
morte,  vera  resurrectione  sincerum  lac  dicitur  par- 
vulorum,cum  bene  ab  8piritualibuscapitur,invenitur 
Dominus  Angeiorum.  Proinde  nec  sic  parvuli  sunt  la- 
ctandi,  ut  semper  non  inleiligant  Deum  Ghrislum; 
neo  sic  ablactandi,  ut  deserant  bominem  Ghristum. 
Quod  alio  modo  idipsum  ita  dici  potest :  aeo  sic  la- 
ctandi  sunl,  utcrealorem  nunquam  intelligant  Ghri- 
Btum;  nec  sic  ablactandi,  ut  mediatorem  unquam  de« 
serant  Ghristum.  In  hoc  quippe  non  convenit  huic  rei 
similitudo  materni  lactis  et  solidi  cibi,  sed  potius  fun- 
damenli :  quia  et  puer  quando  ablaclatur,  ui  ab  ali- 
mentis  infantias  jam  recedai,  iuter  solidos  cibos  non 
repetit  uberaqus  sugebat;  Ghristus  autem  crucifixus, 
et  iac  sugentibus,  et  cibus  est  proficientibus.  Funda- 
menti  vero  ideo  est  aptior  similitudo,  quia  ut  perfl- 
ciatur  quod  struitur,  additur  sdiOcium,  non  sublra- 
liilur  fundamentum, 

7.  Que  cum  ita  sint,  o  quicumque  estisi  qui  sine 
dubio  multi  estis  parvuli  in  Christo,  proOcite  ad  soli- 
dum  cibum  mentis,  non  ventris.  Proficite  ad  separan* 
dum  bonum  a  malo,  et  magis  magisque  inhsreteMe* 
diatori,  per  quem  liberamini  a  malo ;  quod  non  esl  a 

/  Pro,  ib  tteredma,  /trmamentum :  legebat,  id  uster^ma, 
id  quod  deest.  8ic  etiam  ia  epittoia  ad  Paulinam,  qus 
nunc  est  149.  ^ 


Tobis  loco  separandum,  sed  in  vobis  poiius  est  sanan- 
dum.  Quisquis  autem  vobis  dixeril,  Nolite  credere  ve- 
rum  bominem  Christum,  aut  non  a  vero  Deo  corpus 
cujuslibct  hominis  vel  cujuslibet  animantis  creatum, 
aut  non  a  vero  Deo  Vetus  Teslamentum  datum,  ctsi 
quid  hujusmodi ;  baec  enim  vobis  prius  ideo  non  dice- 
bantur,  quando  lacte  nutriebamini,  quoniam  ad  vera 
capienda  cor  nondum  habebatis  idoneum  :  non  vobis 
iste  cibum  prasparat,  sed  venenum.  Proptcr  quod  bea- 
tus  Apostolus  eos  alloquens  qui  sibi  Jam  videbantur 
esse  perfecti,  cum  se  imperf^ctum  ipse  dixisset,  Quol- 
quoi  ergo,  inquit,  perfecli,  hoc  sapiamus :  et  si  quid  a/t* 
ier  sapitis^  hoc  quoque  vobis  Deus  revelabit.  Et  ne  fortc 
incurrerent  in  seductores,  qui  eos  vellenta  fide  avcr- 
tere  promitlendo  scientiam  veritatis,  et  hoc  putarcnt 
esse  quod  dixit  Apostolus,  id  quoque  vobis  Deus  reveia^ 
bit;  continuo  subjunxit,  Verumiamen  in  quod  perveni- 
tntM,  in  eo  ambulemus  {Philipp,  ni,  15,  16).  Si  quid 
ergo  intelleieris  quod  non  sit  contra  regulam  catho- 
lice  fidei,  ad  quam,  velut  viam  qus  te  ducat  ad  pa- 
triam,  pervenisti;  et  sic  intellexeris,  ut  inde  dabilarc 
omnino  non  debeas :  adde  sdificium,  noli  tamen  re- 
linquere  fundamentum.  Sic  debent  majores  docere 
aliquid  parvulos,  ut  omnium  Dominum  Ghristum,  et 
seipsis  longe  majores  Prophetas  et  Apostolos  non  di- 
cantaliquid  fuisse  menlilos.  Non  autem  solam  vanilo- 
quos  et  mentis  seduclores  fabulosa  et  falsa  garrientes, 
et  in  eis  Tanitalibus  velut  altam  scientiam  promitlen* 
tes  contra  regulam  fidei,  quam  catholicam  suscepi- 
stis,  cavere  debetis  :  verum  etiam  ipsos  qui  de  ipsa 
divinaB  immutabilitatc  naturae,  vel  incorporea  creatu- 
ra,  sive  Greatore  veraciter  disputant,  et  quod  dicunt, 
omnino  documentis  atque  rationibus  certissimis  pro- 
bant,  et  tamen  ab  uno  Dei  et  hominum  Mediatoreco- 
nantur  avertere,  tanquam  pestem  insidiosiorem  caBte- 
ris  fugite.  Tales  enim  sunt  de  quibus  dicit  Apostolos, 
Quia  cognoscenies  Deum,  non  sicui  Deum  glorificave' 
runi  {Rom.  i,  21).  Quid  enim  prodest  habere  intelli- 
gentiam  veram  de  immutabili  bono,  ei  qui  non  tenet 
per  quem  liberetur  a  malo?  Prorsus  admonitiobeatia- 
simi  Apostoli  de  vestris  cordibus  non  reoedat :  Si  quis 
vobis  euangelizaverii  prstter  quod  aceepisiis,analhemasii 
{Galat.  1, 9).  Non  ait,  plus  quam  accepistis ;  sed,  prse- 
ter  quod  accepisiis.  Nam  si  illud  diceret,  sibi  ipse  prs- 
judicaret,  qui  cupiebat  venire  ad  Thessalonicenses,  ut 
Buppleret  quse  illorum  fidei  defuerunt.  Sed  qai  sup- 
plet,  quod  minus  erat  addit,  non  quod  inerat  tollit : 
qui  autem  praetergreditur  fidei  regulam,  non  accedit 
in  via,  sed  recedit  de  via. 

8.  Quod  itaque  ait  Dominus,  Adhuc  mulia  habeo  vo- 
bis  dicere,  sed  non  poiesiis  poriare  modo;  adjioienda 
illis  fuerant  quae  nesciebant,  non  que  didicerant  ever- 
tenda.  Et  ille  quidem,  sicut  in  pristino  aermone  Jam 
exposuiy  potuit  lioc  ita  dioere,  qaia  ilia  ipsa  qus  do- 
cuerat,  si  veliet  eis  aic  aperirei  ut  in  iilo  concipiuQtur 
ab  Angelis  *,  hoc  inflrmitaa  liumana  in  qua  adhuc 
erant,  ferre  non  posset.  Spirituaiis  autam  homo  qaili- 
bet  potest  allerum  hominem  dooerequod  novit,  si  pro- 
floiendo  capaoiorem  faciat  Spiritus  sanctus,  in  quo  et 


1885 


TRACTATUS  XCIX.  CAPUT  XVI. 


1886 


ipse  doctor  aliquid  amplius  addiscore  potuit,  ui  sint 
ambo  docibilea  Deo  {Joan,  vi,  45).  Quaoquam  et  inier 
ipsoB  BpiriiualeB  sunt  uiique  aliis  alii  capaoiores  atque 
meliores ;  iia  ui  quidam  iliorum  ad  ea  perveneril  qu89 
Don  licei  homini  ioqui.  Qua  occasione  vani  quidam 
Apocalypaim  Pauli,  quam  sana  non  recipii  Eccleeia, 
Descio  quibus  fabulis  plenam,  stullissima  praBsum* 
piione  finxerunt;  dicentes  banceseeunde  dixeratra- 
pium  80  fuisse  in  tertium  ccBlnm,  ct  illic  audisse  inef- 
fabilia  verba  ^tu?  tion  licet  homini  loqui  (II  Cor,  xii,  2, 
4).  Utcamque  illorum  iolerabilis  essei  audacia,  si  se 
audisse  dizissei  quas  adhuc  non  licet  horoini  loqui  : 
cum  vero  dixerit,  qux  non  licet  homini  loqui;  isti  qut 
sunt  qui  haec  audeani  impudenter  ei  infeliciter  loqui? 
Sed  jam  istum  aermonem  hoc  flne  concludam ;  per 
quem  voB  ease  cupio  sapientes  quidem  inbono,  inie« 
groa  autem  a  maio. 

TRACTATUS  XCIX. 

In  iUudyl^on  enfm  loqueiur  a  semetipso,8ed  quecoum- 
que  audiet,  loqoetur.  Cap.  xvi,  t-  i^- 

1.  Quid  eai  quod  Dominus  ait  de  Spiritu  sancto, 
cnm  eum  veniurum  ease  promilleret,et  doctarum  di- 
BcipuloB  ejus  omnem  veritatem,  vel  eos  dedacturum 
in  omni  veritate  :  Non  enim  loquetur  a  semetipso^  ud 
quxcumque  audiety  loquetur?  Simile  est  enim  hoc  ei 
quod  de  se  ipse  dixii,  Non  possum  a  me  facere  quid- 
quam :  iicut  audio,  judico  {Joan,  v,  30).  Sed  illud  cum 
cxponeremus,  secundum  hominem  posse  accipi  dixi- 
mu8  {Suprat  7>ad.xix-xxii):  ui  obedientiam  suam  qua 
faciuB  esi  obediens  usque  ad  mortem  crucis  (PAt/ipp. 
II,  8),  prsnuniiasse  Fiiius  videretur,  ei  in  judicio  fu- 
turam  S  quo  vivos  ei  mortuoa  judicabit;  quia  hoo  per 
id  faciorus  cst  quod  filiua  hominis  est.  Propler  quod 
dixit,  Paier  non  judicat  quemquam,  sed  omnejudicium 
dedii  Filio :  quia  in  judicio  non  forma  Dei  qua  SBqualis 
esi  Patri,  neo  ab  impiia  videri  poiest,  sed  forma  ho- 
minis  apparebii,  qua  minoratus  esi  etiam  modico  mi- 
nus  ab  Aogelis;  quamvis  Jam  in  claritaie,  non  in  pri- 
stina  ait  humilitate  veniurus,  conspicuus  iamen  fuiu- 
rus  et  bonis  ei  malis.  Ilinc  ait  et  illud  :  Et  poiestatem 
dedii  ei  judicium  facere,  quoniam  filius  hominis  est 
{Joan.  V,  22,  27).  In  quibus  verbis  ejus  manifesiatur 
non  eam  formam  praesentandam  esse  judicio,  in  qua 
cum  essel,  non  rapinam  arbitratus  esl  esse  ffiquaiis 
Oeo;  sed  illam  quam  cum  semeiipsum  exinanisset 
acoepit.  Semeiipsum  enim  exinanivii  formam  servi 
accipiens  {PhUipp,  ii,  6,  7) :  in  qua  videtur  etiam  ad 
faciendom  judicium  obedientiamsuam  commendasse, 
cum  dixit,  !9an  possum  facere  a  meipso  quidquam :  sieui 
audio,  judico,  Adam  namque  per  cujus  unius  bominia 
inobedientiam  pecoalores  conatiiuti  auni  multi,  non 
sieui  audiviiJudicavii;quiaquod  aadivitprasvarioavii 
ei  a  aemetipao  fecit  malum  quod  fecit ;  quia  non  Dei 
volantatem,  sedsuam  feoii:isteautemperoujusuniu8 
hominis  obedientiam  Juati  con8lituunturmuIii(Aom. 
V,  19),  non  aolum  obediene  fuit  usque  ad  mortem  cru- 
cisy  ifi  qua  esi  vivus  Judicatus  a  mortuis ;  sed  obedien- 

*■  Er.  Ld|^.  ei  Ven.  fanint»  et  judioium  fUiurum,  M. 


temse  futurum  promittcnsinipsoquoque  judicio,quo 
esi  de  vivis  judicaturus  ei  moriuis,  Non  possumf  in« 
quit,  a  meipso  facere  quidquam :  sicut  odiojudico.  Sed 
numquid  de  Spirliu  sancto  quod  dictum  est,  Non  enim 
loquetur  a  semetipso,  sed  qu<ecumque  audiety  loquetur,  sc* 
cundum  hominem  vel  secundum  assumpiionem  cu- 
jusquamorealursdiciumesse  audebimusopinari?  So- 
lus  quippe  in  Trinitate  Pilius  formam  servi  accepit, 
qua)  forma  iiliad  unitatem  personaBOoapialaest,ideat, 
utFiliusDeietniioshominisanusaitJeausCbristus^ne 
non  Trinitas,sed  quaternitas  praedicetur  a  nobi8,quod 
absilanobis.  Propterquam  personam  unam  ex  doabua 
substanliis  divina  humanaque  constantem,  aliquando 
secundum  id  quod  Dcua  est  loquitur,  ut  esl  illud  quod 
ait,  Ego  et  Pater  unum  sumus  {Joan.  x,  30) :  aliquando 
secundum  id  quod  homo  esi,  sicuii  esi  iilud,  Quoniam 
Pater  major  me  est  {Id.  xiv,  28) ;  aeoundum  qaod  ac- 
cepimus  esse  ab  eo  dictum  et  hoc  unde  nuoo  disputo, 
Non  possum  a  meipso  facere  quidquam :  sicut  audio, ;»- 
dico.  In  persona  vero  Spiritus  sancii  quomodo  acci- 
piamua  quod  ait,  Non  enim  loquetur  a  semetipso,  $ed 
quxcumque  audiet,  loquetur;  cum  in  ea  non  sit  alia  di- 
vinitatis,  alia  hcmanitatis,  vel  alierius  creature  cu- 
Juacumque  aubsianiia,  magna  exoritur  difdouliaa. 

2.  liiud  enim  quod  eicui  columba  Spiritus  aanctus 
apparuii  specie  corporali  {Matlh.  iii,  16).  visio  fuii  ad 
horam  facta  atque  transacta :  aicui  eiiam  quando  8U- 
per  diacipulos  venit,  vise  auni  illis  linguffi  divis»  ve- 
lut  ignis,  qui  et  inaedii  super  unumquemque  eorum 
{Ad.  11, 3).  Qui  ergo  dicit  columbam  ad  uniiatem  per- 
sone  Spiriiui  aanclo  fuisse  conjonctam,  ut  ex  illa  ot 
Deo(quia  Spiriius  sanotus  Deuaeat^uoa  Spiritua  aanc- 
cti  persona  oonstaret;  boc  etiam  de  illo  igno  compel* 
litur  dicere, utintelligat  nihil  horum  debere  sedioere. 
Istaenim  quas  de  substantia  Dei  quoquo  modo  uiopua 
erai  aigniQcanda,  corporeia  hominum  sensibua  aese 
intuleruniatqueiransierunt,ad  horam  diviniius  faoia 
suni  de  creatura  aerviente,  non  de  ipaa  dominante 
natura,  quffi  in  ae  manena  qaod  vuii  mofet,  ei  quod 
vult  immulabilia  mutat.  Sicut  etiam  vox  illa  de  oui>a 
aurea  utique  attigii  corporalea,  eumque  sensum  oor- 
poria  qui  vocatur  audiius  {Luc.  ix,  35);  nec  iamen  ullo 
modo  credendum  eai  Verbum  Dei,  quod  esi  unigeni- 
iuaFilius,  quoniam  Verbum  dicitur,  syliabis  sonisqoe 
flniri :  quia  necomnes  simui  sonare  possuni  cum  ser- 
mo  fit,  sed  tanquam  nasoenies  morienlibus  ordine  auo 
soni  qnicumque  succedunt,  ui  iotum  quod  loquimur 
Dovissima  syliaba  coropleatur.  Absii  ui  sio  loquatnr 
PateradFilium,hoce8t,Deu8adVerbum  auum  Deum  1 
Sed  hoc  eorum  est  capere,  quanium  ab  homine  capi 
poteai,  ad  quoa  non  lac  peninei,  aed  solidus  cibna. 
Gom  igitur  Spiritus  sancias  nuliaauacepiionehominia 
ail  bomo  factua,  nulla  ausceptione  angeli  sii  angelus 
faoius,  nuila  ansceptione  cojusqoam  creaturs  crea- 
tura  sii  factus;  quomodo  de  illo  inteiligendum  est 
quod  Dominus  ait,  Non  enim  loquetur  a  semelipsOf  sed 
quxcumque  audiet,  loquetur?  Ardua  quaesiio,  nimia^ar- 
dua.  Ipse  adait  Spiritus,  ui  aaliem  aicui  eam  cogitare 
posBumuSi  aio  eloqui  poaaimua,  ao  aic  ad  inielligen- 


P^^V 


1887 


IN  JOANNIS  EVANGELIOM,  S.  AUGOSTINI 


1888 


tiam  vcstram  pro  mei  moduli  facultate  perveniat. 

3.  Prius  itaque  nosse  debetis,  et  intelligere  qui  po- 
ieatis,  credere  autem  qui  inteliigere  noQdum  potestia, 
in  ea  snbstantia  qufls  Deus  eat,  non  quasi  pcr  corpo- 
ria  molem  seneus  locia  propriis  distnbatos,  sicut  in 
carne  mortali  quorumqae  animalium  alibi  eat  visus, 
alibi  auditus,  alibi  guetus,  alibi  olfactu?,  per  totum 
antem  lactaa.  Absit  hoc  credere  in  illa  incorporea  im- 
mutabilique  natara.  Audire  ergo  ibi  et  videre,  id- 
ipsum  esl.  Dicitur  et  olfactus  in  Deo :  unde  dicil  Apo- 
stolua,  Sicut  ei  Christui  dilexil  nos,  et  tradidil  10- 
metipsum  pro  nobis  oblationem  et  hostiam  Deo  in  odo^ 
rem  smvitatis  {Ephes.  y,  2).  Et  gastus  intclligi  poieet, 
aecundum  quem  Deus  et  odit  amaricantee,  et  nec 
frigidos  neo  calidos,  sed  tepidoe  evomit  ei  ore  suo 
{Apoc.  iii,  16)  :  et  Deus  Ghristue  dicit,  Meus  cibus  esi 
ut  laciam  voluntatem  ejus  rui  me  misit  {Joan,  iv,  34). 
Est  oiiam  tactua  ilie  divinas,  unde  dicit  sponea  de 
sponso  :  Sinislra  ejus  sub  capite  meo^  d  dextera  ejus 
compiecietur  me  (Cant,  11, 6).  Non  sunt  bec  in  Deo  per 
diversa  corporis  loca.  Gum  enim  diciiur  8cire,ibi  sunt 
omnia;  et  videre,  et  audire,  et  olfacere,  et  gustare, 
et  tangere;  aine  uUa  ejua  mutatione  BubBtantia,  aino 
alla  mole  qa«  in  alia  parte  magor,  in  alia  minor  : 
•tiam  in  senibus  paerili  pectore  cogiiatur,  qaando 
Deu8  sic  Gogitatar. 

4.  Nec  mireris  quod  ineffabilis  Dei  Bcientia,  qua 
novii  omnia,  per  varios  buman»  locuiionia  modos, 
omnium  istorum  corporalium  sensuum  nominibus 
nuncupatur :  cum  et  ipsa  mens  nostra,  hoc  est  homo 
interior,cui  uniformiter  scienti  per  hos  quinqueveluii 
naniioa  corporis  diveraa  nuniiantur,  quando  immuta- 
bilem  veritalem  intelligit,  eligit,  diligit,  et  lumen 
videt  de  qao  dicitur,  Erat  iumen  verum ;  et  verbum 
aadii  de  quo  dicitur,  In  principio  eral  Verbum  (Joan, 
I,  9,  i) ;  ei  odorem  capit  de  quo  dicitur,  Post  odorem 
UMgueniorum  tuorum  curremus  (Cant,  i,  3) ;  ei  fontem 
bibit,  de  qao  dicitur,  Apud  te  e$i  fons  vitx  (Psai, 
xixv,  10);  el  tactu  fruitur,  de  quo  dicitar,  Mihi  au- 
ttm  adhxrere  Deo  bonum  est  (Psal.  lixii,  28)  :  nec 
aliud  atque  aliud,  scd  una  inteiligenlia  iol  sensuum 
nominibus  nuncupatur.  Gum  ergo  de  Spiritu  sancio 
dicitur,  Non  enim  ioquetur  a  semeiipso,  sed  quetcumque 
audiety  loquetur;  multo  magis  ibi  simplez  nalura,  ubi 
yerisaime  simplex  est,  vel  inielligenda  esi  vel  creden- 
da,  que  longe  alieque  naturam  nostre  mentia  exoe- 
dii.  Muiabilis  quippe  est  mens  nosira,  quas  percipit 
diacendo  quod  nesoiebat,  ei  amiliii  dediscendo  quod 
ioiebat;  et  veri  simililudine  fallitur,  ui  pro  vero  ap- 
probet  falsum,  obscuriiale  sua  quasi  quibuadam 
tenebris  impeditur,  ne  perveniai  ad  verum.  Ei  ideo 
non  esi  ista  substantia  verissime  simplex,  cui  non  hoo 
est  esse  quod  nosse  :  poiesi  enim  esse,  nec  nosse.  Ai 
illa  divioa  non  potesi,  quia  id  quod  habei  esi.  Ac  per 
hoc  non  sic  habei  scientiam,  ui  aliud  illi  sii  scieniia 
qua  soit,aIiud  esseniia  qaa  esi;  sed  uirumque  unum. 
Nec  uirumque  diceadam  esi,  quod  simpliciter  unum 
est.  Sicut  habet  Pater  vitam  in  semetipso^  nec  aiiod  est 
ipee  qaam  vita  qo«  in  ipao  Mt ;  ei  dUii  FiUo  IMere 


viiam  insemetipso  {Joan.  v,  26),  hoc  esi,  genuii  Filiam 
qoi  ei  ipse  viia  esset.  Sic  itaque  debemns  accipere 
quod  de  Spirito  sancto  dicium  esi,  Non  enim  loquetur 
a  semetipso,  sed  quxcumque  audiel,  ioquetur,  ut  iniel- 
ligamos  non  eom  esse  a  semetipso.  Pater  quippe  solus 
de  alio  non  esi.  Nam  ei  Pilios  de  Patre  naius  esi,  ei 
Spiritus  sanclus  de  Palre  procedit :  Pater  aotem  nec 
naius  esi  de  alio,  nec  procedit.  Nec  ideo  sane  aliqua 
dispariliias  in  summa  illa  Trinitate  cogiialioni  oc- 
currai  humanaB :  nam  et  Filios  ei  de  quo  naius  esi, 
ei  Spiritus  aancius  ei  de  qao  procedit,  aBqaalis  esi. 
Quid  autem  illic  iniersit  inter  procedere  et  nasci,  ei 
longum  est  querendo  disserere,  et  temerarium  cum 
disserueiis  deQnire:  quia  hocet  menii  uicomqae  com  • 
prehendere,  et  si  quid  forte  mens  inde  comprehen- 
derit,  linguffi  difQcillimum  esi  explicare,quanin8libei 
prssii  doctor,  quantaslibei  adsii  anditor.  Nan  ergo 
ioquetur  a  semetipso  :  quia  non  eai  a  semetipso.  Sed 
qua^umque  audiet,  ioquetur :  ab  illo  audiei  a  quo  pro- 
cedii.  Audire  illi  scire  esi;  scire  vero  esae,  sicui  su- 
perius  dispuiatum  esi.  Quia  ergo  non  esl  a  semeiipso, 
sed  ab  illo  a  quo  procedii;  a  quo  illi  esi  essentia,  ab 
iiio  scieniia  :  ab  ilio  igitur  audientia,  quod  nihil  est 
aliud  qoam  scieuiia. 

5.  Nec  moveai  quod  verbum  fuiuri  iemporis  posi- 
tam  esi.  Non  enim  dictum  esi,  qoecumque  audivii, 
ant,qu8BCumque  audit;  sed,  qusecumque  audiei^  ioque- 
tur.  lila  quippe  audieniia  sempiterna  est,  quia  aem- 
piterna  sciontia.  In  eo  autem  quod  sempiternum  est, 
sine  iniiio  ei  sine  fine,  cajaslibei  iemporis  yerbum 
ponatur,  sive  preieriti,  sive  preseniis,  sive  fuiari, 
non  mendaciter  ponitur.  Quamvis  enim  natura  ilia 
immutabilis  el  ineffabilis  non  recipiat  Fuit  et  Erit,  eed 
tanium  Esl :  ipsa  enim  veraciier  eat,  quia  muiari  non 
poiesi;  etideo  illi  ianium  convenerat  dicere,  Ego  sum 
gui  sum;  ei,  Dices  fUiis  Israei,  Qui  est,  misit  me  ad  vos 
(Exod.  111,  14) :  tamen  propter  matabiliiatem  iempo- 
rum  in  quibus  versalur  nostra  mortalitaa  et  noaira 
mutabilitas,  non  mendaciter  dicimus,  et  fuit,eierit, 
et  esi.  Fuit,  in  prBteriiis  sa^culis,  est  in  prMentibus, 
erit  in  fuiuris.  Fuit,  quia  nunquam  defuii;  erii,  quia 
nunquam  deerii ;  e&t,  quia  semper  eai.  Neque  enim, 
velut  qui  jam  non  sii,  cum  preierilis  oocidii;  aut  cum 
presenlibus,  velut  qui  non  maneat,  labitor:  aotoom 
foiuris,  velui  qui  non  fuerat,  orietur.  Proinde  cum 
secandum  volumina  temporum  locuiio  humana  va- 
riatur,  qui  per  nulla  deesse  poiuit  aut  poieai  aut  poie- 
rit  iempora,  vera  de  illo  dicuuiur  cujusiibet  iemporis 
verba.  Semper  itaque  audit  Spiritus  sanctus,  quia 
semper  soit :  ergo  ei  scivii,  ei  scii,  ei  aoiet;  ao  per 
hoc  ei  audif it,  ei  audit,  ei  audiei :  quia  aicui  jam  di- 
ximuB,  hoc  est  illi  audire  quod  acire,  et  scire  illi  hoc 
est  quod  esse.  Ab  iilo  igitur  andivii,  audii,  ei  audiei 
a  qoo  eat :  ab  illo  est  a  quo  procedit. 

6.  Hic  aliquis  forsitan  querat  uirumetaFiliopro- 
cedat  Spiritos  sanciua.  Filiua  enim  aolins  Pairia  est 
Fiiius,  et  Paier  soiins  Filii  esi  Paier :  Spiriiua  aatem 
sanciaa  non  eai  uniua  eorum  Spiritoa,aed  ambomm. 
Habea  ipaam  OomiAom  dioootMi,  Non  onim  vos  eaie 


188» 


TRACTATUS  0.  CAPUT  XVI. 


1890 


qui  loquimini^  ud  Spiriiut  Patris  vestri  qui  loquUur  in 
vobis  {Matik.  X,  20) :  habes  el  Apostolum,  Misit  Deus 
Spiritum  Filii  sui  in  eorda  vestra  {Galat.  iv,  6).  Num- 
qoid  doo  sUDt,  alius  Patris,  alius  Filii?  Absit.  Unum 
enim  eorpus^  ait,  curo  aigoiGcaret  EccleBiam ;  moxqae 
addidlly  et  unus  SpirUus.  fil  vide  quomodo  illic  impleat 
Trinitatero.  Sieut  vocati  estis^  iaquit,  tii  una  $pe  voea- 
tionis  vestrx.  Vnus  Dominus;  hic  otique  Cbristum  in- 
telligi  voluit :  reetat  ul  eliam  Patrem  Dominet  :  se- 
qnitur  ergo,  Vna  pdes^  unum  Bapiisma :  unus  Deus  et 
Pater  omnium,  qui  super  omnes,  et  per  omnes  \  et  in 
omnilms  nobis  {Ephes.  iv,  4^).  Gum  ergo  aieut  unns 
Pater,  el  udob  Dominos,  id  eet  Filioe,  ita  sit  et  udob 
Spiritos;  profecto  amborum  est :  quaodoquidem  dicit 
ipse  Christos  Jeeus,  Spiritus  Patris  vestri  qui  loquitur 
in  vobis:  et  dicit  Apostolus,  Uisit  Deus  Spirilum  Filii 
suiin  corda  vestra,  Habee  alio  loco  eomdem  apostolum 
diceotem,  Si  auiem  Spiritus  ejus  qui  suscitavil  Jesum 
ex  mortuiSf  kabitat  in  vobis;  hic  otique  Spiritum  Pa- 
tiis  iotelligi  voloit :  de  quo  tameo  alio  ioco  dicit» 
Quisquis  autem  Spiritum  Christi  non  kabet,  hie  non  est 
ejus  {Rm.  viii,  11,9).  Et  molta  alia  aont  testimonia 
qaiboB  hoc  evideoter  osteoditor,  et  Patria  et  Filii 
ease  Spiritomqoi  io  Trioitatedicitor  Spirilos  sanctns. 

7.  Nec  ob  aliod  eiistimo  ipsom  vocari  proprie  Spl- 
ritom  :  com  etiamsi  de  singolis  inlerrogemor,  non 
possimos  nisi  et  Patrem  et  Filium  spirilum  dicere; 
qooniaro  spiritus  est  Deus  {Joan.  iv,  24),  id  est,  non 
corpos  est  Deos,  sed  spiritos.  Quod  ergo  commuDiter 
voeaotor  el  siogoli,  hoc  proprie  vocari  oportoit 
eom  qoi  oon  est  onus  eoruro,  sed  io  qoo  commuoilas 
apparet  anborum.Cur  ergo  dod  credamus  quod  etiam 
de  Filio  procedat  Spiritos  sanctos,  coro  Filii  qooqoe 
ipse  sit  Bpiritos?  Si  enim  noo  ab  eo  procederet,  non 
posl^  resorrectionem  se  reprasentaDs  discipolis 
sois  iosufflassel  diceos  :  Accipits  Spiritum  sanctum 
(Id.  XX,  22).  Qttid  eoim  aliod  sigoiOcavit  illa  in- 
sufflatio,  oisi  quod  procedat  Spiritus  saoclus  et  de 
ipsoT  Ad  hoc  pertinet  etiam  illud  quod  de  moliere 
qo»  flozom  sanguinis  patiebatur,  aii :  Teiigit  m#  a/f- 
quis;egoenim  sensideme  virtulem  exiim  {Luc,  viii,  46). 
Nam  virtotis  nomine  appellari  etiam  Spiritom  san* 
ctnm,  et  eo  loco  clarom  est,  obi  angelos  dicenti  Ma- 
ri»y  Quomodo  fiet  istud,  quoniam  virum  non  cognasco  f 
respondii,  Spiritus  sanctus  superveniet  in  te,  et  virltu 
Altissimi  obumbrabit  tibi  {Id.  i,  34, 35) :  et  ipse  Domi- 
nos  promitteos  eom  discipolis,  ait^  Vos  auiem  sedete 
in  civitate  quousque  induamini  viriute  ex  alto  {Id.  zziv, 
49);  et  iterom,  Aecipielis,  inqoit,  virlutem  Spiritut 
sancti  supervenientem  in  vos^  et  eritis  mihi  testes 
{Aet.  I,  8).  De  hac  virtote  credendus  esl  dicere  evan- 
gelista,  Vtritif  de  iilo  exibat,  et  sanabat  omnes 
{Luc.  VI,  49). 

8.  Si  ergo  et  de  Patre  et  de  Filio  procedit  Spiritos 
saoctus;  cor  Filios  dizit,  De  Patre  procedit  {Joan. 

I  Editi,  per  omnia.  At  Um.,  per  omnes  :  nec  niii  paoci 
addont,  fioMff,  in  floe  versieali.  Porro  in  grneo  eit,  did 
pant&n^  jiocerti  generlt ;  et  ad  floem  Awmln.  vobis,  quia  in 
Toce  confeotiebat  Vnlgnta  iu  autiquis  CorbcieDBibui  Bi- 
bliie. 


zv,  26)  ?  Gor  potas,  nisi  qoemadmodum  ad  euro  so- 
let  referre  et  quod  ipsius  est,  de  quo  et  ipse  est  ?  Un- 
de  illud  est  quod  ail,  Mea  doctrina  non  est  mea,  sed 
ejus  qui  me  misit  {Joan,  vii,  16).  Si  igitur  inlelligitor 
hic  ejos  doctrioa,  quam  tamea  dizit  dod  suam,  sed 
Patris ;  quaoto  magis  illic  intelligendus  est  de  ipso 
procedere  Spiritus  sanclus,  ubi  sic  ait,  De  Paire  prO' 
cedit,  ut  non  dicerel,  De  me  non  procedit  ?  A  qoo 
autem  habet  Filius  ut  sit  Deus  (esl  enim  de  Deo  Deos), 
ab  illo  babet  utique  ut  etiam  de  illo  procedat  Spiri« 
tus  sanctus :  ac  per  hoc  Spiritos  sanclus  ut  eliam  de 
Filio  procedat,sicut  procedilde  Palre,  ab  ipso  habet 
Patre. 

9.  flic  ulcumque  etiam  illud  intelligitiir,  quantum  a 
talibus  quaies  dos  sumus,  intelligi  potesl,  cur  non  di- 
catur  nalus  esae,  sed  potius  procedere  Spiritus  san- 
ctos.  Quoniam  si  et  ipse  Filius  diceretur,  amborum 
otique  Filius  dioeretur,  quod  absurdissimum  est.  Pi- 
lius  qulppe  nuilus  est  duorum,  nisi  patris  et  matris. 
Absitautem,utiDter  DeumPatrem  et  Deum  Filium 
tale  aliquid  sospicemur.  Quia  oec  fllios  homioum  si- 
moi  et  ez  palre  et  ez  matre  procedit :  sed  cum  ia  roa- 
trem  procodit  ez  patre,  noo  tooc  procedit  ez  matre ; 
et  com  io  baoc  lucem  procedit  ez  matre,  dod  tono 
procedit  ez  patre.  Spiritus  autem  sanctus  non  de  Pa« 
tre  procedit  in  Pilium,  et  de  Filio  procedit  ab  san- 
clincandam  crealuram ;  sed  simul  de  utroque  proee- 
dit  :  quamvis  hoc  Filio  Pater  dederit,  ut  qoemadmo- 
dom  de  se,  ita  de  illo  qooqoe  procedat.  Neque  eoim 
possumns  dicere  quod  non  sit  vita  Spiritus  sanctnsy 
curo  vita  Pater,  vita  sit  Filius.  Ac  per  hoc  sicut  Pa* 
ter  cum  habeat  vitamin  semetipso,  dedit  et  Fillo  ha- 
bere  vitam  in  semetipso  ;  sic  ei  dedit  vitam  procedere 
de  ilio,  sicut  procedit  et  de  ipso  (a).  Sequontur  aotem 
verba  Domioi  dicentis :  Bt  quse  ventura  sunt,  anatin- 
iiabit  vobis,  lile  me  clarifieabit,  quia  de  meo  accipietf 
et  annuntiabii  vobis.  Omnia  qusgcwnque  habet  PaUr. 
mea  sunt:propterea  dixi  quia  de  meo  aceipiet,et  afiniiit- 
tiabit  vobis.  Sed  quia  iste  jam  prolizus  est,  io  aliom 
sunt  diCferenda  sermonero. 

TRACrrATUS  C. 

In  ejusdem  leclionis  verba  postrema.  Cap.  xvi, 

f.  i3-i5. 

i.  Gum  promitteret  Dominus  veoturum  Spiritum 
saoctum,  Docebit  vos,  ioquit,  omnem  V0n7a/i?m;  vel, 
quodio  DODDulliscodicibus  Iegitur,D#dt4^(  vos  inomni 
veritate.  Non  enim  loquetur  a  semetipso,  sed  quseeumque 
audiet,  ioqueiur.  De  quibus  evaageiicis  verbis  jam 
quod  donavit  Dominus  disputavimus  :  nunc  ea  qu» 
sequuntur  attendite.  Et  qum  ventura  sunt,  inqoit» 
annuntiabit  vo6is.Neque  hic  est,  quoniam  planum  est, 
immorandum  :  nihil  enim  habei  quastionis,  cojus  a 
nobis  ezpositio  flagitetur.  Sed  quod  atijongit,  Hle  me 
clarifieabU,  quia  de  meo  aecipiel,  et  annuntiabit  vobis. 
non  negiigenter  est  transeondom.  Quod  enim  ait,  Hle 
me  ciarificabit,  potest  intelligi,  quia  diffoodendo  in 

(a)  llunc  lociim  a  n.  8  trandtiiUt  Auguit.  in  15  lib.  de 
Thnitate,  ca|i.  27. 


1891 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM,  S.  ADOUSTINI 


iSM 


cordiba8oredentiomcharitatem,8piritnale8quefacien- 
do,  declaravil  eis  qaomodo  Filiua  Patri  esset  sqaaliSy 
quem  secundum  carnem  prius  lanlummodo  noverant, 
el  hominem  sicut  homines  cogilabant.  Vel  certe,  quia 
per  ipsam  charitatem  flducia  repletiSetliraoredepul- 
80,  annunliaverunt  hominibus Ghristum ;  ac  sic  fama 
eju8  diiTuBaest  toto  orbe  terrarum.  Ut  sic  dixerit,  Ule 
me  clarificabit,  tanquam  diceret :  Ille  vobis  auferet  ti- 
morem,  et  dabit  amorem,  quo  me  ardentius  prosdi- 
canle8,glori8Bmeaepertotummundumdabiti80dorem, 

commendabilia  honorem.  Quod  enim  fuluri  fuerant 
in  Spiritu  aancto,  hoc  eumdem  Spiritum  dixil  esae  fa- 
clurum  :  quale  est  etiam  iliud,  Non  enim  vos  estis  qui 
loquiminiy  sed  Spirilus  Patris  vestri  qui  loquilur  in  vo- 
bis  (Matth.  X,  20).  Verbum  quippe  graecum  quod  est 
oojadet,  9l\us  clarilicabit,  aliu8^/on7fcaW/,latiniinter- 
pretes  in  sua  quisque  translatione  poeuerunt  :  quo- 
niam  ipaa  qus  gmoe  dicitur  $6^a,  unde  dictum  eat 
verbum  So^aaei,  et  claritaa  interpretatur  et  gloria.Glo- 
ria  namque  fit  quiaque  clarus,  et  claritate  glorioeus; 
ac  per  hoc  qaod  utroque  verbo  aigniQcatur,  idipsum 
e3t.8icut  autem  deflnierunt  antiqui  latinffi  lingusBcla- 
riasimi  auolores,  gloria  eet  frequene  do  aliquo  fama 
cum  laude.  QuaB  cum  est  in  boc  mundo  facta  dc  Ghri- 
8to,non  Ghrlato  credenda  est  magnum  aliquid  contu- 
liaae,  aed  mundo.  Bonum  enim  laudari^,  non  laudato, 
sed  laudantibua  prodest. 

2.  Eat  autem  etiam  fulsa  gloria,  quando  laudantee 
errore  failuntar,  sive  in  rebus,  sive  in  hominibue,  ai- 
veinalrisque.Nam  in  rebus  falluulur,quando  putant 
id  bonum  eaae  quod  malum  eat :  in  hominibua  auiem, 
quando  putant  eum  bonum  esse  qui  malus  est :  in 
utrisque  vero,qaando  ot  id  quod  est  vitium,  virtus  pu- 
talur  :  et  ipse  qui  propter  hoc  laudatur,  non  habet 
quod  putatur,  sive  ait  bonus,  sive  sit  malus.  Donare 
quippe  rea  eaas  histrionibus,  vitium  est  immane,  non 
virtus  :  et  scitis  de  talibus  quam  sit  frequens  fama 
cum  laude ;  quia,  sicut  scriptum  est,  Laudatur  pecca^ 
tor  in  desideriis  animx  sux,  et  qui  iniqua  gerit^  benedi- 
citur{PsaL  ix,  3).  Uic  laudalores  non  fallunlur  in  ho« 
minibus,  sed  in  rebus  :  malum  est  enim  quod  bonum 
0886  credunt.  Illi  autem  qui  hoc  malo  largilionis  vitio- 
si  sunt,  tales  utique  sunt,  quales  eos  hi  qui  laudant 
non  suspicantur  esse,  scd  cernunl.  Porro  si  se  quis- 
quam  justum  flngat,  et  non  8it,  sed  totum  quidquid 
coram  bominibus  laudabiliter  agere  videtur,  non  agat 
propter  Deum,  hoc  esl  propter  veram  justitiam,  sed 
solam  qosrat  et  diligat  ab  hominibas  gloriam  ;  ilii 
aatem  apud  quos  frequens  est  ejus  fama  cum  laude, 
noneam  putent  nisi  propter  Deum  laudabiliter  vive- 
ro,  non  falluntur  in  re;  sed  fallantnr  in  bomine.  Quod 
enim  bonam  esse  credant,  est  bonum ;  sed  quem  bo- 
nam  esse  credunt,  non  cst  bonus.  Quod  si  putetur, 
vcrbi  gratia,bonum  artium  pcritiamagioarum,etdam 
quiaqae  patriam  liberasse  eisdem  quas  omnino  nesoit 
artibiis  credilur,  fi?eqaentem  cum  laude  famam,  que 
gloria  deflnita  est^apad  homines  impios  conseqaatur; 

1  Qaatuor  Mm.,  quia  per  iptum  chantate  ao  fiduoia  re- 
pleti^ 


errant  in  utroque  qui  laudant :  et  in  re  scilicet,  quia 
id  quod  malum  est,  bonum  putant ;  et  In  homine,  quia 
non  est  quod  putant.  Quapropter  falsa  est  in  his  trl- 
bus  generibus  gloria.  Cum  autem  de  aliquo  per  Deum 
et  propter  Dcum  justo,  hoc  est  veraciter  justo,  causa 
ipsius  justitiffi  frequens  cst  fama  cum  laude;  vera 
quidom  gioria  est ;  non  tamen  ea  credendum  est  bea- 
tiflcari  ju8tum,sed  laudantibus  gratulandum  e8t,quia 
recte  judicant,  et  diligant  justum.  Quanto  magis  ergo 
Dominus  Cbristus,  non  sibi,  sed  eis  profuil  gloria  sua, 
quibus  profuit  morte  sua? 

3.  Sed  non  est  vera  ejus  apud  haereticos  gloria, 
apud  quos  tamen  frequentem  famam  videtur  habere 
cum  laude.  Non  est  hsec  vera  gloria,  quia  in  utroque 
falluntur  :  nam  et  bonum  putant  esse  quod  bonum 
non  est,  et  Gbristum  putant  esse  quod  Gbristus  non 
est.  Unigenitum  enim  Filium  aequalem  non  esae  gi- 
gnenti,  non  est  bonum :  unigenitum  Dei  Filium  homi- 
nem  tanlum  esse,  non  Deum,  non  est  bonum  :  Veriia- 
tis  carnem  non  esse  veram  carnem,  non  est  bonum. 
Horumtriumquffidixi,primum8entiuntArianl,8ecun- 
dam  Photiniani,  tertium  ManichaBi.  Sed  qaia  eteorum 
nihil  est  bonum,  et  Christus  nihil  est  eorum,  in  utro- 
que  falluntur:nec  dant  veramgloriamGhrislo,quam- 
vis  apud  eos  esse  videntur  cum  laude  frequens  fa- 
ma  de  Ghristo.  Et  omnes  prorsus  hffirelici,  quos  com- 
memorare  nimia  longum  est,  qui  de  Ghristo  non  re- 
cte  sentiunt,  ideo  errani,  quia  et  de  bonis  rebus  ao  malis 
non  verum  sentiunl.Pagani  etiam  quoniam  santChri- 
8ti  plurimi  laudatores,  et  ipsi  in  utroque  falluntar, 
qui  non  secundum  veritatem  Dei,  sed  potius  aecandam 
suam  suspicionem  dicunt  eum  fuisse  hominem  magum. 
Christianos  quippe  velut  imperitos  vitaperant,  Cbri- 
stum  autem  velut  magum  laudant,  ac  sio  produnt 
qaod  amant :  Ghristum  vero  non  amant;  qaoniam 
quod  non  erat  Gbrisius,  boc  amant.  Ideo  ergo  in 
utroque  falluntur,  quia  et  magum  esse  malum  cst ; 
et  magus  non  fuit  Christus,  quia  bonus  est.  Quapro- 
pter  quoniam  de  his  nihil  hoc  loco  dicendum  est»  qoi 
Chistum  vituperant  atque  blasphemant;  quiade  glo- 
ria  ejus  loquimur,  qua  est  gloriflcatus  in  mundo: 
non  eum  glorifloavit  Spiritus  sanctus  vera  gloria,  nisi 
ia  Ecclesia  sancta  catholica.  Alibi  cnim,  id  est,  vel 
apud  hffireticos,  vel  apud  quosdam  paganos,  vera 
ejus  in  terris  gloria  non  potest  csse,  et  ubi  videtur 
esse  frequens  de  illo  fama  cum  laude.  Vora  ergo  ejus 
gloria  in  Ecclesia  calbolica  sic  a  propheta  cantatur : 
Exaltare  super  eaflos,  Deus,  et  super  omnem  terram  glo- 
ria  tua  {PsaL  cvii,  0).  Quia  itaqae  post  ejus  exalta- 
tionem  venlurus  erat  Spirilus  sanctus,  et  eum  glori- 
flcaturuB,  hoo  sacer  Paalmus,  hoc  ipsa  Unigenitus 
promisit  futurum,  quod  videmus  impletum. 

4.  Quod  autem  ait,  De  meo  accipiety  et  annuntiabit 
vobis,  catholicis  audile  auribus,  catholicis  percipite 
menlibus.  Non  eaim  propterea,  sicut  quidam  hsretici 
putaverunt,  minor  est  Filio  Spiritus  sacotus  :  qaosi 
Filius  aocipiat  a  Patre,  et  Spiritus  saactus  a  Fiiio 
quibusdam  gradibus  naturarum.  Absit  hoc  credere, 
absit  hoc  dicerOi  absit  a  Chriatianis  cordibus  cogitare. 


1893 


TRACTATOS  CI.  CAPUT  XVI. 


1894 


Denique  coDtiniio  solfit  ipse  quaestionem,  et  cur  hoc 
dizerit,  ezplanavit.  Omniiif  inquit,  quxcumque  habel 
Pater^  mea  sunt :  proplerea  dixi  quia  de  mco  accipietf 
et  annuntiabit  vobis,  Quid  vullis  amplius?  Ergo  de 
Patreacciplt  Spiritua  sanctus,  unde  accipit  Filius; 
quia  in  hao  Trinitale  de  Patre  nalus  est  Filius,  de 
Patre  procedit  Spiritus  sanclus.  Qui  autem  de  nullo 
natna  sit,  de  nullo  procedat,  Pater  solus  est.  Quo- 
modo  autem  dizerit  unigeoitus  Filius,  Omnia  quse  ha- 
bet  Pater,  mea  sunt  (quia  utique  non  sic  quemadmo- 
dumdictum  eat  ilii  Filio  non  unigenito,sed  ez  duobus 
magori,  Tu  mecum  es  semper,  et  omnia  mea  tua  sunt 
[Lue,  zv,  31]);  eo  loco,  si  Dominus  volucrit,  diligenli 
consideratione  tractabilur,  ubi  dicit  Unigenitus  Palri, 
Et  mea  omnia  tua  sunty  et  tna  mea  sunl  {Joan.  xvii,  10) : 
uthic  iste  sermo  claudatur;  quoniam  quae  sequuntar, 
aliud  poscunt,  quo  disserantur,  exordium. 

TRACTATUS  CI. 

De  eo  quod  Dominus  dicit,  Modicom  et  Jam  non  vide- 
bitis  me;  usque  adid,  Et  in  illo  die  me  non  rogabi- 
tis  quidquam.  Cap.  zvi,  y,  16-23. 

1.  Ilsc  Domini  verba  ubi  ait,  Modicum  etjam  non 
videbitis  me,  et  iterum  modicum  et  videbitis  me^  quia 
vado  ad  Pa/rem,  ita  obscura  erantdiscipuliByantequam 
id  quod  dicit  impletum  esset,  ut  qusrentes  inter  se 
quid  esset  quod  diceret,  omnino  se  faterontur  nescire. 
Sequitur  enim  Evangelium  :  Dixerunt  ergo  exdiscipu- 
lis  ejus  ad  invicem,  Quid  est  hoc  quod  dicit  nobis,  Mo- 
dicum  et  non  videbitis  me,  et  iterum  modicum  et  videbitis 
fne,  el  quia  vado  ad  Palrem  ?  Dicebant  ergo,  Quid  est 
hoc  guod  dicit,  Modicum?  Nescimus  quid  loquitur,  Hoc 
cnim  est  quod  eos  movebat,  quia  dizit,  Modicum  ei 
non  videbitis  me^et  iterum  modicumetvidebitis  me.  Nam 
in  praecedentibua  quia  non  dixerat,  Modicum,  sed 
dizerat,  Ad  Patrem  vado,  et  jam  non  videbitis  me  (Joan. 
XVI,  10);  tanquam  aperte  illis  visus  est  locutus,  nec 
inter  se  de  boo  aliquid  quaesierunt.  Nunc  ergo  quod 
illis  tunc  obscurum  fuit,  et  moz  manifestatum  est, 
jamnobi8Uliqoemanifestume8t:postpauIuIumenim 
pasBUB  est,  et  non  viderunt  eum ;  rursus;  post  paulu- 
lum  resurrezit,  et  viderunt  eum.  Illud  autem  quod 
ait,  Jam  non  videbitis  me,  quia  isto  verbo,  id  est.yam, 
hoc  intelligi  voluit  quod  eum  ultcrius  non  vidcrent; 
ibi  ezposuimus  qoomodo  accipiendum  sit,  ubi  dizit, 
De  justitia  arguel  mundum  Spiritus  sanctus,  quia  ad 
Patrem  vado,  et  jam  non  videbitis  me  (Supra,  Tract. 
05)  :  quia  scilicet  mortalem  Christum  ulterius  non 
viderent. 

2.  Cognovil  autem  Jesus,  sicut  aequens  Evangelista 
dicit,  guia  votebant  eum  interrogare,  et  dixit  eis  :  De 
hoc  quaeritis  inter  uos,  quia  dixi,  Modicum  et  non  videbi- 
tis  me,  et  iterum  modicum  ei  videbilis  me.  Amen,  amen 
dico  vobis,  quia  plorabitis  et  ftebitis  vos;  mundus  autem 
gaudebil :  vos  autem  contristabimini,  sed  tristitia  vestra 
in  gaudium  erit  ^  Et  hoc  sic  accipi  potest,  quia  con- 
IriaUti  aunt  discipuli  de  morte  Domini,  et  confestim 
de  resurrectione  Iffitati :  mundus  autem,  quo  nomine 

<  Sie  Mm.  At  editi,  vertetur  in  gaudium. 


significati  sunl  inimiciaquibusChristus  occisus  est, 
tunc  utique  laetati  sunt  occiso  Chrislo,  quando  sunt 
discipuli  conlrislttti.  Mundi  quippe  nomine,  malilia 
potest  mundi  hujus  inteiligi,  idesthominum  mundi 
hujus  amicorum.  Unde  Jacobus  apostolus  in  Bpistoia 
sua  dicit,  Quicumque  voluerit  amicus  esse  hujus  sseculi 
inimicus  Dei  constituitur  {Jacobiiv,  4)  :  quibus  inimi- 
citiis  Dei  factum  est  ut  nec  ejus  Unigenito  parceretur. 

3.  Deinde  subjungil,  et  dicit :  Mvlier  cum  parit, 
tristitium  habet,  quia  venit  hora  ejus;  cum  aulem  pepe- 
rerit  puerum,  jam  non  meminii  pressurx  propter  gau- 
dium,  quia  natus  est  homn  in  mundum  :  et  vos  igitur 
nunc  quidem  tristiliam  habetis;  iterum  autem  videbo 
vos,  et  gaudebit  cor  vestrum,  et  gaudium  vestrum  nemo 
toHetavobis.  Nec  isla  similitudoad  intelligendumvi- 
detur  esse  difflcilis ;  quoniam  comparatio  ejus  in 
promptu  esl,  eodem  ipso  exponente  cur  dicta  sit.  Par- 
turilio  quippe  tristitiae,  partus  autem  gaudio  compa- 
ratur;  quod  tunc  majus  esse  consuevit,  quando  non 
puella,  scd  puer  nuscilur.  Quod  vero  ail,  Caudium 

.  veslrum  nemo  totlet  a  vobis^  quia  gaudium  eorum  est 
ipse  Jesus,  signincatum  cst  quod  ait  Apostolus,  Chri- 
slus  surgens  a  morluis  jam  non  moritur^  et  mors  ei  ultra 
non  dominabitur  {Hom.  vi,  9). 

4.  Hucusque  in  isto  Evangelii  capitulo,  unde  hodie 

dispulamus,veIutraciIiintellcctuomniacacurrernnt: 
acrior  nccessaria  est  in  his  qus  sequuntur  intenlio. 
Quid  est  enim  quod  ait,  Etin  illo  die  me  non  rogabitis 
quidquam?  Hoc  verbum  quod  est  rogaro,  non  solum 
petere,  verum  etiam  interrogare  signiGcat;  et  groecum 
Evaogelium,  unde  hoc  iranslatum  est,  tale  habet  ver- 
bum  quod  utromque  possit  inteliigi,  ut  hsc  ambigui- 
tas  nec  iade  solvatur  (a) :  quanquam  etsi  solveretur, 
non  ideo  nulla  qusstio  remanerel.  Dominum  etenim 
Chrislum,  postquam  resurrexit,  et  interrogatum  le- 
gimus  et  rogatum.  Nam  interrogatus  est  a  diecipulia 
ascensurus  in  ccBlum,  quando  prflesenlaretur,  ct 
quaodo  regnum  esset  Israel  (Act.  i,  6) :  cum  vero  jam 
esset  in  ccslo,  rogatus  esl  a  sancto  Stephano,  ut  spiri- 
tum  ejus  acciperet  {Id,  vii,  58).  Et  quis  audeat  vel 
cogitare  vel  dicere^  in  cgbIo  scdcntem  Christum  ro- 
gandum  non  esso,  et  in  ierra  manentem  rogatum 
fuisse  ?  rogandum  non  esse  immortalem,  rogari  de- 
buisse  mortaIem?Imo,  charissimi,  rogemos  eum,ut 
nodum  qusestionis  hujus  ipse  dissolvat,lucendoincor- 
dibus  nostris  ad  videnda  quae  dicit, 

5.  Pulo  enim  quod  ait,  llerum  autem  videbo  vos,  et 
gaudebit  cor  vettrum,  et  gaudium  vestrum  nemo  tottet  a 
vobis,  non  ad  illud  lcmpus  esee  referendum  quo  re- 
8urreiit,ei8que  suam  carnem  cernendam  tangendam- 
que  monstravit  (Joan.  xx,  27) :  sed  potius  ad  illud 
unde  jam  dizerat,  Qui  diligit  me,  ditigetur  a  Patre 
meo;  et  ego  ditigam  eum,  et  manifestabo  meipsum  itti 
(Id.  ziv,  2i).Jam  quippe  resurrezerat,  Jam  se  illis  ia 
carne  monstraverat,  Jam  sedebat  ad  dezteram  Patriffy 
quando  dicebat  idem  ipse  apostolus  Joannes,  cujos 
est  hoc  Evangeliom,  in  Epistola  sua  :  Dileclissimif 
nunc  filii  Dei  sumus,  et  nondum  manifestatum  est  quH 

(o)  GrsBC,  frdtesete. 


1895 


IN  JOilNNIS  EYANGKLIUM»  S.  AVGUSTINI 


1896 


ertmtix  ;  seimus  guia  cum  manifestatum  fuerit^  similes 
ei  erimus,  quoniam  videbimus  eum  siculi  e$t  (I  Joan.  ui, 
2).  IbU  visio  noo  vitas  bujus  est,  sed  futurs ;  non 
temporalis,  sed  aBterna  *.  Hxc  est  autem  viia  sstema, 
dicente  ipsa  vita,  ut  cognoscani  te,  inquit,  unum  verum 
Deum,  €t  quem  misisti  Jesum  Ckristum  {Joan.  xvn,  3). 
De  hac  visione  ct  cognitione  dicit  Apostolus  :  Vide- 
mus  nunc  per  speculum  in  asnigmatej  tune  autem  facie 
ad  faciem  :  nutic  scio  ex  parle,  tunc  autem  cognoseam 
sicut  et  cognitus  sum  (lCor,  zin,  i2et  13).  Huno  totias 
laborisBuifructumEcclesianuncpartaritdeaiderandOy 
tuno  est  paritura  ceraendo  :  nunc  parturit  gemendo, 
tune  paritura  iaelando ;  nunc  parturit  orando,  tuno 
paritura  laudando.  El  ideo  masculum ;  quoniam  ad 
istum  fruclum  contemplaliouis  cuncta  ofQcia  referun- 
tur  actionis.  Solus  e:^l  enim  liber ;  quia  propter  se  ap- 
petitur,  et  non  rcferlur  ad  aliud.  Uuic  aerfit  aclio  : 
ad  hunc  enim  refertur  quidquid  bcne  agitur,  quia 
propter  hunc  agUur;  ipse  autem  non  propter  aliud, 
sed  propter  semetipsum  tenetur  et  habetor.  Ibi  ergo 
finis  qui  sufQoit  nobis.  iEiernus  igitur  erit :  neque 
enim  nobis  sufdcii  finis,  nisi  cujus  nullus  est  linis. 
Hoc  inspiratum  eral  Philippo  quando  dixit ;  Ostende 
nobis  Patrem,  et  sufficit  nobis.  In  qua  ostensione  se 
promiftit  et  Filius  diceus :  A'on  credis  quia  ego  in  Pa- 
tref  et  Pater  in  me  est  {Joan,  xiv,  8,  10)  ?  De  boc  ita- 
que  quod  sufflcit  nobis,  rectisaime  audimus,  Gaudium 
vestrum  nemo  tollet  a  vobis. 

6.  De  hoc  etiam  qus  superius  dicta  sunt,  melius 
exisiimo  intelligi,  Modicum  et  jam  non  videbitis  mOf 
etiterum  modicumet  videbitis  me,  Modicum  est  eoim 
hoc  totum  spatiam  quo  prasens  pervolat  saiculum : 
unde  dicit  idem  Ipse  evangelista  in  Epistola  sua,  NO" 
vissimahora  est  (l  Joan,  n,  18).  Ideo  namque  addidit, 
quia  vado  ad  Patrem,  quod  ad  priorem  sentenliam 
referendum  est,  ubi  ait,  Modicum  et  jam  non  videbitis 
me;  non  ad  posleriorcm  ubi  ait,  et  itcrum  modicum  et 
videbitis  me,  Eundo  quippe  ad  Patrem,  facturus  erat 
ut  eum  non  viderent.  Ac  per  hoc  non  ideo  diclum  est, 
qaia  fuerat  moriturus,  et  donec  resurgeret,  ab  eorum 
aapeotibus  recessurus ;  sed  quod  esset  ilurus  ad  Pa- 
trem,  quod  fecit  posleaquam  resurrexil,  et  cum  eis 
per  quadraginta  dies  conversatus  ascendit  in  coelum 
{Ad,  1»  3, 9).  Illis  ergo  ail,  Modicum  et  jam  non  vide^ 
bitis  me,  qui  eum  corporaliter  tunc  videbant,  quia 
ilurus  erat  ad  Patrem,  et  eum  deinceps  mortalem  vi- 
sari  non  erant,  qualem  cam  ista  ioqueretur  videbant. 
Qaod  vero  addidit,  et  iterum  modicum  et  videbitis  me, 
oniversa  promisit  Ecclesi» :  sicut  universe  promisit, 
Ecce  ego  vobiscum  tum  usque  in  consummaiionem  see" 
culi  {Matth,  xxviii,  20).  Non  tardat  Dominus  pro* 
miBsum  :  modicum,et  videbiinuseum,  ubi  jam  nihil 
rogemus,  nihil  iaterrogemus ;  quia  nihil  desideran- 
dum  remanebit,  nibil  quaerendum  latebit.  lloc  mo- 
dioum  iongum  nobis  videtur,  quoniam  adhuc  agitur  : 
oum  Qnitum  fuerity  tuiic  sentiemus  quam  modicum 
fnerit.  Non  ergo  sit  gaudium  nostrum  quale  habet 
moDdas,  de  quo  dictum  est,  Mundus  autem  gaudebit : 

i  Trtt  Mss.,  non  /fmpara/ii,  sed  mtemM. 


nec  tamen  in  hujus  desiderii  parturitione  sine  gaadio 
tristes  simus,  sed  sicut  ait  Aposlolus,  Spe  gaudentet, 
in  tribulatione  paiientes  {Rom,  xii,  12) ;  quia  et  ipsa 
parluriens,  cui  comparati  somus,  plus  gaudel  de  mox 
futura  prole,  quod  trislis  est  de  praesenti  dolore.  Sed 
hujus  sermonio  iste  sit  Qnis :  iiabent  enim  qusetionem 
moiestissimam  qu«  sequuntur,  nec  brevitate  coar- 
ctanda  sunt,  ut  possint  commodius,  fi  Dominus  vo- 
luerit,  explicari. 

TRACTATDS  Cll. 
De  eo  quod  Dominus  aitf  Amen,  amen  dico  vobis,  si 

quid  petieritis  Patrem  in  nomine  meo,  dabit  vobis ; 

usque  ad  id,  Iterum  relinquo  mundum,  et  vado  ad 

Patrem.  Cap,  xvi,  f.  23-28. 

1.  Domini  verba  nunc  ista  tractanda  sunl,  Amen, 
amendicovobis,siquidpetieritis  Patrem  in  nomine  meo, 
dabit  vobis,  Jam  dictum  est  in  superioribus  hujus  do- 
minici  sermonis  partibu8,proptereo9  qui  nonnullape- 
tunt  a  Patre  in  Gbristi  nomine,  nec  acoipiunt,  non  peti 
in  Domine  Salvatorisquidquidpetiturcontrarationem 
salatis  {Supra,  Traet.  73).  Non  enim  sonum  litlera- 
rum  ac  syllabarum,  sed  quod  sonus  ipse  signiQoat,  et 
qood  eo  sono  reole  ac  veraciter  intelligitur,  hoc  acci- 
piendus  est  dicere  cum  dicit,  in  nomine  meo.  Unde  qui 
hoo  sentit  de  Ghristo  quod  nonestde  unico  Dei  Filio 
sentiendum,  non  petit  in  ejus  nomine,  etiamsi  non  tar 
ceat  litteris  ac  syllabis  Ghristum;  quoniam  in  ejus  no- 
mine  petit,  quem  cogitat  cum  petit.Qai  vero  qoodesi 
de  illo  seotiendum  sentit,  ipse  in  ejos  oomioe  petit; 
et  accipit  quod  petit,  si  non  contra  suam  salotem  sem- 
piternam  petit.  Accipit  aotem  qoando  debet  accipere. 
Qundam  enim  non  negantur,  sed  ul  congruo  dentor 
tempore  differuntur.  Ita  sane  intelligendom  est  qood 
ait,  dabit  vobis,  ot  ea  beneQcia  slgniQcata  sciantur  his 
verbis,  quse  ad  eos  qni  petunt  proprie  pertinent.  Ex- 
audiuntur  quippe  omnes  sancti  pro  seipsis,  non  au- 
tem  pro  omnibus  exaudiuntur  vel  auiicis  vel  inimicis 
suis,  vel quibuslibel  aliis  :  quia  non  utcumque  dictum 
esl,  dabit;  sed  dabit  vobis. 

2.  Vsque  modo,  inqoit,  non  pelistis  quidquam  in  no- 
mine  meo.  Petite,  et  accipietis,  ut  gaudium  vestrum  iit 
^^um.Hocquoddicitgaodium  plonum,profectonon 
carnale,  sed  spirituale  gaudium  est :  ct  quando  tan- 
tum  erit,  ut  aliquid  ei  jam  non  sit  addendam,  proeul 
dubio  tunc  erit  plenum.  Quidquid  ergo  petitor  quod 
pertineat  ad  boc  gaudiom  consequendum,  boc  est  in 
nomine  Ghristi  petendam,sidivinam  intelligimos  gra- 
tiam,  si  vere  beatam  poacimos  vi(am.Qoidquid  aatem 
aliud  petitur,  nibil  petitur  :  non  quia  nulla  omnino 
res  est,  sed  quia  in  tante  rei  comparaiione  qoidquid 
aliod  concupiscitur,  nibil  eit.  Neqae  enim  prorsus 
nalla  res  est  homo,  de  quo  ait  Apostolus :  Qui  se  putat 
aliquid  esse,  eum  nihil  sit  (Galat*  vi,  3).  In  compara- 
tione  quippe  spiritualis  hominis,  qui  scit  gratia  Dei 
se  esse  quod  ost,  quisquis  vana  prasumit,  nihil  est. 
Etiam  sic  ergo  recte  intelligi  potest,  Amen^  amen 
dico  vobis,  si  quid  petieritis  Patrem  in  nomine  meo,  da- 
bit  vobis;  ut  hoc  quod  ait,  si  quid^  non  qaodlibet  in- 
telligatar,  sad  aliqoid  qaod  non  in  beata  vil«  oom- 


1897 


TRACTATUS  CII.  CAPUT  XVI. 


1898 


oaraiioae  sit  Qihil.  Et  quod  sequitur,  U$que  modonon 
petitiis  quidquam  in  nomine  meOf  duobus  modis  iulei- 
ligi  poteal :  vel  quia  non  in  nomine  meo  petistis, 
quod  nomen  non  sicut  cognoscendum  est  cognovistis ; 
vel  non  petistis  quidquam,  quoniam  in  oomparatione 
rei  quam  petere  debuistis,  pro  nihilo  habendum  est 
quod  petistis.  Ut  igitur  in  ejus  nomiiie  non  nihil,  sed 
gaudium  plenum  petant  (quoniam  si  aliquid  aliud  pe- 
tunt,  idem  aiiquid  nihil  est),  exhortatur  dicens,  Pe^ 
tHSf  et  MceipietiSf  ut  gaudium  vestrum  iit  plenum :  id 
est,  hoc  in  nomine  meo  petite,  ul  gaudium  vestrum 
sit  plenum,  et  accipietis.  hto  enim  bono  in  pelendo 
perseveranies  sanctos  suos  nequaquam  misericordia 
divina  fraudabit. 

3.  Hxc^  inquit,  inproverbiis  loculus  sum  vobis:venit 
hora  cumjamnon  in proverbiis  loquar  vobis,  sel  palam 
de  PaSre  meo  annuntiabo  vobis,  Posseni  dicere  hauc  de 
qua  ioquitur  horam,  futurum  oporlere  saecuinm  in- 
teliigi,  ubi  fidebimus  palam,  quod  bcalus  Paulus  di- 
cit  facie  ad  faciem ;  ul  quod  ait,  H3sc  in  proverbiis  lo- 
cutus  sum  vobiSf  hoc  sit  quod  ab  eodem  apostolo  di- 
ctum  est,  Videmus  nunc  per  speculum  in  (enigmate 
(I  Cor.  zjii,  12)  :  annuntiabo  autem  vobis,  quia  per 
Filium  Pater  videbitur,  juxta  illud  quod  alibi  ait,  Ne- 
que  Patrem  quis  cognoscit,  nisi  Filius,  et  cui  voluerit 
Filius  reveiare  (Matik,  xi,  27).  Sed  istum  sensum 
videtur  impedire  quod  sequitur:  Illo  dieinnomine 
meo  petetis,  In  futuro  enim  seculo  com  pervenerimus 
ad  regnum,  ubisimileseierimu8,quoniamvidebimus 
eam  siculi  est  (l  Joan.  iii,  2),  quid  petituri  sumus, 
quandosatiabiiur  inbonis  desideriumnostrum  {Psa!, 
Gii,  5)  ?  Unde  et  in  alio  psalmo  dicitur  :  Satiabor  cum 
manisfestabilur  gloria'tua{PsaLjiyi,i5i,  Petitio  nam- 
quealicujus  est  indigentie,  qun  ibi  nulia  erit  ubi  b»c 
satielas  erit. 

4.  Reiinquilur  itaque,  quantum  sapere  vaieo,  ut 
intelligatur  Jesus  discipulos  suos  de  oarnalibas  vel 
animaiibus  se  spiritualespromisissefacturum,  quam- 
vis  nondum  lales  quales  erimus,  quando  spirituale 
etiam  corpus  habebiuius  ;  sed  qualis  erat  qui  dicebat, 
«  Sapientiam  loquimur  inter  perfeclos  »  ( I  Cor.  ii,  6) ; 
et,  «  NoQ  potui  vobis  loqui  quasi  spiritualibus,  sed 
quasi  earnaiibus»  (Id.  ii,  1)  ;  et,  •  Non  spiritum  hu- 
jus  mundi  accepimus.  sed  Spirilum  qui  ex  Deo  est» 
ut  aciamus  quie  a  Deo  donata  sunt  nobis ;  quas  et  lo- 
quimur,  non  io  sapientie  humann  doctis  verbis,  sed 
doctisSpiritus  ^  spiritualibus  spiritualia  comparantes. 
Animalis  autem  homo  non  percipit  quc  sunt  Spiritus 
Dei.  >  Non  itaque  percipiens  quas  sunl  Spiritus  Dei 
homo  animalis,  sic  audit  quaBcumque  audit  de  Dei  na- 
tura,  ut  aliudquam  corpus  cogitare  non  possit,  quam- 
libetamplissimum  vel  immensum,quamlibetiucidum 
ac  speeiosum,  corpus  tamen  :  ideo  proverbia  illi  sunt 
queoumquedicta  sapientia  de  incorporea  immutabili 
quc  sabslantia ;  non  quod  ea  tanquam  proverbia  de- 
patat,  sad  qoia  sio  cogitat,  quomodo  qoi  proverbia 
aoient  aodire  neque  intelligere.  Cum  vero  spiritualis 


ccsperit  omnia  dijudicare,  ipse^utcm  a  nemine  diju- 
dioari  (I  Cor.  ii,  12-i5),  etiamsi  in  hac  vita  adhuc  velut 
per  speculum  ex  parte,  perspicit  tamen  non  uilo  cor- 
poris  sensu, non  ulla imaginaria  cogitationeque  ^ ca* 
pitautfingitqualium  cumquesimilitudineslcorporum, 
sed  mentis  certissima  intelligenlia,  Deum  non  corpus 
esse,  sed  spirilum  :  ita  palam  de  Patre  annunliante 
Filio,  ul  ejusdem  substantiaB  coaspiciatur  et  ipsequi 
annuntiat.  Tunc  in  ejus  nomine  petunt  qui  petunt ; 
quia  in  sono  ejus  nominis  non  aliud  quam  res  ipsaest 
qu8B  hoc  nomine  vocatnr,  intelligunt,  nec  animi  vani- 
tate  vel  infirmitate  confingunt  tanquam  in  alio  loco 
Patrem,  in  alio  Filium  ante  Patrem  stantem,  et  pro 
nobis  rogantem,  spatia  sua  qusque  amborum  occa- 
pantibus  moiibus,  et  Yerbum  ad  eumcujus  est  Yer- 
bum  facere  verba  pro  nobis,  intervallointerpositio  in- 
teros  loquentisetauriculas  audientis;  et  aliatalia  qa» 
sibi  aaimaies,iidemqaecarnaIesiQcordibus  fabrican* 
tur.  Quidquidenimtalespiritualibus  de  Deooogitan- 
tibus  ex  oorporum  consaetudine  occurrit,  negando 
atque  respuendo,  tanqoam  importunas  muscas.ab  in- 
terioribos  ocnlis  abigunt ;  et  sinceritati  ejus  iucis 
acquiescunt,  qua  teste  ac  judice  haa  ipsas  imagioea 
corporum  suis  internis  aspectibus  irruentes,  falsas 
omnino  esse  convincunt.  Ki  possnnt  utcumque  cogi- 
tare  Dominum  nostrum  Jesum  Christum  in  quantum 
homo  est|  pro  nobis  interpellarc  Patrem  ;  in  quaatum 
autem  Deus  est,  nos  exaodire  cum  Patre.  Quod  eum 
significassearbitrorubi  ait,  Et  non  dico  vobis  quia  ego 
rogabo  Patrem  de  vobis.  Ad  hoc  quippe  intuendum 
quomodo  non  rogat  Patrem  Fiiius,  sed  simui  exau- 
diunt  rogantes  Pater  et  Filius,  nonaisi  spiritualis  ocu- 
lus  mentis  ascendit. 

5.  Ipse  enim  Pater^  inquit,  amat  lu»,  quia  wos  me 
amastis,  Ideo  amat  iile,  quia  nos  amamus  ;  an  potias» 
quia  ille  amat,  ideo  nos  amamus  ?  Ex  Epistola  sua 
evangelista  idem  ipse  respondeat :  Nos  diligimust  in  • 
qnit,  quiaprior  ipse  dilexit  nos  (I  Joan,  iv,  10).  Hino 
ergo  factum  est  ut  diligeremus,  quia  dilecti  sumas. 
Prorsus  donum  Dei  est  diligere  Deum.  Ipse  ut  dilige- 
retar  dedit,  qni  non  diiectus  dilexit.  Displicentes 
amatisnmus,  utessetin  nobis  unde  plaocremus.  Non 
enim  amaremus  Pilium,  nisi  amaremus  et  Patrem. 
Amat  nos  Pater,  quia  nos  amamus  Filium  ;  cum  a 
Patre  et  Filio  aceeperimus  ui  et  Patrem  amemus  et 
Filium  :  difiundit  enim  charitatem  in  cordibus  no> 
stris  amborum  Spiritus  (Rom,  v,  5),  per  quem  Spi- 
ritum  et  Patrem  amamus  et  Filium,  et  quem  Spiritum 
com  Patre  amamus  et  Pllio.  Amorem  itaque  nostrum 
pium  qno  colimus  Deum,  fecit  Deus,et  viditquiabo- 
num  est,  ideo  quippe  amavit  ipse  quod  fecii.  Sed  in 
nobis  non  faceret  quod  amaret,  nisi  antequam  id  fa- 
ceret,  nos  amarel. 

6.  Et  credidislis^  inquit.  quia  a  Deo  exivi.  Exivi  a 
Patre  et  veni  in  mundum :  iterum  relinquo  mundum,  et 
vado  ad  Patrem,  Plane  credidimus.  Neque  enim  pro- 
pterea  debet  incredibile  videri,  quia  sic  ad  mnndum 


1  Er.,  docti  Spiriiu  o  snirituaHbus,  Lugd.  et  Ven.,  doeU         ^  L.ov.  non  habent  particalam,  qum ;  cam  hffic  tamen 
Spiritu  spirituaiilms»  11.  vox  ad  senium  requiratur,  et  reperiatur  ioMsi. 

Patrol.  XXX Y.  {Soixant€.\ 


48M 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM,  S.  ADGUSTINI 


f900 


Teniens  eziit  a  Patre,  ut  doq  desereret  Patrem ;  el  eic 
▼adit  ad  Patrem  relieto  mundo,  at  non  deaerat  mnn- 
dom.  Exiit  enim  a  Patre,  quia  de  Patre  est  :  in  mun- 
dnm  venit,  quia  mundo  auum  corpos  oatendit  qood 
de  VirgiDe  asaumpsit.  Reiiqnit  mundomcorporalidis* 
eetsione^  perrexit  ad  Patrem  hominis  ascensione, 
nec  mundum  deseruit  praeeeDtiaB  gubematione. 

TRACTATUS  CIII. 

Di  eo  quod  sequiiur,  Diount  ei  discipuH  ejas  :  ficce 
nunc  palam  loqueria ;  u$que  ad  id^  Sed  confldite» 
ego  vici  mundum.  Cap.  xvi,  f,  29-33. 

1 .  Quaies  erant  diacipuli  Chriati,  quando  com  eis  ante 
passionem  ioquebatur  magna  cum  parvis,  sed  sicut 
oportebat  ut  magna  dicerentur  et  parvis,  quia  non- 
dum  accepto  Spirito  sancto,  quemadmodum  eum  post 
ejus  resorrectioDem  veJ  ipso  insnfflante,  vel  desuper 
acceperunt,  humana  magis  quam  divina  sapiebant* 
multis  judiciis  per  totum  Bvangeliom  declaratur : 
unde  et  hoc  est  quod  in  ista  iectione  dixeront.  Ait 
enim  Evangelista :  «  Dlcnnt  ei  discipuli  ejas :  Ecce 
nnno  palam  loqoeris»  et  proverbium  nnllum  dicis : 
nnnc  scimos  quia  nostl  omnia,  et  non  opns  est  tibi  ot 
quisteinterroget;  inhoceredimos  qniaa  Deoexisti.  » 
Ipse  Dominus  paulo  ante  dixerat,  t  IlaBe  in  proverbiis 
loeotQs  Bom  vobis:  venit  horacom  jam  non  in  proverbits 
loqnarvobis.  •  Ooomodoergoislidicunt«£cr«iiuar|Ni- 
lam  loqueris^elpfmerbiumnullumdicit?7ivitnqu\d  hora 
jam  venerat,  qaa  non  jam  in  proverbiiis  se  promiserat 
loootamm  T  Prorsus  quod  nondum  illa  hora  venisset, 
continnatio  verborum  ejus  ostendit,  qaas  ista  sese  ha- 
bct :  •  Hnc,  inquit,  in  proverbiis  locutus  sum  vobis  : 
venit  hora  cum  jam  non  in  proverbiis  loqnar  vobis, 
scd  palam  de  Patre  meo  annuntiabo  vobls.  Ilio  die  in 
nomine  meo  petetis :  et  non  dico  vobis  qoia  egc  ro- 
gaboPatremdevobis  ;ipse  enim  Pater  amat  vos,  qoia 
vos  me  amastis,  et  credidistis  qoia  ogo  a  Deo  exivi. 
Exivi  a  Patre,  et  veni  in  mundum  :  iterum  relinquo 
luundum,  et  vado  ad   Patrem  »  {Joan.   xvi,  25-28). 
ilum  pcr  haec  omnia  verba  adhnc  illam  promittat  ho- 
ram  qoa  non  Jam  in  proverbils  loqoetor,  sed  paiam 
de  Patre  annuntiabit  eis ;  in  qua  hora  diciteos  in  suo 
nomine  petitoros,  nec  se  Patrem  de  iilis  rogatorum, 
Go  quod  ipse  Pater  amet  eos,  quia  et  ipsi  amaverunt 
Cbristum,  et  credidemnt  qnod  a  Patre  exierit  et  ve- 
neritinmnndumjteramrelictaras  mundumet  iturns 
ad  Patrem  :  cum  ergo  adhnc  promitlatur  hora  illa  in 
qna  sine  proverbiis  locntnras  est,  cur  isti  dicunt,  Ecee 
nunc  palam  lcqueris,  el  proverHnm  nuUum  dicis;  nisi 
quia  illa  qus  scit  ipse  non  intelligentibus  esse  pro- 
verbia,  illi  usque  adeo  nonintellignnl»  ot  nec  saliem 
non  se  intelligere  intelligant  ?  Parvoii  enim  erant,et 
nondnm  spiritualiter  dyndicabant,  qu»  de  rebus  non 
ad  corpus,  sed  ad  spiritum  perlinentibus  audiebant. 
2.  Deniqne  de  ipsa  eorum  ctate  adhuc  secnndum, 
iateriorem  hominem  parva  et  infirma  eos  admonens 
«  Respondit  eis  Jesus :   Modo  creditis  ?  Ecce  venit 
hoiii,  et  Jam  venit,  nt  dispergamini  unusqoisque  in 
propria.  et  me  solnro  relinqnatis.  Et  non  som  solus, 


quia  Pater  mecum  est.  »  Paulo  ante  dixerat,  «  Re- 
linqno  mundnm,  et  vado  ad  Patrem  ;  »  nonc  dicit, 
«  Pater  mecum  est.  »  Quis  vadit  ad  eum  qni  cum  illo 
est?  8ed  hoc  intelligenti  est  verbom,  non  intelligenli 
proverbiam  :  sic  tamen  qnod  modo  a  parvulis  non 
inteliigilur,  utcumque  sugitur ;  et  eis  etiam  si  non 
prsbet,  qoia  nondum  eum  capiunt,  solidom  cibum, 
saltem  lacteum  non  denegat  alimentnm.  Ex  hoe  ali- 
mento  est,  quod  sciebant  eum  nosse  omnia,  nec  opna 
ei  esse  ut  eum  quisinterroget:  quod  quidem  cur  di- 
xerint,  qunri  potest.  Videtor  enim  potios  fuisae  di- 
cendum,  Non  opusesttibi  ut  quemquam  interroges  ; 
non,  ut  quis  le  inierroget.  Dixerunt  qnippe,  Sdmus 
quia  nosti  omnia :  et  utique  qui  novit  omnia,  magis 
a  nescientibus  interrogari  solet,  ut  interrogantes  au- 
diant  quod  volunt,  ab  eo  qui  Dovit  omnia ;  non  ipse 
interrogare,  tanquam  volens  aliquid  scire,  qui  novit 
omnia.  Qoid  sibi  ergo  vult,  quod  ei  quem  sciebant 
nosae  omnia^cumdiceredebuisse  videantur,Non  opoa 
est  tibi  ut  quemquam   inlerroges,  dicendum  potios 
putaverunt,  Non  opus  est  tibi  ut  quis  te  inlerroget  ? 
Qnid  quod  otrumque  iegimus  raotnm,  et  interrogasee 
scllicet  Dominum^  et  interrogatum  fuissc  ?  Sed  hoc 
cito  solvitor  :  quia  hoc  non  eiy  sed  illis  potios  opae 
erat  quos  ioterrogabat,  vel  a  quibas  interrogabator. 
Neqneenim  aliquos  ille  interrogabat,  otab  eis  aliquid 
disceret,  sed  eos  potios  ut  doceret.  Et  qui  interroga- 
bant  cum,  volentes  ab  eo  aliquid  discere,  illi  profecto 
id  opus  erat,  ut  sciront  aliqua  ab  illo  qui  noverat 
omnia.  Nimirum  ergo  propterea  non  opuserat  nt  enm 
quis  interrogaret.  Quoniam  dos  quaDdo  interrogamur 
ab  eis  qui  volunt  aliquid  a  nobis  scire,  ex  ipsia  inter« 
rjgaiionibuseorum  cognoscimus  quid  velint  discero  ; 
opiis  est  ergo  nobis  ab  eis  intcrrogari,  qoos  docero 
aliquid  volumus,  nt  inqnisitiones  eorom  qoibos  re- 
spondendum  est  noverimus ;  illi  autem  ne  id  qnidem 
opus  erat,  qui  omnianoverat;  nec  oposhabebatqnod 
ab  eo  quisque  sciro  vellet,  per  cjus  inlerrogationem 
cognoscere,  qoia  prius  quam  interrogarotur,  interro- 
gaturi  noverat  voluntatem.  Sed  ideo  se  patiebatnr  in- 
terrogari,  ut  vel  eis  qui  tunc  aderant,  vel  qui  hac 
sive  dicta  fuerant  audituri.  sive  scripta  leoturi,  qualea 
easent,  a  quibus  inlerrogabatur,  ostenderet ;  eoque 
modo  nossemotf  velquibus  non  circum  venirotur  frau- 
dibus,  vel  quibus  apnd  eum  proflcerotur  acceasibus. 
Previdero  autem  cogitationes  hominum,  et  ideo  noo 
opus  habere  ut  eum  quis  interrogaret,  magnom  Deo 
non  erat,  se  magnnm  parvulis  erat  qui  ei  dicebant, 
In  hoc  credimus  quia  a  Ifeoexisti.  Multo  antem  majns 
erat,  ad  quod  intelligendum  eos  volebat  extendi  et 
crescero,qood  cum  iili  dixisaent,  veramque  dixiatentv 
a  Deo  existi,  ait  flle,  Pater  mecum  est;  ne  sio  a  Patre 
Filium  cogitarent  exisse,  ut  potaront  eliam  roces- 
sissc. 

3.  Deinde  sermonem  istnm  magnum  proliziQH|ua 
concludens :  Hsfc,  inquit,  loeutus  tum  vobis  uiin  me 
pacem  kabeali^.  In  mundo  pressuram  habebitii  ;  sed 
eon/ldite,  ego  viei  mundum.  liiod  initinai  faeral  habi- 


1901 


TRACTATUS  CIV.  CAPUT  XVII. 


1902 


tara  iata  pressora,  de  qoo  superios  ut  eos  ostenderet 
parTalos,  qoibas  adhae  noa  intelligeatibus  et  aliad 
pro  alio  santientibas,  proferbia  qaodammodo  essent 
qQscamqoe  magna  et  divina  dixisset,  ait,  Modo  ere- 
ditii  f  Eece  venit  koraf  et  jam  venitf  ul  dispergamini 
mnusquisque  in  propria.  Ecce  initium  pressare,  sed 
non  eo  modo  perseveralar».  Qaod  enim  adjonzit,  ei 
me  tolum  relinquatit,  non  ▼oU  eos  tales  esse  in  con- 
seqoenti  pressora,  qoam  poat  ejus  ascensionem  in 
mondo  foerant  habitori,  utreiinquanteum ;  sed  otin 
iUo  paoem  habeant  permanentes  in  eo.  Non  enim 
quando  comprebensus  est,  tantummodo  carne  soa 
ejus  oarnem,  verum  etiam  mente  reliquerunt  fidem. 
Ad  hoc  perUnet  quod  ait,  Modo  credilis  ?  Eeee  venit 
hora^  ut  dispergamini  in  propria,  el  me  relinquatis  : 
tanquam  diceret,  Tunc  ita  perturbabimini,'ut  otiam 
qnod  modo  credilis,  relinquatis.  Veneront  eoim  ad 
tantamdesperationem,  et  suae  pristina  fidei,  ut  ita 
dixerim,  mortem,  quanta  apparuit  in  illo  Cleopha, 
qui  post  ejus  resurrectionem  com  iilo  se  loqui  ne- 
sciens,  et  quid  ei  contigerit  narrans,  Nos,  inqoit, 
sperabamus  quod  ipse  fuerat  redemplurus  Israel  {Lue. 
zxiv,  21).  Ecce  quomodo  eum  reliquerant,  dese- 
rendoetiamipsamfldem  qua  ineum  anie  crediderant. 
in  ea  vero  pressura  quam  post  ejus  glorificationem 
accepto  8piritu  sancto  pertulerunt,  non  eum  relique- 
ront :  et  quamvis  fugerenl  de  civitate  in  civitatem,  ab 
ipso  non  refugerunt;  sed  ul  habenles  pressuram  in 
mondo,  in  illo  pacem  tenerent,  non  ab  jpso  refuge 
fueront,  sed  ipsum  potius  refugium  habuerunt.  Dato 
quippe  illis  Spiritu  sanclo,  factom  est  in  eis  quod 
nonc  dictum  est  eis,  Confiditey  ego  vici  mundum,  Gon- 
flderoDt,  et  viceront.  In  quo,  nisi  in  ilto?  Non  enim 
viciaset  ille  mundum,  si  ejusmembra  vinceret  mun- 
dtts.  Unde  ait  Apostolus,  Gralias  Deo,  qui  dat  nobi% 
victariam  ;  eoniiouoque  subjecit,  per  Dominum  no- 
strum  Jesum  Christum  (I  Cor.  zv,  57) :  qui  dizerat 
Bois,  Cenfidite,  ego  vici  mundum. 

TRACTATU8  CIV. 

In  id  quod  sequitur,  Rttc  iocutus  est  Jesus,  et  soble- 
vati  ocolis  in  codlum  dizit :  Pater,  venit  hora,  cia- 
rifica  Filium  tuom,  ut  Fllius  clarificette.  Cap.  zvti, 
M. 

1.  Ante  ista  qu«  nunc  sumus  adjuvanle  Domino 
tractaturi,  dizerat  Jesus,  Hsec  locutus  sum  vobis,  ut  in 
me  pacem  habealis  :  quas  non  recentiora  paulo  sope- 
riuB  ab  eo  dicta,  sed  omnia  debemus  accipere,  sive 
quaBcamqoeillisIocutus  est  ez  quo  eos  cotpit  habere 
discipolos,  sive  certe  ez  quo  post  coBnam  ezorsus  est 
huno  admirabilem  prolizumque  sermonem.  Talem 
quippe  commembravit  causam  cur  eis  sit  loculus^  ut 
ad  eom  finem  rectissime  referantur  vel  omnia  qu» 
locutas  est  eis,  vel  ea  mazime  quae  dizit  jam  pro  eis 
moriturus,  taoquam  verba  novissima,  posteaquam  de 
convivio  sancto  ille  qui  eum  fuerat  traditurus,  egres- 
808  est.  Hanc  eoim  commendavit  causam  sermonis 
soi,  ut  in  illo  pacem  haberent»  propler  quod  totam 
•gitor  quod  cbristiani  somus.  H»o  enim  paz  finem 


teffiporis  non  habebit,  sed  omnis  piae  nostrae  inlentio- 
nisactionisque  finis  ipsa  erit.  Propter  hanc  Sacramen- 
tis  ejus  imbuimur,  propter  hanc  mirabilibus  ejus  ope- 
ribus  et  sermonibus  erudimur,  propler  hanc  Spiritus 
^jus  pignus  accepimus,  propter  hanc  in  eum  credi- 
mus  et  speramus,  et  ejus  amore  quaotum  donat  ac- 
cendimur :  hac  pace  in  pressuris  omnibus  consolamur, 
bso  a  pressuris  omnibus  liberamur :  propler  hanc 
omnem  Iribulationem  fortiter  sustinemus,  ut  in  hac 
feliciter  sine  ulla  tribulaiiono  regnemus.  Merito  ad 
eam  clausit  verba,  quae  parum  intelligentibus  disci- 
polis  erant  proverbia;  intellecturis  ea  quando  eis  de- 
disset  promissum  Spiritum  sanctum,  de  quo  superlos 
ail :  (c  Haec  loculus  sum  vobis,  apud  vos  manens.Pa- 
raoletus  autem  Spiritus  sanctus,  quem  mittet  Pater 
in  nomine  meo,  ille  vos  docebit  omnia,  et  suggeret 
vobis  omnia  quaecumque  dizero  vobis  » {Joan.  ziv, 
25, 26).  Haso  nimirum  futura  fuerat  illa  hora,  qua  se 
promiserat  non  jam  in  proverbiis  loculurum,  sed  pa- 
lam  de  Patre  annuntiaturum.  Eadem  quippe  ipsius 
verba,  refelante  Spirilu  sanclo,  intelligentibus  jam 
non  erant  futura  proverbia.  Neque  enim  loquente  in 
oorum  cordibus  Spiritu  sancto,  tacilurus  erat  unige- 
nitus  Filius,  qui  dizil  in  ea  hora  palam  se  illis  ao- 
nuntiaturum  esse  de  Patre,  quod  eis  utique  jam  intel- 
ligentibus  non  esset  proverbium.  Sed  hoc  quoque 
ipsum,  quomodo  simul  loquantur  in  suorum  spiritoa- 
lium  cordibas  et  Dui  Filius  et  Spiritus  sanctus,  imo 
ipsa  Trinitas  quas  inscparabiliter  operatur,  intelligen- 
ti.iUSdstverbum,noninteIiigentibusautemproverbium. 
2.  Cum  ergo  dizisset  propter  quid  omnia  sit  locut 
tud,  ut  in  iilo  scilicet  paccm  haberent,  in  mundo  ha- 
bentes  pressuram,  ezhortalusque  fuisset  ut  in  confide- 
rent,  quia  ipse  vicit  mundum;  eo  qui  erat  illoa 
sermone  finito,  deinde  ad  Patrem  verba  direzit,  et 
orarejamcGBpit.  Sic  enim  Evangelista  sequitur,  di- 
cens :  Hxc  locutuf  est  Jesus,  et  tublevatis  oculis  in  cas" 
lum  dixit:  Pater,  venit  hora,  clarifica  Filium  tuum. 
Poterat  Dominus  Unigenitus  et  coffiternus  Patri 
in  forma  servi  et  ez  forma  servi,  si  hoc  opus  es- 
set,  orare  silentio ;  sed  ita  se  Patri  ezhibere  voluit 
precatorum,  ut  meminissel  nostrum  se  esse  docto- 
rem.  Proinde  eam  quam  fecit  oralionem  pro  no- 
bis,  notam  fecit  et  nobis:  quoniam  tanti  magistri 
non  solum  ad  ipsos  sermociuatio,  aed  eliam  pro  ipsis 
ad  Patrem  oratio,  discipulorum  est  fledificatio.  Et 
si  illorum  qui  haec  dicta  aderant  audituri,  profe- 
clo  et  nostra  qui  fueramus  conscripta  lecturi.  Qua- 
propter  hoc  quod  ait,  Patery  venii  hora,  clarifica  Fi- 
lium  tuum,  ostendit  omne  tempus,  et  quid  quando 
faceret  vel  fieri  sineret,  ab  illo  esse  disposilum  qui 
tempori  subditus  non  est ;  quoniamquae  fulura  crant 
porsingula  tempora,  in  Dei  sapientiacausas  effioien- 
tes  habent,  in  qua  nuila  sunt  tempora.  Non  ergo  cre- 
datur  haec  bora  falo  urgente  venisse,  sed  Deo  potius 
ordinante.  Nec  siderea  necessitas  Cbristi  connezuit 
paseionem  :  absit  enim  ul  sidera  mori  cogerent  side- 
rum  conditorem.  Non  itaqueChristumtempua  utmo* 
retur  impegit,  sed  tempus  Christus  quo  moreretur 


1903 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM,  S.  AUGUSTINI 


1904 


elegit  :  qui  etiam  tompuB  quo  de  Yirgine  natus  est, 
cam  Patre  coDstitoil,  de  qno  sine  tempore  nalae  eet. 
Secandom  qaam  veram  sanamqae  doctrinam,  etiam 
Paalns  apostolue, «  Gum  autem  venit,  »iaqoit,  «  ple- 
nitudo  temporis,  roisit  Deas  Filium  sanm  »  {Galat.  iv, 
4);  et  Deu8  per  Prophetam,  «Tempore,  »  ait,  «  ac« 
ceplabiii  exaudivi  te»  et  in  die  salutisadjuvi  te  »  {Isui, 
xux,  8);  et  rursua  Apoetolus,  «  Kcce  nunc  tempus 
aoceptabile,  ecce  nunc  dies  salutis  »  (II  Cor,  vi,  2). 
Dicat  ergo,  Paler^  venit  hora,  qui  cum  Patre  dispo- 
eait  omnes  boraa  :  taoquam  dicen.',  Pater,  quam 
proptcr  bomines  el  apud  bomines  ad  me  clarifican* 
dum  simul  constituimus,  venit  hora,  darifica  Filiim 
tuum,  ut  et  Filius  tuus  clarificet  ie, 

3.  Glariflcatnm  a  Patre  Filium  nonnulli  acciplunt, 
in  hoc  quod  c!  nonpepercit,  sed  pro  nobis  omnibae 
tradidileum(/{om.vin,32).  Sedsi  passione  clarificatus 
dicitur,  qaantomagisresurrectione!  Nam  in  passione 
roag!seJu8liamilita8quamclarita8Commcndatur,Apo- 
8loloteste,qaidicit,  «Hamiiiavitsemetipsum,  factua 
obedicns  ueque  ad  mortem,  mortem  autem  crucis:» 
deinde  sequitur,  et  de  ejua  clariflcatione  jam  dicit, 
«c  Propter  qaod  et  Deas  iliuro  exaltavit,  et  donavit  ei 
nomen  quod  est  Buper  omne  nomen,  ut  in  nomine 
Jesu  omoe  genu  fleotatur  ccelestium,  terreslrium,  et 
infernorum,etomnis  linguaconflloatur  quiaDominos 
Jesus  Gbristue  in  gioria  est  Dei  Patris.  »  Hsc  est  cla- 
riflcatio  Domio!  noslri  Jesu  Gbristi,  qusab  ejus  resur* 
rectione  sampsll  exordiam.  Humilitas  ergo  pJus  inci- 
pit  in  sermone  Aposloli,  ab  co  loco  ubi  ait,  Semet' 
ipsum  exinanivU  jormam  servis  accipiens  ;  et  pervenit^ 
nsqae,  ad  mortem  crucis,  Claritas  vero  ejus  incipit  ab 
eo  loco  ubi  ait,  Propter  quodet  DeusexaUavit  eum;  ct 
pervenit  usque,  in  gloria  est  Dei  Palris  [Phitipp,  ii, 
7-11).  Nam  et  ipsum  oomen,  si  inspicianlur  coJices 
grasci,  ex  qua  lingua  Epistol»  apostolicae  transluts 
sunt  in  latinam,  quod  blc  legitur  gloria,  ibi  legiiur 
oo^s  :  undeverbum  derivatum  est  in  grsco  ut  dice- 
rctar  $«S^a9ov,  quod  interpres  latinus  fLXiclarifica^  cum 
Ii039et  etiam  glori/ica  dicero,  quod  tantumdem  valet. 
Et  ideo  posset  etiam  in  Apostoli  Epistola,  ubi  est 
g>orla,  claritas  poni :  quod  si  fleret  tantumdem  vale- 
rel,  Ut  autem  non  recedatur  a  verboramsonis,  qucm- 
admodom  a  clarilHte clariflcatio,  sic  a  gloria  glorifl- 
calio  derivatar.  Ut  ergo  mediator  Dei  et  hominum 
bomo  Ghrislae  Jesas  ressurrectione  ckriflcareturvcl 
gloriflcaretar,  priuB  bumiliatus  est  passione  :  non 
onim  a  mortuis  resarrexisset,  si  moiiuus  non  fuisset. 
Humiiitas^  claritatis  esl  merilum  ;  claritas,  humili- 
ialiBest  premium.Sedhoc  factumpst  in  formaservi; 
in  forma  vero  Det  aemper  fuit,  semper  eril  clariias  : 
imo  non  fait  quasi  Jam  non  8it,  nec  crit  quasi  non- 
dum  sit ;  eed  slne  initio,  aine  fine  semperest  clarftaa. 
Quod  ergo  ait,  Pater^  venit  hora,  elarifica  Pilium 
tuum;  aic  intelligendum  est,  tanquam  dizerif,  Venit 
hora  Beminandflehamilitalis,  fructum  non  diffbras  cla- 
ritatis.  Sed  quid  slbi  vult  quod  sequitur,  Ut  Filius 
luut  clarificet  te  ?  Numquid  etiam  DcnsPatcr  pertulit 
bamilitatem  carnis  sivo  passionls,  ex  qna  illuro  clari- 


ficari  oporteret  ?  Quomodo  igilur  eum  olarlQcaturaa 
erat  Fiiius,  cujus  claritas  scmpiterna  neo  ex  forma 
humana  potuii  videri  minor,  nec  in  divina  posset  ease 
amplior  7Sed  islam  qusstionem  in  huno  sermonem 
nolo  arctare,  aut  hinc  eum  facere  longiorem. 

TRACTATUS  CV. 
Ab  eo  quod  Dominus  ail,  Ul  Filiue  tuua  clariflcet  ie  ; 

usque  ad  id,  Claritatequam  habui,  priusquam  mun- 

dus  esset,  apud  ie.  Cap»  xvii,  f.  1-5. 

1.  Gloriflcatum  a  Patre  Filium  secundum  formam 
servi,  qoam  Pater  suscitavit  a  moriuis,  et  ad  suam 
dexlcram  collocavit,  rcs  ipsa  indicat,  et  nullus  am- 
bigil  cbristianus.  Sed  quoniam  nontaniumdixit,  Pu- 
ler,clarifica  Fitium  tuumsed  addidit eiiam,  ut  Filius 
tnus  clarificet  te;  merito  quflerilur  quomoJo  Pairem 
clarincaverit  Pilius,  cum  sempiterna  clarilaa  Pairis 
nec  diminuiafuerit  in  forma  humana,  nec  augeri  po- 
tuerit  in  sua  perfcciionodivina.  Sed  in  seipsaclaritas 
Patris  nec  minui  nccaugeri  poiest;  apudhomiuos  au- 
iemproculdubio  minorerai,quandoinJudsa  tantum- 
modo  Deus  noius  crat  (Psal.  lxxv,  2) :  nonduro  a 
solis  orlu  usque  ad  occasum  laudabant  pueri  nomem 
Domini  (Psal,  cxii,  3,  i).  Hoc  autem  quia  per  Evan- 
geliam  Ghristi  factum  esi,  ut  per Pilium  Patcr  innote- 
sceret  gentibus ;  profecto  Patrem  clariflcavit  et  Fiiius. 
Si  autemtanlummodo  mortuusfuissetFilius,  nec  re- 
surrexisset,  procul  dubio  nec  a  Pairc  cUriflcatue  es- 
set,  nec  Patrem  clariflcasset :  nunc  autem  reseurre- 
ctione  clariflcatus  a  Patre,  resurreciionis  suae  prudi- 
catione  clariflcat  Patrem.  Hoc  quippe  aperil  ordo 
ipse  verborom  :  Clarifica,  inquir,  Filiumtuum,  ut  Fi- 
tius  tuus  clarificet  te ;  tanquam  dicerct,  Resuscita  mo, 
ut  innolescas  toii  orbi  per  me. 

2.  Deinde  magis  magisque  pandensquomodo  clari- 
flcet  Palrem  Filius  :  Sxcut  dedisti,  inquit,  ei  potesta* 
trm  omnis  carni$t  utomnequod  dfdisti  ei,  det  eis  rt- 
tam  ^f^nam.  Omnem  carnem  dixitomnemhominem, 
a  parlc  lotum  signiflcans  ;  quemadmodum  rarsus  a 
parte  superiore  eigniflcaius  est  horao  totus,  obi  aii 
Aposiolus,  Omnis  anima  poteslatihus  sublimioribus  suh- 
dita  sit  {Rom,  xiii,  1).  Qaid  eniro  dixit,  Omnis  ani- 
ma,  nisi,  omnis  homo?Et  hoc  automquod  potaBtas 
Ghristo  a  Patre  data  est  omnis  carnis,  secundom  ho- 
minem  intelligendum  est:  nam  secunJum  Deam  om- 
nia  per  ipsum  facta  8unt(  Joan,  i,  3),  et  inipaocon- 
di!a  sunt  omn!a  in  cmlo  ei  in  terru,  visibllia  et  invi- 
sibilla  {Coloss.  i.  i6).  Sicul  ergo  dedistiet  potestatem^ 
inquit,  omnis  earnis,  ita  te  glorincel  Filias  tuus»  id 
est,  noturote  faciaomnicarniquam  dedisiici.Sicenlm 
dodistl,  ut  omnequod  dedistict,  det  eisvitam  xtemam, 

3.  nateest  autemf  inquii,  cita  ^'VrNa,  ut  cognoseant 
te  sjtum  verum  Deum^  et  qucm  mi%fsti  Jesum  Cknstum. 
Ordo  verborum  est,  ut  te  ct  quem  misisti  Jesum  Chri" 
slum  cognoscanl  solum  verum  Deum.  Gonsequenter 
enimetSpiritussanctus  inteUigitur,  quiaSpiritus  est 
Patris  et  Filii,  tanqaam  charitas  substantialts  et  con- 
subsiantlalis  arobornm.  Qooniam  non  dno  dii  Pater 
et  Filius,  ncc  tres  dii  Pater  et  Fillis  ol  Spiriius  san- 
ctus ;  sed  ipsa  Trinitas  unus  solos  vcrus  Deus.  Nec 


1905 


TRACTATUS  CV.  CAPUT.  XVll. 


1906 


ideiB  tamea  Pater  qui  Filius,  oee  idem  Pilios  qui 
Pater,  oee  idem  Spiritoe  saootot  qoi  Pater  et  Filiotf  ; 
qoooiam  tres  aoot  Pater  et  Filios  et  Spiritua  f aoeloe ; 
eed  ipea  Trioitaa  uoos  eat  Deot.  Si  ergo  eo  modo  te 
glorifieat  Pilios  iictU  dedisti  eipotesiatem  omnis  carnii% 
et  sic  dedisti,  %t  omne  quod  dedisti  ei,  det  eis  vilam  sster" 
nam,  et,  htee  ett  vita  astema^  ut  eognoscant  te;  eic  te 
igilor  Filioe  glorifleat,  ot  omoibos  qooa  dedisti  ei,  le 
cogoitom  faoiat,  Porro  si  eogoitio  Dei  oat  vita  nteroa, 
taoto  magia  rifere  toodimus,  qoaolo  roagis  io  hac 
eogoitiooe  proQoimus.  Noo  aolem  moriemor  io  vita 
aeteroa  :  tuoc  ergo  Dei  cogoiiio  perfeeta  erit,quaodo 
oolla  mors  erit.  Summa  tune  Dei  clariflcatio  ;  quia 
fumma  gloria,  que  grcce  dicitur  l6\aL.  Unde  di- 
ctum  est  $o|ai9ov,  quod  Lalioi  quidam  iolerpretali 
suot,  clarifica;  quidam,  gloriflca.  Aveteribus  nutern 
gloria,  qua  glorioBi  homioes  dicuotur,  iia  est  dcfl- 
oila:  Oloria  est  frequeos  de  aliquofama  cum  laude. 
At  si  homo  laodalur  cum  fdme  creditur,  quomodo 
Deue  laodabitor  quaodo  ipse  videbitor  ?  Propter  quod 
scriptum  est,  Beatiquihabitant  in  domo  tua  ;  in  sxeula 
tmeulorum  laudabunt  te  {Ptal.  lxzxiii,  5).  Ibi  erit  Dei 
Bioe  fioe  laodatio,  obi  erit  l)ei  pleoa  cogoitio ;  et  qoia 
pleoa  cogoitio,  ideo  somma  clarificatio  vel  glorifi- 
eatio. 

4.  8ed  priot  hic  elanfieator  DeuB,  dum  aooaotiatoB 
boroioiboB  inooteecit,  et  per  fidem  credeotiom  praedi- 
eator.  Propter  qood  dicit,  Ego  te  clari/ieavi  super  ter- 
rrnn^  opus  eansummavi  quod  dedistimiki  ut]faeiam. 
Non  ait,jo88i8li;  Btd,dedisti:  ubi  commeudator  evi- 
deoB  gratia.  Qoid  enim  habet  quod  noo  accepit,  eUam 
in  Unigenito  huroaoa  natoraf  An  non  accepit,  ut  nihil 
mali,  sed  bona  faceret  omnia,  quando  in  unitatem 
pereonas  Boeeepta  eet  a  Verbo,  per  quod  faota  eoot 
orania  ?  Sed  quomodo  eoosummavit  opo8  quod  acce- 
pit  ut  facial,  cum  restet  adhoc  paBsionis  experimeo- 
tom,  ubi  martyriboB  saiB  maxiiue  pnBboit  quod  se- 
qoerentur,  exemplom;  ande  ait  apoBtolus  Petros, 
Christus  passus  estpro  nobis  relinquens  nobis  exemptum^ 
ui  tequamur  vestigia  ejus  (1  Petr.  ii,  21) :  oiBi  qoia 
eontommaBae  bo  dicit  qood  se  conaommatorum  esBe 
certisaime  oovit?  Sioat  longe  aole  io  propbetia  pvm- 
toritl  tomporiB  asns  est  verbis,  quando  pott  anoos 
plarimoB  futurom  fuerat  quod  dicebat  :  Foderuni^ 
ioqoit,  manut  meat  et  pedes,  dinumeraverunt  omnia 
otsa  mea  (JPtai.  xxi,  17,  \%) ;  non  ait,  Fodient  et  di- 
BomerabQnt.  Btin  hoo  ipso  Evaogelio,  Omnia,  ioquit, 
qum  audivi  a  Patre  meo^  nota  feci  vobis  (Joan.  xv,  15) : 
qaibuB  ait  poatea,  Adhuc  multa  habeo  vobis  dicere ;  sed 
non  fotestis  itta  portare  modo  (Id.  xvi,  12).  Qui  enim 
eertftaet  immatabilibut  eautit  omoia  foiora  praBdeBti- 
Btfit,  qoidqoid  facloruB  ett  fecit :  oam  et  per  pro- 
phetam  dictom  de  illo  ett»  Qui  fecit  qux  futura  sunt 
(Itai.  XLV,  11,  sec.  LXX). 

5.  Beoandam  boc  etiam  quod  teqnitor  dicil :  Et 
mme  eiarifica  me  tu,  Paler^  apud  lemetipsum,  elaritaie 
quam  habui,  priusquam  mundut  esut,  apud  te.  Nam 
topra  dixerat,  Paier,  venithora,  elarifica  Filium  tuumj 
ul  FUiut  iuus  elarifieei  te  :  in  qoo  verborum  ordine 


oatenderat  priaB  a  Patreolariflcaodam  Filium,  ut  Pa- 
trem  clarifiearet  Fiiiot.  Modo  aotem  dixit,  Ego  te 
elarifieavi  euper  terram,  opus  eonsummaivi  quod  4edikti 
mihi  ut  faciam  :  et  tunc  clarifica  me  ;  tanqoam  prior 
ipse  Patrem  clariflcaverit,  a  qoo  deinde  ot  olarifleetar 
expoBCit.  Brgo  intelligeodom  ett  otroqoe  verbo  Bupe- 
riut  usum  aecondom  id  quod  fotarum  erat,  eoqoe  or- 
dioe  qoo  fotorum  erat,  Ciarifica  Fiiium,  ut  te  clarifi' 
cet  Filius  :  modo  vero  usum  foitte  verbo  pr«teriil 
temporit  de  re  futura,  ubi  ait,  Ego  te  ctari/ieaoit  tuper 
terrani,  opus  consummavi  quod  dedisti  mihi  ut  faciam. 
Doinde  dicendo,  Et  nunc  clarifica  me  <m,  Pater,  apud 
tetnelipsum,  quati  potteriut  etset  olarifloandus  a  Pa- 
tre,  quero  priut  ipte  clariflcaverat;  quid  ostendit,  niti 
supcriut  ubi  ait,  Ego  te  clarificavi  super  terram,  ita 
locutum  sefuitte,  tanquam  fecittetquod  factaruaet- 
tet ;  hic  autero  popoaeitBe  ot  Pater  faceret,  per  qood 
illadFilioBfacturutettet,  id  ett,  ut  Pater  elarificarel 
Filium,  per  quaro  Filii  clarificalionem  etiam  Filius 
elarificaturot  eBtet  Patrem?Denique  si  de  re  que  fu* 
tora  eral,  ponamus  etiam  futuri  temporis  verbum, 
ubi  pro  tempore  fuluro  posuit  ipse  praeteritum,  nulla 
aententin  remanebit  obBCuritaa  :  veluti  ti  dixisBet, 
Rgo  te  olarifieabo  aoper  terram,  opos  cooBummabo 
qood  dediBti  mihi  ot  faoiam  :  et  ooac  olariflca  me  tu, 
Paler,  apud  temeiipBum.  Nempe  ita  planum  est,  tic- 
ut  illud  ubi  ait,  Clarifiea  FUium  tuum,  ui  FUiut 
tuut  etarifieet  te  :  et  ipaa  est  omnino  tententia,  niai 
qoia  et  bio  dictot  ett  ejuadem  elarifloationis  modae, 
ibi  autem  tacilus  ;  tanqoam  illud  isto  exponeretur  eis 
qoot  poterat  permovere,  qoomodo  Pater  Piliaro»  et 
mAxime  quoroodo  Patrem  clarificaret  et  FiliuB.  Di- 
cendo  enim  clariflcari  a  te  Patrem  soper  terram,  le 
aotem  a  Patre  apod  eomdem  Patrem,  modom  pro- 
fecto  utrioBqae  clarificationit  ottendit.  Ipse  qoippe 
Patrem  clariflcavit  aoper  terram,  eom  geotibuB  prae- 
dicando ;  PaterveroipBumapad8emetip8om,ad  Buam 
dexteram  oollooaodo.  Sed  ideo  poetea  de  clariflcaodo 
Patre  obi  ail,  Ego  te  ctarificavi^  verbum  prcteriti  tem- 
poris  ponere  maluit,  ut  moBBtraret  in  pnsdeatinatlone 
jam  faetum,  et  pro  jam  facto  hal>endum  quod  certia* 
aime  fuerat  ulurum  ;  id  eat,  ut  a  Patre  apud  Patrem 
gloriflcatue,  Palrem  super  terram  glorifloaret  et 
FiliuB. 

6.  Sed  haocprcdeBiioationem  inBoa  clarifleatione 
manifestiutaperuit,  quaeom  olariflcavit  Pater,  in  eo 
quod  adjunxit,  C/aritdie  ^m  habui,  priusquammun' 
dMt  ftseit  apud  te.  Ordo  verborum  est,  quam  habui 
apud  te,  priusquam  mundus  esset,  Ad  hoc  valet  qaod 
ait,  El  nunc  cinrifica  ms ;  hoc  OBi,  Bicut  tuoc,  ila  et 
nooc  ;  Bicut  tooc  prcdeatinatione,  ita  et  nuno  perfe- 
ctione  :  fac  in  moodo,  quod  apud  te  Jam  foerat  anta 
mundum ;  fao  in  soo  tempore,  quod  aote  omoia  tem- 
pora  BlataiBti.  Hoc  qoidam  sic  intelligendum  pota* 
rant,  tanqoam  natura  bumana  quae  Buacepta  eat  a 
Verbo,  converteretur  in  Verbom,  et  bomomataretar 
in  Deum  ;  imo,  ai  diligeotiot  qood  opioati  tant  oogi- 
temut,  homo  periret  in  Deo.  Non  enim  qoitquam  ex 
itta  mutatione  homicis  vel  duplicari  Dei  Verbum  di- 


1907 


liV  JOANNIS  BVANGBUUH,  S.  AUGUSTINI 


iwe 


ciaroB  66t,  vei  augeri»  ut  aut  duo  sint  qaod  anam 
fuit,  aut  amplius  sit  quod  minas  fuit.  Porro  si  natora 
humaaa  inVerbum  mutata  alque  conversa»  Verbum 
Dei  quanlum  erat  et  quod  erat  hoc  erit,  ubi  est  bomo 
81  non  perit  ? 

7.  Sed  ad  haoc  opinionem,  quam  veritati  proreua 
non  video  convenire,  nihil  nos  urget,  ai  Filio  dicente» 
Et  Hune  clarifica  me  tu,  Pater^  apud  temetiptumt  clari' 
tate  quam  habui,  priusquam  mundus  esset,  apud  te^  in- 
teiligamus  predeetinationem  claritatis  humane  qaa 
in  ilio  est  naturae,  ex  mortali  immortaiia  apud  Patrem 
futurs ;  et  hoc  Jam  prsdestinando  factum  fuisse  ante- 
qoam  mundus  eesel,  quod  in  mundo  etiam  suo  tem- 
pore  fieret.  Si  enim  de  nobia  dizit  Apostoiua,  Sicut 
^egit  nos  in  ipso  ante  mundi  constitutianem  (Ephes.  i, 
4) ;  cur  abhorrere  pulatur  a  vero,  si  tunc  Pater  caput 
noatmm  glorificavit,  quando  noa  in  ipso,  ut  membra 
ejus  essemus,  elegit?  Sio  enim  noa  eleoti,  quomodo 
ipee  olarificatus ;  quia  prinsquam  mundut  esset,  neo 
008  eramut,  nec  ipse  mediator  Dei  el  hominum  homo 
Christos  Jesus  (1  Tim,  ii,  5).  Sed  iile  qui  per  ipsum 
in  quantum  Verbam  ejus  est,  etiam  qu^e  fuiura  sunt 
feeitf  et  vocat  ea  qux  non  sunt,  tanquam  sint  {Bom. 
iv,  17) ;  profecto  secundum  id  quod  mediator  Dei  ei 
hominum  homo  est,  ante  mundi  constitutionem  pro 
nobis  DeuB  Pater  glorificavit  ipsum,  si  tunc  elegit 
etiam  nosin  ipso.  Quid  enim  dicit  Apostolus?  «  Sci- 
mu8  autem  quoniam  diiigentibus  Deum  omnia  coope- 
rantur  in  bonum,  his  qui  secundum  propositum  vo- 
cati  aunt.  Quos  enim  praescivit,  et  pr»de8tinavitcoa- 
formea  fieri  imaginie  Fiiii  ejas,  ut  sit  ipse  primoge- 
nltus  in  muliie  fratribua :  quos  autem  prcdestinavit, 
illos  et  vocavil  »  (/d.  viii,  20-30). 

8.  Niai  forie  ipsom  predesiinatum  dicere  formida- 
bimus»  quia  do  nobia  tantum  ut  efficiamur  conformea 
imaginia  ejus,  hoc  dizisse  videtur  Apostolus.  Quasi 
vero  quisquam  regulam  fidei  fideiiierintuens,  Filium 
Dei  negaiurus  esi  praedestinaium,  qui  eum  negare 
hominem  non  poiest.  Recte  quippe  dicitur  non  prae- 
deetiaaius  secundum  id  quod  est  Verbnm  Dei,  Deas 
apud  Deom.  Utquid  enim  prasdesiinaretur,  cum  Jam 
eaaet  qaod  erai,sine  initio,  siuetermino  sempiternua? 
Illud  autem  praBdestinandum  erat,  quod  nondum 
erat,  ui  sic  buo  tempore  fierel,  qucmadmodum  ante 
omnia  tempora  praBdestinatum  erat  ut  fierii.  Quis- 
quis  igitur  Dei  Filium  pr«desiinaiam  negai,  hano 
eamdem  filium  hominis  negat.  Sed  propter  cootea- 
tiosoB  etiam  hinc  audiamus  Apostolum  ia  euarnm 
exordio  Litterarum.  Nam  et  in  prima  EpiBtolaram 
ejua,  quae  eat  ad  Romanoe,  et  ipsiue  Epietolas  prin- 
cipiam  est,  ubi  legilor  :  Paulus  servus  Jesu  Christi, 
vocatus  Apostolus,  segregatus  in  Evangelium  Dei,  quod 
ante  promiserai  per  Prophetas  suos  in  Scripturis  sanctis 
de  Fiiio  suo,  qui  factus  est  ei  ex  semine  David  secundum 
camem,  qui  prxdestinatus  est  Filius  Dei  in  virtute  w- 
eundum  Spiritum  sanctificationis  ex  resurrectiane  mor- 
tuorum  {Id.  i,  1-4).  Secan«ium  hBnc  ergo  praedesti- 
nalionem  eliam  clarificatua  esi  antequam  mundus 
eseel,  ut  esset  claritaB  ejus  ex  re8urrecllonemoriuo« 


rum  apud  Patrem»  ad  cujus  dexteram  eedet.  Cum 
ergo  videret  iilius  praedeBtinataB  auae  olarifieationis 
veniasejam  tempuSy  ut  et  nunc  fieret  in  redditione, 
qaod  fuerat  in  praedeetinationejam  factum,  oravit  di- 
cens,  Et  nunc  clarifiea  me  tu^Pater^  apud  lemetipsum, 
ctaritate  quam  hahui,  priusquam  mundus  esset,  apud 
te :  tanquam  diceret,  Glaritatem  quam  babui  apud  te, 
id  est,  illam  claritatem  quam  habui  apud  te  in  prae- 
destinatione  tua,  tempue  est  ut  apud  te  habeam  etiam 
vivene  in  dextera  tua.  Sed  quoniam  diu  nos  tecait 
hiyus  diacaaeio  qaaBstionis,  aiio  qua  fequaotur  ser« 
mone  tractanda  Buot. 

TRACTATU8  CVI. 

De  eo  quod  Dominus  dicity  Manifeetavi  nomen  tuam 
hominibue  ;  usqueadid,  Et  crediderunt  qaia  ta  me 
mieieti.  Cap.  xvii,  ^.  6-8. 

1.  De  his  verbie  Domini,  sicut  ipse  donaverit,  aer- 
mone  isto  dieputaturi  eumas,  quae  ita  ae  halieat : 
Manifestavi  nomen  tuum  hominibus  quos  dedisti  mihi 
de  mundo,  Quod  si  de  his  tantum  dicit  discipulia  cam 
quibas  coiaavit,  et  ad  quos  antequam  orare  inciperet, 
tam  multa  loouiaseei ;  non  pertinel  hoc  ad  illamcla- 
rifioationemy  aive  ut  adii  interpretati  sunt,  glorifica- 
tionem,  de  qua  Buperius  loquebatur,  qua  Filiaaclari- 
fioat  vel  glorificat  Patrem.  Qaanta  est  enim  vel  qnalia 
gloria,  duodeoimvel  andecim  poiiusinnotuiaiomor- 
talibus?  Si  autem  quod  ail,  Manifestavi  nomen  turnm 
hominibus,  quos  dedistimihi  de  mundo,  omnes  intelligi 
voluit,  etiam  qui  in  eum  fuerant  creditari,  ad  cdas 
magnam  quaefutura  eral  ex  omnibUB  gentibus  Gocle- 
eiam  pertinentes,  de  qua  in  Psalmo  canitur,  in  Ecete- 
sia  magna  confitebor  tibi  (Psal.  xxxiv,  18) ;  est  plane 
ista  olarificdtio  qua  Filius  olarificat  Patrem,  cum  ejas 
nomen  notum  facit  omoibua  gentibus,  et  tam  mnltis 
generatiooibas  hominum.  Et  lale  eet  hoc  quod  «it, 
Manifestavi  nomen  tuum  hominibus^  quas  detUsti  mihi 
de  mttndo,  quale  illud  quod  paolo  ante  dixerat,  Ego 
te  clarificavi  superterram  {Joan.  xvii,  4) ;  pro  tempore 
fiituro  et  iiiio  et  hic  praeteritam  ponens,  aicut  qoi  sci- 
ret  praedeBtinatum  esBe  ut  idfierei,  etideo  fedsaedi- 
cene  se  quod  eral  aine  ulla  dubitatione  facturos. 

2.  8ed  de  his  qui  Jim  eraat  discipuli  cjua»  non  de 
omnibus  qui  in  illum  fuerant  creditari  eum  dixiase 
quod  dixit,  Manifestavi  nomen  tuum  hominibuSf  pus 
dedisti  mihi  de  mundo^  ea  qaae  sequuntur,  credibilios 
ease  demooetrant.  Cum  enim  hoc  dixiaaet,  a<Uanxii : 
riti  erantf  et  mihi  eos  dedisti,  et  semumem  tuum  serva^ 
verunt :  nune  cognoverunt  quia  omnia  quee  dedisli  mihi, 
abs  te  sunt ;  quia  verba  qum  dedisti  mtAt,  dedi  eis  :  el 
ipsi  acceperunt,  et  cognoverunt  vere  quia  a  te  exfvi^  et 
erediderunt  quia  tm  me  misisti.  Quaoqaam  et  hcc 
omnia  de  futuris  omnibas  fidelibua  dioi  potueraot  ape 
Jam  perfecta  ^  cum  adhue  essent  fatura  :  aed  at  de  his 
solis  quoB  tunc  habebat  disoipuliB  haec  ioqoi  intelliga- 
tnr,  illud  magis  urget  quod  pauio  post  ait,  Cum  essem 
eum  eis,ego  servabam  eos  in  nomine  tuo :  ^iioi  dedisti  mihi 
custodivi,  et  nemo  ex  eis  periit^  nisi  fitius  perditionis, 

i  Sic  tres  Mss.  At  caeleri  com  editis»  Mpeeie  perfecte. 


1909 


TBACTATITS  CVI.  CAPUT  XVIL 


1910 


n^  Seripiura  impleatur ;  Jttdam  sigaificans  qui  tradidit 
eam :  ex  islo  quippe  duodeiiario  numero  Apo&tolorom 
eoius  periit.  Deinde  suliyoogit :  Nunc  autem  ad  te  ve* 
ni0.  UndemenifeBtumeeleumdecorporalisua  dizisse 
praaentia,  Cum  etsem  eum  ns ,  ego  servabam  ecs,  ve- 
ioti  jam  cum  eia  ea  prseeeQtia  noa  esact.  Eo  modo 
eoim  sigaificare  f^olait  aBceDsioneD^  suam  mox  futo- 
ram,  de  qua  dixit,  Nunc  autem  ad  te  venio :  iturus 
utique  ad  dexieram  Palria  ;  unde  venturus  est  ad 
vivoe  et  mortooa  judicandoa  prcaeniia  itidem  corpo- 
rali,  seoondum  fidei  reguiam  aanamque  doctrinam : 
nam  preaentia  spirituali  cum  eis  erat  uiique  fu- 
turue  po8t  aacensionem  auam,  et  cum  tota  Eccleaia 
8ua  in  boc  mundo  uaque  in  consummationem  saecali 
[Hattk,  xzviii,  80).  Non  ilaque  recte  ioteliigunlur  de 
quibos  dixerity  Cum  essem  cum  eis,  ego  servabam  illos^ 
niei  bi  quos  in  se  credentea&ervarejam  cceperatprs- 
sentia  corporali,  et  qaos  reiicturua  foerat  absentia 
corporaii,  ui  cob  cum  Patre  tervaret  preaentia  epiri- 
tuali.  Poet  vero  a^jungit  et  csteros  8U03,  ubi  dioit : 
tYofi  pro  his  autem  rogo  tantum^  sed  et  pro  kis  qui  cre- 
dituri  suntper  verbum  eorum  in  me-  Ubi  aQaoifestiue 
oatendit  quod  non  de  omnibus  ad  eum  periinentibua 
Bo^mius  loqueretur,  ab  eo  loco  ubi  ait,  Manifestavi 
nomen  tuum  konUnibuSy  quos  dedisti  miki;  8ed  de  bia 
lantum  qui  eum,  cum  illa  dioeret,  audiebant. 

3.  Ab  ipeo  itaqueorationieejaeexordio,  Msuble' 
v<dis  oculis  in  coBiumt  dixit,  Paier^  venit  kora,  tlarifica 
FiUum  Ittum,  ut  FUius  tuus  clarilicet  te^  usque  ad  iliud 
qaod  paulo  post  ait,  Et  nune  clarifica  me  tu,  PaUr^ 
apud  tem4tipsumf  clarilate  quam  kabui,  priusquam 
mundus  esset,  apud  te:  omnes  8U08  volebat  intelligi, 
qnibus  notum  faciendo  Patrem,  clarificat  eum.  Gum 
enim  dizisset,  ul  Filius  tuus  clarificet  te  ;  mox 
quemadmodum  id  fieret,  demonetravit  dicens,  Sicut 
dadisti  ei  potestaiem  omnis  carnis^  ut  omne  quod  de~ 
disd  eif  det  eis  viiam  xlernam  :  kase  esl  autem  vita 
mterna^  ut  cognoscant  te  sotum  verum  Deumy  et  quem 
misisti  JesumCkristum  [Joan,  xvii,  1-20).  Non  enim 
poteat  Gognitione  bominum  clariGcari  Paier,  niei  et 
ille  cognoscatnr  per  quem  clarifioatur,  id  est,  per 
quem  populis  innotesciL  Haso  eat  glorificatio  Pairis, 
que  non  circa  eolos  illoe  Apostoloa  lacta  eat,  sed  oirca 
omnee  bomiuee  fit,  quibus  euis  membrie  caput  eat 
Gbriatus.  Neque.enim  de  eolis  Apostoiis  poteet  intel- 
ligi,  Sicut  dedisti  ei  poteitatem  omnis  carnis^  ut  omne 
quod  dedisti  ei,  det  eis  vitam  (Btemam ;  sed  utique 
de  omnibua  quibue  in  eum  credentibue  vita  eterna 
datur. 

4.  Jam  nunc  ergo  videamue  quid  de  iiiie,  a  quibua 
tancaudiebaturydiseipaliseuisdicat.  Manitestavt,  in- 
qait,  ncmen  tuum  kominibusquos  dedisiimiki,^QQ  ergo 
novermat  Dei  nomon,eam  eseent  Judaei  ?  Et  ubi  est  quod 
legitur.lVofta  in  JudseaDeus;  in  Israet  magnumnomen 
afus  (Psal.  Lxxv,  2)  ?  Ergo  manifestavi  nomen  tuum 
hominibus  istis,  guosdtfdis/i  titfAi  de  mundo^qui  meaa- 
diuat  bflBO  dicenlem :  non  illud  nomen  tuum  quo  vooa* 
ria  Deu8,eed  illud  quovocariaPatermeue;  qood  nomen 
manifeatari  siaeipeiuePiliimanifestationenon  posset. 


Nam  qaod  Dea8  dioitur  uuiveraa  oreaturc,  etiam 
omoibae  gentibua  antequam  in  Ghriaiom  crederent, 
non  omni  modo  esee  potuil  boc  nomen  ignotom.  Hec 
eat  enim  vis  vere  divinitatis,  ut  oreatora  rationali 
Jam  ratiooe  ulenii,  non  omnino  ac  penitue  poesit 
abscoadl.  Exceptie  enim  pauoia  in  qaibue  natura  ni* 
mium  depravata  eet,  universum  genue  humanura 
Oeum  mundi  biyne  fatetur  anctorem.  In  hoo  ergo 
qnod  fecit  huno^maadum  cobIo  terraque  eonapiouum, 
et  antequam  imbuerentur  in  fide  Ghriati,  nolus  omni- 
bu8  gentibus  Deus.  In  hocautem  quod  non  eat  i^Juriia 
8uis  cum  diia  falais  colendue,  notua  in  Judea  Oeua. 
In|  hoc  vero  quod  Pater  eat  hujue  Ghriati,  per  qaem 
tollit  peccatum  mundi,  boc  nomen  ejua  priue  oceui* 
tum  omnibue,  nunc  manifestavit  eia  quos  dedit  ei 
Pater  ipse  de  mundo.  Sed  quomodo  roanifeetavit,  ai 
nondum  venit  bora  de  qoa  eoperius  dixerat«  qoodve- 
niret  hora  eum  jam  non  in  proverbiiSy  inqnit,  ioquar 
vobist  sed  patamdePatre  meo  annuntiabo  vobis  (Joan. 
XVI,  25)  ?  An  vero  arnantiatio  manifeata  putabitar  ia 
proverbiie  ?  Cur  ergo  diotum  eet,  Palam  amnuntiabo 
vobis,  nisi  quia  in  proverbiis  non  est  palam  ?  quod  au- 
tem  non  in  proverbiie  ocoullatur,  sed  verbie  maai- 
festatur,  procul  dubio  palam  dieitur.  Quomodo  ergo 
manifeslavit  quod  nondum  palam  dixit?  Proinde  sie 
inteliigendum  est,  pro  temporefuturo  prcleritam  po- 
eitam,  qoemadmodum  illud,  Omnia  queeaudiviaPatre 
meo,  nota  feci  vobis  (Id.  xv,  15) :  quod  nondum  feee- 
rat,  aed  loquebatur  quaei  feeiseet,  qood  immobiliter 
esse  prsfixum  aciebat  at  faceret. 

5.  Quid  est  autem,  Quoe  dedisti  miki  de  mundo  ? 
Dictum  est  enim  de  illia  quod  non  eaaent  de  mando. 
Sed  boc  illie  regeoeratio  prsetitil,  non  geoeratio. 
Quid  eat  etiam  quod  seqaitur,  Tui  erant  et  mihi  eos 
dedisti?  An  aliquaado  erant  Patrie,  qaando  non  erant 
unigeniti  Filii  ejue  ;  et  habuii  aliqoando  Pater  ali<laid 
sioe  Fiiio  ?  Al>8it.  Veromtameo  habuit  aiiqoid  ali- 
quando  Deus  Fiiius,  qnod  npndum  habuit  idem  ipae 
homo  Filius  ;  quia  nondom  eratjbomo  factna  ex  ma- 
tre,  quando  .tamen  bai)ebat  univeraa  cnm  Patre. 
Quapropter  quod  dixit,  Tui  erant,  non  inde  ae  sepa- 
ravit  Dena  Fiiius,  aine  quo  nihii  nnqoam  Pater  ha- 
buit ;  sed  eolet  ei  iribuere  omne  quod  poteat,  a  quo  est 
ipse  qui  potest.  A  quo  enim  habet  ut  ait,  ab  illo  babet 
ut  posait ;  ei  simul  utrumque  aemper  habnit,  quia 
nunquam  fuit  et  non  potuit.  Quooirca  qaidquid  po- 
tuii  Pater,  aemper  cum  illo  Filiaa  potuit ;  qoooiam 
ille  qui  nunquam  fuii  ei  non  potuit,  nunqnam  aine 
Patre  fuit,  nnnquam  sine  iilo  Pater  fnit.  Ao  per  hoo 
Bicut  Paler  eternus  omnipotena,  itaPiliaa  cottiernaa 
omoipotena ;  et  si  omnipotena,  utique  omnitenena.  Id 
enim  potiua  verbum  e  yetbo  interpretatur,  si  proprie 
volumua  dioere,  quod  a  Grsds  dicitur  icavxoxpiTaip  : 
quod  noatri  non  eic  interprelarentnr,  ut  omnipotens 
dicerent,  cum  sit  icavxo)cpixb>p  omn  iienena»  nisi  tan- 
tumdem  vaiere  aentirent,  Quid  ergo  unquam  habere 
potuit  «ternua  omnitenena,  quod  non  aimul  babuerit 
eottternua  omnitenene  ?  Quod  iiaqne  ait,  Et  miki  eos 
dediiti,  hominem  8eaccep;?se  hanc  poleetatem  uteoe 


1911 


IN  JUANNIS  EVANGELIUM,  8.  AOGUSTINl 


1011 


haberety  OBtaadit ;  quooiam  qni  Bamper  omoipotena 
fuit,  non  aempar  homo  foit.  Quamobrero,  cum  Patrl 
potius  tribuiase  videatur  ut  ab  eoillos  acceperit  qoo- 
niam  ex  ipfo  esl  quidquid  eat  de  quo  est ;  etiam  ipse 
sibi  eo8  dedit,  hoo  est,  com  Patre  Deoa  GhriBtus, 
bomini  Christo  quod  cum  Patre  non  eat,  hominee  de- 
dit.  Deniqoe  qui  hoo  loco  dicit,  Tui  erani,  el  mihi  eo$ 
dedislifitim  Buperiu8ei8demdiscipuli8dizerat,£^o  vo$ 
de  mundo  elegi  {Joan.  xv,  19).  Gonteratur  hic  cogita* 
tio  carnaliB,  atqoe  dispereat,  De  mundo  sibi  a  Patre 
dioit  FiiioB  dalOBhomines  quibue  alio  locodicit,  Ego 
vos  elegi  de  mundo,  Qoos  Deus  Filias  de  mundo  elegit 
cum  Patre,  idem  ipse  homo  Filius  de  mundo  eos  ac- 
cepit  a  Patre :  non  enim  Pater  illos  Fillo  dedisset, 
nJBi  elegiBset.  Ac  per  hocFilius  eicut  non  inde  sepa- 
ravit  Patrem,  quando  dixit,  Ego  vo$  de  mundo  elegi, 
quoniam  simnl  eos  elegit  et  Pater  :  aic  non  inde  ee- 
parmvit  et  ae,  quando  dixit,  Tui  eranty  quia  et  ipsioB 
Filii  pariter  erant.  Nunc  aolem  homo  iiem  ipse  Fl- 
liuB  accepit  eos  qui  non  erant  ipaios,  quia  et  forroam 
Bcrvi  accepit  Deos  idem  qu»  non  erat  ipsius. 

6.  Sequitur  ac  dicit,  Et  sermonem  tuum  servaverunt: 
nune  cognoverunt  quia  omnia  quas  dedisd  mihiy  ab$  te 
sunt  :  id  est,  cognoverunt  quia  abs  te  8um.  6imul 
enim  Pater  dedit  omnia,  cum  genuit  qui  baberet  om- 
nia.  Quia  verba,  inquit,  qux  dedisti  mihi,  dedi  eis,  et 
ipsi  aeceperunt;  id  CBt,  intellexerunt  atque  tenueront. 
Tonc  enimverbum  accipitur,  qoando  mente  percipi* 
tur.  Et  eognoverunt,  inquit,  vere  quia  a  te  exivi,  et 
crediderunt  quia  tu  me  misi$ti.  Et  hic  snbaudicndum 
CBt,  vere  :  qnod  enim  dixit,  cognoverunt  vere,  ezpo- 
nere  voloit  adjnngendo,  et  erediderunt,  Hoc  itaqoe 
credidmmt  vere,  qood  cognoverunt  vere  :  id  enim  est 
a  te  exivif  qnod  eat,  tu  memisisii,  Gum  ergo  dixlBBel, 
cognoverunt  vere,  ne  qoisqoam  pularet  istam  cognitio- 
nem  Jam  per  speciem  factam,  non  per  fidem  ;  expo- 
nendo  addidit,  eterediderunt,  ut  sobaodiamus  vere,  et 
intelligamuB  hoc  dictum  esBe,  eognoverunt  vere,  qood 
est  crediderunt  vere :  non  eo  modo  quem  Bignlficavit 
panlo  ante,  cum  dixit,  Modo  creditis  ?  Venit  hora,  et 
jam  venit,  ut  dispergamini  unu$qui$que  in  propria,  et 
me  solum  relinquatis  (Id,  xvi,  31  et  32).  Sed  credide- 
runt  vere^  id  est  qoomodo  credendum  est,  inconcuBee, 
flrme,  Btabiliter,  fortiter ;  non  Jam  in  propria  redi- 
turi,  et  GhriBtom  relicturi.  Adbuc  ergo  discipuli  non 
erant  lales,  qoaleB  eos  dieit  verbis  preteriti  tempo- 
ris,  qoasi  Jam  esBcnt,  prttnontians  qaales  fotori  es- 
Bont,  aooepto  Boilicet  Spiritu  eancto,  qui  eoa,  Bicot 
promisBum  est,  dooeret  omnla.  Qoem  priuBqnam  aoci- 
perent  qoomodo  serfaveront  ejos  sermonem,  qood 
de  illlB  quaai  fecerint,  dixit ;  quando  primns  eorum 
ter  eum  negavit  (Matth,  ixvi,  69-74),  cum  ex  ore 
eJoB  audiBsetquid  fotoruro  esset  homini  qui  eum  oo« 
ram  hominibuB  negaviBset  (Id.  x,  33)  ?  Dedit  ergo  eiB 
▼erba  Bicut  dixit,  que  dedit  ei  Pater :  sed  quando  illa 
non  foriB  in  auribuB,  Bed  intUB  in  cordibuB  Bpiritua- 
liter  aooeperunt,  tunc  vere  Bcceperunt,  quia  tunc  vere 
cognoverunt ;  vere  aiitem  oognoverunt,  quia  vere  crc- 
diderunt. 


7.  Ipsi  autem  Filio  quomodo  Pater  ea  verba  dede* 
rit,  qulbuB  verbis  homo  poterit  expiicare  f  Faoilior 
Bane  quttstio  videtor,  ai  Becondom  id  quod  filios  eat 
hominie,  accepiBse  a  Patre  illa  verba  oredatur.  Qnan- 
quam  natus  ex  Virgine  qoando  et  quomodo  ea  didi- 
oerit,  quis  enarrabit ;  quando  etiam  ipsam  qo»  de 
Yirgine  facta  est,  generationem  ejoB  quis  enarrabit? 
Si  vero  secundum  id  quod  eat  de  Patre  genitua  Pa- 
trique  coaeternuB,  accepiBse  a  Patre  iata  verba  cogita- 
tur,  nibil  ibi  teroporiB  cogitetur  quasi  prios  foerit  qui 
ea  non  haboerit,  atqoe  ot  haberet  qoc  non  habel>at 
acceperit ;  qooniam  quidquid  DeuB  Pater  Deo  Filio 
dedit,  gignendo  dedit.  Ita  enim  dedit  Filio  Pater, 
aine  quibus  FiliuB  eese  non  poBBet,  Bicot  ei  dedit  ot 
esset.  Nam  quomodo  aliter  Verbo  verba  daret  aliqua, 
in  quo  ineffabiliter  dixit  omnia?  Sed  jam  qu»  se« 
quuntur,  alio  sunt  exBpeclanda  Bermone. 

TRACTATUS  GVII. 
De  eo  quod  dicit  Jesus,  Ego  pro  eie  rogo,  etc,  usque  ad 

id,  Uthabeantgaudiom  meum  impletum  in  semet- 

ipsis.  Cap.  XVII,  t-  9-13. 

1 .  Gum  de  his  quos  Jam  diacipuloB  habebat,  Do- 
minuB  loqueretur  ad  Patrem,  inter  alia  otiam  dixit 
hoc :  Ego  pro  eis  rogo  :  non  pro  mundo  rogo,  eed  pro 
his  quos  dedisti  mihi.  Mundum  vult  modo  intelligi,  qni 
vivuntBecundnmconcupiBoentiam  mondi,  et  non  aont 
in  ea  sorte  gratis^  ut  ab  illo  eligantur  et  mundo. 
Non  itaque  pro  mundo,  Bcd  pro  bis  qoos  ei  Pater  de- 
dit,  rogare  ee  dicit :  per  hoc  enim  qood  eos  illi  Pater 
Jam  dodit,  factum  esl  ut  non  pertineant  ad  eum  mun- 
dum  pro  qoo  non  rogat. 

3.  Deinde  Bubjungit,  Quia  tui  sunt.  Neque  enim 
quia  Pater  eoB  Filio  dedit,  amiait  ipBC  quos  dedit : 
oum  adbuo  Filius  sequatur,  et  dical,  Et  mea  omnia 
tua  sunt  et  tua  mea.  Ubi  Batis  apparet  quomodo  ani* 
geniti  Filii  sint  omnia  quas  Bunt  Patris  ;  per  hoc  uti- 
que  quod  etiam  ipse  Deos  eat,  et  de  Patre  Patri  OBt 
natOB  (equaliB  :  non  qoomodo  dictum  CBt  uni  ex  doo- 
bus  flliis,  majori  Bcilicet,  Tu  semper  mecum  es,  et  om- 
nia  ynea  tua  sunt  {Luc.  xv,  31).  Illud  enim  dictum  eat 
de  his  omnibuB  creatoriB  qoe  infira  crcatoram  sao- 
otam  rationalem  f ont,  quas  utique  Bobdontor  Eccle- 
Bie  ;  in  qua  univcrBaEcclciiaetilliduointelliguntar 
filii  major  et  minor,  cum  omnibuB  AngeliB  Banotis, 
qoibus  erimuB  equaleB  in  regnoGhristi  ct  Dei  {Matfh. 
xxn,  30)  :  hoc  autem  ita  dictum  est,  Et  mea  omnia 
tua  sunt,  ei  tua  mea,  ot  hic  sit  etiam  ipsa  creatora,  ra- 
tionalis,  qus  non  nisi  Deo  aubditur,  ut  ei  qus  infra 
illam  sunt  cuncta  subdantur.  Usc  ergo  cum  sit  Dei 
Patris,  non  Blmul  esaetet  Filii,  nisi  Patri  esBet  squa- 
lis ;  de  ipsa  quippe  agebat,  cnm  diceret,  /Vnit  pro 
mundo  rogo,  sed  pro  his  quos  dedisti  mihi :  q  uia  tui 
sunt,  et  mea  omnia  tua  $unt,  et  tua  mra.  Neo  faa  est 
ut  sancti,  de  quibuB  hoBC  locutoBest,  coJuBquam  sint, 
niBi  pJuB  a  quo  creati  et  Banctiflcati  sunt :  ac  per  hoc 
et  omnia  qus  ipBorum  Bunt,  necoBBe  est  utejus  alnt 
cujos  et  ipsi  Bunt.  Ergo  cum  et  Palris  et  Fllii  sunt, 
cquales  eos  esBC  deroonBtranl,  quorum  asqualiter 
Bunt.  Illod  autem  quod  ait,  cum  de  Spiritu  sancto  lo* 


1919 


THACTATUS  CVII.  CAPUT  XVII. 


1911 


querotor,  Omnia  qwe  habet  Paier^  mea  $uni ;  pnh' 
ptera  dixi  quia  de  meo  accipiet,  et  annuntiabit  vobis 
(foan.  XVI,  15) ;  de  his  dixit  qaas  ad  ipsam  Patriti  per. 
tinent  divinitatero,  in  quibus  illi  est  asqualis,  omnia 
qua  habet  habendo.  Neque  enim  Spiritus  sanctut  de 
erealum  qnas  Patri  eat  8ub«iita  et  Pilio,  fuerat  ao- 
cepturas  qood  ait,  de  meo  accipiet ;  eed  ulique  de 
Palrem  de  quo  proeedit  Spiritus,  dequoett  natuset 
Filius. 

3.  Et  clari/icatus  sum,  inquit,  tfi  eis.  Nunc  suam 
clarificationem  tanquam  facta  eil  dioit,  cum  adhuc 
esset  futura  :  eaperius  autem  a  Patrc  poscebat  at  fie- 

et.  Sed  utrum  ipsa  sit  darificatio,  de  qua  dixemt, 
Et  nunc  clarifica  me  tu^  Pater,  apui  temetipsum,  cla- 
ritate  qnam  habui^  priusquam  mundus  esset^  apud  ie 
{Joan,  XVII,  1,5);  utique  requirendum  est.  8i  enim 
apud  tCy  quomodo  in  eis?  An  curo  hoc  ipaum  ino- 
tescit  eis,  ac  peripsosomnibusqui  credunteis  teati- 
bu9  8uis?  Poasumas  plane  sic  intelligeredixisseDo- 
minum  de  Apostolis,  quod  clariflcatue  sit  eis  :  di- 
cenrio  enim  esse  Jam  factum,  ostendit  jam  fuisse 
prcdestinatum,  et  certum  haberi  voluit  quod  esset 
futarum. 

4.  Et  fam,  inquit,  non  sum  in  mundo^  et  hi  in 
mundo  sunt,  Si  horam  prorsus  iilam  qua  loqurbatur 
attendas,  utrique  adhuc  in  mundo  erant ;  et  ipse  sci- 
iicet,  et  illi  de  quibns  hoc  dicebat :  non  enim  seeun- 
dum  provectum  cordis  et  vitae  id  accipere  posBumas 
vei  debemus,  ut  ilii  propterea  adhuc  esse  dicantur 
in  mundo,  quod  mundana  adhuc  sapiant ;  ille  antem 
jam  non  esse  in  mundo,  sapiendo  divina.  Positum  esi 
hic  enim  verbum  unam,  quod  nos  ita  intelligare 
omnino  non  sinat :  quia  non  ait,  Et  non  samin  roun- 
do;  sed,  Jam  nonsum  in  mimdo  :  per  hoo  ostendens 
luisse  80  in  mundo,  Jam  non  eeee.  Numquid  ergo  fas 
est  ut  eum  credamus  aliquando  mandanasapoisse.et 
ab  hoc  crrore  liberatum  jam  illa  noo  8apere?QuiB 
tam  impio  eensu  se  induent?  Restat  igitur  ut  secun- 
dum  id  quod  ipse  etiam  in  mundo  prius  erat,  in 
roundo  se  diierit  Jam  non  esse ;  profcclo  prssentia 
oorporali,  a  munJo  scilicet  absentiam  suara  Jam  cilo 
fnturam,  illorum  aulem  tardius,  per  hoc  ostendeDs, 
quod  aejam  non  hic  esse,  illoe  autem  bic  easedixit, 
onm  etipee  hic  et  illi  adhac  ossent.  S!c  enim  est  lo- 
cutuB,  homo  congrueos  horainihus,  ut  mos  loquendi 
8080  hal»et  homanus.  An  non  qaotidie  dicimus,  Jam 
non  est  hic,  de  aliquo  quantocius  abitnro?  Et  maxi- 
me  hos  de  morituriB  solet  dici.  Quanquam  et  ipse  Do- 
minas  tanquam  pnDvidens  quid  lecturos  movere  pos- 
80t  adjocit,  Et  ego  ad  te  uenio  :  sicexponena  quodam- 
modo  cur  dixerit,  Jam  non  sum  in  mundo. 

5.  Gommendat  ergo  eos  Patri,  quos  corporaii  ab« 
sentia  rolicturaB  est,  dicouB  :  Pater  sancte,  serva  eos 
in  nomine  tuo  quos  dedisti  mihi.  Nempe  aicut  homo 
Doum  rogat  pro  disoipuliB  suis,  qaos  accepit  a  Deo. 
8ed  attende  quod  BOquitur :  Ut  sint,  inqait,  unum  sie- 
%t  et  nos.  Non  ait,  Di  nobiscam  sint  unum,  aut, 
eimuB  unum  ipsi  et  nos,  sicut  unum  samus  nos;  8ed 
ait,  Vt  sini  unum  sieut  et  nos.  Ipei  utiqoe  in  natara 


sua  Bint  onnm,  sicutet  nos  in  noslra  unam  eamvB. 
Quodprocul  dubio  verum  non  diceret,  nisiBecundom 
hoc  diceret,  quod  ejuadem  naturas  Deua  oat  oujua  et 
Pater,  secundum  quod  alibi  dixit,  Egoet  Pater  unum 
sumus  (Joan.  x,  30)  :  non  secunduin  quod  otiam  ho- 
mo  eat :  nam  secundum  hoc,  Pater  major  me  est  (Id. 
XIV,  28),  dixit.  Sed  quoniam  una  eademque  persona 
es!  Deu8  et  homo,  intelligimus  hominem  in  eo  quod 
rogat :  inlelligimus  autem  Deum  in  eo  quod  unum 
Bunt  et  ipse  et  ille  quem  rogat.  Sed  est  adhuc  in  con- 
BPquentibus  Iocub  ubi  de  bac  re  dilligentios  diaputan- 
dum  eat. 

6.  Hic  autero  aequitur :  Cum  essem  cum  eis^ ego  serva- 
bam  eos  in  nomine  tuo.  H e,  inquit,  vcniente  ad  te,  aerva 
eos  in  nominc  tuo,  in  quo  eosquandocum  eia  eram, 
et  ipseservabam.In  nominePalrisservabatdisoipalos 
8U08  FiliuB  homo,  cum  eis  humana  prasBflntia  conatita- 
tu8  :  Bod  etiam  Pater  in  nomine  Filii  aervabat  quoB  in 
nomine  Fitii  petentes  exaudiebat.  Hia  quippe  idem  Fi- 
iius  dixerat :  Amen^  amen  dico  vobis^  si  quid  petierHis 
Patrem  in  nomine  meo,  dabit  vobis  (Id.  xvi,  23).  Noquo 
hoc  tam  carnaliter  debemus  accipere,  velutvicissiro 
nos  Borvent  Pater  et  Filius,  amborum  in  nobis  casto- 
diendiB  alternante  ouBlodia,  quasi  saccedat  aliaa 
quando  discesBorit  aliua :  simal  enim  nos  custodiant 
Paler  et  Filius  et  SpirituB  sanctaa,  qui  est  unua  verus 
et  beatus  Doua.  Sed  Scriptura  nos  non  levat,  nisi 
descendat  ad  noa :  sicut  Verbum  caro  factum  descen- 
dit  ul  ievaret,  non  cedidit  ut  jaceref.  Si  doBcendon- 
tem  cognovimuB,  cum  levante  surgamaa ;  et  intelti- 
gamus,  oum  iia  loquitur,  personae  enm  distingaerey 
non  BOparare  naturas.  Quando  ergo  servebat  diaoi- 
puloB  8U08  Fi)iu8  prasentia  corporali,  non  exapeota- 
bat  Paterad  custodiendum  Buccedere  Filio  discedeo- 
ti ;  Bcd  eo8  ambo  serTabant  potentia  spirituati  :  et 
qnandoab  elsabstolit  Filiuspresentiam  corporalem, 
tenuit  cum  Patro  custodiaro  epiritualero.  Quia  ot 
oustodiendos  quando  Filius  homo  accepit,  custo- 
dias  parterntt  non  eos  abstulit :  et  cnm  Pater  Fillo 
custodiendos  dedit,  non  dedit  aine  ipso  cui  dedit ; 
Bod  dedit  homini  Filio,  non  aine  Deo  eodem  ipso  oti* 
qae  Filio. 

7.  Sequitur  ergo  Filiua,  et  dioit  :  QUosdeftistimihi, 
custodivi  :  ei  nemo  ex  his  periit^  nisi  fiUus  perditionis, 
utScripiura  impleatur.  Filius  perditiooie  dlctus  eat 
traditor  Ghristi.  perditioni  prsedeBtinatus,  secunduro 
Scripluram  qoas  de  ilio  in  psalmo  oontesiroo  octavo 
maxime  prophetatur. 

8.  I9unc  autem^  inquit,  ad  te  venio  ;  et  hxc  loquor 
in  mundo,  ut  habeant  gaudium  meum  impletum  in  se- 
meiipsis.  Ecce  in  mnndo  ae  loqui  dicit,  qoi  puulo  aoto 
dixerat,  Jam  non  sum  in  mundo  :  quo  i  cur  dixerit, 
ibiexposuirauB,  imo  ipsum  id  exposuiBSO  docuimua. 
Ergo  et  quia  nondum  abierat,  hic  adhuc  erat ;  et  quia 
mox  fuerat  abiturus,  hic  quodammodo  Jam  non  erat. 
Quod  Bitautem  hoc  gaudium  de  quo  aii,  ut  habeant 
gaudium  meum  impletum  in  semeiipsi*t  jam  Buperias 
exproBSum  est,  ubi  ait,  Ut  sint  unum  sicut  et  nos.  Hoo 
gaudium   suum,  id  est,  a  se  in  eoo  oollatum,  in  oio 


m 


^v 


IN  JOANNIS  BVANGEUUM,  S.  AUQUSTINI 


19» 

dioit  implendain  ;  propter  qaod  loeatum  se  dixit  ia 
mando.  Hac  est  pax  iila  et  beatitudo  in  futuro  b«- 
cuio,  propter  quam  ooosequendam  tQmperanler  et 
joste  et  pie  viTeodum  eat  in  hoc  ssculo. 

TRACTATUS  CVIII. 

D€  eo  quod  ail  Jesus^  Ego  dedi  eie  sermonem  tuum ; 
uigue  ad  id,  Ui  sint  et  ipsi  tanctificali  in  verilate. 
{Cap.  xvn,  f.  14-19). 

1.  Loquens  adhuc  Dominus  ad  Patrem,  et  orana 

pro  discipulit  8ui8,dicit:  Ege  dedi  eis  sermouem  tuum^ 

ei  mundus  eos  odio  habuiU  Nondum  id  experti  fuerant 

paetionibut  tuia,  que  illo  poatea  aunt  tecut» ;  ted 

more  auo  dicit  ieta,  verbis  prcteriti  temporie  futura 

prsnunliane.  Deinde  causam  Bubjiciens  cur  eoa  ode- 

rit  mundne  :  Quia  non  sunt^  inquit,  de  mundo,  sicut 

et  ego  non  sum  de  mundo.  lloe  eie  regeneralione  col- 

latam  eat :  nam  generatione  de  mundo  erant,  propter 

qaod  jam  eis  dixerat,  Bgo  vos  de  mundo  eUgi  [Joan. 

xvy  19).  Donatum  est  ergo  eit  ut  ticut  ipte,  nec  ipti 

eteent  de  mundo,  eoa  ipto  liberante  de  mundo.  Ipte 

aatem  de  mundo  nunquam  fuit :  quia  etiam  tecun- 

dum  forman  aervi  de  Spiritu  tancto  ipte  natus  etl, 

dequo  illi  renati.  Nam  ai  propterea  illi  jam  non  de 

mundo,  quia  renatiaunt  de  Spiritu  tancto :  propterea 

ille  nunquam  de  mundo,  quia  natut  ett  de  Spiritu 

eancto. 

2.  Non  rogOf  inquit,  ut  tollas  eos  de  mundo,  sed  ut 
serves  eos  ex  mah,  Adhnc  enim  neceatarium  hal>e- 
bant,  quamvit  jam  noneatent  de  mundo,e88e  tnmen 
in  mundo.  Repetit  eamdem  aententiam  :  De  mundo^ 
inquity  non  sunt^  sieutet  ego  non  sum  de  mundo.  San- 
etifica  eos  in  veritate.  Sic  enim  aervantur  ex  malo, 
quod  soperiae  oravit  ut  fleret.  Quasri  autem  potest 
quomodo  de  mundo  jam  non  erant,  si  tanctiGcati  in 
verilate  nondum  erant ;  ant  ai  jam  erant,  cur  poscal 
at  tint.  An  quia  et  tanctiflcati  in  eadem  proflciunt 
tanctitate,  fluntque  aanctiores ;  neque  hoc  tine  adju- 
torio  gratias  Dei,  ted  itlo  eorom  Banctiflcanle  prove- 
ctum,  qui  sanctiOcavit  inccsptum  ?  Undeet  ApostoiuB 
dicit :  Qui  in  vobis  opus  bonum  caspit,  perficiet  usgue 
in  diem  CkristiJesu  {PhUipp.  i,  6).  Sanctiflcantur  ita- 
que  in  veritate  h«rede8  Tettamenti  Novi,  cujus  veri- 
tatis  nmbre  fuerant  tanctiflcationes  Veteris  Testa- 
menti  :  et  oom  sanotificanturin  verilate,  utiquesan- 
ctificantur  in  Ghriato,  qui  veraciter  dixit,  £^o  sum 
via,  et  veritas^  elvita  (Joan.  xiv,  6).  Iiem  quando  ait, 
Veritas  liberavit  vos^  pauio  pott  exponeuB  quid  dixe- 
rit,  Si  vos,  inquit,  Fitius  liberaverit^  tune  vere  liberi 
eritis  {Id.  viii,  32,  36) ;  ui  oatenderet  hoc  ee  priuB 
dixi8teveriiatem,quod  pottmodum  Filium.  Quid  ergo 
aliud  et  hoc  loco  dixit,  Sanctifica  eos  in  veritate»  niti# 
Banctifiea  eot  in  me  ? 

3.  Denique  sequitar,  et  hoc  apertiua  insinuare  non 
deainit :  SermOt  inquit,  tuus  veritas  est.  Quid  aliud 
dixit,  quam,  Ego%*eritassum?  Grecum  quippeEvan- 
gelium  X^Y^<  habet,quod  etiam  ibi  legitur,ubi  dictum 
e8i,In  principio  erat  Verbumfet  Verbum  eratapudDeumf 
etDcuserat  Verbum.  Et  utiqne  Verbam  iptum  oovi- 


1916 


muB  unlgenitum  Dei  Filium,  quod  earo  factum  est, 
et  habitavU  in  nobis  (/d,  i,  1,  14).  Unde  et  hic  poni 
potuity  et  in  quibuBdam  codioibut  positum  eat,  Ver- 
bum  tuum  veritas  est;  Bicut  in  quibusdam  codicibus 
etiam  ibi  tcriptnm  est  In  prineipio  erat  urmo.  In 
greco  aatem  tine  ulla  varietate,  et  ibi  et  hic  X(Syo4 
eat.  Sanctiticat  itaque  Pater  in  veritate,  id  ect,  in 
Verbo  buo,  in  Unigenito  auo,  Buot  heredee  ejUBque 
coheredes. 

4.  Sed  nunc  adhuc  de  Apottoiis  loquilur;  nam 
Becutot  adjungit,  Sicut  me  misisti  in  mundum,  et  ego 
misi  eos  in  mundum.  Quos  misit,  niti  Apottolot  suot? 
Nam  et  iptum  nomen  Apoatoloram,  quoniam  gre- 
cum  ett,  nihil  niai  miBBoe  Bignificat  in  latino.  Misit 
ergo  DeuB  filium  suum  non  in  carne  peccati,  sed  in 
Bimililudine  carnis  peccati  {Ram.  vni,  3) ;  et  mitit 
FiliuB  ejuB  eos  quos  natot  in  carne  peccati  tanctifl- 
cavit  a  labe  peccati. 

^5.  Sed  quoniam  per  hocquod  mediator  Dei  et  homi- 
nnm  homo  ChribtUB  Jesus  factua  e8t  caput  Ecclesie, 
illi  membratuntejut ;  itieo  ait  quod  tequitur,  £t  pra  eis 
ego  sanctifico  meipsum.  Quid  ett  enim  ,£/  pro  eisego  mji- 
etifico  meipsum,  nisi,  eoB  in  meipso  sanctiflco,  cum  et 
ipsi  sint  egof  Quoniam  de  quibut  hoc  ait,  ot  dixi, 
membra  aunt  ejut,  et  unua  ett  GhriBtut  caput  cor- 
puBJp  docente  Apostolo  atque  dicente  de  semine  Abra- 
hc,  Siautemvos  Christi,ergosemenAhrahx  eslis;  cum 
dixiBaet  tuperiut,  Non  dicit,  Et  seminibus  tanquam  in 
multis;  sed  tanquam  in  uno,  Bt  semini  tuo,  qmfd  est 
Christus  {Galat.  lu,  29,  16).  Si  ergo  temen  Abrabc, 
hoc  ett  Chrittus,  quid  aliud  diqtum  eBtquibns  dictum 
eat,  Ergosemen  Abrahx  estis,  niBi,  ergoGbrittut  ettiB? 
Inde  eat  quod  aiio  iooo  idem  ipse  apoBtolut  ait :  Nunc 
gaudeo  in  passionibus  pro  vobis,  et  adimpieo  ea  quse 
desuntpressurarum  Christi,incamemea  {Coloss.  i,  li). 
Non  dixit,  pressurarum  mearum,  ted,  Christi :  quia 
membrum  erat  Ghristi ;  et  in  peraeculionibuB  Buis, 
qaales  Ghrittum  in  auo  tolo  corpore  pati  oporlebat, 
etiam  ipse  pressuraB  ejus  pro  tua  porlione  adimple- 
bat.  Quod  ut  etiam  boc  ioco  certum  &it,  altende  te- 
quentia.  Cum  enim  dixisBet,  Et  pro  eis  ego  sanetifico 
meipsum^  ut  intelligeremuB  hoc  eum  dixiBse,  quod 
608  Banctiflcaret  in  se,  mox  addidit,  Ut  sint  et  ipsi  toti- 
dificali  in  veritate.  Quod  quid  eat  aliud  quam,  in  me, 
aecundum  id  quod  veritaa  eat  Verbum  illud  in  prin- 
cipio  DeuB?  Inquo  et  ipee  filiue  hominit  Banctificatus 
eat  ab  initio  creatipnia  buc,  quando  Verbum  factum 
eat  oaro ;  quia  ana  peraona  facta  eat  Verbum  et  homo. 
Tunc  ergo  sanctificavit  ae  in  te,  hoc  ett,  hominem  te 
in  Verbo  te ;  quia  unut  Ghrittut  Verbum  et  bomo, 
BanctificauB  hominem  in  Verbo.  Propter  aua  vero 
membra,  Et  pro  eis^  inquit,  ego^  id  ett,  quod  prosit 
etiam  ipaiB,  qaia  ei  ipsi  tunt  ego  ;  ticut  mihi  profuit 
in  me,  quia  homo  tum  tine  ipaiB  :  Et  ego  sanciifico 
meipittm,  hoceBt,  ipBos  in  me  tanquam  meipaum  san- 
ctifico  ego,  quoniam  in  me  etiam  ipai  sunt  ego.  Vt 
sint  et  ipsisanctificati  in  veritaU.  Quid  eet  et  ipsi^  niai, 
quemadmodom  ego  ;  in  veritate,  quod  ipse  Bum  ego  ? 
Deindejam  non  aolam  de  Apottolia,  aed  etiam  de 


I»i7 


TRACTATUS  CIX.  CAPUT  XVII. 


1918 


suis  cftleris  membrU  inoipil  dicere :  quod  donante 
ipio»  alio  aermone  tractandum  est. 

TRACTATUS  CIX. 
/ft  illud^  Non  pro  hie  autem  rogo  tantum,  eed  et  pro 

eis  qui  credituri  sunt  per  verbum  eorum  in  me. 

Cap.  xviiy  f.  20. 

1.  Dominus  Jesus  ]am  sua  propinquante  pasaione, 
oum  orassetprodiscipulis  suis,  quoset  Apostolusno- 
minavity  com  quibos  cmnaverat  ullimam  caenam,  de 
qna  traditor  ejos  per  bucceilam  manifestatus  exierat. 
ot  cam  quibus  post  ejus  egressum  antequam  proeis 
oraret,  multa  jam  fuerat  locutus ;  ad|jnnxit  et  csteros 
qoi  in  eum  foerant  credituri,  et  ait  ad  Patrem,  Non 
ffo  kii  aiuUm  rogo  tanium,  id  est  pro  discipolis  qui 
cnm  ilio  tuno  erani: sedet  pro  ^'i,inquit,9M{  credUuri 
nmi  per  verbam  eorum  in  me.  Ubi omnes  soos  intelligi 
voluit,  non  solum  qui  tunc  erant  in  carne,  sed  etiam 
qai  foturi  erant.  Quotquot  enim  postea  orediderunt  in 
eooi,  per  verbom  Apostolorom  sine  dubio  credide- 
rant,  et  donec  veniat^  credlluri  sunl :  ipsis  enim  di- 
xerat,  Ei  voi  iestimonium  perkibebitiSf  quia  ab  tniiio 
mseum  estis  (Joan,  xv,  27) ;  ot  per  hos  Evangelium 
miniatratum  est,  et  antequam  scriberetur,  et  utique 
qnitqulsinChrislam  credit,  Evangelio  credil.  Non  ita- 
qoe  hi  tantum  intelligendi  sunt,  quos  ait  in  se  oredl- 
taroe  per  verbnm  eorum,  qui  ipsos,  cum  in  carne  vi- 
verent,  Apostolos  audiernnt ;  sed  et  post  obitom 
eornm,  et  nos  longe  post  nati,  per  verbum  eornm 
oredidimosinCbristum.Qaoniam  ipsi  quicum  iilotunc 
faernnt,  qnod  ab  illo  audierunt,  ceteris  predicave- 
ront :  atque  ita  verbum  eorum,  ut  etiam  not  crede« 
remos,  ad  nos  usque  pervenit,  ubicumque  eat  ejus 
Eocleeia ;  etperventurum  estad  posteros,  quicumque, 
nbicamque  postea  in  eum  credituri  sunt. 

2.  Potest  itaque  videri  Jesos  in  bac  oratione  non 
orasse  pro  quibusdam  suis,  nisi  diiigenterscrotemur 
in  eadem  oratiooe  verba  ejus.  Si  enim  proeisprius 
oravit,  siout  jam  oetendimns,  qui  oura  illolunc  erant, 
postea  vero  etiam  pro  eis  qoi  per  ferbum  eorum  in 
lliBm  fuerant  credituri ;  potest  dici  non  orasse  pro 
illi  qui  neque  tunc  erant  cum  illo  qoando  ista  dice* 
bat,  neque  per  verbum  eornm  postea,  sed  in  eum  sive 
per  ipsos,  sivequomodolibet,  tamen  ante  crediderant. 
Numquid  enim  cum  illo  tonc  erat  Natbanael  ?  Num- 
qoid  Joseph  ille  ab  Arimathia,  qui  corpus  ejus  a  Pi- 
iato  petiit,  quem  jam  discipulumejusfuiese  isleipse 
Jonnnes  evangelista  testatur  (Joan.  xix,38)  ?  Numquid 
Maria  mater  ejas,  et  alia:  femine,qaaBejusdi8cipulas 
in  Evangeliojam  tuoc  fuissedidicimusfNumquidcum 
ilio  tonc  erant  de  quibus  s«pe  dicit  idem  Joannes 
evangelista,  Multi  crediderunt  in  eum  {Id,  ii,  23,  iv, 
39,vii,  3i,  viii,  30,  e/  x,  42)?Nam  unde  erat  muN 
titodo  iliaeorum  quicumramispariimprttcedebant, 
partim  sequebantur  insidentem  jumento,  dicentes, 
Benedictus  qui  venit  in  nomine  Domini ;  et  cum  eis 
paeri,  de  qnibus  ipse  ait  fuisse  praDdictom,  Kx  ore 
imfantiumet  laeientium  perfecisti  laudem  {Matth,  xxi, 
7, 16 :  Psal,  viii,  3)  ?  Uode  quingenti  fralresy^  quibus, 
simul  post  resnrrectionem  non  apparuisset  (/  Cor. 


XV,  6),  nisi  in  eum  ante  credidissent?  Uude  illi  cen- 
tum  et  novero,  qui  cum  istis  undecim  centum  et  vi- 
ginti  erant,  quaodo  simul  congregati  post  ejus  ascen- 
sum  exspectaverunt,  etacceperuntpromissumSpiri- 
lum  sanctum  (Aa.  i,  15,  ei  ii,  4)  ?  Unde  erant  isti 
omoes,  nisi  ox  iJlis  de  quibus  dictum  est,  Mullicredi^ 
deruni  in  eum  f  Non  ergo  pro  eis  tunc  oravit  Salvator, 
qaoDiam  pro  eis  oravit  qui  cum  illo  tunc  erant,  et  pro 
aliis  qoi  per  verbum  corum  io  cum  non  jam  credide« 
rant,  sed  fuerant  credituri.  Isti  autem  nec  cum  illo 
tunc  erant,  et  in  eum  jam  ante  crediderant.  Omitto 
dicere  de  Simeone  sene,  qui  in  infantolum  credidit ; 
de  Anna  prophelissa  (Lue.  ii,  25-38) ;  de  Zacharia  el 
Elisabeth,qui  eum  prophelaveruot  antequam  de  Vir« 
gine  nasceretur  (id.i,  41-45, 67-79) ;  de  fllio  eornm 
Joanne  precorsore  cyus,  amico  sponsi,  qoi  eom  et  in 
sancto  Spiritu  agnovit,  et  absentem  prsedicaf it,  et 
aliis  agnoscendom  cnm  pnesens  esset  ostendit(yoaii. 
I,  19-36,  et  III,  26-36) :  hos  omitto,  quoniam  responi 
deri  potest  orandum  pro  talibus  mortuis  non  fuisse, 
qui  oum  magnia  suis  merilis  hino  abierant,et  reoepti 
quiescebant ;  hoc  enim  el  deantiquis  Jnstis  similiter 
respondetnr.  Quis  enim  eorum  a  damnatione  totius 
mass«  perditionis,  que  per  nnum  hominem  factaesi, 
salvos  esse  potoisset,  nisi  in  unum  Mediatorem  Dei 
et  hominum  in  carneventumm  revelanteSpirituore- 
didisset  ?  Sed  numqnid  ei  pro  Aposiolis  orandnm  fuit, 
et  protam  moltis  qui  inhacvita  adhuc  erant,  nec  cum 
illotuncerant,  et  jam  ante  crediderant,  orandum  non 
foit?  Quis  hoc  dixerit? 

3.  Inteliigsndam  est  igitur,  quod  nondum  in  eom 

sic  orediderant,  quomodo  in  se  credi  folebat :  qnao- 

doquidem  etipse  Petrus,  cui  oonfltentietdicenti,  Tu 

esCkristus  Filius  Deivivi,  tam  maguom  testimoninm 

perhiboerat«magi8eum  mori  nolebat,qoam  mortnum 

resurrecturum  esse  credebat ;  onde  mox  ab  eo  appoN 

latus  esi  sataoas   {MaUh.   xfi,    16,   23).  Fidelioros 

itaqoe  reperiuntur,  qui  defuncti  jam  fueranl,  et  resor- 

recturum  Chrisium  revelante  Spiritu  non  utiqoe  do- 

bitabant.quamilli  quicnmcredidissentipsum  redem* 
piurum  Isarel,  visa  ejns  morte  spem  totam  qnam  de 

illo  habucrant  perdiderunt.  Nihil  itaque  melius  credi- 

mns,  qnam  post  ejos  resurrectionem  impertito  Spiritu 

sancto,  et  doctis  et  confirmatis  Apostolis,  eisque  in 

Ecclesia  primitus  doctoribus  conslilutis,  per  eorom 

verbom  sic  alios  credidisse  quemadmodum  in  Chri* 

stum  credi  oportebat,  id  est,  ut  tidem  resurrectionis 

ejus  tenerent.  Ac  per  hoc  et  illos  omnes  qui  Jam  in 

eum  credidisse  videbantur,  ad  eorum  numerum  per« 

tinuisse  pro  quibus  oravit,  dicens,  Nonprohis  autem 

rogo  tantumf  sedeipro  eis  qui  crediiuri  sunt  per  ver-- 

bum  eorum  in  me. 

4.  Sedrestatnobis  ad  istam  qusstionem  adhuosol- 
vendam  beatus  Apostolue,  et  latro  ille  crudelis  in 
scelere,  fidelis  in  cruce.  Paulusquippeapostolus  non 
ab  hominibus,  neque  per  hominem,  sed  per  Jesom 
Christum  se  dioit  factum  Apostolum :  et  de  ipso  suo 
evangelio  loquens  ait,  Nequeenim  ab  homineego  ac^ 
ceii  iUudf  neque  didici;  sed  per  revelationem  Jesu 


1919 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM.  S.  ACGUSTINl 


1920 


ChrisH[GalaLit  1,  12).  QDomodo  igitar  erat  ioeiB  de 
quibos  dictum  est,  credUurisunlper  verbum  eorum  in 
met  Latro  vero  ille  tunc  oredidit,  qoando  io  ipsit 
doctoribus  fides  qae  fuerat  qoaliscumqoe  defecit. 
Neo  ipte  itaque  per  eorum  verbum  credidit  in  Ghri* 
»tum  Jesam  :  et  tamen  sic  credidit,  ut  quem  videbat 
erociflzom,  cooflteretur  non  eolum  resurrectnmm, 
▼erum  etiam  regnatarum,  dicendo,  Memenio  mei, 
eum  veneris  in  regnum  tuum  (Luc,  xziii,  43). 

5.  Proinde  relinqaitor,  ut  ei  Dominus  Jesus  hac 

oralioneproeoieomnibasquicumque  in  hac  vita,qun 

tontatio  eet  eaper  lerraro  (Job  vii,  i),  vel  tune  erant, 

vei  futurieranly  orasee  oredendue  eet,  sic  intelliga- 

mus  quod  dictum  eet,  per  verbum  eorum,  ut  ipsam 

verbum fidei quod  praBdicaverunt  in  mundo,  hie  signi- 

ficalam  esee  credamus;  diclum  autem  esse  verbum 

eorum,  quoniam  ab  ipeis  est  primitas  ae  precipoe 

predicatum.  Jam  enim  ab  ipeie  prndicabat  in  terra, 

quando  per  revelationem  Jesu  Ghrieli  ipeom  verbum 

eorum    Paulae  accepit.    Dode  et  cootolit  cum  eie 

Evangeliom»  ne  forle  in  vacuom  cucurrieaet  aot  cur- 

reret;  et  dezteras  ei  dederunt:qaiaet  in  illo,  quam- 

vie  non  per  eos  illidalom,  tamen  verbnm  aaum,  qood 

Jam  praBdicabant,  et  in  quo  fundati  fuerant,  invene- 

ront  {Galat.  n,   2,   9).  De  quo  verbo  resurreetionia 

Ghristi  idem  dicit  apottoloe,  «  8ive  ego,  eive  illi,  eie 

pr«dicamaa,   et  sio  oredidiatie  »  (1  Cor.  xv,   11);  et 

iteram,f(  Hoc  estin»,quit,  «  verbum  fidei  quod  prn* 

dicamos,  quia  si  eonfeesat  faeris  in  ore  too  quia  Do- 

mioas  est  Jesas,  et  credideris  in  oorde  too  qaia  Deue 

illara  susoitavitamortaia,  aalvaaeria»  (A^fii.  1,8^/9). 

l^t  in   Actibus  Apoetolorum  legitar  quod  in  Christo 

Deus  deflnierit  fldem  omnibae,  eaecitane  eom  a  mor- 

toie  {Act.  zvii,  3i).  Hoc  verbom  fidei,  quia  prinoipa- 

liter  ac  primitua  per  Apoatoloe,  qui  ai  oohaserant, 

prasdicatom  est,  ideo  verbum  eorom  dictam  eet.  Ne- 

quo  enim  propterea  non  est  verbum  Dei,quia  dictum 

est  verbum  eorum ;  cum  dieat  idem  apostolos  Thee- 

ealonicenses  ezcepisee  a  se,  non  ut  verbum  hominum, 

sed,  sicul  est,  vere  verbum  Dei  (I  Ihess,  ii,  13).  Ideo 

ergo  Dei,  quia  Deus  id  donavit ;  eorom  vero  verbum 

dictam  esl,  qnia  hoc  prflsdieandum  illis  Deus  primitus 

ao  precipue  oommendavit.  Ac  per  hoc  etiam  iile  la- 

tro  in  eaa  flde  verbum  eorom  habehat :  qood  eorom 

proptcrca  dictom  erat»  qaoniam  praBdicandum  ad  eo- 

ram  ofncium  primitus  ac  prsBcipue  peKinebat.  Deni- 

que  cum  murmurfactum  essetde  ministerio  mensa- 

ram  a  viduis  Orccorom,'antequam  Paolos  credidis- 

set  in  Ghristom  ;  responderant  Apoetoli,  qui  Domino 

ante  cohsBseraot :  ffon  est  bonum  nos  retinquere  ver- 

bum  Dei,  et  ministrare  mensit  {Act.  vi,l-4).  Taneor- 

dinandoa  diaconos  provideroot,  ne  ipsi  a  praedicandi 

verbi   avocarentor    offloio.  Unde  merito  dietum  est 

verbum  eorum,  quod  est  verbom  fldei,  per  qnod 

omnes  in  Ghristum,  ondecumque  id  andierint,  cradi- 

(ierunt,  vel  audituri  et  credituri  sunt.  Brgo  illa  ora- 

tiono  pro  omnibus  quos  redemit,  sive  tono  in  carne 

viventes,  eive  postea  Aitaros,  Redemptornosteroravit, 

oum  rogans  pro  Apostolis  qoi  oura  illo  tone  erant^  ad* 


Jnnzit  etiam  iJlos  qui  per  eorum  verbom  in  eum  foe- 
rant  credituri.Quidautem  adjunctisillisdetndedicat, 
alia  est  disputatione  traotandnm. 

TBAGTATUS  CX. 

De  eo  quod  sequitur,  Ut  orones  unum  eint,  etc^ 
usque  ad  id,  Et  dilezisti  eos,  aicut  et  me  dilezistt. 
Cap,  zvii,  t-  21-23. 

1.  Gum  Dominos  Jesos  orasset  pro  discipulis  suis 
quoa  tono  secom  habebat,  atqae  adjanziaaet  soos 
alios,  dicens,  flon  pro  his  autem  rogo  tontem,  sed  et 
pro  eis  qui  credituri  sunt  per  verbum  eormm  tn  me  ;  ve- 
lutquttreremus,  quid  velquare  proillis  rogaret,  coo- 
tinuo  snbintulit,  dicens  :  IJt  omnes  autem  sintsicut  («, 
Pater,  in  me,  et  ego  in  te,  ut  et  ipei  in  nobis  unum  sint, 
Et  superius  cum  adhuo  pro  solis  ttlsclpulis,  quos  se- 
oum  habebat,  oraret :  Pater  sancte,  inquity  serva  eos  in 
nomine  tuo  quos  dedisti  mihi,  ui  sini  unum  sieut  et  nas 
(Joan.  ZV1I,  11).  Uoc  ergo  nano  etiam  el  pro  aobis 
rogavit,  quod  tonc  pro  iliis,  otomnes,  hoceatetnos 
et  illi,  anom  simos.  Ubi  diligenter  advertendom  est 
non  dizisse  Dominum,  ut  omnes  onom  simus ;  aed, 
Vt  omnes  unum  sint,sicut  tu,  Pater,  in  m^,  ei  ego  inie 
(subinteiligitur,  unum  samos;qaod  apertlas  dioitar 
postea) :  qoia  et  prius  dizerat  de  discipalis  qui  com 
illo  erant,  Ut  tint  unum  sicut  et  nos,  Qaamobrem  ita 
eet  Pater  in  Filio,  et  Filius  in  Patre,  ut  unum  sint, 
quia  nnioe  substantin  sunl  :  nosveroesae  quidcmin 
eis  poasomos,  unum  tamen  cum  eie  eaee  non  possu- 
mus ;  qaiaunlus  snbstantin  noa  et  ipsl  non  snmae,  tn 
qaantum  Filios  oam  Patre  Deue  eat.  Nam  In  quantum 
homo  est,  ejosdem  substantieeateii^asetnossumna. 
8ed  nonc  illud  potias  voioit  eommendare,  quod  alio 
loco  ait,  Ego  et  Paier  unum  sumus  (/d.  z^  30) ;  obi 
eamdem  Patris  etsuam  aignifleaviteaoanataram.  Ao 
per  hoc  el  cum  in  nobia  sont  Pater  et  Fiiiua,  vel 
etiam  Sipiritns  sanctus,  non  debemaa  eos  putarena- 
tors  anins  esse  nobiscum.  Sic  itaqoe  sunt  in  nobie, 
vel  008  in  illis,  ot  illi  unum  sint  in  natura  sua,  nos 
nnum  in  nostra.  Sunt  quippe  ipsi  in  nobis,  tanqoam 
Deus  in  templo  suo  :  sumus  autem  nos  in  illis,  tan  - 
qnam  creatura  in  Greatore  eno. 

2.  Deiodecnm  diziaeet,  Utei  ipsi  in  nobis  unum  imI, 
adjuDzit,  Ut  mundus  credatquia  tu  me  nUsisti.  Quideat 
hoc  ?Nu  m  quid  nam  tuno  ered  itoroa  ett  mandas,quando 
in  Patre  et  Filio  unum  omnee  erimos^Nonneistaeat 
paz  illa  perpelua,  et  potius  fldei  merces  quam  fldea? 
Unum  enim  erimus,  non  ut  eredamns,  aed  qoia  cre- 
didimus.  Sed  etsi  in  hae  vlta  propter  ipaam  Ofimmo- 
nem  fldem,  omnesqui  in  unum  credimue,  unum  aa- 
mus,  juztaillud  Apostoli,  Omnesenim  vosunum  estis 
in  Chrisio  Jem  (Galat,  iii,  28) ;  etiam  slc  non  ut  crc- 
damns,  sed  quia  eredimua,  anom  somus.  Quid  OEt 
ergo,  Omnes  unum  sini, «/  mundus  credat  ?  Ipsi  qnippe 
emnes  mundoe  eat  credens.  Neqae  enim  alii  annt  qoi 
anum  eront,  et  allaa  eat  mundoa  propterea  creditn- 
rvs,  quia  illi  unom  erant ;  oom  proeul  dubio  de  bia 
dicat,  Ut  omnes  unmm  itnl,  de  qnibns  dizerat,  Son 
pro  his  autm  rogo  ianium,  sed  ei  ^pro  eis  qui  crediiuri 


1921 


TRACT\ms  CX..CAPCT  XVII. 


i9iS 


sunt  per  verbum  eorum  in  me^  conlinuo  subjungens,  Vi 
omnei  unum  siHi,  lati  aulcm  omnes  quid  cst,  niai 
muadus,  non  bostilis  utique,  eed  fldclis?  Naai  ecce 
qui  dixerat,  Non  pro  mundi  rogo  {Joan.  xvii,  9),  pro 
inundo  rogat  ut  creJat.  Quoniaoa  eat  roundus  de  quo 
scriptum  eat :  Ne  eum  hoc  mundo  damnemur  (I  Cor.  vi, 
32).  Pro  isto  mundo  non  rogat  :  neque  enim  quo  sit 
(  pradealinalus,  ignorat.  Et  est  mundus  de  quo  scri- 
ptum  eet,  Non  enim  venii  Filius  hominis  ui  judicei 
mundum^  sed  ui  salotiur  mundus  per  ipsum  (Joan.  iii, 
17}  :  unde  et  Apostolus,  DeuSf  inquil,  eral  in  Ckristo^ 
mundus  reconcUians  sibi  (II  Cor,  v,  19).  Pro  ielo 
inundo  rogat,  dicens,  Ui  mutidus  credai  quia  iu  me  mi- 
sisii.  Per  bancenim  fldein  mundus  reconciiiatur  Deop 
cum  credlt  in  Cbrifitum  qui  est  missus  a  Deo.  Quo- 
modo  ergo  inteilecturi  sumus  quud  ait,  Ut  ei  ipsi  in 
nubis  unum  sinl,  ui  credal  mundus  quia  tu  me  misisii : 
nisi  quia  non  in  eo  cauaam  posuit  ut  credat  mundus» 
quia  illi  unum  sunt,  tanquam  ideo  credat  quod  eos 
esse  UQum  videt ;  cum  ipae  mundus  siut  omnes^  qui 
credendo  unum  Ount :  eed  orando  dixit,  Ui  mundus 
eredat;  eieui  orando  dixit,  Ui  amnes  unum  sini;  orando 
dixit,  Ut  et  ipsi  in  nebis  unum  eint  ?  Hoo  ast  enim 
omne$  unmm  sint^  quod  est  iMcndttf  eredat :  quoniam 
credendo  onum  flunt;  perfecte  anum,  qui  com  naturm 
eaaent  unum,  diesentiendo  ab  uno  non  erant  unum. 
Deniqne  si  vcrbum  quod  ait,  rogo^  terlio  subaudia- 
mu8,  vel  potius  quo  pieniue  flal,  ubique  ponamus; 
eril  hujue  exposiiio  pententie  manifestior  :  Rogo  ut 

omnet  unum  sini,  sieui  iu  Pater  in  me,  ei  ego  in  te  : 
rogo  «/  et  ipsi  in  nobis  unum  sini :  rogo  ut  mundms  cre^ 
iat  quia  tu  me  misisii,  Ideo  quippe  addidil,  quod  dixit, 
t»  nobis,  nt  qnod  unnm  effioimur  fldelissima  cbari- 
tate,  gratiaeDei  noverimus  tribuendum  cese,  nonno- 
bis  :  sicut  Apostolua  cum  dixieset,  Fuisiis  enim  ali' 
quando  tenebrse,  nunc  autem  iuXf  inquit ;  et  ne  sibi  hoc 
tribnerent,  adjecit,  m  Domino  (Ephes,  v,  8). 

3.  Deinde  Salvator  noster  rogando  Patrem,  se  ho- 
minem  demonstrabat :  nunc  demonetrana  etseipaum 
quoniam  cum  Patre  Deus  est,  facere  quod  rogat,  Et 
egOf  inquit,  clariiaiem  quam  dedisli  miki^  dedi  iiiis. 
Qaam  daritatem,  nisi  immortaiitatem,  quam  natura 
hQmana  in  illo  fuerat  acceptura  ?  Nam  nec  ipse  adhuo 
acceperat  eam»  sed  morc  suo  propter  immobililatem 
predestinationis,  prsteriti  tcmporis  verbis  futura  si- 
gniflcat,  quod  nunc  ciariflcandu8,hoc  est  suscitandus 
a  Patre,  et  ipse  sit  noe  ad  eam  claritatem  suscitaturus 
i  1  fine.  Simile  est  hoc  ei  quod  alibi  dicit,  Sicut  Pater 
suscHat  mortuos  et  vivificai^  sic  et  Filius  quos  vull  vivi- 
ficat.  Et  quos,  nisi  eosdem  quos  Pater?  Qusecumque 
enim  Pater  facit^  non  alia,  sed  hxc  ei  Filius ;  nec  aii- 
ter,  sed  simHiier  facii  (Joan,  v,  21 ,  19).  Ac  per  hoo 
suscitavit  el  seipsum  etiam  ipse.  Nam  inde  est,  So/- 
piie  tempium  koc^  inquit,  ei  in  triduo  resusciiabo  illud 
{Id.  II,  i9).  Proiode  iminortalitatis  claritatem,  qaam 
sibi  a  Patre  datam  dicit,  etiam  ipso  sibi  dedisse  intel- 
li^oiidus  est,  etsi  non  dicit.  IJe )  (|i)ippo  ?:rpiu3  solum 
1'ulrem  faccre  dicil  quod  et  ipso  facit  curn  Patre,  ut 
quidquid  est  ei  tribuat  de  quo  est.  Sed  et  aliquando 


etiam  tacito  Patre^se  dicit  facere  quod  facitcum  Pa- 
tre  :  ut  intciligamus  ita  Pilium  non  a  Patris  ope- 
re  aeparandum,  quando  se  tacito  Patrem  dicit  ali- 
quid  operari ;  queinadmcidum  nec  Pater  ab  opero  Fi« 
lii  Beparalur,quaodo  ipso  tacito  Filius  operari  dicitor, 
quod  nihilomiuuB  pariter  operantur.  Cum  ergo  tacet 
Filius  ia  operc  Palris  operatiunem  suam,  bumilitatem 
commendal,  ulsit  nobis  saiubrior :  cum  vero  vicissim 
iu  opere  suo  taccl  operatiocem  Patris,  parilitatem 
suam  commendat,  no  crcdatur  inrerior.  Isto  igitur 
modo  ct  bocioco  ncc  ee  facit  aiienum  a  Patris  opero, 
quainvis  dixerit,  Clariiaiem  quam  dedisii mihi  ;  quiaet 
ipse  dedit  eam  sibi  :  nec  Patrem  faoit  alienum  ab 
opere  suo,  quamvis  dixerit,  dtdi  eis ;  quia  et  Pater 
iliam  dedit  eis.  Inseparabilia  namquesunt  opera  non 
solum  Patris  et  Filii,  vurum  etiam  Spiritus  sanctl. 
Sitiui  autom  exeo  quod  Patrem  pro  suisomnibus  ro- 
gavit,  hoc  fleri  voluit,  Ut  omnes  unum  sint :  ita  cx  hoc 
etiam  suo  benetlcio  quod  ait,  Ciaritatem  quam  dedisti 
mikij  dedi  fu,  id  fleri  nihilominus  voluit;  nam  con- 
tinuo  subjuniit,  Ut  sini  unum,  sicut  et  nos  unum 
sumus. 

4.  Deinde  addidit :  Ego  in  eis^  et  tu  in  me^  ut  sint 
emsummatiin  unum,  Ubi  se  mediatorem  interDenm 
et  bomines  breviter  intimavit.  Neque  enim  hoo  its 
dictum  est,  tanquam  Pater  non  sit  in  nobis,  ant  nos 
in  Patre  non  simus;  cum  et  alio  loco  dixerit,  Venie' 
mus  ad  eunt,  et  mansionem  apud  eum  faciemus  {Joan, 
XIV,  25)  :  et  hio  paulo  ante  non  dixerit,  Ego  in  eis 
et  tu  in  mCf  quod  dixit  modo  ;  aut,  Ipai  in  me  et  ego 
in  te ;  sed,  Tu  in  me  et  ego  in  te,  et  ipsi  in  nobis,  Quod 
ergo  nunc  ait,  Ego  in  eis  ei  tu  in  me,  ita  dictum  est 
ex  persona  Medialoris,  sicut  iilud  quod  Apostolus 
ait,  Vos  Ckrisli,  Ckristus  vero  Oei  (I  Cor.  xii,  23). 
Qnod  vero  addidit,  Ui  sinl  consummati  in  ttniim,  os- 
tendit  eo  perduci  reoonciiiationem,  qu«  At  per  Me- 
diatorem,  ut  perfecta  beatitudine,  cui  jam  nihil  pos- 
sit  adjici,  perfruamur.  Unde  id  quod  sequitur,  Ut 
cognoscat  mundus  quia  tu  me  misisii^  non  sioaocipien- 
dum  puto,  tanqoam  iterum  dixerit,  Ut  credat  mun- 
dus  :  aiiquando  enim  et  oognoscere  pro  eo  quod  est 
credere  ponitur,  ut  cst  quod  ait  aliquanto  superius, 
Bt  cognoveruni  vere  quia  a  te  exivi,  et  crediderunt  quia 
tu  me  misisti  {Joan,  xvii,  8).  Uoc  dixit  posteriui 
crediderunt,  quod  prius  dixerat  cognoverunt.  Sed  hie 
quandoquidem  de  consummalione  loquitur,  talis  est 
inteiligenda  cognitio,  qualis  erit  per  speoiem,  non 
qualis  nunc  est  per  fidem.  Nam  videtur  ordo  esse 
servatus  in  eo  quod  paulo  ante  dixit,  Ut  credat  mtt»- 
dus;  hic  autem,  Ut  cognoscat  mundtts.  Ibi  enim 
quamvis  dixerit,  Ut  omnes  unum  sinl^  et  in  nobi% 
unum  sini,  non  ait  tamen,  Sint  consummati  in  unum ; 
atque  ita  subnexuit,  Ut  credat  mundus  quia  tu  mc 
misiiti :  bic  vero,  Ut  sint, inquit,  consummati  in  unum ; 
ac  deinde  non  addidit,  Ui  crcdat  mundus^  sed,  Ut 
ccgnoscut  mundus  quia  tu  me  misisii.  Quandiu  enim 
credimus  qnod  non  videmus,  nondum  sumus  ita  con« 
sommati,  quemadmodum  crimus  cum  meruerimos 
videre  quod  credimus.  Ilectissime  igitur  ibi,  Ut  cre^ 
dat  mundus ;  bie,  Vt  cognescat  mttndiw  :  lameo  et  ibi 


wm 


m 


1923 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM,  S.  ADGDSTTNI 


1994 


et  hic,  quia  tu  me  mUisii  :ui  noverimaB  quantam 
pertinet  ad  Patris  et  Filii  inseparabilera  cbaritatem, 
hoc  no8  modo  credere  quod  tendimue  credendo  co- 
gnoecere.  Si  autem  diceret,  Ut  cognoecant  quia  tu  me 
mlsieti :  tanlumdem  valeret  quantum  hoc  quod  ait, 
Vi  eognoscai  mundus.  Ipei  Bunt  enim  munduB,  non 
permanens  inimicoB,  qualiB  ett  mundus  damnationi 
praBdestinatuB ;  eed  ex  inimico  amicus  effeotaB,  prop- 
ter  quem  Deus  erai  in  Chrisio  mundum  reconcilians 
sibi.  Ideo  diiit,  Ego  in  eis,  ei  tuin  me:  tanquam  diee- 
ret,  Bgo  in  eiB  ad  quos  miBiati  me ;  et  to  in  me,  mon- 
dum  reooneilians  tibi  per  me. 

5.  Propterea  sequitur  etiam  illud   quod    ait,  Ei 
dilexisti  eos  sicut  et  me  diiexUti.  In  Fiiio  quippe  noe 
Pater  diligit,  quia  in  ipso  nof  elegit  ante  constitutio- 
nem  mundi  {Ephes.i,  4).  Qui  enim  diligit  Unigeni- 
tum,  profecto  diiigit  et  membra  ejos  que  adoptavil 
in  eum  per  eum.  Nec  ideo  paree  BumuB  unigenito 
Filio  per  quem  creati  et  recreati  *  sumue ;  qnia  di- 
ctom  eet,  Dilexisii  eos  sicut  ei  me.  Neque  enim  sem- 
per  aeqoalitatem  BigniOcat,  qui  dicit,  Sicnl  illud,  ita 
et  illud  :  eed  aliquando  tantum,  Quia  est  illud,  cet  et 
iliud  ;  aat,  Quia  est  illud,  ul  sit  et  illud.  Quis  enim 
dixerit  eo  prorBUB  modo  in  mundum  a  GhriBto  Apo- 
BloloB  missoB,  quomodo  est  ipse  miBSUB  a  Patre?  Ut 
enim  aliae  taceam  diflTerentiae,  qnas  commemorare 
iongum  CBt,  missi  sunt  certe  illi  cum  Jam  homines 
eseent;  missus  est  autem  ipse  ut  homo  esset :  et  ta- 
men   euperine  ait,  Sicut  me  misisii  in  mundum,  et 
ego  misi  eos  in  mundum  (Joan.  xvii,  18)  ;  tanquam 
dieeret,  Quia  miflisti  me,  miei  eos.  Ita  et  hoc  loco, 
Diiexisti  eos,  inquit,  sicut  me  dilexisii ;  quod  nihil 
aliad  est  qoam,  DilexlBli  eoe,  quoniam  et  me  dile- 
xiBti.  Non  enim  roembra  Filii  non  diligeret  qui  diti- 
gitFiliifm  ;  autalia  canBaeet  diligendi  membraejue, 
nifi  qaia  diligit  eum.  Sed  diligit  Filiam  ■ecundam 
divioitatem,  qoia  genuit  illum  cqualem  eibi ;  diiigit 
eum  eiiam  Becnndum  id  quod  homo  est,  quia  ipsum 
unigenitum  Verbum  caro  factum  eet,  et  propter  Ver- 
bum  est  ei  chara  Verbi  caro  :  nos  autem  diligit, 
quoniam  eumue  ejue    membra  qoem    diligit  ;   et 
hoo  ut  essemuB,  propter  hoc  nos  dilexit  anlequam 
esBemus. 

6.  Quapropter  incomprehenBibiliB  est  dilectio  qua 
diligit  DeuB,  neque  mntabilis.  Non  enim  ex  quo  ei 
reconciliati  BumuB  per  sangninem  Filiiejus,  noe  cob- 
pit  diligere ;  eed  ante  mundi  constitutionem  dllexit 
noB,  ot  cum  ejua  Unigenito  etiam  nos  filii  ejof  eBee- 
mns,  priuequam  omnino  aliqold  eBsemae.  Quod  ergo 
reconciliati  eumuB  Deo  per  mortem  Filii  ejue,  non 
eic  aodiator,  non  aic  accipiatur,  quasi  ideo  nos  recon- 
ciliaverit  ei  Filiae,  ut  Jam  inciperet  amare  quoB  ode- 
rat;  siout  reoonciliatur  inimicas  inimico,  at  deinde 
Bint  amici,  el  invicem  diligant  qui  oderant  invieem : 
Bed  Jam  nos  diligenti  reconciliati  Bumas  ei,  cum  quo 
propter  peccatom  inimicitiaB  habebamuB.  Quod  utrum 
verom  dioam,  attestetor   ApoBtolas  :  Cmnmendat, 


Soquit,  dilectionem  $uam  Deus  in  nobis^  quoniam  cum 
adhuc  peceaiores  essemus^  Christsu  pro  nobis  mortuus 
est  (Rom,  v,  8,  9).  Habebat  itaque  ille  erga  noe  eba- 
ritatem,  etiam  cum  inimicitiae  adversum  eum  exer- 
centee  operaremur  iniquitatem:  et  tamen  ei  veriBBime 
dictum  eet,  Odisti^  Domine,  omnes  qui^  operavtur  tni- 
quitatem  {Psal.  v,  7).  Proinde  miro  et  divino  mo- 
do  et  quando  nos  oderal,  diligebat :  oderat  enim  noe, 
qualee  ipse  non  fecerat ;  et  qnia  iniqnitas  nostra  opus 
ejuB  non  omni  ex  parte  conBumpserat,  noverateimul 
in  unoqnoqae  noBtrum  et  odiese  qnod  feoeramus, 
et  amare  quod  fecerat.  Et  hoc  quidem  in  omnibuB 
intelligt  potest  de  illo,  cui  veraciter  dicitur,  Nihil 
odisti  eorum  quse  fecisti  (Sap.  xi,  25).  Non  enim 
quodcumque  odisBet  esBc  voluisset,  aut  omnino  esael 
quod  omnipiitens  eBBC  noluisset,  nisi  el  in  eo  quod 
odit,  esset  etiam  quod  amarel.  Merito  quippe  odit,et 
velut  a  regola  bu8b  artis  alienum  improbat  vitium  : 
amatlamen  Buuni  etiam  in  vitiosie  vel  sanatione  be* 
nefloium,  vel  damnalione  Judicium  *.  Ita  .Deu8,et  ni- 
bil  odit  eorom  qoas  feeit :  naturarom  enim,  non  vi* 
tiorom  oonditor,  mala  quc  odit,  ipse  non  fecit ;  el  de 
maliB  eifldem  vel  eanando  ea  per  miBcricordiam,  vel 
ordinando  per  Jadiciom,  bona  Bont  ipsa  quae  facit. 
Gum  igitur  eorum  qu»  fecit  nibil  oderit,  quis  digne 
poBBit  eloqui,  quantum  diiigat  membra  Unigenili  soi ; 
et  quanto  ampliue  ipsum  Unigenitum,  in  quo  condita 
Bunt  omnia  viBibilia  et  invisibilia,  quas  in  Buia  gene- 
ribuB  ordinala  ordinatisBime  diligil?  Membra  quippe 
Unigeniti  ad  Angelorum  Banctorum  aequalitatem  gra- 
tifi  Bus  largilate  perducil:  Unigenitus  autem  cura  eit 
DominuB  omnium,  procul  dubio  est  Dominus  Ange- 
lorum,  natura  qua  Deus  est,  non  Angelis,  sed  Patri 
potiuB  «qualis  ;  gratia  vero  qua  homo  est,  qoomodo 
non  excedit  excellentiam  cujuslibet  angeli,  cum  bH 
una  persona  carnis  et  VerLi  ? 

7.  Quanquam  non  desint  qui  eliam  nos  Angelia 
praeferant ;  quia  pro  nobis,  inquiuni,  non  pro  AngeliB 
mortnuBestChristuB.  Id  quid  est  aliuJ,  quam  deim- 
pietate  velle  gloriari?  Etenim  Christus,  aicut  ait 
Apostolus,  juxta  tempus  pro  impiis  mortuus  est  (ftm. 
v,  6}.  Hic  ergo  non  meritum  noBtrum,  sed  Dei  mise- 
ricordia  commendatur.  Nam  quale  est  ideo  ee  velle 
laodari,  qoia  vitio  boo  tam  detestabiliter  spgrotavit, 
ut  non  poBset  aliter  quam  medioi  morte  sanari?  Non 
est  bs&c  noBtrorum  gloria  meritornm,  sed  roediolna 
morborum.  An  ideo  noe  preferimus  AngeliB,  qoia 
cum  et  angeli  peccaverint,  nihil  eis  tale  unde  eana- 
rentor  impensam  estT  Qnasi  aliquid  eis  vel  parvum 
fuerit  impenBQm^  et  nobis  ampliuB.  Quod  si  et  hoe 
faetum  eseei,  adhuc  qua^ri  possot  utrum  ideo  foisset 
factom,  quod  BteteramuB  eicellentius,  an  qood  de- 
BperatioB  Jacebamue.  Gum  vero  noverimus  bonorum 
omnium  Greatorem  reparandie  angelis  malis  nihil 
gratis  contuliBBe,  cur  non  potiue  intelligimoB  qood 
tanto  damnabilior  eorum  Jndicata  eit  calpa,  qaanto 
erat  natnraBublimior?  Tanto  enim  minos  qnam  noi 


i  In  edltis,  noeneiHaii.  At  varo  Mia.,  reereati. 


<  Sie  MiB.  Editi  vero  :  Sanationis  benefieium,  veidamnm 
timie  fudicium. 


1M5 


TRACrATUS  CXI.  CAPUT  XVH. 


1996 


peccrre  debaeront,  quanto  melioree  nobie  fueraoL 
Nanc  autem  in  offeodeDdo  Greatorem  tanto  eieecra- 
biliuabeoeflcio  ejus  ingrati  exstiterunt,  quanto  bene- 
iicentiaa  tuot  creati  ;  nec  eis  sutis  fuit  deeertores  ee- 
8C  iUiaCtOiiiet  oostri  Oerent  deceptores.  Hoc  ilaqoe 
nobls  magnum  bonum  conferet,  qui  dilezit  nos  aicat 
dilexit Chrislom,  ut  propter  ipsum  cujue  membra  noe 
eaeo  foluit,  aequales  Angelis  sanctis  eimus  (Luc,  xz, 
36),  qaiboe  et  oatura  ioferiores  conditi  eumus,  et 
peccalo  indignioree  facti,  quieorum  fleri  qualescum- 
que  sociis  deberemus. 

TRACTATU3  CXf. 
De  eo  quod  Dominus  dicit^  Pater,  quos  dedisti  mibi, 

volo  at  abi  ego  sum,  et  illi  siot  mecam ;  usque  ad 

idj  Ut  dileclio  qua  dilexisti  me,  io  ipsie  eit,  et  ego 

io  ipeie.  Cap.  xvii,  t*  24-26. 

i.  lo  magoam  spcm  Dominus  Jesua  suos  erigit,qua  * 
major  omoioo  esse  ooo  possit.  Audite,  et  estote  io 
spe  gaudentee,  propter  quod  vita  ista  ooo  amaoda, 
sed  toleranda  sit,  ut  esse  possilia  io  ejus  tribulatiooe 
pateotes  (Aom.  xii,  12).  Audile,  inquaro,  et  quo  spes 
ooalra  levetnr  allendite.  Christas  JeBOs  dicit,  Filiae 
Dei  uoigeoitas  qui  Patri  coeternae  et  «qualis  eat, 
dicit ;  qai  propter  ooa  homo  faotoe  est,  sed  sicot 
omois  homo  mendax  (Pia/.cxv,  11)  noo  factusest,  di« 
cil ;  via,vita,verita8  dicit  (Jooh.  xiv,6);  qai  maodum 
vicil  (Id.  zvi,  33),  de  his  qoibus  vicil,  dicit.  Audite, 
eredite,8peraie,de8iderate  quod  dicit  :  Paler^  iaqait, 
quoi  dedisti  miAi,  volo  ut  ubi  ego  $um,  et  illi  sint  m#- 
cum.  Qui  f  oot  isti  qaos  ait  a  Patre  datos  sibi  ?  Nonoe 
illi  de  qaibos  alio  loco  dicit,  Nemo  venit  ad  me^  ni$i 
Pater  qui  misit  me^  traxerit  eum  Qd.  vi,  44)  ?  Jain  qoo- 
modo  ea  qusD  fieri  dicit  a  Patre,  factat  el  ipse  cum 
Patre,  siqaid  io  hoc  Evaogelio  profecimus,  oovimos. 
Ipsi  sunt  ergo  quoe  a  Patre  accepil,  quos  et  ipseele* 
git  de  muodo,  atque  elegit  ot  jam  non  siot  de  mundo, 
sicot  Don  est  et  ipse  de  mondo :  ot  sint  tamen  etiam 
ipsi  moDdos  credena  et  cognoBcens  quod  Chriatus  a 
Deo  Patre  sit  missos,  at  moodoa  ex  muodo  liberare- 
tur«  oe  muodus  Deo  recoociliandus  cum  mundo  ini« 
micissimodamnaretor.Sic  enim  ait  in  ht^us  orationia 
ezordio :  Dedisti  ei  potestatem  omnis  carnis,  id  eat 
omniB  bominis,  ut  onme  quod  dedisti  ei,  det  §is  vitam 
stiernam  (id.  zvii,  2).  Ubi  ostendit  poteBtatem  ae 
qoidem  omnia  bominifl  accepi8se,at  liberet  quos  vo- 
loerit»  damnet  qoos  voloerit,qui  vivoset  mortooajo* 
dicabil ;  sed  eoa  sibi  esse  datos,  qoibos  omoibos  det 
vitam  «temam.  Sic  eoim  ait :  Vt  omne  quod  dedisti 
eis^  det  eis  viiam  astemam.  Proiode  noo  ei  dati  sont, 
qoibos  vitam  non  dabit  Kternam :  quarovis  et  ipsoram 
poteatas  data  sit,  coi  potesiaa  dala  est  omois  caroia» 
idestomnis  hominis.  Itamundosrecoociliatas  ez  ioi- 
mico  iii>erabitar  muodo,  cum  io  iilam  ezserit  po« 
teatatem  suam,  ol  eom  io  mortem  mittat  cteroam : 
hono  aotem  faoit  Boom,  coi  vitam  dooet  eternam. 
Qaapropter  omoibus  prorsus  ovibus  suis  bonus  pa- 
stor,  omoibosmembrissais  magoomoaput  promisit 
hoc  pramiom^  at  obi  ipse  est,  et  oos  cam  iilo  simus : 
nee  poterit  niai  iieri  qood  omnipotenti  Patri  se  velle 


dizit  omnipotena  FiliuB.  Ibi  est  enim  et  SpirituB  san- 
ctos  pariter  «teroas,  pariter  Deus,  Splritoi  aoue 
dQoram,et8ab8taotiavoIantati8  amborom.Namillad 
quod  dizisse  legitor  propioquaote  passiooe,  Verum 
nofi  quod  ego  volo,  sed  quod  tu  vis^  Pater  (Maktt. 
zzvi,  39),  quasi  alia  Patris,  alia  Filii  sit  voluotas  aut 
fuerit,  8onu8  est  noslrs  inflrmitalis,  qoamvis  fideliSy 
quam  in  se  capat  nostrum  transflgoravit,  qaaodo 
etiam  peccata  oostra  portavit.  Uoam  vero  esse  Patria 
et  Filii  voluntatem,  quorum  etiam  Spiritos  onus  est, 
qoo  adjuoctocognoscimusTrinitalem,  etsi  iotelligere 
nondum  permiltit  infirmitas,  credat  pietas. 

2.  Sed  quoniam  quibos  promiserit  et  qaam  firmn 
sit  ipsa  promisBio,  pro  sermonis  brevitate  Jam  dizi- 
mus ;  hoc  ipBumquantum  valemus,  quid  sit  qood  di« 
goatus  est  promittere  videamus,  quos  dedisti  mihi,  io- 
quity  voh  ut  ubi  ego  fttin,  et  ipti  sint  meeum. Qaaotnm 
attinetad  creaturamio  quafactus  est  ezsemioe  Da- 
vid  secuodum  caroem  (Rom.  i,  3),oec  ipse  adhoeenit 
ubi  futurus  erat :  sed  eo  modo  dicere  poloit,  ubi  ego 
sum,  quo  iotelligeremos  qoodeito  foerat  aseeosoras 
io  coDlum,  ut  jam  ibi  eese  se  dleeret  obi  faerat  moz 
foturus.  Potuit  et  in  illo  modo,  qoo  aote  Jamdizerat 
loqneos  ad  Nicodemam,  Hemo  ascendit  in  eoilum,  nisi 
qui  descendit  de  ecelo,  Fitius  kominis,  qui  in  ealo  eai 
(Joam.  lii,  13).  Nam  et  ibi  ooo  dizit,   Erit ;  sed,  «sl, 
propter  onitatem  personc,  in  qua  et  Deus  homo  est, 
ethomo  Deos.  In  codIo  ergo  nos  futuros  esse  promisit : 
illo  eoim  forroaservi  levata  est,  quam  sumpstt  ez  Vir- 
gine,  et  ad  Patris  dezieram  eollocata.  Propter  spem 
tanti  hujus  boni  et  Apostolus  ait :  Deusautem  qmi  di' 
ves  est  in  misericordia,proptermuUamdHeciionem  qua 
diltxit  nos,  et  cum  essemus  morlui  peecatis^  conviviltca'' 
vit  nos  Ckristo,  cujusgratia  sumus  salvi  jaeti;  eisimul 
excUavit,  et  simul  sedere  fecii  in  easiestibus  in  Ckritio 
Jesu  (Epkes.  ii,  4-6).  Hoe  ergo  potest  intelligi  dlziase 
Domioas,  Vt  ubi  ego  sium^  ei  iUi  sint  mecum.  Bt  ipse 
qoidem  de  se  dizit  qood  ibi  jam  essel ;  de  oobis  au« 
tem  velle  se  dizit  ut  essemus  ibi  cum  illo,  oon  qnod 
Jam  essemos  osteodit.  Apostolos  autem  quod  Domi- 
nus  velle  se  dizit  ot  fieret,  taoquam  factam  foerit  est 
locotus.  Noo  eoim  ait,  Ezcitatorod  CBt,  et  in  ccBlesti- 
bus  sedere  factoras;  sed,  excitavitf  et  sedere  in  cigle^ 
stibuM  fecit:qui%,  ooninaoiler  sedfideliterjam  deputat 
factom  qood  foturam  esse  non  dubitat.  QaoJ  vero 
attinet  ad  formam  Dei  in  qua  aequalis  est  Patri,  si  se* 
condom  eam  veiimus  intelligere  quod  dietum  est,  Volo 
ul  ubi  egosum^  ei  iliisint  mecum;  abscedat  ab  aoimo 
omnis  imagioam  corporaliom  cogitatlo  :  quidquid 
menti  oecurrerit  loogom,  latom,  orassom,  qoalibet 
luce  eorporea  coloratom,  per  quclibet  loeorum  spa- 
tia  vel  fioita,  vel  iofinita  diffusom,  ab  bis  omolbas, 
quaotum  potest,  aciem  sus  contemplatioois  vel  in- 
tentioois  avertat.  Et  non  inqoiratur  squalis  Patri  Pi« 
liuB  obi  sit,  quonlam  nemo  invenit  ubi  non  sit.  Sed 
qui  vult  querere,  querat  potios  ut  cum  ilto  sit ;  non 
ubique  sicnt  ille,  sed  obioomqae  osse  potoerit.  Qui 
enim  homioi  pcsoaliter  peodeoti,  et  salobriter  coofi- 
tenti  ait,  Hodie  mecumeris  inparadiso(Luc.zxiih  43) ; 


1997 


IN  JOANNIS  EVANGELIDM,  S.  AUOUSTINI 


ms 


Becundum  id  quod  homo  erat,  anima  ejua  ipso  die  fu- 
tora  fueral  in  inrerno,  caro  in  sepulcro  ;  secandum 
aDiem  id  quod  Deua  erat,  utique  et  in  pAradiso  erat. 
Etideolalronieanimaapriatinis  facinoribus  absoluta» 
et  illius  munere  jam  beata,qoamvi8  ubiquesicut  ilie 
eiae  non  poterat ;  tamen  etiam  ipso  die  cum  illo  in 
paradiao  esse  polerat,  uode  ilie  qui  ubique  semper 
eety  non  reeeaserat.  Propterea  nimiram  non  eis  satis 
foit  dicere,  Volo  ul  ubi  ego  stim,  et  Uli  sini ;  aed  addi- 
dit,  mecum.  Esae  enim  com  illo,  magnam  bonum  eet. 
Nam  et  miseri  ease  poaeunt  ubi  est  iIIe,quoniam  qui- 
cumqueubioumque  fuerint,  est  et  ilia :  sed  beati  soli 
anat  curo  iilo,  quia  beati  eaae  non  poterunl  nisi  ez 
illo.  Annon  Deo  veraciter  diclum  eet,  Si  ascendero  im 
catom,  tu  ibi  es  ;  et  si  descendero  in  infemum^  ades 
(Paa/.  cixxvm,  8)  ?  aut  vero  Ghristoa  non  est  Dei 
Sapieniia,  f\xkmaUingit  ubiqueproptersuam  mundiiiam 
(Sap.  VII,  24)  ?  Sed  iox  lucet  in  tenebris,  nec  eara  te- 
nabns  comprehendunt  {Joan.  i,  5).  Ac  per  hoc,  ut  de 
re  visibiii,  quamvis  longe  dissimili,  qaalecumque  so- 
mamae  eiemplum,  aicut  caecua  etiamai  ibi  sit  ubi  lux 
est,  non  esl  tamen  ipae  cum  lucc,  sed  absena  est  a 
pr«8onle;itainfideli8atque  iropius,aut  etiamsi  fideiis 
et  pius,  nondum  tamenad  intoendum  lumen  sapien- 
tin  idoneus,  eliamsi  esse  nosquam  possit  ubi  non  sit 
et  Christu8,non  esttamen  ipse  cum  Cbristo,  duntaxat 
per  8peciem.Nam  bominem  pie  fideiem,  non  est  du- 
bltandumc  um  CbriBio  esse  pcr  fidem  :  propter  qaod 
dioit,  Qui  non  esi  mecum^  adverswn  me  esi  {Maith. 
xii,30}.  Sed  com  Patri  Deo  dicebat,(}uof  dedisii  mihi, 
volo  ui  ubi  ego  sum,  ei  ipsi  sint  mecHfu ;  de  apecie  iila 
omnino  dicebat,  in  qua  videbirous  eum  siouti  eat 
(I  Joan.  ni,  2). 

3.  Nemo  aerenissimum  senaum  nubiloss  contra" 
diotione  periurbet;  coneequentia  perhibeant  teatimo- 
nium  precedentibus  verbis.Nempe  com  dixisaet,  Voio 
ut  ubi  ego  <«m,  et  ipsi  sint  moeum^  continuo  secutus 
adj nnxit,  Vt  videantclaritatem  meam  quam  dedisti  mihi, 
quia  dilexisii  me  ante  constiiuiionem  mundi,  Ui  videant^ 
dixit ;  non,  ut  credant.  Fidei  merces  est  ista,  non  Wr 
dea.  8i  cnim  fides  in  Epistola  ad  Hebrsos  rccte  de* 
finita  est,  Conviciio  rerum  qusn  non  videnlur  {Hebr, 
XI  1) ;  cur  non  mercea  fi'lei  dofiniatur,  Visio  rerum 
que  credite  aperabantur?  Cum  viderimos  enim  cla- 
rilatemquam  dedit  Pater  Filio.etiamai  eam  dici  hoo 
IoeointeUigama8,nonqttamPatereqoali  Filio  gignens 
eom  dedit,  aed  quam  facto  hominia  fiiio  *  dedit  ei  post 
mortem  crucis :  quando  ergo  videbimus  illao  Filii 
claritateni,profectotuncQet  Judicium  vivorum  atqoe 
mortaoram,tonctollereturimpiu8,nevideatclaritatem 
Domini  (/mii.  xxvi,  10) ;  quam,  niai  illam  qua  Dcus 
eat?  Deati  enimmundicordes,  quoniam  ipsiDeom  vi- 
debont  {Matih.  v,  8) :  neo  mondicordes  sonl  impii, 
propterea  non  videbunt.  Tunc  ibont  ipsi  in  soppii- 
ciom  eternum  ;  aic  enim  toUetur  impioa  me  videat 
claritaiem  Domlni :  justi  autem  ibunl  in  vitam  eter- 
nam  {Id.  xxv,  46).  Et  que  est  vita  eterna  1  Ut  eo* 
gnoscant,  inquit,  te  soium  verum  Deum,  ei  quem  mt- 

i  fir.  Logd.  et  Ven.,  facto  hominifilio,   M. 


sisti  Jesum  Chritium  {Joan.  xvii,  3)  :  non  otiquc  sicut 
eom  oognoveront  qui  licet  non  mundioordes,  tamen 
in  forma  servi  clarificata  jud  icantem  videre  potuer  un  t ; 
sed  sicut  cognosoendua  est  a  mundis  corde  solas  verus 
Deo8,  com  Patre  et  Spiritu  sanolo  Filiue,  quia  ipsa 
Trinitas  est  boIus  verua  Deus.  8i  ergo  secandum  id 
qaod  Filius  Dei  Deus  est  Patri  equalis  atqoe  coeter- 
nu8 ;  accipiamus  hoc  dictum,  Volo  ut  ubi  egosum^  el 
ipsi  sint  mecumf  in  Patre  cam  Christo  erimos;  sed  iile 
sicot  Ule,  no8  sicut  nos,  ubioumque  corpore  foerimus. 
Si  enim  loca  dicenda  eont,  et  qoibos  non  corpora 
continentur,  et  locos  est  cuique  rei  ubi  est  ;  locua 
Ghristi  elernus  uhi  aemper  est,  ipse  Pater  est,  et  lo- 
cns  Palris  FiUus  est ;  quia,  Ego,  inquit,  in  Paire^  ei 
Paier  in  me  eU  {Id.  xiv,  10) ;  ct  in  hac  oratione,  Sieut 
iu  Paier^  inquit,  in  me,  et  ego  in  te  :  et  locue  noater 
ipsi  sunt,  quia  sequitur,  Ut  et  ipsi  in  nobis  unum  sint 
{fd.  xvii,  2i) :  et  nos  locua  Dei  sumus,  quoniam  tem- 
plum  ejus  aumos  ;8icut  orat  pro  nobis  qui  mortoua 
eat  pro  nobis,  vivitqoe  pro  nobis,  ut  in  ipsis  unnm  si- 
mos ;  quia  facius  esi  ia  pace  iocus  ejus^  et  habiiatioejus 
in  Sion  {Psal.  lxxv,  3),  que  nos  sumus.  Sed  quia  ido- 
nens  loca  ista,  vel  que  sunt  in  locis  istis,  aine  spa- 
tloBia  capacitati  bo8  et  si  ne  corporeis  molibue  cogi  tare  1 
NoA  parum  tamen  proficitnr,  si  aaliem  quidquid  tale 
oculocordis  occurrit,oeg«tur,  respuitur,improbatur : 
et  lux  quedam  in  qua  ista  neganda,  respuenda,  im- 
probandacernunlur,8icutpotueril,  cogilalur ;  etquam 
ait  certa  cognoscitur,etamatur,  ut  inde  surgator,  at- 
qoe  ad  interiora  tcndatur:  quae  cum  penetrare  mens 
invalida,  et  minus  quam  illa  sunt,  pura,  neqoiverit; 
non  siue  amoris  gemilu  etdeBiderii  iacrymis  inde  pcl* 
ltttQr;etpalienter  ferat  quamdiu  (Ide  mundatur,  at- 
que  ut  Ulic  habitare  valeat,  sanctis  moribua  prepa- 
ratur  *. 

4.  Quomodo  ergo  non  erimuscum  Christo  ubi  eel, 
quaudo  in  Palre  cum  illo  erimus  io  quo  est  ?  Neqoe 
hinc  Apostolas  nobis,  quamTis  nondum  rem  tenenti- 
bus,  sed  tamen  spern  gerentibus,  tdcuit.  Ait  enlm  : 
Si  rcsurrexisiis  eum  Christo,  qux  sursum  sunt  quacrite^ 
ubi  Christus  esi  in  dextera  Deisedens;  qux  sursum  suni 
sapiie,  non  qux  superterram.  Moriui  enim  eslis,  inquit, 
et  viia  vestra  abscondita  est  eum  Chrisio  in  Deo,  Scce 
interim  fide  ao  spe  vita  nostra  ubi  Christus  est,  com 
Ulo  est ;  quia  com  Christo  inDeo  est.  Eccevelut  Jam 
factom  est  qood  oravit  ot  fierel.  dicens,  Volo  ut  ubi 
ego  sum^  et  ipsi  sintmecum:  8od  nunc  per  fidem. 
^uando  autem  flet  per  apeciem  ?Cttm  Christus,  inqnit, 
apparuerit  vita  vestraf  tuncet  vos  apparebitis  eum  if$o 
in  gloria  {Coloss.  iii,  i-4).  Tunc  apparebimus  qood 
tonc  erimos ;  qoia  tono  appareblt  non  inaniter  nos  id 
credidiase  ac  sperasaeantequam  essemus,  faciet  hoc 
cai  Filius  oom  dixisset  *,(7/  videant  claritaiem  mcam 
quam  dedisii  mtAt,  coniinuo  subjunxi/,  Qiita  dilexi$ti 
me  ante  constitutionem  mundi.  In  iUo  enim  dllexlt  et 

«  Prmparetur.  iuxta  Er.  Logd.  Ven.  Lov.   M. 

>  Pleriqne  edili  hic  inter  se  discrepant.  8ic  legit  Er. :  Fa- 
ciat  hoc  tiiius  qui  eum  dixtnt^L  Lov.,  anttquam  enemus 
facti :  cui  Piiiut  oum  ttixisset,  Logd.  at  Ytn.,  guHi  «i/e- 
quam  estemut.  Fecit  oui  Filiut  cum  disisset.   H. 


1929 


TRACTATUS  OXII.  CAPDT  XVIII. 


1830 


no8  ante  eonstitutionem  mundi,  et  tunc  praBdeetina* 
vit  quod  in  6ne  raclorus  eet  mutidi. 

5.  PaUr^  ioquit,  juslet  mundns  te  non  cognovit, 
Quia  justuB  es,  ideo  te  oon  cogDovit.  Muodus  quippe 
ille  dfimnationi  praedestinatus  merito  non  cognovit. 
munduB  vero  quem  per  Chrietum  reconciliavit  sibi, 
non  merito,  sod  gratia  cognovit.  Quid  esi  enim  cum 
cognoscere,  nisi  vita  sterna?  quam  mundo  damnato 
utique  non  dedit,reconci!iaio  dedit.  Propterea  itaqne 
monduB  non  cogoovit,  quia  juslua  es,  et  meritis  ejns, 
ut  non  coffnoBceret,  Iribuisti :  et  propterea  mundus 
reconciiiatus  cognovit,  quia  misericors  es,  et  ut  co- 
gno^ceret  non  ei  merito,  sed  gratia  subvenisti.  Deni* 
que  sequitur,  Ego  autem  te  cognovi.  Ipae  fons  graiis 
esl  Deu8  naiura,  bomo  autem  de  Spiritu  eancto  et 
Virgine  ineffabili  gratia :  denique  propter  ipeum,  quia 
gratia  Dei  per  Jesum  Christum  est  Dominum  no- 
atrum,  Et  hi  cognoverunty  inquit,  guia  tu  me  misisti, 
Ipse  eat  mundus  reconcilialos.Sed  quia  tu  me  misisti, 
idco  cognoverunt :  ergo  gratia  cognoverunt. 

6.  Et  notum  leei  eis^  inquit,  nomen  tuum,  et  notum 
faciam.  Notum  feci  per  fidem,  notum  faciam  per  epe- 
ciem  :  notum  feci  cum  fine  pere^rinantibus,  nolum 
faciam  eine  fine  regnantibus.  Vt  diieciio ^'\n(\M\i ^quam 
dilexisti  me,  in  ipsii  sit^  et  ego  in  ipsis,  Non  est  usitata 
locutio,  ditectio  quam  dilexisti  me,  in  ipsis  sit,  et  ego 
in  ipsis:  usitate  quippe  diceretur.dilectio  qua  dilezisti 
me.  De  gr«co  quidem  ista  transldta  est :  sed  sunt  si- 
miles  et  latinae;  sicut  dicimus,  Fidelem  servitutem 
Borvivit,  Btrenuam  militiam  militavit;  cum  dici  de- 
buisse  videalur,  Fideli  servitute  servivit,  strenua  mi- 
iilia  militavit.  Qualis  autcm  ista  iocutio  est,  dilectio 
quam  dilexisti  me;  tali  et  Apostolus  usus  est,  Bonum 
eertamen  certavi  (II  Tim.  iv,  7)  :  non  ait,  bono  certa- 
mine,  quod  usitatius  et  tanquam  rectius  diceretur. 
Quomodo  aulem  dileclio  quam  dilexit  Pater  Filium, 
est  et  in  nobis,  nisi  quia  membra  ejus  sumus,  et  in 
ilio  diligimur,  com  ipse  diligitur  tolus,  id  est  caput  et 
corpus?  Ideo  subjunxit,  et  ego  in  ipsis;  tanquam  di- 
cerety  qnoniam  ego  sum  et  in  ipsis.  Aliter  enim  est  in 
nobis  ianquam  in  templo  suo ;  aliler  autem  quia  et 
nos  ipse  sumus,  cum  secundum  id  quod  ut  caput  no- 
stnim  esset,  homo  factusest,  corpus  ejus  sumus.  Fi- 
nita  est  Salvatoris  oratio,  incipii  passio :  ergo  ei  iste 
sermo  flniatur,  ut  de  passione  quod  ipse  donaverii, 
aliie  sermonifous  dispatetur. 

TRACTATUS  CXII. 

In  id  quod  sequitur,  Haec  cum  dixisset  Jesus,  egressus 
eai  cum  discipulis  suis,  etc;  usque  ad  iti,  Coiupre- 
henderunt  Jesum,  et  ligaverunt  eum.  Cap,  xviii, 
f.  1-12. 

1.  Terminato  magno  prolixoque  sermone  quem 
post  ccenam  Dominus,  fuudendo  pro  nobis  proximus 
8aogoini,addiBcipulo8  babuitqui  cum  illo  tuncerani, 
adjunota  oratione  quam  direxit  ad  Patrem,  deinceps 
ejos  passionem  Joannes  cvangelista  sic  orsus  esi  : 
•^HsBC  oum  dixisBet  Jesus,  egressus  est  cum  discipulis 
Bnis  trans  torrentem  Gedron,  ubi  erat  horius,  in  quem 

Patroi..  XXXY. 


introivit  ipse  et  discipuli  ejas.Sciebat  autem  et  Judas, 
qui  tradebat  6um,  locum;  quia  frequenter  Jesue  con- 
venerai  illuc  cum  diecipulis  suis.  »  Hoo  quod  narrat 
ingressum  Dominum  oum  discipulis  suisin  hortami 
non  continuo  factum  est,  cum  ejus  illa  flnita  eseet 
oralio,  de  cujus  verbis  ait,  Hxc  cum  dixisset  Jesus  : 
8ed  alia  qusdam  sunt  interposita  que  ab  isto  prvter- 
missa  apud  alios  evangelistas  leguntur;  sicut  apud 
hunc  inveniantur  multa  qusB  illi  similiter  in  sua  nar- 
ratione  tacuerunt.  Quomodo  autem  inter  se  omnea 
cooveniant,  nec  veriiaii  qus  per  alium  promiiur,  ab 
alio  repugnelur,  quisquis  nosse  desiderai,  non  in  hia 
Bermonibus,  sed  in  aliis  laboriosis  litteris  quarat  (a); 
nec  stando  et  audiendo,  sed  potius  sedendo  et  le- 
gendo,  vel  iegenti  aarem  menlemque  intenlissimam 
prsbendo,  illa  condiscat.  Credat  tamen  anteqaam 
sciat,  sive  id  eliam  scire  in  hac  vita  possit,  sive  per 
aiiqua  impedimenta  non  possit;  nibil  ab  aliquo  evan- 
gelista  esse  conscriptum,  quantum  ad  hos  attioet  qnos 
in  auctoritalem  cancnioam  recepit  Ecclesia,  quod  vei 
ipsius  velalteriusnon  minus  veraci  narrationi  poasit 
0880  contrarium.  Nunc  itaque  hujus  beati  Joannis  nar- 
rationom,  ut  siipcepimus  trnctandam,  sine  aliornm 
comparatione  videamup,  in  eis  quae  maoifesta  sont 
non  immorantes ;  ut  hoc  ubi  opus  est,  cauea  posoepte 
faoiamus.Non  ergo  sic  aocipiamus  quod  ait»  Hwc  eum 
dixisset  Jesus^egressus  est  eum  disciputis  suis  trans  tar^ 
rentem  Cedron^  ubi  erat  hortus^  in  qu&m  introivU  ipse  H 
discipuli  ejus,  tanquam  continuo  post  illa  verba  in  il- 
lum  hortom  fuerit  ingressus  :  sed  ad  hoo  V8leat 
quod  dictum  est,  Haee  cum  dixisset  Jesus^  ut  non 
eum  anle  opinemur  ingressum,  quam  iila  verba  fl- 
nirei. 

2.  Sciebat,  inquit,  et  Juias,  qui  tradebat  eum^  lo^. 
cum,  Ordo  verborum  est,  Sciebat  locum  qui  tradehai 
eum,  Quia  frequenter,  inquit,  Jesus  convenerat  itluc 
cum  discipulis  suis,  Ibi  ergo  lupus  ovina  pelleoonte- 
ctos,  et  inter  oves  alto  Patrisfamilias  consilio  tolera- 
ius,  didicit  ubi  ad  tempus  exiguum  dispergeret 
gregem,  insidiis  appetendo  pa^torem. /udai  ergOf  in- 
quit,  cum  accepisset  cohorlem,  et  a  principibus  et  Pha" 
risxis  ministrosj  venit  illuc  cum  laternis  et  facibus  ei 
armis,  Cohors  non  Juieorum,  sed  militum  fuit.  A 
prffside  ilaque  intelligatur  accepta,  tanquam  ad  te- 
nendum  reum,  servato  ordine  legitimas  potestatis, ut 
nullus  tenentibus  auderet  obsistere  :  quanquam  et 
manus  tanta  fuerat  congregata,  et  tic  armata  venie- 
bat,  ui  vel  terreret  vel  etiam  repugnaret,  si  quisqaam. 
Chrisium  defendere  auderet.  Itaquippe  ejas  abecon- 
debatur  poteslas,  et  oblendebatur  infirmitaB,  ut  hssc 
inimicis  necesparia  viderentur  adversus  eum,in  qaem 
nihil  valuisset  nisi  quod  ipse  voluiseet;  bene  atens 
bonus  malis,  et  faciens  bona  de  malis,  ad  faciendos 
bonos  ex  malie  ei  discernendoB  bonos  a  malis. 

3.«Jesusitaque,»sicutBvangeIi8ta8ecuta8adJungil» 
«  sciens  omnia  quae  ventura  erant  super  eum,  pro« 
cessit,  et  dicit  eis  :  Quem  quasritis?  Responderunt  ei : 
Jesum  Nazarenum.  Dicit  eis  Jesus :  Ego  8um.  Stabat 

(a)  Mittit  ad  suos  libros  de  Consensu  BvaDgelistamm. 

(Soixante^une.) 


«931 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM,  S.  AUGDSTINI 


1932 


aatein  et  Judat,  qui  tradebat  eum,  cam  ipsis.  Utergo 
dixit  eis,  Egosum,  abierunt  retrorsum»  et  ceciderunt 
in  terram.  »  Ubi  nunc  militum  cohors,  et  minislri 
principam  ac  Pbari8soram?  ubi  terror  et  munimen 
armoram?  Nempe  una  vox  dicentis,  Ego  sum,  tantam 
tarbam  odiis  ferocem  armisque  terribilem,  sine  telo 
ullo  percussit,  repulit,  stravit.  Deus  euim  latebat  in 
earne;et  sempiternus  dies  ita  membris  ocouliabatur 
humanis^ut  laternis  et  faciebus  quaereretur  occidendus 
a  tenebris.  Ego  sum^  dicit ;  el  impios  dejicit.  Quid  ju- 
dicaturua  faciet,  qui  judicandus  hoc  fecit?  Quid  re- 
gnaturae  poterit,  qui  moriturus  hoo  potuit?Elnunc 
ubiqoe  per  Evangelium,  Ego  sumf  dicit  Chrislus;  et 
a  Judeia    exspectatur  Anticbrittus ,   ut  retro  re- 
deanl,  et  in  terram  cadant,  quoniam  deserentes  coe- 
leetia,  terrena  deaiderant.  Gerte  ad  comprehenden- 
dam  Jesum   peraecutores  com  tradiiore  venerunt» 
qaem  qnerebant  invenerunt,  audierunt  Ego  sum : 
quare  non  comprehenderunt,  sed  abierunt  retro,  et 
ceoiderunt,  niai  quia  hoc  voluit,  qui  potuit  quidquid 
voluit?  Vernm  si  nunquam  ae  ab  eis  pcrmitterel  ap- 
prehendi,  non  quidem  illi  facercnt  propter  quod  ve- 
nerant,  sed  neo  ipae  faceret  propter  quod  venerat. 
Eum  quippe  illi  occidendum  querebant  ssviendo; 
aed  quaerebat  nos  et  ipso  moriendo.  Proinde  quia 
tenere  volentibus,  neo  valentibus,  ostendit   potes- 
tatem  auam ;  Jam  tenesnt  eum,  ut  faciat  de  nescien- 
tlbai  Yoluntatem  auam. 

4.  «  Iterum  ergo  eos  interrogavit:  Qucm  quQeritis? 
Illi  autem  dizerunt :  Jesum  Nazarenum.  Respondit 
Jeaus :  Dixi  vobis  quia  ego  sum.  Si  ergo  me  quaeriiis, 
ainita  hoe  abire.  Ut  impleretur  sermo  quem  dixit, 
Quia  quoB  dedisti  mihi^  non  perdidi  ex  eis  quemquam. 
Si  me,  •  inquit,  «  qunritit,  sinite  hos  abire.  »  Inimi- 
C08  videt^  I  et  hoe  faciunt  quod  Jubet ;  sinunt  eos 
abire,  qoos  non  vult  perire.  Numquid  autem  non 
erant  postea  morituri?Gur  ergo  ei  tunc  morerentur, 
perdoret  eos,  oisi  quia  nonduro  sic  in  eum  credebant, 
qaomodo  credunt  quicumque  non  pereunt  ? 

5.  Simon  ergo  Petrus  habens  gladiumj  eduxit  eum^ 
et  percussit  servum  principissacerdotvm,  et  abscidit  cjus 
aurieulam  dexteram,  Erat  autem  nomen  servo  Makhus. 
Soluthicevangelietaetiam  nomen  hujus  Eerviexpros- 
sit  t  aient  Luoas  solus,  qaod  ejus  auriculam  Dominus 
tetlgerit,  et  aanaverit  eum  (Luc.  xxii,  51).  Malchua 
aatem  interpretatur  Regnaturus.  Quid  ergo  auris  pro 
Domino  amputata  et  a  Domino  sanata  signiflcat,  nisi 
aaditam  amputata  vetustate  rcnovatum,ut  sitin  no- 
vilate  spiritus,  et  non  in  vclustate  lilteraB  (Rom,  vii, 
6)?  Quod  cui  prfflstitum  fuerit  a  Ghristo,  quis  dubilet 
regnatarum  esse  cum  Ghristo?  Quod  autein  servus 
iovantup  eet,  et  hoc  ad  illam  pertinet  vetustatem  qaio 
in  iorvitatem  generat,  quod  cat  Agar  (Gatat,  iv,  24). 
Sed  com  accessit  sanitas,  flgurata  cst  et  libeKas.  Fa- 
ctnm  tamen  Petri  Dominus  improbaTit,  et  progredi 
ultra  prohibuit  dicens :  Mitte  gladium  in  vaginam.  Ca- 
tieem  quem  dedi  mihit  Pater,  non  bibam  illum?  In  suo 

«  Thomas  Aqainat  in  Catena  lcgil  hic,  inimicos  fubet, 
nec  admodum  iDcoDoiune.    M. 


quippe  facto  ille  discipulus  magiatrum  defendere  vo- 
Juit,  non  quod  signiflcandumestcogitavit.  Etilleigi- 
turad  patientiam  commoncndusfuit,  ethoc  ad  intel- 
ligentiam  conscribendum.  Quod  autcm  a  Patre  sibi 
dicitdatumcalicein  passionis,profecto  illud  estquod 
ait  Apostoius  :  Si  Deus  pro  nobis,  quis  coniranos  ?  Qui 
FUio  proprio  non  pepercit,  sed  pro  nobis  omnibus  tra^ 
didit  eum  {Rom.  viii,  3i,  32).  Verum  auctor  calicis 
hujus  est  eiiam  ipse  qui  bibit.  Undo  idem  apostolua 
itcm  dicit  :  Christns  dilexit  noSy  et  tradidit  semetipsum 
pro  nobis  oblationem  et  hostiam  Deo  in  odorem  suavita" 
tis  (Ephes,  v,  2). 

6.  Cohors  atdem  et  tribunus  et  ministri  JudcBorum 
comprehenderunt  Jesum,  et  ligaverunl  eum,  Compre- 
henderunt  ad  quem  non  accesserunt :  quoniam  dies 
ille,  illi  vero  tenebrffi  permanscrunt  ;nec  audierunt, 
Accedite  ad  eum  et  Hluminamini  (Psai.  xxxiii,  6).  Si 
enimsic  acccdercnt,  non  eum  manibuH  accidendum, 
sed  recipiendum  cordecomprehenderent.Nunc  autem 
quando  cum  illo  modo  compreheoderunt,  tuncab  iilo 
longiua  recesserunt  :  et  ligavorunt  eum  a  quo  eolvi 
potius  YcUe  debuerunt.  Et  erant  fortassis  in  eis  qui 
tunc  imposuerunt  Ghristo  vincula  eua,  atque  ab  eo 
postealiberati  dixcrunt,  Disrupisti  vinculamea  (Psai. 
cxv,  16)  IIa'C  hodie  salis  sint ;  tractabuntur,  Deo  vo« 
lente,  Eermonc  alio  quic  sequuntur. 

TRACTATUS  CXIII. 

^b  eo  quod  legitur,  Et  adduxerunt  cum  ad  Annam  pri- 
mum  ;  usque  ad  id,  Itcrum  ergo  negavit  Petrus,  et 
Blatiai  galius  cantavit.  Cap.  xviii,  f.  13-27. 

1.  Posteaquam  persecutores  tradeute  Juda  oompro" 
hensum  Dominum  ligaverunt,  qui  dilexit  nos  et  tra- 
didit  somctipsum  pro  nobis  (Ephes.  v,  2),  et  cui  Pater 
non  pcpercit,  scd  pro  nobis  omnibus  tradidit  eum 
(Rom.  vni,  3'Z) ;  ut  iutelligatur  Judas,  non  laudabiiis 
utilitate  traditionis  hujus,  sed  sceleris  vuluntate  da- 
mnabiiis :  Adduxerunt  eum,  sicut  Joannea  evangeliata 
n^vTdXtad  Annam  primum.  Nectacet  cauaam  cur  ita  fa- 
ctum  sit :  Erat  enimj  inquit,  socer  Caiphse,  qui  erai 
pontifex  anni  illius.  Erat  autem,  inquit,  Caiphas  qui 
consilium  dedit  Jwlxis,  Quia  expedit  unum  hominem 
mori  pro  poputo,  Merito  et  Matthsus  cum  id  breviue 
nurrare  voluisset,  eum  ad  Caipham  ductum  fuiase 
commcmorai(.Vaf//i.  xxvi,57);  quia,etad  Annam  prius 
ideo  ductus  cst,  quod  socer  ejus  fuerit  :  abi  intelli- 
gendumest  hoc  cumdcm  Gaipham  fieri  voluisse. 

2.  Sequebatur  autem,  inquit,  Jesum  Simon  Petrus, 
et  alius  discipulus.  Quisnam  isle  sit  discipulus,  non 
temcre  affirmandum  cst,  quia  tacetur.  Solet  autem 
80  idem  Joanncs  ita  significarc,  el  addere,  quem  di- 
ligebat  Jesus  (Joan.  xiii,  23,  ct  xix,  26).  Fortassis  ergo 
ct  bic  ipse  est :  quisquis  tamcn  sit,  scquentia  videa* 
mu8.  «  Discipulus  autem  ille,  »  inquit,  «  erat  notua 
pontifici,  et  introivit  cum  Jesu  in  atrium  pontiOcis  : 
Pctrus  autem  stabat  ad  ostium  foris.  fixiit  ergo  alius 
discipulus  qui  cratnotus  pontifici,  ct  dixit  oatiarie  et 
introduxit  Pctrum.  Dlcit  ergo  Petroanciila  oatlaria  : 
Numquid  ot  tu  ex  diseipulis  cs  bominia  iatiuB?  Dici 


1933 


TRACTATDS  CXIII.  CAPDT  XVIII. 


«934 


ilie  :  NoQ  sum.»  Eoce  columna  flrmissima  ad  unius 
aurao  impulsum  lota  contremuit.  Ubi '  est  illa  promit- 
tentis  Hudacia,  et  de  se  plurimum  praetldenlis?  Ubi 
sunt  verba  illa,  quando  ait,  Quare  non  possum  te  sequi 
modo?  animam  meampro  teponam  {Joan,  \iii,  37)  ?  Huc- 
ciue  est  sequi  magistrum,  se  negare  discipuiiini  ?  sic- 
cine  pro  Domino  anima  ponilur,  ut  boc  ne  tiat,  vox 
ancilla  formidetur  ?  Sed  quid  mirumsi  Deus  vera  pra)- 
dixit,  homo  autem  falsa  prsesumpsit  ?  Sane  in  ista  quaB 
jam  ccBpta  est  negatione  apostoli  Petri,  debemus  ad- 
vertere  non  solum  ab  eo  negari  Ghristum,  qui  dicit 
eum  non  esse  Ghrislum  ;  sed  ab  illo  eliam  qui  cum 
sit,  negatse  esse  christianum.  Dominus  enim  non  ait 
Petro,  Discipulum  roeum  te  negabis;  sed,  me  negabis 
[Mattfi,  xzYi,  34).  Negavil  ergo  ipsum,  cum  se  negavit 
ejus  esse  discipulum.  Quid  autem  aliud  iEto  modo 
quam  se  negavit  esse  Christianum  ?  Quamvis  enim  di- 
scipuli  Christi  nondum  appellarentur  hoc  nomine : 
post  asceDsionem  quippe  ejus  in  Anliochia  primum 
coeperunt  appellari  discipuli  Cbristiani  (Act,  xi,  26) : 
jam  tamen  erat  res  ipsa  illo  postea  vocabulo  nunc- 
pandajam  eranl  discipuli  qui  postea  appeilttti  sunt 
Christiani ;  et  hoc  commune  nomeo,8icutcommunem 
ndem,etiam  ad  posleros  transmiscrunt.  Qui  ergo  se 
Cbristi  negavit  esse  discipulum,  ipsam  rem  negavit, 
cujus  nomen  est  vocari  christianum.  Quam  multi 
postea,  non  dico  senes  et  anus,  in  quibus  bujusvit» 
satietas  faoilius  potuit  mortem  pro  Cbri^ti  confessione 
contemnere ;  nec  solum  juventus  utriusque  sexus,  de 
qua  aetate  convenienter  videtur  exigi  fortiludo ;  sed 
etiam  pueri  pueilsque  potuerunt,  et  innumerabilis 
Booietassanctorummartyrum  in  regnumcoBiorumfor- 
titeret  violenter  intravit,  quod  tunc  iste  non  potuit, 
qui  claves  regni  ejus  accepit  (Mattk,  xvi,  19)?  Ecce 
unde  diclum  est,  Sinite  hos  abire,  quando  se  pro  nobis 
tradidii,  qui  suo  sanguine  nos  redemit ;  ut  impleretur 
sermoquem  dixit,  Quia  quos  dedisti  milii,non  perdidi 
ex  eis  quemquam.  Utique  enim  Petrus  si  negato  Chri- 
sto  hinc  iret,  quid  atiud  quam  periret  ? 

3.  Stahant  autem  servi  ei  ministri  ad  prunas^quiafri^ 
gus  erat,  et  calefaciebant  se,  Non  hiems  erat,  eed  tamea 
frigua  erat :  quod  solei  eliam  squinoctio  verno  ali- 
quando  contingere.  «  Brat  autem  cum  eis  et  Petrus 
atans,  et  calefaciens  se.  Pontifex  ergo  interrogavit 
Jeeum  dediscipulis  ejus,  et  de  doctrina  cjus.  Respon- 
dit  ei  JasuB :  Ego  palam  locutus  sum  mundo,  ego  sem- 
per  docui  in  synagoga '  et  in  templo,  quo  omnes  Ju- 
dci  conveainnt,et  in  occullo  locutus  sum  nibii :  quid 
me  interrogaB  ?  Interroga  eos  qui  audierunl  quidlocu- 
tuB  8um  ipsiB  :  ecce  hi  sciuot  quae  dixerim  ego. »  Non 
prstereunda  nascitur  quasstio,  quomodo  dixerit  Do- 
minuB  JesuB,  Ego  palam  toctUw  sum  mundo ;  et  maxi- 
me  illud  quod  ait,  In  occulto  locutus  sum  mhil,  Nonne 
in  boo  ipso  recentiore  sermone,  quem  post  cosnam 
discipulit  BBt  locotUB,  ait  illiB  :  Hxc  in  proverbiis  /o- 
cutus  sum  vobis  :  cenit  hora  cum  jam  non  in  proverbiii 

^  Hee  verba,  o^lumntt  firmissima  ai  unius  awrm  impul- 
gum  iota  oontrgmuit,  Ubt,  noa  existaut  in  Mm. 
*  Mss.»  tfi  synagogii. 


toquar  vobis,  sedpalam  de  Patre  meo  annuntiabo  vohis 
(/oa».  XVI,  25)?  Si  ergo  ipsis  conjunctioribus  discipu- 
lis  suisnon  loquebaturpalam,  sed  horam  promiitebat 
quando  palam  erat  locuturus,  quomodo  palam  locu- 
tus  est  mundo?  Deinde  illis  ipsis  suis,sicut  aliorum 
quoque  evangelistarum  testatur  auctoritas,  in  eorom 
cumparatione  qui  discipuli  ejus  non  erant,  mulio  uti- 
que  mauifestius  loquebatur,  quando  cum  soiis  erat, 
remotus  a  turbis :  tunc  enim  eis  et  parabolas  aporic- 
bat,  quas  clausas  proferebat  ad  alios.  Quid  esf  ergo, 
In  occulto  locutus  sum  nihil?  Sed  inlelligendum  est  ita 
eum  dixisse,  Palam  tocutus  sum  mundo;  ac  si  dixi&BCt, 
Multi  me  audierunl.  Ipsum  autem  palam  modo  quo- 
dam  erat  palam,modo  autem  quodam  non erat  palam. 
Palam  quippe  erat,  quia  muUi  audiebant;  et  rursum 
non  erat  palam,  quia  non  inteiligebant.  Et  quod  se- 
orsum  discipulis  loquebatur,  non  in  occulto  ulique 
loquebatur.  Quis  namque  in  occullo  loquitur,  qui  co- 
ram  tot  hominibus  loquilur;  cum  scriptumBit,  luor^ 
duorum  vel  trium  testium  stabit  omne  verbum  {Deut.xu^ 
ib):  pra^sertim  si  hoc  loquitur  paucis,  quod  per  oos 
velit  innolescere  multis;  sicut  ipse  Dominus  ait  iliis, 
quos  adhuc  paucos  habebat,  Quod  dico  vobis  in  tene» 
bris^dicile  in  lumim;  et  quod  in  aure  auditis^  prasdicate 
super  tecta  {Malth,  x,  27]?Ergoet  boo  ipsum  quod  ab 
ipso  dioi  videbatur  occulte,  quodammodo  non  diceba* 
tur  in  ocoulto  :  quia  non  ita  dicebatur,  ut  ab  eia  qui- 
bus  diclum  fuerat,taceretur;  sed  ita  potiusi  ut  usquB- 
quaque  praBdicaretur.  Sic  ergo  dici  potest  aliquid  et 
palam  simul  et  non  palam,  vel  in  occulto  Bimul  et 
non  in  occulto,  quomodo  dictam  esty  Ut  videnUs  vi- 
deant,  et  non  videant  {Marc,  xv,  12).  Quomodo  enim 
videantf  nisi  quia  palam,  non  in  occulto;  etquomodo 
idem  ipsi  rursus  hoh  videant,  nisi  quia non  palam,8ed 
in  occulto?  Ea  lamen  ipsa  quas  audierant  et  non  intel- 
lexerant,  talia  erant,  ut  non  posBent  juste  ac  veraoi- 
ter  criminari  :  et  quotiescumque  interrogando  tenta- 
runt,  ut  invenirent  unde  accusarent  eum,  aic  eia  re* 
spondit,  ut  omnes  ororum  retunderentur  doli,et  caiu- 
mniai  frustrarentur.  Ideo  dicebat,  Quid  me  interrogas? 
Interroga  eos  qui  audierunt  quid  tocutus  sum  ipsiszecee 
hi  sciunt  quee  dixerim  ego. 

4.  Hxc  autem  cum  dixisset^  unus  assistens  ministro^ 
rum  dedit  alapam  Jesu^  dicens  ;  Sic  respondes  ponti'' 
fici  f  Respondit  ei  Jesus  :  Si  mate  locutus  sum^  testi" 
monium  perhibe  de  malo;  si  autem  bene^  quid  me 
casdis  ?  Quid  ista  reBponsione  veriuB,  mansuetiuB, 
justius?  Ejus  est  enim  de  quo  prophetica  vox  praeoeB- 
serat,  Intende,  et  prospere  procede,  et  regna;  propier 
veritatemy  et  mansuetudinem^  et  justitiam  (Psal.  xliV| 
5).  Si  cogitemuB  quis  acceperit  alapam,  nonne  veJie-i 
muB  eum  qui  percussit,  aut  coslesti  igne  consumi, 
aut  terra  dehisoente  sorberi,  aut  correptum  demo- 
nio  volutari,  aut  aliqua  bujusmodi  quaiibet  poena,vel 
etiam  graviore  puniri?  Quid  enim  horum  per  poten« 
tiam  jubere  non  potuisset  per  quem  faotuB  est  mua- 
duB,  nisi  patientiam  uob  docere  maluisset  qua  vinci- 
tur  mundus?  Hic  dicet  aliquis  :  Gur  non  fecitquod 
ipse  prascepit  (Matth,  v,  39)  f  percutienti  enim  non 


\ 


1935 


IN  JOANNIS  EVANGBLIDM,  S.  ADGUSTINI 


1936 


sic  respondere,  sed  maxillam  debuit  alleraro  prs- 
bere  *.  Quid  quod  et  veraciter,  mansuete,  justeque 
respondit,  et  non  solum  alteram  maxillam  iterum 
peroussuro,  sed  totum  ccrpus  (igendum  prsparaTit 
in  ligno?  Et  binc  potiu»  demonslravit,  quod  demoii- 
strandum  fuil.  sua  ecilicet  magna  illa  praecepta  pa- 
tientie  non  ostentatione  corporis^  sed  cordis  prs- 
paratione  facienda.  Fieri  enim  potest  ut  alteram 
maxlllam  Tisibiliter  prsbeat  homo  et  iratuB.  Quanto 
ergo  melius  et  respondet  fera  placatus,  et  ad  per- 
fercnda  graviora  iranquillo  animo  fit  paratus?  Boa- 
lus  cst  enim  qui  in  omnibus  qu«e  iojuste  pro  justitia 
patitur,  potest  fcraciter  diccre,  Paratum  cor  meum^ 
DeuSf  paraium  cor  meum  :  hinc  ill  quippe  quod  sequi- 
tur,  Cantabo  et  psallam  (Psal.  lvi,  8);  quod  Paulus 
et  Barnaba8(a}  etiam  in  vinculis  durissimis  facerepo- 

tuerunt. 

5.  Sed  ad  narrationis  evangelic»  sequentia  redea- 
mu8.  Et  misU  eum  Annas  ligatujn  ad  Caipham  ponlifi' 
cem,  Ad  illum,  sicut  Matlbaeus  dicil,  ab  ioitio  duce- 
balur,  quoniam  ipse  crat  illius  anni  princeps  sacerdo- 
tum.  Alternos  quippe  intelligendi  sunt  agere  solere 
annos  ambopontifices,  id  est  principes  sacerdoium, 
qai  erant  illo  tempore  Annas  et  Caiphas,  quos  Lucas 
evangelista  commemorat,  narrans  quo  temporc  ca;pe- 
rit  Domini  prcBcursor  Joannes  prsdicare  regnum 
CGBloram,  et  congregare  discipulos.  Sic  enim  dicit : 
Sub  principibus  sacerdotum  Anna  el  CaiphOf  faclum  esi 
verbum  Domini  superioannemZacharixfHiumindeserio 
(Imc.  III,  2),  et  caslera.  Proinde  isti  ambo  pontiflces 
vicissim  suos  anno  agebant  :  et  erat  annus  Gaiphse 
qaandopassusest  Ghristus.Ideosecundum  Maithsum 
cam  comprehensus  esset,  ad  eum  ductus  esl :  sed 
prius  ad  Annam  secundum  Joanncm  venerunt  cum 
iilo;  non  quia  collega«  sed  quia  socer  ejus  erat. 
Et  credcndum  est  secundum  voluntatem  Caiphae 
id  esse  fadum,  vei  etiam  domos  eorum  ita  fuisse 
posilaB,  ut  non  deberet  Annas  a  transeuntibus  prae- 
teriri. 

6.  Sed  cam  dixisset  Evangeiista  quod  eum  ligatum 
miserit  Annas  ad  Caipham,  reversus  est  ad  locum  nar- 
rationis,  ubi  reliquerat  Petrum,  ut  eiplicaret  quod 
in  domo  Ann»  de  trina  ejus  negatione  contigeral. 
Erat  auUm,  inquit,  Simon  Petrus  stans  et  calefaciens 
$e.  IIoc  recapitulat  quod  anle  jam  dixerat :  deinde 
qu9  secuta  sunt  Jungit.  Dixerunt  ergo  ei :  Numquid 
et  tu  ex  discipulis  ejus  es?  Negavit  ille,  ei  dixii  :  Non 
sam.  Jam  semei  negaverat ;  ecce  iterum.  Deinde  ut 
terUa  negatio  compleatur,  Dicii  unus  exseruis  pontifi- 
oi»  cognatus  ejus  cujus  abscidit  Pett^s  auriculam: 
Nonne  egoievidi  in  horto  cum  illo?  lierum  ergo  nega- 
vit  Peirus,  et  siaiim  gallus  cantavit,  Eoce  medici  com- 
pleta  esl  prndiclio,  sgroli  convicta  prssumptio.  Non 
enim  factum  est  quod  isle  dixerat,  Animam  meam  pro 
ie  ponam;  sed  factum  cst  quod  ille  praedixerat,  Ter 
me  negabis  (Joan.  xiii,  38).  Sed  trina  Petri  negatione 
completa,  jam  et  iste  sermo  compleatur^  ut  deinceps 

A  Decem  Mm.,  prjepdrure. 

(a)  FortaMe  legeodom  bilat^  ex  Act.  ivi,  25. 


qu»  de  Domino  apud  Pontium  Pilatum  priesidem 
gcsta  sunt,  ab  alio  consideremus  exordio. 

TRACTATUS  CXIV. 

Ab  eo  loco^  Adducunt  ergo  Jesum  ad  Caipbam  in 
praetorium ;  usque  ad  t(/,  Ut  sermo  Jesu  implereiur 
quem  dixit,  signiQcaos  qua  morte  esset  morituras. 
Cap,  xviii,  f,  28-32. 

i.  QuiD  cum  Domino  vcl  de  Domino  nostro  Jesu 
Chrislo  apud  Pontium  Pilatum  prssidem  gesta  sint, 
quantum  Joannes  evangelista  indicat,  deinde  videa- 
mus.  Redit  enim  ad  locum  narralionis  sue  ubi  eam 
reliquerAt,utexplicarct  Petri  negationem.  Jamquippe 
dixerat,  Ei  misil  eum  Annas  ligaium  ad  Caipham  pon- 
iificem  (Joan,  xviii,2i) :  atque  inde  regresBUB  ul>i  di- 
miserat  Petrum  calefacientem  se  ad  ignem  in  atrio* 
posteaquam  totam  ejus  negationem,qus  ter  facta  est, 
terminavit,  Adducunt  crgo  Jesum,  inquit,  ad  Caipham  ^ 
in  prxtorium,  Ad  Caipham  quippe  ab  Anna  collega 
et  socero  ejus  dixerat  missum.  Sed  si  ad  Gaipham, 
cur  in  prslorium?  Quod  nihii  aliud  vult  inteliigi, 
quam  ubi  prasscs  Pilatus  hubilabat.  Aut  igilur  aliq::a 
urgente  causa  de  domo  Anne,  quo  ad  audiendum 
Jesum  ambo  convcnerant,  Caiphas  perrexerat  ad 
prffilorium  pra^sidls,  et  socero  suo  Jesum  reiique- 
rat  audiendum  :  aut  in  domo  Caiphae  prcetorium 
Pilatus  acceperat,  et  tanla  domus  erat,  ut  seor- 
sum  hahitantem  dominum  suum,  scorsum  judicem 
ferret. 

2.  Erat  autem  mane,  ei  ipsi,  id  est  qni  ducobant 
Jesum  :  non  iniroierunt  in  praetorium^  hoc  est  in  eam 
partem  domus  quam  Pilatus  tenebat,  si  ipsa  erat 
domus  Caiphs.  Cur  aulem  non  introieruut  in  prasto- 
rium,  exponens  c.iusam,  Vt  non  coniaminareniur^  in- 
quit,  sed  ut  manducareni  Pascha.  Dies  enim  agere 
cosperant  azymorum  :  quibus  diebus  conlaminatio 
illis  erat  in  alienigen»  babitaculum  intrare.  0  impia 
csoitas  1  Ilabitaculo  videlicet  contaminarentur  alieno, 
et  non  contaminarentur  scelere  proprio?  Alienigene 
judicis  praetorio  contaminari  timebant,  et  fratria  in- 
nocentis  sanguine  non  timebanl :  ot  hoc  solum  in- 
terim  dicam,  ubi  rea  malorum  conscientia  tenebalnr. 
Nani  quod  etiam  Doniinus  erat,  qui  eoram  impietate 
ducebatur  ad  mortem,  et  vit»  dator  occidebatur; 
non  eorum  conscientiae,  sed  ignorantie  deputetnr. 

3.  Exivit  ergo  Pilalus  ad  eos  foras^  ei  dixii :  Quam 
accusaiionem  affertis  adversus  hominem  huncf  Respon-' 
deruntj  et  dixerunt  ei :  Si  non  esset  hic  malefaciort  no» 
iibi  iradidissemus  eum.  Interrogentur  atque  respon- 
doantabimmundis  spiritibas  liberati,languidisanati, 
ieprosi  mundati,surdiaudiente8,  muti  loquentes, caeoi 
Tidentes,  morlui  resurgeotes,  etquod  omniasoperat, 
Btulli  sapientes,  utrum  sit  malefactor  Jesas.  Sed  ista 
dicebant,  de  quibus  per  prophetam  Jam  ipse  predixe- 
rat,  Retribuebani  mihi  mala  pro  bonii  {Psal,  xxxiv* 
12). 

<  Sic  etiam  in  libro  tertio  de  Consensa  Efangelittarom, 
cap.  7.  At  iu  «acris  BiWtiis  habetur  nunc,  apo  to^  Caipha, 
a  Caipha, 


1037 


THACTATUS  CXV.  CAPUT  XVIII. 


1638 


4.  Dixit  ergo  eis  PiUitui :  Accinile  eum  vosj  et  secun- 

dum  Legem  vestram  judicate  eum.  Dixerunt  ergo  ei  Ju- 

dxi:Nobis  non  lictl  tii/fr/ir^r/^^utfmgttam.Quidestquod 

loquitur  insana  crudelitas?  An  non  internciebant, 

quem  interflcieDdura  ofTerebant?  An  forte  crux  non 

interficit?  Sicdesipiunt,  qui  non  sectantur,  sed  inse- 

ctantur  sapientiam.  Quid  est  autoro,  Nobis  non  licet 

interficere  quemquam?  Si  maiefactor  est,  cur  non  li- 

cet?  Nonne  Lez  eis  prsecepit,  ne  malefacloribus,  prae- 

sertim  (qualem  istura  putabant)  a  suo  Deo  sedactori- 

bus  parcant  {Deut.zw,  5)?Sed  intelligendum  est  eos 

dizlBse  non  sibi  Hccre  interficere  qiiemquam,  propter 

diei  festi  sanctilatem,  quem  celebrare  jam  coeperant; 

propter  quem  de  ingressu  etiam  praetorii  contaminari 

meluebant.  Itane  obduruislis,  falsi  Israeiilae?  itane 

omnem  sensum  nimia  malitia  perdidislis,  ut  ideo  vos 

a  sanguine  innocentis  impoHutos  esse  credatis,  quia 

eum  fundendum  alteritradidislis?  Numquid  etPilatus 

iHum,  qui  potestati  ejus  a  vobis  ingeritur  occidendus, 

Buis  est  manibus  occisurus?Si  non  eumvoluistis  oc- 

cidi,  ai  non  insidiati  estis,  si  non  fobis  tradendum 

pecunia  comparastis,  si  non  comprebendistis,  viozi- 

8ti8,addazi8ti8,8i  non  occidendummanibus  obtulislis, 

vocibus  poposcistis,  non  eum  a  vobit  inlerfecium  esse 

Jactate.  Si  aotem  Hlis  omnibus  vestris  prscedeniibus 

factis^etiam  Crucifige,  crucifige,  clamastis  (Joan.  iix, 

6) ;  audite  quod  contra  vos  etiam  propbe^a  clamat : 

Pilii  hominum,  dentes  eorum  arma  et  sagittse,  et  lingua 

eorum  machsera  acuta  (PsaL  lti,  5).  Ecce  quibus  ar- 

mia,  quibuB  sagittis,  qua  mach^ira  justum  iutcrfeci- 

stis,  quando  vobis  interficere  quemquam  non  licere 

dizistis.  Ilinc  est  quod  ad  comprebendendum  Jesum, 

cam  sacerdotum  non  venisscnt  principes,  sed  misis- 

aent;  Lacas  tamen  evangelista  in  eodem  narrationis 

8un  loco  aii :  Dixit  atUemj  inquit,  Jesus  ad  eos  qui  ve- 

nerant  ad  se^  principes  sacerdotumy  et  magistratus  tem- 

pli,  et  seniores  :  Quasi  ad  laironem  existis  (Luc,  zzii, 

52),  et  cslera.  Sicut  ergo  principes  sacerdotum  non 

per  seipsoSySed  per  eos  quos  miserant  ad  comprehen- 

dendum  Jesam,  quiJ  aliud  quam  ipsi  in  sus  jussionis 

poteslale  venerunt?sicomne8quicrucifigendumChri- 

8tam  impiis  vocibus  clamaverunt,  non  quidem  per 

seipsos  eum,  sed  tamen  ipsi  per  illum  qui  eorum  cla- 

more  ad  hoc  nefas  iropal^us  est,  occiderunt. 

5.  Qaod  vero  Joannes  evangelista  tubjungii,  Vl 
sermo  Jesu  impleretur  quem dixit,  significans  qua  morte 
esset  moriturus  :  si  mortem  crucis  hic  velimus  acci- 
pere,tanquam  ideo  dixerint  Judsi,  Nobis  non  ticet  in- 
terfieere  quemquam,  quia  interfici  aliud  est,  aliud  cru- 
ciflgi;  non  video  quoroodo  id  possit  consequenter 
inteiligi,  cum  hoc  ad  Pilati  verba  responderint,  qai- 
bu8  eis  dixerat,  Accipite  eum  vos^  el  secundum  Legem 
vestram  judicate  eum,  Numquid  ergo  eum  non  poteranl 
accipere,  et  ipti  eum  cruciflgerc,  si  pcr  tale  genus 
Bupplicii  interfectionem  cujaequam  vitarecupiebant? 
Quis  autem  nonvideat  quam  sit  absurdumeis  Jicere 
qaemquam  cruoiflgere,  quibus  non  licet  quemquam 
interfloereT  Quid  qaod  ipse  Dominus  eamdem  mor- 
tem  saam,  id  eat  mortem  cracis,  etiam  interfectionem 


vocat,  sicnt  legimus  apud  Marcum;  ubi  ail  :  «  Ecco 
ascendimus  Jerosolymam,  et  Filius  hominis  tradetur 
principibus  sacerdotum  et  Scribis,  et  damnabunt  cum 
morte,  et  tradent  eum  Gentibus ;  et  illuclent  ei,  et 
conspuent  euni,  et  flagellabunt  eum,  et  inlerlicient 
eum,  et  tertia  die  resurget  »  {Marc,  z,33,34)  ?  Niml- 
rum  ergo  ista  dicendo  signiflcavit  Dominus  qua  caset 
morte  moriturut :  non  quod  hic  mortem  orucis  vellel 
intelligi,  sed  quod  eum  Judaei  fuissent  Gentibus  tra- 
dituri,  hoc  est  Romanls.  Nam  Piiatus  Romanos  erat, 
eumque  in  Judasam  Romani  prssidem  miscrant.  Ut 
ergo  iste  sermo  Jesu  impleretur,  id  est,  ut  eum  sibi 
tradilum  Gentes  inlorflcerent,  qaod  Jesus  futurum 
esse  prffidizerat ;  ideo  Pilatus  qui  Judez  Romanus 
erat,  cum  veDct  eum   reddere  Judsis,  ut  secundom 
Legem  8uam  judicarent  eum,  noluerunt  eam  accipere 
dicentes,  Nobis  non  licet  interficere  quemquam.  Ac  aic 
impletus  est  Bermo  Je8U,quem  de  sua  morle  prcedixit, 
ui  eum  a  JudsBis  traditum  interficerent  Gentes;  mi- 
nore  scelere  quam  Judaei,  qui  se  isto  modo  ab  ejus 
interfectione  velut  alienos  facere  voluerunt,  non  ut 
eorum  innoccntia,  sed  ut  dementia  monstraretur. 

TRACTATUS  CXV. 

De eoquoddicitur,  IniroxwlitTgo  iterum  in  prfletorlum 
Pilatus ;  usqve  ad  t(i,  Erat  autem  Barabbas  latro. 
Cap,  xviii,  f.  33-40. 

1.  Quid  Pilatus  dixerit  Christo,  quidve  Pilato  ille 
responderit,  isto  sermone  considcrandum  atque  tra- 
ctandum  est.Cum  enim  dicturo  essei  JudsBis,  «  Acci« 
pite  eum  vos,  ei  secundum  Legem  vestram  judicato 
eum  »  atqoe  illi  respondisscnt,  «  Nobis  non  licet  oc- 
cidere  quemquam  ;  introivit  iterum  in  prsetoriuni  Pi- 
laius,  et  vocbivit  Jesum,  et  dizit  ei  :  Tu  es  rcx  Ju- 
dffiorum?  Et  respondit  Jesus :  A  temetipso  hoc  dicis, 
an  alii  libi  dixerunt  de  meT  »  Sciebat  utique  Doroinus 
et  quod  ipee  interrogaTit,  et  quod  ille  responsurus 
fuit ;  sed  tamen  dici  voluit.  non  ut  ipse  sciret,  sed  ut 
scriberetur  quod  nosvoluit  utsciremus.  cRespondit 
Pilalus  :  Numquid  ego  Judsus  sum  ?  Gens  tua  et  pon- 
tifices  tradiderunt  te  mihi  :  quod  fecisti?  Respondit 
Jcsus  :  Regnum  meum  non  est  de  hoc  mundo.  Si  ex 
hocroundoessetregnum  meum,  ministri  mei  utiquc 
decerlarent,  ut  non  traderer  Judeis  :  nunc  autem  rc- 
gnum  ineum  non  est  hino.  »  Hoc  est  quod  bonus  roa- 
gister  scire  nos  voluit :  aed  prius  nobis  demonstranda 
fuerat  vana  hominum  de  regno  ejus  opinio,  sive  Gcn- 
lium,  sive  Judsorum,  a  quibus  id  Pilalus  aadicrat; 
quasi  propterea  morle  fuiaset  plectendas,  quod  illici- 
tum  affectaverit  regnum;  vel  quoniam  solenl  regna- 
turis  invidere  regnantes,  et  videlicet  cavendum  erat 
ne  ejus  rognum  sive  Romanis,  sive  Judcis  esset  ad- 
versum.  Poterat  autcm  Dominus  quod  ait,  Begnum 
meum  non  est  de  hoc  mundo,  etc,  ad  primam  interro- 
gationem  praesidis  respondere,  ubi  ei  dixit,  Tu  es  rex 
Judxorum?  sed  eum  vicissim  interrogans  utrum  hoc 
a  semetipso  diceret,  an  audisset  ab  aliis,  illo  respon- 
dente  ostendere  voluit  hoc  sibi  apad  iliom  fuiase  a 
Judaeis  veiut  crimen  objectum :  patefaciena  nobis  co- 


1930 


IN  JOANNIS  EVANGEUDM.  S.  AUGDSTINl 


1040 


gilatioDe8homiDum,qaa8ipsenoverat,  quoDiam  vana 
8UDt  {PsaL  xciii,  11);  eisque  post  responsionem  Pi- 
lati,  Jam  JudaBis  el  Geatibus  opporlunius  aptiusque 
respoadeas,  Regnum  meum  non  est  de  hoc  mundo, 
Quod  si  iaterrogaadi  Pilato  coDtinuo  respondisset ; 
noa  etiam  Judffiis,  sed  solis  Geotibus  boc  de  se  opi- 
naatibus  respoadisse  videretur.  Nunc  vero  quoniam 
respoadil  Pilatus,  Numquid  ego  Judxus  sum?Gens  tua 
elpontifices  tradiderunt  te  mihi;  abstulit  a  se  suspicio- 
nem,  qua  posset  putari  a  semetipso  dizisse  quod  Je- 
8um  regem  dizerat  esse  Judceorum,  id  se  a  Judseis  au- 
disse  demoastrans.  Deiade  dicendo,  Quid  fecisti  ? 
Batis ostendit  illud  ei  pro  crimine  objeclum  :  lanquam 
diceret,  Si  regem  te  negas,  quid  fecisti  ut  tradereris 
mihi?  Quasi  mirum  non  esset  si  puniendus  judici  tra- 
deretar,  qui  se  diceret  regem  :  si  autem  hoc  non  di- 
oer6t,qu8erondumab  illo  easetquid  aliud  forte  fecis- 
set,  undetradi  judici  digous  esset. 

2.  Audite  ergo,  Judsei  et  Genles  ;  audi,  circumci- 
sio  ;  audi,  prseputium  ;  audite,  omnia  regna  terrena : 
Non  impedio  dominationem  vestram  in  hoc  mundo, 
Regnum  meum  non  est  de  hoc  mundo.  Nolite  metuere 
meta  vanissimo  quo  Herodes  ille  major,  cum  Gbrislus 
natus  nuatiarelur,  ezpavit,  et  tot  infantes  ut  ad  eum 
mors  perveniret,  oocidit  (Matth.  ii,  3,  i6),  timendo 
ma^^is  quam  irascendo  crudelior,  Regnum,  inquit, 
meum  non  est  de  hoc  mundo.  Quid  vultis  amplius? 
Veaite  ad  regaum  quod  non  est  de  boc  mundo;  venite 
credendo,  et  noIitesaBviro  metuendo.  Dicitquidom  ia 
prophetia  de  Deo  Patre,  Ego  aulem  constilutus  sum 
rex  ab  eo  super  Sion  montem  sanctum  ejui  {Psal.  ii,  6); 
aed  Sion  illa  et  mons  ille  non  est  de  boc  mundo. 
Quod  est  enim  ejus  regaum  nisi  credonlcs  in  eum, 
quibas  dicit,  De  mundo  non  estis,  dcut  et  ego  non  sum 
de  mundo?  Quamvis  eos  esse  vcUet  in  mundo  :  pro- 
pter  quod  de  illis  dizil  ad  Pdtrem,  Non  rogo  ul  tollas 
eos  de  mundOfSedut  serveseosex  malo{Joan,  xvii,  16, 
15).  Ui.d*'.  et  hio  non  ait,  Regnum  meum  non  est  in 
boc  mundo;  sed,  non  ed  de  hoc  munio.  Ct  cum  boc 
probdret  dicens,  Si  ex  hoc  mundo  esset  regnum  meum, 
ministri mei  utique decerlarent^ut  non  traderer  Judwis  : 
non  ait,  Nunc  autem  regnum  meum  non  est  hic ;  sed, 
non  est  hinc.  Hic  est  enim  regnum  ejus  usque  in  (inem 
sasculi,  habens  inter  se  commizta  zizania  usquc  ad 
messem ;  messis  enim  flois  est  ssculi,  quaado  mes- 
sores  veoieot,  id  est  Angeli,  el  coUigent  de  regno  ejus 
omaia  soandala  (Matth,  zui,  38-41);  quod  utique  non 
(ieret,  si  regnum  ejus  non  esset  hic.  Sed  tamen  non 
est  hinc;  quia  peregrinatur  ia  mundo  :  regno  suo 
quippe  dicit,  De  muntio  uon  estiSf  sed  ego  vos  elegi  de 
mundo{Joan,  zv,  19).  Erant  ergo  de  mundo^  quaodo 
regaum  ejus  non  erant,  sed  ad  mundi  principem  per- 
linebant.  De  mundo  est  orgo  quid<iuid  bomioum  a 
vero  quidem  Deo  creatum.sed  ez  Adam  vitiala  atque 
damnata  stirpe  generatum  est :  factum  est  autem  re- 
gnum  nuu  jani  de  mundo,  quidquid  inde  in  Christo 
regeneratum  est.  Sic  enim  nos  Deus  eruit  de  pote- 
sUta  tenebrarum,  el  transtulit  in  regnum  Filii  Ghari- 
l  (lis  sua9  {Colois.  1, 13) :  de  quo  regno  diclt,  Regnum 


meum  non  est  de  hoc  mundo;  vel,  Regnum  meum  non 
est  hinc. 

3.  Dixit  itaque  ei  Piiatus  :  Ergo  rex  es  iu  ?  Respon- 
dit  Jesus :  Tu  dicis  quia  rex  sum  ego,  Non  qoia  regem 
se  timuit  conflteri ;  sed  Tu  dicis  ita  libratum  est,  ut 
neque  se  regem  neget  (rez  est  enim  cujus  regnum  non 
est  de  hoc  mundo),  ncque  regem  talem  se  esae  falea- 
tur,  cujus  regnum  putetur  esse  de  hoc  mundo.  Ta- 
lem  quippe  ille  senliebat  qui  dizerat,  Ergo  rex  es  tu  f 
cui  responsum  est,  Tu  dicis  quia  rex  sum  ego.  Dictum 
est  enim,  7u  dicis^  ac  si  diclum  esset,  carnalis  carna- 
liter  dicis. 

4.  Deinde  subjungil  :  Ego  in  hoc  natus  sum,  et  ad 
hoc veni  in  mundum^  ut  testimonium  perhibeam  veritati, 
Non  est  producenda  hujus  prooomiais  syllaba,  quod 
ait,  In  hoc  natus  sum^  tauquam  dizcrit,  lu  hac  re  na- 
tus  sum  :  sed  corripienda,  tanquam  dizerit,  Ad  hano 
rem  natus  sum,  vel  ad  hoc  natus  sum;  sicut  ait,  Ad 
hoc  veni  in  mundum.ln  graeco  namque  Evangelio  ni- 
hil  est  hujus  locutioais  ambiguum  (a).  Unde  manife- 
slum  est  eum  temporalem  nativitatem  suam  hic  com- 
memorasse,  qua  incarnatus  venit  in  mundum  ;  non 
illam  sine  initioqua  Deus  erat,  per  quem  Pater  con- 
didit  mundum.  In  hoc  ergo  se  dizit  natum,  id  cst 
proptor  hoc  natum,  et  ad  hoc  venisse  in  mundum, 
ulique  nascendo  de  Virgiue,  ut  testimonium  perhi- 
beat  veritati.  Sed  quia  non  omnium  est  ndes  (11 
Thess.  III,  2),  adjunzit,  atque  ait :  Omnis  qui  est  ex 
veritalCy  audit  meam  vocem.  Audit  utique  intcrioribus 
auribus,  id  est,  obaudit  meae  voci :  quod  tmlumdem 
valcret  si  diceret,  Credit  mihi.  Gum  itaque  Ghristus 
testimonium  perhibet  veritati,  profeclo  testimonium 
perhibet  sibi  :  ejus  quippo  vox  est,  Ego  sum  veritas 
(Joan.  XVI,  6)  :  et  dixit  alio  quoque  loco,  Ego  testi- 
monium  perhiheo  de  me  {Id.  viii,  18).  Quod  vcro  ait, 
Omnis  qui  est  ex  veritatey  audit  vocem  meam,  gratiam 
commeadavit  qua  sccunduin  propositum  vocat.  De 
quo  proposito  dicit  Aposlolus,  Scimus  quia  diligenti-' 
btis  Deum  omnia  cooperantur  in  bonum,  his  qui  secun- 
dum  propositum  Dei  vocati  sunt  {Rom.  viii,  28);  pro- 
positum  scilicet  vocaniis,  noa  vocatorum  :  quod  alibi 
npertius  ita  positum est, Collabora  Evangelio  secundum 
virlutem  Dei^  salvos  nos  facientis  et  vocaniis  vocatione 
sua  sancta ;  non  secundum  opera  nostra,  sed  secundum 
suvm  propositum  et  gratiam  (II  Tim.  i,  8,  9).  Nam  si 
naturam  cogitemus  in  qua  creati  sumus,  cum  omaes 
veritas  creaverit,  quis  noo  est  ez  veritate?  Sed  non 
omnes  sunt  quibus  ut  audiant  veritatem,  hoc  eat  ut 
obaudiant  veritati.  et  credant  in  veritatem,  ez  ipsa 
veritate  prsestatur ;  nuliis  procul  dubio  prapcedenli- 
bus  meritis,  ne  gratia  non  sit  gratia.  Si  enim  dizis- 
set,  Omnis  qui  audit  meam  voccm,  ez  veritate  cst  : 
ideo  dictus  ez  veritale  putaretur :  quia  obtemperat 
veritali  :  non  autem  hoc  ail;  scd  ait,  Omnis  qui 
esl  ex  veritate,  audit  meam  vocem.  Ao  per  hoo 
non  ideo  est  ex  vcrilate,  quia  cjus  audit  vocem ;  sed 
ideo  audit,  quia  ez  veritate  est,  id  est,  quin  hoc 
illi  donum  ez  veritate  collatum  est.  Quod  qnid  est 

(a)  Grnc.,  eis  tofSito. 


IMf 


TRACTATDS  CXVl.  CAPUT  XI. 


1942 


aliud,  quain  donanlo  Ghrislo  credit  inChriBtam? 
5.  DixU  ei  Pilaius :  Quid  esl  veritas?  Neo  exspectavit 
audirc  respoDsum ;  sed  cum  hoc  dixitset^  iterum  exivit 
ad  JudseoSf  et  dixit  eis  :  Ego  nullam  invenio  in  eo  cau" 
sam,  Esl  autem  consuetudo  vobisut  unum  dimittam  VO' 
bis  in  Pascha;  vultis  ergo  dimittam  vobis  regem  Ju- 
dxorumf  Credo  cum  dixisset  Pilatus,  Quid  est  veriias? 
in  mentem  illi  venisse  continuo  consuetudinem  Ju- 
dsoruro,  qua  solebat  eis  dimitti  unus  in  Pascha  :  et 
i(ieo  non  ezspectavit  ut  responderet  ei  Jesus  quid  esl 
▼oritas,  ne  mora  fieret,  cum  recoluisset  morom  quo 
posset  eis  pcr  Pascha  dimitli ;  quod  eum  valde  vo- 
luisse  manifestum  est.  Aveili  tamen  ex  ejus  corde 
non  potuit  Jesum  regem  esse  Judsorum,  lanquam 
hoc  ibi,  sicut  in  titulo,  ipsa  veritas  fixerit;  de  qua 
quid  esset  inlerrogavit.  Sed  hoo  audito,  Clamaverunt 
rursum  omnes  dicenles  :  Non  hunc^  sed  Barabbam, 
Erat  autem  Barabbas  latro.  Non  reprehendimus,  o 
Judtci,  quod  per  Pascha  liberatis  nocentem,  sed  quod 
occiditis  innocenlem  :  quod  tamen  nisi  fieret,  verum 
Pascha  non  fieret.  Sed  umbra  voritatis  a  Judieis  er- 
rantibus  tenebatnr,  et  mirabili  dispensatione  divioaa 
sapientiae  per  homines  fallaces  ejusdem  umbrae  veri- 
tas  implebalur;  quia  ut  verum  Paacha  fieret,  Ghrislus 
velat  ovis  iiomolabatur.  Hino  ea  sequunlur  quce  in- 
juriosa  Chrislo  Pilatus  et  cohors  ejus  ingessit;  sed 
alia  disputatione  traotanda  sunt. 

TRAGTATUS  GXVI 
In  id  quod  sequitur,  Tunc  ergo  apprehendit  Pilatus 
Jeaum,  et  flagellavit:  usque  ad  id,  Susceperunt  au- 
tem  Jesum,  et  eduxerunt.  Cap.  xix,  f,  1-16. 

1.  Gum  Judsei  clamasscnt,  non  Jesum  sibi  a  Pilato 
dimitli  velle  per  Pascha,  sed  Barabbam  latronem ; 
noQ  salvatorem,  sed  interfectorem ;  non  datorem 
vile,  sed  ademptorem  :  Tunc  apprehendit  Pilatus  Je- 
sum^  et  flagellavit,  Hoc  Pilatus  non  ob  aliud  fecisse 
credendus  est,  nisi  ut  ejus  injuriis  Judaei  satiati  suf- 
ficere  sibi  existimarent,  et  usque  ad  ejus  mortem 
saevire  desisterent.  Ad  hoc  pertinet  quod  idem  prsses 
cohorlem  suam  etiam  permisit  facere  quse  sequantur ; 
aut  fortassis  et  Jussit,  quamvis  hoc  Evangelista  ta- 
eaerit.  Dixit  enim  quid  deinde  fecerint  milites;  Pila- 
tam  tamen  id  Jussisse  non  dixit.  Et  milites^  inquit, 
plectentes  coronam  de  spinis  imposueruni  capiti  ejus,  ei 
veste  purpure  circumdederunt  eum,  Ei  veniebant  ad 
eum  et  dicebani :  Ave,  rex  Judaeorum.  Et  dabani  ei 
alapas,  8ic  implebantur  quse  de  se  predixerat  Ghri- 
stu8  :  sic  martyres  informabantur  ad  omnia  qus  per- 
secutores  libuisset  facere,  perferenda;  sic  paulisper 
occultata  tremenda  poteotia,  commendabatur  prius 
imitanda  patienlia ;  sic  regnum  quod  de  hoc  mundo 
noacrat,8uperbuaimundumnon  alrocitale  pugoandi, 
sed  patiendi  humilitate  vincobat ;  sio  illud  granum 
maltiplicandam  seminabatur  borribiii  conlumelia,  ut 
mirabiii  pullolaretin  gloria. 

2.  Exiit  iterum  Pilaius  loras,  et  dicit  eU  :  Ecce  ad- 
duco  eum  foran^  ut  cognoscaiis  quia  in  eo  nullam  cau- 
lom  invenio,  Exiit  ergo  Jesus  portans  spineam  coronam 
it  purpureum  v&stimentum*  Et  dicit  eis  :  Ecce  homo. 


Hinc  apparet  non  ignorante  Piialo  lixc  a  miliiibus 
facta,  sive  jusserit  ea,  sive  permiserit ;  illa  sciiicet 
causa,  quam  supra  diximus,  ut  h(eo  ejus  ludibria 
inimici  libentissime  biberent,  et  ulterius  Banguinem 
non  sitirent.  Egreditur  ad  eos  Jesus  portans  splneam 
coronam  et  purpureum  vestimentnm,  QoaclaruBim- 
perio,  sed  plenuB  opprobrio;  et  dicitur  eii,  Ecce 
homo  :  si  regi  invidetis,  Jam  parcitey  quia  dejeotum 
videti8;flagellatu8  est,  spinis  coronatusestyladibriosa 
veste  amictus  est,  amaris  conviciis  illusai  est,  alapis 
Cffisus  est  ;  fervet  ignominia,  frigescat  invidia.  Sed 
non  frigescit,  inardescit  potius  et  increscit. 

3.  «  Gum  er^o  vidissent  eum  pontifices  et  miniatrii 
clamabant  dicentes  :  Grucifige,  crucifige  eum.  Dioit 
eis  Pilatus  :  Accipite  eum  vos,  et  crucifigite;  ego 
enim  non  invenio  in  eo  causam.  Rcsponderunt  ei  Ju- 
dsi :  Nos  Legem  habemus,  et  secundum  Legem  de« 
bet  mori,  quia  Filium  Dei  se  fecit.  »  Ecce  altera  ma- 
jor  invidia.  Parva  quippe  illa  videbalur^  velat  affe- 
ctats  illicito  au8u,regiffi  potestatis :  et  tamea  aeulrom 
sibi  Jesus  mendaciter  usurpavit;  sedutramqaevemm 
est,  et  unigenitus  esl  Dei  Fiiiua,  et  rex  ab  eo  coaaii* 
tutus  super  Sioa  montem  sanctum  ejas  :  el  atramqae 
nuoc  demonslrarelar,  aisi  quaato  erat  poteatior, 
tanto  maliet  esse  patientior. 

4.  Cum  ergo  audiuet  PHatus  hoc  verbum^  magis 
timuit;  et  ingressus  esi  prsetorium  tttfrttm,  et  dieU  od 
Jesum:  Undeestu?  Jesus  auiem  reeponsum  nan  dedit 
ei.  Hoc  silentium  Domini  nostri  Jesu  Ghristi  qoq  se- 
mel  faotum,  collatis  omaium  Evangelistarum  narra- 
tionibus  reperitur^  et  apud  priacipes  aacerdotum,  et 
apud  Herodem,  quo  eum,  sioul  Lucas  iadioat,  mlserat 
Pilatus  audiendnm,  et  apud  iptum  Pilatum  {Matth. 
xzvi,  63,  xxvii,  14;  Jfar^;.  xiv,  61,  xy,  5;  Luc.  xxiii, 
7-9,  et  Joan.  xix,  9) :  ut  aon  frustra  de  illo  prophetia 
praecesserity  Sicut  agnus  coram  tondente  s$  fuii  sine 
voee,  sic  non  aperuit  os  suum  (Isai.  liii,  7);  taoe  ati- 
que  quaado  interrogantibua  noo  respondit.  QaamTis 
enim  quibusdam  interrogationibus  sspe  reapoaderit; 
tamen  propler  illa  ia  quibus  noluit  respondere,  ad 
hoc  data  est  de  agno  similitudo,  ut  ia  suo  Bilentio 
aon  reu8,  sed  innocens  haberetur.  Gum  ergo  judioa- 
retur,  ubicamque  aoa  aperuit  08  suum;  sicut  agaas 
non  aperuit ;  id  est,  non  sicut  male  aibi  oonsciua  qoi 
de  peocatis  convincebatar  suis,  sed  aiout  .maasuetos 
qui  pro  peccatis  immolabatur  alienis. 

o.  Dicit  ergo  ei  Pilaius  :  ilihi  non  loquerisJ  Neseis 
quia  potesiaiem  habeo  crucifigere  te^  et  potestatem  habeo 
dimittere  te  ?  Respondit  Jesus  :  Non  haberes  adversum 
me  poiesiatem  ullam,  nisi  tibi  daium  esset  desuper : 
propierea  qui  me  iradidit  iibi,  majus  peceatum  habet. 
Ecce  respondit,  et  tamen  ubicumque  non  respondit* 
non  sicut  reus  sive  dolosus,  sed  siout  agnus,  hoc  eety 
aicul  simplex  atque  innocens  non  aperuit  os  suam. 
Proinde  ubi  non  respoodebat,  sicut  ovis  silebat;  ubi 
respondebat,  sicul  pastor  docebat.  Discamus  ergo 
quod  dixit,  quod  et  per  Apostolum  doouit,  quia  nontfi^ 
poiestas  nisi  a  Deo  (Rom.  xiii,  1);  et  quia  plua  peeoat 
^oi  potestati  innooeatem  ocoideodam  livore  tradit, 


1048 


IN  JOANNIS  EVANGELIDM,  S.  AUGDSTINl 


1944 


qaam  poteBtas  ipsasi  eum  limore  alterius  majoris 
potestatis  occidit.  Talem  quippe  Pilato  Deus  dederat 
potestatem,  ut  etiam  essei  sub  Gffisaris  potestate. 
Quapropter  non  haberes,  inquii,  advenum  me  potesta-- 
tem  ullam,  id  est,  qQantulamcumque  habes,  nisi  boc 
ipsam  quiquid  est,  tibi  esset  datum  desuper.  Sed  quo- 
niam  scio  qaantum  sit ;  non  enim  tantum  est,  ut  tibi 
omni  modo  Jiberam  sit  :  propterea  qui  tradidit  me 
Hhif  majus  peccalum  habet,  Ille  quippe  me  tuas  pote- 
Btati  tradidit  invidendo,  tu  vero  eamdem  poteslatem 
In  me  exserlurus  ea  metueodo.  Nec  timendo  quidem, 
presertim  innocentem,  bomo  hominem  debel  occi- 
dere :  sed  tamen  id  zelando  facere  multo  magis  ma- 
lum  est,  quam  timendo.  Et  ideo  iion  ait  verax  ma- 
gister,  Qui  me  tradidit  tibi,  ipse  habet  peccatum ; 
tanqaam  iile  non  baberet :  sed  ait,  majus  habet  pec- 
catum;  ut  etiam  se  babere  intelligeret.  Neque  enim 
propterea  illud  nuUum  est,  quia  hoc  majus  est. 

6.  Exinde  quxrebat  Pilatus  dimittere  eum,  Quid  est 
hoo  quod  dictum  est^  exinde,  quasi  anlea  non  qusre- 
bat?Lege  superioria,etinvenies  jamdudum  eum  quae- 
rere  dimittere  Jesum.  Exinde  itaque  intelligendum 
est,  Propter  hoc,  id  est,  cx  hac  causa,  ne  haberet 
peocatumoccidendo  innocentem  sibi  traditum,quam- 
vis  minus  peccaosquam  JudaBi,  quieum  illi  tradide- 
rant  occidendum.  Exinde  ergo,  id  est,  ideo  ne  hoc 
peooatum  faceret,  non  nonc  primum,  sed  ab  initio 
guaerebai  eum  dimittere. 

7.  Judsei  autem  ciamabant  dicentes  :  Si  hunc  dimit- 
tiif  non  es  amicus  Cxsaris.  Omnis  enim  qui  se  regem 
faeity  eontradicit  Csesari,  Majorem  timorem  se  inge- 
rero  putaverunt  Pilato,  terrendo  de  Gssare,  ut  occi- 
derat  Ghrittum,  quam  superius  ubi  dixerunt,  Nos 
L&gem  habemus^  el  secundum  Lcgem  debet  moriy  quia 
FHium  Dei  se  fecit.  Eorum  Legem  quippe  ille  non  ti- 
muit,  ut  occideret  ^ :  sed  inagis  Filium  Dei  timuit,  ne 
oocideret.  Nunc  vero  non  sic  potuit  contemncre  G«- 
sarem  auotorem  potestatis  suffi,  quaemadmodum  Le- 
gem  gentit  aiiens. 

8.  Adbuc  tamen  Evangelista  sequitur,  et  dicit : 
Pitatus  aulem  cum  audisset  hos  sermones,  adduxit  fo  - 
ra$  Jesum,  et  sedit  pro  tribunali,  in  loco  qui  dicitur 
LithostrotoSf  hehraice  autem  Gabbatha,  Erat  autem 
parasceve  Paschse,  hora  quasi  sexia,  Qua  hora  sil  Do- 
mious  cruciiixus,  propter  evaiigelistae  alterius  testi- 
muoium  qui  dii\i,Eratautemhorateriia,etcrucifixerunt 
eum  (Murc,  xv,  25),  quuniam  magna  ditsceptatio  so- 
let  oboriri;  cum  ad  ipsum  locum  ubi  crucifixus  nar- 
ratur  ventum  fuerit,  ut  potuerimus,  si  Dominus  vo- 
luerit,  disseremus  (a).  Cum  ergo  pro  tribunali  sedis- 
•et  Pilatus,  Dicit  Judxis  :  Ecce  rex  vester,  Illi  autem 
elamabant :  Tolle,  tolie,  crudfige  eum,  DixU  eis  Pila- 
tus  :  Reyem  vestrum  crucifigam  ?  Adhuc  terrorem 
quem  de  Gaesare  ingesserant,  superare  cooatur,  de 
ignominia  eorum  volens  eos  frangere  diceudu,  liegem 
vestrum  crucifigamt  quos  de  ignomioia  Ghristi  miti- 
gare  non  potuii  :  sed  limore  mox  vincitur. 

1  Pifriqoe  llL%^.,timuit  ooMere.  Uuue.  iimuit  offendere. 
(fl)  Vid.  iufra,  TracU  117.  n.  1-2. 


9.  Responderunt  enim  pontifioes  :  Non  habtmus  re- 
gem  nisi  Csesarem,  Tunc  ergo  tradidit  eis  itlum  ut  cru- 
cifigeretur.  Apertiasime  quippe  contra  Gaesarem  venire 
videretur,  si  regem  ae  non  habere  niai  Gesarem  profi- 
tentibus,  alinm  regem  vellet  ingerere  dimitlendo 
impnnitum,  quem  propter  hos  ausus  ei  tradiderant 
occidendum.  TradidU  ergo  eis  Ulum  ut  cruci/tgeretur, 
Sed  numquid  alind  et  ante  cupiebat  qaando  dicebat, 
Accipite  eum  vos,  etcrucifigite;  vel  etiam  saperios, 
,AccipHe  eum  vos,  et  secundum  Legem  veilram  Judieale 
eum  ?  Cur  autem  illi  tantopere  noloerunty  dicentes, 
f^obis  non  iicei  interficere  quemquam  (Joan,  xviii,  31) ; 
et  omni  modo  instantes^ut  non  abeis,  Bed|aprc8ide 
occideretur,  et  ideo  cum  occidendom  accipere  recu* 
santes,  si  nunc  eum  acoipiunt  occidendum  ?  Aut  si 
hoc  non  flt,  cur  dictum  est,  Tunc  ergo  tradidit  eis  it- 
lum  ut  crucifigeretur?  An  aliqaid  interest?  Planeinter- 
est  Non  est  enim  dictum,  Tunc  ergo  tradidit  eis  illum 
utcrucitlgerent  eum  ;  8ed,t4(  crucifigeretury  id  e8t,ut 
Judicio  ac  potestate  prnsidis  crucifigeretur.  Sed  ideo 
illis  traditum  dixit  Evangelista,  ut  eot  crimini  imph- 
oatos,  a  quo  alieni  esse  conabantur,  ostenderel :  noa 
enim  faceret  hoc  Pilatus,  nisi  ut  id  quod  eos  eapere 
cernebat,  impleret.  Quod  autem  sequitary  Suscepe' 
runt  aulem  Jesum^  et  eduxerunt,  potest  ad  militea Jam 
referri  apparitores  praesidis.  Nam  postea  evidentios 
dioitur,   Milites  ergo  cum  crucifixissent  eum  (Joan. 

XIV,  83)  :  quamvis  evangelista  etiamsi  totum  Judxis 
tribuit,  merito  facit ;  ipsi  cnim  soaceperunt  quod  avi- 
dissime  flagitaverunt,  et  ipsi  fecerunt  quidquid  ot 
fleret  extorserunt.  8ed  haec  sequentia  alio  sermone 
tractanda  sunt. 

TRAGTATUS  GXVIf. 

De  eo  quod  sequitur,  Et  bajulans  sibi  crucem,  cxi  it  io 
eum  qui  dicitur  Calvarie  locum  ;  usque  ad  id,  Re- 
spondit  Pilatus.  Quod  scripsi,  scripai.  Cap,  xix, 
y.  17-22. 

1.  Judicante  atque  damnante  Pilato  pro  tribunali, 
Dominum  Jesum  Ghristum  hora  quasi  sexta  suscepe- 
runt,  et  eduxerunt.  Et  bajulans  sibi  crucem^  exiii  in 
eum  qui  diriiur  Calvaiim  /ocum,  fiebraice  Golgotka,  ubi 
crucifixerunt  eum,  Quid  est  ergo  quod  Marous  evange- 
lista  dicit,  Erat  autem  hora  tettia,  et  crucifixsrunt  eum 
(Harc.  XV,  25) ;  nisi  quia  hora  tertia  cruciflxuft  esc  Do- 
minus  linguis  Judcorum^  hora  eexta  manibus  miii- 
tum  ?  Ut  int(.*lii^amus  horam  quiotam  Jam  fuiasetrans- 
actam^etaliquid  de  sexta  ccBptum  quando  sedit  pro 
tribunali  Pilatus,  quas  dicta  est  a  Joanne  hora  quasi 
sexta :  et  cum  duceretur,  et  ligno  cum  duobus  latro- 
nibus  conflgeretur,  ct  juxtaejus  crucem  gererentur 
quae  gesta  narrantur,  hora  sexta  integra  compleretur; 
ex  qua  hora  usque  ad  nonam  sole  obscurato,  tene- 
bras  tactas  trium  evangelistarum,  Matth«i,  Marci  et 
Lucffi  coctestatur  auctoritas  {Matth,  xxvn,  45;  Btarc, 

XV,  33,  et  Luc.  xxiii,  44).  Sed  quoniam  Judni  faci- 
nus  intorfecii  Ghristi  a  se  in  Romanos,  id  est,  in 
Pilatum  et  ^us  mililes  transrerre  conati  eunt;  pro- 
pterea  Marous  suppressa  ea  faora  qua  Ghriatus  a  mili- 


IMS 


TRACTATDS  CXVII.  CAPUT  XIX. 


1046 


iibus  crueiflxus  est,  quae  agi  sexta  Jam  ccBperat,  ter- 
tiam  potius  boram  recordatus  expressit,  qua  bora  in- 
tclliguntur  apud  Pilatum  clamare  poiuhse,  Crticifigey 
atucifige  (foan,  xix,  6) :  ul  non  illi  tantum  reperian- 
tur  crucinxisse  Jesum,  id  est,  mililes  qui  eum  ligno 
sexta  hora  suspenderunt;  verum  eliam  Judsi,  qui  ut 
cruciGgeretur,  hora  (ertia  clamaverunt. 

2.Estetaliabujussolutioqu8e8tionis,utnonhicacci- 
piatnr  horasextadiei,quia  nec  Joannessit,  Eratantem 
horadiei  quasi  sexta^authoraquasisexta^sedait,  Eral 
autem  paraseeve  Paschx,  hora  quasi  sexta  {Ibid,  14).  Pa- 
rasceve  aulem  latine  Pr®paratio  est  :  pcd  isto  ferbo 
greco  libentius  utuntur  Judaei  in  bujusmodi  observa- 
tionibus,  etiam  qui  magis  latine  quam  grsce  loquun- 
tur.  Gral  ergo  praBparatio  Paschoe.  Pascka  vero  ruh 
strunif  sicut  dicit  Apostolus,  immolatus  est  Ckrislus 
(I  Gor,  V,  7)  :  cujus  PascbaB  prsparalionem  si  ab 
bora  noctis  nona  computemus  (tunc  enim  videntur 
principessacerdotumpronuntiasseimmolationemDo- 
mini,  dicentes,  Reus  est  morlis  [Matth.  xxvi,  66] ;  cum 
adhuc  in  domo  pontificis  audiretur  :  unde  congruen- 
ter  accipitur  mde  ccBpisse  praeparationem  veri  Pa- 
schae,  cujus  umbra  erat  Pascha  Judaeorum,  id  e8t,im- 
molationis  Gbristi,  ex  quo  a  sacerdotibus  pronuntia- 
tua  est  immolandus),  profecto  ab  ea  noctis  hora,quie 
tunc  nona  fuiase  conjicitur,  usque  ad  horam  diei  ter- 
tiam  qua  cruciHxum  ease  Cbristum  Marcua  evangeli- 
Bla  testatur,  sex  borse  sunt,  tres  nocturnae  et  tres 
diurne.  Unde  in  bac  parasceve  Pascbse,  id  est  pre- 
paratione  immolationis  Ghristi,  que  ab  hora  noctis 
nona  CGeperat,  quasi  seila  agebatur  hora;id  est, 
peracta  quinta  Jam  sexta  currere  cceperat,  quando 
Pilatus  tribunal  ascendit :  adhuc  enim  erat  ipaa  prae- 
paratio,  qus  ab  hora  noctis  nona  ccBperat,  donec  Ge- 
ret  qu6B  prseparabatur  Gbristi  immolatio  :  qua^  facta 
eal  hora  tertia  secundum  Marcum,  non  prsparatio- 
nis,  sed  diei;  eademque  sexta  non  diei,  sed  praepara- 
tionis,  8ex  uliquehorisanoctisnonausqueaddieiter- 
tiamcomputatis.HarumduurumsoIutionumistiuBdir- 
Gcilis  quaetionis,  eligat  quisque  quam  volet.  Melius 
autem  quid  eligat  Judicabit,  qui  de  Gonsensu  Evange- 
listarum  que  operosissirae  disputata  sunt,  lejcerit 
(Lib,  3  de  Consensu  Evangelist.j  cap,  13,  n.  40-50). 
Quod  etsi  alis  solutiones  ejus  potuerint  infeniri,cu- 
mulatius  evangelicae  veritalis  constantia  defendetur 
adversus  calumnias  infldelis  atque  impiae  vanitatis. 
Nunc  ad  narrationem  Joannis  evangelist»  post  ista 
breviter  tractata  redeamus. 

3.  Susceperunt  autem,  inquit,  Jesum^  eteduxeruni  : 
et  bajutans  sibicrucem,exiit  in  eum  qui  dicilur  Calvariw 
locumt  hebraice  Golgotha,  ubi  crucifixerunt  eum,  Ibat 
ergo  ad  locum  ubi  fuerat  cruciOgendus,  portanscru- 
cem  suam  Jesus.  Grande  spectaculum  :  sod  si  spe- 
otet  impietas,  grande  ludibrium ;  si  pietas,  grande 
mysterium  :  si  spectet  impietas,  grande  ignominiae 
documentum;  si  pictas,  grande  Gdei  munimentum  : 
81  spectet  impietas,  ridet  regem  pro  virga  regni  li- 
gnam  ani  portare  supplicii ;  si  pietas,  videt  regem 
bfljulantem  lignum  ad  aemctipsum  flgendum,  quod 


Gxurus  fuerat  etiam  in  frontibus  regum  :  in  eo  aper* 
nendus  oculis  impiorum,  in  quo  eranl  gloriatura 
corda  sanctorum.  Dicturo  enim  Paulo,  Mihi  autem 
absit  gioriari,  nisi  in  cruce  Domini  nostri  Jesu  Christi 
{Galat.  VI,  14),  ipsam  crucem  suam  suo  gestans  hu- 
merocommendabat;  et  lucernae  arsurae  qu«3  sub  mo- 
dio  poneoda  non  erat,  candelabrum  ferebat  (Matth^ 
V.  15).  Bajulans  ergo  sibi  erucem^  exiit  in  eum  gui 
dicitur  Calvarix  locum^  hebraice  Golgotha  :  ubi  eum 
crucifixerunt ;  ct  cum  eo  alios  duos  hinc  et  hinc,  me~ 
dium  autem  Jesum,  Isti  duo  latroues  erant,  sicnt  alio- 
rum  evangelistarum  narratione  didicimus,  cum  qui- 
bus  cruciGxue  et  inter  quos  Gxus  est  Chriatus  {Id, 
XXVII,  38,  Marc,  xv,  27^  et  Luc,  xxiii,  33)  :  de  quo 
praemissa  dixerat  prophetia,  Et  inter  iniquos  depuia^ 
tus  est  {Isai.  liii,  12). 

4.  «  Scripsit  autem  et  litulum  Pilatus,  et  posuit 
super  crucem  :  erat  aulem  scriptum,  Jesus  Nazaro- 
nus  Rex  Judaeorum.  Hunc  ergo  titulum  multi  iegeraat 
Judaeorum,  quia  prope  civitatem  erat  locus  abi  craci* 
Gxus  cst  Jesus.  Et  erat  scriptum  hebraice,  grece  et 
latine  :  Rex  Judaeorum.  »  Hae  quippe  tres  Itngaae  ibi 
prae  caeteris  eminebant :  hebraea,  propter  Judaeoa  in 
Dei  Lege  gloriantes ;  graca,  propter  Gentium  sapleiH 
tes ;  latina,  propter  Romaoos  multis  ac  pene  omnlbuB 
Jam  tunc  gentibus  imperantes. 

5.  Dicebant  ergo  Pilato  pontifices  Judxorum  :  !9oU 
scribere,  Rex  Judxorum;  sed  quia  ipse  dixit^  Rex  ium 
Judxorum.  Respondit  Pilatus  :  Quod  scripsiy  scriptL 
0  inelTabilem  vim  divinae  operationis,  etiam  in  cor- 
dibns  ignorantium  I  Nonne  occulta  vox  quaedam  Pi« 
lato  intus  quodam,  si  dici  potest,  clamoso  silentio 
persooabat,  quod  tanto  ante  in  Psalmorum  lilteria 
propbetatum  est,  Ne  corrumpas  iituli  inscriptionem 
(Tit.  Psal.  Lvi,  Lvii)?  Boce  tituli  inscriptionem  noa 
corrumpit;  quod  scripsit,  tcripsit.  Sed  etiam  pontifi- 
CC8  qui  hoo  corrumpi  volebant,  quid  dicebant?  Noli' 
scribere,  inquiunt,  Rex  Judseorum;  sed  quia  ipse  dixitf 
Rex  sum  Judseorum.  Quid  loquimini,  insani  f  Quid 
Geri  contradicitis,  quod  mutare  nallo  pacto  potestia? 
Numquid  enim  propteroa  non  erit  verum,  quia  Jetus 
ait,  Rex  sum  Judxorum  ?  Si  corrumpi  non  potest  quod 
Pilatus  scripsit,  corrumpi  potest  quod  veritas  dizit? 
SedJudaeorumtanlumrexestGhristu8,anetGentium? 
Imo  et  Gentium.  Gum  enim  dixisset  in  prophetia^ 
Ego  autem  constitutus  sum  rex  ab  eo  super  Sion  mon' 
tem  sanctum  ejus,  prxdicans  prxceptum  Domini;  ne 
propter  montem  Sion  solis  Judaeis  eum  regem  quis- 
quam  diceret  constitutum,  continuo  subjecit,  Domt- 
nus  dixit  ad  me^  Filius  meus  es  tu^  ego  hodie  genui  te  : 
postuta  a  me,  et  dabo  tibi  gentes  hasreditatem  tuamf  ti 
possessionem  tuam  terminos  terrx  {Psal,  ii,  6-8.  Unde 
et  ipse  Jam  per  os  proprium  loquens  apud  Judeoa  : 
Habeo,  inquit,  a/ta5  oves  qux  non  sunt  de  hoc  ouili : 
oporiei  me  et  ipsas  adducere,  et  vocem  meam  audieni^ 
et  erit  unus  grex  et  unus  pastor  {Joan,  x,  16).  Cur  ergo 
magnum  volumus  intelligi  in  hoc  titulo  sacramentam 
in  quo  scriptum  erat,  Rex  Judseorum^  si  rex  est  Gbri- 
stus  et  Geotiam?  Qaia  acilicet  oleastor  faotua  est  par- 


1M7 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM,  S.  ADGUSTINI 


1948 


tieeps  pinguedinis  olea,  non  olea  particeps  facla  cst 
amaritudinis  oleastri  (Rom.  xi,  17).  Nam  in  eo  quod 
de  Christo  veraciter  ecriplos  est  litulus,  Rex  Judxo- 
rum.  qui  sunl  inteliigendi  Judsei,  nisi  semcn  Abrabn, 
filii  promissionis,  qui  sunt  etiam  fllii  Dei?  Quoniam 
non  qui  filii  camis,  ait  Apostolus,  hi  filii  Dei ;  sed  qui 
filii  promissionis,  deputanlur  in  semine  {Id,  ix,  7,  8). 
Et  Gentes  erant  quibus  dicebal,  Si  autem  vos  ChriUi, 
ergo  Abrahse  semen  estis,  secundum  promissionem  hx- 
r^ies  (Galat,  m,  29).  Rez  ergo  Judaeorum  Christus, 
«ed  Judaeorum  circumcisione  cordis,  spiritu,  non  lit- 
tera;  quorum  laus  non  ex  hominibus,  sed  ex  Deo 
est  {Rom,  ii,29);  pertinentium  ad  Jerusalem  liberam 
matrem  nostram  ffiternam  in  coelis,  Saram  spiritua- 
lem,  ancillam  et  filios  ejus  *  de  domo  libertatis  eji' 
cientem  (Galat.  iv,  22-31).  Ideo  enim  Pilatus  quod 
Bcripsit,  soripsit ;  quia  Dominus  quod  dixit,  dixit. 

TRAGTATUS  CXVIII. 

In  hmc  verha^  Milites  ergo  cum  crucifixissent  eum, 
acceperunt  Testimenla  ejus,  etc.  Cap,  zix,  }  ^. 
23,24. 

1.  Ea  quaa  gesta  sunt  juxta  crucem  Domini,  cum 
]am  cruciflxus  esset,  isto,  quantum  adjuvat,  ser- 
mone  tractemus.  «  Miiites  ergo  cum  cruciflxissent 
eum,  acceperunt  vestimenla  ejus,  et  fecerunt  qua- 
tuorpartes  ;  unicuique  milili  partem,  et  tunicam. 
Erat  autom  tunica  inconsutilis,  desuper  contexta  per 
totnm  :  dixerunt  ergo  ad  in? icem,  Non  scindamus 
eam,  sed  sortiamur  de  illa  cujus  sil.  Ut  Scriptura  im- 
pleretur  dicens,  Partiti  sunt  vestimonta  mea  sibi,  et 
in  vestem  meam  tniserunt  sortem.  »  Factum  est  quod 
voluerunt  Judsei :  non  ipsi,  sed  mililes  qui  parebnnt 
Pilato,  judicanle  ipso,  cruciflxerunt  Jesum  ;  et  ta- 
men  si  voluntates,  si  insidias,  si  operam,  si  tradi- 
tionem,  postremo  si  extorquentes  clamores  eorum 
cogitemus,  magis  utique  Judffii  cruciflxerunt  Jesum. 

2.  Sed  de  pariitione  et  sorlitione  vostimentorum 
ejasnon  est  prsetereunler  loqucndum.  Quamvis  enim 
omnes  Evangelist®  quatuor  hujus  rei  mcminerint, 
c«teri  tamen  brevius  quam  Joannes  :  et  clause  illi, 
iste  vero  apertissime.  Nam  Matthaeus  ait :  Postquam 
autem  cruci/ixerunt  eum,  diviserunt  vestifnenta  ejus, 
sortem  mittentes  {Matlh.  xxvii,  35).  Marcus  :  Et  cru- 
eifigentei  eum,  diviserunt  veslimeiita  ejus,  mitcentes 
sortem  super  eis,  quis  quid  tolleret  (Marc,  xv,  24).  Lu- 
cas  :  Dividentes  vero  vestimenta  ejus^  miserunt  sorles 
{Luc.  xxiii,  34).  Joannes  autem  et  quotpartes  de  ve- 
atimeulis  ejus  fecerint,  dixit,  id  est,  qualuor,  ut 
singnlas  tollerent.  Unde  apparet  quatuor  fuisse  mi- 
lites  qui  in  co  cruciflgendo  prsesidi  paruerunt.  Mani- 
feste  quippe  ait,  Milites  ergo  cum  cruci/ixissent  eum, 
acceperunt  vestimenta  ejus,et  fecerunt  quatuor  partesj 
unieuique  mititi  vartem,  et  tunicam;  subaudiendum 
est,  acceperunt :  ut  iste  sit  sensut^  Acceperunt  ve- 
■timci.la  eJuB,  et  fecerunt  quatuor  partes,  unicuique 
militi  partem ;  acceperunt  et  tunicam.  Et  sic  locutus 
est,  Qt  de  octeris  vestimentis  nallam  sortem  mis- 

iSlc  omntt  BIm.  Editi  vero  habent,  H  filium  eju$. 


sam  esse  videamus;  sed  de  tunica  quam  simul  cum 
caeteris  acceperunt,  sed  non  similiter  diviserunt. 
De  hac  enim  scquilur  exponens,  Erat  autem  tunica 
inconsutilis^  desuper  contexla  per  totum.  Cur  autem  de 
illa  sortem  miserunt  narrans  :  Dixerunt  ergo,  inquit, 
ad  invicem,  Non  scindamus  eam,  sed  sortiamur  de  illa 
cujussit,  Apparct  itaque  in  aliis  vestibus  aequalcs  eos 
habuisse  partes,  ut  sortiri  neccsse  non  fuerit  :  in 
illa  vero  una  non  cos  habcre  potuisse  singulas  partes, 
nisi  scindcretur,  ut  pannos  ejus  inutilitcr  toUerent ; 
quod  ne  facerent,  ad  unum  eam  pervenire  sortitione 
maluerunt.  Hujus  evangelistse  narrationi  consonat 
etiam  propheticum  tcstimonium,  quod  et  ipse  conti- 
nuo  subjungens,  Ut  scriptura,  inquit,  impleretur  di- 
cenSf  Partiti  sunt  ve.^timenta  mea  sibif  et  super  vestem 
meam  miserunt  sortem,  Non  enim,  ait,  sortiti;  sed, 
partiti :  nec  ait,  sortientes  partiti  sunt;  sed  in  cffite- 
ris  vestimentis  sortem  omnino  non  nominans,  postea 
dixit,  et  in  vestem  meam  miserunt  sortem,  propter  il* 
lam  reliquam  tunicam.  De  qua  re  dicam  quod  ipse 
donaverit,  cum  prius  eam  que  oboriri  potesl,  tan- 
quam  Evangelistce  inter  se  discrepent,  calumniam 
propulsavero,  demonstrans  nullius  cffiterornm  verba 
narrationi  Joannis  esse  contraria. 

3.  Matthffius  enim  dicendo,  Diviserunt  vestimenta 
ejus,  sortem  mittentes^  ad  totam  divisionem  vestimen- 
torum  voiuit  intelligi  ctiam  tunicam  pertinerc,  de  qua 
sortcm  miserunt;  quia  utique  omnes  vestos  divi- 
dcndo,  in  quibus  et  illa  fuit,  de  ipsa  sortiti  sunt.  Tale 
est  etiam  quod  ait  Lucas,  Dividentes  vestimenta  ejus, 
miserunt sortts: dmdenies  enim  venerunt  ad  tunicam, 
de  qua  facta  cst  sortitio,  ut  inter  cos  universa  vesti- 
mentorum  ejus  dlvisiocomplcretur.Quidautcm  inter- 
est  utrum  dicatur,  Dividentes  miserunt  sorles,  quoJ 
ait  Lucas;  an,  Diviserunt^  sortem  mittentes,  quod  ait 
Matlhffius  :  nisi  quod  Lucas  dicendo  sortes,  pluralem 
pro  singulari  numero  posuit;  quffi  locutio  Scripturis 
sanctis  insolita  non  est :  quamvis  nonnulli  codices 
sortem  reperiantur  habere  (a),  non  sortes?  Marcus 
itique  solus  fidetur  aliquam  intulisse  quffistionem  : 
dicendo  enim,  Miitentes  sortem  super  eis^  quis  quid 
(blleret,  tanquam  super  omnibus  vcstimentis,  non 
super  sola  tunica  sors  missa  sit,  locutus  videtur.  Sed 
etiam  hic  brevitas  obscuritatem  facit :  sic  enim  dictum 
est,  Mittentes  sortem  super  eis^  ao  si  diceretur,  Mit- 
tentes  sortem  cum  dividerentur :  quod  et  factum  est. 
Omnium  quippe  vestimentorum  ejus  divisio  completa 
non  esset,  nisi  sorte  claruisset  quis  etiam  illam  tuni- 
cam  tolleret,  ut  sic  contentio  dividentium  flniretur, 
vel  nulla  potius  oriretur.  Quod  ergo  ait,  Quis  quid 
tolleret,  quandoquidem  hoc  sorti  deputatur,  non  ad 
omnia  qus  divisa  sunt  vestimenta  referenduic  est ; 
Bors  enim  missa  est,  qnis  illam  tunicam  tolleret :  de 
qua  quoniam  narrare  prffitermisit  qaalis  faerit,  et 
quemadmodum  ffiqualibus  factis  partibas  aola  reman- 
serit,  quffi   ne   conscinderetur,  veniret  in  eorlem; 
propterea  positum  est  quod  ait,  Quis  quid  tolleret^ 
id  est,  quis  eam  tolleret :  tanquam  ai  totum  iia  dice- 
(a)  Sic  hodie  in  grfficoj  cl&on* 


1949 


TRACTATD8  OXIX.  CAPDT  XIX. 


IWO 


retur,  Diviseruut  vestlmenla  ejus,  mitteates  Bortem 
super  eis,  quis  tunicam  qu»  partibus  squalibus  su- 
perfucrat,  tolleret. 

4.  Qusrat  forte  aliquis,  quid  sigQificet  in  tot  partes 
vestimentorum  facta  divisio,  et  de  tunica  iila  8orlitio« 
Quadripartita  vestis  Domini  Jesu  Christi,quadripar- 
titam  figuravit  ejus  Ecclesiam,  toto  scilicet,  qui  qaa- 
tuor  partibus  coDstat,  lerrarum  orbe  difTusam,  et 
omnibus  eisdem  partibus  apqualiter,  id  est  coacorditer 
distributam.  Propter  quod  alibi  dicit  missurum  se  An- 
gelos  suos,  ut  oolligant  electoa  ejus  a  quatuor  ventis 
{MaUh.  XXIV,  3i)  :  quod  quid  est,  nisi  a  quatuor  par- 
tibus  mundi,  Oriente,  Occidente,  Aquilone  et  Me- 
ridie?TunicaveroilIa8ortita,  omnium  partium  sigDi- 
flcat  uDitatem,  quae  cbaritatis  viuculo  continetur.  De 
charitate  autem  locuturus  Apostolus,  Supereminen' 
tem,  inquit,  viam  vobis  demon$tro  (I  Cor,  xii,  31)  :  et 
alio  loco  ait,  Cognoscere  eliam  supereminentem  scientix 
charitalem  Christi  [Ephes.  iii,  19) ;  itemquealibi,  Sii* 
per  omnia  autem  hxc  charitatem^  quse  est  vinculum  per- 
feciionis  {Coloss,  iii,  14).  Si  ergo  charitas  et  supere- 
mineDtiorem  habet  viam,  et  superemiuet  scienti»,  et 
super  omDia  prflecepla  est;  inerito  vestis  qua  sigDifi- 
oatur,  desuper  coutexta  perhibetur.  iDConsutilis  au- 
tero,  oe  aiiquando  dissuatur  :  et  ad  uuum  pervenit, 
qoia  iD  uDum  omues  colligit.  Siout  iDAposlolis  cum 
esset  etiam  ipse  numerus  duodenarius,  id  estquadri- 
partitus  in  ternos,  et  omnes  esscnt  interrogati,  solus 
Petrus  respondit,  Tu  es  Chmtus  Fiiius  Dei  vivi;  et  ei 
dicitur,  Tibi  dabo  claves  re^ni  ccelorum  (Matth.  xvi, 
15,  16,  19),  tanquam  ligandi  et  solvendi  solus  acce- 
perit  potestatem  :  cum  et  illud  unus  pro  omDibos 
dixent,  et  hoc  cum  omoibus  tanquam  personam  ge- 
rens  ipsios  uoitatis  aoceperit :  ideo  unus  pro  omni- 
bos,  quia  unitas  est  in  omnibus.  Unde  et  hic  oum 
dixiBset,  desuper  contexta;  addidit,  per  totum.  Quod 
si  referamus  ad  id  quod  signifieat,  ncmo  ejus  estex- 
pers  qui  pertioere  invenitur  ad  (otum  :  a  quo  toto, 
aieot  grsca  indicat  lingua,  calholica  vocatur  Eccle- 
Bia  (a).  In  sorte  autem  quid,  niti  Dei  gratia  commeo- 
data  est?  Sic  quippe  io  udo  ad  omnes  perveoit,  oum 
sors  omnibus  placuil,  quia  ct  Dei  gratia  io  uoitate  ad 
omDes  perveoit  :  et  cum  sors  mittitor,  non  personsB 
cojusqae  vel  meritis,  sed  occulto  judicio  Dei  oeditor. 

5.  Nec  ideo  ista  oon  aliqoid  boni  signiflcasse  qois 
dizerit,  qoia  per  malos  facla  sont,  non  scilicet  per 
eoaqoi  Ghristom  secoti,  sed  qoi  sont  persecoti.  Qoid 
enim  de  ipsa  croce  dictori  sumos,  quae  certe  similiter 
ab  iDimicis  atque  impiis  Ghristo  facta  et  impacta  estT 
Bt  tamen  ea  sigoificari  recte  iDtelligitur  quod  ait 
Apostolas,  Qurn  sit  iatiludo,  et  longitudo,  et  aititudOf 
et  profundum  (Ephes,  iir,  18).  Lala  est  quippe  in 
transverso  ligoo,  quoextenduntur  pendenlis  manus; 
et  significat  opera  bona,  in  latitudioe  charitatis  : 
JoDga  est  a  traoaverso  ligno  usque  ad  terram,  ubi 
dorsum  pedesque  figuotur;  et  sigoificat  perseverao- 
tiam  io  loDgitudine  temporis  usque  in  flDem :  altaest 
In  cacuminej  qao  traDsversum  ligoum  sursom  versos 

(a)  Grse.  oImi,  totom. 


exoeditor;  et  sigoificat  soperoom  fioem,  qoo  ooDCta 
opera  referuotur;  quoniam  cuncta  qu»  latitudine  ae 
longitudine  bene  ac  perseveranter  fiunt,  propter  altl- 
tudinem  divinorum  facienda  sunt  praemiorum  :  pro- 
funda  est  in  ea  parte  qua  in  terra  figitur;  ibi  quippe 
et  occulta  est,  nec  vidori  poiesi,  sed  cuncta  ejus  ap- 
parentia  ot  eminentia  inde  consorgont;  sicot  bona 
nostra  de  profunditate  gratie  Dei,  quffi  compreheodi 
ac  dijudicari  oon  potcst,  oniversa  procedunt.  Sed 
etsi  crux  Ghristi  hoc  solum  significet  quod  ait  Aposto- 
ius,  Qui  autem  Jesu  Cristi  sunt^  camem  suam  crud' 
fixerunt  cum  paxsionibus  et  concupiscentiis  (Galat.  v, 
24),  quam  magoum  boDum  est?  Nec  tameo  facit  hoC| 
nisi  concupiscens  adversus  carnem  spiritus  bonus, 
cum  illam  crucem  Ghristi  fecerit  ioiraicus,  id  estspi* 
ritus  malus.  Postremoquid  est,  quodomnes  DOveruDt, 
Sigoum  Ghriti,  oisi  crux  Ghristi?  Quod  sigDum  aisi 
adhibeatur  sive  fronlibus  credentiumy  sive  ipsi  aqos 
ex  qua  regenerantur,  sive  oleo  quo  cbrismate  ungun- 
tur,  sive  saorificio  quo  alunlur,  nihii  eorum  rile  per' 
ficitur.  Quomodo  ergo  per  id  quod  mali  faciunt,nihil 
boni  signiflcalur;  quando  per  crueem  Gbristi,  quam 
fecerunt  mali,  in  celebratione  Sacramentorum  ejos 
bonom  nobis  omne  signatorT  Sed  hno  hacteDos :  qoe 
aotem  seqooDlur,  alias,  ot  Deus  opitulabiiur,  disae- 
rendo  vidobimus. 

TRAGTATUS  GXIX. 

Ab  eo  quod  seguitur^  Et  milites  quidem  hffic  fece- 
runt;  usque  ad  id,  Et  inclinato  capite  tradidit  spi- 
ritum.  Cap.  xix.  f.  24-30. 

1.  Grucifixo  Domino,  posleaquam  divisio  vestimen- 
torum  ejus  etiam  sorte  missa  completa  est,  qo» 
deinde  narret  Joannes  evangclista  videamus.  «  Et 
milites  quidem,  »  inquit,  «  haec  fecerunt.  Stabant  au- 
tem  juxta  crucem  Jesu,  mater  ejus,  et  soror  malris 
ejus  Maria  Gleophffi,  el  Maria  Magdalene.  Gumvidis- 
set  ergo  Jesus  matrem  et  discipulum  staotem  qoem 
diligebat,  dicit  matri  suffi,  Molier^  ecce  filius  tooa  : 
deiode  dicit  discipuio,  Ecce  mater  toa.  Et  ex  illa  hora 
accepit  eam  discipolos  io  sua.  »  Hffio  nimirumest  illa 
hora  de  qua  Jesus  aquam  conversurus  in  viDoro, 
dixerat  malri,  Quid  mihi  et  tibi  est,  muiiert  «on- 
dum  venit  hora  mea  (Joan,  ii,  4).  llaoc  itaque  horam 
praedixerat  quae  tunc  nondum  vooerat,  io  qua  debe- 
ret  agDoscere  moriturus,  de  qua  fuerat  mortaliter 
natus.  Tunc  ergo  divioa  facturus,  dod  divioitatis,  sed 
iofirmilatis  matrem  velut  iDCOgnitam  repellebat:nuDC 
autem  humaoa  Jam  patieos,  ex  qua  faerat  factus 
homo,  affectu  commeodabat  homaDO.  Tudc  eoim  qui 
Mariam  creaverat,  iaDotescebat  virtute  :  dodc  vero 
qood  Maria  pepererat,  peodebat  io  cruoe  (a). 

2.  Moralis  igitur  iDsiouatur  locus.  Facit  quod  fa- 
cicDdum  admoDct,  et  exemplo  suo  suos  iDStruxit 
prfficeptor  booos,  ot  a  filiis  piis  impeodator  cara  pa- 
reotibas  :  taoqoam  ligDom  illud  obi  eraot  fixa  mem- 
bra  morieDtis,  etiam  catbedra  foerit  magistri  doeen- 
tis.  Ex  hac  saoa  dootrina  didioerat  Paulos  apostolas 

(a)  Vid.  sopra,  Traei  8. 


1951 


IN  JOANNTS  BYANOEUUH,  S.  AUGUSTINI 


1983 


qtiod  docebat,  qaando  dicobat :  Si  guis  anlem  suiSf  et 
maxime  dotne%Heis  non  provi(iet,fldemnegavitfetestin/i' 
deli det&rior{[Tim,WtS).Quid  autem Um  cniqtte  dome- 
BticumqQam  pareDte8filii8,aatpareutibus  fllii?Huja8 
itaque  salu  berrimi  prscepli  ipse  magister  sauctoru  m  de 
seipsocoDstibuebat  exemplum,qaando  dod  ut  famulaB 
Deus  quam  creaverat  et  regebat,  sed  ol  matri  homo 
de  qua  creatus  fuerat  et  quam  reliaqaebat,  alternm 
pro  se  quedammodo  fllium  providebat.  Nam  cur  hoc 
fecerit,  qnod  sequitur  indicat :  ait  enim  Evangeiieta, 
Et  $x  illa  hora  aceepit  eam  discipulus  en  5ua,  de  seipso 
dicens.  Sic  quippo  commemorare  se  solel,  quod  eum 
diligebat  Jesus  :  qni  utiqne  omnes,  sed  ipsum  pree 
csteris  et  familiarius  diligebat,  ita  ut  in  convivio 
Buper  pectus  suum  discumbere  faceret  (Joan.  xiii, 
23);  credo  ut  istius  Evangelii,  qnod  per  eum  fuerat 
predicaturas,  divinam  excelleniiam  hoc  modo  altias 
commendaret. 

3.  Sed  in  quao  sua  Joannes  matrem  Domini  acce- 
pit?  Neque  enim  non  ex  eis  erut  qui  dixerunt  ei,  Ecce 
Hos  dimisimus  omnta,  et  secuti  sumus  te.  Sed  ibi  quo- 
qoe  audierat,  Quioumqne  ista  dimiserit  propter  me 
acoipiet  in  hoc  saeoulo  centies  tantnm  {Matlh.  xix,  27, 
29).  Habebat  crgo  ille  discipalus  centuplioiter  plura 
quam  dimiserat,  in  que  susciperet  ejas  matrem  qni 
illa  donaverat.  Sed  in  ea  societate  bcatus  Joannes 
receperat  centuplum,  ubi  nemo  dicebat  aliquid  sunm, 
sed  eraat  illis  omnia  communia;  sicut  in  Apostolo- 
rum  Actibus  scriptum  est.  Sic  enim  Apostoli  eranl, 
quaai  nihil  habentes,  et  omnia  possidcntes  (II  Cor.  vi, 
10).  Quomodo  ergo  malrem  m.igistri  et  Domini  sui 
discipulus  et  famulus  accepit  in  sua,  ubi  aliquid  suum 
nemo  dicebat?  An  quia  paulo  post  in  eodem  libro 
legitur,  Quotquot  enim  possessores  prxdiorum  vel  do- 
morum  erant,vendentes  afferebant  pretia  eorum.et  po- 
fubant  ad  pedes  Apostolorum:distribuebatur  autem  uni- 
euique  prout  opus  erat  (Act.  iv,  33-35),  inteliigendum 
est  sic  distributum  fuisse  huic  discipulo  quod  opus 

:  erat,  ut  illic  etiam  heate  MarisB  tanquam  matris  ejus 
portio  poneretur;  magisque  sic  debemus  accipere 
quod  dictum  esl,  Ex  illa  hora  suscepit  eam  discipulus 
in  sua,  ui  ad  ejuscuram quidquid  si  esset  necessarium 
pertineret?  Suscepit  ergo  eara  in  sua,  non  prasdia, 
qaa)  nulla  propria  possidebat;  sedofflcia^quae  propria 
diBpensatione  exBcquenda  curabat. 

4.  Deinde  subjungit :  c  Postea  sciens  Josus  quia 
omnia  consummata  sunt,  ut  consummaretur  Soriptu- 
ra,dicit :  Sitio.  Vas  ergo  positum  erat  aceto  plenum ; 
illi  autem  spongiam  plenam  aceto  hyssopo  circumpo- 
nentes,obtulerunl  ori  ejus.  Cum  ergo  accepissetJesus 
acetum,  dixit  :  Consummaium  est.  Et  iaclinato  ca- 
pite,  tradidit  spiritum.  »  Quis  potest  quae  faoit,  ita 
disponere,  qoomodo  disposuit  homo  isle  quse  passus 
eBt?Sed  homo  mediator  Dei  et  bominum;  homo  de 
quo  predictum  legitur,  Et  faomo  est,  et  quis  agnoscel 
eum?  quoniam  homines  per  quos  hec  fiebant,  non 
agnoscebant  hominem  Deum.  Homo  oamque  appare- 
bat  qni  Deus  latebat;  patiebatur  heo  omnia  qni  appa- 
rebat,  et  idem  ipse  diBponebpEt  h«c  omnia  qai  latabat. 


Vidit  ergo  quia  consummata  sant  omnia  qna  oporte- 
bat  ut  flerent  antequam  acciperet  acetam  et  traderet 
spiritum ;  atque  ut  bod  eiiam  consummaretur  quod 
Scriptura  prsdixcrat,  Et  in  siti  mea  potaverunt  ms 
aeeto  {PsaL  lxviii,  22),  SitiOy  inquit :  tanquam  di- 
ceritt,  Hoc  minos  fecisliB,  dat  quod  estia.  Jodaei 
quippe  ipsi  erant  acetum,  degenerantes  a  vloo  Pa- 
triarcharum  et  Prophetarum ;  et  tanquam  de  pleno 
vase,  de  iniquitate  mandi  hujus  impleti,  cor  haben- 
tes  velut  spongiam,  cavernoBis  quodammodo  atque 
tortuosislatibulisfraudulentum.  liyBSopum  autem  cni 
circumpoaueruDt  spongiam  aceto  plenam,  quoniam 
berba  est  humilis,  et  pectus  purgat,  ipsias  Christi 
hnmilitatem  congruenter  accipimus  :quam  circumde- 
derunt,  ct  se  circumvenisse  putaverunt.  Unde  est 
illud  in  paalmo,  Asperges  me  hyssopo,  et  mundabor 
{Psal.  L,  9).  Christi  namque  humilitate  mundamur; 
quia  nisi  humiliasset  semetipsum,  factUB  obediens 
usque  ad  mortem  crucis  {Phitipp.  ii,  8),  non  ntiqae 
sanguis  ejus  in  peccatorum  remissionem,  boc  est,  in 
nostram  mnndationem  fuisset  efl^usus. 

5.  Neo  moveat  quomodo  spongia  ori  ejas  potoerit 
admoveri,  qui  in  cruce  fuerat  exaltatus  aterra.  Sicot 
enim  apnd  alios  evangelistaB  legitur,  qnod  hio  pr«- 
termisit,inarundineestfactum  {Matth.xxyii^kS^eiUarc. 
XV,  36),  ut  in  spongia  talis  potus  ad  orucis  Bublimia  ie* 
varetur.Per  arundinemveroScriplura  signiflcabatur, 
quae  implebatur  hocfaclo.Sicutenimlinguadicitnrvel 
greca  vel  latina,  vel  alia  quffilibet  sonum  signiflcansi 
qui  lingua  promitur;  sic  arundo  dici  potast  iitiera, 
quie  arundine  scribitur.  Sed  sonos  signiflcanlea  vocifl 
hnmanBB  usitatissime  dicimus  linguas  :  Scripturam 
veroarundinem  dici,  quo  minus  esl  usilatum,  eo  ma- 
gis  est  mystice  flguratum.  Paciebat  ista  populus  im- 
pius,  patiebatur  ista  misericors  Christus.  Qui  facie- 
baty  quid  faceret  nesciebat  :  qui  patiebatur  autem» 
non  solum  quid  fleret  et  cur  fleret  soiebat,  Teram 
etiam  de  male  facientibus  bene  ipse  faciebat. 

6.  Cum  ergo  accepisset  Jesus  acetum,  dixii :  Consum' 
matum  est.  Quid,  nisi  quod  prophetia  tanto  ante  prc- 
dixeratfDeindequia  aihil  remanseratquod  antequam 
moreretur  fleri  adhuc  oporteret»  tanquam  ille  qai  po- 
tcBtatem  habebat  ponendi  animam  suam,  et  iternm 
Bumendi  eam  (Joan.  x,  18),  peractis  omnibus  qum  ut 
peragerentur  exspectabat,  Inclinato  capite  tradidit 
spiritum.  Quis  ita  dormit  quando  voluerit,  Blcot  Jesus 
mortuuB  est  quando  voluit?  Quis  ita  vestem  ponit 
quando  voluerit,  sicut  se  carne  exuit  quando  voluitf 
Qais  ita  cum  voloerit  abit,  quomodo  curo  voluit  obiit? 
Quanta  speranda  vel  limenda  poteBtasest  judicantis, 
Bi  apparuit  tanta  morientiB? 

TRACTATUS  CXX. 

Ab  eo  quod  sequitur,  Judsi  ergo,  qnoniam  paraBceve 
erat,f  fr.;  usque  ad  id,  Nondnm  enim  Bciebant  Scri- 
pturam,  quia  oportet  eum  a  mortuis  resQrgere. 
Cap.  XIX,  t*  31-42,  et  cap.  xx,  f.  1-0. 

1.  PoBteaqaam  Dominua  JessB,  peraoliB  omnibaB 
qa«  ante  aaam  mortem  peragi  oportere  prMciebal; 


1953 


TRACTATUS  CXX.  CAPUT  XIX. 


4954 


quando  foluit  tradidit  spiritum,  quas  deiiide  secuta 
8UDt,  Bvaogolista  narraute  videamns.  «  Judei  ergo, 
inquit^  quoniam  parasceve  erat,  ut  non  remanerent 
in  cruce  corpora  sabbato  (erat  enim  magnus  dies  ille 
salibati},  rogaverunt  Pilatam  ut  fraogerentur  eorum 
cmra,  et  tollerentur.  »  Non  crura  toilerentur,  sed  hi 
quibus  ideo  frangebantur  ut  morerenlur,  et  aurerren- 
tur  ex  iigno ;  ne  pendentes  in  crucibus  magnum  diem 
festum  sui  diurni  *  cruciatus  horrore  foedarent. 

2.  «  Venerunt  ergo  milites,  et  primi  quidem  frege- 
runt  crura,  et  alierius  qui  cruciGxus  est  cum  eo.  Ad 
Jdsum  autem  cum  venissent,  ut  viderunt  eum  jam 
mortuum,  non  fregerunt  ejus  crura :  sed  unus  mili- 
tam  lancea  latus  ejus  aperuit,  et  continuo  ezivit  san- 
guis  et  aqua. »  Vigilanti  verbo  Evangelista  usus  est,ot 
noD  diceret,  Latus  ejus  percussit,  aul  vulneravit,  ant 
quid  aliud  ;  sed,  aperuit :  ut  illic  quodammodo  vit» 
ostium  panderetur,  unde  Sacramenta  CcclesiaB  mana- 
verunt,  sine  quibus  ad  vitam  quae  vera  vita  est,  non 
intratur.  Ilie  sanguis  in  remissionem  fusus  est  pecca- 
torum  :  aqua  illa  ealutare  temperal  poculum  ;  haeo  et 
lavaorum  prcestat,  et  potum.  Hoc  prsnuntiabat  quod 
Noe  in  lalere  arcsB  ostium  facere  jussus  est  (Gen.  vi, 
16),  qua  intrarent  animaiia  qusB  non  erant  diluvio 
peritura.quibus  praeOgurabatur  Ecclesia.  Propter  hoc 
prima  mulicr  (acta  est  de  latere  viri  dormientis  (/d. 
II,  22),  et  appellata  est  vita  materque  fivorum  (/d. 
iiiy  20).  Magoum  quippe  signiflcavit  bonum,  ante 
magoum  prsvaricationis  malum ' Hio  secundus  Adam 
inciinato  capite  in  cruce  dormivii,  ut  indo  formare- 
tur  ei  coojuz,  quod  de  latere  dormientis  effluzit.  0 
roors  unde  mortui  reviviscunt  I  Quid  isto  sanguine 
mundius?  quid  vulnere  isto  salubrius? 

3.  Et  gui  vidit^  inquit,  testimonium  perhibuit,  et 
verum  est  testimonium  ejus:  et  ille  scit  quia  vera  dicit^ 
ul  et  vos  credatis.  Non  dizit,  ut  et  vos  sciatis ;  sed  ui 
credatis :  scit  eoim  qui  vidit,  cujus  credat  testimonio 
qui  non  vidit.  Magis  autem  ad  fldemcredere  pertinet 
quam  videre.  Nam  quid  est  aliud  credere,quam  fidem 
accommodare?  Facta  sunt  enim  hxCy  inquit,  ut  Scri- 
ptura  implerelur.  Os  non  comminuetis  ez  eo,  Et  iterum 
alia  Scriptura  dicit^  Yidebunt  in  quem  confixerunt. 
Duo  testimonia  de  Scripturia  reddidit  singulis  rebus 
qiias  factas  fuisse  narravit.  Nam  quia  dizerat,  Ad 
Jetum  autem  cum  veni$sent^  ut  viderunt  eum  jam  mor» 
tuum^  non  fregerunt  ejus  crura,  ad  hocpertfnet  testi- 
monium,  Os  non  comminuetis  ex  eo :  quod  prsceptum 
est  eia  qui  celebrare  Pascha  jussi  sunt  ovis  immola> 
tione  in  veteri  L.ege,  que  Dominicae  passionis  umbra 
prieceaserat.  Unde  Pascha  nostrumimmolatus  est  Chri' 
stus  (I  Cor.  y,  7) :  de  quo  et  Isaias  propheta  prsdixe- 
rat,  Siculovisad  immolandum  ductus  est  [Isai,  liii,7}. 
Item  quia  aubjunzerat  dicens,  Sed  unus  militum  lan- 
cea  latui  ejus  aperuit ;  ad  hoc  pcrtinet  alterum  testi- 


^  Lof .,  diuturni,  Alii  codicef,  diumi, 

'  Iq  triboB  MtB.,  et  apud  Alcuinum,  post  faflBc  verba, 
•nte  maffHum  prmvarioationis  malum^  additur,  in  habitu 
jaoentit  et  dormientit. 


monium,  Videbunt  inquem  confixerunt:  ubi  promissus 
estChristus,  in  ea  qua  crucifixus  est  carne  venturus. 

4.  «  Post  haec  autem  rogavit  Pilatum  Joseph  ab 
Arimathia  (eo  quod  esset  discipulus  Jesu,  occultus 
autem  propter  metom  Jadseorum),  ut  tolleret  oorpos 
Jesu  :  et  permisitPilatus.  Veoit  ergo,  et  tulil  corpns 
Jesu.  Veoit  autem  Nicodemus,  qui  veneratad  Jesom 
nocte  primum,  ferens  mizturam  myrrhce  et  aloes 
quasi  libras  cenlum.  »  Non  itadistinguendum  est,  ut 
dicamus,  primum  ferens  mixturam  myrrhas ;  sed  ut 
quod  dictum  est,  primum,  ad  superiorem  sensum  per- 
tineaU  Venerat  enim  Nicodemus  ad  Jesum  noote  pri- 
mum,  quod  idem  Joannes  narravit  in  prioribus  Evan- 
gelii  sui  partibus  {Joan.  iii,  1,  2).  Hic  ergo  intelli- 
gendum  est  ad  Jesum,non  tunc  soium.sed  tunc  pri- 
mum  venisse  Nicodemum ;  ventitasse  autem  postea  ut 
fieret  audiendo  discipulus  :  quod  certe  modo  in  reve- 
latione  oorporis  beatissimi  Stephani  fere  omnibus  gen- 
tibus  declaratur  (a).  Acceperunt  ergo  corpus  Jesu^  et 
tigaverunt  iltud  linteis  cum  aromatibus^  sicut  mos  eU 
Judaeis  sepelire.  Non  mihi  videtur  Evangelista  frustra 
dicere  voluisse,  sicut  mos  esl  Judxis  sepelire  :  ita 
quippe,  nisifallor,  admonuit  in  hujusmodi  offlciis 
qoae  mortuis  ezhibenlur,  morem  c^jusqaegenlis  esse 
servandum. 

5.  Erat  auiem  in  loco  ubi  crucifixus  est^  hortus^  et 
in  horto  monumentum  novumy  in  quo  nondum  quisquam 
positus  erat,  Sicut  in  Mari»  virginis  utero  nemo  ante 
illum,nemo  post  illum  conceplusest,  itain  hoc  mo- 
numento  nemo  ante  illum,  nemo  postillum  sepultua 
est.  «  Ibi  ergo  propter  parasceven  Judaeorum,  quia 

Juzta  erat  monumenium,  posueruol  Jesum.  »  Accele- 
ratam  vult  intelllgi  sepulturam,  ne  advesperasceret ; 
quando  ]am  proplerparasceven,  quam  ccenam  puram 
Judei  latine  usitatius  apud  nos  vooanl,  facere  tale  ali- 
quid  non  licebat. 

6.  Una  autemsabbati  Maria  Magdalene  venit  mane^ 
cum  adhuc  tenebrse  euent,  ad  monumentum ;  et  vidit  la- 
pidem  sublatum  a  monumeftto.  Una  sabbati  est,  quem 
jam  diem  dominicum  propter  Domini  resnrrectionem 
mos  Ghristianus  appellat :  quem  Matthsus  solus  in 
Evangelistis  primam  sabbali  nominavit(^(iii/i.zzviii, 
1).  Cucurrit  ergo,  et  venit  ad  Simonem  Petrum,  et  ad 
alium  discipulum  quem  amabat  Jesus ;  et  dicit  eis  :  7Vi- 
lerunt  Dominum  de  monumento,  et  nescimus  ubi  po» 
suerunt  eum,  Nonnulli  codices  etiam  graooi  habent, 
Tulerunt  Dominum  meum,  quod  videri  dictum  potest 
propensiore  charitatis  vel  famulatus  aiTectu ;  sed  hoc 
in  pluribus  codicibus  quos  in  promptu  habuimus,noD 
invenimus. 

7.  Exiit  ergo  Petrus  et  Hle  alius  discipulus^  et  vene^ 
runt  ad  monumentum.  Currebant  auiem  duo  simul,  ei 
ille  alius  discipulus  prascucurrit  citius  Petro,  et  venit 
primus  ad  monumentum,  Advertenda  bic  etcommen- 
daoda  est  recapitulalio,  quomodo  reditum  esl  ad  id 

(d)  Eam  revelationem,  qoa  ipsiue  etiam  Nicodemi  cor- 
puB  detectum  fuit,  ad  aoDi  415  fioem  referunt  fjreti  au- 
ctoritate  Luciani  presbyteri,  in  libello  hao  de  re  con- 
scripto. 


w 


«1 


1955 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM,  S.  ADGDSTINI 


1956 


quod  faerat  prstermissum ;  et  tamen  quasi  boc  se- 
qucretar  adjunctom  est.  Cum  enlm  jam  dixisset,  ve» 
nerunt  ad  monumentum,TegreBSU8  est  ut  narraret  qoo- 
modo  veneruul;  atque  ait,  currebnnt  aulem  duo  simul, 
etc.  Ubi  oBtendit  quod  praecurrena  ad  monumentum 
prior  venerit  alius  ille  discipulus,  quem  seipsum  si- 
gnificat,  sed  tanquam  de  alio  cuocta  narrat  *. 

8.  •  Et  cum  80  inclinasset,  inquit,  vidit  posita  lin- 
lcamina,  non  tamen  introivit.  Venit  crgo  Simon  Pe- 
trus  sequens  eum,  et  introivit  in  monumentum;  et 
vidit  linteamina  posita,et  sudarium  quod  Tuerat  super 
caput  ejus,  non  cum  linteaminibus  positum,  sed  se- 
paratim  involutum  in  unum  locum.  »  Putamusne 
nihil  ista  significunt?Nequaquam  hoc  putaverim.Sed 
ad  alia  festinamus,  in  quibus  immorari  quffistionis 
vel  obscuritatis  alicujus  necessitato  compeliimur.Nam 
istaquffi  per  seipsa  manifesta  sunt,  quid  singulaetiam 
significent,  qusererc  sancto:  quidem  dclicis  sunt,  sed 
otiosorum,  quod  non  sumus  nos. 

9.  Tunc  ergo  introiit,  et  ille  discipulus  qui  venerat 
primus  ad  monumentum,  Prior  venit,  et  poslerior  in- 
travit.  Neque  boc  utique  vacat,  sed  mibi  ad  ista  non 
vacat.  Et  vidit^  inquit,  etcredvlit,  Hoc  nonnulli  parum 
attendentes,  putant  hoc  Joannem  crediilisse,  quod 
Jesus  resurrezit ;  sed  quod  sequitur,  hoc  non  indicat. 
Quid  sibi  enim  vult  quod  statim  adjunxit,  Nondum 
enim  sciebant  Scripturam,  quia  oportet  eum  a  mortuis 
resurgere?  Non  ergoeum  credi<iit  resurrexisse,  quem 
nesciebat  oportere  resurgere.  Quid  ergo  vidit?  quid 
credidit?Vidit8cilicet  inanemooumentum,  et  credi- 
dit  quod  dixerat  mulier,  eum  de  monumento  esse 
sublatum.  Nondum  enim  sciebant  Scripturam^  quia 
oporteret  eum  a  mortuis  resurgere,  £t  ideo  quando  id 
ab  ipso  Domino  audiebant,  quamvis  apertissime  di- 
ceretur ;  consuetudine  audiendi  ab  illo  parabola8,non 
inteliigebanl,etaliquidaliudeumsignincarecredebant 

Sed  ea  qu8B  sequuntur  in  sermoocm  alium  differamus. 

TRAGTATUS  CXXI. 

De  eo  quod  sequitur,  Abierunt  ergo  iterum  ad  semet- 
ipsos  discipuli ;  usgue  ad  vi,  Beati  qui  non  vide- 
runt  et  crediderunt.  Cap,  xx,  ^.  40-29. 

4.  Sublatumesse  Dominum  de  monumento,  disoi- 
pulis  ejus  Petro  et  Joanni  nuntiaverat  Maria  Magda- 
lene  :  quo  illi  venientes,  invenerunt  sola  linteamina, 
quibus  corpus  fuerat  involutum;  et  quid  aliud  cre- 
dere  potnerunt,  nisi  quod  dixeral,  quod  etiam  ipsa 
crediderat  ?  Abierunt  ergo  iterum  ad  semetipsos  disci" 
puli :  id  est,  ubi  habitabant,  et  unde  ad  monumen- 
lum  oucurrerant.  Maria  autem  stabat  ad  monumentum 
foris  plorans,  Viris  enim  redeuoiibus,  infirmiorem 
sezum  in  eodem  loco  fortior  figebat  afTectus.  Et  oculi 
qui  Dominum  quaesierant  et  non  invenerant,  lacry' 
mis  jam  vacabant,  amplius  dolentes  quod  fuerat  de 
monumento  ablatus,  quam  quod  fuerai  in  ligno  occi- 
sub;  qooniam  magistri  tanli,  cujus  eis  vita  subtracta 

i  Er.  Lagd.  et  Ven.,  sed  tanguam  de  alio^  more  sanetm 
Scripiurm,  cuncta  ncrr^t,  Verba,  more  sanetM  Scripturm, 
ad  texlum  non  pertinere  videntur,  etapadEr.  Gaill.  nec- 
non  apad  Lov.>  ondi  concladantar.    m« 


fuerat,  neo  memoria  remanebat.  Teoebat  itaque  ad 
monumentum  jam  dolor  iste  molierem.  Cum  ergo 
fleret^  inclinavit  se  et  prospexit  in  monumenium,  Cur 
hoo  fecerit  nescio.  Non  enim  nesoiebat  non  ibi  eese 
jam  quem  quffirebat;  quandoquidem  inde  sublatum 
et  discipulis  ipsa  nuntiaverat ;  et  illi  ad  monomen- 
tum  venerant,  et  non  solum  intuendo,  sed  etiam  in- 
trando  corpus  Domini  qussierant,  nec  invenerant. 
Quid  sibi  ergo  vult  quod  ista  cnm  fleret,  rursum  in 
monumenlum  inclinata  prospexit?  Utrum  quod  ni- 
mium  dolebat,  neo  suis  nec  illorum  oculis  fncile  pu- 
tabat  essecredendum?  An  potius  divino  instincto  in 
animo  ejus  efTectom  est  ut  prospiceret?  Prospexit 
enim,  Et  vidit  duos  angelos  in  albiSj  sedentes,  unum 
ad  caput,  et  unum  ad  pedes,  ubi  positum  fuerat  corpus 
Jesu.  Quid  est  quod  unus  ad  caput,  et  ad  pedes  aller 
sedebat?  An,  quoniam  qui  grsce  Angeli  dicuntnr, 
latine  sunt  nuntii^isto  modo  Ghrlsti  Evangelium  velut 
a  capite  usque  ad  pedes,  ab  initio  usque  in  flnem 
eigniOcabant  esse  nantiandum?  Dicunt  ei  illi :  Mulier^ 
quid  ploras  ?  Dicit  eis :  Quia  tulerutit  Dominum  meum, 
el  nescio  ubi  posuerunt  eum,  Angoli  lucrymas  prohi- 
bcbant :  ubi  quid  aliud  qunm  futurum  quodammodo 
gaudium  nuntiabant?  Ita  enim  dixerunt,  Quidploras? 
ac  81  dicerent,  Noli  plorare.  At  illa  eos  putans  inter- 
rogasse  nescientes,  causas  prodit  lacrymarum.  Quia 
tulerunt,  inquit,  Dominum  meum :  Dominum  suum 
vocans  corpus  examine  Domini  sai,  a  toto  partem 
significans ;  sicut  omnes  confltemar  Jesum  Christum 
Filium  Dei  unicum  Dominum  nostrum,  quod  utique 
aimul  estet  Verbum  et  anima  et  caro,  cruciGxom  ta- 
men  et  sepultum,  cum  sola  ejus  sepulta  sit  caro.  Et 
nescio,  inquit,  ubi  posuerunt  eum.  Hso  erat  cauaa  roa- 
jor  doloris,  quia  nesciebat  qno  iret  ad  coneolandum 
dolorem.  Sed  hora  jam  venerat  qua  id  quod  nuntia- 
tum  quodammodo  fuerat  ab  angelis  flere  probibenti- 
bus,  gaudium  succederet  fletibus. 

2.  Denique  «  hffic  cum  dixisset,  conversa  est  re- 
trorsum,  et  vidit  Jesum  stantem,  et  non  sciebat  qoia 
Jcsus  est.  Dicit  ei  Jesus :  Mulier,  quid  ploras?  Qoem 
quffiris?  Illa  existimans  quia  hortulanus  esset,  dicit 
ei :  Domine,  si  tu  sustulisti  eum,  dicito  mihl  nbi  po- 
suisti  eum,  et  ego  eum  tollam.  Dicit  et  Jesus :  Maria. 
Conversa  illa  dicit  ei,  Rabboni ;  quod  dicitur  Magi- 
ster.  »  Nemo  calumnietur  mulieri  quod  hortulanum 
dixerit  dominum,  et  Jesum  Magistrum.  Ibi  enim  ro- 
gabat,  hic  agnoscebat :  ibi  honorabat  homioem  a  quo 
beniflcium  poslulabat ;  hic  recolebat  dootorem  a  quo 
discernere  humanaet  divina  dicebat.  Appellabat  do- 
minum  cujus  ancilla  non  erat,  ut  per  eum  perve- 
niret  ad  Dominum  cujus  erat.  Aliter  ergo  Dominom 
dixit,  Sustulerunt  Dominum  meum;  aliter  autem, 
Domine,  si  tu  sustulisti  eum,  Nam  et  PropheisB  ap- 
pellaverunt  dominus  eos  qui  homines  erant;  ted 
aliter  iilum  de  quo  scriplum  est,  Dominus  nomen  ei 
{Psal,  Lxvii,  5).  Sed  ista  mulier  quas  jam  fuerat  con- 
versa  retroraum  ut  videret  Jesum,  quando  eum  puta* 
vit  ease  hortulanum,  et  cum  illo  utiqoe  loquebator, 
qoomodo  rarena  conversa  dioitar,  ut  ei  diceret,  Ralh 


1957  TRACTATDS  CXXI.  CAPUT  XX. 

bonif  niai  quia  taQC  conversa  corpore,  qaod  qoq  erat» 
putavit,  Qunc  corde  conversa,  quod  erat  aguovit? 

3.  «  Dicit  ei  Jesus :  Noli  me  tangere,  Qondum  enim 
ascendi  ad  Patrem  meum :  vade  autem  ad  fratres 
meo8,  et  dic  eis,  Ascendo  ad  Patrem  meum  et  Patrem 
vestrum,  Deum  meum  et  Deum  vcstrum. »  Estin  his 
verbis  quod  breviter  quidem,  sed  tamen  attentius 
pertractare  debemus.  Jesus  quippe  mulierem  qus 
iilum  magistrum  agnovit  et  appellavit,  cum  baec  ei 
respondcret,  fidem  docebat  :  et  horlulanus  iile  in 
ejus  corde,  tanquam  in  borlo  suo  granum  sinapis 
seminabat.  Quid  est  ergo,  Noli  me  tangeref  Et  lan- 
quam  hujus  prohibitioniscausaqusreretur,  adjunxit, 
nondum  enim  ascendi  ad  Patrem  meum,  Quid  est  hoc? 
Si  stans  in  terra  non  tangitur,  sedens  in  ccbIo  quo- 
nK)do  ab  hominibus  tangeretur  ?  Qui  certe  antequam 
ascenderel,  discipulis  se  taogendum  obtulit  dicens, 
sicut  Lucas  evangelista  testatur,  Palpaie,  el  videte^ 
quia  spiritus  carnem  et  ossa  non  habct,  sicut  me  videtis 
/uikre(Luc.xxiv,30):ve)quando  dixit  discipulo  Tho- 
ms,  Inftr  digitum  tuum  huc,  et  vide  manus  meas,  et 
affer  manum  tmm,  et  mitte  in  latus  jneum,  Quit  auiem 
tam  sit  abaurduB,  ut  dicat  eum  a  discipulis  quidem 
antequam  ad  Patrem  ascendisset,  voluisse  se  tangi; 
a  mulieribus  autem  noluisse,  nisi  cum  ascendisset  ad 
Patrem?  Scd  nec  sic^  qui  vellet,  desipere  sineretur. 
Leguntur  enim  etiam  femin»  post  resurrectionem 
antequam  ad  Patrem  ascenderet,  tetigisse  Jesum,  in 
quibus  erat  etiam  ipsa  Maria  MagdalcQe,  oarrante 
Maitha^o  quod  occurrerit  illisJesus  dicen8,i4 t;tf/e.i//as 
auiem  accesserunt^  inquit,  et  tenuerunt  pedes  eju$  ei 
adoraverunl  eum  {Matlh.  xxviii,  9).  Hoc  a  Joanne 
prsetermissum  est,  sed  a  Matthaeo  verum  dictum.  Re- 
stai  ergo  ut  aliquod  in  bis  verbis  lateat  sacramcQtum ; 
quod  sife  invcniamus,  sive  invcnire  minime  valea- 
rous,  inesse  lamen  nullo  raodo  dubitare  debemus. 
Aut  ergo  sic  dictum  est,  Noli  me  iangere,  nondum 
enim  ascendi  ad  Patrem  meum,  ut  in  illa  femiaa  figu- 
raretur  Ecclesia  do  Gentibus,  qu®  in  Ghristum  qoq 
credidit,  Qiei  cum  asceudisset  ad  Patrem  :  aut  sic  iu 
se  credi  voluit  Jesus,  hoc  est,  sic  se  spiritualiter 
tangi,  quod  ipse  et  Pater  unum  sint.  Ejus  quippe  in- 
Umis  sensibusquodammodo  ascendit  ad  Patrero,  qai 
aicin  eo  profecerit  ut  Patri  agnoscat  aequalem  :  aliter 
Don  rccte  tangitur,  id  est,  aliler  qoq  recte  io  eum 
creditur.  Poterat  autem  sic  credere  Maria,  ut  eum 
putaret  imparem  Patri,  quod  utique  prohibetur  cam 
ei  dicitur,  Noti  me  tangere :  id  est,  Noli  iu  me  sic 
credere,  quemadmodum  adhuc  sapis;  Qoli  tuum  seu- 
8um  huc  usque  perteodere  quod  pro  te  factus  sum, 
Qec  transire  ad  illud  pcr  quod  facta  cs.Quomodo  enim 
non  carQttliter  adhuc  in  eum  credebat,  quem  sicut 
hominem  flebat  ?  Nondum  enim  cucendij  inquit,  ad 
Patrem  meum  :  ibi  me  tanges,  quando  me  credideris 
Patri  QOQ  imparem  Deum.  Yade  autem  ad  Iratres 
meoSf  el  dic  eis,  Ascendo  ad  Patrem  meum  ei  Patrem 
vesirum.  Noq  ait^  Patrem  Qostrum  :  aliter  ergo  meam, 
aliler  vestrum  ;  ualura  meum,  gratia  vestrum.  Ei 
Deum  meum,  et  Deum  vestrum,  Nequehicdixit,Deum 


1068 

QOBtram  :  ergo  et  hic  aliter  meum,  aiiter  vestrum  ; 
Deum  meum  sub  quo  et  ego  homo  sum,  Deum  ve- 
strum  inter  quos  et  ipsum  mediator  aum. 

4. «  Venit  Maria  Magdalene  annuntians  discipulis, 
Quia  vidi  Dominum,  et  hffic  dixit  mihi.  Gam  esset 
ergo  sero  die  illa  una  sabbatorum,  et  fores  easent 
clausae,  ubi  erant  diecipuli  congregati  propter  metum 
Judcorum,  venit  Jesus,  et  stetit  in  medio,  et  dicit 
eis  :  Pttx  vobis.  Et  cura  hoc  dixisset,  osteudit  eis 
manus  et  latus.  »  Clavi  enim  maaus  lixeraQt,  iaQoea 
lalus  ejus  aperuerat :  ubi  ad  dubilaQtium  corda  sa- 
Qanda,  vulnerum  sunt  ser? ata  vestigia.  Moli  aatem 
corporis  ubi  divinitas  erat,  ostia  clausa  non  obstite- 
runt.  Ille  quippe  non  eis  aperlis  intrare  potuit,  quo 
naacenle  virginitas  matrisinviolata  permansil,  Gavirf 
sunt  ergo  discipuli,  viso  Domino,  Dixitergo  eis  iierum: 
Pax  vobis.  Iteralio  confirmatio  est;  ipse  quippe  dat 
per  prophetam  promissam  pacem  super  pacem  {Isai. 
XXVI,  3).  Sicut  misii  me  Pater,  inquit,  ei  ego  miiio  vos. 
iEqualem  Patri  Filium  novimus,  sed  hic  verba  Me- 
diatoris  agaoscimus.  Medium  quippe  se  osteDdit  di- 
cendo,  Ule  me,  et  ego  vos.  Hoc  eum  dixissei^  insuf* 
^avii,  et  dixii  ei$ :  Accipite  SpirUum  sanctum,  Insof- 
flando  significavit  Spiritum  sanctum  non  Patris  solius 
esse  Spiritum,  sed  et  suum.  Quorum  remiseritis,  ia- 
quil,  peccala,  remiiluniur  eis^  ei  quorum  reiinueritis^ 
reienia  sunt.  Ecclesi»  charitas  quao  per  Spiritum  saQ- 
clum  dilTuQditur  ia  oordibus  Qostris,  participum  sao- 
rum  peccata  dimittit :  eorom  autem  qui  qoq  suQi 
ejus  participes,  tenet.  Ideo  poateaqnam  dixit,  Acci' 
pite  Spiritum  sancium;  boc  continuo  de  peooatorum 
remissione  ac  detentione  subjecit. 

5.  «  Thomas  autem  unus  ex  duodecim,  qui  dicitur 
Didymus,  non  erat  cum  eis  quando  venit  Jesus :  Dixe- 
runt  ergo  ei  alii  discipuli :  Vidimus  Dominam.  IUe 
autem  dixit  eis :  Niai  videro  ia  maQibus  ejut  fixuram 
clavorum,  et  mittam  digitum  meum  in  locum  clavo- 
rura,  et  raittam  manum  meam  iQ  latusejus,  doq  cre- 
dam.  Et  post  diei  ooto  iterum  eraat  discipuli  ejut 
intus,  et  Thomas  cum  eis.  Venit  Jesus  januis  clausia, 
et  stetit  in  medio,  et  dixit :  Pax  vobis,  Deinde  dicit 
Thoms  :  Infer  digitum  luum  buc,  et  vide  manus 
meas,  et  affer  maoum  taam,  et  mitte  iu  iatus  meum  i 
et  Qoli  esse  iacreduias,  sed  fidelis.  ResponditThomas 
et  dixit  ei :  Dominus  meus  et  Deus  meus.  »  Videbat 
tangebatque  bominem,  et  ooQfiiebatur  Deum  quem 
QOQ  videbat  Qeqoe  taogebat ;  sed  per  hoc  quod  vide- 
bat  atque  langebat,  illud  jam  remota  dubitatione  cre« 
dcbat.  Dicit  ei  Jesus :  Quia  vidisii  me^  credidisli,  Noq 
ait,  tetigisti  me;  sed,  vidisii  me  :  quoaiam  geQcraiis 
quodammodo  seQSus  est  visus.  Nam  et  per  aiiosqua- 
tuor  BeQsuB  Qomioari  solet :  velut  cum  dicimus,  Audi 
et  vide  quam  beue  soQet,  olfac  et  vide  quam  bene 
oleat,  gusta  et  vide  quam  beue  sapiat,  tange  el  Tide 
quam  bene  caieat.  Ubique  sonuit,  Vide,  cum  viBas 
proprie  qoq  aegetur  ad  ocaios  pertiQcre.  UQde  et  hio 
ipse  Dominus,  Infer,  inquit,  digitum  iuum  kuc^  it 
vide  manus  meas :  quid  aliud  ait  quam,  Taoge  el  vide? 
Noc  tamcn  oculos  ille  habebat  in  digito.  Ergo  sive 


■■p 


m 


m 


1959 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM,  S.  AUGU8TIN1 


1980 


intendo,  sive  etiam  tangendo,  Quia  vidisti  me,  in- 
quit,  crediditU.  Quamvis  dici  poBsit  non  aasum  fuiese 
discipulum  tangere,  cum  se  offorret  ille  langendum  : 
noD  enim  scriplum  est,  Et  letigil  Thomas.  Sed  sive 
aspiciendo  tantum,  sive  etiam  tangendo  viderit  et 
crediderit,  illudquod  sequilur,  magis  gentium  fidem 
pr»dicat  atque  commendat,  Beati  qui  non  viderunt, 
el  crediderunt,  Prasterili  temporis  usus  est  vcrbis,  tan- 
quam  ille  qui  quod  erat  futurum,  in  eua  noverat  prae- 
destinatione  jam  faclum.  Sed  jam  sermo  isle  a  pro- 
lizitale  cohibendus  est  :  donabit  Dominus  ut  do  his 
que  restant  alias  disputemus. 

TRACTATUS  CXXII. 
Be  eo  quod  sequitur,  Multa  qaidem  et  alia  signa  fecit 
Jesus;  usque  ad  td,  Et  cum  lanli  eesent,  non  est 
scissum  rete.  Cap.  xx,  i  f.  30,  3i,  et  cap,  xxi, 

1.  Post  narrationem  rei  gestrc,  in  qua  Thomas 
discipulus  oblatis  sibi  tangendis  in  Ghristi  carne  vul- 
nerum  locis,  vidit  quod  credere  nolebat  et  credidit; 
interponit  hac  evangelista  Joannes,  et  dicit :  c  Multa 
quidem  etaliasigna  fecit  Jesus  in  conspectu  discipu- 
lorum  Buorum,  que  non  sunl  scripla  in  libro  hoc. 
nac  autem  scripta  sunt,  ut  credatis  quia  Jeeus  est 
Gbristus  Filius  Dei;  ei  ut  credenles,  vitam  habeatis 
in  nomine  eJus.»Hoccapitulum  velut  libri  hujus  indi- 
catfinem  :  sed  narratur  hic  deinde  quemadmodum  se 
manifestaverit  Domiuus  ad  mare  Tiberiadis,  et  in 
captura  piscium  commendaverit  Ecclesis  sacramen- 
tum,  qualis  futura  est  ultima  resurreclione  mortuo- 
rum  ^  Ad  hoc  ilaque  commendandum  valere  arbi- 
tror,  quod  tanquam  finis  inlerpositus  est  libri,  quod 
esset  etiam  secuturaB  narrationis  quasi  procemium, 
quod  ei  quodammodo  faceret  eminentiorem  locum, 
qus  narratio  incipit  ita  :  <(  Postea  manifestavit  se 
terum  Jesusad  mare  Tiberiadis;  manifestavit  autem 
aio :  Erant  simui  Simon  Petrus  et  Thomas  qui  dicitur 
Didymus,  el  NatbaQael  qui  erat  a  Gana  Galiisae,  et 
iilii  Zebedsi,  et  alii  ex  discipulis  ejus  duo.  Dicit  eis 
Simon  Petrus  :  Vado  piscari.  Dicunt  ei  :  Veuimus  et 

nos  tecum.  » 

2.  Qusri  solet  de  hac  piscatione  discipulorum, 
cur  redierint  Pelrus  et  fliii  Zebedffii  ad  id  quod  fue- 
rnnt  priusquam  a  Domino  vocarentur  :  erant  enim 
piscstores  quando  eis  dixit,  Venite  post  me^  el  faciam 
vos  piscatores  hominum  {Matth.  iv,  19).  Tuno  eum 
quippe  illi  secntisuntyUtmagisteriocjusrelictisomni- 
bus  adhsrerent :  in  tantum  nt  oum  ab  eo  dives  ille 
tristis  abscederel,  cui  dixerat,  Vade,  vende  qux  Aa- 
beSf  et  da  pauperibus^  et  habebis  thesaurum  in  cobIo: 
et  veni,  sequere  me^  diceret  ei  Petrus,  Ecce  nos  dimi- 
simus  omnia^  et  secuti  sumus  te  {Id.  xix,  21,  22,  27). 
Quid  est  ergo  quod  nunc  quasi  ApostoJaiu  reliclo  iiunt 
quod  fuorunt,  et  quod  dimiserant  repelunt,  tanquam 
obliii  quod  audierant,  Nemo  ponens  manum  super 
aratrumf  et  respiciens  retro,  aplus  est  reyno  catorum 

i  Er.  Lugd.  et  Ven.,  resurrectio  moriuorum.    M. 


{Luc.  IX,  62)  ?  Quod  si  fecissent  defunclo  Jesa, 
priusquam  resurrexisdet  a  mortuis  :quod  quidem  non 
poterant,  quoniam  dies  quo  cruciflxus  est,  totos  eoa 
tenebat  attentos,  usque  ad  ejus  sepulturam,  qun  nnte 
vesperom  factaest;  sequens  aaten.  dieserat  Babbnii, 
quando  eis  morem  patrium  servantibus,  openri  uti- 
que  non  licebat;  terlio  vero  die  Dominus  resurrexit, 
eosquo  revocavit  ad  spem  quam  de  illo  non  habere 
jam  cceperant :  tamen  si  tunc  fecissent,  putaremus 
eos  illa  qus  animos  eornm  occupaverat,  desperalione 
fecisse.  Nunc  vero  post  eum  sibi  de  sepulcro  reddi- 
tum  vivum,  postobiatam  suis  oculiset  manibue,  non 
solum  videndam,  verum  etiam  tangendam  atque  pal- 
pandam  redivivs  carnis  evidentissimam  veritatem ; 
post  inspecta  vulnerum  loca,  usque  ad  apostoli 
Tboms  confessionem,  qoi  se  aliter  orediturum  non 
esse  prsdixerat;  post  acceptum  ejus  insulflatione 
Spirilum  sanctum,  postverba  in  suas  aures  ejna  ore 
prolata,  Sicut  misit  me  Pater,  et  ego  mitto  vos  :  quo^ 
rum  remiseritis  peccata,  remiituntur  eis,  et  quorum 
retinueriiiSf  retenta  sunt  (Joan.  xx,  21-23)  rsubito  flunt 
sicut  fuerant,  non  hominum,  sed  piscium  piscatores. 
3.  His  ergo  quos  hoo  movet  respondendum  eai, 
non  eos  fuisse  prohibitos  arle  sua,  iicila  scilicet  at- 
que  concessa,  victum  necessarium  qusrere,  sui 
Apostolalus  integritate  servala,si  quando  unde  vive- 
rent  aliud  non  haberent.  Nisi  forte  qoispiam  putare 
audebit  aut  dicere,apostolum  Paulum  non  pertiQuisse 
ad  eorum  perfectionem  qui  relictis  omnibus  Ghristom 
seculi  sunt,  quoniam  ne  quemquam  eorum  gravarel 
quibus  Evangelium  prsdicabat,  suum  viotum  snia 
manibus  transigebat  (II  Thess,  iii,  8) :  ubi  magis  im- 
pletum  est  quod  ait,  Ptus  omnibus  illis  laboravi;  et 
adjunxit,  Non  autem  ego,  sed  gratia  Dei  meum  (I 
Cor,  XV,  10) :  ut  hoc  quoque  appareat  Dei  grati«  de- 
pulandum,  quod  et  animo  et  corpore  poterat  usqae 
adeo  plus  illis  omnibus  laborare,  ut  neque  cessarel 
ab  Evangelio  praedicando,  neque  tamen  ex  Evange- 
lio,  sicut  illi,  sustentaret  banc  vitam ;  cum  id  per  tot 
gentes  in  quibus  Ghristi  nomen  non  fuerat  propheta* 
tom  S  multo  latius  atque  fertilius  seminarel.  Ubi 
ostendit  ex  Evangelio  vivendi,  hoo  est  victum  ba- 
beodi,  non  necessitatem  Apostolis  impositam,  sed 
potestatem  datam.  Quam  potestatem  commemorat 
idem  apostolus  dicens  :  «  Si  nos  vobis  spiritualia  se- 
minavimus,  magnum  est  si  vestra  carnalia  metamusl 
Si  alii  potestatis  vestrs  participant,  non  magis  nos? 
Sed  non  sumus,  »  inquit,  «  usi  hac  poleBtate.  »  Et 
paulo  po8t:«Qui  altari  serviunt,»  inquit,«  altari  com- 
partiunlur;  sic  et  Dominus  ordinavit  his  qui  Evange* 
lium  annuntiant,  de  Evangelio  vivere:ego  aolem  nulio 
horum  usus  sum.  •  Satis  igitur  apertum  eet,  non  im- 
peratu  m,  sed  in  potestate  Apostoiis  posilum,  ut  aliunde 
non  vi  verent  nisi  ex  Evangeiio,  et  ab  eis  quibus  Evange- 
liumpredicando8pirituaIiaseminabant,carnaiiamete- 
rent;  bocest,caroi8  hujusBustentaoulum  sumerent.et 
tanquam  militesGhristi  stipendiumdebitumacoiperent 

i  Lov.,  propagatum,  6ed  Am.  Bad.  et  Ifss.,  proph»* 
Uium. 


1961 


TRACtATUS  CXXII.  CAPUT  XXI. 


1962 


tiout  a  proviDcialibus  Christi  (a).  Unde  idem  ipse 
miles  egregius  paulo  superius  de  hac  re  dixerat,  Quis 
militatsuis  stipendiii  unquam  (I  Cor,  ix,  11-15,  7)  ? 
Quod  tamen  ipse  faciebat,quiapIusillisomDibu8  la- 
borabat.Si  ergo  beatusPaulusuteapotestate.quam 
profectocum  caeteris  Evaogelii  praBdicatoribus  ha- 
bebat,DOD  oum  caBteris  uteretur,  sed  suo  stipeDdio 
militaret,  aegeDtes  aDomiDeChristipeDitusaiieDas 
doctriDa  ejus  quasiyeDalis  ofiTeuderet,  aliter  educa- 
tus,  artem  quam  dod  Doverat  didicit,  ut  dum  suis 
manibua  trausigitur  doctor,  oullus  gravarelur  audi- 
tor  ;  quaotomagis  beatus  Petrus,  qui  jam  piscator 
fuerat,  quod  Doverat  fecit,  siad  praeseos  illud  tem- 
pus,  aliud  uDde  viveret,  dod  iDveoil  ? 

4.  Sed  respoDdebit  quispiam  :  EtcurDODiDveoit, 
cum  DomiDus  promiserit  diceos,  Quxrite  primum 
regnumet  jusiitiam  Dei,  ethxc  omnia  apponentur 
vobis  {Matth,  vi,33)  ?  Prorsus  e  tiam  sic  Domio  us  q  uod 
promisit  implevit.Nam  quis  alius  pisces  qui  capereu- 
tur  apposuit  ? qui  dod  ob  aliud  credeadus  est  eis io- 
gessisse  peauriam  Quaeompellereaturire  piscatum, 
oisi  dispositum  voieas  exhibere  miraculum  :  ut  si- 
mulet  praedicalores  Evaageiii  sui  pasceret,  et  ipsum 
Evaogelium  taotosacrameotoqnod  eratdeoumero 
piscium  commeodaturus  augeret.  De  qua  re  etiam 
nos  quod  ipse  apposuerit,  dicere  jam  debemus. 

5.  Dieit  ergo  5tmon  Petrus :  Vado  piseari,  Dicunt 
ei  qui  cum  illo  eraot :  Venimus  et  nos  tecum.  Ei  exie- 
runi  et  aseenderunt  in  navem  :  et  ilta  nocte  nihil 
aflprehenderunt,  Mane  aatemjam  facto  sietit  Jesus 
in  littore;  non  tamen  cognoverunt  discipuli  quiaJe^ 
susest.  Dicit  ergoeisJesus :  Pueri.numquid  pulmen' 
tarium  habetis  ?  Responderunt  ei:  Non.  Dicil  eis  : 
Miitite in dexteramnavigiireie, et invenietis.  Mise^ 
runt  ergo,  etjamnonvalebant  illudlrahereamulti- 
tudine  piscium.  Dieit  ergodiscipulusiile  quem  dili' 
gebatJesuSfPetro:  Dominus  est.Simon  Petrus  cum 
audisset  quia  Dominus  est,  tunica  succinxit  se,  erat 
enim  nudus^  et  misit  se  in  mare.  A  lii  autem  discipuli 
navigiovenerunt  (non  enim  longe  erantaterra,  sed 
guasi  eubitis  duceniis),  trahentes  rete  piscium,  Ut 
ergo  descenderunt  in  terram,  viderunt  prunas  po- 
giUu,  eipiscem  superposilum,  el  panem.  Dicit  eis 
Jesus :  Afferte  depiscibus  quos  apprehendistis  nunc, 
Ascendit  Simon  Peirus,  et  traxit  rete  in  tet^ram 
plenum  magnis  piseibus  centum  quinquaginta  tri- 
bus,  Et  eum  tanti  essent,  non  esi  scissum  reie, 

6.  Hoo  est  magoum  sacrameotum  io  magoo  Joaa- 
DiB  Evaogelio  ;  et  utvehemeatius  commeodaretur, 
looo  ultimo  scriptum.  Quod  ergo  septem  discipuli 
fueruDtiDistapi8catioae,Petrus,etThomas,etNatha- 
nael,  et  duofiliiZebedai,etaliduoquorumaomiaa 
tacentur,  isti  suo  septeoario  oumero  fiaem  sigaifi. 
eant  temporis.  Uaiversum  quippe  septem  diebus 
volvitur  tempus.  Adhoc  perlioet  quod  maaefacto 
leeusstetitiaUttore^quiaetiamlittusfioisestmaris, 

(a)  Milites  itaque  stipeQdiura  a  proviacialibus  accipie- 
buit  :quo  spectare  viaeturillud8uprainTract.l3,n.l7  : 
ff  Aliquando  enim  et  desertor  terret  provincialem  ,  sed 
€  atrum  in  castris  sit,  et  aliquid  iili  prosit  character 
c  Ule  in  qao  siAoaiaa  esU  hoc  attenait  qui  terreri  et 
ff  ladaci  oon  vmt.  » 

Patbol.  XXKY. 


et  ideo  fioem  sigoificat  sfieculi.  Eumdem  fiaem  ssb- 
cuii  osteodit  etquod  Petrusreteextraxit  io  terram, 
hoc  estio  littus.  Quod  ipseDomiousaperuit,  ubi  alio 
quodam  loco  de  sageoa  io  mare  missa  similitudi- 
oemdedit :  Eteam  trahunt^  ioquit,  ad  littus.  Quod 
littus  quid  esset  expooeos,  ait :  Sic  eritin  consum- 
matione  swculi  (Matth.  xin,  48,  49). 

7.  Sed  illa  verbiest,  ooorei  geslae  parabola :  reau- 
tem  gesta,  sicuthocioco  qualiter  io  saeculi  fioefutura 
sit,  ita  Domious  alia  piscatiooe  sigaificavit  Eccle- 
siam  quali  ler  ouoc  sit.Quod  autem  illud  fecit  io  ioitio 
prsBdicalioois  suee,  hoc  vero  post  resurrectiooem 
suam,  hiocosteodit  illam  capturam  piscium,  booos 
et  malossigQificare^quosouochabetEcclesia ;  istam 
vero  taotummodo  boaos,quoshabebitioseternum, 
completa  io  fioe  huj  us  s6BCuii  resurrectione  mortuo- 
rum.Deoique  ibiJesusooasicuthiciolittore  stabat, 
quaodo  jussitpisces  capi ;  sed  ascendens  in  unam 
navim  qux  erat  Simonis,rogavii  eum  ut  a  teira  redu- 
ceret  pusillum ;  ei  in  ea  sedens  docebat  turbas.  Ut  ees  • 
savit  autem  loqui.dixit  adSimonem :  Duc  in  altum^ 
et  laxatereiia  vesiraincapturam,  Etillic  quodcap- 
tum  est  piscium  io  oaviculis  f  uit,aoa  sicuthic  rete  ex- 
traxeruatioterram.Hissigoisetsiquaaliapotueriot 
reperiri,  ibi  Ecclesia  io  hoc  saeculo,  hic  vero  io  fioe 
sflBculi  figurata  est :  ideoillud  ante,  hoc  autem  post 
resurrectioaemDomiaifactumest;quiaibiaosChri- 
BtussigoiBcavitvocatos.hicresuscitatos.Ibiretiaoon 
mittuotur  io  dexteram,  oe  solos  sigaificeot  booos, 
oec  io  sioistram,  oe  solos  malos  ;  sed  iadifTerea- 
ter,  Laxate,  ioquit,  retia  vesira  in  capturam,  ut 
permixtos  iotelligamus  boooset  malos :  hic  autem, 
iaquit,lfi7a'/etn  dexteram  navigiireteM  sigoificaret 
eos  qui  stabaot  ad  dexleram,  solos  booos.  Ibi  rete 
proptersigoificaodaschismatarumpebatunhicvero 
quooiam  tuocjam  io  illasumma  pace  saoctorum 
ouUa  eruatschismata,pertiauit  adEvaogelistam  di- 
cere,^^  cum  tanti  essent^  id  est,  tam  magoi, non  est 
scissum  rete ;  taoquam  illud  respiceret  ubi  scissum 
est,et  ioillius  malicomparatioaecommeodaret  hoc 
booum.lbi  capta  est  mullitudo  piscium  taota,  ut  im- 
pleta  duo  oavigia  mergereotur  (Luc.v,  ^7),id  est,  io 
submersiooem  premereotur :  ooo  eoimmersasunt, 
sed  tameo  periclitata.  Uode  eoim  existuot  io  Eccle- 
sia,  taata quee gemim us ;  uisi  cum  taatfiB  multitudiai 
obsistiaoapotest,qu8B  ad  submergeodam  propemo- 
dumdisciplioam  intrat  cum  moribus  suis  a  saocto- 
rum  itioere  peaitus  alieuis  ?  Hic  autem  miseruot  rete 
io  dexteram  partem,  et  jam  non  valebaniilludtra- 
here  amultitudine  piscium,  Quid  esi,jam  non  valC' 
bani  illud  irahere,nm  quia  illi  qui  pertineot  ad  re- 
surrectiooem  vitee,    id  esl  ad  dexteram,  et  iutra 
christiaoi  oomiais  relia  defunguntur,  aonnisi  io  lit- 
tore,  idestiofioesaBculi  cum  resurrexeriot,  appare- 
bunt?  Ideo  aon  valuerunt  sic  trahere  retia,  ut  io 
navem  refunderent  quos  ceperant  pisces  ;  sicut  de 
illisomnibus  factum  est,  quibus  retedisruptum,et 
naviculee  press6B  sunt.  Habet  autem  istos  dextros 
Ecclesia  post  finem  vitae  hujus  in  somoo  pacis,  ve- 
lut  io  profuodo  lateotes,  donec  ad  Uttus  rete  perve  • 
niat  quo  trahebatur,  quasi  a  oubitia  ducentis.  Quod 

(SoixanCe-Qeoai^^ 


1963 


IN  JOANNIS  EVANGELIOM,  S.  AOQUSTINI 


iMi 


autem  illic  duabus  nayicuiis,  propter  circumcisio- 
nem  etprseputium^hoc  isto  loco  ducentis  cubitis  exis- 
timo  figuratum,  propter  utriusque  generis  electos^et 
circumcisionis  et  prseputii,  tanquam  centum  etcen- 
tum  ;  quia  in  summa  centenarii  numerus  ad  dexte- 
ram  transit.Postremo  in  illapiscatione  numerus  pi- 
scium  non  exprimitur,  tanquam  iUud  ibi  fiat  quod 
praedictum  estper  prophetam,i4nnt4n^iat;ie/  loculus 
sum ;  multiplicatisunt  super  numerum  (PsaLxTHT, 
6)  :  hic  vero  non  sunt  aliqui  super  numerum,  sed 
certus  est  numerus  centum  quinquaginta  tres ;  cu- 
jus  numeri  ratio  Domino  adjuvante  reddenda  est. 

8.  Si  enim  numerum  constituamus  quiLegem  si- 
gnificet,quid  eruntnisi  decem  ?  Decalogum  quippe 
Legis,  id  est,  decem  notissima  iUa  praecepta  digito 
Deiduabuslapideistabulisprimumfuisseconscripta 
certissimum  nobis  est  (Deut.ix,  10).  Sed  Lex  quando 
non  adjuvatgratia,  praevaricatores  facit,  et  tantum- 
modo  in  httera  est  :  propter  hoc  enim  maxime  ait 
Apostolus,  Littera  occidit,  spiritus  autem  vivificat  (II 
Cor.ui,6).  Accedatergo  ad  iitteram  spiritus,  ne  occi- 
dat  littera  quem  noo  vivificat  spiritus ;  sed  utopere- 
mur  preecepta  Legis,  non  viribus  nostris,sed  munere 
Salvatoris.  Gum  autem  accedit  ad  Legem  gratia,  id 
est,  ad  lilteram  spiritus,  quodammodo  denario  nu- 
mero  additurseptenarius.  Istoquippenumero,idest 
septenario,  significari  Spiritum  sanctum,  adver- 
tenda  Litterarum  sacrarum  documenta  testantur. 
Nempe  enim  sanctitas  vel  sanctihcatio  adsanctum 
proprie  per  tinet  Spiritum  u  unde  cum  et  Pater  spiritus 
sit,  etFilius  spiritus  sit,  quoniam  Deusspiritus  est 
(Joan.  IV,  24) ;  et  Pater  sanctus^ettiUus  sanctus  sit : 
proprio  tamen  nomine  amborum  Spiritus  vocatur 
Spiritus  sanctus.  Ubi  ergo  primum  in  Lege  sonuit 
sanctificatio,  nisiin  die  septimo?  Non  enim  sancti- 
ficavit  Deus  diem  primum,  in  quo  fecit  lucem  ;  aut 
8ecundum,in  quo  hrmamentum ;  aut  tertium,  in  quo 
discrevit  mare  a  terra,  et  terra  herbam  hgnumque 
produxit ;  aut  quartum,  in  quo  sidera  sunt  creata ; 
autquintum,  in  quo  animaiia  quae  in  aquis  vivunt 
et  in  aere  voHlant ;  aut  sextum,  in  quo  terrestris 
anima  viva  et  ipse  homo :  sed  sanctificavit  diem  sep- 
timum,  in  quo  requievit  ab  operibus  suis  (Gen.  i,  et 
u,  3).  Gonvenienter  igitur  septenario  numero  signi- 
ficatur  Spiritus  sanctus.  Isaiasetiam  propheta,  Re- 
quiescet,  inquit,  in  eo  SpiHius  Dei :  eumque  deinceps 
commendansopere  vel  munereseptenario,.Sptrt/<i«, 
inquit,  sapientix  et  intellectus,  spiritus  eonsilii  et 
fortitudinis,  spiritusscientixet  pietatis,et  implehit 
illum  spiritus  timoris  Dei(IsaL  xi,2,3).Quid  in  Apo- 
calypsi?  nonneseptem  spiritus  Dei  dicuntur  (Apoc, 
ui,  1),  cum  sit  unus  atque  idem  Spiritus,  dividens 
propria  unicuique  prout  vuit  (I  Cor.  xu,  li)  ?  Sed 
operatio  septenaria  unius  Spiritus  sic  appellata  est 
ab  eodem  Spiritu,  qui  scriljenti  adfuit,  ut  septem 
spiritus  dicerentur.  Gumitaque  Legis  denario  Spi- 
ritus  sanctus  per  septenarium  numerum  accedit, 
fiunt  decem  et  septem :  qui  numerus  ab  uno  usque 
ad  seipsum  computatis  omnibus  cresoens,  ad  oen- 
tum  quinquaginta  tres  pervenit.  Ad  unum  enim  li 
td^jicias  duo>  fiunt  utique  tres  ;hi8  si  adjioias  tres  at 


quatuor,  fiunt  omnes  decem ;  deindesi  adjieias  om- 
nes  numeros  qui  sequuntur  usque  ad  decem  et  sep- 
tem,ad  supradictum  numerumsummaperdueitar; 
id  est,  si  ad  decem,  quo  ab  uno  usque  ad  qaatuor 
perveneras,  addas  quinque,  fiunt  quindeeim  :  his 
addas  sex,  et  fiunt  viginti  unum ;  hisaddas  septem, 
et  fiunt  viginti  octo  ;  his  addas  octo  et  novem  et 
decem,  et  fiunt  quinquaginta  quinque  ;  his  addaa 
undecim  et  duodecim  et  tredecim,et  fiantnonaginta 
unum  ;  his  rursum  quatuordecim  et  quindecim  et 
8exdecim,et  fiuntcentum  trigintasex:  huicnumero 
adde  illum  qui  reslat  de  quo  agitur,  id  est  decem  et 
septem,  et  piscium  numerus  ille  complebitor.  Non 
ergo  tantummodo  centumquinquagintatressancti 
ad  vitam  resurrecturi  significantur  SBtemam,  sed 
milliasanctorumadgratiamSpirituspertinentium : 
qua  gratia  cum  Lege  Dei  tanquam  cum  adversario 
concordatur ;  ut  vivificante  Spiritu  httera  non  oed- 
dat,  sedquod  per  htteram  jubetur,Spirituadjuvante 
compleatur,  et  si  quid  minusfit,  remittatur.Omnes 
ergoadistamgraliampertinentes,hocnumerofiga- 
rantur,  hoc  est  figurate  significantur.  Qui  numerus 
ter  habet  etiam  quinquagenarium  numenim,et  in- 
super  ipsa  triapropter  mysteriumTrinitatis  :quin- 
quagenarius  autem  multiplicatis  septem  per  septem, 
et  unius  adjectionecompIetar;nam  septies  septem 
fiunt  quadraginta  novjem.  Unus  autem  additur,  ut 
eo  significetur  unum  esse  qui  per  septem  propter 
operationem  septenariam  demonstratur  :  et  novi- 
mus  Spiritum  sanctum  post  ascensionem  Domini 
quinquagesimo  die  missum,  quem  disoipuli  jussi 
8unt  exspectare  promissum  (Aet,  u,  2-4  ;  i,  4). 
.  9.  Non  igitur  frustra  dieti  sunt  hi  pisoes  et  totet 
tanti,  id  est  et  centum  quinquaginta  tres  et  magai^ 
Sic  enim  scriptum  est :  Et  traxU  rete  in  lerram  pie- 
num  magnis  piseibus  centum  guinquaginta  tribui. 
Gum  enim  dixisset  Dominus,  Nan  veni  solvere  £e- 
gem,sedimplere,  daturus  utique  Spiritumper  quem 
Lex  possetimpleri,  tanquam  septem  additorus  ad 
decem ;  paucissimis  verbis  interpo8itisait,Qiit  er^o 
soloerit  unum  demandatisistis  minimis,  et  doeuerU 
sic  homineSiminimusvocabitur  inregno  etelorum : 
qui  autem  fecerit  et  docuerit,magnus  voeabitur  in 
regno  cxtorum.  Isteergopoteritpertinere  adnume- 
rumpiscium  magnorum.  Minimus  autem  ille  qai 
solvit  factis  quod  docet  verbis,  in  tali  Ecclesiapotest 
esse,  qualem  significatpiscium  prima  illa  captura, 
habentem  bonos  et  malos,  quia  et  ipsa  dicitur  re- 
gnum  coelorum :  propter  quodait,5tmtleef£  regnum 
emtorum  sagenx  missss  in  mare,  et  ex  omnigenere 
congreganti^(Matth.xui,il).  Ubi vultintelligietiam 
bonos,  et  malos ;  quos  dicit  in  littore,  id  est,  in  fine 
seeculi  separandos.  Denique  ut  ostenderetistos  mi- 
nimos  reprobos  esse,  qui  docent  bona  loquendo, 
quse  solvunt  male  vivendo,  neo  quasi  minimos  in 
vita  ffiterna  futuros,  sed  omnino  ibi  non  futuros  ; 
cum  dixisset,Aftntmti5  voeabiturin  regnoccelorumf 
oontinuo8ubjecit,Z)t^entmf;o6is,9titanti<atoiiito- 
verit  justitia  vestraplus  quam  Scribarum  et  PAort- 

«  Editi,  el  §a  ommi  g$nen  fisemm  eemgregenlu  Abest 
fiwium,  a  Mss.  et  a  graico. 


•  ^ 


iM6 


TRACTAtUS  CXXIII.  CAPOT  XXl. 


1966 


4mrum,n<minirahUUin  regnum  ccBlarum  {Matlh. 
T,17"i20).Uli8  uQtcerte,Scrib»et  PharisaBi,  quicathe- 
dramMoysisedent»  et  de  quibus  ait|  Quwdicunt  fa- 
eite  ;qumaul€mfaciunty  facere  nolite:  dicunt  enim 
ei  non  faciunt  {Id.  zxiu,  2, 3) :  docent  «ermonibus, 
qaod  solvunt  moribus.  Coasequens  est  ergo,  ut  qui 
minimas  est  in  regno  coelorum»  qualis  nunc  est  Ec- 
cle8ia,non  intretinregnumcQBlorum,  qualis  tuQcerit 
Ecclesia ;  quoniam  docendo  quod  solvit,  ad  eorum 
Bocietatem  qui  faciuntquod  docent,  non  pertinebit : 
et  ideo  non  erit  in  numero  piscium  magnorum,  quo- 
niam  qui  fecerit  et  docueritt  magnus  voeabitur  in 
regno  ccelorum.EX  quiahic  magnus  erit,  idcoibi  erit, 
ubi  minimus  ille  non  erit.  Usque  adeo  quippe  ibi 
magni  erunt,  utqui  minor  ibi  est,  major  sil  eoquo 
hic  nemo  major  est  (/£f.xi,li).Sed  tamen  qui  hic 
magni  sunt,  id  est,  qui  in  regno  coelorum.ubi  sagena 
congregat  bonos  etmalos,  faciuntbonaquasdocent, 
ipsi  erunt  in  ilia  regni  coelorum  aBternitate  majores, 
quos  isti  addezteram  et  resurrectionem  vit»  perti- 
nentes  indicant  pisces.  SequiturdeprandioOomini 
cum  istisseptemdiscipulis^etdehisquaB  postpran- 
dlum  locutus  est,  ac  de  ipsius  Evaugeiii  termino, 
ul  DeuB  quod  donaverit  disseramus :  sed  hoc  non 
est  isto  sermone  coarctandum. 

TRACTATUS  CXXIII. 

De  eo  quod  dicit  Jesus,  Yenite,  prandete ;  usque  ad 
id,  Hoc  autem  dixit,  significans  qua  morte  cla- 
rificaturus  esset  Deum.  Cap.  xxi,  t.  i2-i9. 

l.In  eoquodtertio  Oominuspostresurrectionem 
manifeatavitsediscipulis  suis,beati  Joannis  apostoli 
Evangelium  termmatur :  in  quo  jam  per  tractavimus, 
ut  valuimus,  partem  priorem,  usquead  eum  locum 
obi  narratumest  captos  fuissepiscescenlumquin- 
quaginta  tresa  discipuiisquibus  8edemonstravit,et 
eum  magni  essent,  retia  non  esse  disrupta.  Deinde 
qossequunturconsiderandasunt^etquantumadju- 
vatDominus,  sicut  res  postulare  videbitur,disseren- 
da.  Peracta  quippe  iUa  piscatione,  Dicit  eis  Jesus : 
VenitCy  prandete.  Ei  nemo  audebatdiscumbentium 
interrogare  eum,  Tuqui  esfscientes  quia  Dominus 
et/.Siergosciebant,quid  opus  eratutinterrogarent? 
si  autem  non  opus  erat,  quare  dictum  est,  non  au" 
debani ;  quasi  opus  esset,  sed  timore  aliquo  non 
auderent?  Sensusergo  hic  esi:  tanta  erat  evidentia 
Teritatis,  quaJesusiiiis  discipulisapparebat,  uteo- 
rum  non  soium  negare,  sed  nec  dubitare  quidem 
uUus  auderet;quoQiam  si  quisquam  dubitaret,  uti- 
que  interrogare  deberet.  Sicergo  Uictum  est,  Nemo 
audebat  eum  interrogare,  Tu  quis  es  1  ac  si  dicere- 
tur,  Nemo  audebat  dubitare  quod  ipse  esset. 

2. Et  venit  Jesus.etaccipitpanem,  et  dateis, et pi- 
$eem  similiter,  Ecce  dictnm  est  etiamquidpraQde- 
rentcde  quo  praudio  aliquid  suave  ac  salubre  dicemus 
etnoSySipascatetnos.Superiusnarratumestquodis- 
tidi8cipuli,quandode8cenderuntinterram,i;i(t/erutil 
prunasposiias^eipiscemsuperpositumfetpanem.Dbi 
non  est  intelligendum  utiam  superpositum  panem 
fuiBsepruais^sed  tantumsubaudieadum,  Viderunt. 
Qnod  yerbom  A  repetamuB  ep  loeo  ulusubaadiea* 


dumestyitatotumdicipotest:  Videruntprunasposi- 
tas,  etpiscemsuperpositum,  etpanemviderunt.  Vel 
ita  potius:  Videruntprunaspositas,etpiscemsuper- 
positum,  videruntetpanem.  JubeuteetiamDomiQO 
attuleruQtetdepiscibusquosipsiceperaat-quodeos 
fecisse  quamvis  a  aarraate  qoq  esset  expressum, 
tameu  Domiaum  jussisseuoQ  tacitum  est.Aiteaim: 
Afferte  de piscibus  quos  apprehendistis  nunc  {Joan. 
xxi,9, 10).  Et  utiquejubeute  illo  eosQonfecissequis 
credat  ?  HiacergofecitprandiumDominusiliissep- 
4emdiscipulissuis,  depisce  scilicet  quem  prunissu- 
perpositumvideraQtjhuicadjuQgeQsexiliisquosce- 
peraQt,  et  de  paae  quem  Qihilomious  eos  vidisse 
narratumest.  Piscisassus,  Christusestpassus.  Ipse 
estetpani8quidec(Blodescendit(/£f.vi,4l).  Huicin- 
corporatur  Elcclesia  adparticipandam  beatitudiuem 
sempiterQam.Propterquoddictumest^A/^^^^t^^jtns- 
cibusquosapprehendistisnunc  ;  utomues  qui  haao 
spem  gerimus,  per  illum  septeuarium  Qumerum  dis- 
cipulorum.per  quem  potest  hoc  locohostra  uui  versi- 
tas  iQtelligi  tigurata,  tauto  Sacrameoto  qos  commuui- 
care  Qossemus,  et  eidem  beatitudini  sociari.  Hoc 
Domiui  praadium  estcum  discipulis  suis,  ad  quod 
JoaQQesEvaageliumsuum,  cum  haberetde  Christo 
alia  multaqu8Bdiceret,magQa,ut  existimo,  etrerum 
maguarumcoQtempiatioQe  coQcIudit.  HiccQim  Ec- 
clesiaqualis  iu  solis  boais  futura  est,  siguificatur  per 
capturam  centum  quiaquagiata  trium  piscium ;  et 
eisqui  haec  creduut,  speraut,  diliguat,  participatio 
taQtaBbeatitudiQisperhocpraadiumdemoQstratur. 

3.  Hocjam  tertio,  iuquit,  manifestatus  est  Jesus 
discipulis  suis,  cum  resurrexisset  a  mortuis.  Quod 
non  ad  ipsas  demonstrationes,  sed  ad  dies  referre 
debemus(idestprimo  die,cum  surrexit  ;etpostdies 
octo,  quando  discipulus  Thomas  vidit  etcredidit,  et 
hodiequaudohocdepiscibusfecit  ;postauot  autem 
dies  id  fecerit,  dictum  Qonest) :  Qamipsoprimodie 
QOQ  semel  visus  est,sicut  Evangelistarum  omnium 
testimoQia  collata  demoQstraat :  sed,  sicut  dictum 
est,secuQdumdiesQumeraQd8BsuQtmaQifestatiooes 
ejus,  ut  ista  sittertia;  primaquippe  habeuda  sit  S 
eaderaque  uuapropter  unum  diem,quotiescumque 
se  et  quibuscumque,  die  illoquo  resurrexit,  osteu- 
dit ;  secuQda  post  diesocto,  ethaec  tertia,  etdeiude 
quoties  voluit  usque  addiemquadragesimum,quo 
asceQditin  coelum^.quamvisQOQscripta  sintomnia. 

4.  «  Cum  ergo  praudissent,  dicit  Simoni  Petro. 
SimonJoaQQis,  diligisme  plushis?Dicit  ei :  Etiam, 
Domioe,  tu  scis  quia  amo  te.  Dicit  ei  :Pasce  agnos 
meos.  Dicit  ei  iterum  :  Simou  JoaQnis.  diligis  me? 
Ait  iUi :  Etiam,  Domine,  tu  scis  quia  amo  te.  Dicit 
ei :  Pasce  agnos  meos.  Dicit  ei  tertio  ;  SimoQ  Joao- 
lUs,  amasme?Contristatus  est  Petrus,  quia  dixitei 
tertio,  Amas  meP  etdicit  ei :  DomiQe,tu  omuiascis, 
tu  scis  quia  amo  te.  Dicit  ei :  Pasce  oves  meas. 
AmeQ,ameQdicotibi;cumessesjunior,cingebaste, 
et  ambulabasubi  volebas :  cum  autem  senueris,ex- 
teudes  maaus  tuas,  et  alius  te  cioget,  et  ducelquo  tu 
QOQvis.Hoc  autemdiiit,sigaificaQsqua  morteclari- 
ficaturus  esset  Deum  ».  Huqc  iaveQitexitum  iUe  ae*^ 

&  Est,  Jazta  Er.  Lagd.  et  Ven.   M« 


wmm 


1967 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM,  S,  AUGUSTINI 


ites 


gator,  et  amator  ;  praesumendo  elatus,  Degaudo 
prostratus,  fleudo  purgatus,  confitendo  probatus, 
patiendo  coronatus  ;  hunc  invenit  exitum,  ut  pro 
ejusnomineperfectadilectione  moreretur,  cumquo 
se  moriturum  perversa  festinatione  promiserat.  Fa- 
ciat  ejus  resurrectione  firmatus,  quod  immature 
pollicebatur  infirmus.  Hoc  enim  oportebat,  utprius 
Ghristus  pro  Petri  salute,  deinde  Petrus  pro  Ghristi 
prffidicationemoreretur.PrflBposterumfuitquodau- 
derecoeperathumana  temeritas,  cum  istum  dispo* 
suisset  ordinem  veritas.  Animam  suam  se  positu» 
rum  pro  Ghristo  Petrus  putabat  {Joan.  xiu,  37),pro 
liberatore  liberandus  ;  cum  Ghristus  venisset  ani- 
mamsuampositurus  pro  suisomnibus  ^,  inquibus 
erat  etPetrus;quod  ecce  jum  factumest.  Nuncjam 
firmitas  cordis  ad  suscipiendam  mortem  pronomi- 
ne  Domini  vera  ipso  donante  sumatur,  non  falsa 
nobiserrantibusprsBsumatur.Nunc  estutvitashujus 
non  metuamus  interitum;  quiaresurgente  DomiDO 
vitae  alterius  prassersit  exemplum.  Nuncest,  Petre, 
ut  mortem  non  timeas ;  quia  vivit  quem  mortuum 
dolebas,et  quempro  nobis  moricarnali  amorepro- 
hibebas  {Matlh,  xvi,  21,  22).  Ausus  es  prsevenire 
ductorem,formidastiejuspersecutorem  :jam  pretio 
pro  te  fuso,  nunc  est  ut  sequaris  emplorem,  et  se- 
quarisomnino  usqueadmortemcrucis.  Verbaejus 
audisti,  quem  jam  veraceiu  probasti ;  passurumte 
ipse  prflBdixit,  qui  te  prasdixerat  negaturum. 

5.  Sedprius  Dominusquodsciebat  interrogat,nec 
semel,  sediterumac  tertio,  utrum  Petrus  eum  dili- 
gat;  nec  aUud  toties  audit  a  Petro^quam  se  dihgi; 
nec  aiiud  toties  commendat  Petro,  quam  suasoves 
pasci.  Redditur  negationi  trinaB  trina  confessio,  no 
minus  amori  lingua  serviat  quam  timori,et  plus  vocis 
eUcuisse  videatur  mors  imminens,  quam  vita  preB- 
sens.  Sit  amoris  officium,  pascere  dominicum  gre- 
gem;*sifuit  timoris indicium,negare  pastorem.Qui 
hoc  animo  pascuntoves  Ghristi,  ut  suas  vehntesse 
non  Ghristi,  se  convincuntur amare,  non  Ghristum ; 
vel  gloriandi,  vel  dominandi,  vei  acquirendi  cupi- 
ditate,  non  obediendi  et  subveniendiet  Deo  placendi 
charitate.  Gontra  hos  ergo  vigilat  toties  inculcata 
istavox  Ghristi,  quos  Apostolusgemit  sua  qusBrere, 
Don  qu8B  JesuGhristi  {PhiUpp,  ii,  21).  Namquidest 
aliud,  Diligis  mef  pasceoves  meas^  quam  si  dice- 
retur,Si  me  diligis,  nonte  pascerecogita:  sedoves 
meas,  sicut  meas  pasce,  non  sicut  tuas;  gloriam 
meam  in  eis  qusBre,  non  tuam  ;  dominium  meum, 
non  tuum;  lucramea,  non  tua;  ne  sis  in  eorum 
societate  qui  pertinent  adtemporapericuiosa,  seip- 
80S  amantes,  et  castera  quas  huic  malorum  initio 
connectuntur^  GumenimdixissetApostolus,«  iilrunt 
enimhominesseipsosamantes; » secutusadjunxit, 
<c  Amatores  pecunieB,  elati,  superbi,  biasphemi,  pa- 
rentibus  non obedientes,ingrati,  sceiesti,  irreligiosi, 
sine  aflectione,  detractores,  incontinentes,immites, 
sine  benignitate,  proditores,  procaces,  csBcati,  vo- 
luptatum  amatores  magisquamDei ;  habentes  spe* 
ciem  pietatis,  virtutem  autem  ejusabnegantes  » (11 

i  Dqo  Hsb.»  pro  iHit  oi{i6iii. 


Tim.wxt  1-5).  Haec  omnia  mala  ab  eo  velat  fonte 
manant,  quod  primum  posuit,  seipsos  amantes.  Me- 
rito  dicitur  Petro,  Diligis  me  ?  et  respondet,  Amo 
te;  eiquerefertur»  Pasce  agnos  meos :  et  hoc  iterum, 
hoctertio.Ubietiamdemonstraturunumatqueidem 
esse  amorem  et  dilectionem :  nam  etiam  Dominus 
novissimenon  ait,  Diligis  me ;  sed,  Amas  me  ?Non 
ergo  nos,  sed  ipsum  amemus ;  et  in  pascendis  ovi- 
bus  ejus  eaqu8Bsunt  ejus,non  eaquas  suntoostra 
quasramus.  Nescio  quo  enim  inexplicabili  modo, 
quisquis  seipsum,  non  Deum  amat,  non  se  amat; 
etquisquis  Deum,  non  seipsum  amat,  ipse  se  amat. 
Qui  enim  non  potest  vivere  de  se,  moritur  utique 
amandose  :non  ergo  seamat,  quine  vivatseamat. 
Gum  vero  ille  diligitur  de  quo  vivitur,  non  sa  dili- 
gendo  magis  diligit,  qui  propterea  non  se  diUgit» 
uteum  diiigat  de  quo  vivit.  Non  sint  ergo  seipsos 
amantesfim  pascunt  oves  Ghristi,  ne  tanquamsuas, 
sed  tanquam  ipsius  eas  pascant;  et  vehnt  ex  illis 
sualucra  conquirere,  sicut  ama/ores  pecunise  ;  vel 
eis  dominari,  sicut  elati ;  vel  gioriari  de  honoribus 
quos  ab  eis  sumunt,  sicut  superbi ;  vel  in  tantum 
progredi  utetiamh8Breses;faciant,  sicut  blasphemi: 
nec  cedaot  sanctis  patribus,  sicut  parerUibus  non 
obedientes;  eteis  quiiUos  corrigere  volunt  quiape- 
rire  nolunt,  mala  probonis  reddant,  sicut  ingrati  : 
interticiant  animaset  suaset  alienas,  sicut  i cetei/i; 
materna  Ecclesifle  viscera  dissipent,  sicut  irreUgio- 
si ;  non  compaUantur  infirmis,  sicut  sine  affecHo- 
ne ;  famam  sanctorum  maculare  conentur,  sicut 
detractores;  cupiditatespessimasnonrefrenenty  si- 
cut  inconiinentes  ;  exerceant  Utes,  sicut  immites ; 
nesciant  subvenire,sicut5t>ie  benegnitaJte;itidiceni 
inimicis  piorumquse  occultanda  cognoverint,  sicuf 
proditores  ;  humanam  verecundiam  inverecunda 
exagitatioDc  perturbent,  sicut  procaces  ;  non  intel- 
Ugant  neque  qu8e  loquuntur,  neque  de  quibuaaf- 
firmant  (1  Tim- 1,  7),  sionicxcati ;  imtiiiws  carnales 
spiritualibusgaudiisanteponant,  sic  uivoluptatum 
amatores  magis  quam  Dei.  Hsc  enim  atque  hujus- 
modi  vitia,  sive  uni  homini  aocidant  omnia,  sive 
his  aUa,  ilUs  aUa  dominentur,  ex  Uia  radice  quo« 
dammodo  puliulant,  cum  sunt  homines  seipsos 
aman^es. Quod  viUummaxime  cavendumesteisqui 
pascuntovesGhrisU,  nesua  qusBrantynon  quesJesu 
Ghristi ;  et  in  usus  cupiditatum  suarum  conferanti 
pro  quibussanguisfusus  est  GhrisU.Gujus  amorin 
eo  quipascit  oves  ejus,  intammagnum  debet  spiri- 
tualem  crescere  ardorem,  ut  vincat  etiam  mortis 
naturalem  timorem,  quomori  nolumus,  et  quando 
cumGhristo  vivere  volumus.NametapostolusPau- 
ius  dicit  se  habereconcupiscenUamdissolviet  esse 
cum  Chnsio  {Philipp.  i,  23) :  ingemiscit  tamengra- 
vatus,  et  non  vult  exspoliari,  sed  supervesUri,  ut 
absorbeatur  mortale  a  vita  (11  Cor,  v,  4).  Et  huic 
Dominus  diiectori  suo,  Cum  seni<em,inquit,«jrteii'- 
des  manus  tuas,  et  alius  te  cinget ,  et  ducet  quo  tu  nan 
vis.  Hoc  enim  ei  dixit,  significans  qua  morte  clari' 
ficaturuserat  Deum.  Extendes^  inquit»  manus  iuaz, 
hoo  est  oruoifigeris.  Ad  hoc  autem  ut  veoiasi  aUu» 
le  dngeit  et  dueett  nonquo  vi8,a6dfiio  noii  vit  JPrioa 


1009 


TRACTATUS  CXXIV.  CAPUT  XXI. 


1970 


dixitqaodfieret,etdeiDdequomodefieret.Noneiiim 
ofucifixus,  sed  utique  crucifigeudus  quo  nollet  est 
ductus :  nam  crucifiius  non  quo  nolebat  abiit,  sed 
potius  quo  Yolebat.  Solutus  quippe  a  corpore  voie- 
bat  essecumChristOjSedsifieriposset,  praBtermor- 
tis  moiestiam  vitam  concupiscebat  8Bternam  :  ad 
qnammolestiam  noiens  ductusest,  sedabea  volens 
dductus  est :  nolens  ad  eam  yenit,  sed  volens  eam 
vicit ;  etreliquit  liunc  infirmitatis  affectumquone- 
mo  Yultmori,  usque  adeo  naturalem,  ut  eumbeato 
Petro  nec  senectus  auferre  potuerit,  cui  dictum  est, 
Cum$enueris,  duceris  quonon  vis.  Propter  noscon- 
Boiandos  hunc  etiam  in  se  transfiguravit  ipse  Sal- 
vator,  dicens,  Pater  si  fieri  potestj  transeat  a  me 
caUx  iste(Matth,  xxvi,39):quiutiquemori  venerat, 
nec  habebat  mortis  necessitatem,  sed  voluntatem, 
potestate  positurus  animam  suam,  et  rursus  eam 
potestate  sumpturus.  Sed  molestia  quantacumque 
sit  mortis,  debeteam  vincere  vis  amoris,  quoama- 
turillequi  cum  sitvitano8tra,etiam  mortem  voluit 
perferre  pro  nobis.  Nam  si  nulla  esset  mortis  vei 
parva  molestia,non  esset  tam  magna  martyrum  glo- 
na.Sedsipastorbonusquiposuitanimamsuampro 
ovibus  suis  (Joan,  x,  18,  il),  ex  ipsis  ovibus  tam 
multossibimartjresfecit  ;quanto  magisdebentus- 
que ad  mortem  pro  voritate  certare,et  usque  ad san- 
guinem  adversuspeccatum,  quibus  ovesipsaspas- 
cendas,  hocest,  docendasregendasquecommittit? 
Ac  per  hocpraecedente  passionis  ejus  exemplo^quis 
non  videat  magis  debere  imitando  pastori  haBrere 
pastores,sieum  multaB  etiamimitat8esuDtoves,sub 
quo  pastore  uno  in  grege  uno,  et  pastores  ipsi  sunt 
ovesf  Omnes  quippe  fecit  suas  oves,  pro  quibusest 
omnibus  passus,  quia  et  ipse  ut  pro  omnibus 
pateretur,  ovis  est  factus. 

TRACTATUSCXXIV. 

Abeo  loco,  Etcum  hoc  dixisset,  dicit  ei  :  Sequere 
mejetc., usquein  finemEvangelii.  Cap.xxi,t.  19- 
25). 

1.  Non  parva  qusBstio  est,  cur  apostoio  Petro, 
qnando  se  tertio  manifestavitdiscipulisdixeritDo- 
minus,  Sequere  me;  deapostoloautem  Joanne,  Sic 
eum  volo  maneredonec  veniam  ;  quid  ad  te  ?Huio 
qu6B8tioni,  quantum  Dominus  ipse  donaverit,  sive 
pertractand8B,sive  soivendaB  sermonem  novissimum 
hujus  operisimpendimus.Cumergo  praenuntiasset 
Dominus  Petro,qua  morte  clarificatnrus  esset  Deum, 
dicit  ei :  Sequere  me.  Conversus  Petrus  vidit  illum 
discipulum  quemditigebat  Jesus,  sequentem  :qui  et 
recubuitinccenasuperpectusejus,  etdixit,  Domine, 
quis  est  qui  tradet  tetHunc  ergo  cum  vidisset  Petrus, 
dicitJesu  :  Domine,  hicautem  quidlDicit  ei  Jesus: 
Sieeum  voiomanere  donec  veniam  ;quidad  tel  Tu 
me  sequere.  Exiitergosermoisteinter  fratres,  quia 
discipulus  iltenon  moritur.Et  non  dixit  eiJesus,Non 
morHur ;  sed,  Sic  eum;  voto  manere  donec  veniam 
quid  adtel  Ecce  quousque  in  hocEvangelioexten- 
dlturqusstio.quflesuaprofunditate  non  mediocriter 
mentem  scrutantis  exorcet.  Cur  enim  dicitur  Petro, 
Sequere  me,  necdiciturcflBterisqui  simul  aderant? 
IBt  profecto  eum  aicut  magistr  um  discipuii  sequeban- 


tur .  Sed  si  ad  passionem  intelligendum  est,  nu  mquid 
soius  pro  christiana  veritate  passus  est  Petrus?Nonne 
ibierat  inillis  septem  alius  filius  Zebedasi  frater  Joan- 
ni8,quipostejusascensionem,  ab  Herode  manifesta- 
turoccisus  (Act.xii,  2)?Verumaliquisdixerit,quo- 
niam  Jacobusnonestcrucifixus,merito  dictumesse 
PetrOyiSe^zigre  me,qui  non  solum  mortem,sed  etiam 
mortem  crucis,sicutChristus,  expertus  est.  Sit  hoc, 
sinihilaiiudquodsitcoDveDieDtiuspotueritiDveniri. 
Cur  ergo  de  Joanne  dictum  esi,Sic  eumvolomanere 
donec  veniam  ;  quid  ad  te ?  et  repetitum  esi,Tume 
sequere;  tanquam  ille  ideo  non  sequeretur,quoniam 
eum  manere  voluit  donec  vcDiat  ?  Quis  facile  aliud 
dictum  esse  credat,quamquod  fratres  credideraut 
qui  tuDC  eraDt,eoquod  scilicetDOD  essetdiscipulus 
iile  morilurus,  sed  douec  Jesus  veDiret,ista  maDeret 
in  vita  ?  Sedhanc  opinionem  Joannes  ipse  abstulit, 
non  hoc  dixisse  Dominum  aperta  contradictione  de- 
clarans.  Cur  enim  subjungeret,  Non  dixit  Jesus, 
Non  moritur,  nisi  ne  hominum  cordibus  quod  fal- 
sum  fuerat  inhaBreret  ? 

2.  Sed  cui  piacet.adhuc  resistat  ;et  dicat  verum 
esse  quod  ait  Joannes^non  dixisse  Dominum  quod 
discipuluB  ilie  non  moritur,  sed  hoc  tamen  significa- 
tumessetaiibus  verbis,qualia  aumdixisse  narravit; 
et  asserat  apostolum  Joannem  vivere,  atque  in  iilo 
sepulcro  ejus  quod  estapudEphesum,dormireeum 
potius  quam  mortuum jacere  conlendat.A8sumatin 
argumentum,quod  illic  terrasensim  scatere,etqua- 
siebullire  perhibetur;atque  hoc  ejusanheiitufieri, 
{iiveconstantersivepertinaciterasseveret.Nonenim 
possunt  deesse  qui  credant,  si  noDdesuDt  qui  etiam 
MojseuasseraDt  vivere  ;  quia  scriptum  est  ejus  se- 
pulcrum  DOD  iDVCDiri  (Deut.  xxxiv,  6),etapparuit 
cum  DomiDO  iamoDte,  ubietEiias  fuit(ifa^^A.xvii, 
3),  quem  mortuum  legimusuoD  esse,  sed  raptum 
(IV  Reg.  n,  11).  QuasiMoysi  corpus  dod  potuerit 
aiicubisicabscoadi,  utprorsus  homiues  iateret  ubi 
e8set,atque  iude  adhoram  divinitusexcitari,quando 
cumChristo  Eliasetipsesunt  visi :  sicut  adhoram 
multa  sanctorum  corporasurrexerunt,quandopas- 
sus  est  Christus,  etpost  ejus  resurrectionem  appa- 
rueruDt  multis  iasaDcta,  sicutscriptum  est,civitate 
(Matth.  XXVII,  52,  53).  Sed  tameo,  utdicere  coepe- 
ram,  si  quidam  Mojsen  mortuum  negant,  quem 
Scriptura  ipsa,  ubi  sepulcrum  ejus  nusquam  inve- 
niri  legimus,  mortuum  tamen  esse  sine  uUa  ambi- 
guitate  testatur  ;quanto  magis  Joannes  ex  istorum 
occasione  verborum  ubi  Dominus  ait,  Sic  eum  voh 
manere  donec  vento.creditur  vivus  dormire  sub  ter- 
na?  Quem  traduntetiam  (quod  in  quibusdam  Scri* 
pturis  quamvis  apocryphis  reperitur),  quando  sibi 
fieri  jus8itsepulcrum,incolumem  fuisse  praBsentem; 
eoque  effosso  et  diligentissime  prffiparato,ibi  se  tan- 
quam  in  iectulo  collocasse,statimque  eum  essede- 
functum:utautemisti  putant,quih8BcverbaDomini 
sic  intelligunt,  non  defunctum,  sed  defuncto  simi- 
lem  cubuisse  ;  et  cum  inortuus  putaretur,sepultum 
fuisse  dormientem ;  et  donec  Ghristus  veniat  sic 
manere,  suamque  vitam  scaturigine  puiveris  indi- 
care  :  qui  puivis  creditur,ut  ab  imo  adsuperficiem 


m 


^m 


ma 


1971 


IN  JOANNIS  EVANGIiUUM,  S.  AUODSTINl 


191» 


tumuii  ascendatyfltttu  quiescentisimpelli.Huic  opi- 
nioni  supervacaneum  ezistimo  reluctari.  Viderint 
enim  quilocum  sciunt,  utrum  hoc  ibi  faciat  vel  pa- 
tiatur  terra  quod  dicitur  ;  quia  et  reyera  non  a  le- 
vibus  hominibus  id  audivimus. 

3.  Interim  cedamus  opinioni,  quam  certis  docu* 
mentis  refellerenonvaIemus,ne  rursusaliudquod 
anobisqu8eraturexsurgat,Gursuperhumatummor- 
tuumipsahumusquodammodovivereacspirarevi- 
deatur.Sed  numquidhinc  tantaista  solviturqucBS- 
tio,  si  magoo  miraculo,  qualiapotestfacereOmni- 
potens,  tamdiu  vivum  corpus  in  sopore  sub  terra 
est,  donecveniatterminussfleculi  ?  Quinimo  fitam- 
plioretdifficilior,curdiscipuloJesus,quemdiligebat 
prsB  cseteris,  in  tantum  ut  super  pectus  ejusdiscum- 
bere  mereretur,promagno  munere  longumincor- 
pore  donaverit  somnum:  cumbeatumPetrumper 
ingentem  martyrii  gloriam,  ab onere ipsius  corporis 
solverit,  eique  concesserit  quod  apostolus  Pauius 
se  concupisse  dixi,  et  scripsit,  Dissolvi  et  esse  cum 
Christo  (PhilippA,  23).  Si  autemquodmagis  credi- 
tur.ideo  sanctusJoannesait,nondixisseDominum, 
Nonmoritur,  ne  illis  verbis  qu8Bdixit,hocvolui8se 
intelligi  putaretur ;  corpusque  ejus  tnsepdlcro  ejus 
exanime  sicut  aliorum  mortuorum  jacet :  restat  ut 
8i  vere  ibi  fitquodsparsitfamadeterra,qu8Bsubinde 
ablata8uncrescit,autideo  fiat  ut  eoihodo  commen- 
detur  pretiosa  mors  ejus,  quoniam  non  eam  com- 
mendat  martjrium  (nonenimeumprofide  Ghristi 
persecutor  occidit),  aut  propter  aliquid  aliud  quod 
noslatet.  Manet  tamenquaBstiocurdixeritDominus 
de  homine  morituro,5t(r  eum  volomaneredonee  ve- 
niam. 

4.  Illud  etiam  in  his  duobus  apostolis  Petro  et 
Joannequemnonmoveatad  qusBrendum,  curJoan- 
nem  plus  dilexeritDominus,cumipsum  Dominum 
plus  dilexerit  Petrus  ?  Ubicumque  enimseoomme- 
morat  Joannes,  ut  nomine  suo  tacito  ipse  possi  t  intel- 
ligi,hoc  additquod  eumdiligebatJe8!i8,qoa8i  solum 
diligeret,  ut  hocsigno  discerneretur  a  cflBteri8,qao8 
utiqueomnes  diligebat  :quid  ergo,  nisi  amplius  se 
dilectum,  cum  hocdiceret,  volebat  intelligi  ?  quod 
absit  ut  mendaciter  diceret.Quod  autem  majusdare 
potuit  Jesu  majoris  erga  eum  suas  dilectionis  indi- 
cium,quam  uthomo  cumcaBteris  condiscipulis  suis 
socius  tantae  salutis,8olu8  tamen  discobuerit  super 
pectusipsiu8Salvatoris?Porroquod  apostolus  Petrus 
plus  aliit  dilexit  Chri8tum,possunt  quidem  docu- 
menta  multa  proferri  :  sed  utlonge  in  alia  nonea- 
mus^ipsius  tertin  manifestationisDomini  paulo  supe- 
riore  lectione,  qu8B  istam  prcBcedit,  satis  evidenter 
apparet,ubi  interrogans  eum^dixit,  Diligis  meptus 
At5?  Quodutique  sciebat,'et  tamen  interrogabat,ut 
etiam  nos  qui  legimus  Evangelium,  amorem  Petri 
erga  Dominum,  et  illo  interrogante  et  isto  respon- 
dentenossemus.Quod  autem  in  eoquod  respondit 
Peirus,  Amote,  non  addidit,  plu8his,hoc  respondit 
quod  de  seipso  sciebat.Non  enim  quantum  abalio 
quolibet  diligeretur  scire  poterat,  qui  cor  alterius 
videre  non  poterat.Sed  tamen  superioribus  verbis 
dicendo,  Eiiam^  Domine,iu  scis  (/oan.  xzi,  i5>  16), 


satis  et  ipse  dedaravit,  scientem  Dominum  inter- 
rogasse  quod  interrogavit.  Sciebat  igitur  Dominut 
non  solum  quod  diligeret,  verum  etiam  quod  plus 
illis  eum  diligeret  Petrus.  Et  tamen  si  proponamus 
qu6Brentes,  quisduorum8itmelior,utrum  quiplaSy 
anqui  minus  diligit  Ghristum ;  quis  dubitabit  ret- 
pondere«  eum  quiplus  diligitessemellorem  ?  Item 
siproponamusquisduorum  8itmeiior,utrum  quem 
minus,  an  quem  plus  diligit  Ghristus ;  eum  qui  plus 
diligitur  a  Christo,  meliorem  procul  dubio  respon- 
debimus.  In  illa  ergo  comparatione  quam  priut 
posui,  PetrusJoanni ;  in  hac  vero  altera,  Joannes 
anteponitur  Petro.Proindetertiam  sioproponimua: 
quis  estduorum  discipulorum  melior,  qui  minu% 
quamcondiscipulusejus  diligit  Ghristum,  et  pius 
quam  coudiscipulus  ejus  dtligitur  a  Christo  ?  an 
ille  quem  minus  quam  oondiscipulum  ejus  diligit 
Ghristus,  cum  plus  ipse  quam  suus  conditcipulus 
diligat  Ghristum  ?  Hic  plane  cunctatur  responsio, 
et  augeturqufiBstio.Quantumautemipse  sapio,me- 
liorem  qui  plus  diligit  Ghristum,  feliciorem  vero 
quem  plus  diligit  Ghristus,  facileresponderem;  si 
justitiam  Liberatoris  nostriminus  eum  diligentisa 
quo  plus  diligitur,  et  eum  plus  a  quo  minus  diligi- 
tur,  quemadmodum  defenderem,  perviderem. 

5.  Aggrediar  igitar  in  ejus  manifesta  misericor- 
dia,euj  us  est  occulta  j  ustitia,  de  sol  venda  qusestione 
tam  ingenti,  pro  viribusquasipsedonaverit,dispu- 
tare :  hucusque  enim  proposita  est,  non  exposita. 
Exponendae  veroejus  hoc  sit  exordium;  utmemine- 
rimus  in  hoc  corr  uptibili  corpore  quod  aggra  vat  ani- 
mam  (Sap.  ix,15),  vitam  nos  miseram  vivere.  Sed 
qui  j  am  redempti  per  M  ediatorem  8umu8,et  Spiritom 
sanctum  pignusaccepimus,  beatam  vitaminspeha- 
bemus,  etsi  re  ipsa  nondum  tenemus.  Spes  autem 
quae  videtur,  non  est  spes :  quod  enim  videt  quis, 
quid  8perat  ?  Si  autem  quod  non  videmaa  iperamus, 
per  patientiam  exspectamua  (Rom,  V]if,24»S5).  In 
malis  autem  qusequisque  patitur,non  in  bonis  quibus 
fruitur.opusestpatieDtia.  Hanc  itaquevitamdequa 
scriptnm  est,  Numquid  non  tentalioest  vita  humana 
super  terram  (Job  vu,  1)  ?in  qua  quotidie  ciainamus 
ad  Dominum,  Liberanos  a  malo  (MaUh,yi,  43), co- 
giturhomo  toierareetiam  remissis  peocatis:quamvi8 
utin  eam  veniret  miseriam,primum  fuerit  causa  pec- 
catum.  Productior  estenim  poena  quam  oulpa ;  ne 
parva  putareturoulpa,sicum  ilia  finiretur  etpoBoa. 
Ac  perhocveladdemonstrationem  debitemiaerise, 
vel  ad  emendationem  labilis  vita^,  velad  exercitatio- 
nem  necessarisB  patientiae,  temporaliter  hominem 
detinetpoena  etquera  jam  ad  damnationem  sempi- 
ternamreum  nondetinetculpa.  Hecest  istorum  die- 
rum,quosinhacmortaiitaleagimu8malo9,quamvi8 
ineadiligamusviderediesbonos^flendaquidem^sed 
non  reprehendenda  conditio.  Venit  enim  deiraDei 
justa,de  quaScripturaloquens,£romo,inquit,  natus 
ex  mulief*e,  brevis  vHm^  ei  plenus  irm  (Job  xiv,  4) : 
cum  ira  Dei  non  sit  ut  horainis,  id  est  perturbatio 
coDcitatianimi,sedtranquillajustisuppliciiconstitu- 
tio.In  hflBC  ira  sua  Deus  non  continen8,8icut  scriptum 
esii  miserationee  suas  (PsaU  lxxvi,  10)»  prateralia 


1973 


TRACTATUS  CXXIV,  CAPUT  XXI. 


1974 


solaiia  miserorumqaflBgenerihumaDo  prseberenon 
cessatyinplenitudiaetemporisyquoipsesciebathoc 
es8efaciendiim,misitFilium  suum  unigenitum  (Ga- 
lal.  iy,4),perquem  creavit  uai  versa,ut  maaens  Oeus 
fierethomo,  etessetmediatorDeiethomiaum  homo 
Christus  Jesus  (I  Tim,  n,  5) :  ia  quem  credeates,  per 
lavacrumregeaerationis  solutoreatuomnium  pecca- 
torum,  etoriginalis  videlicetquod  generatio  trahit, 
contraquam  maxime  regeneratio  est  instituta,et  cae- 
terorum  quae  male  agendo  contracta  suotjiberaren- 
turadamnatione  perpeiua,  et  viverent  in  fide  etspe 
et  charitate,  peregrinaates  ia  hoc  saBculo,  atque  ia 
ej U8  teatatiouibus  laboriosis  et  periculosis,  coasola- 
tionibus  autem  Dei  et  corporalibus  et  spirituaiibus 
ambularent  ad  conspectum  ejus,  viam  tenentes, 
quod  eisfactusest  Christus.  Et  quia  in  ipso  quoque 
ambulantes  non  sunt  sine  peccatis,qu8B  de  huj  us  vitflB 
infirmitatesubrepunt,  dedit  eleemosynarum  reme- 
dia  salutaria,  quibus  eorum  adjuvareturoratio,  ubi 
eos  dicere  docui  i,DimUle  nobis  debita  nostraMcui  et 
nosdimittimusdebUonbu8no8tri8(\Jatth.Yui2).Eoo 
agitEcclesia  spebeataiahac  vita  serumaosa :  cujus 
EcclesiflB  Petrus  apostolus,  propter  Apostolatus  sui 
primatum,  gerebat  figurata  geaeralitate  persouam. 
Quod  euim  ad  ipsum  proprie  pertiaet,  uatura  udus 
homo  erat,  gratia  unus  ohristianus,  abundantiore 
gratias  unus  idemque  primu8apostolus:sedquando 
ei  dictum  est,  Tibidabo  elaves  regnicalorum,et  quod- 
eumqueligaveri88up€rterram,erUUgcUum  etinccB' 
iis  ;  etquodcumquesolveris  super  terram,  eritsolu- 
ium  el  in  casliSi  universam  significabat  Ecclesiam, 
qu8B  in  hoc  sflBCuio  di  versis  tentationibus  velut  imbri 
bas,fluminibu8,ieropestatibusquatitur,etnoncadit 
quoniam  fundata  est  super  petram,  unde  Petrus  no- 
men  accepit.  Non  enim  a  Petro  petra,  sed  Petrus  a 
petra ;  sicut  non  Christus  a  christiano,  sed  christia- 
nus  a  Christo  vocatur.  Ideo  quippe  ait  Dominus, 
Superkancpetramsedificabo  Ecclesiammeam,q\ii£i 
dixerat  Petrus,  Tu  es  Christus  Filius  Dei  vivi  {Id. 
zvi,  16-19).  Super  hancergo,  inquit,  petram  quam 
eonfessus  es,  flsdificabo  Ecclesiam  meam.  Petra 
enimerat  Christus^l  Cor.  x,4) :  superquod  funda- 
mentum  etiam  ipse  flsdificatus  est  Petrus.  Funda- 
mentum  quippe  aliud  nemo  potes^  ponere  prfleter 
id  qaod  positum  est,  quod  est  Christus  Jesus  {Id. 
jii,li).Ecclesiaergo  qutBfundaturia  Christo,  claves 
ab  eo  regai  ccBlorum  accepit  ia  Petro,  id  est  potes- 
tatem  iigaadi  soiveadique  peccata.  Quodest  eaim 
per  proprietatem  iaChristo  Ecclesin,hoc  est  per  si- 
gnificationem  Petrus  in  petra  ;  qua  significatione 
intelligiturChristuspetraPetrusEcclesia.HflBcigitur 
Ecdesia  quam  significabat  Petrus,  quamdiu  degit 
inmadis,  amandoetsequendo  Christumliberatur  a 
maiis.  Magis  autem  sequitur  in  eis  qui  certant  pro 
Teritateusque  admortem.  Sed  universitati  dicitur, 
Sequereme,pTo  qua  universitate  passusest  Chris- 
tus :  dequodicitidem  Petrus,CAm<ti5  pro  nobispas- 
$U8  e8t,relinquen8  nobisexemplum.ut  sequamur  ves* 
iigiaeju8([Petr.  n,2t).  Eccepropter  quodei  dictum 
est^Segtiereme.Estautem  alia  vitaimmortalis,quflB 
non  est  in  mfldis :  ibi  faoie  ad  faciem  videbimus  quod 


hicper  speculumet  in  flBuigmate  videtur  (I  Cor.  xm, 
12),  quandomultum  in  conspicienda  veritate  profi- 
citur.  Duasitaque  vitas  sibi  divinitus  prflBdicatas  et 
commendatas  novit  Ecclesia,quarum  est  unain  fide, 
fldtera  in  specie ;  unain  temporeperegrinationis,al- 
tera  in  fleternitate  mansionis  ;  uaa  ia  labore,altera 
ia  requie ;  uaa  ia  via,  altera  iapatria  ;  unaiu  opere 
actioais,  altera  ia  mercede  coatemplatioais  ;  una 
declinat  a  malo  et  facit  bonum,alteranullum  habet 
a  quo  decliaet  malum,  et  magaum  habet  quo  frua- 
tur  boaum ;  uaa  cum  hoste  pugaat,  altera  siae  hoste 
regaat ;  uaa  fortisest  iaadversis,  altera  oihil  seatit 
adversi  ;  uaa  caruales  libidiaes  freoat,  altera  spi- 
ritualibus  deiectatioaibus  vacat ;  uaa  est  viaceadi 
cura  soilicita,  altera  victorifle  pace  secura;  uaa  in 
tentationibus  adjuvatur,  alterasine  ulla  tentatione 
inipso  adjutore  Ifletatur  ;  una  subvenit  indigenti, 
altera  ibi  est  ubi  nullum  invenit  indigentem  ;  una 
aliena  peccata  ut  sua  sibi  ignoscantur  ignoscit, 
altera  necpatiturquod  ignoscat,  nec  facit  quod  sibi 
poscat  ignosci ;  una  flagellatur  malis,  ne  extollatur 
inbonis,  altera  tanta  plenitudine  gratiae  caret  om- 
ni  malo,  ut  sine  uUa  teatatiooe  superbiae  cohflereat 
summo  boao  ;  uaa  boaa  et  mala  discerait,  altera 
quflB  sola  boaa  suat  cerait :  ergo  uaa  bona  est,  sed 
adhuc  misera  ;  altera  melior  et  beata.  Ista  signifi- 
cataest  per  apostolum  Petrum,  illa  per  Joannem. 
Totahic  agitur  ista  usque  in  hujus  sfleculi  finem,  et 
illic  invenit  finera  :  differtur  illa  compleada  post 
hujus  sflBculi  fiaem,  sed  ia  futuro  saeculo  aoa  habet 
fiaem.  Ideo  dicitur  huic,  Sequere  me:  de  illoautem, 
Sic  eum  volo  manere  donec  veniam  ;quid  a  teJ  Tu 
me  sequere.  Quid  eaim  est  hoc  ?  Quantum  sapio, 
quantum  capio,  quid  est  hoc,  nisi,  Tu  me  sequere 
per  imitationem  perferendi  temporalia  mala  ;  ille 
maneat  donec  sempiterna  venioredditurus  boaa? 
Quod  apertius  itadici  potest:  Perfecia  me  sequatur 
actio,  iaformata  meflBpassioaisexemplo  ;  iachoata 
vero  coatempiatio  maaeat  doaec  veaio,  perficieada 
cum  yeaero.  Sequitur  eaim  Christum,  perveaieas 
usque  ad  mortem  piapleaitudopatieatiae  :maaetau- 
temdoaecveaiatChristus,tuacmaaife8tandapleni- 
tudo  scientiflB.Hic  quippe  tolerantur  mala  huj  us  mun- 
di  in  terra  morientium,ibi  videbunturboaaDomiai 
ia  terra  viveatium.  Quod  eaim  ait,  Volo  eum  ma* 
nere  donec  veniam,  aon  sic  iatelligeadum  est  quasi 
dixerit,  remaaere  vel permauere ;  sed,  exspectare : 
quoaiam  quod  per  eum  sigaiflcatur,  aoa  utique 
auac,  sed  cum  venerit  Christus,  implebitur.  Quod 
autem  per  huac  8igaiflcatur,cuidictum  est,  Tu  me 
sequere,  aisi  auac  agatur,  aoa  perveaietur  ad  illud 
quod  exspectatur.  la  hacautem  activa  vita  quaato 
magis  Christum  dillgimus,taato  facilius  liberamur  a 
malo.  At  ipse  aos  miaus  diligit  quales  auac  sumus ; 
et  hinc  ideoliberat,  ae  semper  tales  simus.  Ibi  vero 
amplius  aos  diligit ;  quoaiam  quod  ei  displiceat, 
et  quod  a  uobis  auferat,  aoa  habebimus  :  aec  ob 
aliud  aos  hic  diligit,  uisi  ut  saaet  et  traasferat  ab 
his  quflB  aoa  diligit.  Hic  ergo  minus,  ubi  aon  vult 
remaneamus  :  ibi  amplius,  quo  vult  iranseamus, 
et  unde  non  vult  pereamus.  Amet  ergo  eum  Pe- 


1975 


IN  JOANNIS  EVANGKLIUM,  S.  AUGUSTLNI  TRACT.  CXXIV.  CAPUT  XXI. 


i«l6 


trus,  ut  ab  ista  mortalitate  iiberemur  :  ametur  ab 
eo  Joannes,  ut  in  illa  immortalitate  servemur. 

6.  Sed  ista  ratione  illud  ostenditur,  cur  amplius 
Joannem  quam  Petrum  amaverit  Ghristus,  non  cur 
amplius  Petrus  quam  Joannes  amaverit  Ghristum. 
Nequeenim,  si  plus  nos  diligitChristus  in  futuro  s8B- 
culo,  ubi  cum  illo  sine  fine  vivemus,  quam  in  isto 
tinde  eruimur,  utillic  semper  simus,  propterea  nos 
tunc  eum  mio  us  dilecturi  sumus  quando  meliores  eri- 
mus ;  cum  meliores  utique  nisi  amplius eum  diligen- 
do,  nuliomodoesse  possimus.  Curergo  Joannesmi- 
nus  eum  diligebat  quam  Petrus,  si  eam  vitam  signifi- 
cabat,  in  qua  est  multo  amplius  diligendus,  nisi  quia 
proptereadictum  est,  Volo  eum  manere,  idest  exs- 
pectare,  donec  i;emam,  quoniam  et  ipsum  amorem 
qui  tunc  multo  amplior  erit,  nondum  habemus, 
sed  futurum  exspectamus,  ut  cum  ipse  venerit,  ha- 
beamus?Namsicut  in  Epistola  suaidem  dicit  apos- 
tolus,  Nondum  apparuU  quod  erimus ;  scimus  quo^ 
niam  cum  apparuerit,  similes  ei  erimus,  quoniam 
videbimus  eum  sicuti  est  (I  Joan,  m,  2).  Tunc  ergo 
amplius  quod  videbimus,  diligemus.  Ipse  autem 
Dominus  iliam  quaB  futura  est  vitam  nostram, 
qualis  in  nobis  futura  sit  sciens,  prtedestinatione 
plus  amat,  ut  ad  eam  nos  amando  perducat.  Quo- 
circaquoniam  universce  viflB  Dominimisericordia  et 
veritas  (Psal,  xxiv,  10),  miseriam  nostram  praBsen- 
tem  novimus^  quia  sentimus  ;  et  ideo  misericor- 
diam  Domini.quam  nobisdemiserialiberandisex- 
hiberi  volumus,  plus  amamus,  eamque  quotidie 
maxime  pro  peccatorum  remissione  poscimus  et 
habemus  :  hoc  per  Petrum  significatum  est  plus 
aman  tem,  sed  minus  amatum ;  quia  minus  nos  amat 
Ghristusmiserosquambeatos.  Veritatisautem  con- 
templationem  qualis  tunc  futura  est,  minus  ama- 
mus,quianondumnovimusnechabemus:h»cper 
Joannem  significataest  minusamantero,  atqueideo 
et  ad  ipsam,  et  ad  ejus  in  nobis  amorem,  qualis  ei 
debetur,  implendum,  donec  veniat  Dominus  exs- 
pectantem  ;  sed  plus  amatum,  quia  id  quod  per 
illum  figuratum  est,  hoc  efflcit  beatum. 

7.  Nemo  tam^nistos  insignes  apostolos  separet. 
Etineo  quod  significabat  Petrus,ambo  erant ;  etin 
eo  quod  significabat  Joannes,  ambo  futuri  erant. 
Significandosequebaturiste,manebatiIle :  creden- 
do  autem  ambo  mala  prsBsentia  hujus  miserise  to- 
lerabant,  ambo  futura  bonaillius  beatitudinis  exs- 
pectabant.  Necipsi  soli,  seduniversahocfacit  sanc- 
ta  Ecclesia  sponsa  Christi,  ab  istis  tentationibus 
eruenda,in  illa  felicitate  servanda.  Quas  duas  vitas 
Petrus  et  Joannesfiguraverunt,singulisinguIas:  ve- 
rumetin  hac  temporaliterambulaveruntamboper 
fidem,et  illa  inflBternum  fruentur  ambo  per  speciem. 
OmnibusigitursanctisadChristicorpusinseparabi- 
liter  pertinentibusy  propter  hujus  vitsB  procellosis- 


simae  gubernaculum,  adligandaet  solyendapecoa* 
taclavesregnicQBlorumprimusApostoIorumPetms 
accepit :  eisdemqueomnibus  sanctis  propter  vita 
illius  secretissimaB  quietissimum  sinum,8uper  pec- 
tusChristi  Joannesevangelista  discubuit.  Quoniam 
nec  iste  solus,  sed  universa  Ecclesia  ligat  solvitque 
peccata  :  nec  ille  in  principio  Verbum  Deum  apud 
Deum,  et  ccBtera  de  Christi  divinitate,  et  de  totius 
divinitatis  trinitate  atque  unitate  sublimia,  quae  in 
illo  regnofaciead  faciem  contemplanda,  nunc  an- 
temdonec  veniat  Dominus,  in  speculoatque  inaeni- 
gmate  contuenda  sunt,  qu6B  prffidicando  ructaret, 
de  fonteDominici  pectoris  solus  bibit ;  sedipseDo- 
minusipsum  Evangelium  pro  sua  cujusque  capa- 
citate  omnibus  suis  bibendum  toto  terrarum  orbe 
diffudit.  Sunt  qui  senserint,  et  hi  quidem  non  con- 
temptibiles  sacri  eIoquiitractatore8,aGhristoJoan- 
nem  apostolum  propterea  plus  amatum,  quod  ne* 
que  uxorem  duxerit,  et  ab  Ineunte  pueritia  castis- 
simus  vixerit  {Hieron,  lib.  1  contra  Jovinianum). 
Hoc  quidem  in  Scripturis  canonicis  non  evideQter 
apparet :  verumtamen  id  quoque  muitum  adjuvat 
congruentiam  hujusce  sententiaB,  quod  iUa  vita  per 
eum  significata  est,  ubi  non  erunt  nupti». 

8.  Hic  est  discipulus  ille  qui  testimonium  perhi- 
bet  de  his,et  scripsit  hase;  et  scimusquia  verttmest 
teslimonium  ejus,Sunt  autem,  inquit,  et  alia  multa 
quas  fecit  Jesus,  qux  si  scribantur  per  singula,  nec 
ipsum  arbitrormundum  cape}'eeosquiscribendisunt 
libros,  Non  spatio  locorum  credendum  est  mundum 
capere  non  posse,  qu8B  in  eo  scrihi  quomodo  pos- 
sent,  si  scripta  non  ferret  ?  sed  capacitate  legen- 
tium  comprehendi  fortasse  non  possent :  quamvis 
salvarerum  fide,  plerumque  verba  excedere  videan- 
tur  fidem.  Quod  non  fit  quando  aliquid  quod  erat 
obscurumveldubium,  causa  etraiione  redditaez- 
ponitur  :  sed  quando  id  quod  apertum  est  vel  aa- 
getur,  vel  extenuatur,  nec  tamen  a  tramite  signifi- 
candae  veritatis  erraiur  ;  quoniam  sic  verba  rem 
qu83  indicatur  excedunt,  ut  voluntas  loquentis  nec 
fallentis  appareat,  qui  novit  quousque  credatnr,  a 
quo  ultraquam  credendum  est  vel  minuiturloquen- 
do  aliquid,  vel  augetur.  Hunc  loquendi  modum 
graBco  nomine,  non  solum  graBcarum,  verum  etiam 
latinarum  litterarum  magistri  hyperbolen  vocant. 
Qui  modus,  sicut  hoc  loco,  ita  in  nonnullis  aliisdi* 
vinisLitterisinvenitur :  ut  est,  Posuerunt  in  ccslum 
os  suum(Psal,  lxxu,9);  et,  Verticemcapilli  peram'' 
bulantiumindelictissuis  (Psal,  lxvii,  22);  et  multa 
hujusmodi,  qu8BScripturissanctisnonde8unt,8icut 
alii  tropi,  hoc  est  locutionum  modi.  Dequibus  ope- 
rosius  disputarem,  nisi  Evangelista  terminante 
Evangelium  suura,  etiam  ipse  compellerer  meum 
terminare  sermonem. 


S.  AURELII  AUGUSTINI 

HIPPONENSIS    EPISCOPI 

IN    EPISTOLAM 


JOANNIS   AD    PARTHOS 

TRAGTATUS   DEGEM 


(«) 


{lr0l0gujS4 


Memiuit  Sanctitas  yestra  Evangelium  secundum 
Joannem  ez  ordlne  lectionum  nos  solere  tractare  : 
sedquianunc  interposita  est  solemnitas  sanctorum 
dierum,  quibus  certasex  Evangeliolectionesoportet 
in  Ecclesiarecitariiquffiitasunt  annu8B,  utalifleesse 
non  possint  (b) ;  ordo  iile  quem  susceperamus,neces- 
ftitate  paululum  intermissus  est,  non  amissus.  Cum 
autem  cogitarem  quid  secundum  hilarilatem  prae- 
sentinm  dierum  per  hanc  hebdomadam  vobiscum 
de  Scripturisagerem^quantum  Domiousdonaredi- 
gnatur»  quod  posset  in  istis  septem  veloclo  diebus 
finiriyOccurrit  mihi  Epistola  beati  Joannis :  utcujus 
Evangeliumpaululumintermisimus,ejusEpistolam 
tractando  ab  eo  non  recedamus ;  prsesertim  quia  in 
ipsa  Epistoia  satis  dulci  omnibus  quibus  sanum  est 
palatum  cordis,  ubi  sapiat  panis  Dei,  et  satis  me- 
morabill  in  sancta  Ecclesia  Dei,  maxime  Charitas 
commendatur.  Locutusestmulta,etpropeomniade 
Charitate.  Qui  habet  in  se  unde  audiat,  necesseest 
gaudeatad  quod  audit.  Sicenim  illient  lectioista, 
lanquam  oieum  in  flamma ;  si  est  ibi  quod  nutria- 
tur,nutritur,  etcrescit,  et  permanet.  Item  quibusdam 
sic  essedebet,  tanquam  flamma  ad  fomitem  ;  utsi 
Donardebat,  accedente  sermoneaccendatur.  In  qui- 
busdamenimnutriturquodest,inquibusdainaccen- 
ditur  si  deest ;  ut  omnes  in  una  charitate  gaudea- 
mus.  Ubi  autem  charitas,  ibi  pax  ;et  ubi  humilitas» 


ibicharitas.  Jamipsum  audiamus ;  etadejus  verba, 
qu8B  Dominus  suggerit|  etiam  vobis  ut  bene  intel- 
ligatis,  loquamur. 

TRACTATCS  I. 

De  eo  quod  Joannes  scribit,  Quod  erat  ab  initio, 
quod  audivimus,  et  quod  vidimus,  etc.,  usque 
ad  idf  Quoniam  tenebraB  excaecaverunt  oculos 
ejus.  Cap.  I,  et  cap.  u,  t.  i-ii. 

i.  Quoderatab  initio,  quod  audivimuSfet  quodvi- 
dimus  oculis  nostfHs,  et  manusnostrx  tractavei*unt 
de  Verbo  vitaB,  Quisestqui  manibustractat  Verbum, 
nisi  quia  Verbum  caro  factum  est,  et  habitavit  in 
nobis^f  Hoc  autem  Verbum  quod  caro  factum  est,  ut 
manibus  tractaretur,  ccepit  esse  caro  ex  virgine  Ma- 
ria :  sed  non  tunc  coepit  Verbum,  quia  quod  erat  ab 
initio  dixit.  Videte  si  non  attestatur  Epistola  sua 
Evangelio  suo,  ubi  modo  audistis,  In  principio  erat 
Verbum,  et  Vet^bum  erat  apud  Deum  (Joan.  i,  14,1). 
Forte  de  Verbo  vit»  sic  quisqueaccipiatquasi  locn- 
tionem  quamdam  de  Christo,  non  ipsum  corpus 
Ghristi  quod  manibus  tractatum  est.  Videte  quid  se- 
quatur :  Et  ipsa  vita  manifestata  est.  Chrislus«rgo 
Verbum  vitse.  Et  unde  manifestata  est  ?  Erat  enim 
abinitio,  sed  non  eratmanifestatahominibus  :  ma- 
nifestata  autem  erat  Agelis  videntibus,  et  tanquam 
pane  suocibantibus.  Sed  quid  ait  Scriptura  ?  Panem 


▲DMONITIO  PP.  BBNIDlCTHfORUII. 


HisTractatibus  castigandis  subsidio  fuerunt  codicesMss.,  e  Bigotiana  bibliotheca  duo,  ez  Michaelina  et  Germanens- 
totidem,  ez  Remigi&ua  tres,  unus  ez  Theodoricensi  vetustissimus  et  optim»  notee,  item  unus  ez  Benij^iana,  Vin* 
docinensi,  Floriacensi,  Vincentiana^  uoua  Ecclesiae  Lauduneosis,  unus  Abbatiee  S.  Quintini  Bellovacensis  ;  alius  Bel, 
lovacensis  Ecclesise,  quiad  calcem  notatur  scriptua  annoClotharii  Regis  duodecimo  :tum  etiam  variantes  lectiones 
qoasezqainqueBelgicisMss.ezcerpseruntLovaniensesDoctores.PerlectasdemumfueruntoditionesAm.Bad.Er.etLov. 

Comparavimus  prceterea  eas  omnes  editiones  initio  Retr.  et  Confess.  /.  1,  memoratas  M, 


(a)  Scripti  circiter  Christi  annum  416. 

ib)  Id  nempe  etiam  in  Sermone  232«  n.  1»  et  239,  n.  1, 
da  Tempore,  testatur  usu  receptum  fuisse,  ut  Paschali  so- 
lenmitateper  septem  v61  octo  dies  historia  Dominicae  re- 
snrrectionis  recitaretur  secundum  omnes  Evangelistas : 
oec  eodem  semper  ordine,  sed  ita  ut  Lucee  Marcus  nonnun- 
qoampostponeretur.EtveroTractatusbicsecundus^quem 
secunaae  ferifie  FaschaB  assi^oat  vetuslissimus  codez  Theo- 
dericensis,  ez  ipsius  initio  intelligitur  habitus  ea  die  qua 
Lacas  de  illa  duobus  discipulis  Emmaus  euntibus  Christi 
apparitione  lectusfuerat.  Pascha  autem  in  2  Apriiis  inci- 
debat  anno  illo  416,  cui  non  temere  adscribas  hosceTrac- 
tatos:  quippeqaoscceptajamantisin  JoanDisEvaiigelium 


Tractatione,eademque  paulisper  intermi88a,pronuntiatos 
ase  dicit  Augustinus  in  Prolo^o.De  his  nuila  mentio  in  Re- 
tractationum  opere,  quo  nimirum  solos  ez  opusculis  suis 
libros  recensuit,  sperans  aliud  a  se  edendnm  opus  in  Epis- 
tolas  et  Tractatus  populares,  uti  ad  Quod  vultaeum,  Epist. 
224,  scribit.  At  io  Possidii  Indiculo,  cap.  9,  notantur  his 
verbis  :  «  De  Epistola  Joannis  ad  Parthos  Sermones 
cdecem  ».  In  onmibus  Mss.  tribuuntur  Augustino  ;  sed 
in  paucioribus  Tractatus,  in  aliis  Sermones,  aut  Homi- 
liee  inscribuntur,  addito  in  nonnullis  titulo,  De  Charitate. 
In  Mss.  denique  Prolo^s  pars  est  primi  Tractatus,  nec 
ab  ipso  nota  ulla  vei  tituli,  ut  in  Ezcusis,  interpositione 
disjungitur. 


1979 


IN  EPI5T0LAM  JOANNIS  AD  PARTfiOS,  S.  AUQUSTINI 


1960 


Angelorum  manducdvit  homo  (PsaL  lxxvii,  25). 
Ergo  manifestata  est  ipsa  yita  in  carne  ;  quia  in 
manifestatione  posita  est,  ut  res  qusB  soio  corde  vi- 
deri  poieai»  Tideretur  et  oeulis,  ut  corda  sanaret. 
Solo  enim  corde  videtur  Verbum  :  caro  autem  et 
ocuiis  corporalibus  videtur.  Erat  unde  videremus 
carnem,  sed  non  erat  unde  videremus  Yerbum  : 
factum  est  Verbum  caro,  quam  videre  possemus, 
ut  sanaretur  in  nobis  unde  Verbum  videremus. 

2.  Et  vidimus,  et  testes  sumus,  Forte  aliqui  fra* 
trum  nesciunty  qui  graece  non  nurun  t,  quid  sint  testes 
grsBce  :  et  usitatura  nomen  est  omnibus  et  reiigio- 
8um ;  quos  enim  testes  latine  dicimus,  grsece  mar- 
tjres  sunt.  Quis  autem  non  audivit  martyres,  aut 
in  cujus  christianiore  non  quotidie  habitat  nomen 
martyrum  ?  Atque  utinam  sic  habitet  et  in  corde, 
utpassiones  martyrum  imitemur,  non  eos  calcibus 
persequamur  !  Ergo  hoc  dixit,  Vidimus,  et  testes 
sumus:  Vidimus.etmartyres  sumus.  Testimonium 
enim  dicendo  ex  eo  quod  viderunt,  et  testimonium 
dicendo  ex  eo  quod  audierunt  ab  his  qui  viderunt, 
cum  displiceret  ipsum  testimonium  hominibus  ad- 
versus  quos  dicebatur,  passi  sunt  omnia  qu6B  passi 
Bunt  martyres.  Testes  Dei  sunt  martyres.  Deustes- 
tes  habere  voiuit.homines,  ut  et  homines  habeant 
testem  Deum.  Vidimus,  inquit,  et  testes  sumus.  Ubi 
viderunt  ?  In  manifestatione.  Quid  est,in  manifes- 
tatione  ?  In  sole,  id  est  in  hac  luce.  Unde  autem 
potuit  videri  in  soie  qui  fecit  solem,  nisi  quia  in 
sole  posuit  tabemaculum  suum,  ef  ipse  tanquam 
sponsus  procedens  de  thalamo  suo,  exsultavit  ut 
gigas  ad  currendam  viam  (PsaL  xviii,  6)  ?  Ille  ante 
solem  qui  fecit  solem  ^  ille  ante  luciferum,  ante 
omnia  sidera,  ante  omnes  Angelos,  verus  creator 
(quia  omnia  per  ipsum  facta  sunt,  et  sine  ipso  fac- 
tum  est  nihil  [Joan.  i,  3]),  ut  videretur  oculis  car- 
neis  qui  solem  vident ;  ipsum  tabernaculumsunm 
in  sole  posuit,  id  est  carnem  suam  in  manifesta- 
tione  hujus  iucis  ostendit :  et  illius  sponsi  thala- 
mus  fuit  uterus  Yirginis,  quia  iniilo  utero  virginali 
conjuncti  sunt  duo,  sponsus  et  sponsa,  sponsus 
Verbum  et  sponsa  caro  ;  quia  scriptum  est,  Et 
erunt  duo  in  eame  una  (Gen.  u,  24)  ;  et  Dominus 
dicit  in  Evangelio,  Igitur  jam  non  duo,  sed  una 
caro  (Matth.  xix,  6).  Et  Isaias  optime  meminit 
unum  esse  ipsos  duos  :  loquitur  enim  ex  persona 
Christi.etdicit,  iSictitsponso  imposuit  mihi  mitram, 
etsiculsponsam  omavitmeornamento(Isai.  lxi,  10). 
Unus  videtur  loqui,  et  sponsum  se  fecit  et  sponsam 
se  fecil ;  quia  non  duo,  sed  una  caro  :  quia  Ver- 
bum  caro  factum  est,  et  habitavit  in  nobis,  Illi  carni 
adjungitur  Ecciesia,  et  fit  Ghristus  totus,  caput  et 
corpus. 

3.  Et  testes,  inquit,  sumus;  et  annuntiamus  vobis 
vitam  xtemamy  qum  erat  apud  Patrem,  et  mani' 
festata  est  in  nobis :  hoc  est«  manifestata  est  inter 
nos;  quod  apertiusdiceretur,  manifestataestnobis. 
QusB  ergo  vidimus  et  audivimus,  nuntiamus  vobis. 
Intendat  Gharitas  vestra :  Qum  ergo  vidimus  et  au- 

•  Tres  Mss. :  lUe  aulem  tol  otii  fecit  tolem.  Alii  duo  ; 
Jam  autem  Ule  tol  qui  feeil  totem. 


divimus,  nuntiamus  vojUi.ltti  videront  ipsum  Do- 
minumpr»aentemincame,etaudieruntverbaexore 
Domini,  et  annuntiaverunt  nobis.  Et  nos  ergo  au- 
divimus,  sed  non  vidimus.  Hinus  ergo  samus  feli- 
ces  quamilliqui  videruntetaadierant?Et  quomodo 
adjungit,  Ut  et  vos  societatem  habeatis  nobiseuml 
Ilii  viderunt,  nos  non  vidimus,  et  tamen  socii  su- 
mus ;  quia  fidem  communem  tenemus.  Nam  et  qui- 
dam  videndo  non  credidit,  etpalpare  voluit,  et  sic 
credere,  et  ait :  Non  credam  nisi  digitos  meos  mi- 
sero  in  locum  clavorum^  et  cicatrices  ejus  tetigero. 
Et  prsBbuit  se  ex  tempore  palpandum  manibus  ho- 
minum,  qui  semper  se  praBbet  videndum  aspecti- 
bus  Angelorum  :  et  palpavit  ille  discipulus  et  ex- 
clamavit,  Dominus  meus  et  Deus  meus.  Quia  tetigit 
hominem,  confessus  est  Deum.  Et  Dominuscon- 
solansuosqui  ipsum  jam  in  cobIo  sedentem  niana 
contrectare  non  possumus,  sed  fide  contingere,  ait 
ilii :  Quia  vidisti,  credidisti ;  beati  qui  ntm  vidaU 
et  credunt  (Joan.  xx,  25-29).  Nos  descripti  sumus, 
nos  designati  sumus.  Fiat  ergo  in  nobis  beatitudo 
quam  Domini^s  praBdixit  futm*am  :  firme  teneamus 
quod  non  videmus  ;  quiailli  nuntiant  qui  viderunt. 
Ut  et  voSy  inquit,  societatem  habeatis  nobiscum.  BA 
quid  magnumsocietatem  haberecum  hominibus? 
Noli  contemnere  ;  vide  quid  addat :  Et  societas 
nostra  sit  cum  Deo  Patre,  et  Jesu  Christo  Filio  ejus. 
Et  haec,  inquit,  scribimus  vobis,  ut  gaudium  ves- 
trum  sit  plenum.  Plenum  gaudium  dicit  in  ipsa  so- 
cietate,  in  ipsa  charitate,  in  ipsa  unitate. 

4.  Et  hsec  est  annuntiatio  quam  audivimus  ab  eo, 
et  annuntiamu  vobis.  Quid  est  hoc  ?  Ipsi  viderunt, 
contrectaverunt  manibus  Verbum  vitee  :  ab  initio 
erat,  ad  tempus  visibilis  et  palpabilis  factus  est 
unicus  Filius  Dei.  Ad  quam  rem  venit^velquid  nobis 
novumnuntiavit?Quiddocerevoluit?Qnarefecithoe 
quod  fecit,  ut  Verbum  caro  fieret,  ut  Deus  superom- 

niaindignaabhominibuspateretur,utalapa8eorum 
sustineret  de  manibus  quas  ipse  formavit  ?  Quid  vo- 
luitdocere?quid  voluitostendere  ?  quid  voluitan- 
nuntiare?  Audi8mus:nam  sine  fructuprsBcepti^audi- 
tio  rei  geste,  quia  natus  est  Christas,  etquiapassos 
est  Christus,  avocamentum  mentis  est,  non  firma- 
mentum.  Quid  magnum  audis  ?  quo  fructu  aadis  S 
vide.  Quid  voluit  docere  ?  quid  annuntiare  ?  Audi : 
Quia  Deus  lux  est,  inquit,  et  tenebrmin  eo  nontunt 
ullx.  Adhuclucem  quidem  nominavit,  sed  obscura 
sun  t  verba :  bonum  est  nobis  ut  ipsa  iux  qaam  nomi- 
navit,  illustret  corda  nostra,  et  videamus  qaid  dixiL 
Hoc  est  quod  annuntiamus,9tiia  Deus  tux  est,  ette- 
nebrwin  eo  non  sunt  ultse.  Quis  enim  auderetdicere 
quiain  Deo  sunt  tenebree^Aut  quidestipsalux?aut 
quid  sunt  tenebrsB  ?  neforte  talia  dicat,  qu«  ad  oca- 
los  istos  nostros  pertineant.  Deus  lux  est :  ait  nescio 
quis,  Et  sol  lux  est,  et  luna  lux  est,  et  lucerna  lux 
est.  Aliquid  debet  esse  longe  his  majus,  longeprc- 
stantius,  longeque  supereminentius.  Quantum  Deus 
a  creatura,  quantum  conditor  a  condilione,  qaan- 


1  Lov.,  audiat.  Er. :  Quid  magnwm  emAis,  guofructm  m- 
dioi  f  Vide  auid.  Lugd. :  Quid  fnaimiiiii  au£$,  qua  fruetm 
audiat  f  Vide,  etc.  Ven.  :  Quid  moMum  emdis,  fiM  frueiu 
audiat,  tide,  quid  voluU  doeere  T  II. 


1981 


TRACTATUS  l  CAPP.  I  BT  O. 


IdSt 


tum  sapientia  ab  eo  quod  factum  est  per  sapien- 
tiam,  ionge  uifra  omnia  debel  esse  lux  ista.  Etforte 
vicini  ei  erimus,  si  quas  sit  lux  ista  cognoverimus» 
et  ad  eam  nos  applicaverimus,  ut  ex  ipsa  iliumine- 
mur  ;  quia  in  nobis  tenebrsB  sumus,  et  ab  illa  iliu- 
minati  possumus  esse  lux»  etnon  confundi  de  illa, 
quia  de  nobis  confundimur.  Quis  est  qui  de  se  con- 
funditur  ?  Qui  se  cognoscit  peccatorem.  Quis  de 
illanon  confunditur  ?  Qui  ab  ha  illuminatur.  Quid 
est  ab  ilia  iliuminari  ?  Qui  jam  videt  se  peccatis  te- 
nebrari,etcupitab  illaiiluminari^acceditad  illam: 
onde  dicit  Psaimus,  Aeeedite  ad  eum,  et  t7Zumma- 
mini ;  ei  uuUus  veslri  non  erubescent  (PsaL  ixxni, 
6).  Sed  non  erubesces  de  iila  *,  si,  quando  tibi  te 
foBdum  ostenderit,  displiceat  tibi  fcBditas  tua,  ut 
percipias  pulcliritudinem  iilius.  Hoo  est  quod  vuit 
docere. 

5.  Et  fortasseprsBpropereillud  nosdicimus  flpse 
hocmanifestetincoDsequentilms.Mementoteinprin- 
dpio  sermonis  nostri»quiaEpistolaistacharitatem 
commendat  iDeus  lux  est,  inquit,^/  tenebrss  in  eo 
non  suni  uilsB.  Etquid superius  dixerat  ?  Uisoeieta' 
tem  habeatis  nobiscum.etsocietasnostrasiicumDeo 
PatrettFiiio\ejusJesu  Christo.Porro  si  Deusluxest, 
ettenebrsBin  eo  nun  sunt  ull8B,et  societatem  cum 
iUo  habere  debemus  ;etanobispellendffisunttene- 
brsB,  ut  fiatin  nobis  lux  ;nam  tenebr»  cum  luce  so* 
cietatemhaberenonpossunt :  ideo  videquidsequa- 
tur :  Quod  si  dixerimus  quia  socielatem  habemus  cvm 
eo,eiin  ienebns  ambuiamus^  meniimur.  Habes  et 
apostolum  Pauium  dicentem,  Aui  qumsocietas  luci 
ad  ienebras  (II  Cor.  vi,  1 4)  ?  Dicis  te  societatem  habere 
oum  Deo,etin  tenebrisambulas  ;  eiDeusluxesi,ei 
ienebrm  in  eonon  suni  uiim :  quomodoergo  estsocie- 
tasluci  ettenebris  ?  Jam  ergodicat  sibihomo^Quid 
faciam?unde  erolux?Inpeccatisetin  iniquitatibus 
vivo.Quasi  subrepit  quaBdam  desperatio  ettristitia. 
Salus  nulla  est,  nisi  in  societate  Del.  Deus  iux  esi,  et 
tenebrm  ineononsuni  ullm,  Peccata  autem  tenebr» 
sunt,  sicutdicit  Apostolusdiabolum  et  angelosejus 
rectorestenebrarumharumesse  (EpAes.  vi,  i2).Non 
diceret  rectores  tenebrarum,  nisi  rectores  peccato- 
rum.dominatores  iniquorum.  Quid  ergofacimus, 
fratresmei?Societascum  Deohabendaest,  aliaspes 
vitiBSBterneBnulla  est;/>et45autem  luxest^ettenebrm 
in  eo  suninulim :  iniquitates  autem  tenebrffisunt; 
iniquitatibuspremimur,  ne  societatemcum  Deoha- 
l>ere  pos8imus:quffiergospes?Nonne  promiseram 
me  aliquidlocuturum  istisdiebusquodgaiidiumfa- 
ciat?Quodsi  nonexhibeo,tristitiaestista.  Deusiux 
esi,eiienebrmineononsuntullm  ;  peccata  tenebrffi 
8unt:quideritnobis?Audiamusneforteconsoletur, 
erigat,  det  spem,  ne  deficiamus  in  via.  Currimus 
enim^etadpatriamcurrimus;  etsinos  perventuros 
d6speramus,]psadesperationedeficimus.llleautem 
quinos  vultpervenire,  ut  conservet  in  patria,  pascit 
in  via.  Audiamusergo*.  Quod  si  dixerimus  quia  5o- 
eieiatem  habemuscum  eo,eiintenebnsambulamus ; 
meniimur,etnonfaeimusveritatem.  Non  dicamus 

1  Lov.  :  Sed  erubeteit  de  illa.  At  plures  Mss.,  sufli^- 
^anteeditioneBad.  :Sid  nan  erubetcet. 


qula  soeietatem  cu  m  illo  habemus,  si  in  tenebris  am- 
bulamus.  Quod  si  m  lumine  ambulamus,  sicui  ei 
ipse  est  in  lumine ;  societatem  habemu*  cum  invicem. 
In  Jumine  ambulemus»  sicut  et  ipse  estin  lumine, 
ut  possimus  societatem  hai>ere  cum  illo.  Et  quid 
facimus  de  peccatis  ?  Audi  quid  sequitur  :  Et  san' 
guis  Jesu  Chrisii  Fiiii  ejus  purgabii  nos  ab  omni 
delicto,  MagnamsecuritatemdeditDeus.  MeritoPas* 
cha  celebramus,  ubi  fususest  sanguisDomini,  quo 
purgamurab  omni  delioto.  Simus  securi :  cautio- 
nem  contra  nos  servitutis  diabolus  tenebat,  sed 
sanguine  Christi  deleta  est.  Sanguis,  inquit,  Fiiii 
ejus  purgabit  nos  ab  omni  delictofQmde%i,abom' 
^i  deiicto  1  Attendite  :  ecce  jam  in  nomine  Christi 
per  sanguinemejus  S  quemnunccx)nfessi  suntisti 
((ui  appellanturinfantes,mundata  suntomniapeo- 
cata  ipsorum.  Veteres  intraverunt,  novi  exierunt. 
Quid  est,  yeteres  intraverunt,  novi  exieruut  ? 
Senesintraverunt,  infantes  exierunt.  Senectus  enim 
veternosa,  vetusta  vita  :  infantia  autem  regenera- 
tiouis,  nova  vita.  Sed  quid  facimus  ?  Prffiterita  peo- 
cata  donata  sunt,  non  tantum  ipsis,  sed  et  nobis  ; 
et  post  donationem  et  abolitionem  omnium  pecca* 
torum  vivendo  in  hoc  sfficulo  inter  tentationes,  quo- 
dam  forte  contracta  sunt.  Ideo  quod  potest  homo 
faciat ;  ipse  confiteatur  quodest,ut  ab  illo  curetur 
qui  semper  estquodest :  ipseenim  semper  erat 
etest' ;  nosnoneramus  et  sumus. 

6.  Vide  enim  quid  dicat:  Quodsi  dixerimusquia 
peccatum  non  habemus,  nosmetipsos  seducimus,  ei 
veritas  in  nobisnon  est.  Ergo  si  teconfessusfueris 
peccatorem,est  in  te  veritas :  nam  ipsa  veritas  lux  est, 
Nondum  perfecte  splenduit  vita  tua,  quia  insuntpec- 
cata  ;  sed  tamenjam  illuminari  coepisti^quiainest 
confessio  peccatorum.Vide  enim  quid  sequatur  : 
Quodsiconfessifuerimusdelictanostraffidelis  est  et 
justus,  ut  dimitiat  nobis  delicta  nostra,  eipurget  nos 
exomni  iniquitate,  Non  tantum  preterita,  sed  et  si 
quaforte  conlraximus  ex  hac  vita  ;  quia  non  potest 
homoquamdiu  carnem  portat,nisihaberevellevia 
peccata.Sedistaleviaquffidicimu8,nolicontemnere. 
Si  contemnis,  quandoappendis ;  expavesce,quando 
numeras.  Levia  multa  faciunt  unum  grande :  mult« 
guttffi)mplentflumen;multagranafaciuntmassam. 
Etquffispesest?Anteomniaconfessio:nequisquam 
se  justumputet,  et  ante  ooulos  Dei  qui  videt  quod 
est,  erigatcervicem  homo  qui  non  eral  et  est.  Ante 
omniaergoconfessiojdeindedilectio:  quia  decha- 
ritatequiddictum  est?CAan7as  cooperit  multitudi" 
nempeccatorum  (I  Peir, iv,S),  Jam  videamus  si  ipsam 
charitatem  commendat,propter  subrepentiadelicta : 
quiasolacharitasexstinguitdelicta.Superbiaexstin- 
guit  charitatem :  humilitas  ergo  roborat  charitatem ; 
charitas  exstingui  tdelicta.  Humilitas  pertinet  ad  con- 
fessionem,  quaconfitemurnos  peccatoresesse :  ipsa 
e8thumilitas,non  ut  dicamus  illud  lingua;quasi 
propter  arrogantiam  ne  displiceamus  hominibus,si 

*  Editi,  per  sanguinem  erueie  Domini,  quem  num  eau' 
fetti.  Nos  cum  aliquot  Mss. ,  per  tanguinem  ejut,  qttem,  etc. 

*ApudLov.,tjpf«  enim  ett  et  ett.  In  ceeteris  lu>ris,  ipte 
enimtemper  erat  etett. 


1983 


IN  EPISTOLAM  JOANNIS  AD  PARTHOS,  S.  AUOUSTINI 


1064 


Dos  justos  esse  dizerimus.  Faciuot  hocimpii  et  in- 
sani :  Scio  quidem  quia justus  sum,  sed  quiddictu- 
r  us  sum  aute  homines  ?  si  mejustum  dixero,  quis 
ferat,  quis  toleret  ?  apud  Oeum  nota  sit  justitia  mea : 
egotamendicammepeccatorem ;  nonquiasum,sed 
ne  arrogantia  odiosus  inveniar.  Dichominibusquod 
es,  dicDeo  quod  es.  Quia  si  non  dixeris  Deo  quod 
eSydamnatDeusquodin  te  inveniet.  Non  visutille 
damnet?tu  damna.  Visutilleignoscat?tuagnosce, 
ut possis  Deodicere,  Avertefaciam  tuam  a peccati* 
meu.DiciUi  etiam  illayerba  in  ipso  Psalmo^Quos 
niaminiquitatemmeam  ego  agnosco  (Psal.  l.  H, 
5).  Quod  si  confessifuefHmusdelictanostratfidelis 
estetjustus,  qui  dimittat  nobis  delicta  fiostra,  et 
purget  nos  ex  omni  iniquitate,  Quodsi  dixerimus 
quia  non  peccavimus,  mendacem  facimus  eum,  ei 
verbum  ejusnonestinnobis,  SidixerisyNonpeccavi; 
lUum  facis  mendacem,  cum  te  vis  facere  veracem. 
Unde  fieri  potestutDeu8mendaisit,ethomoverax; 
cum  contradicat  Scriptura  :  Omnis  homo  mendax, 
Deus  solus  verax  (Rom.m,  4)  ?  Ergo  Deus  per  seipsum 
verax,  tu  per  Deum  verax ;  nam  per  te  mendax. 

7.  Etne  forte  impunitatem  videreturdedissepec- 
catis,  quiadixit,  Fidelisest  etjustus,  quimundetnos 
ab  omniiniquitate ;  et  dicerent  jam  sibi  homines, 
Peccemus,  securi  faciamus  quodvolumus,  purgat 
nos  Cbristus,  fidelis  est  et  justus,  purgat  nos  ab 
omni  iniquitate  :  toUit  tibi  malam  securitatem,  et 
inserit  utilem  timorem.  Male  vis  esse  securus,  sol- 
licitus  esto.  Fidelis  enim  estet  justus,  ut  dimittat 
nobis  delicta  nostra,  si  semper  tibi  displiceas,  et 
muteris  donec  perficiaris.  Ideoquid  sequitur?  /Y- 
lioUmei,  hascscribo  vobis,utnon  peccetis.  Sedforte 
subrepit  devitahumanapeccatum:  quid  ergofiet? 
Quid  ?  jam  desperatio  erit  ?  Audi :  Et  siquis,  inquit, 
peccaverit,  advocatum  habemusad  Patrem,Jesum 
Christum  justum  ;  et  ipse  propitiator  est  peccato- 
rumnostrorum.  Illeestergoadvocatus  ;daoperam 
tu  ne  pecces  :  si  de  inBrmitate  vitsB  subrepserit 
peccatum,  continuo  vide,  continuo  displiceat,  con- 
tinuo  damna  ;  et  cum  damnaveris,  securus  ad  ju- 
dicem  venies.  Ibi  habes  advocatum  ,  noii  timere 
ne  perdas  causam  confessionis  tuas.  Si  enim  ali- 
quando  in  hac  vita  committit  se  homo  disertsB 
lingu8B,etnon  perit /committis  te  Verbo,  et  peritu- 
rus  es  tClama,  Advocatum  habemus  ad  Patrem, 

8.  Videte  ipsum  Joannem  servantem  humilita- 
tem.  Certe  vir  justus  erat  et  magnus,  qui  de  pec- 
tore  Domini  mysteriorum  secreta  bibebat;  iile,  ille 
qui  bibendo  depectore  Domini  divioitatem  ructa- 
vit,  In  principioerat  Verbum,  et  Verbumerat  apud 
Deum  (Joan.  i,  i) :  ille  talis  vir  non  dixit,  Advoca- 
tum  habetis  apud  Patrem  ;  sed,  Si  quis  pecca-^ 
verit,  advocatum,  inquit,  habemus.  Non  dixit, 
habelis  ;  nec,  me  habetis,  dixit ;  nec,ip8um  Ghris- 
tum  habetis,  dixit :  sed  et  Christum  posuit,  non 
se  ;  et  habemus  dixit,  non,  habetis.  Maiuit  se 
ponere  in  numero  peccatorum,  ut  haberet  advo- 
catum  Ghristum,  quam  ponere  se  pro  Ghristo  ad- 
vocatum,etinveniriinterdamnandos8uperbo8.Fra- 
tres,  JesumGhri8tumju8tum,ip8umhabemas  advo- 


catum  ad  Patrem ;  ipse  propitiatioestpeccatonim 
nostrorum.  Hocquitenuit^hieresim  non  fecit  ;hoc 
qui  tenuit,8chismanonfecit.Undeenimfacta  sunt 
schismata?  Gumdicunthomines,  Nos  jastisumus; 
cnm  dicunt  hominesjNossanctificamus  immundo9f 
nos  justiflcamusimpios,  nospetimus,nos  impetra- 
inu8.Joanne8autemquiddixit?E^5t^is^ccai;ertl, 
advocatum  habemus,adPatrem,Jesum  Chrisitm  jur 
stum.  Sed  dicet  aliquis^Ergosancti  nonpetuntpro- 
nobis?ergoepiscopi  etpraspositi  non  petunt  pro 
populo  ?  Sedattendite  Scripturas,  et  videte  quia  et 
praBpositi  commendant  se  populo.  Nam  Apostolos 
dicit  plebi,  Orantes  simul  etpronobis  (Coloss.  iv, 
3).  Orat  Apostoluspro  piebe,  oratpiebs  pro  Apos- 
tolo.  Oramus  pro  yobis,  fratres  :  sed  et  vos  orate 
pro  nobis.  Invicem  pro  se  omnia  membra  orent, 
caput  pro  omnibus  interpellet.  Propterea  non  mi- 
rum  quia  sequitur  hic  et  daudit  ora  dividentibus 
Ecclesiam  Dei.  Qui  enim  dixit  S  Jesum  Chrisium 
habemus  justum,  et  ipse  propUiatio  est  peceaionm 
nostrorum :  propter  iilos  qui  se  divisuri  erant,  et 
dicturi,  Ecce  hic  est  Christus,  ecce  illie  (Matih. 
xxiv,  23) ;  et  veUent  ostendere  eum  in  parte  qui 
emittotum,  et  possidet  totum  ;  continuo  secutos 
est,  Non  tantum  nostrorum,  sed  ei  toiius  mundL 
Quid  est  hoc,  fratres  ?  Gerte  invenimus  eam  in 
campis  *  satluum  (Psal.ciTxi,  6),  invenimus  Ecole- 
siam  in  omnibus  gentibus.  Ecce  Chrisius propiiia' 
tioestpeccatorum  nostroi^uminon  tantum  nosiro^ 
rum,  sed  et\totiusmundi.  EcoehabesEcclesiamper 
totum  mundum ;  noli  sequi  faisos  justificatores,  et 
veros  prsBcisoresMn  illo  monteestoquiimplevit  or- 
bem  terrarum  (Dan. u,  35)  :quiaChristu8proptliVilt6 
est  peccatorum  nostrorum;  noniantumnosirantm, 
sed  et  totius  mundi,  quem  suo  sanguine  compa- 

ravit. 

9.  Et  in  hoc,  mqmt,cognoscimuseum,simand€Ua 
ejus  servaverimus.  Qusb  mandata?  Qui  dicii  quiacO' 
gnnvit  eum,  et  mandata  etjus  non  servai ;  mendax 
esi,  et  in  hoc  veritas  non  est.  Sed  adhuo  qaaeri?, 
QuflB  mandata  ?  Qui  autem,  inquit,  servaverii  ver- 
bum  ejus,  vere  in  hoc  perfecia  esi  dileetio  Dei.  Vt- 
deamusne  ipsum  mandatum  dilectiovocetur.Que- 
rebamus  enim,  qusB  mandata,  et  ait,  Qui  autem 
servaverii  verbum  ejus,  vere  in  hoe  perfeeta  esi 
dilectio  Dei.  Attende  Bvangelium,  si  non  est  hoc 
mandatum  :ifanii(z^um,inquit,  novum  do  vobis,  ui 
vosinvicemdiligatis(Joan.xiii,Zk).In  hoc  eognosci- 
musquiainipsosumus,siinipsoperfecii  fuerimus  *. 
Perfectosin  dilectione  vocat :  qu%  est  perfectio  di- 
lectionis?  Bl  inimicosdiligere,etadhocdiIigere,ut 
sint  fratres.  Non  enim  dilectio  nostra  carnalis  esse 
debet.  Optare  alicui  salutem  temporaiem,  t>onum 
est ;  sed  et  si  desit,  anima  tuta  sit.  Optas  ali  cui 
amico  tuo  vitam  ?  bene  facis.  Gaudes  de  morte 
inimici  tui?  male  facis.Sedforteet  amico  tuo  vita 


*  Er.  Lugd.  Ven.  Lov.,  quia  dixit.  M. 

*  Quatuor  Mss.  :Quide$t  hoe  f  Ptaimumattini$,iti9€' 
nimut  eam  in  campit. 

*  Editi,  praeipitatoret.Uu.,  vero,  jmcwttoret. 

*  l8tud,«t  in  ipto   perfeeti  fuerimut,  habetur    hic   in 
omnibas  codicious  :  sed  abest  a  sicris  Bibliis, 


i9$S 


tRACtATUS  I.  CAPP.  I  ET  11. 


1966 


illa  qaain  optasinutilis  est,  et  inimico  tuo  mors  de 
qoa  gaudes  utilis  fuitJQcertum  est  utrum  alicui  sit 
utilis  Tita  ista,  aa  inutiiis ;  vita  vero  quae  est  apud 
Deum,8ine  dubio  utiiis  est.Sic  diiige  inimicos  tuos, 
ut  fratres  optes ;  sic  diiige  inimicos  tuos,  ut  in  so- 
cietatem  tuam  vocentur.  Sic  enim  dilexitiiie  qui  in 
cruce  pendens  ait :  Patert  ignosce  illiSf  qui  aneS" 
eiunt  guid  faciuni  (Luc.  xxui,  34).Neque  enim  di- 
xit,  Pater,  vivant  isti  multo  tempore  ;  me  quidem 
occiduntysed  ipsi  vivant.  Sed  quid  ait  flgnosce  illis, 
quia  nesciunt  quid  faciunt,  Mortem  sempiternam 
ab  eis  expellebat,prece  misericordissima,et  poten- 
tia  praBstantissima.  Muiti  ex  eis  crediderunt,  et  di- 
missusest  eis  fusus  sanguis  Christi.Primo  fuderunt 
cum  siBvirent,nuncbiberuntcumcrederent./n  hoc 
cognoscimus  quia  in  ipso  sumus,  si  in  ipso  perfecti 
fuerimus.  Oe  ipsa  perfectione  diligendorum  inimi- 
corum  Dominus  admonens  ail :  Estote  ergo  vo$ 
perfecti,  sicut  et  Pater  vester  ccelestis  perfectus  est 
{Matth.  T,i8).  Qui  ergo  dicitse  inipso  manere,  de- 
betsicut  ipseambutavitet  ipse  ambulare,Q\iomodo, 
fratres  ?  Quid  nos  monet?Qeit  dicit  sein  ipsomanere^ 
id  estin  Ctiristo,  debet  sicut  ilie  ambulavit  et  ipse 
ambutare,  Forte  hoc  nos  monet,  ut  ambulemus  in 
mari  ?  Absit.  Hoc  ergo,  utambuiemus  in  via  justi- 
tiflB.  In  qua  via  ?  Jam  commemoravi.Fixus  in  cruce 
erat,etiQipsaviaambulabat:ipsa  estvia  charitatis^ 
Pater,  ignosce  iltis,  quia  nesciunt  quid  faciunt»S'\o 
ergo,  si  didiceris  orare  pro  inimico  tuo,  ambulas 
viam  Domini. 

10.  IHlectissimi,nonmandatumnovumscribo  vo^ 
bis,  sed  mandatum  vetus  quod  habebatis  ab  initio. 
Quodmandatum  vetusdixit?  Quodhabebatis,\nqmi, 
ab  iniiio,  Ideoergo  vetus,  quia  jamiilud  aduistis : 
alioquin  contrarius  erit  Domino,ubi  Siit,Mandatum 
novum  dos  vobis,ut  vos  invicem  diligatis.  Sed  man- 
datum  vetusquare  ?  Non  quia  ad  veterem  hominem 
pertinet.  Sed  (\\iH,t^^Quodhabebatis  ab  inUio.Man- 
daium  vetus,  est  verbum  quod  audistis,  Ideo  ergo 
vetus^  quia  jam  audistis.  Et  idipsum  novum  os- 
iendit  dicens,  Iterum  mandatum  novum  scribo  vo^ 
bis.  Nonalierum,  sed  idem  ipsum  quoddixit  vetus^ 
idem  est  novum.  Qnare  ?  Quod  est  verum  in  ipso 
et  tfi9o6ts.  Jamquarevetus,audistis;  quiajam  iliud 
noveratis.Quareantem  novum  ?  Quia  tenebras  tran" 
sierunif  et  tux  verajam  tucet.  Ecce  unde  novum  •* 
qoia  tenebr»  ad  veterem  hominem,  lux  vero  ad 
noTum  pertinet.Quid  dicitapostolus  PbluIixsJ  Exuite 
ei  vos  veteremhominem,  et  induitenovum  (Coloes. 
III,  9,  10).  Et  iterumquid  dicit  ?  Fuistis  aliquando 
tenebrw  ;  nunc  autem  lux  in  Domino  {Ephes. 
v,8). 

ii.  Quidicit  se  esse  in  lumine  ;  modo  manifestat 
totura  quod  dixit :  Qui  dicit  se  esse  in  tumine,  et 
fratrem  suum  odit,intenebris  est  usque  adhucXiBi, 
fratres  mei,  quamdiu  dicemus  vobis,  Diiigite  ini- 
micos  (IfafM.  V,  44)  ?  Videte,  quodejus  est,  ne 
adhuo  fratrea  oderitis.  Si  fratres  solum  amaretis, 

&  la  qoataer  Mm«,  ipsa  viii  mI  skwritas^ 


nondum  essetis  perfecti :  si  autem  fratres  oditis  ^, 
quid  estis  ?  ubi  estis  ?  Respiciat  unusquisque  cor 
suum  :  non  teneat  odium  contra  fratrem  pro  ali- 
quo  verbo  duro  ;procontentione  terrae,  ne  iiat  ter- 
ra.  Quisquis  enim  odit  fratrem  suum,  non  dicat 
quia  in  lumine  ambulat.  Quid  dixi  ?  non  dicat 
qui  in  Christo  ambuiat.  Qui  dicit  se  esse  in  tuce,  et 
odit  fratrem  suwn,in  tenebris  est  usque  adhuc.NeS' 
cio  quis  enim  ex  pagano  factus  est  christianus ;  in- 
tendite  :ecceintenebris  erat,quandopaganuserat; 
modo  jamchristianusfactusest ;  Deo  gralias,  om- 
nes  gratulantur  :  recitatur  Apostoius  gratulans. 
Fuistis  enimaliquandotenebrae;  nunc  autem  tux  in 
Domino.  Adorabat  idola,  adorat  Deum ;  adorabat 
quffi  fecit,  adorat  qui  eum  fecit.  Mutatus  est ;  Deo 
gratias,omnes  gratuiantur  Christiani.Quare?Quia 
jam  adorator  Patris  et  Fihi  et  Spiritussancti,  et  de- 
testator  damoniorum  et  idolorum  est.  Adhuc  de 
isto  Joannes  soliicitus  est,  muitis  gratulantibusad- 
hucsuspectus  est.  Fratres,  maternamsollicitudine 
sollicitaestiibenter  amplectamur.  Non  sine  causa 
materest  de  nobis,cum  aliigaudent:  matremdico 
charitatem  ;  ipsaenim  habitabatincorde  Joannis, 
cumistadiceret.Quarcquia  aUquid  timetin  nobis, 
et  cum  jam  nobis  hommes  gratulanlur?  Quid  est 
quod  timet  ?  Qui  dicit  se  esse  iniltumine.Qaid  est 
hoc?Qui  jam  dicit  se  esse  christianum :  et  fratrem 
suum  odit,  in  tenebris  est  usque  adhuc.  Quod  ex- 
ponere  non  est ;  sed  quod  gaudere  si  non  iiat,  aut 
quod  plangere  si  fiat. 

12.  Qui  diligit  fratrem  suum,  in  lumine  manet 
et  scandaium  in  eo  non  est.  Obsecro  per  Christum; 
pascit  nos  Deus,refecturisumuscorporain  nomine 
Christi,  et  ahquantum  refecta  sunt,  et  reficienda 
sunt ;  mens  nostrapascatur.Non  quia  diu  dicturus 
sum,  dico;  nam  ecce  jam  finitur  lectio  :  sed  ne 
forte  ex  tsdio  minus  attente  audiamus  quod  ma- 
xime  necessarium  est.  Qui  ditigit  fratrem  suum,in 
luminemanet,etscandalumin  eo  non  est.  Qui  sunt 
qui  patiuntur  scandalum,  aut  faciunt  ?  Qui  scan- 
dalizantur  in  Christoetiu  Ecclesia.  Quiin  Christo 
scandalizantur,  tanquam  a  sole  uruntur  ;  qui  in 
Ecclesia,  tanquamaluna.  Dicitautem  Psalmus.Per 
diem  sot  non  uret  te,  neque  luna  per  noctemXPsal. 
cxx,  6):id  est,  Sitenueris  charitatem,necinChristo 
scandalum  patieris,  nec  in  Ecceisia ;  nec  Christum 
relinques,  nec  Ecclesiam.  Quienim  Ecclesiam  re- 
hnquit,  quomodo  est  in  Christo,  qui  in  membris 
Christinonest  ?quomodo  est  in  Christo,  quiincor* 
poreChristinonest  ?  lUi  ergo  patiuntur  scandalum^ 
qui  relinquunt  aut  Christum  aut  Ecclesiam.  Unde 
intelligimus  quia  inde  dixit  Psalmus,  Per  diem  sol 
non  uret  te,  neque  luna  per  noctem,  quia  ipsam 
ustionem  scandalum  vultintelligi  ?Primo  ipsam 
similitudinem  attende.  Quomodo  qui  uritur  dicit, 
Non  tolero,  non  fero,  et  subducit  se  :  sic  qui  quee^ 
dam  non  ferunt  in  Ecclesia,  et  subtrahunt  se  vei 

'  Editi  iiic  et  in  variis  locis  tractatam»  nuac  oditiSi 
nunc  odmlii  ferunt.  Er.,  hic,  oditi»,  Lov.,  od#rilt«, 
sed  quatuor  apud  ipsos  Mss.,  odiiis,  et  unut  Mss.,  odti* 
I.  Lugd.  et  Vea.  ti  aaie/ti  auditis.    M.    • 


IN  EPISTOLAM  JOANNIS  AD  PARTHOS,  S.  AUGUSTINI 


1087 

nomini  Christi  vel  Ecclesise,  scandalum  patiuntur. 
Yidetur  enim  quomodo  passi  sunt  scandalum  tan- 
quam  a  soie  ilii  carnales,  quibus  praBdicabat  car- 
nem  suam  Gbr  stus,  et  dicebat :  Qui  non  mandU' 
caverit  carnemFilii  hominis^el  biberit  ejus  sangui- 
nem,  non  habebit  in  se  vitam.  Septuaginta  ferme 
homines  dixerunt,  Durus  est  hic  sarmo  ;  et  receso 
seruni  ab  eo  :  et  remanserunt  duodecim.  Omnes 
ilios  ussit  sol,et  recesserunt,  nonyalentesferrevim 
verbi.  Remanseruntergo  duodeoim.Btne  forte  pu- 
tarentliomines  quiaipsiprasstantChristo  credendo 
in  Ghristum,  et  non  ab  ipso  illis  prsBstatur  benefi- 
cium  ;  cum  duodecimremansissent,  ait  iiiis  Oomi- 
nus  :  Numquid  et  vos  vuliis  ire  ?  Ut  noveritis  quia 
Yobis  necessarius  egosum,non  vosmihi.  IUiautem 
quos  non  usserat  soi,  responderunt  ex  voce  Petri : 
Domine,  verbum  vit8B  xiemaB  habes ;  quo  ibimus 
{Joan.  vi,  54-69)  ? Quos autem  urit  Ecdesia  tanquam 
luna  per  noctem  ?  Qui  schismata  fecerunt.  Audi  ip- 
sum  verbum  posituminApostolo :  Quis  infirmaturt 
ei  ego  non  infirmor  ?  quis  scandaliiatur,  et  ego  non 
uror  (II  Cor.  XI,  29)  ?  Quomodoergo  nonest  scan- 
dalum  ineoquidiligitfratrem  ?Quiaqui  diligitfra- 
trem,toieratomnia  propter  unitatem;  quia  inuni- 
tate  charitatisestfraterna  dilectio.  Ofifendit  te  nes- 
cio  quis,  sive  maJus,  siveut  tu  putas  malus,  sive  ut 
tu  fingis  malus,  etdeseris  totbonos  ?  Qualis  dileo- 
tio  fraterua  est,  quaUs  apparuit  in  istis  (a)  ?  Gum 
accusant  Afros,deseruerunt  orbem  terrarum.Num- 
quid  in  orbe  terrarum  sancti  non  erant  ?  Aut  inau- 
diti  a  vobis  damnari  potuerunt  ?  Sed  o  si  dilige- 
retisfratres,scandaluminvobisnonesset.AudiPsal- 
m\im,qmddiosii:Pax  multadiligenlibuslegemtHam 
etnonesteisscandalum  (Psal.  cxviu,  i65).Pacem 
multamdixiteisquidiligunt  legem  l)ei,et  ideonon 
eis  esse  scandalum.  Illi  ergo  qui  scandaium  patiun- 
tur,  pacemperdunt.  Etquos  dixit  non  pati  scanda- 
lum,  aut  non  facere  ^Diiigenteslegem  Dei.Ergoin 
oharitate  positi  sunt.  Sed  dicit  aliquis,  Legem  Dei 
dixit  diligentibus,  non  fratres.  Audi  quid  Dominus 
dicat :  Mandatum  novum  do  vobis,  ut  vos  invicem 
diligatis.  Quidest  lex,  nisi  mandatum  ?  Quomodo 
autem  non  patiuntur  scandalum,  nisi  dumsufferunt 
invicem?Sicut  Paulus  dicit^  Sufferentes  invicem  in 
dilectione,  studentes  servare  unitatem  spiritus  in 
vinculopacis  (Ephes.  iv,  2,3).  Etquia  ipsa  estlex 
Ghristi,  eumdem  audi  apostoium  commendantem 
ipsam  iegem :  /ntncem,inquit,onera  vestra  portatCf 
et  sic  adimplebitis  legem  Christi  (Galat.  vi,  2). 

12.  Nam  qui  odit  fratrem  suum,  in  tenebris  est, 
et  in  tenebris  ambulat,  et  nescit  quo  eat.  Magna 
res,  fratres ;  attendite,  rogamus  vos.  Qui  odit  fra^ 
trem  suum,  in  tenebris  ambulat,  etnescitquo  eat; 
quoniam  tenebrx  excsBcaverunt  oculos  ejus.  Quid 
tam  c8ecum,quam  isti  qui  oderunt  fratres  ?  Nam  ut 
noveritis  quia  cesci  sunt,  in  montem  offenderunt. 
Eademdico^nevobisexcidant.Nonne  lapis  istequi 
preecisus  est  demontesine  manibus,  Ghristusest  de 
regno  Judaeorum  sine  opere  maritali  ?  Nonne  ille 
lapis  oonfregit  omniaregna  terraram,id  est,  omnea 

(o)  DonatiatiB» 


dominationesidolorum  et  diemoniorumfNonnaiUe 
lapis  crevit,et  factus  est  monsmagnus,  etimplevit 
universumorbemterrarum(/)an.  ii,  34,  35)?  Num> 
quid  digito  ostendimus  istum  montem,  quomodo 
ostenditur  hominibus  tertia  luna  (a)?Verbi  gratia, 
quando  volunt  homioes  videre  lunam  novam,di- 
cunt,  Ecce  luna  S  ecce  ubi  est :  et  si  sunt  ibi  qni 
non  valeant  intendere  aciem,  etdicant,Ubi  ?inten- 
ditur  illis  digitus  ut  videant.  Aliquando  dumem- 
bescunt  non  csBoi  putentur,  dicunt  se  vidisse  qnod 
nonviderunt.Numquid  sic  ostendimus  Bcolesiam, 
fratres  mei?  Nonne  aperta  est  ?  nonne  manifesta? 
nonne  tenuit  omnes  gentes?  nonne  impletur  quod 
ante  tot  annos  promissum  est  Abrahae,  in  semioe 
ejus  benedici  omnes  gentes  (Cren.  xxn,  18)?  Uni 
fideli  promissum  est,et  millibus  fidelium  mundui 
impletus  est.  Eccemonsimplens  universam  faciem 
terrsB:  ecce  civitas  de  qua  dictum  est,  Nan  potest 
dvitas  abscondi  super  montem  constituta  (Maiih. 
V,  14).  lili  autem  offendunt  in  montem.  Et  cnm  eii 
dicitur,  Ascendite ;  Non  est  mons,  dicunt,  et  fad- 
lius  illucfaciemimpingunt,quamillic  habitaculum 
qusBrunt.  Isaias  hesterna  die  lectus  est  ;  quiiqaii 
vestrum  vigilabat,  non  oculis  tantum,  sed  aure»nec 
aure  corpori8,sed  aure  cordis,  advertit, j?ri<  m  no- 
vissimis  diebus  manifestus  mons  domus  Domissi, 
paratus  in  cacumine  montium.  Quid  tam  mani- 
festum  quam  mons  ?Sed  suntet  montes  ignoli, 
quia  in  una  parte  terrarum  positi  sunt.  Quis  ves- 
trum  novit  Olympum  montem  t  quomodo  ibi  qui 
habitant,Giddabam '  nostrumnon  norunt.Inparli- 
bus  sunt  isti  montes.Illeautem  mons  non  8ic,quia 
implevituniversamfaciem  terrsB;  et  de  illo  dioitur, 
Paratus  in  cacumine  mon^um.Mons  est  super  oa> 
cumina  omnium  montium.  Et  congregabuntUTtVS^ 
quit,  adeum  omn€sgentes(Isai.  ii,  2).  Quiserratin 
hoc  monte  ?  Quis  frangit  faciem  ofiendendo  in  il- 
lum  ?  Quis  ignorat  civitatemsupermontem  consti- 
tutam  ?Sed  noiite  mirariquiaignoraturabistiflqui 
oderun  tfratres:quia  in  tenebrisambulant,et  nesciunt 
quo  eant ;  quia  tenebrsB  excsecaverunt  ocnlot  eo- 
rum.Montem  nonvident :  nolo  mireris^oculosnon 
habent.UndeocuIos  nonhabent?Quia  tenebrseexc»- 
caverunteos.Undeprobamus?Quiafratresodenint, 
quia  cumoffenduntur  in  Afris,  separant  se  ab  orbe 
terrarum  quia  non  tolerant  pro  pace  Christi  quos 
infamant  (b),  et  tolerantproparteDonati  quos  dam- 
nant(c). 

TRACTATUS  II. 

Ab  eo  versiculo,  Scribo  vobis,  filioli,  quiremittun* 
tur  vobis  peccata  per  nomen  ejus  ;  usque  ad 
istumt  Qui  autem  fecerit  voluntatem  Dei,  manet 
in  aeternum,  sicut  et  ipse  manet  in  flBlemum. 
Cap.  u,  t.  12-17. 

1.  Omnia  quae  leguntur  de  Scripturis  sanctis,  ad 
instructionemetsaIutemnostram,intenteoportetaa- 
dire.  Maiimetamenmemoriaecommendanda  sunt, 

1  Omnes  fere  Mss.,  videre  lunam  nooani ;  JBcm  hiiiA. 
Nec  habent.  dicunt. 
>  Sex  Mss.,  Gibbam.  Duo.  Gibam.  Tres,  Oiblmm. 

(a)  Vid.  in  Joan.  Evang.  Tract.  4,  n.  4. 

(b)  Scilicet  (^iUanumeiusque  ordinatores.  —  (c)  Scir 
Uoet  MazimianUtas.  Vide.1Sp&tdUa  M»:i«l»  oto. 


ift89 


TRACTATUS  H.  CAPOT  II. 


1990 


qun  adversushsreticos  ▼aleatpiurimQm  ;qaorum 
iasidiffi  iafirmiores  quosque  et  aegligeatiores  cir- 
eamveaire  aoa  cessaat.  Memeotote  Domiaum  oos- 
trum  et  sai  vatorem  Jesum  Chri8tum,et  mor  tuum  esse 
pronobiset  resurrexisse ;  mortuum  soilicet  propter 
delicta  aostra»  resurrexisse  propter  justificatioaem 
nostram  (i<om. iv^^S^.Sicut  modoaudistis  quia  dis- 
cipalorum  duorum  quos  iaveoit  ia  via,  teoebaatur 
ocali  ae  eum  agaoscereot  :et  ioveoit  eos  desperan- 
tesde  redemptiooequsBeratia  Christo,  etexistimaa- 
tee  jam  illum  passum  et  mortuum  fuis8e,sicut  ho- 
minem,  oec  taoquam  Filium  Dei  putaates  semper 
Tivere ;  et  io  caroe  ita  mortuum  ut  ooo  revivisceret, 
sed  tanquam  unumexProphetis :  sicut  verba  eorum 
paulo  aote  quiioteati«rati8,audi8ti8.  Tuocaperuit 
illis  Scripturas,  iocipieos  a  Mojse  per  omoes  Pro-. 
phetas,  osteodeos  eis  omoia  quse  passus  erat  pr»- 
dicta  fuisse;  ae  iilimagismovereoturysiresurrexisset 
Domious,  et  magis  ei  ooo  credereot,  si  de  illo  ista 
ante  dicta  ood  esseot.  Firmitas  eoim  tidei  io  eo  est, 
qaiaomoiaquffieveoeruat  io  Ghristo,  prsBdictasuot. 
Discipuliergo  eum  aooagaoveruotyOisiiDfractioae 
paois.  Et  vere  qui  ooa  sibi  judicium  maoducat  et 
inbit  (I  Cor.  xi,  29),  io  fractiooe   paois  Cliristum 
agaoBcit.  Postea  etilliuodecim  putabaotse  spiritum 
videre.  Prsbuitsepalpaodum,  quiseprsbuit  cruci* 
figendum ;   crucifigeadum  loimicis,  palpaadum 
amicis :  medicus  tameo  omoium,  et  iiiorum  impie- 
latiB,  et  istorum  iocredulitatis  ^  Namque  audistis 
eum  Actus  Apostolorum  legereotur,  quot  miiliacre- 
didenmt  ex  ioterfectoribus  Christi  (Act.  u,  41).  Si 
eredideruotpostea  qui  occideraot,  ooo  eraot  credi- 
tari  qui  pauiulum dubitabaat^Etipsis tameo (quod 
maxime  debetis  aoimadvertere,etmemori8Bvestr6B 
mandare,  quiacootra  iosidiososerrores  Deus  voluit 
poaerefirmameatumioScripturiSy  cootraquasoul* 
las  aadetioqui,qui  quoquomodosevuit  videriohri- 
■tianum)  cum  se  palpaodum  prsBbuisset,  ooo  iiii  s  uf- 
fecittDiside  Scripturiscoafirmaretcorcredeotium  : 
prospiciebateoim  aos  futuros  ;  io  quo  quod  palpe- 
mo8  nos  noo  habemus,  sed  quod  legamus  hai>em  us« 
Si  eaim  proptereailli  credideruot,quiateaueruatet 
paipaveruat;  oos  quidfaciemus?  JamCiiristusas- 
cendit  in  ooBlum,  ooo  est  veoturus  oisi  io  fioe,  ut 
judicet  de  vivis  et  mortuis :  uode  credituri  sumus, 
nisi  uadeetipsos  paipaotesvoluitcoofirmarifApe- 
ruit  eoim  iilis  Soripturas,  et  osteodit  eis  quia  oporte- 
bat  pati  Cliristum,  et  impleri   omoia  quae  de  ilio 
scripta  suot  io  iege  Moysi,  et  Prophetis,  et  Psaimis. 
Omaemveterem  textum  Soripturarum  oircumple- 
xnseiit.  Aiiquid  iilarumSoripturarum  est,  Christum 
Booat ;  sed  si  aures  ioveoiat.  Etaperuit  eisseosum, 
ut  iateiiigereot  Scripturas.  Uodeet  oobis  hooorao- 
dum  est,  ut  ipse  seosum  oostrum  aperiat. 

2.  Qoid  autem  osteodit  Domious  soriptum  de  se 
in  iege  Mojsi,etPropheti8,  et  I^aimis  ?quid  osteo- 
dit  ?  Ipse  dicat.  Breviter  hoc  Evaogelista  posuit, 
at  nos  nossemus  quid  io  taota  latitudioe  Scriptu* 
rarum  credereet  ioteiiigere  debeamus.  Certe  mul- 

^Qittioor M8S.»  Mlanm  imfiMn,  «1  iMtormm  in* 


t»  suot  pagioaB,  etmulti  libri,  hoo  hal>eat  omoes 
quod  dixit  Domious  breviter  discipulis  suis.  Quid 
est  hoc  ?  Quia  oportebat  pati  Christum,  et  resur- 
gere  tertia  die.  Habes  jam  de  spooso,  quia  oporte~ 
bat  Christum  pati  el  resurgere.  Commeodalus  est 
Dobis  spoosus.  De  spoosa  videamus  quid  dicat ; 
ut  tu  cum  cogooveris  spoosum  et  spoosam,  ooa 
sioe  causaadouptias  veoias.  Ceiebratio  eoimoup- 
tiarum  omois  oeiebratio  :  Ecolesiffi   ouptifiB  oeie- 
braotur.  Duoturus  est  uxorem  fiiius  regis,  et  ipse 
fiiius  regisrex:  etquifrequeotaot^ipsisuotspoosa. 
Noo  quomodoio  ouptiis  oaroalibusaliifrequeotaot 
auptias,et  aliaoubit,  io  Eooiesia  qui  frequeotaot,8i 
beoe  frequeotaat,spoosa  fiuot.Omois  eoim  Eooiesia 
spoosa  Christiest,oujuspriacipiumetprioiitiaB  oaro 
Christi  est :  ibi  j  uocta  est  spoosa  spooso  io  caroe. 
Merito  caroem  ipsam  oum  oommeodaret  S  paoem 
fregit ;  et  merito  iafraotiooe  paois  apertisuot  oouii 
discipuiorum,  et  agooveruot  eum.  Quid  ergo  dixit 
Domioussoriptum  essede  seioLege,  etProphetis,et 
Psalmis?Quia  oportebat  pati  Chrislum.  Si  ooo  ad- 
deret,  et  resurgere^  reote  iiii  plaogereot,  quorum 
focuii  teoebaotur ;  sed  eiresurgere  pradiotum  est. 
Et  utquid  hoo  ?  quare  oportebat  pati  Cliristum  et 
resurgere  ?  Propter  iiium  psalmum  quem  vobis 
maximecommeodavimus,  quarta  sabbati,  statiooe 
prima  oovissime  hebdomadis.  Quare  oportebat 
Cliristum  pati  et  resurgere  ?  Propterea' :  Comme* 
morabuntur  et  convertentur  ad  Dominum  universi 
fines  terras,  et  adorabunt  in  conspectu  ejus  t<nt- 
versas  patriw  gentium  (Psat.  xxi,  28).  Nam  ut  oo- 
veritis  quia  oportebat  pati  Christum  et  resurgere; 
etihicjquidaddidit,  utpost  oommeodatiooemspoosi 
commeodaret  et  spoosam  ?  Bt  prsedicari,  ioquity 
m  nomine  ejus  pxnitentiam  et  remissionem  pecca- 
torum  per  omnes  gentes,  indpiens  ab  Jerusaiem  *• 
Audistis,  fratres,  teoete.  Nemo  dubitet  de  Ecciesiai 
quiaperomoesgeotesest ;  aemodubitet,quiaab  Je- 
rusaiem  coBpit,  et  omoes  geotes  impievit.  Agoos- 
cimus  agrum  ubi  vitis  piaotata  est :  cum  autem 
creverit,  ooo  agooscimus,  quia  totum  ocoupavit. 
Uode  ccepit  1  Ab  Jerusalem.  Quopervenii^i  Ad  om- 
nes  yentes.  Pauc»  remaoseruot,  omoes  teoebit. 
lotereadum  omoes  teoet,  aliquasarmeota  ioutiiia 
visa  suot  agricoiffi  prfficideoda  ;  et  feceruothffire- 
ses  et  schismata.Noo  vos  ioduoaat  prffioisa,utprn- 
cidamioi ;  hortamioi  magis  quffi  prffioisa  suot,  ut 
iterum  iaseraotur.Maoifestum  est  Ciuristum  passum, 
resurrexisse,  etasceodisse  iocoelum  :maaifestata 
estet  Eociesia^  quiaprffidicaturiooomioe  ejuspoe- 
niteotia  et  remissiopeooatorumperomoesgeates, 
UodecoBpit?  lncipiensabJerusatem,kiX(hl  stuitus, 
vaous,  et  quidamplius  dioturus  sum  quam  cfficus» 
qui  tam  magoum  mootem  noo  videt ;  qui  cootra 
iuceroam  io  caodeJabro  positam  oouiosoiaudit  ? 

3.  Cum  eis  dioimus,  Si  ohristiaoi  cathoiioi  estis, 
commuoicate  iiii  EocJesi»  uode  Evaogeiium  toto 
orbe  diffuoditur  ;  iili  Jerusaiem  oommuoicate, 
quaodo  eis  dicimus,  respoadeot  oobis,  Noa  oom« 

*  SezMss.  iMerito  ut  eanum  iptameomwiSHdaret^ 
>  Br.  Lagd.  et  Ven.,  propter  psalm  mi. 

*  Br.  Lagd.»  insipisiUss.  M. 


1991 


IN  EPISTOLAM  JOANNIS.AD  PARTHOb,  S.  AUGUSTINI 


itM 


munieamus  illi  civitati  ubi  occisns  est  rez  Dosier, 
ubi  oecisus  est  Domious  noster ;  quasi  oderint  ci- 
fitatem  ubioccisus  est  Domious  noster.  Occiderunt 
JudflBi  qiiem  ioTeneruntin  terra,exsufflant  istieum 
qui  sedet  inccelo.  Qui  sunt  pejores,  qui  contemp- 
serunt  quia  hominem  putabant,  an  qui  Sacramen- 
ta  ejus  ezsufflani,  quem  jam  Deom  confitentur  ? 
Sed  oderunt  videlicet  cif  itatem  in  qua  occisus  est 
Dominus  ipsorum.  Pii  homines  et  misericordes, 
multum   dolent  occisum  esse  Christum,  et  occi- 
dunt  in  hominibus  Ghristum  At  ille  dilexit  illam 
cifitatem,  et  misertus  est  ejus  :  inde  dixit  inci- 
pere  praedicationem  suaro,  Incipiens  ab  Jeru* 
salem.  llle  ibi  principium  fecit  praBdicationis  no- 
minis  sui  :et  tu  exhorrescis  communionem  iilius 
civitatis  *  ?  Non  est  mirum  si  praecisus  odisti  radi- 
cem.  Quid  ait  iile  discipuiis  suis  ?  Estote  sedentes 
in  civitate,  quia  ego  mitto  promissionem  meam  in 
vos  {Lue.  xxiY,  13-49).  Ecce  quam  civitatem  ode- 
runt.  Forte  amarent,  siJudasi  interfectores  Christi 
in  ilia  habitarent.  Manifestum  est  enim  omnes  in- 
terfectores  Christi,  id  est  Judseos,  ezpulsos  esse  de 
illa  civitate.  Quee  habebat  saBvientes  in  Christum, 
habet  adorantesChristum.  Proptereaiilamisti  ode- 
runt,  quia  Christiani  in  illa  sunt.  Ibi  voluitsedere 
discipulos  suos,  et  ibi  illis  mittere  Spiritum  sanclum. 
Ubi  inchoata  est  Ccclesia,  nisi  ubi  venit  de  ccelo 
Spiritus  sanctus,etimplevituno  loco  sedentes  cen- 
tum  viginti?Duodenarius  illenumerus  decuplatus 
erat.  Sedebantcentumyigintihominesy et  venitSpi- 
ritus  sanctus,  etimplevit  totum  locum,  etfactusest 
sonus,quasiferretur  flatus  vehemens,  etlinguae  di- 
visae  sunt  veiut  ignis.  Audistis  Acius  Apostolorum, 
hodie  lecia  est  ipsa  lectio  (a)  :  Cceperunl  linguis  to- 
qui  quomodo  Spiritus  dabateispronuntiare.  Et  om- 
nesquiaderantillic,  dediversis  gentibusvenientes 
Jud8ei,agnoscebant  unusquisque  linguam  suam  ; 
et  mirabantur  ilios  idiotas  et  imperitos  subito  di- 
dicisse  non  unam  aut  duas  iinguas,  sed  omnium 
omnino  gentium  (Act,  i,  ib,  et  u,  1, 12).  Ubi  ergo 
jam  omnes  lingufle  sonabant^  omnes  linguae  credi- 
turae  ostendebantur.  Isti  autem  qui  multumamant 
Ghristum,  etideonoiuntcommnnicare  civitati  qu8B 
interfecit  Christum ,  sic  honorani  Christum ,  ut  dican  t 
illum  remansisse  ad  duas  linguas,  latinam,  etpu- 
nicam,  id  est,  afram.  Solas  duas  linguas  ieneiChris- 
tus?Ist«enimdu8Blingu8B8olflB  suntin  parie  Donati, 
plus  non  habeni.Evigilemus,fratre8,7ideamuspo- 
tiusdonum  Spiriius  Oei,  et  credamusaniedictisde 
illo,  ei  videamus  impleta  qu8B  anie  dicta   sunt  in 
Psalmo  iNonsuntloquetxnequesermones,  quorum 
non  audiantur  voces  eorum .  Et  ne  forte  ips8B  lingu8B 
Venerunt  ad  unum  locum,  et  non  poiius  donum 
Christi  venit  adomnesUnguas,audiquidsequitur: 
Inomnem  terram  exiit  sonus  eorum,  et  in  /ines 
orbis  terrae  verba  eorum.  Quare  hoc  ?  Quia  in 
sole  posuit  tabemaculum  suum  (PsaL  zvni,4-6).id 

.  *  Edili  :  txhorreicit  eommunUationem  illiut  eivitatii, 

Mss.,  eommunionem. 
(a).  Liber  Act.  Apost.  anDiversaria   soleamitaie  post 
^PiMionem  Domioi  recitab&tur,  ez  Tract.  6  in  Bvaog. 
Ilpill.»  o.  18. 


est,  in  maoifesto.  Tabemaculum  ejus,  earo ejos ;  ti- 
beroaculumejus,Eccle8iaeju8:iD8oiepo8itae4t»DOD 
esiin  Qocte,8ediodie.Sedquareilli  oonagooscuot? 
Redite  ad  lectiooemy  ad  quam  heri  fiois  f actos  est,  et 
Yidetequare  oooagooscunt :  Quioditfratrem  suum^ 
in  tenebris  ambulat^  et  nescit  quo  eat;quoniam  tene- 
brm  excaeeaveruni  oculos  ejus.  Nosergo  sequeotia 
Yideamos,  etnoosious  io  teoebris.  Uode  ooo  eri- 
mus  io  teoebris  ?  Siamemus  fratres.  Uode  proba- 
tur  quia  amamus  firateroitatem  ?QuiaooQ  sciodi- 
mus  uoitatem,  quia  teoemus  charitatem. 

4 .  Scribo  vobis,  /iiiolij  quid  remiituniur  vobispee-' 
cata  nomen  ^'ta.Ideo  filioli,  quia  dimissis  peccaiis 
nascimini.  Sed  per  cujus  nomen  remiituotur  pecca- 
ta  7  Numquid  per  Augustioi  ?  Ergo  oec  per  oomeo 
Dooaii.  Videris  quis  Augustious,  aui  quis  Dooaius : 
oec  per  oomenPauii^necper  nomenPetri.Namdi- 
videniibus  sibi  Ecdesiamy  et  partes  facere  de  uoi- 
iaie  cooaotibusparturieosparvulos  maierchariias 
io  Apostolo,  exponit  viscera  sua,  conscindit  quo* 
dammodo  verbis  uberasua,pIoratfiIios  quos  yidet 
efferri,  revocai  ad  unum  nomen  eosqui  mulia  no- 
mioa  sibi  facere  volebaDt,repellitabamore  suo  ut 
Chrisius  ameiur,  eldicii  iNumquidPauluspro  vo- 
bis  crucifixus  est  *iaut  in  nomine  PauU  baptizaH 
estis  (I  Cor.  i,  13)  T  Quid  dicit  ?  Nolo  mei  sitis,  ut 
mecum  sitis  < :  mecum  esiote ;  omoes  illius  sumus 
qui  pro  nobis  mortuus  est,  qui  pro  nobia  crucifi- 
xus  est :  unde  et  hic,  Dimittuntur  vobis  peccata 
per  nomen  ejus^  non  per  hominis  aiicujus. 

5.  ScribovobiSjpatres.  Quare  primofilii ?Oi«iare- 
mittuntur  vobispeccatapernomen  qus^  et  regene- 
raminiinnovamvitam,ideofiUi.Paires  quare?  Quia 
Cognovisiiseum  quiaprincipioest  :principiumenim 
ad  paiernitatem  pertinet.  Novus  Chrisius  in  came, 
sed  antiquus  in  dlvinitaie.  Quam  aniiquus  puta- 
mus  ?  quotannorum  ?  Putamusne  major  quam  ma- 
ter  sua?  Major  plane  quam  mater  :  omoia  eoim 
per  ipsumfactasuQt  (Joan.  i,3).  Si  omoia^eiipsam 
matrem  antiquus  fecit,  de  qua  nascereiur  novus. 
Patamusne  ante  matrem  solam  ?  Et  anie  avos  ma- 
tris  antiquus.  Avus  mairis  ipsius  Abraham ;  et  Do- 
minusdicii,  Anre/t^raAamed^o  sum  (Id.  viu,  58). 
Ante  Abraham  dicimus  ?  Ccelum  ei  terra,  antequam 
essei  homo,  facta  sunt.  Ante  ista  fuit  Dominus,  imo 
et  est.  Optime  enim  non  ait,  Ante  Abraham  ego  fui ; 
sed,  AnteAbraham  egosum.Qiiod  enlmdicitur  quia 
fuit,  non  est ;  et  quoddiciturquia  erit,nondumest : 
ille  noQ  novii  nisi  esse.  Secundum  quod  Deus  est, 
esse  novit;  fuisse  et  futurumesse  non  ooviL  Dies 
esi  ibi  uous,  sed  sempiieroua.  Noq  poouot  iilum 
diem  iQ  medio  hesiernus  et  crastinus :  hesterao 
enimdie  finiio^incipienshodiernus  veoiurocrastioo 
finietur.  lUe  uous  dies  ibi  est  sine  teoebris,  sioe 
Qocte^  sioespatiis,  sioe  mensura,  sioe  horis.  Quod 
vis  Ulum  dic:si  vis,  dies  est;si  vis,  aoous  est ;  si 
yis,  aoni  sunt.  Dictum  est  eoim  de  ipso  >,  Et  anni 
tui  nondelicient(Psal.  ci,  28).  Quaodo  autem  dic- 

*  ^„sedmecum  sitis,  Luffd.  et  Ven.,Md  «I  iii«c«iii  isiisM 

•  In  B.,  d$  ipto  dii  ;  at  Br.  Lugd.  Veo.  et  Lov.  careot 
verbo,  du,  et  mento.  M. 


199» 


TRACTArUS  11.  CAPUT  II. 


im 


tas  est  dies?Quan(JO(1]ctumestDomiQO,  E^  Hodie 
^ui  te  {PsaL  ii,  7).  Ab  fieterno  Palre  genitus,  ez 
aBterDitategenitus^iQ^fleternitategenitus  :  nullo  ini- 
tio,  nuUo  termino,  nullo  spatio  latitudinis  ;  quiaest 
quod  est,  quia  ipse  est  qui  est.  Hoc  nomen  suum 
dixitMojsi:  Dices  eis,Quie8t,misit  me  ad  vos  (Exod. 
ni,  14).  Quid  ergoante  Abraham  ?quid  ante  Noe? 
qnid  ante  Adam  ?Audi  Scripturam  \Ante  lueiferum 
genui  te{Psal,  cix,  3).  Postremo  ante  coelumet  ter- 
ram«Quare?Quia  omnia  per  ipsum  facta  sunt,  et  sine 
ipso  fadumestnihil  {Joan,  t,  3).  Ideo  patres  agnosci- 
te :  patresenimfiunt  agnoscendo  quodest  ab  initio. 

6.  Seribo  vobis,  juvenes.  Filii  sunt,  patres  sunt,  ju- 
venes  sunt ;  filii,quianascuntur ;  patres,  quiaprin- 
eipium  agnoscunt :  juvenesquare  ?  Quia  vicistisma- 
Ugnum.  In  fiiiis  nativitas,  in  patribus  antiquitas, 
in  juvenibusfortitudo.  Si  malignusajuvenibusvin- 
citur,  pugnatnobiscum.  Pugnat,  sednonexpugnat. 
Quare  ?  Quia  nos  sumus  fortes,  anquiaiiie  est  for- 
tis  in  nobis,  qui  inter  manus  persequentium  intir- 
mus  inventus  est  ?  Ilie  nos  fortes  fecit,  qui  perse- 
qaentibnsnon  resUtit.  Crucifixusestenim  ex  infir* 
mitate,sedvivit  ex  virtute  Dei  (II  Cor.  xiii,  4). 

l.^ribovobis^pueri.  Unde  pueri  ?Qtfia  cogno- 
vistis  Patrem.  Seribo  vobis,  patres  ;commendathoc, 
et  repetit  (a),  Quta  cognovistis  eum  qui  a  principio 
est^  Mementote  vos  patres  esse  :  si  obliviscimini 
eum  qui  a  principio  est,  perdidistis  paternitatem. 
Seribo  vobis,  juvenes.Eii&m  atqueetiamconsiderate, 
quia  juvenes  estis  :  pugnate,  ut  vincatis  ;  vincite, 
atcoronemini  ;humiles  estote,  ne  cadatis  in  pugna. 
Seribo  vobis,  juvenes,  quia  fortes  estis,  et  verbum  Dei 
in  w^is  manety  et  vicitis  malignum . 

8.  Hffic  omnia,  fratres,  quia  cognovimusid  quod 
aprincipioest,quiafortes  sumus,  quiacognovimus 
Patrem  :  omnia  ista  quasi  cognitionem  commen- 
dant,  charitatem  non  commendant  ?Si  cognovimus, 
amemas  :  nam  cognitio  sine  charitate  non  salvos 
facit.  Scientiainflat,charitas8edificat  (ICor.  vni,  \). 
Si  confiteri  vultisetnonamare,  incipitis  daemonibus 
similesesse.  Gonfitebantur  dsemoues  FiliumDei,et 
dicebant,  Quid  nobis  et  tibi  {Matth.  viu,  29)  ?  et  re- 
pellebantur.  Confitemini,  etamplectimini.illi  enim 
timebant  de  iniquitatibus  suis  ;  vos  amate  dimis- 
sorem  iniquitatum  vestrarum.Sedquomodopote- 
rimus  amare  Deum,  si  amamus  mundum  ?  Parat 
no9  ergo  inhabitari  charitate^  Duo  sunt  amores, 
mondi  et  Dei :  si  mundi  amorhabitet,  nonesl  qua 
intret  amor  Oei :  recedat  amor  mundi,  et  habitet 
Dei  ^melioraccipiatlocum.Amabasmundum,  noli 
amare  mundum  :  cum  exbauseris  cor  tuum  amore 
terreno.hauriesamorem  divinum;  et  incipit  habi- 
tarejamcharitas,de  quanihil  mali  potestprocedere. 
Auditeergoverbapurgantismodo.  Quasiagrum  in- 
venitcordahominum:  sed  quomodo  iuvenit  ?  Sil- 
vam  invenit,  exstirpat ;  si  agrum  purgatum  inve- 


*  Er.  :  Sed  quomodo  poterimusamareDeum,  ti  amnnus 
mundum  ?  Si  amamus  mundum,  teparat  not  a  eharilate 
Dei.  Lugd.,  si  amamut  mundum  ?  Si  amamut  mundam, 
separai  not  a  eharitate  Dei.  Paral  not  ergo  inhabilare 
tiutrttatefn.  ab. 

(«)  Non  repetit  in  Volgata»  nec  in  groco. 
Pa»oi.»XXXV. 


nit,  planlat.  Plantare  ibivuItarborem,charitatem. 
Et  quam  silvam  vult  exstirpare?  Amoremmundi. 
Audi  exstirpatorem  silvse.  Nolite  diligere  mundum, 
hoc  enim  sequitur,  neque  ea  quas  sunt  in  mundo.  Siquis 
dilexerit  mundum,  dilectio  Patris  non  est  in  ipso. 

9.  Audistisquia  si  quis  dilexerit  mundum,  dilectio 
Patris  non  est  in  ipso.  Nequisdicatid  corde  suofal- 
sum  esse  hoc,  fratres  :  Deus  dicit,  per  Apostolum 
Spiritus  sanctus  locutus  est,  nihil  verius.  Siquis 
dilexerit  mundum,  dilectio  Patrio  non  est  in  ipso. 
Yishabere  dilectionem  Patris,  ut  sis  cohoeres  Fiiii? 
Noli  diligere  mundum.  Exclude  malum  amorem 
mundi,  ut  implearis  amore  Dei.  Vas  es,  sed  adhuc 
plenus  es  ;  fundequodhabes,  utaccipiasquodnon 
habes.  Certe  jam  reudti  sunt  ex  aqua  et  Spiritu 
fratres  nostri ;  et  nos  ante  aliquot  annos  renati  su- 
mus  ex  aqua  et  Spiritu.  Bonum  est  nobis  ut  non  di* 
ligamus  mundum,  ne  remaneant  in  nobis  Sacra- 
mentaaddamnationem,nonfirmamentaadsalutem. 
Fir  mamentum  salutis  est,  habere  radicem  charitatis, 
habere  virtutempietatis,non  formamsolam.  Bona 
forma,  sancta  forma  :sedquid  valet  forma,  si  non 
teneatradicem?Sarmentumpr8ecisumnonneignem 
mitlitur  ?  Habe  forinam,  sed  in  radice.  Quomodo 
autem  radicamini,  ut  non  eradicemini  ?  Tenendo 
charitatem,  sicutdicitapostolusPaulus,  In  chariiate 
radicati  et  fundati  {Ephes.ui,  47).  Quomodoibiradi- 
cabiturcharitas,inter  tanta  silvosaamorismundi  ? 
Exstirpate  silvas.  Magnum  semen  posituri  estis ; 
non  sit  in  agro  quod  etfocet  semen.  Uaecsunt  verba 
exstirpantiaquaedixit:  Nolite  diligere  mundum,  ne- 
que  ea  quse  sunt  in  mundo.  Si  quis  dilexerit  mundum, 
non  est  charitas  Patris  in  eo. 

iO.  Quiaomne  quod  in  mundo  est,  desiderium  est 
camis,et  desiderium  oculorvm,  etambitio  sasculi,  tria 
dixit,  quse  non  sunt  ex  Palre,  sed  ex  mundo  sunt.  Et 
mundus  transit  et  desideria  ejus :  qui  autem  fecerit  vo^ 
luntatem  Dei,  manet  in  xternum,  sicut  et  ipse  manet 
in  aetemum.  Quare  non  amem  quod  fecit  Deus^? 
Quidvis?utrumamaretemporalia,et  transire  cum 
tempore  ;  an  mundum  non  amare,  et  in  fleternum 
vivere  cum  Deo  ?  Rerum  temporaliumfluviustra- 
hit:sedtanquam  circa  fluvium  arbornata  est  Do- 
minus  noster  Jesus  Christiis.  Assumpsit  carnem, 
mortuusest^  resurrexit,  ascendil  incoelum.  Voluit 
se  quodammodo  circa  fluvium  temporalium  plan- 
tare.Raperis  in  prfleceps?  tene  lignum .  Volvit  te  amor 
mundi?  tene  Christum.  Propter  te  factus  est  tem- 
poralis,  ut  tu  fias  seternua  ;  quia  et  ille  sic  factus 
esl  temporalis,  ut  inaneretaeteruus.  Accessit  illi  ali- 
quid  ex  tempore,  non  decessit  ex  seternitate.  Tu 
autem  temporalis  natus*  es,  et  per  peccatum  lem- 
poralis  factus  es  :  tu  factus  es  temporalis  per  pec- 
catum,  ilie  factusesltemporalisper  misericordiam 
dimittendi  peccata.Quantuminterest,cumduosuQt 
incarcere,  inter  reum  et  visitatorem  ipsius  ?Homo 
enim  aliquando  venit  ad  amicum  suum,  et  intrat 
visitare  eum,  et  ambo  iu  carcere  videntur  ;  sedmul- 
tumdistantetdistincti8unt.lllumcausapremit,illum 

>  Am.  Bad.  et  Dovem  Mss.  carent  his  verbis,  Quare 
non  amen  quod  fesit  Deus  f 

(jSotsanAc-Cr^Mw^ 


1995 


IN  EPISTOLAM  JOANNIS  AD  PARTHOS,  S.  AUGUSTINI 


iN6 


humanitas  adduxit.  Sic  ia  ista  mortalitate,  nos 
realu  tenebamur  ;  ille  misericordia  descendit:  in- 
travit  ad  captivum  redemptor,  non  oppressor.  Do- 
minus  pro  nobis  sanguinem  suum  fudit,  redemit 
nos^  mutavit  spemnostram.Adhucportamus  mor- 
talitatem  carnis,  etdefuluraimmortalitate  preesu- 
mimus  :  et  in  mari  iluctuamus,  sed  anchoram 
spei  in  terra  jam  tizimus. 

ii.  Sednondiiigamusmundum,  neque  eaqufein 
mundo  sunt.  Quae  enim  in  mundo  sunt,  detiderium 
earnis  est,  et  desiderium  oculorump  et  ambitio  sxculi. 
Tria  sunt  ista  :  ne  quis  forte  dicat,  Quie  in  mundo 
sunt,  Deus  fecit,  id  est,  ccelum  etterram,mare,  so- 
iem,  iunam,  stellas,  omnia  ornamenta  coelorum. 
QuflB  sunt  ornamenta  maris  ?On)niarepentia.QueB 
terras  ?  Animalia,  arbores,  voiatilia.  Ista  sunt  in 
mundo,  Deus  iilafecit.  Quare  ergo  nonamem  quod 
Deus  fecit  ?  SpiritusDei  sitin  te,  utvideas  quiahseo 
omnia  bonasunt :  sed  vae  tibi  si  amaveriscondita, 
et  deseruerifi  conditorem.  Pulchra  sunt  tibi ;  sed 
quauto  estiiiepuichriorquiistaformavit?  In  endat 
Cbaritas  vestra.  Simiiitudinibus  enim  potestis  ins- 
trui :  ne  subrepatvobis  salanas,  dicensquod  soiet 
dicere,  Bene  vobis  sit  in  creatura  Dei ;  quare  iiiafe- 
cit,  nisi  utbeuevobissitf  Etinebriantur,etpereunt, 
et  obhviscuntur  Greatorem  suum  :  dum  non  tem- 
peranter,  sed  cupide  utuntur  creatis,  Creatorcon- 
temnitur.  De  talibus  dicit  Apostoius  :  Coluerunt  et 
tervierunt  creaturse potius  quam  Creatori,  quiest  bene- 
dictus  insxcula  (Rom.  i,  25).  Nou  te  probibet  Deus 
amare  isla,  sed  nondiiigere  ad  beatitudiuem;sed 
approbareetlaudareut  amesCreatorem.  Quemad- 
modum,  fratres,  si  sponsus  faceret  sponsfie  suse  an- 
nuium,etillaacceptum  annulum  plusdiiigeretquam 
sponsumquiilU  fecit  annulum  ;  nonne  in  ipso  dono 
sponsi  adultera  anima  deprehenderetur,  quamvis 
hoc  amaretquod  dedit  spoasus  ?  Certe  hoc  amaret 
quod  dedil  sponsus :  tamen  si  diceret,Siifhcit  mihi 
aunulusisle,jam  illiusfaciem  nolo  videre  ;  quaiis 
esset  ?Quis  noudetestaretur  banc  amentiam  ?  quis 
nou  adulteriuum  animum  convinceret?  Amas  au- 
rum  pro  viro,  amas  aunuium  pro  spouso  :  si  hoc 
•stin  te,  utames  aunulum  pro  sponso  tuo,  et  nolis 
videre  sponsum  tuum;  adhoc  libiarrham  dedit,  ut 
non  te  oppigneraret,  sed  averteret.  Ad  hoc  utique 
arrham  dat  sponsus,  ut  in  arrha  sua  ipse  ametur. 
Ergo  dedit  tit)i  Deusomniaista.amailium  quifecit. 
Pius  est  quod  tibi  vuit  dare,  id  est,  seipsum,  qui 
istafecit.  Siautemamaverishaec,  quamvisiliaDeus 
fecerit,  et  negiexeris  Creatorem,et  amaveris  mun- 
dum;nonnetuus  amor  aduiterinus  deputabitur  ^  ? 

i2.  Mundus  enim  appellatur  non  soium  ista  fa- 
brica  quam  fecitDeus,  ccelum  et  terra,  mare,  visibi* 
lia  et  invisibilia  :  sed  habitatores  mundi  mundus 
vocantur,  quomodo  domus  vocatur  et  parietes  et 
inhabilantes.  £t  aliquando  iaudamus  domum,  et 
viluperamus  inhabitantes.  Dicimus  enim,  Bonado- 
mus  ;  quia  marmorata  est  et  puichre  laqueata  :  et 
aiiter  dicimus,  Bona  domus  ;  nemo  ibi  patitur  io* 

^  M8S..ei  amaoerismundum^  delinquit,  Am.Bad.  Er.,  $t 
amavfru  mundum,  amiUis  Gr#a|ortai  qui  fecii  mundmm» 


juriam,  nuIl8erapineB,nuliflBoppre8sione8  ibi  fiunt. 
Modo  non  parietes  iaudamus,  sed  inhabitatores 
•parietum :  domus  tamen  vocalur,  sive  iila,  siye  ilia. 
Omnesenimdilectoresmundi,  quiadilectione  inha- 
bitant  mundum  ;  sicut  ccelum  inhabitant  quo- 
rum  sursum  est  cor,  et  ambulant  carne  in  (erra : 
omnes  ergo  dilectores  mundi  mundus  vocantur. 
Ipsi  nonhabentnisiistatria,desiderium  carnis,  de- 
siderium  oculorum,  et  ambitionem  seecuii.  Desi- 
deraut  enim  manducare,  bii>ere,  concumbere,  uti 
voiuptatibus  istis.  Numquidnon  est  in  liismodus  ? 
Aut  quando  dicitur,Nolitei8tadiligere,hocdicitur, 
ut  non  manducetis,  aut  non  bibatis,  autfilios  non 
procreetis  7Non  hoo  dicitur.  Sedsit  modus  propler 
Creatorem,  ut  non  vos  ilhgent  ista  dilectione  ;  na 
adfruendum  hoc  ametis^quodadutendumhabere 
debetis.  Non  autem  probamini,  nisi  quando  vobis 
proponunturduo,hocautiiIud:  Justitiam  vis,  anla- 
cra?Non  habeo  unde  viyam^  non  habeo  unde  man- 
ducem,  non  hat>eo  unde  bibam.  Sedquid,  sinoa 
potes  habere  ista  nisi  per  iniquitatem  ?  Nonne  me- 
iius  amasquodnonamittisjquaminiquitatem  com- 
mittis?  Lucrum  auri  vide8,damnumiidei  non  vides. 
Hoc  ergo,  ait  nobis,  desiderium  carnis  esl,  id  esti 
desiderium  earum  rerum  quse  pertinentad  carnemv 
sicut  cibus  et  concubitus,  etcsetera  hujusmodi. 

id.  Et  desideriumoeubrum :  desiderium  ocuiorum 
dicit  omnem  curiositatem.  Jamquamiatepatetca- 
riositas  ?  Ipsa  in  spectaculis,  in  theatris,  in  sacra. 
mentis  dial>oIi,  in  magicisartibus,  in  maleficiis  ipsa 
est  curiositas.  Aiiquando  tentat  eliam  servos  Dei,  at 
yelintquasimiraculumfacere,  tentare  utrum  exaa- 
diat  ilios  Deus  in  miraculis  ;  curiositas  est,  hoc  est 
desiderium  oculorum ;  nonesta  Patre.  Si  deditOeus» 
fac  ;  obtulit  enim  ntfacias  :non  enimqui  nonfece- 
runt,  ad  regnum  Dei  non  pertinebunL  Cum  gaude- 
reat  Apostoli  quia  daemonia  eis  subjectaeraDt,qaid 
eis  dixit  Dominus?^olt<etA  hoc  gaudere;  sed  gamdeti 
quoniam  nomina  vestra  scripta  sunt  in  ccsto  {Lue.  x, 
20).  lude  voluit  gaudere  Apostolos,  uade  gaudes  et 
tu.  VflB  tibi  enim,  si  nomentuum  nonestscriptum  in 
coelo.  Numquid  vab  tibi,  si  non  suscitaveris  mortuos? 
numquidv8Btibi,sinonambulaveris  in  mari?  num- 
quid  vflB  tibi,  si  non  excluseris  dflemonia?  Si  acce- 
pisti  unde  facias,  utere  humiUter,  non  superi>e.  Nam 
et  de  quibusdam  pseudoprophetis  dixit  Dominus, 
quia  facturi  sunt  signa  et  prodigia  (Malth,  xziv,  24). 
Ergo  non  sit  ambitio  sflBcuh.  A  m  bitio  sflBculi  superbia 
est.  Jactare  se  vult  in  honoribus ;  magnus  sibi  vi- 
detur  homo,sive  dedivitiis,  sive  de  aUqua  potentia. 

ii.Tria  8unti8ta,etnihii  invenisundetenfteturca* 
piditas  humana,  nisi  aut  desiderio  oarais,  aut  de- 
siderio  oculorum,  aut  ambitione  sncuii.  Per  ista 
triatentatus  est  Dominus  adiai>oIo.  Desiderio  car- 
nis  tentatus  est  quando  dictum  est  ei,  Si  FiUusDei 
eSf  dic  lapidibus  istis  utpanes  fiant  ;quando  esurivit 
posl  jejunium.  Sed  quomodorepuiittentatorem,eK 
docuit  pugnare  miUtem  PAttende  quid  iiU  ait :  Non 
in  sob  pane  vivit  homo,sed  in  <m%i  verho  Dei,  Teata- 
tus  est  et  desiderio  oculorum  de  miracoio,  quando 
ei  dixit :  Milte  tedearsum,  quia  soriptum  ssl,  AnfeJti 
tiia  mandaoiide  !#,  uiiUicipiwiiiU,  M{Mii«h  of  iiMlci 


iWt 


TRACTATUS  11.  CAPUT  II. 


1998 


ad  lapidm  pedem  <tttim.Ilie  restitittentatori :  si  enim 
faceret  miraculum,  non  videretur  oisi  aut  cessisse, 
aut  curiositate  fecisse  :  fecit  enim  quando  voluit 
tanquam  Deus,sedtanquaminfirmos  curans.  Nam 
s\  tunc  faceret,  quasi  tantummodo  miraculum  vo- 
luisse  facere  putaretur.  Sed  ne  hoc  homines  senti- 
rent,  attende  quid  respondit  ;  et  quando  tibi  lalis 
tentatio  evenerit,  dic  WlxideiiUyRedipostmB,  satanas ; 
seripium  est  entm,  Non  tentabis  Dominum  Deum  tuum : 
id  est,  Si  hoc  fecero,  tentabo  Deum.  Hoc  dixit,  quod 
te  voluit  dicere.  Quando tibi suggerit  inimicus.  Qua- 
lis  homo,  qualis  christianus  ?  modo  vel  unum  mi- 
raeulum  fecisti,  aut  orationibus  tuis  mortui  surre- 
zerunt,  aut  febrientes  sanasti  ?  si  vere  essesalicu- 
jus  momenti  *,faceres  aliquod  miraculum :  responde 
et  dic,  Seriptumest,  Non  tentahis  Dominum  Deum  tuum : 
non  ergo  tentabo  Deum,  quasi  tunc  pertineam  ad 
Deum  si  feceromiraculum,et  nonpertineamsinon 
fecero.  Et  ubi  suni  yevba,  ejus^  Gaudete  quia  nomina 
vestra  scripta  sunt  in  ccelo  ?  De  ambitione  seeculi 
quomodo  tentatus  est  Dominus  ?  Quando  elevavit 
eum  in  excelsum,  et  dixit  ei  :  Haec  omnia  tibi  dabo^ 
ii  prostratus  adoraveris  me,  De  elatione  regni  terreni 
voluit  tentare  regem  sfleculorum' :  sed  Dominus  quid 
fecitcoelum  etterram,  diabolum  calcabat.Quidma- 
g^um,  a  Domino  diabolum  vinci  ?  Quid  ergo  res- 
pondit  diabolo,  nisi  quod  te  docuit  ut  respondeas 
Seriptumest,  Dominum  Deum  tuum  adorabis,  et  illi  soli 
servies  (Matth.iWy  i  lO^.Tenentes  ista,  nonhabebitis 
concupiscentiammundirnonhabendoconcupiscen- 
tiammundi  non  vossubjugabituecdesideriumcar- 
nis,  necdesideriumocuIorum,necambitio  s<eculi : 
et  facietis  locum  charitati  venienti,  ut  diligatis 
Deum.  Quia  si  fuerit  ibi  dilectio  muudi,  non  ibi 
erit  dilectio  Dei  Tenete  potius  dilectionem  Dei,  ut 
quomodo  Deus  est  aeternus.  sic  et  vos  maneatis 
in  ffiternum  :  quia  talis  et  quisque  ejus  qualis  di- 
lectio  est  Terramdiligis?terra  eris.  Deum  diligis  ? 
quid  dicam  ?  deus  eris  ?  Non  audeo  dicere  ex  me, 
Scripturas  audiamus : Ego dixi,  Diiestis,  etfilii  Altis- 
timiomnes  (Psal.  lxxxi  ,  6j .  Si  ergo  vultis  esse  dii  et  filii 
Altissimir  nolite  diligere  mundum,  nec  ea  quse  sunt  in 
mundo,  Siquisdilexeritmundumfnonjestcfuiritas  Patris 
in  illo,  Quia  omnia  quas  sunt  in  mundo,  desiderium 
carnis  est,  et  desiderium,  oculorum,  et  ambitio  sxculi, 
quae  non  est  ex  Patre,  sed  ex  mundo  :  id  est,  ab  homi- 
nibusdilectoribusmundi.  £(mtfn(fus(ran«t7,  et  desi^ 
deria  ejus  :  qui  autem  facit  voluntatem  Dei,  manet  in 
selemum,  sicut  et  Deus  manet  in  a^ternum. 

TRACTATUSHI. 

De  eo  quodsequitur,  Pueri,  novissimahoraest;  u^gii^ 
ad  id,  Unctioipsiusdocet  vosdeomnibus.  Cap,  ir, 
t.  18-27. 

i ,  Pueri,  novissima  hora  est.  Inhaclectione  pueros 
alloquitur,utfestinentcrescere,  qui  novissima  hora 
est.  iEtas  corporis  non  est  in  voluntate.  Ita  nuUus 
secundum  carnemcrescitquaudo  vult;  sicut  nullus 
qoandovuit  nascitur  :  ubi  autemnativitas  in  volua- 

^  Theodericensis  vetuB  oodex«  merUi. 
s  'Tres  Hss.,  emlorum . 


tate  est,  et  crementum  in  voluntate  est  Nemo  ex 
aqua  et  Spiritu  nascitur  nisi  volens.  Ergo  si  vult, 
crescit :  si  vult,  decrescit.  Quid  est  crescere  ?  Profi- 
cere.  Quid  estdecrescere  ?  Deficere.  Quisquis  novit 
natum  se  esse,audiatquia  pu^r  est  et  infans ;  avide 
inhiet  uberibus  matris,  etcito  crescit.  Est  autem  ma- 
ter  Ecclesia  ;  et  ubera  ejus  duoTestamentaScriptu- 
rarum  divinarum.Hincsugaturlacomnium  sacra- 
mentorum  temporaliterpro  setcrnasalutenostrage- 
storum,  ut  nutritus  atque  roboratus  perveniat  ad 
manducandum  cibum,  quod  est,  In  principio  erat 
Verhum,  et  Verbum  erat  apud  Deum,et  Deus  erat  Ver- 
bum  (Joan*  i,  i).  Lac  nostrum  Christus  humilis  est  ; 
oibus  noster,  idem  ipseChristus  sequalisPatri.  Lacte 
te  nutrit,  ut  pane  pascat  :  nam  corde  contingere 
Jesumspiritualiter,  hocestcognoscerequiaaequalis 
est  Patri. 

2.  Propterea  et  Mariam  prohibebat  se  tangere,  et 
dicebatei  :  Noli  me  tangere;  nondum  enim  ascendi  ad 
Patrem.  Quidesthocf  Discipulisse  palpandum  prae • 
buit,  et  Mariie  contactum  vitavit  ?  Non  ipse  est 
quidubitanti  discipulo  dixil,  Mitte digitos,  et  palpa 
eicatrices  (Id.  xx,  17, 27)  ?  Numquid  jam  ad  Patrem 
ascenderat  ?  Quare  ergo  Mariam  prohibet,  et  dicit, 
Noli  me  tangere  ;  nondum  enim  ascendi  ad  Patrem  f 
An  hoc  dicturi  sumus,  quod  a  viris  se  tangi  non  ti- 
muit,  et  a  mulieribus  tangi  timuit  ?  Contactus  ilhus 
omnemcarnemmundat.Quibusprimovoiuitmani- 
festari,ab  his  se  timuit  contrectari  ?  Nonne  virisre- 
surrectio  ejus  per  feminas  nuntiata  est,  ut  contraria 
arte  serpens  vinceretur  ?  Quia  enim  ille  morlem 
primo  homini  per  feminam  nuutiavit ;  et  viris  vita  per 
feminamnuntiataest.Quareergosetanginoluit,nisi 
quia  contactum  illum  spiritualem  intelligi  voluit  ? 
Contactusspiritualisestdecordemundo.  Ille  altin- 
gitdecordemundoChristum,quieuminteIligitPatri 
coa;qualem.  Qui  autem  nondum  intelligit  divinita- 
tem  Christi,  usque ad carnem  veni t,  usque  ad  divini- 
tatemnonvenit.QuidautemmagnumesttUsqueilluc 
attingere,usquequoperseculoresquicruxifixerunt? 
lUud  est  magnum,  intelligere  Verbum  Deum  apud 
Deum  in  principio,  perquodfaclasuntomnia :  qua- 
lem  secognoscivolebat,quando  ait  Phili ppo,  Tan^o 
temporevobiscum  sum,€t  non  cognovistis  me,  PhilippeJ 
Qui  videt  me,  videtet  Patrem  (Joan.  xiv,  9). 

3.  Sed  ue  quis  piger  sit  ad  proficiendum,  audiat 
Pueri  novissima  hora  est.  Proticile,  currite,  crescite, 
novissima  hora  est.  Ipsa  novissima  hora  diuturna 
est;tamen  novissimaest.  Horam  enim  pro  tempore 
posuit  novissimo  ;  quio  in  novissimis  temporibus 
veniet  Dominus  noster  Jesus  Christus.  Sed  dicturi 
suntaliqui :  Quomodouovissiuiumtempus?quomo- 
donovissimahora?certepriusvenietAntichristus,et 
tunc  veniet  dies  judicii.  Vidit  Joannes  cogitationes 
istas :  ne  quasi  securifiereut,  et  ideo  non  essehoram 
novissimamputarent,quodveuturusessetAnlichris- 
tus,ailillis,  EtsicutaudistisquodAntichristussil  ventu- 
rus,  nunc  antichristimulti  faeti  sunt.  Nunquidposset 
habere  multos  autichristos,  nisi  hora  novissima  ? 

4.  Quos  dixit  antiohristos  ?  Sequitur,  et  expouit 
Unde  eognoseimus  quod  novissima  sit  hora.  Unde?  Quia 


1999 


IN  EPISTOLAM  JOANNIS  AD  PARTHOS,  S.  AUGUSTINI 


200C 


anlichristi  multi  factisunt.  Ex  nobis  exierunt :  yiideie 

an!ichristos.f&'a;)io6ts  fxierun/ ;er)^oplaiigimusdam- 

num.  Audi  coasolatioQem  :  Sed  non  erant  ex  nobis, 

Omnes  haeretici,  omaes  schismatici  ex  nobis  exie- 

runt,id  est^exEcclesia  exeunt ;  sed  nonexirent,  siex 

nobisessent.  Antequam  exirent  ergo,  non  erantex 

nobis.Siantequamexirent,nonerantexnobis;multi 

intussunt,  nonexieruut,  sedtamenantichristi  sunt. 

Audemus  hoc  dicere  ;  utquid,  nisi  ut  unusquisque 

cum  intus  est  non  sit  antichristus  ?  Descriplurus 

enim  et  designaturusestantichristos;et  videbimus 

eosnunc.EtinterrogaredebetunusquisquecoDscien- 

tiam  suam,an  sit  aulichristus.  Latine  enim  Antichris- 

tus,contrarius  est  Christo.Non  quomodo  nonnuUi 

intelliguntAntichristumideodictumquodanteChri- 

stum  venturus  sit,  id est,  post eum  venturus  sit  Chri- 

stus:  non  sic  dicitur^  nec  sic  scribitur;  sed  AntichrL 

stus,id  estyContrarius  Christo.  Jam  quis  sit  contrarius 

ChristOi  nunc  advertitis  ipso  exponente,et  intelligitis 

non  posse  exire  foras  nisi  antichristo ;  eos  autem  qui 

noD  sunt  Christocontrarii,  foras  exire  uuUo  modo 

posse.Qui  enim  non  est  Christus  contrarius,in  corpo- 

reipsiushfiBret,  etmembrumcomputatur.Nunquam 

sibisuntmembra  contraria.Corporis  integritas  uni- 

yersismembris  constat.Et  quid  de  concordia  mem- 

brorum  dicit  Apostolus  ?  Si  patitur  unum  membrum, 

eompatiuntur  omnia  membra ;  et  si  glorificatur  unum 

membrum.congaudentomnia  membra(l  Cor.  xn,  26).  Si 

ergo  in  glorificatione  meuibri  cstera  membra  con- 

gaudent,et  in  passione  omnia  membra  patiuntur;con* 

cordia  membrorum  nonhabet  antichristum.Et  sunt 

qui  intus  sicsuntincorporeDominiuostri  JesuChris- 

ti ;  quandoquidem  adhuc  curatur  corpus  ipsius^et 

sanitasprofectanon  eritnisi  inresurrectione)mortuo- 

rum :  sic  sunt  in  corpore  Christi,quomodohumore8 

mali.Quandoevomuntur,tuncrevelatur  corpus :  sio 

el  maliquando  exeunt,tunc  Ecclasiarelevatur.Etdi- 

cit  quandoeos  evomit  atque  projicitcorpus :  Ex  me 

exierunt  humores  isti,sed  non  erant  ex  me.  Quid 

est,  non  erant  ex  me  ?  Non  de  carae  mea  praBcisi 

sunt,  sed  pectus  mihi  premebant  cum  ineisent. 

5.  Ex  nobis  exierunt  ;  sed,  nolite  tristes  esse,  non 
erant  ex  nobis.  Unde  probas  ?  Quod  si  fuissent  ex  no- 
bis,  permansissent  utique  nobiscum,  Hinc  ergo  videat 
Charitas  vestra,quia  multi  qui  non  suut  ex  nobis,acci- 
piunt  nobiscum  Sacramenta,  accipiunt  nobiscum 
Baptismum,accipiunlnobiscumquodnoruntfidele8 
seaccipere,  Benedictionem,  Eucharlstiam  ^  et  quid- 
quid  in  Sacramentis  sanctisesl  ;ipsiusaltaris  com« 
municalionem  accipiunt  nobiscum,  et  non  sunt  ex 

nobis.Tentatioprobatquianonsuntexnobis.Quando 
illis  tentatio  venerit,  velut  occasione  venti,  volant 
foras.quiagrana  non  erant.  Omnesautomtunc  vola- 
bunt,quod  saepe  dicendum  est,cum  area  Dominica 
coeperit  ventilari  in  die  judicii.Ea;no&f.s  exieruntySed 
non  erant  ex  nobis  :  quod  si  fuissent  ex  nobis,  perman* 
sissent  utiquenobiscum.Nsim  vultis  nosse,charissimi, 
quam  certissime  dicaturhoc,  utqui  forte  exieruat 
etredeunt,nonsint  antichristi^  non  sint  contrarii 

^  In  duobuB  Mss.  :  Benedietionsm  Euekarista. 


Christof  QuinonsuntantichristiSnon  potestfieriut 
remaneant  foris.  Sed  de  voluntate  sua  quisque  aut 
antichristus,autinChristoest.Autinmembrissumu6, 
aut  in  humoribuB  maUs.Qui  se  in  meliuscommutat, 
in  corpore  membrum  est :  qui  autem  in  malitia 
permanet,  humor  malus  est ;  et  quando  exlerit, 
relevabuntur  quipremebantur.Eo;  nobis  exierunt. 
sed  non  erant  exnobis  :  quod  si  fuissentexnohisy  per* 
mansissentulique  nobiscum:sed  ui  manifestarentur^quod 
non  omnes  erant  ex  nobis,  Ideo  addidit  ut  manifestd' 
ren^ur,  quia  et  intuscum  sunt,  non  exnobis  sunt; 
non  tamenmanifestisunt,  sed  exeundo  manifestan- 
iur.Etvosunctionemhabetisasancto,  utipsivobis  mant- 
festi  sitis.  Unctio  spiritualis  ipse  Spiritus  sanctns 
est,  cujus  sacramentum  est  in  unctione  visibili. 
Hanc  unctionem  Christi  dicit  omnes  qui  habent, 
cognoscere  malos  et  bonos  ;  nec  opus  esse  ut 
doceantur,  quia  ipsa  unctio  doceteos. 

6.  Scribo  vobis,  non  quod  nescieritis  veritatem  ;  sed 
quia  nostis  eam^  et  quia  omnemendadum  nonestexve- 
ritate.  Ecce  admoniti  sumus  quomodo  cognoscamus 
Antichristum.Quid  estChristusfVeritas.  Ipse  dixit, 
Ego  sum  veritas  {Joan.  xiv,  6).  Omne  autem  meiicfa- 
cium  nonestexveritate:omnesigiiUTqiii mentiuntur, 
nondumsuntexChristo.Nondixitquoddammenda- 
cium  ex  v^ritate^  et  quoddam  mendacium  non  ex 
veritate.  Sententiam  attendite ;  ne  vos  palpetis,  ne 
vos  aduletis,{neyosdecipiatis,nevosiliudatis:  Omne 
mendacium  non  est  ex  veritate,  Videamus  ergo  quo- 
modo  antichristi  mentiunturquianonestunum  ge- 
nusmendacii.  Qut>e«(  mendax,  nisi  is  qui  negat  quod 
Jesus  non  est  Christus  f  Aliam  significationem  habet 
Jesus,aham  habet  Christus :  cum  sit  unus  Jesus  Chri- 
stussalvatornoster,  Jesus  tamen  proprium  nomen 
est  iili.  Quomodo  Moyses  proprio  nomine  appellatus 
est,quomodo  Elias,quomodo  Abraham ;  sic  tanquam 
proprium  nomen  habet  Dominus  noster  Jesus : 
Chrislus  autem  sacramenti  nomen  est.  Quomodo  si 
dicatnr  prophela  quomodo  si  dicatur  sacerdos ;  sic 
Christus  commqndatur  unctus,  inquoessetredem- 
ptio  totius  populi  Israel.Iste  Christus  sperabatur  ven- 
turus  apopulo  Judeeorum ;  etquiahumilis  venlt,non 
est  agnitus  ;  quia  lapis  parvuserat,  ofiendenint  in 
illum,  et  fractri  sunt.  Sed  crevit  lapis,  et  factus  est 
mons  magnus  (Dan.  ii,  35) ;  et  quid  ait  Scriptura? 
Quicumqueoffenderit  in  lapidem  istum^  conquassabilur  ; 
et  super  quem  venerit  lapis  iste^  conteret  eum  {Luc.  xx, 
18).  Discernenda  suntverba:  offendentemdizitcon- 
quassari  ;superquemautem  venerit  conteri.  Primo 
quia  humihs  venit,offenderunt  in  illum  homines : 
quia  excelsus  venturusest  adjudicium^super  quem 
venerit,  contereteum.  Sed  illum  nonconteret  yen« 
turus,quemnonquassavitoumyenit.Quiinhumilem 
non  offendit,non  formidabitexcelsum.Breviterau- 
distis,  fratres  :quiinhumilem  non  offendit,  non  for- 
midabitexcelsum.  Omnibus  enimmalis  lapisoffen- 
sionis  estGhristus;quidquid  dlcit  Christus^amarum 
estillis. 
7.  Etenimaudite,  etyidete.Oomesoertequiexeunt 

*  iDplerisque  Mss.,  utqui  forte  exiefunt,  nan  sintamti' 
fhristi.  Bedeant,  et  non  sunt  eontrarii  Ckrisio :  koe  sunt 
enim  antidiristLl^on  potest  feri  utremQMsemts  atc 


kC    . 


-  a 


«XM 


TRACTATUS  m.  CAPUT  U. 


9001 


de  Ecclesia,  et  ab  unitate  EcclesieB  praecidantur, 
antiohristisuut:  nemodubitet ;  ipseenimdesigna- 
yit,  Ex  nohis  exierunt,  tednon  erant  ex  nohis  :  nnm 
si  fuissent  ex  nohis^  permansissent  ulique  nohiscum, 
Quicumque  ergo  non  manent  nobiscum,  sed  ex- 
eunt  ex  nobis,  manifestum  est  quod  antichristi 
sunt.  Et  quomodo  probantur  antichristi  ?  Ezmen- 
dacio.  Et  quis  est  mendax,  nisi  qui  negat  quod  Jesus 
non  est  Christus  ?  Interrogemus  haereticos  :  quem 
inyenis  haereticum,  qui  negat  quia  Jesus  non  est 
Christus  ?  Videat  Gharitas  vestra  magnum  sacra- 
mentum.  Attendite  quid  inspiraverit  nobis  Domi- 
nusDeus,etquid  iosinuarevobis  velim.  Ecce  exie- 
mnt  a  nobis,  et  facti  suntDonatistee:  interrogamus 
eos  utrum  Jesus  sit  Christus  ;  statim  confitentur 
quia  Jesus  Christus  est.  Si  ergo  ille  est  antichris- 
tus  qui  negat  Jesum  esse  Christum,  nec  nos  pos- 
sunt  iiii  dicere  antichristos,  nec  nos  illos  ;  quia  et 
nos  conHtemur,  et  illi.  Si  ergo  nec  illi  nos  dicunt, 
nec  nos  illos ;  ergo  nec  illi  a  nobis  exierunt,  neo 
nos  ab  ipsis.  Si  ergo  non  a  nobis  exivimus,  in 
unitate  sumus  :  si  in  unitate  sumus,  quid  faciunt 
in  hao  civitate  duo  altaria  ?  quid  faciunt  divissB 
domus,  divisa  conjugia  ?  quid  facitcommunis  leo- 
tas»etdivisu8Christus?Admonet  nos,  vultnosfate- 
ri  quod  verum  est.  Aut  ipsi  a  oobis  exierunt,  aut  nos 
ab  ipsis.  Sed  absil  ut  nos  ab  ipsis  :  habemus  enim 
te8tamentumdominic8ehaereditatis,recitamus,etibi 
nos  invenimus,  Daho  tihi  gentes  hxridatem  tuam,  et 
possessionem  tuam  terminosterrx  {Psal.  ii,  8).  Tenemus 
hsereditatem  Christi :  illi  eamnontenent;noncom- 
municant  orbi  terrarum,noncoramunicantuniver- 
sitati  redemptiB  sanguine  Domini.Habemus  ipsum 
Dominum  resurgentem  a  mortuis,  qui  se  dubitan- 
tium  manibus  discipulorumprsebuitpalpandum.Et 
eum  adhuc  illi  dubitarent,  ait  illis  :  Oportehat  Chri- 
stumpati,etresurgere  tertia  die^et  prxdicari  in  nomine 
ejus  poenitentiam  et  remissionempeccatorum.Hhifquai  ? 
quibus  ?  Peromnes  gentes^  incipiens  ah  Jerusalem  [Luc* 
xxiv,  46 e<  47).  Securi  sumus  deuuitate  haeredilatis. 
Quisquis  huio  heereditati  non  communioat,  foras 
eziit. 

8.  Sed  non  contristemur  :  Ex  nohis  exierunt,  sed 
non  erant  ex  nohis  :  nam  si  fuissent  ex  nohis,  per^ 
mansissent  utigue  nohiscum.  Si  ergo  exnobisexierunt 
antichristi8unt;si  antichristisunt,  mendaces  sunt ; 
si  mendaces  sunt,  negant  Jesum  esse  Christum.  Ite- 
rum  redimus  ad  difticultatem  queestionis.  Singu- 
io8inlerroga,confitenturJesumesse  Christum.  Co- 
arctat  nos  angustus  inteliectus  in  hac  Epistola. 
Videtis  certe  qu8Bstionem  ;  haBC  quaestio  et  nos'et 
ipsos  turbat,  si  non  inteliigatur.  Autnossumusan- 
lichristi,  aut  illi  sunt  antichristi :  illi  nos  antichris- 
tos  vooant,  et  dicunt  quod  exivimus  ab  eis  ;  nos 
illos  simililer  :  sed  designavit  haBC  EpistoJa  anli- 
ohristos.QuicumquenegatquodJesnsnonsitChris- 
tus,  ipse  est  antichristus.  Jam  ergo  qufleramus  quis 
neget  ;  et  non  attendamusadlinguam,  sedad  fac- 
ta.  Si  enim  omnes  interrogentur,  omnes  uno  ore 
confitentur  Jesum  esse  Christum.  Quiescat  paulu- 
lam  iingua,  vitam  interrog'*.-  Si  invenerimus  hoo, 


si  ipsa  Scripturanobis  dixerit  quia  negatio  nontan- 
tum  lingua  fit^sed  etfactis  ;  certe  invenimus  mul- 
tosantichristosqui  oreprofitentur  Christum,  etmo' 
ribus  dissentiunt  a  Christo.  Ubi  invenimus  hoc  in 
Scriptura?Paulumaudiapostoium:  de  taiibuscum 
loqueretur,  ait,  ConfUentur  enim  se  nosse  Deum,  factis 
autemnegant  {lit,  i,  16).  Invenimus  et  ipsos  anti- 
christos  :  quisquisfactis  negat  Christum,antichris- 
tusest.  Non  audio  quid  sonet,sed  video  quid  vivat. 
Opera  loquuntur,  et  verba  requirimus  ?  Quis  enim 
maliis  non  bene  vult  loqui  ?  Sed  quid  dicit  talibus 
Dominus  ?  Hypocritse,  quomodo  potestis  hona  loquiy 
cumsitis  mali(Matth.  xii,  34)?Vocesvestras  ad  aures 
meas  profertis  ;  ego  cogitationes  vestras  inspicio  : 
voluntatem  malam  ibi  video,  et  falsos  fructus  os- 
tenditis.  Novi  quid  unde  colligam  ;  non  colligo  de 
tribulis  ficus,  non  colligode  spinis  uvas.  Unaqufle- 
queenim  arhor  a  fructu  cognoscitur  (Id,  vii,  16). 
Magis  mendax  est  anlichristus  qui  ore  profitetur 
JesumesseChristum,  etfactis  negat.  Ideo  mendax, 
quia  aliud  loquitur,  aliudagit. 

9.  Jam  ergo,  fratres,  si  facta  interroganda  sunt, 
non  solum  multos  in  venimus  antichristos  forasexiis 
8e;sedmultosnundummanifestos,quiminimeforas 
exierunt.  Quotquot  enim  habet  Ecclesia  perjuros, 
fraudatores^  maleficos,  sortilegorum  inquisitores, 
adulteros,ebriosos,f(£oeratores,mangones,etomnia 
qufle  numerarenon  possumus;contrariasuntdoo- 
trin8BChristi,contrdriasuntverbo  Dei:  Verbumau* 
tem  Dei  Christus  est  :quidquid  contrarium  est  Verbo 
Dei,in  Antichristoest.  Antichristus  enim  contrartus 
estChristo.Etvultisnosse  quamaperteresistantisti 
Christo  ?  Aliquando  evenit  ut  aliquid  maii  faciant,  et 
incipiant  corripi;quia  Christum  non  audent  blasphe- 
mare,  ministros  ejus  blaphemant,  a  quibus  corri- 
piuntur :  si  autem  ostenderis  illis  quia  Christi  verba 
dicis.nonverba  tua;conanturquantumpossunt  ut 
teconvincantverba  tuatedicere,non  verbaChristi: 
siautem  manifestum  fuerit  quiavcrbaChristidicis, 
eunt  et  in  Christum,  incipiunt  reprehendere  Chri- 
stum :  Quomodo,inquiunt,et  quaretalesnosfecit? 
Nonne  dicunt  hoc  quotidie  homiues  con  victi  de  factis 
suis  ?  Prava  voluntate  perversi,  artificem  accusant. 
Clamat  illis  artifex  de  coelo  (quia  ipse  nos  fecit,qui 
nos  refecit)  ;  Quid  tefecl  ?  Ego  hominem  feei,  non 
avaritiam;ego  hominemfeci.nonlatroeinium ;  ego 
hominemfeci;nonadulterium.Audistiquialaudant 
meoperamea.Exore  triumpuerorumipse  hymnus 
erat  qui  abignibus  defendebat  (Dan.  in,  24-90). Lau- 
dantoperaDomini  Dominum ;  laudatcoelum,  terray 
mare;laudaotomniaquaBsuntincGBlo  ;  laudantAn- 
geli,  laudant  stellflB,  laudan  t  luminaria ;  laudat  quid- 
quidnatat,quidquidvolat,quidquid  ambulat,  quid- 
quidrepit,  laudantista  omnia  Dominum.  Numquid 
audistiquialaudatDominumavaritia?numquidau- 
disti  quia  laudat  Dominum  ebriositas^quialaudat  lu- 
xuria,laudatnugacitas?QuidquidibinonaudisIau- 
dem  dare  Domino,  nonfecit  Dominus.  Corrigequod 
tufecisti,  utsalvetur  quod  inte  Deus  fecit.  Si  autem 
nonvis,etamasetamplecteri8peooatatua ;  contra- 
riusesChristo.  Intussis,  forissis^antichristuses :  in- 


)003 


IN  EPISTOLAM  JOANNIS  AD 


tus  sis,  foris  sis,  palea  es.  Sed  quare  foris  qoq  es  ? 
Quia  occasioQem  veutiQOQ  iQveQisti. 

10.  JamistamaaifestasuQt,  fratres.Ne  quis  dicat: 
Ghristum  qoq  coIo,  sed  Deum  eolo  Patrem  ipsius. 
Omnis  quinegat  Filiumy  nec  Filium  necPatremhabet : 
et  quiconfitetur  Filium,  et  Filiumet  Patremhahet.  Vos 
graQaalloquitur;etquipaleaeraQt,audiaQt,etgraQa 
fiaQt.UQUsquisquecoQsideraQscoQscieQtiamsuam, 
si  muQdi  amator  est,  mutetur;  fiat  amatorChristi, 
QesitaQtichristus.Siquiseidixeritquodantichristus 
sit,  irascitur,ioj  uriam  sibi  factam  putat ;  forlassis  iu- 
scriptioQem  miQatur,  si  andiat alitigaute quod  aQti- 
christus  sit.  Dicil  eiChristus :  PatieQsesto;si  falsum 
audisti>gaudemecumiquia  etegofalsa  abaQtichri- 
stis  audio:  si  autem  verum  audisti,coQ  veQi  coQscieQ- 
tiam  tuam  ;  et  si  andire  times,  esse  plus  time. 

1 1 .  Ergo  vos  quod  ab  initio  audittis,  in  vobis  maneat. 
Quod  si  in  vohis  manserit  quod  ab  initio  audislis ;  et  vos 
in  Filio  et  Patre  manebitis.  Hapc  est  polliciiatio  quam 
ipse  pollicitus  est  nobis.  For  te  euim  mercedem  quaere- 
res,  et  diceres :  Ecce  iu  me  quod  ab  iuitio  audivi  cu- 
stodio,obtempero;  pericula,labores,teQtatioQes  pro 
istapermaQsioQesustiQeo:quofructu?quamercede? 
Quid  mihi  postea  dabit,  quia  io  hoc  seeculo  me  video 
laborare  iuter  tCQtatioQes  ?Noq  video  hic  requiem 
esse  aliquam  ;  mortalitas  ipsa  aggravat  auimam,  et 
corpus  quod  corrum  pitur  premit  ad  iQferiora:sed  to- 
leroomoia,  ut  illudquod  ab  iuitio  audivi,  maueat 
iQme ;  etdicam  Deo  meo,  Propterverbalabiorumttuh 
rumego  custodivi  vias  duras  (Psal.  xvi,  4).  Ad  quam 
ergo  mercedem  ?  Audi,  et  Qoli  deficere .  Si  deficiebas 
ia  laboribus,  promissa  mercedefortis  esto.  Quisest 
qui  opereturiQ  viQea,  et  recedat  illi  de  corde  quod 
accepturus  est  ?  Fac  illum  oblitum  mercedem  suam, 
defici  uQt  maQ  us .  Memoria  promisss  mercedis  perse- 
veraQtemfacitiQopere  :  et  homopromisil  qnitepo- 
test  fallere.  QuaQto  fortior  esse  debes  Iq  agro  Dei, 
quaQdopromisitveritas,  cuiuecsuccedi  potest,Qec 
mori,  Qec  fallerc  potesteum  cui  promissum  est?Et 
quid  estpromissum?  Videamus  quid  promisit.  Au- 
rumest,qnodhicmultumamanthomiQes,aQargeQ- 
tum  ?  Aq  possessioues.ad  quas  fuQduQt  homiQes  au- 
rum,  quamvismultum  ament  aurum?  Aq  amoeQa 
prfledia,amplaBdomus,multamuQcipia,animaliaQu- 
merosa?NoQ  beecestqusedam  mercesadquamuos 
hortatur,  utiu  labore  duremus.  Quid  dicitur  merces 
ista?  Vita  aeterua.  Audistis,  et  gavisi  exclamastis  : 
amatequod  audistis,  et  liberamiQi  a  laboribus  ves- 
tris  iu  requiem  vitae  fleteruse.  Ecce  quid  promittit 
Deus,vltam8eterQam.EccequidmiQatnrDeus,igem 
aeterQum.Quidillis  addexteramcoQstitntis?  Venite 
benedicti  Patris  mei,  percipite  regnum  quod  vobis  pa- 
ratum  est  ab  origine  mundi.  Ad  slQistraui  quid  ?  Ita 
in  ignem  xternum,  qui  prxparatus  est  diabolo.et  angelis 
ejus  {Matth.  xxv,  34,  4i).  Illud  QOQdum  amas,  vel 
hoc  time. 

i2.  MemeQtoteergo,  fratresmei,quiavitam  «eter* 
nam  Qobis  promisit  Christus  :  Hsec  est,  iQquit,  poUi' 
citatio  quam  ipse  pollicitus  est  nobis,  vitam  seternam. 
Hafeseripsivobiadehisquivos  ieducunt,  Nemo  vos  16- 


PARTHOS,  8.  AUGUSTINI  «04 

ducat  ad  mortem^promissioQem  vitttttteraflBdesi- 
derate.  Quid  potest  muudus  promittere?Quidquid 
libet  promittat.fortassis  crastiua  morituro  promittit. 
EtquafroQtead  illumqui  maQetiQ8eterQum,ezitu- 
rus  es?  Sed  minatur  mihi  poteus  homo,  ut  aliquid 
malifaciam.Quidminatur?Carceres,cateQas,igfieit 
tormcQta,  bestias :  Qumquid  iguem  leterQum  ?Ez- 
horresce  q  uod  mlQatur  OmQipoteQs,ama  quod  polii- 
cetur  OmQipoteQs  ;  et  vilescit  omois  muudus,  sive 
promitteQs,sive  terreos.  Hsecscripsi  vobis  de  his  ([ui 
vos  seducunt;ut  sciatisquiaunctionem  habetis.'et  unetio 
quam  accepimiu  ab  eo  S  permaneat  in  nobis.  UoctioQis 
sacrameQlum  est,  virtus  ipsa  iu  visibilis,uQCtio  iQvi- 
sibilis,  Spiritus  saQctus;  uQCtio  iQvisibilis^charitas 
illa  estqufleiuquocumquefueriljtaQquamradix  illi 
erit,quamvis  ardcQtesole  arescereQO  potest.OmQC 
quod  radicatum  est,  Qutritur  calore  solis,  qoq 
arescit. 

13.  Et  non  habetis  necessitatem  ut  aliquis  vosdoceat, 
quia  unctio  ipsius  doset  vos  de  omnibus,  Quid  ergo  qos 
facimus,  fratres,  quia  docemusvos  ?  Si  uactioejus 
docet  vos  deomQlbu8,quasiQOs  siae  causalabora- 
mus.Et  utquidtautum  clamamus?  Dimittamus  vos 
uactioQiiliius,et  doceatvos  uQciioipsius.Sed  modo 
mihi  facio  qufletiouem,  et  illiipsi  apostolo  facio :  di- 
guetur  audire  parvulu  m  quflereatem  a  se;  ipsi  Joauni 
dico,  UnctioQem  habebaot  quibus  loquebaris  ?Tu 
dixisti,Qtt2a  unctioipsius  docet  vosde  omni6t«.Utquid 
talem  Epistolam  fecisti?.Quidillos  tudocebas?quid 
iustruebas  f  quid  aedificabas  ?  Jam  hic  videte  ma- 
guum  sacrameQtum,  fratres :  soqus  verborum  nos- 
trarum  aures  percutit,magister  iutus  est.  Nolite  puta 
requemquamaliquiddiscereabhomiae.Admoaere 
possumus  per  strepilum  vocis  uostrae  ;  si  qoq  sit 
iotus  qui  doceat,  iuaQis  fit  strepitus  uoster.  Adeo, 
fratres,  vultis  Qosse  ?  Numqutd  qoq  sermoaem  is- 
tumomoesaudistis?  Quam  mullihioc  iadocti  exi- 
turi  8  UQt  ?QuaQtum  ad  me  pertiQet,omuibus  locutus 
sum ;  sed  quibus  uuctioilla  iutusQOQloquitur,  quos 
Spiritus  sauctus  intus  uon  docet,  iQdocii  redeuQt. 
Magisleria  foriosecus,  adjutoria  qufledam  suat,  et 
admoQiliooes.  Calhedram  io  coeio  habet  qui  corda 
docet.Proplereaaitetipse  iu  Evangelio :  iVo/i/d  vobis 
dicere  magistrumin  terra  ;unus  est  magister  vester  Chri- 
stus(Matth.  xxin,8, 9). I pse  vobis  ergo  intus loquatur, 
quaudo  oemo  hominum  illic  est;  quia  etsi  aliquis 
esl  a  latere  tuo,  uullus  est  in  corde  tuo.  Et  qoq  sit 
QuUus  in  corde  tuo  * :  Christussit  iu  cordetuo  ;  unc- 
tio  ipsius  sitiucorde,  QesitiQsoUtudiQecorsitieas, 
et  QOQhabeQsfoQtesquibus  irrigetur.  luterior  ergo 
magislerest  quldocet,Christus  docet,iQspiralioip- 
sius  docet.Ubijllius  iuspiratio  ct  unctio  illius  qoq  est, 
foriusecus  iQauiter  perstrepuQt  verba.Sic  suntista 
verba,  fratres,  qufe  forinsecus  dicimus,  quomodo 
est  agricola  ad  arborem  :  forinsecus  operatur,  ad- 
hibetaquam  etdiligeQtiam  culturee  ;quflelibetforiQ- 
secus  adhibeat,  Qumquid  poma  format?  aumquid 


^  Mss.  duo,  et  vot  unetionem  quam  aeeepistis  ab  eo : 
omisso,  utsciatis  quia  unctionem  habetis. 

*  Tres  Mss. :  Et  non  iit  uUut  in  eorde  tuo.  Unus :  Et 
nuitus  in  wd$  tuo.  Alius  :  Et  nuUus  ttl  t»  cord€  Imo* 


2005 


TRACTATUS  IV.  CAPUT  II. 


SOM 


nuditatemligQorum  vestit  umbra  foliorum  ?  num- 
quidtalealiquidiDtrinsecusagit?Sed  quisagithoc? 
audite  agricolamApostolum,  etvidetequidsiui)U9, 
et  audite  magistrum  inleriorem  :  Ego  plantavi, 
Appollo  rigavit ;  sed  Deus  incremetUum  dedit :  neque 
qui  plantat  est  aliquidf  neque  qui  rigat ;  sed  qui  tnere- 
mentum  dat  Deus  (I  Cor,  lu,  6,  7).  Hoc  ergo  vobis 
dicimus  :  sive  plantemus,  sive  rigemus  loquendo, 
Don  sumus  aliquid  ;  sed  ille  qui  incrementum  dat 
DeuSyidest,  unctioilliusquaBdocetvos  deomoibus. 

TRACTATUS  IV. 

De  eo  quod  sequitur,  Et  verax  est,  et  non  est  men- 
dax  ;  usque  ad  id,  in  hoc  manifestatus  est  Filius 
Dei,  ut  solvat  opera  diaboli.  Cap.  u,  t>  27-29,  et 
cap.  ui,  t.  i-8. 

i.  Meministis,  fratres,  hesternam  lectionem  adhoe 

terminatara,quianon  habetis  necessitatem  utquis 

doceat  vos,  sed  ipsa  unctio  docet  vos  de  omnibus. 

Hocautem,8icutvos  recordaricertus  sum,  sicexpo- 

suimus  vobis,  quia  nos  qui  forinsecusloquimurad 

aures  vestras,  itasumus  quasioperarii,  adbibentes 

culturam  forinsecus  ad  arborem,  sed  incrementum 

darenonpossamus,nec  fructus  formare :  ille  autem 

qui  vos  creavit,  et  redemit,  et  vocavit,  per  fidemet 

Spiritum  su  um  habitans  in  vobis,  nisi  ioquatur  vobia 

intus,  sine  causa  nosperstrepimus.Undehoc  appa« 

retf  Quiacum  multi  audiant,nonomnibuspersua- 

detur  quod  dicitur  ;  sed  illis  soiis  quibus  iutus  lo- 

quitur  Deus.  Illis  autemintus  loquitur,quiei  locum 

preebent :  ilii  autem  Deo  locum  prffibent,  qui  dia- 

boio  locum  non  prtebent.  Habitare  enim  vult  dia- 

bolus  corda  hominura,  et  luqui  ibi  omnia  quee  va- 

lentad  seductionem.  Sed  quid  ait  Dominus  Jesus  ? 

Princeps  hujus  mundi  missus  est  foras  (Joan,  xn,  31). 

Undemissusest  ?  numquidextra  coelumetterram  ? 

numquid  extra  fabricam  mundi^  ?Sed  extra  corda 

eredentium.Foras  misso  invasore,habitet  redemp- 

tor  *  ;  quia  ipse  redemit  qui  creavit.  Et  diabolus 

jamforinsecus  oppugnat,non  vincit  ilium  quiintus 

possidet.  Forinsecus  autem  oppugnat,  immittendo 

varias  tentationes  :  sed  ille  non  consentit  cuiDeus 

intus  loquitur,  et  unctio  quam  audistis. 

2.Et  veraxest,  inquit,  eadem  unctio  ;  id  est,ipse 
Spiritus  Domini  qui  docet  homines,  menliri  non  po- 
test,  c  Et  non  est  mendax.  Sicut  docuit  vos,  perma- 
neteinipsa '.  Et  nunc,  filioii,  manete  in  eo,  utcum 
ikianifestatusfuerit^habeainusfiduciaminconspectu 
ejus,  utnon  coufundamur  abeo  in  adventu  ejus.  » 
Videtis  *,  fratres  ;  credimus  in  Jesum  quem  non  vi- 
dimus  :  annuntiaverunt  eum  qui  viderunt,  qui 
contrectaverunt,  qui  verbum  ex  ore  ipsius  audie- 
ruut ;  et  ut  hsec  persuaderent  generi  humano,  ab 
illo  missi  sunt,  non  a  seipsis  ire  ausi  sunt.  Et  quo 
missi  sunt  ?  Audistis  cum  Evangehum  legeretur, 
Ite,  prasdicate  Evangeliumuniversas  creaturx  qux  sub 
c(bIo  est  (Marc.  xvi,  15}.  Ubique  ergo  discipuli  missi 

*  Editi  hic  addunt,  Non  ;  quce  vos  abest  a  Mss. 

*  Er.  Lugd.  et  Ven.,  habitat.  M. 

*  Mss.  duo,  in  ipso. 

*  Er.  Lugd.  Lov.  Ven.,  Vidite.  M. 


sunt,  attestantibus  signisetprodigiis  utcrederetur 
illis,  quia  ea  dicebant  quae  viderant.  Et  credimus  in 
eum  quem  non  vidimus,  et  venturumeum  exspec- 
tamus.  Quicuraqne illum  fide  exspectant,  cum  vene- 
rit  gaudebunt :  qui  sioe  fide  sunt,  cum  veneritquod 
nunc  non  vident,  erubescent.  Et  confusio  illa  non 
erit  unius  diei  et  transiet,quomodo  solent  confundi 
qui  inveniuntur  in  aliqua  culpa,  et  eis  insultatur 
ab  hominibus.  Confusio  illa  traducet  confusos  ad 
sinistram,  ut  audiant,  Ite  in  ignem  lelernum,  qui 
paratusest  diabolo  et  angelisejus  {Matth.xxw,  31).  Ma- 
neamus  ergo  in  verbis  ejus,  ne  confuodamur  cum 
venerit.  Ipse  eoim  dicit  in  Evangelio  eis  qui  in  eum 
credlderant :  Si  pef^manseritis  in  verbo  meo,  vere  dis- 
cipuli  mei  estis.  Et  quasi  dicerent,  Quo  fruclu  ?  Et 
cognoscetis,  inquit,  veritatem,  et  veritas  liberavit  vos 
{Joan.  vui,  31  et  32).  Modo  enim  salus  oostra  in  spe, 
nondum  in  re  :  non  enim  tenemus  jam  quod  pro- 
missumest,sed  venturum  speramus.  Fidelisautem 
est  qui  promisit ;  non  te  fallit :  tantum  tu  noh  de- 
ficere,  sed  exspecta  promissionem.  Non  enim  novit 
fallere  veritas.  Tu  noli  esse  mendax,  ut  aliud  pro- 
fitearis,  aliud  agas  :  tu  serva  fidem,  et  servat  iile 
pollicitationem.  Si  autem  non  tu  servaveris  fidem, 
tu  te  fraudasti,  non  ille  qui  promisit. 

3.  Si  scitis  quiajustus  est,  scitote  quia  omnis  quifa- 
cit  justitiam^  ex  ipso  est  natm.  Justitia  modo  nostra 
ex  fide.  Justitia  perfecta  non  est  nisi  in  Angelis  ; 
et  vix  in  AngeUs,  si  Deo  comparentur :  tameu  si  qua 
perfecta  justitia  animarum  et  spirituum  est  quos 
Deus  creavit,  in  Angelis  est  sanctis,  justis,  bonis, 
nullo  lapsu  aversis,  nulla  superbia  cadentibus,  sed 
manentibus  semper  in  contemplatione  Verbi  Dei, 
et  nihil  aliud  dulce  habentibus,  nisi  a  quo  creati 
sunt ;  in  ipsis  perfecta  justitiaest :  innobis  uutem 
ex  fide  ccepit  esse  secundum  Spiritum.   Audistis 
cum  Psalmus  legeretur,  Incipite  Domino,  in  confes- 
sione  (Pial.  cxlvi,  7).  Incipite,  inquit :  initium  justi- 
tiflB  nostree,  confessio  est  peccatorum.  CcBpisti  non 
defendere  peccatum  tuum,jaminchoastijustitiam: 
perficietur  autem  in  te,  quando  nihil  aliud  facere 
delectabit,  qnandoabsorbebiturmorsin  victoriam 
(I  Cor.  XV,  54),  quando  nulla  concupiscentia  titil* 
labit,  quando  non  erit  lucta  cum  carne  etsanguine, 
quando  eritcoronavictori8e,triumphus  deinimico: 
tunc  eritperfectajustitia.  Modoadhuc  pugnamus; 
si  pugnamus,  in  stadio  sumus  ;  ferimus,  et  feri- 
mur :  sed  quivincat,exspectatur.  llle  autemvincit, 
qui  etquod  ferit,noc  de  viribus  suis  pr8Bsumit,sed  de 
hortatore  ^  Deo.  Solus  diabolus  adversum  nos  pu- 
gnat.  Nos  si  cum  Deo  sumus,  diabolum  vincimus: 
nametsi  tusoluscumdiabolopugnaveris,  vinceris. 
Exercitatus  hostis  est :  quot  palmarum  ?  Conside- 
rate  quo  dejecerit :  ut  mortales  nasceremur,  primo 
ipsam  originem  nostrara  de  paradiso  dejecit.  Quid 
ergo  faciendum  est,  quia  ipse  exercitatus  est?  Invo- 
cetur  Omnipotens  adversus  exercitatum  diabolum. 
Habitet  in  te  qui  non  potest  vinci,  et  secnrus  vinces 
cum  qui  vincere  solet.  Sed  quos  ?  In  quibus  non 
habitat  Deus.  Nam,  ut  noveritis,  fratres,  contempsit 

^  Mss.  septem.  pretectore. 


8007 


IN  EPISTOLAM  JOANNIS  AD  PARTHOS,  S.  AUGDSTINI 

amando  quodfebris  suadebat,  iDJuriam  medleo 


Adam  in  paradiso  positus  praeceptum  Dei,  el  ere- 
xit  cervicem.  veluti  in  potestate  sua  esse  cupiens, 
et  nolens  subdi  volunlali  Dei,  etlapsus  est  ab  illa 
immortalitate,  ab  illa  beatitudine  (Gen,  iii,6).  Homo 
autem  quidam  jamexercitatus,  natusmortalis,cum 
sederet  in  stercore  putris  vermibus,diaboliim  vi- 
cit :  vicit  et  ipse  Adam,  et  in  Job  ipse ;  quiade  ge- 
nere  ipsius,  Job.  Crgo  Adam  victus  in  paradiso, 
yicitin  stercore.  In'paradiso  cumesset,  audivitper- 
suasionem  mulieris,quam  ilH  immiseratdiabolus; 
in  stercore  autem  cum  esset,  ait  EyeSfTanqtiamuna 
exinsipientibusmulieribus  locula  es  {Job,  ii,  iO).  Ibi 
aurem  apposuit ;  hic  responsum  dedit :  cum  essetiae- 
tus,audivit ;  cum  essetflagellatus,vicit.  Ideovidete 
quldsequitiir,fratres,inEpistolaista;quiahocnobis 
commendat,utdiabolumquidemvincamus,8ednon 
exnobis.  Siscitis  quiajustus  est,  ait,  scitote  quiaomnis 
quifacitjustitiam,  exipso est natus :  ex  Deo,  ex  Christo. 
Et  quia  dixit,  Ex  ipso  est  natWn  hortatur  nos.  Jam 
ergo  quia  nati  ex  illo  sumus,  perfecti  sumus. 

4.  Audite  :  Eccequalem  dilectionem  deditnobis  Pa- 
ter,  ut  filii  Deivocemur  et  ftmuj.Namquivocanturet 
non  sunt,  quid  illis  prodest  nomen  ubi  res  nonest  ? 
Quam  multi  vocantur medici,qui  curare non  norunt ? 
quammultivocanturvigiies,quitotanoctedormiunt? 
Sic  multi  vocantur  christiani,  et  in  rebus  noninve- 
niuntur  ;  quiahoc  quodvocanturnonsunt,idest  in 
vita,inmoribus,intide,inspe,incharitate.Hicautem 
quid  audistis  fralres  ?  »  Ecce  qualem  dilectionem 
dedit  nobis  Pater,  ut  filii  Dei  vocemur  et  simus. 
Propter  hoc  mundus  non  cognoscit  nos,  quia  non 
cognovit  eum,  et  nos  non  cognoscit  mundus.  > 
Totus  mundus  christianus,  et  totus  mundus   im- 
pius  ;per  totumenim  mundumimpli,etper  totum 
mundum  pii  :  illi  illos  non  cognoscunt.  Quomodo 
putamus  quianon  cognoscunt  ?lnsultantbene  vi- 
ventibus.  Attendite  etvidete,  quiafortesunt  et  inter 
vos.  Unusquisque  vestrum  qui  jam  pie  vivit,  qui 
contemnit  s8BCularia,quinon  vultire  ad  spectacula, 
qui  nonvult  se  inebriare  quasi  solemniter,  et,quod 
est  gravius,  accedente  patrocinio,  sanctorum  die 
rum  Beri  immundus ;  qui  ista  facere  noluerit,  quo- 
modo  ei  insultatur  ab  his  qui  faciunt  ?  Numquid 
insultaretur  ei  si  agnosceretur  ?  Quare  autem  non 
agnoscitur  ?Munduseum  non  agnoscit.  Quis  est 
mundus  ?  lUi  habitatores  mundi,  quomodo  dicitur 
domus,  habitatoresejus.  Jam  istaseepedictasunt, 
et  non  ea  vobis  cum  odio  repetimus  ^  Jam  cum 
auditis  mundum  in  mala  significatione,  non  intel- 
ligatis  nisi  dilectoresmundi ;  quia  per  dllectionem 
inhabitant,  etper  quod  inhabitant,  nomen  habe- 
re  meruerunt.  Propter  hocmundus  non  cognovit 
nos,  qula  non  cogoovit  eum.   Ambulabat  et  ipse 
Dominus  Jesus  Christus,  in  carne  erat  Deus,  late- 
bat  in  infirmitate.  Et  unde  non  estcognitus  ?  Quia 
omnia  peccataarguebatinhominibus.llli  amando 
deIectatione8peccatorum,nonagno8cebant  Deum : 


*  Editi :  Et  non  ea  vobiseum  hodie  repelimus.MeViuB  tres 
Mss.,  vobit  eum  odio.  Sic  enim  infra,  Tract.  7,  n.  1  :  «  Nec 
I  Umendumestf^ait  ne  seepe  dicendo  in  odium  veniat.» 


faciebant. 

5.  Quid  ergo  nos  ?  Jam  nati  sumus  ex  ipso  ;  sed 
quia  inspesumus,  DHectissimi,'inq\iii,nune  /ilii  Dei 
sumia.  Jamnunc  ?Quid  estergoquodexspectamus, 
8i  jamOIii  Deisumus  ?  £^non(fum,inquit,  manifeMia- 
tum  est  quid  erimus.  Quid  autem  erimusaliud^qaam 
filii  Dei?  Audite  quid  sequitur :  «  Scimus  quiacum 
apparuerit,  similes  ei  erimus  ;  quoniam  videbimus 
eum  sicut  est. » Intelligat  Charitas  vestra.Magnares  '• 
«  Scimus  quia  cum  apparuerit,  similes  ei  erimus ; 
quoniam  videbimus  eum   sicuti  est.  »  Jam   illud 
attendlte  quid  vocatur  est.  Nostis  quid  vocatur.  Est 
quod  vocatur,  et  non  solum  vocatur,  sed  vere  est, 
incommutabile  est ;  semper  manet,  mutari  nescit, 
nulla  ex  parte  corrumpitur :  nec  proficit,  quia  per- 
fectum  est;  nec  deficit,  quia  fleternumest.  Etquid 
est  hoc  ?  In  principio  erat  Verbum  et    Ker6iiiii  erai 
apud  Deum,  etDeus  erat  Verbum  (Joan.i,  1).  Et  quid 
est  hoc  ?  Quicum  in  forma  Dei  esset,   non  rapinam 
arbitralus  est   esse  aequalis   Deo   (Philip,  ii,  6).  Hoe 
modo  Christum  iu  forma  Dei,  VerbumDei,Unicum 
Patri,  ffiqualem  Patri,  nonpossunt  videre  mali.  Se- 
cundum  id  vero  quod  Verbum  caro  factum  est, 
poterunt  et  mali  ;  quia  in  die  judicii  videbunt  et 
mali :  quia  sic  venlet  judicaturus  quomodo  vene- 
ratjudicandus.  lu  ipsa  formahomo,  sed  Deus :  nam 
maledictus  omnis  qui  spem  suam  ponit  in  homine 
(Jerem,  xvii,  5).  Hoino  venil  ut  judicaretur,  homo 
veniet  ut  judicet.  Et  sinon  videbitur,  quid  est  qnod 
scriplum  est,  Videbunt  tn  quem  confixerunt   {Joan. 
XIX,  37)  ?  De  impiis  enim  dictum  est  quia  videbunt, 
et  confenduntur.  Quomodo  non   videbunt  impii, 
quando  alios  ponet  ad  dexteram,  alios  ad  sinis- 
tram  ?  Ad  dexteram  positis  dicet,  Venite,   benedieti 
Patris  mei,  percipite  regnum  :  ad  sinistram  postiis 
dicet,  Ite  in  ignem  xtemum  (Matth.  xxv,  34,  41). 
Videbunt,  sed  formam  servi :  formam  Dei  nonvide- 
bunt.Quare?Quiaimpiisunt;etipseDominusdicit, 
Beati  mundo  corde,  quoniam  ipsi  Deum  videbuni  (Id, 
V,  8).  Ergo  visuri  sumus  quamdam  visionem,  fra- 
tres,  quam  nec  oculus  vidit,  nec  auris  audivit,  nee 
in  cor  hominis  ascendit  (I  Cor,  u,  9)  :  visionem 
quamdam,  visionem  prfficellentem  omnes  pulchri- 
tudines  terrenas,  auri,  argenti,  nemorum   atque 
camporum,  pulchritudinem  maris  etaeris,  pulchri- 
tudinemsolis  et  luuffi,  puichritudinem  stellarum, 
pulchritudinem  Angeiorum,  omnia  superantem  ; 
quia  ex  ipsa  pulchra  sunt  omnia. 

O.Quid  ergo  nos  erimus,hoc  quando  videbimus  ? 
Q  uid  nobis  promissum  est  ?  Similes  eierimus  ;quoniam 
videbimustumsieuti  est.  Quomodo  potuitylioguaso- 
nuit ;  ceetera  corde  cogitentur.  Quid  enim  vel  ipse 
Joannes  dixit  ad  comparationem  ej  us  qui  est,  vel  quid 
a  nobis  potestdici  hominibus  longe  imparibus  meritis 
ipsius  ?  Redeamus  ergo  ad  illam  unctionem  ipsius, 
redeamus  ad  iilam  unctionemqufleintusdocetquod 
loqui  non  possumus,  etquia  modoviderenon  pote- 
stis,officium  vestrum  in  desideriosit.Totayitachri- 
stianiboni,  sancium  desiderium  est.  Quod  autem 
de8ideras,nondumvide8;8eddesideraadooapazeffi- 


1000 


TRACTATUS  IV.  CAPDT  D. 


2010 


cerisy  nt  oum  yeDerit  quod  videas,  implearis.  Sicut 
enim  si  velis  implere  aliquem  sinum,  etnosti  quam 
magnum  estquod  dabitur,  extendis  sinum  vel  sacci 
yel  utris  veialicujus  rei :  nosti  quantum  missuruses, 
et  yides  quia  angustus  est  sinus ;  extendendo  facis  ca- 
paciorem :  sicDeusdififerendo  extenditdesiderium, 
desiderando  extenditanimum,extendendofacit  ca- 
pacem.Desideremusergo,fratres,quiaimplendisu- 
mus.  Videte  Paulum  extendentero  sinum,  ut  possit 
capere  quod  venturum  est.  Ait  enim  :  Non  quiajam 
aee^perim,  aut  jam  perfectus  sim  :  fratresy  ego  me 
non  arhitror  apprehendisse,  Quid  ergo  agis  in  hac 
vita,  si  nondum  apprehendisti  ?  Unum  autem,  qux 
retro  oblitus,  in  ea  quae  ante  sunt  extentus*  ucundum 
intentionem  sequor  ad  palmam  supernae  voeationis 
(Philipp.iu,  13,14).  Extentum  se  dixit,et  secundum 
inteutionem  sequi  se  dixit.Minorem  se  sentiebatad 
capiendum  quod  oculus  non  vidit,nec  aurisaudivit, 
nec  in  cor  hominis  ascendit.  Hflec  est  vita  nostra,  ut 
desiderandoexerceamnr.Tantumautemnosexercet 
sanctum  desiderium,  quantum  desideria  nostraani- 
putaverimus  ab  amore  seeculi .  Jam  diximus  aliquan- 
do,  Exinaniquodimplendumest^  Bonoimplendus 
es,  funde  malum.  Puta  quia  melle  te  vult  implere 
Deus:siacetoplenuses,ubimelpones?Fundendum 
est  quod  portabat  vas :  mundandum  est  ipsum  vas ; 
mundandum  est^  etsi  cum  labore,  cum  tritura,ut  fiat 
aptumcuidamrei.Maledicamus,aurumdicamus,vi- 
Dum  dicamus ;  quidquid  dicimus  quod  dici  non  po- 
iest,quidquidvolumusdicere,Deusvocatur.Etquod 
dicimus  Deus,quid  diximus?  Duab  istflB  sjUabfiB  sunt 
totumquodexspectamus?Quidquidergodicereva- 
luimusy  infra  estiextendamus  nos  ineum,  ut  cum 
venerit,  impleat.  Similes  enim  eierimus;  quoniam  ot- 
debimus  eum  sicuti  est. 

7. Et  omnis  qui habet  spemhancin  ipso.  Videtis  quia 
in  spe  nos  posuit.  Videtis  quemadmodum  congruit 
apostolus  Paulus  coapostolo  suo,  Spe  salvi  facti 
sumus.  Spes  autem  quae  videtur,  non  est  spes  :  quod 
enim  videt  quis,  quid  sperat  ?  Si  enim  quod  non  videmus 
eperamus,  per  patieniiam  exspectamus  (Rom,  viii,  24, 
25).  Ipsa  patientia  exercet  desiderium.  Mane  tu, 
nam  manet  ille :  et  persevera  inambulando,  utper- 
venias;  quia  quotendis,  non  migrabit.  Videte  :  Et 
omnisquihabet  spemhanc  in  ipso,castificat  semetipsum, 
iicutet  ipse  cMtus  est.  Videte  quemadmodum  non 
abstulit  liberum  arbitrium,  ut  diceret,  castifieai  se^ 
metipsum.  Quis  nos  castificatnisi  Deus  ?SedDeuste 
Dolentem  non  castificat.  Ergoquod  adjungis  volun- 
tatem  tuam  Deo,  castificas  teipsum.  Gastificas  te, 
non  de  te,  sed  de  illo  qui  venit  ut  inhabitet  te.  Ta- 
men  quiaagis  ibi  aliquid  voluntate,  ideo  et  tibi  ali- 
quid  tributum  est.  Ideo  autem  tibitributum  est,ut 
dicas  sicutin  Psalmo,  Adjutormeusesto,  nederelin- 
quasme  (Pm/.xxvi,  9).Si  dich yAdjutormeus  esto,aM- 
quidagis:namsinihilagis,  quomodo  ille  adjuvat  ? 

8.  Omnisqui  facit  peccatum,  et  iniquitatem  facit, 

^  8ic  leffendum,  sufTragantibus  Am.  Bad.  et  octoMss., 
Qisi  quoa  in  omnibus  codicibus  deterior  est  vocum  in- 
terpunetio  [Jam  diximus  aliquando  exinaniri  quod  •m- 
pUindum  est\. 


Nemo  dicat,  Aliud  est  peccatum,  aliud  iniquitas  : 
nemo  dicat,  Ego  peccator  homo  sum,  sed  iniquus 
non  sum.  Omn/5  enim  qui  facit  pec<:atum,  et  iniquita- 
tem  fadt.Peceatumestiniquilas  Quidergo  facimusde 
peccatis  nostris  et  iniquitatibus  ? Audi  quid  dicat : 
Et  scitisquiaille  manifestatusest,  ut  peceatum  auferat ; 
et  peccatum  in  ipso  nonest.  Inquo  nonestpeccatum, 
ipse  venit  auferre  peccatum.  Nam  si  esset  etin  illo 
peccatum,  auferendum  essetilli,  non  ipseauferret. 
Omnis  qui  in  ipso  manet^  non  peccat.  In  quanlum  in 
ipso  manet,  in  tantum  non  peccat.  Omnis  qui 
peccat,'non  vidit  eum,  neque  cognovit  eum.  Magnaista 
quflBstio  :  Ovmis  qui  peccat,  non  vidit  eum,  neque  co- 
gnovit  eum.  Non  est  mirum.  Non  eura  vidimus,  sed 
visuri  sumus  :  non  eum  cognovimus,  sed  cogni- 
turi  sumus;  credimus  in  eum  quem  non  cognovi- 
mus.  Anforteexfi(]ecognovimus,et  specienondum 
cognovimus  ?  Sed  in  fide  et  vidimus  et  cognovi- 
mus.  Si  enim  nondum  videt  fides,  quare  dicimur 
illuminati?  Est  illuminatio  per  tidem,  estillumina-)' 
tio  perspeciem.Modocumperegrinamur,  per  fidem 
ambulamus,  non  per  speciem  (II  Cor.  v,7).  Ergo  et 
justitia  nostra  per  fidem  est,  non  per  speciem.Erit 
perfecta  nostra  justitia,  cum  videbimus  per  spe- 
ciem.Modo  nonrelinquamus  eam  justitiam  qusB  est 
ex  fide,  quoniam  justus  exfide  vivit  (i{om.i,17),sicut 
ait  Apostolus.  Omnis  qui  manet  in  ipso,  non  peccat. 
Nam  omnis  qui  peccat,  non  vidit  eum,  neque  cognovit 
eum,  Non  credit  iste  qui  peccat :  si  autem  credit, 
quantum  ad  fidem  ejus  pertinet,  non  peccat. 

9.  Filioli,  nemovos  seducat.  Qui  facitjustitiam,  jus- 
tus  est,  sicut  et  iUejustus  est.  Numquid  quando  au- 
divimusquiajustisumus,  sicut  et  ille,  aBquales  nos 
debemus  putare  Deo?  Debetisnossequid  est,«ieti/; 
jamdudum  enim  dixit,  Castifkat  semetipsum,  sicut 
ipse  castus  est.  Jam  ergo  par  et  SBqualis  est  castitas 
nostra  castitati  Dei,  et  justitia  nostra  justitisB  Dei  ? 
Quis  hocdicat  ?Sed,  sicut,  non  semper  ad  flequali* 
tatem  dici  solet.  Quomodo,  verbigratia,  visa  basilica 
ista  ampla,  si  velit  facere  aliquis  minorem,  sed  ta- 
men  proportione  admensuras  ejus^ut  verbi  gratia^ 
silata  est  istasimplum,  et  longa  duplum ;  faciatet 
ille  latam  simplum,et  longam  duplum:  videtur  sio 
fecisse  sicut  est  ista.  Sed  ista  habet,  verbi  gratia, 
centum  cubitos,illa  triginta:etsicest,  etimparest. 
Videtis  quia  non  semper,  sicut,  ad  parilitatem  et 
aequalitatemrefertur.Verbi  gratia,  videte  quantum 
sit  inter  faciem  hominis,  et  imaginem  de  speculo  : 
facies  in  imagine,faciesincorpQre;imagoinimita- 
tione,  corpus  in  veritale.  Et  quid  dicim  us  ?  Nam  sicut 
hic  oculi,  ita  et  ibi :  sicuthicaures,  ita  et  ibiaures 
sunt.  Dispar  est  res  ;  sed,  eicut,  ad  similitudinem 
dicitur.Habemusergoetnosimaginem  Dei;  sednon 
illam  quamhabetFiliusflequalisPatri;  tamenetnos 
pro  modulo  nostro  si  non  sicut  ille  essemus,ex  nulla 
parte  similes  diceremur.  Ergo  castificat  nos  sicut 
etipsecastus  est;  sedille  castus8Bternitate,no8ca8ti 
fide  :  justi  sumus  sicutet  ipse  justus  est;  sed  ipse 
in  ipsa  incommutabili  perpetuitate,  nos  justi  cre- 
dendo  in  quem  non  videmus,  ut  aliquando  videa- 
mus.  Et  cum  perfecta  f uerit  j  ustitia  no8tra,cum  fact  i 


(01  ( 


IN  EPISTOLAM  JOANNIS  AD  PARTHOS,  S.  AUGUSHNI 


m» 


cequales  Angelis  fuerimus ;  nec  tnnc  illi  iBquabitar. 
Quantoergo  modo  abillolongeest,  quando  Dec  tuno 
par  erit  ? 

10.  Qui  facit  peccatum,  de  diaholo  e8t;quia  ahinitio 
diabolus  peccat.  De  diabolo  est,  nostis  quid  dicat ; 
imitando  diabolum.Nam  ncminem  fecit  diabolus, 
neminem  genuit,  neminem  creavit :  sed  quicumque 
fueritimitatus  diabolum,quasi  de  illo  natus,fitfiliius 
diaboli  imitando,  non  proprie  nascendo.  Quomodo 
esfiliusAbrahfle?numquidAbrahamtegenuit?Quo- 
modo  JudfB,filii  AbrahaB  non  imitantes  fidem  Abra- 
hedy  facti  sunt  filii  diaboli :  de  carne  Abraham  nati 
sunt,  el  fidem  AbrahaB  non  sunt  imitati.  Si  ergo  qui 
inde  nati  sunt,  exhaBredati  sunt,  quia  non  sunt  imi- 
tati ;  tu  qui  non  de  illo  natus  es,  efficeris  filius,  et sic 
eris  filius  imitando.  Et  si  diabolum  fueris  imitatus, 
quiaiUesuperbus  exstititetimpius  adversus  Deum, 
eris  fiiius  diaboli,  imitando ;  non  quia  creavit  te^aut 
genuit  te. 

ii,  Inhoc  manifestahu ea  FiHui Dti.  fiia.frmtns, 
omnes  peccatoresexdiat>olo  nati  sunt,in  quantum 
pecoatores.  Adam  a  Deo  factus  est :  sed  quando  con- 
sensit  diabolo,  ex  diabolo  natus  est ;  et  tales  omnea 
genuitqualis  eral.  Cum  ipsa  concupiscentia  nati  su- 
mus  ;  et  antequam  nos  debitanostraaddamus.de 
illa  damnationenascimur.Nam  si  cum  nullo  peccato 
nascimur,  quid  est  quod  cum  infantibus  ad  Bapti*- 
smum  curritur,  ut  solvantur?  Ego  duas  nativitates 
attendite,  fratres,  Adam  et  Christum  ^  :  duo  sunt 
homines;  sed  unus  ipsorumhomo  homo,  alteripso- 
rumhomoDeus.PerhominemhomiDem,peccatores 
sumus :  per  hominem  Deum,  justificamur.  Nativitas 
illadejecitadmortem;istanatiyitaserexitadvitam: 
nativitas  illa  trahit  secum  peccatum ;  nativitas  ista 
liberat  a  peccato.  Ideo  enim  venit  Christus  homo,  ut 
solveret  peccata  hominum.  /n  hoc  manifestatus  est 
Filius  Dei,  ut  solvat  opera  diaboli. 

42.Caetera  commendoCharitati  vestree,ne  vosgra- 
vem.  Ipsa  enim  quasstio  e8t,inqua  solvenda  labora- 
mus,quia  peccatores  nos  dicimus :  si  enim  qui  dixe- 
rit  se  esse  sine  peccato,  mendax  est.  Et  in  ipsius 
Epistola  Jounnis  invenimus,  Sidixerimus  quiapecoa- 
tumnon  habemus,  nos  ipsos  seducimus.  Meminisse  enim 
debetis  priorum  :  Si  dixerimus  quia  peccatum  non 
habemus,  nos  ipsos  seducimus,  et  veritas  in  nobis  nonest 
(1  Joan,  1, 8).  Et  rursus  in  oonsequentibus  audis,  Qui 
natus  est  ex  Deoy  non  peccat :  Qui  facit  peccatum^  n<m 
vidit  eum,  neque  cognovit  eum  :  Omnis  qui  facit  pecca- 
tum,  de  diabolo  est,  Ex  Deo  non  est  peccatum.  Ite- 
rum  terret  nos.  Quomodo  nati  sumus  ex  Deo,  et 
quomodo  nos  ftitemur  peccatores  ?An  dicturi  sumus, 
quia  de  Deo  nati  non  sumus  ?  Et  quid  faciunt  ista 
Sacramenta  in  infantibus?Quiddixit  Joannes?Oi«t 
natus  est  ex  Deo,  non  peecat,  Ipse  Joannes  iterum 
dixit,  Si  dixerimus  quia  peccatum  non  habemus,  nosmet" 
ipsos  seducimus,  et  veritas  in  nobis  non  est.  Magna 
quaestioest  etangusta;et  ad  hanc  solvendaminten- 

*  Lov.,  Adam  et  Christi.  At  Am.  Bad.  et  Mss.  habent, 
Adam  $t  Lhristum. 


tamfecerimCharitatem  vestram.In  nomiDeDomini 
eras  quod  inde  dederit,  disseremus. 

TRACTATUS  V. 

In  id  quod  sequitur,  Omnis  qui  natus  est  ex  Deo,  non 
facit  peccatum;  usquead  id,  Non  diligamus  verbo 
tantum  et  iingua,  sed  opere  et  veritate.  Ctqit.  iii, 
t.9.18. 

1 .  Intente  audite,  obsecro  vos,  quia  res  non  mi 
nimaversatur  inmedio:  et  nondubitoquiahestemo 
die  adfuistis  intente,  quod  et  hodie  intentius  coQTe- 
nistis.  Est  enim  non  parva  quABstio,  quomodo  dicat 
in  ista  Epistola,  Qui  natus  est  ex  Deoy  non  peecat  : 
et  quomodo  in  eadem  Epistola  superius  dixit,  Si 
dixerimus  quia  peccatum  non  habemus,  nos  ipsos  sednh- 
cimus,  et  veritas  in  nobis  non  est  (I  Joan.  i,  8).  Qoid 
facturus  estquem  uterquesermo  ex  eadem  Epistoia 
in  medio  coarctavit  ?  Si  se  confesMis  fuerit  peccato- 
rem,  timet  ne  dioatur  itii,  Non  ergo  ex  Deo  natus 
68 ;  quia  leriptnm  est,  Qui  natus  est  ex  Deo,  non  pee» 
eat.  Si  autem  dixerit  se  justum,  et  non  habere  peo- 
catum,  accipitex  aiia  parte  plagam  exipsa  Epistola, 
Si  dixerimus  quia  peccatum  non  habemus,  nos  ipsos 
seducimus,  et  veritas  in  nobis  non  est.  Positus  ergo 
homo  in  medio,  quid  dicat,  et  quid  confiteatur,  aat 
quid  profiteatur,  non  invenit.  Profiteri  se  esse  sine 
peccato,  periculosum  est ;  et  non  solum  periculo- 
sum,  sed  etiam  mendomm  iNosipsos,  inquit,  seduei' 
m  us,et  ventas  in  nobis  non  est,sidixer%mus  quiapeccaium 
non  habemus.  Sed  utinam  non  haberes,  et  diceres  I 
verum  enim  diceres,  nec  in  veritate  promenda  ullum 
iniquitatis  vel  vestigium  formidares.  Sed  ideo  male 
facis  si  dicis  quiamendacium  dicis:  Veritas,inqmi, 
in  nobis  non  est,  se  dixerimus  quia  peccatum  non  hahs' 
mus.  Non  ait,  Non  habuimus ;  ne  forte  de  prasterita 
vita  dictum  videretur.  Habuit  enim  peccata  homo 
iste  ;sed  ex  quonatusestex  Deo,  coepit  nonhabere. 
Si  ita  esset,  nulla  nos  angustaret  quffistio.  Diceremus 
enira  :  Fuimus  peccatores»  sed  modo  justificati  su- 
mus;  habuimuspeccatum,sed  modouon  habemus. 
Non  hoc  ait :  sed  quid  ait?iSt  dixerimus  quiapeeea- 
tum  non  habemus,  nos  ipsos  seducimus,  et  veritas  tn 
nobis  non  est.  Post  aiiquantum  rursus.  Qttt  natus  est 
ex  Deo,  inqniiynonpeccat.  Numquid  Joannesipsenoa 
erat  nalus  ex  Deo  ?  Si  Joanues  non  erat  natus  ex  Deo, 
de  quo  audistis  quia  suprapectus  Domini  recumbe- 
bat;  aliquis  sibi  audet  promittere  regeneratjonem 
factam  in se,  quam ille  habere  non meruit,  qui  super 
pectusDomini  recumbere  meruit?Quem  Dominus 
plus  quamcaBterosdiiigebat(/oaA.xui,23),ipsum  so- 
lum  de  Spiritu  non  genuerat  ? 

2.  Attendite  nunc  verba  ista:  adhuc  angustias  no- 
stras  commendo,  ut  per  intentionem  vestram,  qu» 
oratio  est  et  pro  nobiset  pro  vobis,  dilatet  Deus,et 
det  exitum ;  ne  aliquis  in  verboejus  inveniat  ooca- 
sionem  perditionissusB,  quod  verbum  nonest  prn- 
dicatum  et  conscriplum,  nisiad  medicinam  et  saiu- 
tem.  Omnis,  inquit,  qui  faeit  peecatum,  et  iniquitatem 
facit.  Ne  forte  discernas :  Peeeatum  iniquitas  est.  Ne 
dicas,  Peccator  sum,  sed  iniquns  non  snm  :  Pee- 
eatuminiquitasest.  Etseitis  qwiain  koc  iUe  mamifu* 


lOfd 


TRACTATUS  V.  CAPUT  IH. 


8044 


UtiUi  $8tf  ntpeceaia  auferat;etp€ecatum inillo  nonest. 
Etquid  prodest  nobis  quia  venit  sine  peccato  ?  Ow- 
nis  quidnfmpeecat,in  ipsomanet:  et  omnis  ({uipeccat, 
non  vidit  eum,  nefgue  cognovit  eum.  Filioli,  nemo  vos 
seducat.Qui  facit  justUiam,  justus  est,  sicut  et  iHejus- 
tus  est.  Jam  ista  diximus»  quia  sicut  secundum 
quamdam  similitudinem,  non  secundura  eequali- 
tatem,  dici  solet.  Quifacit  pecoatum,  de  diaholo  est  ; 
quia  ab  initio  diabolus  peccat.  Et  hoc  diximus,  quia 
neminemcreavit  diabolus,  neque  genuit ;  sed  imi- 
tatores  ejustanquam  exillo  nascuntur.  In  hoc  ma- 
nifestatus  est  FHius  Dei,  ut  solva  opera  dtabolit  (Joan. 
ui,  i-8).  Ergo  ut  solvat  peccata  » ille  qui  non  habet 
peccatum.  Deinde  sequitur  ;  Omnisqui  natus  est  ex 
Deo,  nan  fadt  peccatum,  quia  semen  ejus  in  ipso  manet ; 
et  non  potest  peccare,  quia  ex  Deo  natus  est.  Fortiter 
instrinxit.  Fortassii  secundumquoddam  peccatum 
dixit,  nonpeccaty  non  secundum  omne  peccatum  : 
utquod  ait,  Quinatusest  exDeo,  non  peccat yCeriiim 
quoddam  peccatum  intelligas,  quod  non  potest 
admittere  homoqui  ex  Deo  natus  est :  et  tale  pec- 
catum  esl  illud,  ut  si  quisquam  illud  admiserit, 
conGrmet  cffitera ;  si  quis  autem  hocnon  admiserit, 
solvat  caBtera.  Quod  est  hoc  peccatum  ?  Facere 
contra  mandatum.  Quod  est  raandalum  ?  Mandar 
tum  novum  do  vohis,  ut  vos  inoicem  diligatis  (Id.  xui, 
34).  Intendite.  Hoc  mandatum  Christi  dilectio 
vocatup  :  per  hanc  dileclionem  peccata  solvuntur. 
Haec  si  non  teneatur,  et  grave  peccatum  est,  et 
radix  omnium  peccalorura. 

3.  Intendite,  fratres  ;  protulimus  aliquid  in  quo 
bene  intelligentibus  soluta  est  qusestio.  Sed  num- 
quidcum  celerioribus  tantum  ambulamus  viam?  Et 
qui  tardius  ambulant,  non  sunt  relinquendi.  Ver- 
semus  hoc  quibus  possumus  verbis,  ut  ad  oranes 
perveniat.  Puto  enim,  fratres,  quia  oranis  homo 
sollicitus  est  proanima  sua,  qui  non  sinecausain- 
trat  Ecclesiam,  qui  non  temporalia  qusBrit  in  Eccle- 
sia.qui non  propterea intrat  ut transigat  negotia s8B- 
cularia  ;  sed  ideo  intrat,  ut  aliquid  sibi  epternum 
promissura  teneat,  quoperveniat:  necesseest  cogi- 
tet '  quemadmodum  ambulet  invia,  ne  remaneat, 
ne  retroeat,  neaberret,  ne  claudicando  non  perve- 
niat.  Qui  ergo  sollicitus  est,  tardussit,  velox  sit,non 
recedat  de  via.  Hoc  ergo  dixi,  quia  qui  natus  est  ex 
Deo,  non  peccat,  fortassis  secundum  quoddam  pec- 
catum  voluit  iutelligi :  nam  erit  contrariura  illi  loco, 
Si  dixerimus  quia  peccatum  non  habemusy  nos  ipsos  se- 
ducimus,  et  veritas  in  nobis  non  est,  Sic  ergo  potest 
solvi  quaestio.  Est  quoddam  peccatum  quod  non 
potestadmittereillequi  natus  estex  Deo;etquonon 
admisso  solvuntur  castera,  quoadmisso  confirman- 
tur  caetera.  Quod  esthoc  peccatum  ?  Facere  contra 
mandatum  Christi,  contra  testaraentum  novum. 
Quod  est  mandatum  novum  ?  Mandatum  novum  do 
vobis,  ut  vos  invicem  diligatis.  Qui  facit  contra  chari- 
ritatemetcontra  diiectionemfraternam,  non  audeat 


>  Editi  addunt  hic  vocem,  venit ;  qusB  abest  ab  omni- 
bus  Mss. 
s  £r.  Logd.  Ven.  Lov,,  necesse  est  ergo  cogitet.  H. 


gloriarj,  et  dicere  natum  se  esseex  Deo :  quiautem 
in  dilectionefraternaconstitutus  est,  certasuntpec- 
cata  qu8B  non  potest  admittere,  et  hoc  maxime  ne 
oderit  fratrem.  Et  quid  de  coBleris  peccatis  facit, 
unde  dictum  est,  Si  dixerimus  quia  peccatum  non  ha- 
bemus,  nosipsos  seducimus,  et  veritas  in  nobis  non  estj 
Audiat  securilatem  de  alio  loco  Scripturfle :  Charitas 
cooperit  multittyiinem  peccatorum  (I  Petr.  iv,  8). 

4.  Charitatem  ergo  coramendamus  ;  charitatem 

commendat  haBC  Epistola.  Post  resurrectionem  Do- 

minus  quid  aliud  interrogavit  Petrum,  nisi,  Amas 

me?  Et  parura  fuit  semel  interrogare  ;  et  iterum  ni- 

hiIaliud,etlertionihilaIiud.CurajaratertioiIletflBdio 

afficeretiu*,  quasi  non  sibi  crederet,  quomodo  qui 

nesciret  quid  in  illo  agerctur  ;  taraen  et  primo,  et 

secundo,  et  tertio  hoc  interrogavit.  Ter  negavit  ti- 

mor,  terconfessus  est  amor  (Joan.  xxi,  15-17).  Ecce 

amat  PetrusDominum.  Quid  praBstaturus  Domino? 

Non  enim  et  ipse  non  turbatus  est  in  illo  psalmo, 

Quid  retribuam  Dominopro  omnibusquae  retribuitmi- 

;it  ?Qui  enim  dicebat  haBC  in  Psalmo,  atteodebat 

quantasibi  essent  praBstita  a Deo ;  etqumrebat  quid 

retribueret  Deo,  et  non  inveniebat.  Quidquid  enim 

rstribuere  volueris,  ab  ipso  accepisti  ut  reddas. 

Et  quid  invenitut  retribuat?  Quod,ut  diximus,  fra- 

tres,abipsoacceperat,  hoc  invenitquod  retribueret. 

Calicem  salutaris  accipiam,  et  nomen  Domini  invocabo 

(Psal.  cxv,  42,  13).  Quis  enim  illi  dederat  calicem 

•alutaremnisiille  cui  volobat  retribure  ?  Accipere 

autem  calicera  salutarem,  et  invocare  nomen  Do- 

mini,   hocest  satiari  charitate  ;  et  ita  satiari,  ut 

non  solum  non  oderis  fratrera,  sed   paratus  sis 

mori  pro  fratre.  Perfecta  ista  charitas  est,  ut  pa- 

ralus  sis  mori  pro  fratre.   Hanc  ipse  Dominus 

in  se  exhibuit,  morluus  pro  omnibus,  orans  pro 

eis   a   quibus  cruciHgebatur,   et  dicens  :  Pater, 

ignosce  illiSy  quia  nesciunt  quid  faciunt  (Luc.  xxni, 

34).  Sed  si  solus  hoc  fecit,  non  erat  magister,  si 

discipulos   non  habebat.  Secuti   discipuli  hoc  fe- 

cerunt.  Lapidabatur  Stephanus,  et  genu  fixo  ait : 

DominSfne  statuasillishocdelictum  (yJcLvn,59).  Ama- 

bat  a  quibus  occidebatur,  quia  et  pro  ipsis  morie- 

batur.  Audi  et  apostolum  Paulum  :  Et  ipse,  inquit. 

impendar  pro  animabus  vestris  (11  Cor.  xn,  15) .  Inter 

illos  enim  eratpro  quibus  Stephanus  deprecabatur, 

quando  eorum  manibus  moriebatur.  Perfecta  ergo 

charilas  haBC  est.  Si  quis  tantam  habuerit  charitatem, 

ut  paratus  sit  profratribusetiam  mori,  perfectaest 

in  illo  charitas.  Sed  numquidmox  utnascitur,  jam 

prorsus  perfecta  est?  Ut  perficiatur,  nascitur :  cum 

fuerit  nata,  nutritur ;  cum  f uerit  nutrita  roboratur ; 

cum  fuerit  roborata,  perficitur :  cum  ad  perfectio- 

nem  venerit,  quid  dicit  ?  Mihi  vivere  Christus  est,  et 

morilucrum.  Optabam  dissolvi  et  esse  cum  Christo ;  mul- 

to  enim  magis  optimum  :  manere  in  carne  necessarium 

propter  vos  (Philipp.  i,  21-24).  Propter  eos  volebat 

vivere,  pro  quibus  paratus  erat  mori. 

5.  Et  ut  noveritis  quia  ipsaest  perfecta  charitas, 
quam  non  violat,  etin  quam  non  peccatquinatusest 
ex  Deo  ;  hoc  Dominus  dicitPetro  iPetre,  amas  mef 
£t  iile  :  Amo.  Non  ait,  Siamasme,  obsequeremihi. 


2015 


IN  EPISTOUM  JOANNIS  AD  PARTHOb,  S.  ADGDSTINI 


StM6 


Quandoenim  eratDominus  in  carnemortali,esuri- 
vit,sitivit :  eotempore  quo  esuriebaletsitiebat,sus- 
ceptusesthospilio  ;ministraruDti]ii  qui  habuerunt, 
de  substantia  sua,  sicut  legimusin  Evangelio  (Ltie. 
viii,  3).  Suscepit  eum  hospitio  ZacchaBus :  salvus 
factus  est  a  morbo,  suscepto  medico.  Quo  morbo? 
Avaritise.  Erat  enim  ditissimus,  et  princeps  pubU- 
canorum.  Attendite  sanatum  a  morbo  avaritisB. 
Dimidiwn,  inquit,  honorutn  meorutn  do  pauperibus; 
et  $i  cui  aliquid  tuli,  quadruplum  reddam  (Id.  xix, 
6-8).  Ideo  servavit  alterum  dimidium,  non  quo  frue- 
retur,  sed  unde  debitasolveret.  Suscepitergo  tunc 
medicum  hospitio,quiaeratinfirmitas  carnis  inDo- 
mino,  cui  hoc  obsequium  prsberent  homines :  et 
hoc,quiavoluit  prsBstare  obsequentibus ;  obsequen- 
iibus  enim  proderat,  non  illi.  Cui  enim  Angeli  mi- 
nistrabant,horum  obsequium  requirebattNecElias 
servus  illius  hoc  necessarium  habebat  aliquando, 
cui  panem  et  carnem  per  corvum  mittebat ;  et  ta- 
men  ut  vidua  religiosa  benediceretur,  mittitur  ser- 
vus  Dei,pascituravidua  quem  Deus  in  secreto  pas- 
cebat  (111  Reg,  xvu,  4-9).  Verumtamen  quanquam 
de  his  servis  Dei  sibi  prsestent,  qui  eorum  indigen- 
tiam  considerant,  propter  illam  mercedem  a  Domi- 
Do  in  Evangelio  manifestissime  positam,   QuisuS' 
cipit  justum  in  nomine  justi,  mercedem  justi  accipiet ; 
et  quisuscipitprophetamin  nomine  prophetai,mercedem 
prophetx  accipiet ;  et  qui  dederit  calicem  aques  frigidx 
uni  ex  his  minimis  tantum  in  nomine  discipuli,  amen 
dico  vobisy  non  perdet  mercedem  swm  (Matth.  x,  44  et 
42)  :  quamvis  ergo  sibi  praestent  qui  hoc  faciunt, 
tamen  nec  hocpoteratprseberi  ascensuroincoelum. 
Quid  iili  poterat  reiribuere  Petrus,  qui  amabat  il- 
lum  ?  Audi  quid  :  Pasce  oves  meas  ;  id  est,  Fac  pro 
fratribus  quod  pro  te  feci.  Omnes  sanguine  meo 
redemi :  nolite  dubitare  mori  pro  veritatis  confes- 
sione,  ut  caeteri  vos  imitentur. 

6.  Sed  h8eo,ut  diximus,  fratres,  perfeciacharitas 
est ;  qui  natus  est  ex  Deo,  habet  illam.  IntendaiCha- 
ritas  vestra,  videtequid  dicam.  Ecce  accepil Sacra- 
mentumnativltatishomobaptizaius;Sacramenium 
habet,etmagnumSacramentum,divinum,sanctum, 
ineftabile.  Considera  quale  :  ut  novum  hominem 
faciat  dimissione  omnium  peccaiorum.  Attendai 
tamen  in  cor,  si  perfectumest  ibi,  quod  facium  esi 
in  corpore :  videat  sihabetcharitatem,  et  tunc  dicat, 
Natus  sum  ex  Deo.  Si  autem  non  habet,  characte- 
remquidemimpositumhabet,8eddesertorvagatur. 
Habeat  charitatem  ;  aliter  non  se  dicai  natum  ex 
Deo.  Sed  habeo,  inquit,  sacramentum.  Audi  Apos- 
iolum  :  Sisciam  omniasacramenta,  et  habeam  omnem 
fidem^  ita  ut  montes  transferam,  charitatem  autem  non 
habeam,  nihil  sum  (I  Cor.  xiii,  2). 

7.  Hoc,  si  meministis,  commendavimus,  cum  is- 
iam  Epistolam  legereinciperemus,  nihil  ineanobis 
siccommendari,  quomodocharitatem.  El  si  videtur 
alia  et  alia  dicere,  illuc  facit  rediium  ;  ei  ad  ipsam 
charitatem  omnia  vultreferre  qusecumque  dixerii. 
Yideamussiethichocfacit.Attende :  Omnisquinatut 
est  ex  Deo,  non  facit  peccatum.  Quaerimusquod  peo- 
catum :  quia  si  omne  intellexeris,  conirariuseriiilli 


loco,  Si  dixerimus  quiapeeeaium  non  hahemus,nome' 
tipsos  seducimusy  et  veritas  in  nobis  non  ett.  Ergodicat 
quod  peccatum,  doceai  nos  ;  ne  forie  ego  iemere 
dixerim  peccaium  hoc  esse  violationem  charitaiis, 
quia  supra  dixit,  Qui  odit  fratrem  suum,  in  imebris 
est,  etin]tenebris  ambulat,  etnesdtquoeat,  quiatenehrse 
excxcaverunt  oculos  ejus  (I  Joan.  li,  11).  Sed  foriedi- 
xit  aliquid  in  posierioribus,  et  nominavii  chariia- 
iem  ^  Videie  quia  circuiius  ille  verborum  huncha- 
bet  finem,  hunc  habei  exiium.  Omnis  qui  natus  est 
ex  Deo,  non  peccat;quiasemen  ejus  in  ipso  manet-  Se- 
men  Dei,  id  est,  verbum  Dei :  unde  dicii  Apostolns. 
Per  Evangelium  ego  vos  genui  (ICor.  iv,  15).  Et  non 
potest  peccare,  quia  ex  Deo  natus  est.  Dicai  hoc,  vi- 
deamus  in  quo  non  poiest  peccare.  In  hocmanifes- 
tati  sunt  filii  Dei  et  filii  diaboli.  Omnis  qui  non  estjus- 
tus,  non  est  a  Deo,  et  qui  non  diligit  fratrem  suum. 
Certe  jam  manifesium  esi  undedicat,  Et  qui  non  di- 
ligit,  inquit,  fratrem  suum.  Dileciio  ergo  sola  dis- 
cernit  inter  filios  Dei  ei  filios  diaboli.  Signenise 
omnes  signo  crucis  Christi ;  respondeani  omnes, 
Amen ;  canient  omnes,  AUeluia  ;  bapiizeniur  om- 
neSyintreniEcclesias,  faciani  parieies  basilicaram : 
non  discernuntur  filii  Dei  a  filiis  diaboli,  nisi  cha- 
ritate.  Qui  habeni  charitatem,   nati  suni  ex  Deo : 
qui  non  habent,  non  sunt  nali  ex  Deo.  Magnumia- 
dicium,  magna  discretio.  Quidquid  vis  habe  ;  hoc 
soium  Don  habeas,  nihil  tibi  prodesi :  alia  si  noa 
habeas,  hoc  habe,  ei  implesii  Legem.  Quienim  dt- 
ligitalterumy  Legemimplevit,  aii  Apostolus  :  et,  Ple- 
nitudo  Legis  charitas  (Rom.  xui,  8,  lO).  Puto  isiam 
margaritam  esse  illamquam  homo  negoiiator  qufle- 
sisse  describitur  in  Evangelio,  qui  invenii  unam 
margaritam,et  vendiditomnia  quflB  habebai,eiemii 
eam  (Matth.  xni,  46).  Haec  esi  margarita  preiiosa, 
charitas,  sine  qua  nihil   iibi  prodesi  quodcumque 
habueris :  quam  sisolamhabeas,  sufficii  iibi.  Modo 
cum  fide  vides,  iunc  cum  specie  videbis.  Si  enim 
amamuscum  non  videmu8,quomodoamplectemar 
cum  viderimus?  Sed  ubi  nos  debemus  exercere?  iQ 
amorefraterno.  Potesmihi  dicere,  Non  vidi  Deum; 
numquidpoies  mihi  dicere,  Non  vidi  hominem?  Di- 
lige  frairem.  Si  enim  fratrem  quem  vides  dilexeris, 
simul  videbis  et  Deum ;  quia  videbis  ipsam  chari- 
iatem,  et  inius  inhabiiai  Deus. 

8.  Qui  nonestjustus,  non  est  ex  Deo ;  et  qui  non  di- 
ligitfratremsuum.Quiahmc  estannuntiatio :  videquo- 
modo  confirmai :  Quia  hsec  est  annuntiatio  quam  audi' 
vimus  ab  initio,  ut  diligamus  invicem.  Manifesiavit 
nobis  inde  se  dicere  :  contra  hoc  mandaium  quis- 
quisfacii,in  peccatoillo  est  scelerato,  in  quodinci- 
duni qui  non  nascuniur  ex  Deo. Nonsicut  Cain quies 
malignoerat,etocciditfratremsuum.  Et  cujusreigratia 
occidit  f  Quia  opera  ejus  malignafuerunt,fratris  oero 
ejusjusta.  Ergo  ubiest  invidia,  amor  fraiernus  esse 
non  poiesi.  Intendat  Charitas  vestra.Qui  iavidel,noa 
amai.  Peccatum  diaboli  est  in  illo ;  quia  et  diaboius 
invidendodejecit.Ceciditenlm.etiavidit8taati.iNoQ 
ideo  vohiitdejicere  utipse  siaret,  sed  ae  solus  cadc 
ret,  Teaeie  ia  aaimo  ex  hoc  quod  subjeoii,  invidiam 

<  Quaiuor  Mss.,  etnon  nominavU  ckaritatem. 


i017 


TRACTATUS 


non  posse  esse  ia  charitate.  Habes  aperte  cum  lau* 
daretur  ipsa  charitas,  Charitas  non  3emulatur  (I  Cor, 
xiii,  4).  Non  fuitcharitasin  Gain ;  el  nisi  esset  charitas 
in  Abel,non  acciperet  Deus  sacrificium  ejus.  Cum 
enimamboobtulissent,illedefructibus  terraa,  ille  de 
fetibusoyium;quidputati3,fratres,quia  Deus  fruc- 
tus  terrflB  neglexit,  et  fetus  ovium  dilexit  ?  Non  inten- 
dit  Deus  ad  manus ' ;  sed  in  corde  vidit :  etquem  vidit 
cum  charitate  offerre,  ipsius  sacrificium  respexit ; 
quem  vidit  cum  invidia  offerre,  ab  ipsius  sacriticio 
oculos  avertit.  ppeJ^^  ergo  bona  At>el  non  dicit  nisi 
charitatem  :  opera  mala  Cain  non  dicit  nisi  odium 
fraternum.  Parum  est  quia  odit  fratrem  suum,  et  in- 
vidit  operibus  bonis;quiaimitari  noluit,necare  vo- 
luit.EthincapparuitjustusDei.Hinc  ergo  discernun- 
tur  homines,  fratres  mei.  Nemo  attendatlinguas,  sed 
facta  etcor  *.  Si  non  bene  faciat  pro  f  ratribus  suis,  os- 
tendit  quid  in  se  habeat.  Tentationibus  probantur 
homines. 

9.  Nolite  minari y  fratreSfSi odit  nas*  mundus, Num* 
quid  saepe  vobis  dicendum  est  quid  est  mundus  ?  Non 
c(Blum,nonterra,  necista  operaquaBDeusfecit  ;sed 
dilectoresmundi.lstasaepedicendoquibusdamone- 
rosus  8um:sed  usque  adeo  non  frustra  dico,utaJi- 
qui  interrogentur  andixerim,  etnon  respondeant. 
Ergo  vel  inculcando  hflereat  aliquid  in  cordibus  au- 
dientium.Quidest  mundus?Mundusest,quando  in 
malo  ponitur,  dilectores  mundiimundusquandoin 
laude  ponitur,  coelum  et  terra  est,  et  quae  in  his 
opera  Dei ;  undedicitur,  Et  munduspereumfaetus  est 
(Joan.i,  iO].ltemmundus  est  plenitudo  terrfle,  sicut 
dixit  ipse  Joannes, iVon  solumautem  noslrorum  pecca- 
torumpropitiator  est,  sed  et  totius  mundi  (1/oan.  ii,2). 
Mundi  dicit  omnium  fideli  um  per  orbem  sparsor  u  m. 
Mundus  autem  in  maio,  amatores  mundi  sunt.  Qui 
amant  mundum,  iratrem  amare  non  possunt. 

19.  Si  odit  nos  mundus  :  nos  scimus,  Quid  nos  sci- 
mus  ?  Quia  transivimus  de  mortead  vitam,  Unde  sci- 
mus?  Quia  diligimus  fratres,  Nemo  interroget  homi- 
nem;redeat  unusquisquead  cor  suum  :si  ibi  inve- 
neritcharitatemfraternam,  securussit,  quia  transiit 
amortead  vitam.Jam  iu  dextera  est:non  attendat 
quia  modo  gloriaejus  occulta  est ;  cum  venerit  Domi- 
nus,tunc  apparebitingloria.  Viget  enim,8ed  adhuc 
inhieme ;  vigetradix,sedqua8i  aridi  suntrami :  intus 
est  medulia  quae  viget,  intus  sunt  folia  arborum, 
intus  fructus ;  sed  flestatem  exspectant.  Ergo  nos 
tcimus  quia  transivimus  de  morte  ad  vitamyquia  dt/t- 
gimusfratres,  Qui  non  diligiti  manet  in  morte.tie  pute- 
tis,  fratres,  leve  esscodisse  aut  non  diligere,  audite 
quod  sequitur :  Omnis  quiodit  fratrem  suum^  homicida 
ef(.Jam  ergosicotemnebatquisquam  odium  frater- 
Dum,  numquid  ethomicidium  in  corde  suo  contem- 
pturus  est?  Non  movet  manus  ad  occidendum  homi- 
nem,  homicida  jam  tenetur  a  Domino ;  vivit  ille,  et 
iste  jam  interfector  judicatur.  Omnisqui  odit  fratrem 
suum^  homieida  est.  Et  scitis  quia  omnis  homicida  non 
habet  vitam  xtemam  in  se  manentem, 

i  Am.  Bad.  Er.  et  quinque  Mss. ,  ad  munus, 

*  Decem  Blss.,  sed  faeta,  Corsinon  bene  fadat. 

*  Bic  M88.  At  sacra  Bihiia,  kumds,  vos^ 


W.  CAPUT  IIU  20,  g 

H.  /n  hoc  cognoscimus  dilectionem.  Perfectionem 
dilectionis  dicil,  perfectioncm  illam  quam  com- 
mendavimus.  /n  hoccognoscimusdilectionem.quiaiUe 
p^'onobisanimamsuamposuit:etnosdebemusanimaspro 
fratribus ponere.  Ecce  uude  veuiebat,Pe/n?,am(Mm«? 
pasce  <wMm«w.Nam  utnoveritisquiasicabeopasci 
volebatoves  suas,  utanimam  suamproovibuspo- 
neret;hoc  illi  conlinuo  dixit.  «  Cumjuvenis  esses 
praecingebas  te,  et  ibas  quo  volebas  ;  cum  autem' 
fueris  senior,  aUus  te  preeciuget,  et  toUet  te  quo  lu 
non  vis.  Hoc  autem  dixit,  »  ait  Evangelista,  «  si- 
gniticans  qua  morte  clarificaturus  erat  Deum  » 
(/oan.xxi,  15-19) :  utcuidixerat,t  Pasceovesmeas. » 
doceret  eum  ponere  animam  pro  ovibus  suis. 

12.  Unde  incipit  charitas,  fratres  ?  Modicum  at- 
tendite  :  quo  perficiatur  audistis  ;  ipsum  finem 
et  modum  ipsum  et  Dominus  in  Evangelio  com- 
mendavit :  Majorem  charitatemnemo  habety  ait,  quam 
ut  animam  suam ponat  pro  amicis  suis  (Id.  xv,  13). 
Perfeclionem  ergo  ejusostendit  in  Evangelio,'ethic 
commendataestejusperfectio  :  sed  interrogatis 
vos,  et  dicitis  vobis,  Quando  possumus  habere  istam 
charitatem  ?  Noli  cito  de  te  desperare  :  forte  nata 
est,  sed  nondum  perfectaest ;  nutrieam,  neefTo- 
cetur.  Seddicturusesmihi,Et  unde  novi?  Quoenim 
perticiatur  audivimus ;  unde  incipiat  audiamus, 
Sequitur,  et  dicit :  Qui  autemhabuerit  facultates  mun- 
di,et  viderU  fratremsuum  esurientemy  et  clauserit  vi. 
seera  sua  ab  eo  :  quomodo  potent  dilectio  Dei  manere 
in  eo  ?  Ecce  unde  incipit  charitas.  Si  nondum  es 
idoneus  mori  pro  fratre,  jam  idoneus  esto  dare  de 
luisfacultatibus  fralri.  Jam  percutiat  viscera  tua 
charilas,  ut  non  de  jactantia  facias,  sed  de  intimo 
adipe  misericordifle ;  utconsideresillumin  egestale 
positum.  Si  enim  superflua  non  potes  dare  fratri 
tuo,  animam  tuampotes  ponereprofratre  ?Jacet 
pecunia  in  sinu  tuo,quamUbi  fures  possunt  aufer- 
re ;  et  si  iUam  non  auferent  fures,  moriendo  illam 
desere8,etiamsiieilla  viventem  non  deserat  :quid 
indefacturuse8?Esuritfrater  luus,  in  necessitate 
positus  est :  fortassis  suspenditur,  a  creditore  an- 
gustatur;  nonhabetipse,  habes  tu :  fratertuusest, 
simul  empti  estis,  unum  estpretium  vestrum,  ambo 
sanguineChristiredempliesfis  :  vide si  misereris,  si 
habes  facultates  mundi.  Quidad  me  peftinet,forte 
dicis  ?  Ego  daturus  sum  pecuniam  meam,  ne  ille 
molestiam  patiatur  ?  Si  hoc  tibi  responderit  cor 
tuum,  dileclio  Patris  non  in  te  manet.  Si  dilectio 
Patris  nonin  te  manel,  nones  natus  ex  Deo.  Quo- 
modote  gloriarisessechristianum  ?  Nomen  habes, 
etfactanonhabes.Si  aulem  nomensecutum  fuerit 
opus,  dicalte  quisquam  paganum,  tu  factis  osten- 
de  techrisUanum.Namsi  factis  non  ostendis  te 
chrisUanum,  omnes  te  christianum  vocent,  quid 
tibi  prodest  nomen,ubi  res  non  invenitur  ?  «  Q ui  au- 
temhabueritfacultatesmundi,  et  videril  fratrem 
8uum  egentem.et  clauserit  viscera  suaab  eo  ;  quo- 
modo  potest  dilecUo  Deimanere  in  eo  ?  »  Et  sequi- 
tur :  €  Filioli,  nondUigamus  verbo  tantum  etlingua' 
sed  opere  et  veritate. »  * 

13.  Puto  manifestatuiaesM  vobia  magaom  el  iia% 


2019 


IN  EPISTOLAM  JOANNIS  AD  PARTHOS,  S,  AUGUStlNl 


20l0 


cessarium  secretum  et  sacramentum,  fratres  mei. 
Quid  valeatcharitas,  omnisScripluracommeQdat ; 
sed  nescio  si  alicubi  ampliusquamin  ista  Epistola 
commendetur.  Rogamus  vos  etobsecramus  iuDo- 
mino,  ut  et  iJlaquAB  audistis  memorid  teneatis  ;et 
ad  ea  qufle  adhucdicenda  snnt,  donec  finiatur  ipsa 
Epistoia,  intenti  veniatis,  intenti  audiatis.  Aperite 
autem  cor  ad  semina  bono  :  exstirpate  spinas,  ne 
effoceturin  vobisquod  seminatur,sed  potiuscrescat 
seges ;  etgaudeatagricoIa,ethorreum  vobispraepa- 
ret  tanquam  frumentis,  non  ignem  tanquam  pa- 
leis. 

TRAGTATUS  VI. 

In  tllud,  £t  in  hoc  cognoscimusquiaex  veritate  su- 
mixs  ;u$que  ad  id,  Et  hic  est  Antichristus  de  quo 
audistis,  etc.  Cap,  in,  t»  19-24^  et  cap.  iv,  t^ 
1-3. 

1.  Si  meministis,  fratres,  hesterno  nos  clausisse 
sermonem  adistam  sententiam,qu8Bsinedubio  ma- 
nere  debuitetdebet  incordevestro,quia  ipsam  no- 
vissimamaudistis:»  Filioli,  non  diligamus  verbo 
tantum  etlingua,  sed  opereetveritate.  »  Deinde  se- 
quitur  :«  Etinhoc  cognoscimus  quia  ex  veritate  su- 
mus,  et  coram  ipso  persuademus  cordi  nostro :  quia 
si  male  senseritoornostrum^  major  est  Deuscorde 
nostro,  et  novit  omnia.  »  Dixerat,  «  Non  diligamus 
verbo  tantum  et  lingua,  sed  opere  et  veritate :  » 
queeritur  a  nobis,  in  quo  opere  et  in  qua  veritate 
agnoscitur  qui  diligit  Deum,  velqui  diligit  fratrem 
suum.  Jam  superiusdixeratquousquecharitas  per- 
ficiatur ;  quod  et  Dominas  in  Evangelio  ait,  Majo- 
remhac  nemo  habet  charitatem,  quam  ut  animam  suam 
ponat  pro  amicis  suis  {Joan.  xv,  43)  :  et  iste  hoc  di- 
xerat,  Sicut  ille  animam  suam  pro  nobis  poiuitf  dC' 
bemus  et  nos  anima^  pro  fratribus  ponere.  Hsec  est 
perfectio  charitatis ;  et  major  omnino  non  potest 
inveniri.  Sedquianouin  omnibus  perfectaest,  et 
desperare  non  debet  in  quo  perfecta  non  est,  si 
jam  nata  est  qufle  perficiatur  :  el  utique  si  nata 
est,  nutrienda  est,  et  quibusdam  suis  nutrimentis 
ad  perfectionem  propriam  perducenda.  Quaesivi- 
mus  inchoationem  charitatis  unde  incipiat,  et  ibi 
continuo  invenimus  :  Si  quis  habet  facultates  mtfruft, 
et  viderit  fralrem  suum  egentem,  et  clauserit  viscera 
9ua  adversus  eum  ;  quomodo  dilectio  Patris  manet  in 
illo  (I  Joan,  lu,  16, 17)  ?  Ergo  hic  incipit  ista  ohari- 
tas,  fratres,  ut  de  suis  superfluis  tribaat  egenti,  in 
angustiis  aliquibus  constituto  ;  ex  eo  quod  sibi 
abundatsecundum  tempus,  a  tribulatione  tempo- 
rah  Jiberct  fratrem.  Hinc  exordium  ost  charitatis. 
Hanc  ita  coeptam,  si  verbo  Dei  et  spe  futurflB  vitae 
Dutrieris,  pervenies  adillam  perfectionem,  utpa- 
ratus  sis  animam  tuam  ponere  pro  fratribus 
tuis. 

2.Sedquia  multataliafiuntabhis  qui  alia  qufle- 
runt,  et  qui  fratres  non  amant  ;revocemur  ad  testi- 
monium  conscientifle.  Unde  probamus  quia  talia 
muitafiuntabhisquifratresnonamanttQuam  mul- 
ti  se  in  haeresibus  et  schidmatibus  martyres  dicunt  1 
VidaoUar  sibi  aoiiuiB  poaere  pro  fratribus  sois.  Si 


profratribusanimamponerent,  non  se  ab  universa 
fraternitate  separarent.  Item  quam  multi  sunt  qui 
jactantiflB  causa  multa  tribuunt,  mulla  donant ;  et 
non  ibi  quflerunt  nisi  laudem  humanam  et  gloriam 
popularem,  plenam  ventis,  nulla  stabilitate  solida- 
tam ! Quiaergo  sunttales,  ubi  probandaeritcharitas 
fraterna?quiavoIuitillamprobari,etaitadmonens: 
Filiolif  non  diligamus  verbo  tantum  et  lingua,  sed  opere 
et  verilate.  Quaerimus,  In  quo  opere,in  qua  veritate? 
Potestesse  manifestius  opus,  quam  tribuere  paupe- 
ribus  ?  Multi  hoc  jactantia  faciunt,  non  dilectione. 
Potestesse  majus  opus,  quam  mori  pro  fratribus? 
Kt  hoc  multi  voluntputari  se  facere,jaotaDtia  nominis 
comparandi,  non  visceribus  diiectionis.  Restat  ut 
ille  diligat  fratrem,  qui  ante  Deum  ubi  solus  videt, 
cordi  suo  persuadet,  etinterrogat  cor  suum  an  vere 
propter  fratrum  dilectionem  hoc  faciat;  et  perhibet 
illi  testimonium  oculus  qui  penetrat  cor,  quo  homo 
attendere  non  potest.  Ideo  Paulus  apostolus,  quia 
paratus  erat  mori  pro  fratribus,  et  dicebat,  Ipse 
impendar  pro  animabus  veslris  (H  Cor.  xn,  15) :  tamen 
quia  Deus  hoc  videbatin  corde  ipsius,  non  homiDet 
quibus  loquebatur,  ait  illis,  Mihi  autem  minimum  eii 
ut  a  vobis  dijudicer,  aut  ab  humano  die  (1  Cor.  iv«3). 
£t  ostendi  etiam  ipse  quoJam  iooo  quia  solent 
ista  fieri  inani  jactantia,non  tirmamento  charitatis : 
ait  enim  cum  de  ipsius  charitatis  commendatione 
Ioqueretur,Si  (iu/rt6u«ro  omnia  mea  pauperibus,  e<lra- 
didero  corpus  meum  ut  ardeam,  charitatem  autem  non 
habeam,  nihil  mihi  prodest  {Id.  xui,  3).  Potest  enim 
quisquam  hoc  facere  sine  charitate  ?  Potest.  Nam 
qui  non  habent  charilatem,  diviserunt  unitatem 
(d).  Quaerite  ibi,  et  videbitis  multos  muita  tribuere 
pauperibus  ;  videbitis  aiios  paratos  ad  suscipien- 
dam  mortem,  ita  ut  desistentepersecutore,  seipsos 
prflecipitent :  isti  sine  dubio  sine  chahtate  hoc  fa- 
ciunt.  Revocemurergoad  conscientiam,de  qua  dicit 
Apostoius  :  Nam  gbria  nostra  hsec  est^  iestimonium 
conscientise  nostrae  (11  Cor.  i,  12).  Revocemur  ad  cons- 
cientiam,  de  qua idem dicit :  Optu  tautem  suum  probet 
unusquisque^  et  tunc  in  semetipso  gioriam  habebit,  et 
non  in  altero  {Galat.  vi,  4).  Opus  ergo  suum  probet 
unusquisque  nostrum,  utrum  de  vena  charitatis 
emanet,  utrum  de  radice  dilectionis  rami  bonorum 
operum  puliulent.  Opus  autem  suum  probet  unusquiS' 
que,  ait,  et  tunc  in  semetipso  gloriam  habebitj  ei  nom 
in  altero :  non  quando  illi  perhibet  testimonium  lin- 
gua  aliena,  sed  quando  perhibet  conscientia  pro- 
pria. 

3.  Hoc  ergo  hic  commendat.  In  hoc  cognoseimus 
quiaexveritatesumus,quBLadoo^efe  et  veritate,  noQ 
verbis  etlingua  tanlum  diligimus :  et  coram  ipsoper» 
siMdemus  cordinostro,  Quid  est,  coramipsof  Ubi  ipse 
videt.Unde  ipse  Dominus  in  £ vangelio :  Caoef«,  in- 
quit,  facere  juslitiam  vestram  coram  hominibus,  ut  vi- 
deamini  ab  eis :  alioquin  mercedem  non  habebitis  apud 
Patrem  vestrum  qui  in  ccelis  est.  Et  quid  est,  Nesctat 
sinistra  tua  quid  faciat  dextera  tua  {Matth.  vi,  1,3): 
nisi  quia  dextera,  pura  conscientia  est ;  sinistrai 
mundi  cupiditas  ?  Muiti  per  cupiditaiem  mundi 

(a)  Donatistte. 


S021 


TRACTATUS  VI.  CAPUT  III. 


2022 


moita  mira  faciunt;  sinistra  operatur,  non  dextra. 
Dextra  debet  operari,  et  nesciente  sinistra,  ut  nec 
misceatse  cupiditas  saeculi,  quando  aliquid  bonidi- 
iecUone  operamur.  Et  ubi  hoc  cogaoscimus  ?  Ante 
Deum  es,  interroga  cor  tuum :  vide  quid  fecisti,  et 
quid  ibi  appetisti  ;  salutem  tuam,  an  laudem  ho- 
minum  ventosam.  Intus  vide :  nam  homo  judicare 
non  potest  quem  videre  non  potest.  Si  persuade- 
mus  cordi  noslro,  coram  ipso  persuadeamus.  Quia 
ft  maletentiat  cor  nostrum^id  esi,  accuset  nos  intus, 
quia  non  eo  animo  facimus  quod  facieudum  sit ; 
majorutDius  corde  nostro^  et  novit  omnia.  Gor  tuum 
abscondis  ab  homine  ;  a  Deo  absconde  si  potes. 
Quomodo  abscondes  ab  eo,  cui  dictum  est  a  peo. 
catore  quodam  timente  et  contitente :  Quo  ibo  a  spi, 
ritu  tuo  1  et  a  facie  tua  quo  fugiam  ?  QuaBrebat  qua 
fugeret,  ut  evaderet  judicium  Dei,  et  non  invenie- 
bat.  Ubi  enim  non  est  Deus  ?  Si  ascendero,  inquit, 
n  coBlum,  ibies .-  si  descendero  in  xnfernum,  ades  (Psal. 
cxxxvui,  7);  Quo  iturus  es  ?  quo  fugies  ?  Vis  audire 
consiUum  ?  Si  vis  ab  illo  fugere,  ad  ipsum  fuge. 
Ad  ipsum  fuge  contitendo,  non  ab  ipso  iatendo  : 
latere  enim  non  potes,  sed  coniiteri  potes.  Dic  iJli, 
Refugium  meum  es  tu  (Psal.  xxxi,  7)  ;  et  nutriatur  in 
(e  diiectio,  qu6B  soia  perducit  ad  vitam.  Perhibeat 
tibi  testimonium  conscientia  tua,  quia  ex  Deo  esi. 
Si  ex  Deo  est,  noli  illam  veiie  ante  homines  jactare; 
quia  nec  laudes  hominum  te  levant  in  coelum,  nec 
vituperationes  inde  te  deponunt.  lile  videat  qui  co- 
ronat ;  iiie  sit  testis  quo  judice  coronaris.  Major  est 
Deus  corde  nostrOy  et  novit  omnia. 

4.  Dilectissimiy  si  cor  non  male  senserit,  fiduciam 
habemus  adOeum.  Quidest,  cor  non  malesenserit  ? 
Verumnobisresponderit,  quiadiligimus,  etgermana 
dilectio  est  innobis:  nonticta,sedsincera;saiutem 
fraternamqu8Brens,  nullum  emoiumentum  exspec- 
tans  afratre^  nisi  salutemipsius.  JFiduciam  habemus 
adDeum;elquidquid  poslulaverimusy  accipiemus 
abeo,quia  mandataejusservamus.  Ideo  nonin  cons- 
pectu  hominum,  sed  ubi  ipse  Deus  videt  in  corde. 
Fiduciam  ergo  habemus  ad  Deum ;  et  quidquid 
postulaverimuSy  ab  eo accipiemus :  sed,  quia  man- 
data  ejus  servamus.  Quae  sunt  mandata  ejus?i\um- 
quid  semper  repetendum  est  ?  Mandatum  novum 
do  vobis,  ut  oos  invicem  diligatis  (Joan.  xiii,  34). 
Ipsam  charitatemioquitur,  ipsam  commendat.  Quis- 
qaisergohabueritcharilatem  fraternam,  et  coram 
Deo  habuerit,  ubi  Deus  videt,  corque  ejus  interro- 
gatum  sob  justo  examine,  uoa  ei  aliud  responderit, 
quamgermanamibiesse  radicem  charitatis,  unde 
boni  fructus  existant ;  habet  tiduciam  apud  Deum, 
etquidquidpostuiaverit,  abeo  accipiet,  quia  man- 
data  ejus  servat. 

5.  Occurrit  queestioqu8Bdam,quia  nonilieautiile 
homo,  aut  tu  aut  ego,  qui  si  pe  tiero  aliquid  a  Domino 
Deo  nostro,  et  non  accepero,  faciie  de  me  potest  di- 
cere  unusquisque,Nonhabetcharitatem ;  etdequo- 
libet  homine  hujus  temporis  facile  dici  potest ;  et 
sentiat  quis  quod  vult  homo  de  homine  :  majorem 
qu8Bstionem  non  faoiunt,  nisi  iili  viri,  quos  sanctos 
«ansUt  f QiM6  com  wribereiity  ei  modo  esse  eam 


Deo.  Quis  habet  charitatem,  si  eamPaulus  nonha« 
bebat^quidicebat,  05  nos/rum  patetadvoSyO  Corin- 
thiiy  cor  nostrum  dilatatum  est  ;  non  augustamini 
in  nobis  (II  Cor.  vi,  11,  12) ;  qui  dicebat,  Impendar 
pro  animabus  vestris  (Id,  xu^  15) :  ettanta  gratia 
in  illo  eral,  ut  manifestaretur  eum  habere  charita- 
tem  ?  Invenimus  eum  tamen  petisse,  et  non  acce- 
pisse.Quiddicimus,  fratres?Qu8Bstioest;  intenti  es- 
tote  ad  Deum.  Magnaetista  quaestioest.  Quomodo 
de  peccato  ubi  dictumest,  Quinatus  estex Deo,non 
peccat  (1  /oart.  lu,  9 )  ;  invenimus  hoc  esse  pecca- 
tum  vioiarecharitatem,  et  hoc  proprie  desigaatum 
esse  in  hoc  loco :  sic  et  nuacquaerimusquiddixerit. 
Sieoim  verba  atteudas,planum  videtur;  si  exem- 
pla,  obscurum  est.  Verbis  his  nihii  est  pianius : 
«  Et  quidquid  poslulaverimus,  accipiemus  ab 
eo ;  quia  mandata  ejus  servamus,  et  qu8B  placent 
illi,in  conspectu  ejus  facimus.  Quidquid  postulave- 
rimus,  «  ait,  aaccipiemus  ab  eo.  »Angusta?it  vehe- 
menter.  Quia  et  ibi  angustaret,  si  diceret  omne 
peccatum  :  sed  ideo  invenimus  locum  exponendi, 
quia  de  certo  peccato  dixit,  non  de  omni ;  sed  de 
quodam  peccato,  quod  oiunis  qui  ex  Deo  natus  est, 
non  facit :  et  invenimus  ipsum  quoddam  peccatum 
violationem  esse  charitatis.  Et  habemus  exemplum 
de  Evangelio  manifestum,  quando  ait  Dominus, 
Si  non  venissem,  peccatum  non  haberent  (Joan.  xv, 
22).  Quid  ergo  ?  ad  innocenles  JudaBos  venerat,  quia 
sic  loquitur  ?  £rgo  si  ipse  non  veniret,  peccatum 
non  haberent?  Praisen  tia  ergo  medici  fecit  SBgrotum, 
febrem  non  abstulit?  Quis  hoc  vel  demens  dicat? 
Ille  non  venit  nisi  curare  et  sanare  aBgrotos.  Quare 
ergo  dixit,  Sinonvenissem,peccatum  non  haberent^ 
nisiquiacertumquoddampeccatumvoluitintelligi? 
QuoddamenimpeccalumnonhaberentJudaBi.Quod 
peccatum?  Quo  in  eum  non  crediderunt,  quo  prcB- 
sentem  contempserunt.  Sicut  ergo  ibi  peccatum 
dixit,  et  non  est  consequens  ut  omne  peccatum 
intelligamus,  sed  certum  peccatum  :  sic  et  hic  non 
onme  peccatum,  ne  contrarius  sit  illi  loco  ubi  ait, 
Si  dicenmus  quia  peccatum  non  habemus,  nosmC' 
tipsos  seducimus^et  veritas  in  nobisnon  est  (IJoan» 
i,  8) ;  sed  oertum  quoddampeccatum,  id  est,  viola- 
tionem  charitatis.  Hic  autem  plus  nos  constriaxit : 
Sipetierimusydixit,  si  nos  non  accusaverit  cor  nos- 
trum^  et  renuntiaverit  in  conspectu  Dei  quia  vera 
dilectio  est  in  nobis ;  quidquid  postulaverimus,  ab 
eo  accipiemus. 

6.  Jam  ergo  dixi  Gharitati  vestrflB,  fratres,  nemo 
attendatad  nos.  Quidenim  sumus  nos?  Aut  quid 
estis  vos?  Quid,  nisi  Ecclesia  Dei,  quBBnotaest  om- 
nibus?  Et  si  illi  placet,  in  illa  sumus ;  et  qui  dilec- 
tione  inillamanemus,ibiperseveremus,sivolumu9 
ostendere  diiectionem  quam  habemus.  Verumtamea 
de  apostolo  Paulo  quid  mali  sensuri  sumus  ?  Ipse 
non  diiigebat  fratres?  Apud  ipsum  non  erat  testi- 
monium  conscientiflB  ejus  in  conspectu  Dei  ?  Non 
erat  in  Paulo  radix  illa  charitatis,  unde  omnes  boni 
fructus  procedebant?  Quis  hoc  demens  dixerit?  Ubi 
ergo  invenimus  petisse  Apostol  um  et  non  accepisse? 
Ait  ipse :  In  mignitudin^  rsQslatianim  ne  exiQU(W,  dek 


2023 


IN  EPISTOLAM  JOANNIS  AD  PARTHOS,  S.  AUGUStlNi 


ttl4 


'tu$  est  mihi  $timulus  carnis  meapy  angelus  satanae,  qui 
me  colaphizet  :  propter  quod  ter  Dominum  rogavi  ut 
auferret  eum  a  me  ;  et  dixit  mihiy  Suflicil  tibi  gratia 
mea ;  nam  virtut  in  infirmitate  perficitur  (11  Cor.  xii, 
7-9).  Ecce  non  esl  exauditus,  ut  auferretur  ab  illo 
angelus  satanfle.  Sed  qnare?Quia  non  ei  proderat. 
Ergo  exauditus  est  ad  salutem,  qui  non  est  exau- 
ditus  ad  Yoluntatem.  Noverit  magnum  sacramen- 
tum  Charitas  vestra;  quod  ideo  commendamus 
vobis,  ne  excidat  vobis  in  tentationibus  vestris. 
Sancti  ad  salulem  per  omnia  exaudiuntur,  semper 
exaudiuntur  ad  salutem  aeternam  :  ipsam  deside- 
rant ;  quia  secundum  hano  semper  exaudiun- 
tur. 

7.  Sed  disceroamus  exauditiones  Dei.Invenimus 
enimquosdam  non  exauditos  ad  voluntatem^exau- 
ditos  ad  salutem  :  et  rursus  quosdam  invenimus 
exauditos  ad  voluntatem,  et  non  exauditos  ad  sa- 
lutem.  Hoc  discernite,  hoc  tenete  exemplum  ejus 
qui  non  estexauditus  ad  voiuntatem,sed  exauditus 
ad  salutem.  Audi  apostolum  Paulum  ;  nam  ipsam 
exauditionem  ad  salutem  ostendit  illi  Deus  :  Suf/i- 
cit  tibi,  inquit,  gratia  mea ;  nam  virtus  in  infirmitate 
perficitur,  Rogasti,  clamasti,  ter  clamasti  :  ipsum 
semel  quod  clamasti  audivi,  non  averti  aures  meas 
a  te  ;novi  quid  faciam  :  tu  vis  auferri  medicamen- 
tum  quo  ureris ;  ego  novi  infirmitatem  qua  grava- 
ris.  Ergo  isle  ad  salutem  exauditus  est,  ad  volun- 
tatem  non  est  exauditus.  Quos  invenimus  exauditos 
ad  voluntatem^  non  exauditos  ad  salutem  ?  Inve- 
nimus,  putamus,aliquem  nequam,aliquem  impium 
exauditum  a  Deo  ad  voluntatem,non  exauditumad 
salutem?  Si  alicujus  hominis  exemplum  posuero, 
forte  dicturus  es  mihi:Tu  illum  dicis  iniquum,nam 
justus  erat;  si  justus  non  esset,  a  Deo  non  exaudi- 
retur.Talem  propositurus  sum.de  cujus  iniquitate 
etimpietate  uemo  dubitet.Diabolus  ipse  petiit  Job, 
et  accepit  {Job  i,  ii,  42).  Nonne  et  hio  de  diabolo 
audistis  quia  qui  facit  peccatum.ex  diabobest(lJoan, 
111,  8)?Nou  quia  ille  creavit,sed  quiaiste  imitatur. 
Nonne  de  illo  dictum  est,  In  veritate  nonstetit  (Joan, 
vm,  44)  ?  Nonne  ipse  est  antiquus  ille  serpens  qui 
per  feminam  venenum  primo  homini  propinavit 
{Gen.  lu,  1-6)  ?  Qui  et  ipsi  Job  feminam  propterea 
servavit,  per  quam  maritus  non  consolaretur,  sed 
tentaretur  (Job  ii,  9).  Ipse  diabolus  petiit  sanctum 
virum  tentandum,  et  accepit ;  petiit  Apostolus  ut 
auferretur  ab  eo  stimulus  carnis,  et  non  accepit. 
Sed  Apostolus  magis  exauditus  estquam  diabolus. 
Apostolus  enim  est  exauditus  ad  salutem,  etsi  non 
ad  voluntatem  :  diabolus  exauditus  est  ad  volun- 
tatem,  sed  ad  damnationem.  ideo  euim  concessus 
est  iste  tentaudus,  ut  eo  probato  esset  ille  crucian- 
dus.  Sed  hoc,  fratres,  non  tantum  in  veteribus  Li- 
bris  invenimus,  sed  et  in  Evaogelio.  Petierunt  daemo- 
nes  a  Domino,  cum  eos  excluderet  ab  homine,  ut 
ire  permitterentur  inporcos.Non  ^  eis  possetdicere 
Dominus,  ut  nec  iiluc  accederent  ?  Non  enim,  si 
noIlet,rebeIlaturi  erantcontra  regem  coBli  et  terrsB. 

^  £r.  Lagd,  et  Yen..  i\roiifi#.    M. 


Certi  tamen  mysterii  graiia  et  certa  dispensatione 
dimisit  deemones  in  porcos(LiM;.  viii,  32),  ut  osten- 
deret  diabolum  in  eis  dominari,  qui  vitam  porco- 
rum  gerunt.  Daemones  ergo  exauditi  sunt,  Aposto- 
lus  non  est  exauditus  ?  An  potius  quod  verius  est 
dicamus,  Imo  Apostolus  exauditus  est,  dffimones 
non  sunt  exauditi?  Illorum  voluntas  facta  est,  hujus 
sanitas  perfecta  est. 

S.  Secundum  hoc  intelligere  debemus  quia  Deus 
etsi  voluntati  nostrflenon  dat,  salutidat.  Quid  sieoim 
hoc  petieris  quod  tibi  obest,et  medicus  novitquia 
obest  tibi  ?Non  enim  non  te  exaudit  medicus^quando 
forte  tu  frigidam  aquam  petis,  et  si  prodest,  statim 
^at ;  si  non  prodest,  non  dat.  Non  exaudi vit,  an 
potius  ad  sanitatem  exaudivit,  quia  voluntati  con- 
tradixit?  Sit  ergo  in  vobis  charitas,  fratres  ;  sit  in 
vobis,  et  securi  estote :  et  quando  non  vobis  datur 
quod  petitis,  exaudimini ;  sed  nescitis.  Multi  dati 
sunt  in  manus  suas  malo  suo :  de  quibus  dicit  Apos- 
tolus,  Tradidit  eosDeus  in  desideria  cordi$eorum(Rom. 
i,  24).  Petiit  aliquis  magnam  pecuniam;  accepit 
malo  suo.Quando  illam  non  habebat,  parum  time- 
bat;  habere  illam  coepit,  prffidafactus  est  potentiori. 
Nonne  malo  suo  exauditus  est,  qui  voluit  habere 
unde  a  latrone  qu8Breretur,quem  pauperem  nemo 
queerebat?  Discite  rogare  Deum,  ut  medico  com- 
mittatis,  quod  ipse  novit  faciat.  Tu  morbum  confi- 
tearis,  ille  medicamentum  adhibeat.  Tu  tantumcha- 
ritatem  tene.  Nam  ille  secare  vult,  urere  vult;  tu  si 
clamas,  et  non  exaudiris  in  sectione,  in  ustione  et 
tribulatione,  novit  iUe  quousque  putre  esL  Tu  jam 
vis  revocet  manus,  et  ille  vulneris  sinum  attendit; 
scit  quo  usque  perveniat.Non  te  exaudlt  ad  voluo. 
tatem,  sed  exaudit  ad  sanitatem.  Certi  ergo  estote, 
fratres  mei,  quia  quod  ait  Apostolus  verum  est  : 
Quid  enim  oremus,  sicut  oportet^  nescimus;  ud  ipte 
Spiritus  tnterpellat  gemitibus  inenarrabilibus,  quia  ipse 
interpellat pro  sanetis  (Id.  vm,  26,  27).Quid  est,  Ipu 
Spiritusinterpellatproeanctis,  nisi,  ipsaCharitasquaB 
in  te  per  Spiritum  facta  est?  Ideo  enim  dicit  idem 
apostolus  :  Charitas  Dei  diffusa  e$t  in  cordibus  nos- 
tris  per  Spiritum  sanctum  qui  datus  est  nobit  (Id.  v, 
5).  Charitas  ipsa  gemit,  charitas  ipsa  orat ;  contra 
hanc  aures  claudere  non  novit  quiillam  dedit.Se- 
curus  estOy  charitas  roget;  et  ibi  sunt  aures  Dei. 
Non  fit  quod  vis,  sod  fit  quod  expedit.  Ergo  quid- 
quidpostulaverimus,'\nquii,accipiemu$abeo,  igimdiji, 
si  ad  salutem  intelligas,  nuUa  quffistio  est :  si  noa 
ad  salutem,  qusBstio  est,  et  magna,  quee  te  calum- 
niatorem  facit  Paulo  apostolo.  Quidquid  po^tulave- 
rimu$,  accipiemus  ab  eo;quia  mandataejut  serwmus, 
et  qux  placent  illi,  in  conspectu  ejus  facimus.  In  cons- 
pectu  eju$,  intus  ubi  videt. 

9.  Et  quffi  iUa  mandata  sunt?£roces^inquit,»Mii- 
datum  Uliu9,  ut  credamui  nomini  Filii  eju$  Jesu 
Chri$ti,  et  diligamu$  invicem.  Videtis  quia  hoc  est 
mandatura,  videtis  quia  contra  hoc  mandatum  qoi 
facit,  peccatum  facit,  quo  caret  omnis  qui  natus 
est  ex  Deo.  Sicutdeditnobi$mandatum  .'utdiligamas 
invicem.  Et  qui  tervarii  mandalumejus:  videtis  quia 
oihilaliud  nobis  prfficipitur»  oisi  ut  diligaoius  in 


SM5 


vicem  lEiquiservaverit  mandatum€ijus,inip8oma' 
netrit,et  ipse  in  eo.  Et  in  koc  cognoscimus  quia  manet 
m  yio^f s deSpiritu quem deditnobis.^onne manifes- 
tam  estquiahoc  agit  Spiritus  sanctus  ia  homine,ut 
sit  in  illodileotioet  charitas?Nonne  manifestumest 
quod  aitapostolus  Paulus  :  Charitas  Dei  diffusa  est 
in  cordibus  noslris  per  Spiritumsanctum  qui  datus 
est  nobis  ?  De  charitate  enim  loquebatur,et  dicebal 
quia  in  conspectu  Dei  debemus  interrogare  cor  nos- 
Irum.  Quod  si  non  male  senserit  cor  nostrum  :  id 
est,  si  confiteatur  quiade  dilectione  fratris  fit,quid- 
quid  fit  in  bono  opere .  Accessit  etiamquod  de  man- 
dato  cum  dioeret,  hoc  ait :  Hocest  mandatumejus, 
ut  eredamusnomini  Filiiejus  Jesu  Christi.etditiga- 
mus  invicem.  Et  qui  facit  mandatum  ejus,  in  ipso 
manety  et  ipsein  eo.  /n  hoccognoscimus  quiamanet 
in  nobis  de  Spiritu  qucn  dedit  nobis,  Si  enim  inve- 
neris  te  habere  charitatem,  habes  Spiritum  Dei  ad 
intelligendum:  valde  enim  necessaria  res  est. 

lO.PrimistemporibuscadebalsupercredenlesSpi- 
ritus  sanclus;etloquebanturlinguisquas  nondidi- 
cerant,quomodoSpiritusdabat  eis  pronuntiare.  Si- 
gna  erant  tempori  opportuna.  Oportebat  enim  ita 
significariinomaibusliDguisSpiritumsanctum,quia 
Evangelium  Dei  peromnes  linguas  cursurum  erat 
totoorbe  terrarum.  Signiftcatam  eslillud,ettransiit. 
Numquid  modo  quibus  imponitur  manus  ut  acci- 
piantSpiritumsanctum,  hocexspeclatur,  utlinguis 
loquantur?Aulquandoimposuimusmanumislisin- 

faotibus,  altendit  unusquisque  vestrum  utrum  lin- 
guisloquerentur  ;  etcum  videreteoslinguisnonlo- 
qni|ita  perverso  corde  aliquis  vestru  m  f  uit  ut  diceret : 
Non  acceperuntistiSpiritumsanctum;  namsiacce- 
pissent,  linguls  loquerentur  quemadmodum  tunc 
factum  est?  Si  ergo  per  haec  miraculanon  fiat  niodo 
testimonium  praBsentiae  Spiritus  sancli ;  unde  fil, 
unde  cognoscitqulsque  accepisse  se  Spiritum  sanc- 
ium?  Interrogetcorsuum  :sidiligitfratrem,  manet 
Spiritus  Deiin  illo.Videat,  probet  seipsum  coram 
oculis  Dei  ;  yideat  si  est  in  illo  dilectio  pacis  et  uni- 
tatis,  dilectio  EcclesiaB  toto  lerrarum  orbe  dififusae. 
Non  attendat  eum  solum  diligere  fratrem  quemat- 
tendit  ante  se  :  multos  enim  non  videmus  fratres 
nostros,  et  in  unitate  Spiritusillis  copulamur.  Quid 
mirum  quia  nobiscum  non  sunt  ?  In  uno  corpore 
sumus.unnm  caputhabemusincoelo.  Fratres,  oculi 
nostn  non  se  vident,  quasinonse  norunt.  Anincha- 
ritate  compaginis  corporalis  non  norunt  se  ?  Nam, 
ut  noveritis  quia  in  conjunctione  charitatis  se  no- 
runt :  quandoambo  patent,  non  licet  utaliquid  atr 
tendat  dexter,  quod  non  attendat  sinister.  Dirige 
radium  dextrum  sinealtero,sipotes.Simulcoeunt, 
simuldiriguntur  ;intentio  unaest,loca  diversasunt. 
SiergoomnesquiteoumdiliguntDeum,unamintea- 
tionem  tecum  habent,noli  attendere  quia  corpore  in 
loco  separatuses  ;  aciem  cordis  simul  fixistis  in  la- 
mine  veritati8.Ergosi  visnosse  quia  accepistiSpiri- 
tum,  interogacor  tuum  ;  neforte  sacramentum  ha« 
i)e8,etvirtutemsacramenti  non  habes  K  Interroga 


TRACTATUS  V!.  CAPOT  III.  4026 

cor  tuum,  si  est  ibi  dilectio  fratris,  securus  esto. 
Non  potest  esse  dilectio  sine  SpirituDei :  qiiiaPau- 
lus  clamat,  Charitas  Dei  diffusaest  in  cordibus  nos- 
tfis  per  Spintum  sanctum  qui  datusest  nobis, 

11.  DHectissimi^notite  omni  spiritui  credere.Qmdk 
dixerat,  In  hoc  cognoscimus  quia  manet  in  nobis  de 
Spiritu  quem  dedit  nobis,  Uude  autem  cognoscitur 
ipse  Spiritus  attendite :  Dilectissimi,  nolite  omni  spi- 
ritui  credere,  sed probate spiritus si  exDeo  sunt.Ei 
quis  est  qui  probat  spiritus  ?  Difficilem  rem  nobis 
proposuii,  fratres  mei:  bonum  estnobis  utdicatipse 
unde  discernamus.  Dicturus  est;  ne  formidetis :  sed 
primo  videte,  attendite ;  videte  hinc   exprimi  illud 
unde  vani  hferetici  calumniantur.  Attendite,  videte 
quid  ait,  Ditectissimi,  nolite  omni  spiritui  credere, 
sed  probatespiritus  si  exDeo  sunt.  Spiritussanctus 
nomine  aquffi  appellatus  est  inCvangelio,  Domino 
dlamante  et  dicente  :  Si  quis  siiit^  veniat  ad  mCy  et 
bibat :  qui  credit  in  meyflumina  aquxvivasfluentde 
ventreejus,  Evangelista  autem  exposuit  unde  dice- 
ret  :secutus  enim  ait,  Hocautemdicebat  de  Spiritu 
quem  accepturi  erant  qui  in  eum  erant  credituri. 
QuarenonmultosbaptizavitDominus?Sedquidait? 
Spiritus  autem  nondum  erat  datus,  quia  Jesus  non^ 
dum  erat  clarificatus  {Joan,  vu,  37-39).  Quiaergo 
illiBaplismum  habebant,et  Spiritumsaactum  non- 
dum  acceperant,  quem  die  PentecostesmisitDomi- 
nus  de  ccbIo  ;  ut  daretur  Spiritus,  exspectabatur 
clarificatio  Domiui.  Et  antequam  clarificaretur,  et 
antequam  mitteret  eum^invitabattatemhominesut 
se  prffipararent  ad  accipiendamaquam,  de  qua  di- 
xit,  Quid  sitit,  veniat  et  bibat ;  et,  Qui  credit  inme, 
flumina  aqu3e  vivas  fluent  de  venlre  ejus,  Quid  est, 
flumina  aquas  vivae  ?  quid  est  illa  aqua  ?  Nemo  me 
interroget ;  Evangelium  interroga.  Hoc  autem  dicc'^ 
bat,BL\if  deSpiritu  quemaccepturierant  hiquiineuni 
eran(  cre^i7{irt.AliudestergoaquaSacramenti,aliud 
aqua  quae  significat  Spiritum  Dei.  Aqua  Sacramenti 
visibilis  est ;  aqua  Spiritus  invisibilis.lsta  abluit  cor- 
pus^etsignificatquodfilinanima  :perillum  Spiri- 
tum  ipsa  animamundatur  et  saginatur.  Ipse  estSpi* 
ritus  Dei,quem  non  possunt  haberehaeretici,etqui- 
cumquese  ab  Ecclesiapraecidunt.Et  quicumque  non 
aperte  precidunt,  sed  per  iniquitatem  preecisi  sunt, 
et  intus  tanquam  paleaB  voivuDtur,et  grana  non  sunt, 
non  habent  ipsum  Spiritum.  Iste  Spiritus  nomine 
aqufeaDomiDOsigniticatusest:etaudivimusabhac 
Epistola,  Notiteomni  spirilui  credere  ;  et  testantur 
verba  \\\dLSdlomQXiv%tA.baquaalienaabstine /e.Quid 
est  aqua?Spiritus.Numquid  semperaquaSpiritum 
significat?  Non  semper:  sedquibusdamlocisJSpiri- 
tum  significat,  quibusdam  locis  Baptismum  signifi- 
cat,quibusdam  locispopulossignificat,  quibusdam 
locis  coDsiiium  significat.  Habes  quodam  loco  dic- 
tum,  Fons  vit3Bconsitium,possidentibus  eum  {Prov. 
XVI,  22).  Ergo  per  diversaloca  Scripturarumnomen 
aquBB  diversa  significat.  Nunc  tamennomineaquse 
Spiritum  sanctum  audistis,  non  ex  interpretatione 


't'Er«'Lagd.et  Veii..  ne  fartecHm  taeramentum  habsit 
Patroi.,  XXXV* 


virtutem  taeramenti  non  kabeat,  Lov.   bis  ferunt»  heh 
beat.  M. 


2027 


IN  EPISTOLAM  JOANNIS  AD  PARTHOS,  S.  AUGUSTINI 


Dostra^  sed  ex  EvaDgelico  testimoDio,  ubi  ait :  Boe 
atitem  dicebai  de  Spiriiu  quem  erant  accepturi  hi 
qui  in  eum  erant  credituri.  Si  ergoaquae  DomiDe  si- 
gniiicaturSpiritus  saDctus^et  dicit  Dobis  Epistola 
ista,  Nolite  omnispiriiui  crede^etSedprobate  spiri- 
tus  si  ex  Deo  suni;  iDtelligamus  iudedictum  esse, 
Ab  aqua  aliena  abstine  te,  et  de  fonte  alieno  ne  bi- 
beris  (Prov.ix,  {S,sec.LXX).QQidesi,de  fontealieno 
ne  biberis  ?  Spiritui  alieuo  oe  credideris. 

12.  Restat  ergoexameD,uDde  probetur  quiaSpiri* 
tus  Dei  est.  Posuit  quidem  siguum,  etlioc  fortasse 
difficile ;  videamustameD.Adillamcharitatemredi* 
turi  sumus;  ipsa  estquae  dos docet, quia ipsa est  ud- 
ctio.Tamenhic  quid  ait?  Probate  spiritus  si  ex  Deo 
sunt ;  quiamuliipseudoprophelx  exierunt  in  istum 
t7i{i;2(^um.  JamibisuDt  omDeshaeretici  etomDesschi* 
8matici.Quomodoergoprobospiritum?Sequitur,ffi 
hoc  cognoscitur  Spiritus  Dei.  Erigite  aures  cordis.La* 

borabamus,etdiocbamus,QuisDovit?quisdi8cerDit7 
Ecce  dicturus  est  siguum. « iDhoccogDoscilur  Spi* 
ritus  Oei  romaisspiritus  qui  coufitetur  Jesum  Chri- 
KumiDcarDe  veDisse,  exDeoest.  EtomDisspiritus 
quiDOD  coDfitetur  Jesum  Cbristum  iacarDe veDisse. 
DOD  est  ex  Deo  :  et  bic  est  aatichristus,  de  quo  au* 
distisquodTeaturussit^etDUDc  ia  istomuadoest.  » 
Quasieriguaturaures  ad  disceraeDdos  spiritus  ;  el 

talequiddamaudivimusiUDdeDihilomiausDODdis» 
cerDamus.QuideDimait?0/77nt5  spiritusquiconfiii^ 
turJesum  Christum  in  camevenisse,  ex  Deoesi.ErgQ 
spiritus  quiestapudhffireticos,ex  Oeo  est ;  quiacoD* 
fiteatur  JesumChristum  ia  carae  veaisse  ?  Jamhic 
erigunt  se  forte  adversus  dos»  et  dicuat :  Vos  non 
habetisspiritum  ez  Oeo;sed  dos  coDiitemurJesum 
Christumincarae  veaisse:  iste  autem  illos  aegavit 
Spiritum  Dei  habere,qui  aoa  coaiitaDtur  Jesum  Chri* 
stumiD  caraeveaisse.  Quaere  ab  Arianis;coDiiten» 
tur  Jesum  Christum  la  carae  yeaisse  :  quaere  ab 
EuDomiauis  ;  coafiteatur  JesumChristum  in  carne 
veuisse  :  quoerea  Macedoaiaais ;  coatiteatur  Jesum 
Christumiacarae  veaisse  :iaterroga  Cataphrygas  i 
coufiteatur  Jesum  Christum  ia  carae  veaisse :  inter^ 
roga  Novatiaaos ;  coafiteutur  Jesum  Christum  in 
carae  veaisse.  Omaes  ergo  ist»  hsereses  Spiritum 
Dei  habeat  ?  Noa  ergo  pseudoprophetaBsuat  ?aulia 
est  ergo  ibi  deceptio,  auliaest  ibi  seductio  ?  Certe 
aatichristisuat,qui  exaobis  exierunt,sedaonerant 
ex  nobis. 

i3.  Quid  ergofacimus?  uadedisemimus  ?  laten» 
dite;eamus  simul  corde,  et  pulsemus.  Vigilatipsa 
charitas,quiaipsapui8aturae8t,ipsaapertura:modo 
iatelligetisinaomiaeOomiaiaostriJesuChristi.Jam 
superius  audistis  quia  dictum  esUQui  negat  Jesum 
Christum  in  carne  venisse,  hic  esi  antichristus  (I 
Joan,  II,  19,  22).Etibiquffisivimus,quisaeget;quia 
nec  nos  aegamus,  aec  illi  aegaat.  Et  iaveaimus 
quosdam  faclis  aegare  {Supra,  rract.  3, n.  7-9) ;  et 
adlnbuimus  testimoaiumdeApostolo,  quiait,  Con* 
fitentur  enim  se  nofse  Deum,  factis  autem  negani 
{Tit.},  i6).  Sic  ergoet  modo  quaeramusiafactis,  non 
in  iiugiia.  Quis  estspiritus  qui  nou  est  ez  Deo  ?  Qui 
negat  Jesum  Christum  in  carne  venisse.  Etqais  est 


tpiritus  qui  ett  ez  Deo?  Qui  eonfiteiurJe$mH  Ckm- 
tum  in  eame  venisse.  Qui  est  qui  ooDfitetnr  lesan 
Christum  ia  carne  venisae  ?  Eia,  fratres,  opera  at- 
tendamus,  non  streipitum  linguae.  Qunramus  quare 
Tenerit  in  carne  Christus,  et  invenimus  qiii  euin 
negant  in  came  venisse.  Nam  si  linguas  attendai, 
multas  haBreses  auditurus  es  confitentes  ChristQin 
in  carne  venisse :  sedconviocit  iiios  veritas.  Quare 
venit  Christus  in  carne  ?  Noaae  Deus  erat  ?  Nomie 
de  illo  scrlptum  est,  In  prineipio  erai  Verbnm,  et 
Verbum  erat  apud  Deum^  et  Deus  erai  VerUum 
(Joan.  I,  I)  ?  Noane  ipse  pascebat  Angelos,  et  ipse 
pascit  Angeios  ?  Noaae  sic  huo  venit,  ut  in  non  re- 
cederet  ?  Nonne  sic  ascendit,  ut  nos  non  dimitte» 
ret  ?  Quare  ergo  venit  in  carne  ?  Quia  oporftebat 
nobis  ostendi  spem  resurrectionis.  Deus  crat,  et  ia 
came  venit ;  Deus  enim  mori  non  poterat,  caro 
mori  poterat ;  ideo  ergo  venit  in  carne»  ut  moretur 
pro  nobis.  Quemadmodum  autem  mortuus  est  pro 
nobis  fMajorem  hac  choiitaiem  nemo  habet,  quam 
ut  animam  suam  ponat  pro  amicis  suis  {Id.  xv,  13). 
Charitas  ergo  illum  adduxit  ad  oarnem.Quisquis  ergo 
non  habet  charitatem,  negat  Christum  in  carne  ve- 

nisse.HicnuncJaminterrogaomneshflereticosyCfari' 
stus  venit  in  carne  ?  Venit ;  hoc  credo,  hoc  confi- 
teor.  Imo  hoo  negas.  Unde  nego  ?  audis  quia  hoc 
dico.  Imo  ego  convincoquia  negas.  Dicis  voce,  ne- 
gas  corde ;  dicis  verbis,  negas  factis.  Q  uomodo 
inquis,  nego  factis  ?  Quia  ideo  venitin  carne  Chris 
tus,  ut  morireturpro  nobis.  Ideo  mortuus  est  pro 
nobis,  quia  chari  tatem  multam  doouit :  Majorem  hac 
eharitatem  nemo  habeifquam  ut  animan  suam  ponat 
pro  amicis  suis.  Tu  non  habes  charitatem  -  quia  pro 
honore  tuo  dividis  unitatem.  Ergo  hinc  intelligite 
spiritum  ex  Deo.  Pulsate»  tangite  vasa  iictiUa,neforlt 
crepuerint  et  male  resonent :  videte  si  integre  so- 
nant,  videte  si  ibi  est  charitas.  Tollis  te  ab  unitate 
orbis  terrarum,  dividis  Ecclesiam  per  schismala, 
dilanias  corpus  Christi.IUe  venit  in  came^ut  coUigat : 
tu  ideo  clamas»  ut  spargas.  Ergo  ipse  est  Spiritus 
Dei,  qui  dicit  Jesum  incarne  venisse :  qui  dicit  doq 
lingua,  sed  factis  ;  qui  dicit  non  sonando^  sed 
amando.  IUe  autem  non  est  spiritus  Dei,  qui  negat 
iesumChristumin  caraevenisse :  negat  etipsenoo 
lingua,  sed  vita;nonverbi8,  sedfactis.Manifestum 
est  ergo  unde  cognoscamus  fratres.  Multi  intus^quati 
intus  sunt ;  nemo  autem  foris,  nisi  vere  foris. 

1 4.  Adeo  ut  noveritis  quia  ad  facta  retulit,^ioiiints 
epiritus,  ait,  quisolvU  Christvm^  ineame  vemsMse^ 
nonest  exDeo.  Solvere  faotis  inleiligitur.  Quid  tibi 
OBtendit?quinegat;  quiadixit,  io^tn'e  MUe  venitool- 
ligere,  tu  venis  solvere.  Distringere  vis  membra 
Christi.  Quomodo  nonnegas  Christum  incame  ve- 
nisse,  qui  disrumpis  Ecclesiam  Dei,  quam  ilie  con- 
gregavit  ?  Contra  Ghristum  ergo  venis ;  antichristos 
es.  Intus  sis,  foris  sis  ;  antichristuses :  sed  quando 
intus  estiates ;  quando  foris  es,  manifestarii.  Solvis 

« In  Er.  Lu^.  etVen.desant  verba.  in  eamevenisse: 
licet  Lov.  ea  m  Mss.  esse  contendant  M. 


TRACTATUS  VII.  CAPUT  IV. 


S030 


Jesam«  et  negas  eum  in  earne  venitse ;  non  es  ex 
Deo.  Ideodicitin  Evangeiio  :  Quisolveritunum  de 
mandatisistis  mimmis,  etdoeuerilsic,  minimus  vo- 
eabitur  in  regno  ecelarum,  Quid  est»  8olvitur?quid 
68t,  docetur  ?  Soivitur  faotis»  et  docetur  quasi  ver- 
bis.  Qiit  prcedieasnon  furandum,  furaris  {Rom.  u, 
21).  SoWit  ergo  in  facto  qui  furatur,  et  quasi  docet 
sio ;  minimusvocalniur  inregno  ecelorum,  id  est,  in 
Ecclesia  tiujus  temporis.  De  iUo  dictum  est,  Qum 
dicunt  facite ;  qux  auiem  faciunt,  faeere  nolite 
{Maiih.  xzm,  3).  Qui  auiem  fecerii,  et  sicdocuerii^ 
magnus  vocabiiurinregnocoslorum{ld.  v,  49).  Exeo 
quod  dixithic,  feeefit,  contra  hocibi  dixit,so^t;ert^, 
id  est,  non  fecerit,  et  docuerit  sic.  lile  ergo  soivit 
qui  non  facit.  Quid  nos  docet,  nisi  utfacta  interroge- 
mus,non  verba  oredamus  fObscuritas  rerum  multa 
noscogit  dicere:maxime  utiiludquod  Oominusre* 
velare  dignatur,etiam  ad  tardiores  fratres  perveniat; 
quia  omnes  Cliristi  sanguine  comparati  sunt.  Et 
vereor  ne  ipsa  Epistola  istis  diebus,  sicut  promise- 
ram,  non  finiatur :  sed  quod  Domino  placet,  melius 
est  servare  reliquias,  quam  onerare  corda  nimio 
dbo. 

TRACTATUS  VII. 

Abeo  quob  sequiiury  Jam  vos  ex  Deo  estis  filioli ; 
usqueadid,  Deum  nemo  viditunquam.Cap.  iv, 
t.4-i2. 

1 .  MundusisteomnibusfidelibusquaBrentibus  pa- 
triam  sic  est,  quomodo  fuit  eremus  populo  Israeh 
£rrabant  quidem  adhuc,  et  patriam  quesrebant : 
sed  duoe  Deo  errarenon  poterant.  Via  illis  fuit  jus- 
tio  Dei  ^  Namubi  per  quadragintaannoscircumie- 
mntypaucissimis  mansionibus  conficitur  iter  ipsuma 
et  notum  est  omnibus.  Tardabantur»  quia  exerce- 
bantur,  non  quia  deserebantur.  Quod  ergo  nobis 
promittit  Deus,  ineffabilis  dulcedo  est,  et  l^onumy 
flieut  Scripturadicit,  et  sspe  nobis  oommemoran- 
tibus  audistis,  quod  oculus  non  viditf  necauris  au» 
dUritf  nec  in  cor  hominis  ascendii  {Isai.  lxiv,  4  ;  I 
Cor.  11,  9).  Laboribus  autem  temporalibus  exerce- 
mur,  et  tentationibusvitaB  praseQtiserudimur.  Sed 
ri  non  vuitis  in  ista  eremo  siti  mori»  bibite  chari» 
tatem.  Fons  est  quem  voluit  Dominus  hio  ponere, 
ne  deficiamu8in«via:  etabundantius  eumbibemus, 
oum  ad  patriam  venerimus.  Modo  Evangelium  lec- 
tumest ;  utde  ipsis  verbis,quibusIectioterminata 
est  dicam,  qoid  aliud  nisi  de  charitate  audistis  ? 
Qaandoquidem  pactum  fecimus  cum  Deo  nostro 
in  oratione,  ut  si  volumus  ut  dimittat  nobis  peo'- 
oata  noslra,  dimittamus  et  nos  peccata  quain  nos 
faerint  commissa  {Maiih*  vi,  12).  iNon  autem  di« 
mittit  nisi  eharitas.TolIe  oharitatem  de  oorde ;  od  i  um 
lenet,  ignoscere  nonnovit.  Sit  ibi  oharita8,seeura 
ignosoit,  qutt  non  angustatur.  Epistola  autem  ista 
tota,  quam  suseepimus  tractandam  vobis,  ridete  si 
aiiudaiiquidoommendatquam  ipsam  unam  charita- 
tem.  Nec  timendum  est  ne  siepe  dicendo  in  odium 
veniat.  Quid  enim  amatur,  si  oharitas  in  odium  ve- 

Bie  la  Mss.  At  in  edltis,«itto  Dei. 


niat  ?  Qua  charitate  fit  ^  ut  cstera  bene  amentur» 
ipsaquomodoamanda  est  ?Resergoqu8e  nunquam 
debet  de  corde  discedere,  nec  ab  ore  discedat. 

2.  Jam  vos,  inquit,  ex  Deo  esiis  filioli,  et  vicisiis 
eum :  quem,  nisi  An  tichristum  ?  Superius  enim  dixe- 
TeiXyOmnisquisolviiJesum  Chrisium  etnegaieum  in 
carne  venisse,  non  exDeo  {Joan.  iv,3).  Exposuimus 
autem,simemiQi8tis,quiaomne8negantJe8umChris- 
tum  incarneveoisse,  qui  violaatcharitatem.  Jesus 
enim  non  opus  erat  ut  veniret,  nisi  propter  chari- 
tatem.  Charitasenim  nobisillacommendatur,quam 
et  ipse  in  Evangelico  commendat :  Majorem  haec 
dUeciionem  nemo  poiesi  habere,  quam  ui  animam 
$uamponai  pro  amicis  siis  {Id.  xv,  13).  Quomodo 
poterat  Filius  Deianimam  suam  ponerepro  nobis, 
nisi  carne  indueretur^  ubi  mori  posset  ?  Quisquis 
ergoviolatcharitatem,quodlibetdicatlinguavitaip- 
siusnegatChristum  iacarne  venisse ;  et  iste  est  an- 
tichristus,  ubicumque  f uerit,  quocumque  intraverit. 
Sed  quid  dicit  eis  qui  cives  sunt  illius  patriaB  cui 
suspiramus  ?  Vicisiis  eum.  Et  unde  vicerunt  ?  Quia 
majorestquiesiinvobis,  quamqui  hoc  in  mundo. 
Ne  victoriam  suis  viribus  tribuerent,  et  arrogantia 
superbiaB  vincerentur(quemcumqueenim  diabolus 
superbum  fecerit,viacit),  volenseos  servarehumi- 
litatem,  quid  ait  ?  Vicisiis  eum.  Jam  omnis  homo 
quiaudit^  Ktct«^,erigitcaput,erigit  cervicem,lau- 
dari  se  vult.  Noli  te  extollere,  vide  quis  in  te  vicit. 
Quare  vicisti  ?  Quiamajor  esiqui  esiinvobis.  quam 
qui  in  hoc  mundo.  Esto  humilis,  porta  Dominum 
tuum  ;  esto  jumentum  sessoris  tui.  Bonum  tibi  est 
ut  ipse  regat,  et  ipse  ducat.  Nam  si  ipsum  sesso- 
rem  non  habueris,  cervicem  erigere  potes,  calces 
potes  mittere  :  sed  vab  tibisine  rectore ;  quialiber- 
tas  ista  in  bestias  te  mittit  comedendum. 

3.  Hi  de  mundosuni.  Qui  ^Aotichristi.  Jamaudi- 
stis  quisint.Etsi  noncognoscitiseos  ;  quisquls  au* 
tem  hoc  est,  non  cogaoscit.  Hi  de  mundo  sunt : 
ideo  de  mundo  loquuniur^  eimunduseos audit. Qui 
8unt  qui  demuadoloquuntur  ?Attendite  qui '  con* 
tra  charitatem.  Ecce  audistis  Doftiinum  dicentem, 
Si  dimiserilis  peecaia  hominibus,  dimiiiet  vobis  ei 
Paier  vesier  ccelesiis  peecaia  veslra  :  si  auiem  non 
dimiseritis,  nec  Paier  vesier  dimiiiei  vobis  peccaia 
vesira  {Matih.  vi,  14,  15).  Sententia  est  veritatis  : 
aut  si  non  veritas  loquitur,  contradic.  Si  christia- 
nus  es,  et  credis  Christo,  ipse  dixit,  Ego  sum  veri' 
tas  {Joan.  xiv,  6).  Senteotia  ista  vera  est,firma  est« 
Jam  audi  homiues  de  mundo  loquentes.  Et  non  te 
vindicaturus  es,  et  dicturus  est  iile  quia  fecit  tibi  ? 
Imo  sentias  quia  cum  viro  habet  >.Quotidie  dicun- 
tur  ista.  De  mundo  loquuntur  qui  ista  dicuut ;  et 
mundus  eos  audit.Nec  dicunt  ista  nisi  qui  diligunt 
mundum ;  neque  audiuntur  ista  nisi  ab  his  qui  di- 
ligunt  mundum.  Et  qiii  diligit  mundum,  et  negligit 
charitatem,audistis  quia  negat  Jesum  in  carne  ve- 
nisse.  Aut  si  fecit  illud  in  carne  ipse  Dominus?  Si 


1  Er.  Lugd.  Ven.  Lov.,  Quia  eharitateAi.    M. 

*  Sic  duo  Mss.  At  aiii  cum  ediUs  omittunt^  qui. 

*  Er.,  rem  kabei.  Lov.  verbum,  rem,  non  in  Mss.  legi 
afilrmant.    M. 


S03i 


IN  EPISTOLAM  JOANiNIS  AD  PARTBOS,  S.  AUGOSTlNl 


«01 


eum  expalmaretur,  voluit  se  vindicari?  Si  cumin 
eruce  penderet,  non  dizit,  Pa^er,  ignosce  illis,  quia 
nesciunt  quidfaciunt  {Luc,  xziii,  34).  Si  autem  non 
minabatur  qui  potestatem  habebat;  tu  quid  mina- 
ris,  quid  sufilas  ^  ia  potestate  alieua  constitutus  ? 
lile  quia  voluit  mortuus  est,  et  non  minabatur  ;  ta 
nescis  quando  morieris,  et  miuaris? 

4.  Nos  ex  Deo  sumus,  Videamus  quare:  videte  si 
propter  aliud  quam  propter  charitatem.  Nos  ex 
Deo  sumus.  Qui  novit  Deum,audit  nos:  qui  non  est 
ex  DeOy  non  nos  audit.  Ex  hoc  cognoscimus  spiri' 
tum  veritatis  et  erroris,  Quia  qui  audit  nos,  spiri* 
tum  habet  veritatis  :  qui  non  audit  nos,  spiritum 
habet  erroris.  Videamus  quid  monet,  et  audiamus 
eum  potiusin  spiritu  veritatis  monentem  ;  nonan- 
iichristos,  non  amatores  mundi,  non  mundum  :  si 
ez  Deo  nati  sumus,  Dilectissimi,  sequitur  supra,  vi- 
dete  quid  :  Nos  ex  Deo  sumus,  Qui  notnt  Deum^  at«- 
dit  nos  :  quinon  est  ex  Deo,  non  nos  audit,  Ex  hoc 
cognoscitur  spiritus  veritatis  et  erroris.  Jam  ergo 
intentos  nos  fecit :  quia  qui  novit  Deum,  ipseaudit ; 
qui  autem  non  novit,  non  audit :  et  hflBc  disoretio 
est  spiritut  veritatis  et  erroris.  Videamus  quid  mo» 
niturus  est,  in  quo  illum  audire  debeamus.  DileC" 
iissimi,  diligamus  invicem»  Quare  ?  quia  homo 
monet  fQuia  dilectio  exDeo  est.  Multumcommen- 
davitdilectionem,  quiadiziteo?  Deo  est :  plusdictu- 
rasestyiDtenteaudiamus.  Mododixit,Z)t76ctu)  ea;Z)eo 
est  :etomnisqui  diligit,  ex  Deo  naius  est,  et  cognovU 
Deum.  Qui  non  diligit^  non  novit  Deum.  Quare  ? 
Quia  Deus  dxlectio  est.  Quidampiiusdici  potuit,fra- 
tres  ?  Si  oihil  de  iaude  diiectionis  diceretur  per  om- 
nes  istas  paginas  hujus  Epistolae,  si  niixii  omniao 
per  CfiBteras  paginas  Scripiurarum,  et  hoc  solum 
unum  audiremus  de  Yoce  Spiriius  Dei,  Quia  Deus 
dilectio  est  •  nihii  amplius  quaBrere  deberemus. 

5.  Jam  videte  quia  facere  contra  dilectionem,  fa- 
cere  contra  Deum  est.  Nemo  dicat :  In  hominem  pec- 
co,  quando  non  diligo  fratrem  meum  (intendite) ; 
et  facile  est  peccatumin  hominem,  ioDeum  solum 
non  peccem.  Quomodo  nonpeccasin  Deum,  quan- 
do  in  dilectionem  peccas  ?  Deus  dilectio  est.  Num- 
quidnos  dicimus  ?  Sinos  diceremus,  DeusdiLectio 
est;  fortescaodaliaaretur  aiiquisez  vobis,  etdiceret. 

Quiddizit?quid  voiuitdicere,quiaDeiis^t7ec/toe5^? 

Dedit  diiectionem  Deus,  donavit  Deus  diiectionem. 

Ex  Deo  est  dilectio.Deusdilectio  est.  Ecce  habetis, 
fratres,  ScripturasDei :  canonica  est  istaEpistoia  ; 

per  omnes  gentes  recitatur,  orbis  terree  auctorita- 
te  retiuetur,  orbem  terrarum  ipsa  aedificavit.  Audis 
hicabSpiritu  Dei,  Deus  dilectioest.Jsiin  si  audes, 
fac  contra  Deum,  et  noli  diligere  fratrem  tuum. 

6.  Quomodo  ergo  jamdudum,  Dilectio  ex  Deo 
est ;  et  modo,  Dilectio  Deus  est  ?  Est  enim  Deus 
Pater  etFiiius  et  Spiritus  sanctus  :  Filius,  Deus  ez 
Deo ;  Spiritus  sanctus,  Deus  ez  Deo  ;  et  hi  tres  unus 
Deus,  non  tres  dii.  Si  filius  Deus,  et  Spiritus  sanc- 
tus  Deus,  et  illediligit  iu  quo  habitat  Spiritussauc- 
tU8  :  ergo  dilectio  Deus  est ;  sed  Deiis  quia  ez  Deo. 
Utrumque  enim  habes  in  Epistola ;  et,  Dilectio  ex 

LoV.,  inflarit  At  Mss.  cum  Am.  et  Er.,  ffujflai. 


Iko  est,  et,  DUectio  Deus  est.  De  solo  Patre  Sorip* 
lura  non  novit  dicere  qaia  ez  Oeo  est.  Cum  autem 
audis,  ex  Deo  ;  aut  Fiiius  inteiiigitar»  aut  Spiritos 
sanctus.  Quia  vero  dicit  Apostolus,  Ckariiat  Dei 
diffusa  esi  in  cordibus  nasiris  per  Spiritum  sanC'» 
tum  qui  datus  esi  nolns  (Rom.  v,  5) ;  inteiligamas 
in  dilectione  Spiriium  sanctum  esser  Ipse  est  enim 
Spiritus  sanctus,  quem  non  possant  accipere  mali ; 
ipse  et  ille  fons  de  quo  dicit  Scriptura,  Fons  aqum 
ium  sit  tibi  proprius^  et  nemo  alienus  eommunieet 
tibi  (Prov,  v,  46,  i7).  Omnes  enim  qui  non  dili- 
gunt  Deum,  alieni  sunt,  antichristi  sunt.  Et  quam- 
vis  iutrent  basilicas,  non  possunt  numerari  inter 
fiiios  Dei  ;  non  adilios  pertinet  fons  ille  vitae.  Ha- 
bere  Baptismum  et  malus  potest ;  habere  proplie- 
tiam  et  malus  potest.  Invenimus  Sauiem  regem  ha- 
buisse  prophetiam:  persequebatursanctum  David, 
et  im  pietas  est  Spiritu  propheti8e,et  prophetare  coepit 
(IReg.JL^ii).  Accipere  Sacramentum  corporis  et 
sanguinis  Domini  et  maius  potest :  nam  de  talibus 
dictam  est,  Quimanducatet  bibit  indigne,  judicium 
sibi  manducat  ei  bibit  (I  Cor.  zi,  29).  Habere  no- 
men  Ghristi  et  malus  potest ;  id  est,  christianus 
vocari  et  malus  potest :  de  quibus  dictum  est,  Pol' 
luebant  nomen  Dei  sui  (Ezech.  zxxvi,  20).  Ergo 
habere  sacramenta  istaomniaetmaiuspotest ;  ha- 
l>ere  autem  charitatem,  et  maius  esse,  non  poteit. 
Hoc  est  ergo  proprium  donum  ;  ipse  est  singularis 
fons.  Ad  huncbibendum,  vos  hortaturSpiritusDei; 
ad  se  bibendum  vos  hortatur  Spiritus  Dei. 

7.  In  hoc  manifestaia  est  dilectio  Dei  in  nobis. 

Ecce,  ut  diligamus  Deum,  hortationem  hai>ema8. 

Possemus  iiium  diligere,  nisi  prior  ille  diiigeret  ?Si 

pigri  eramus  ad  amandum,  non  simus  pigri  ad  re- 

damandum.  Prior  amavit  nos  ;  nee  sic  nos  ama- 

mus.  Iniquos  amavit,  sed  iniquitatem  soivit  :  ini- 

quos  amavit,  sednonad  iniquitatem  congregavit. 

iCgrotos  amavit,  sed  sanandos  Yisitavit.l^eiaergo 

dilectio  est.  In  hocmanifesiata  esidilectio  Dei  in  no- 

bis,  quia  Filium  suum  unigsnitum  misit  in  hune 

mundum,  uivivammper  ipsum.  Quomodo  ipseDo- 

minusait,  Majorem  dilectionem  nemopoiest  hdbere, 

quam  ut  animam  suam  ponat  piH>  amicis  suis  ;  et 

ibi  probatae^t  dileotio  Gbristi  innos,  quiamortuas 

est  pro  nobis.  Dileotio  Patris  unde  probata  est  in 

nos  ?  Quia  Filium  suum  unieam  misit  mori  pro  no- 

bis  :  sic  est  Paulus  apostolus  dicit,  Qui  FUio  pro^ 

prio  non  peperdt^  sedpro  nobis  omnibus  iradidit 

eum,  quomodo  non  et  cum  ilto  omnia  nobis  donami 

(Rom.  vin,  32)  ?  Ecce  Christum  tradidit  Pater,  tra- 

didit  Judas  ;  numquid  non  quaii  simile  faetom 

videtur  ?  Traditor  est  Judas  :  ergo  traditor  est  et 

Deus  Pater  ?  Absit  inquis.  Non  dico,  sed  Apostolus 

dicit :  Qui  filio  proprio  non  pepereit,  sed  pro  no- 

6»  omnibus  tradidit  eum»  Et  Pater  illum  tradidit, 

et  ipse  se  tradidit.  Ait  idem  apostolas  :  Qui  me  dt- 

lexii,  et  iradidU  seipsum  pro  me  (Galat.  n,  20).  Si 

Pater  tradidit  Filium,  et  tradidit  seipsum  Filios,  Ju« 

das  quid  fecit  ?  Faotaest  tradiUo  a  Patre»  faota  est 

traditio  a  Filio,  facta  esl  traditio  a  Juda  ;  una  rcs 

facta  est  :  sed  qusrts  diseeroit  Patitm  tndeatem 


TRACTATOS  Vtt.  CAPCT  HT. 


MS4 


Filium,  seipsam  Filium  tradentem,  et  Judam  difloi* 
pulum  tradentem  magistrum  suum  ?  Quia  hoc  fe- 
cit  Pater  et  Filius  in  charitate  ;  fecit  aulem  hoc  Ju- 
das  in  proditione.  Yidetis  quia  non  quid  faciat 
homo,  considerandum  est ;  sed  quo  animo  et  vo- 
luntate  faciat.  In  eodem  facto  invenimus  Deum 
Patrem,  in  quo  invenimus  Judam  ;  Patrem  bene* 
dicimus,  Judam  detestamur.  Quare  Patrem  bene* 
dicimus,  Judem  detestamur  ?  Benedicimus  chari- 
latem,  detestamur  iniquitatem.  Quantum  enim 
priBsitum  est  generi  humano  de  tradito  Christo  ? 
Numquid  hoc  cogitavit  Judas  ut  traderet  ?  Deus 
cogitayit  saiutem  nostram  qua  redempti  sumus  ; 
ludas  cogitavit  pretium  quo  vendidit  Dominum . 
Filius  ipse  cogitavit  pretium  quod  dedit  pro  nobis 
Judas  cogitavit  pretium  quod  aceepit  ut  venderet. 
Diversa  ergo  intentio  diversa  facta  fecit.  Cum  sit 
ana  res,  ez  diversis  eam  intentionibus  si  metia- 
mur,  unum  amandum,  alterum  damnandum ; 
unum  glorificandum»  alterum  detestandum  inve- 
nimus.  Tantum  vaiet  charitas.  Videtequia  soladis* 
cemit,  yidete  quia  facta  hominum  sola  distinguit. 

8.  Hoc  diximus  in  similibus  factis.  In  diversis  fa- 
ctis,invenimuss8Bvientemhominemfactumdechari- 
tate ;  et  blandum  factum  de  iniquitate.Puerum  ciBtlit 
pater,  et  mango  blanditur.  Si  duas  res  proponas, 
plagaset  blandimenta  ;quisnoneligatbiandimen- 
ta,  et  fugiat  plagas?  Si  personas  attendas,  charitas 
ciedit,  blanditur  iniquitas.  Videte  quid  commenda- 
mus,  quia  non  discernuntur  facta  hominum,nisi  de 
radicecharitatis.Nam  multa  fieri  possunt  quae  spe* 
eiemhat>eatbonam,etnonproceduntderadicecha- 
ritatis.Habent  enim  et  spinae  flores  :  queedamvero 
▼identur  aspera,  videntur  truculenta  ;  sed  fiuntad 
disciplinam  dictante  charitate.  Semel  ergo  breve 
praBceptum  tibi  praBcipitur,  Dilige,  etquod  visfac: 
sive  taceas,  dilectione  taceas  :  sive  clames,  di- 
lectione  dames  * ;  sive  emendes,  dilectione  emen- 
des ;  sive  pacas,  dilectione  pareas :  radix  sit  intus 
dilectionisy  non  potest  de  ista  radice  nisi  bonum 
existerc. 

0.  In  hoc  est  dUectio.  In  hoc  manifestata  est  di- 
lectio  Dei  in  nobis,  quia  Deus  Filium  suum  misit 
unigenitumin  hunc  mundum^ut  vivamus  peripsum. 
In  hoc  est  dilectio^non  quia  nos  dileximus,  sedquia 
ipse  dUexitnos.  Non  iUum  dileximus  prius:  nam 
ad  hoc  nos  dilexit,  ut  diligamuseum.  Et  misit  Ft- 
lium  suum  litatorem  pro  peccatis  nostris :  litato- 
rem,  sacrificatorem.  Sacrificavit*  propeccatis  nos- 
tris.  Ubi  invenit  hostiam  ?  ubi  invenit  victimam 
quam  puram  volebat  oflerre  ?  Aliud  non  invenit, 
seipsum  obiaMi.  dilectissimi,  si  ita  Deus  dilexitnos^ 
debemus  et  nos  invicem  diligere,Petre,mqm[,amas 
me  ?  Et  iile  dixit :  Amo,  Pasce  oves  meas  (Joan. 
XXI,  45*17). 

10.  Deum  nemo  videt  unquam  :  res  est  invisibi- 
li8;nonoculo,8edcordequoerendusest.Sedquemad- 

1  Plerique  Mss.:  Siv$  tace$,dilectione  taees ;  sive  elamae, 
dileelione  etamae.Ei  siccoostanter  h9beni,emenda$,pareis. 
*  Lov.,  $aerilUator$m  ^ignifieavit.    M. 


modumsi  solem  istumviderevellemus^oculumcor- 
poris  purgaremus,  unde  videri  luxpotest;  volentes  vi- 
dere  Deu  m  ,ocul  u  mquo  Deusvideri  potest,purgeinus. 
Ubi  est  iste  oculus?  Audi  EYBLngelium: Beatimundo 
corde,quoniam  ipsi  Deum  videbunl{lHatth.v,S).Sed 
nemo  sibi  pro  concupiscentia  oculorum  cogitet  Deum 
Facit  enim  sibi  autingentem  formamfaut  magnitu- 
dinem  aliquam  inaBstimabilem  distendit  per  locos, 
velut  iucem  istam  quam  videt  his  oculis,auget  per 
campos  quantumpotest;autfacit  sibialiquemquasi 
venerabilis  formfiesenem.Nihil  horum  cogites.  Est 
quod  cogites,si  vis  videre  Deum  iDeus  dilectio  est. 
Qualem  faciem  habetdilectio?quaIem  formamha- 
bet  ?qualem  slaturam  hadet?qualespedeshabet? 
quales  manus  habet?  Nemopotest  dicere.Habetta- 
men  pedes ;  nam  ipsi  ducunt  ad  Ecclesiam :  habet 
manus;nam  ips6e  pauperi  porrigunt.habet  oculos; 
nam  inde  intelligitur  ille  qui  eget :  Beatus,  inquit, 
qui  intelligitsuperegenum  et  pauperem(Psaf. tl,Z). 
Hat>et  aures,de  quibusdicitDominus,Otit  Aa^ef  ati- 
res  audiendi,audiat{Luc.Yui,  8).  Nonsuntmembra 
distincta  per  locos,  sed  intellectu  totum  simul videt 
quihat>etcharitatem.Habita,etinhabitaberis;mane 
et  manebitur  in  te.  Quid  enim,  fratres  mei,  quis 
amatquodnonvidel?Quareautemquandolaudaitur 
charitas,erigimini,  acclamatis,laudatis?Quid  vobis 
ostendi  ^ialiquos  colores  protuli  ?  aurum  et  argen- 
tamproposui?gemmasde  thesHuriseftodi?Quid  tale 
ostendi  oculis  vestris  ?  numquid  faoies  meamutata 
est  cumloquor?  Carnem  gero,in  ipsa  formasumin 
qua  processi,  in  ipsa  forma  estis  in  qua  venistis  ; 
Iaudaturcharitas,etclamatis.Certenihilvidetis.Sed 
quomodo  vobis  placet  quando  iaudatis,  sic  vobis 
placeat  ut  in  corde  servetis.Intendite  enim  quiddi- 
cam,  fratres;  exhortor  vos,quantum  dat  Domious, 
ad  magnum  thesaurum.  Si  vobis  ostenderetur  aii- 
quod  vasculum  anaglyphum,  inauratum,  operose 
factum,etilliceretoculos  vestros,et  duceret  in  sein- 
tentionem  cordis  vestri,et  placeret  vobis  manus  ar- 
tificis,et  pondus  argenti,et  splendor  metalli;nonne 
nnusquisque  vestrum  diceret,0  si  haberemvascu- 
lum  istud?Et  sine  cau8adiceretis,in  potestateenim 
vestra  nonerat.Aut  si  quisquam  velIethabere,cogi- 
taret  iiiud  dedomo  aliena  furari.  Laudatur  charitas 
vobis  ;  si  placet,habete,possidete:  non  opus  est  ut 
furtum  alicui  faciatis,non  opusest  ut  emere  cogi- 
tetis  ;  gratis  constat.  Tenete  eam,  ampleclimini 
eam ;  dulcius  illa  nihil  est.  Si  cum  commemoratur 
talis  est,  cum  habetur  qualis  est  ? 

ii.  Si  quifortevultisservare  charitatem,  fratres, 
anteomnia  ne  putetis  abjeotam  et  desidiosam^nec 
quadam  mansuetudine.imo  non  mansuetudine.sed 
remissione  et  negligentia  servari  charitat^i  .Non  sic 
servatur.  Non  putes  tunc  te  amare  servum  tuum, 
quando  eum  non  ceadis  ;  aut^tunc  te  amare  filium 
tuum.quando  ei  non  das  disciplinam  ;  aut  tunc  te 
amarevicinumtuum,quandoeumnoncorripis:non 
est  ista  charitas,  sed  languor.  Ferveat  oharitas  ad 
corrigendum,  ad  emendandum  :  sed  si  sunt  boni 
mores,  delecteut;8isunt  mali,  emendeotur,  corri- 
gantur.  Noli  in  hpmine  am&re  erroremi  std  homi* 


SD35 


IN  EPISTOLAH  JOANNIS  AD  PARTHOS,  8.  AU0U8TINI 


nein:  homlDem  enimDeu8feeit,erroremip8ehomo 
fecit.  Ama  illud  quod  Deus  fecit,  noli  amare  quod 
ipse  homo  fecit.  Cum  illud  amas,  ilius  toliis :  cum 
iUud  diligis,  illudemendas.  SedetsisaBvisaiiquan- 
do,  propter  correclionis  dilectionem.  Propterea  de 
columba  demonstratis  est  charitas,  quaeyenit  super 
Dominum  (Matth.  ui,  16).  Species  iila  columbee  S 
in  qua  specieveoitSpiritus  sanctus  quonobis  cha- 
ritas  infunderetur.  Quare  hoc  ?  Fel  columba  non 
habet :  tamenrostroet  pennispronidopugnat,  sine 
amaritudine  seevit.  Hoc  faoit  et  pater;  quando 
filium  castigat,  addisciplinam  castigat.  Sicut  dixi, 
seductor  ut  vendat,  cum  amaritudine  bianditur  : 
pater  ut  corrigat  sine  felle  castigat.Tales  estote  ad 
omnes.  Videte,  fratres,  magnum  documentum, 
magnam  regulam  :  Unusquisque  habet  filios,  aut 
habere  vult ;  aut  si  omnino  deorevitfiliosnonha- 
bere  carnaliter,  velspiritualiter  cupit  habere:  quis 
est  qui  non  corrigit  filium  suum  ?  quis  est  cui  non 
det  disciplinam  pater  (i7e6r.  zu,  7)  ?  Et  tamen  see- 
▼ire  videtur.  Amor  88evit,charitass8Bvit :  saevit  quo* 
dam  modo  sine  felie,  more  columbino,  non  corvino* 
Unde  venit  in  menlem,  fratres  mei,dicerevobisquia 
illi  violatores  charitatis  schisma  fecerunt :  quomodo 
oderunt  ipsam  charitatem,  sic  oderunt  et  colum- 
bam.SedconvincitilloscoIumba :  procedit  deceelo, 
aperiuntur  coelii  et  manet  super  caput  Domini.  Ut 
quid  hoc  ?  Ut  audiat,  Hic  e$l  qui  baplizat  (Joan.  i, 
33).  Recedite,prfledones;recedite,  invasoresposses- 
sionis  Ghristi.  In  possessionibus  vestris,  ubi  domi- 
nari  ultis,  titulos  potentisausi  estis  infigere.  Cognos- 
cit  ille  titulos  suos  ;  vindicat  sibi  possessionem 
suam :  non  delet  titulos,  sed  intra  etpossidet.  Sicad 
Catholicam  venienti,  non  deletur  Baptismus,  netitu- 
lus  imperatoris  deleatur.  Sed  quid  fit  in  Catholica  ? 
Agnoscitur  titulus  ;  intrat  possessorsub  titulis  suis 
suis,  quo  intrabat  praedo  sub  titulis  alienis. 

TRACTATUS  VIII. 

De  eo  quod  sequitury  Sidiligamus  invicem,  Deusin 
nobis  manebit ;  utque  ad  id,  Deus  dilectio  est ; 
et  qui  manet  in  dilectione,  in  Deo  manet,et  Deus 
in  eo.  Cap,  iv,  1. 12-16. 

1.  Dilectio  dulce.verbum,  sed  dulcius  factum. 
Semperde  illaloqui  non  possumus.MuItaenimagi- 
mus,et  diversffi  actionesdistenduntnos,ut  nonva- 
cet  linguffi  nostrae  semper  de  diiectione  loqui  : 
nam  nihil  meliusageretlingua  nostra.  Sed  de  qua 
semperloqui  nonlicet,  semper  eam  custodirelicet. 
Sicut  nunc  quod  cantamus,  Alleluia,  nnmquid  sem- 
perhoc  facimus?  Vix  uniushoree  non  toto  spatio, 
sed  parva  particula  cantamus,  Alleluia ;  et  vaoamus 
adaIiud'«Est  autem  AlIeh]i8,s{cutjamDostis,Lau- 
date  Deum.  Qui  Deum  laudat  lingua,  non  semper 
potest :  qni  moribus  Deum  laudat,  semper  potest. 
Opera  misericordi»,  afifectus  charitatis,  sanetitas 
pietatis,  incorruptio  castitatis,  modestia  sobrietatis, 
semper  hflec  tenenda  sunt :  sive  cum  in  publico 


*  Lovo  eolumb9  e$t.    M. 

*  In  imo  Ms.,  $t  v0$amnr  Adaliud, 


tumus,  siveeum  ia  domo ;  sive  emn  ante  homhnet^ 
siye  cumincubiculo,  siveloquentes,  sive  tacentes^ 
sive  aliquid  agentes,  sive  Ytcantes ;  semper  hflec 
tenenda  sunt,  quia  intus  sunt  omnes  istfle  virtulei 
quasnominavi,  Quisautemsufficitomnes  nomina- 
re  i  Quasi  ezercitus  est  imperatoris,  qui  sedet  intus 
in  mente  tua.  Quomodb  enim  imperatorperexerci- 
tumsuumagitquodquepiacet^ ;  sic  Dominus  Jesos 
Christusincipiens  habitare  ininteriorehominenos- 
tro,  id  est  in  mente  perfidem(£pAei.  iii,i7),  utitur 
istis  virtutibnsquasiministris  suis.  Etper  hasTirtu- 
tes  qu8B  videri  ocuiis  non  po88unt,et  tamen  quando 
nominantur,  laudantur  :  non  autem  laudarentur 
nisi  amarentur,  non  amarentur  nisi  viderentur ;  et 
si  utiquenonamarentur  nisi  viderentur,  alio  oculo 
videntur,  id  est,  interiori  oordis  aspectu  :  per  has 
virtutes  invisibiles,  moventur  membra  visibiliter  : 
pedes  ad  ambulandum  ;  sed  quo  ?  Quo  moverit 
bonavoIuntas,qufle  mililalt>onoimperatori.  Manus 
adoperandum;  sedquid?  Quodjusserit  charitas, 
quflB  inspirata  est  intus  a  Spiritu  sancto.  Membra 
ergo  videntur  cummoventur  ;  quijubetintu8,non 
videtur.  Et  quis  intus  jubeat,  prope  ipse  solus  no- 
vit  qui  jubet,et  ille  intus  cui  jubetur. 

2.  Namque,  fratres,audisti8  modo,cumEvange- 
liumlegeretur ;  certe  si  aurem  ibi  non  tantum  corpo- 
ris,  sed  et  cordis  habuistis.Quid  ait?Cat;e^e  facere 
ju$titiamuestramcoram  hominibu$fUt  videaminiab 
eii  (Afa<fA.vi,l).Numquidhoc  voluit  dicere,utqufle- 
oumquebona  facimus,  abscondamusaboculis  ho- 
minum,  et  timeamus  videri?  Si  times  spectatores, 
non  habebis  imitatores :  debesergovideri.  Sednon 
adhocdebesfacereut  videaris.  Non  ibidel>et  esse 
finis  gaudiitui,nonibi  terminuslfletitifle  tufle,  ut  pu- 
teset  totumfructumconsecutum  esse  boni  operis 
tui,  cum  visus  fueris  aique  laudatus.  Nihil  esthoc. 
Contemne  te  cum  laudaris  :  ille  in  te  laudetur,  qui 
per  te  operatur.  Noli  ergoad  iaudem  tuam  operari 
quod  bonumagis,  sedadiaudemillius  aquohabes 
utbonumagas.Abs  tehabes  male  agere,  aDeo  ha- 
bes  bene  agere.  Contra  perversi  homines  videte 
quam  prfleposteri  sint.  Quod  faciunt  bene,  volunt 
sibi  tribuerersi  male  faciunt,  Deum  volunt  accusa- 
re.  Converte  hoc  distortum  nescio  quid  et  praepos- 
terum,  faciens  iliud  quodammodo  capitedeorsum : 
quodsusum  *,  faciens  jusum  ;  quod  deorsum,  fa- 
ciens  sursum.Jusumvis  facereDeum,et  te  susum? 
Prflecipitaris,  non  elevaris  :  ille  enim  semper  sur- 
sum  est.  Quid  ergo?  tu  bene,  et  Deus  male  ?  Imo 
hoc  dic,  si  vis  verius  dicere.  Ego  male,  ille  bene ; 
et  quod  ego  bene,  ab  illo  bene :  oam  a  me  quid- 
quidagomale.  Ista  confessio  firmat  cor,  et  facitdi- 
lectionis  fundamentum.  Nam  si  opera  nostra  ab- 
8Conderedebemust>ona,nevidanturabhomiDibus; 
ubi  estilla  sententia  Domini  in  eo  sermone  quem  ha- 
buit  in  monte?  Ubihoc  dixit,  ibi  et  illud  paulo  ante 

1  Er.  Lagd.  Ven.  Lov.  qMd  eiflaeet, 

>  Aliquot  Mss.  pro  quo  tutum  ;  D&bent,  quod  tureum  : 
et  mox  factent  deortum  ;  pro,  faeient  juium,  Sic  sonare 
barbaras  illas  voces  constareexentithe8ipoteitU,necDun 
ex  loco  Tract.  10,  n.  8  :  c  Sasum  me  honorat«  jaBum 
me  calcas. » 


M» 


TRACTATUS  VtU,  CAPUT  IV. 


ft038 


dixit :  Lueeant  cpera  vestra  bona  eoram  Aomutt* 
bus.  Et  Don  ibi  cessaTit^  non  ibi  finem  fecit ;  sed 
diddidii^  Et  glorificent  Pairem  vestrumgui  incoeUi 
£St(Matth.  1, 16).  Et  Apostoius  quid  ait  ?  Eram  au* 
temignottu  facie  Eccletiis  Judsemy  qumin  Christo 
sunt:  tantumautem  audientes  erant  quia  qui  nos 
aliquando  persequebatur,  nunc  evangelizat  fidem 
quam  aliquando  vastgbat ;  et  in  me  magnificabant 
Deum  (Galat.  i,  22-24).  Videte  quemadmodum  el 
ipse,  qaiasicinaotuit,  finemnonposueritin  laudem 
suam»  sed  in  laudem  Dei.  Et  quantum  ad  ipsum 
pertinet,  vastatorEcclesie^persecutor  invidus,  ma* 
Jignusjpseconfitetur,  non  nosconviciamur.Amat 
Paulusdici  a  nobis  peccata  sua,  ut  giorificetur  ille 
qoi  talem  morbum  sanavit.  Magnitudinem  enim 
vulneris  manus  medici  secuit,  et  sanavit.  Vox  iila 
de  ccbIo  postravit  persecutorem,eterexit  prffidica* 
torem;occidit  Si^ulum,  et  vivificavit  Paulum(ilc/. 
ix).SauIenim  persecutor  erat  sancti  viri(I  Reg.m); 
inde  nomen  habebat  iste  quando  persequebatur 
Ghristianos :  posteadeSauIofactus  est  Paulus(Acl. 
XII,  0) .  Quid  est  Paulu  s?Modicus.  Ergo  quando  Saulus, 
superbus,elatus :  quando  Paulus.humilis^  modicus. 
Ideosic  ioquimur,  Paulopost  videbo  te,  idest,po8t 
modicum.Audiquia  modicus  factusest:  Ego  enim 
sum  minimus  Apostolorum  (I  Cor.  xv,  9) ;  et,  iftAi 
minimo  omnium  sanctorum,  dicit  alio  loco  (Ephes* 
III,  8).Siceratinter  Apostolostanquam  fimbria  ves* 
timenti:  sedtetigit  Ecclesia  Gentium  tanquamflu-* 
xum  patiens,  etsanataest  (Matth,  ix,  20*22). 

3.  Ergo,  fratres,  hoc  dixerim,  hoc  dioo,  hoc  sl 
possem  non  tacerem :  opera  modo  illa  sint  in  vobis« 
modoilla,  pro  tempore,  prohoris,  pro  diebus.  Num» 
quid  semper  loqui  ?numquid  semper  tacere  ?  num- 
quid  semperreficerecorpus?numquid  semper  jeju* 
nare?numquid  semper  panem  dare  egenti?numquid 
semper  nudum  vestire?numquid  aemper  sBgrotos 
visitare?numquid  semper  discordantes  concordare? 
numquid  se  mper  mor  tuos  sepelire?Modo  illud,  modo 
illud.Inchoantur  ista«  et  cessant :  ille  autem  impera* 
tor,  nec  inchoatur,  neo  cessare  debet.  Gharitasintus 
non  intermittatur  :  officia  charitatis  pro  tempore 
^hit)eantur.  Chatitas  ergo,sicut  scriptum  esl,  /ro- 
tema  permaneat  (Hebr,  xiu,  i). 

4.  Fortassis  autem  moverit  aliquos  vestrum,  ex 
quoistam  Epistolam  t>eatiJoannis  tractamusvobis, 
quare  non  commendaverit  maxime  nisi  fraternam 
charitatem.  Quidiligitfratrem(lJoan,  n,  10),  dicit; 
eifPrcecepium  nobis  est  datum,  ut  diligamus  invicem 
(M.in,23).A8sidue  nominavitcharitatem  fraternam: 
Dei  autem  charitatem,  id  est  quadebemus  diligere 
Deum,  non  tam  assidue  nominavit ;  sed  tamen  non 
omnino  tacuit.  De  inimici  vero  dilectione  prorsus 
iacuit  prope  per  totam  ipsam  Epistolam.  Gum  vehe- 
menter  nobis  prfedicet,  commendetque  charitatem, 
non  nobis  dicit  ut  diligam  us  inimicos ;  sed  dicit  nobis 
utfratresdiligamus.  Modo  vero  cumEvangehum  le- 
gere{w,audinm\i9,Sienimdiligitiseos  qui  vosdili' 
gunt,  quam  mercedem  habebitis^nonneetpublicani 
hocfaciunt(Matth,  v,  46)?  Quid  est  igitur  quod  pro 

;  magno  nobii  ad  perfeeiionem  quamdam  fratemam 


dilectionem  comibendat  Joannes  apostolus ;  Domi- 
nus  autem  dicit  non  nobis  sufficere  ut  fratres  diliga- 
mus,  sed  debere  nos  extendere  ipsam  dilectionem, 
ttt  perveniamus  ad  inimicos  ?  Qui  usque  ad  inimi- 
cospervenit,  non  transilit  ^  fratres.  Necesseest  sicut 
ignis,  prius  occupet  proxima,  et  sic  se  in  longin- 
quiora  distendat.  Propinquior  est  tibi  frater  quam 
nescio  quis  homo.  Rursus  tibi  magis  adhoeret  ilie 
quemnon  noveras,  qui  tibi  tamen  non  adversatur, 
quam  inimicus  qni  etiam  adversatur.  Extende  di- 
lectionem  in  proximos,  neo  voces  iilam  extensio- 
nem.  Prope  enim  te  diligis,  qui  eos  diligis  qui  tibi 
adhffirent.  Exteode  ad  ignotos,  qiii  tibi  nihil  maii 
fecerunt.  Transeende  et  ipsos  ;  perveni,  ut  diligas 
inimicos.  Hoc  certe  Dominus  jubet.  Quare  iste  ta- 
cuit  de  dilectione  inimici  ? 

5.  Omnis  diloctio,  sive  qusB  carnalis  dicitur,  quas 
non  dilectio,  sed  magis  amor  dictsolet  (dilectibnis 
enim  nomenmagissolelin  melioribus  rebus  dici,  in 
melioribusaccipi):tameBomnisdiiectio,fratrescha- 
rissimi,  utique  be&evolentiam  quamdam  habet  erga 
eos  qui  diliguntur.  Non  enim  sic  debemus  diligere 
homines.aut  sic  possumus  diligere,  vel  amare;  hoo 
enimverboetiamususestOominuscumdiceret,  P^ 
ire,amasme(Joan,iz\,  i7)?nonsicdebemus  amare 
homines,  quomodo  audimus  gulosos  dicere,  Amo 
lurdos.  Quasris  quare  ?  Ut  occidat,  et  consumat.  Et 
amare  se  dicit  ,et  ad  hoc  illos  amat  ut  non  sint,  ad  hoc 
amatutperimat.Etquidquidadcibandumamamus, 
ad  hoc  amamus,  ut  iliud  consumatur,  et  nos  reOcia- 
mur.  Numquid  sic  amandi  sunthominesy  taBquagi 
cousumendi  ?  Sed  amicitia  quaedam  benevolentias 
est*,utaliquandopr8estemuseisquosamamus.Quid, 
«i  non  sitquodprffistemus?  Sola  benevoientiasuffi- 
citamanti.  Nonenim  optare  debemus  esse  miseros, 
ut  possimus  exercere  opera  misericordise.  Das  pa- 
nem  esurienti  :  sed  melius  nemo  esuriret^  et  nulli 
dares.Vestisnudum:utinamomnesvestitiessent,et 
non  esset  ista  necessitas  I  Sepelis  mortuum :  utinam 
veniat  aliquando  illa  vita  ubi  nemo  moriatur  lConcor- 
das  litigantes :  utinam  aliquando  sit  pax  illa  SBterna 
JerusaIem,ubinemodiscordetIHa$cenimomniaoffi- 
cianecessitatumsunt.ToIlemiseros;cessabuRtopera 
misericordiae.  Opera  misericordiae  cessabunt ;  num-> 
quidardorcharitatisexstinguetur?Germaniusamas 
felicemhominem,cuinonhabesquodpr8estes;purior 
iIIeamorerit,multoque  sincerior.Namsi  praestiteris 
misero,  fortassis  extollere  te  cupisadversuseum,  et 
eumtibivisessesubjectum^quiauctor  esttui  benefi- 
cii*.  Ille  indiguit,  tu  impertitus  es ;  quasi  major  vide- 
ris  quia  tu  prestitisti,  quam  ille  cui  prsBstitum  est. 
Opta  equalem,  ut  ambo  sub  uno  sitis  cui  nihil  prsBS- 
tari  potest. 

6.  Nam  inhoc  excessit  modum  superba  anima,  et 
quodammodo,  avara  fuit ;  quiaradiorommtim  ma/o- 
rtimat;artaa(rtm.vi,10).Etitemdictumest,/mYmm 
omnispeccalisuperbia  (Eccli.  x,i5).  Et  qucerimus  ali- 

<  Er.,  traniibii.  M. 

*  Er.  Lued.  Ven.  Lov.,  ied  amicitia  quadam  benetiO' 
entiee,  ut.  M. 

>  Septem  Mss.,  ofttta  auetoreitui  bene/ieii.  Alii  tres,  quia 
auctor  et  Iti  benefCcii 


S099 


IN  EPISTOLAM  JOAHMS  AD  PARTHOS,  S.  AUGUSTINI 


qoando  quomodo  sibi  concordent  istie  du»  senten- 

tiflB :  Radixomnium  malorum  avarilia  ;et,  Initium 

omnispeccatisuperbia'  Si  iDitium  omnis  peocati  su- 

perbia,  radlx  omnium  malorum  superbia  est.  Gerte 

r  adiz  omni  ummalorum  avaritia  est :  invenimus  el  in 

superbia  avaritiam  esse  ;  excessit  eDim  modum  ho- 

mo.  Quid  estavarum  esse?Progrediultra  quam  suf- 

ficit.  Adam  superbia  cecidit  ilnitium  omnispeccati 

superbia,  inquit.  Numquid  avaritia  ?  Quid  avarius 

illo,  cui  Deus  sufficere  non  potuit?Ergo,  fratres, 

legimusquemadmodum  factus  sit  homoad  imagi- 

nem  et  similitudinem.  Dei :  et  quid  de  iilo  dixit  Deus  f 

Et  habeat  potestatem  piscium  maiis^  et  volatilium 

cceli,  et  omnium  pecorum  quae  repunt  super  terram 

(Gen,  I,  26).  Numquid  dixit,  Habeat  potestatem  ho- 

minum  ?  Babeat  potestatem^  ait :  dedit  potestatem 

naturalem.  Quorum  habeat  potestatem  ?  Ptfcium 

marisy  volatilium  cceli,  et  omnium  repentium  gum 

repuntsuper  /erram.  Quare  haec  estnaluralis  potes- 

tas  hominis  in  ista?  Quiahomo  ex  eo  habet  potesta- 

tem,  ex  quo  factus  est  a'd  imaginem  Dei.  Ubiautem 

factus  es  t  ad  imaginem  Dei  ?  In  intellectu,in  meDte,in 

interiorehomine ;  ineoquodinteliigit  veritatem,  di« 

judicatjustitiametiDjustitiam,novitaquofactusest, 

potest  intelligere  creatorem  suum,  laudare  creato- 

rem  suum.  Habet  hanc  intelligentiam,  qui  habet 

prudentiam .  Ideo  multi  cum  per  cupiditates  maias 

detererent  in  se  imaginem  Dei,  et  ipsam  quodam- 

modo  flammam  intelligentisB  perversitate  morum 

exstiDguerent ;  clamabat  illis  Scriptura,  Nolitefieri 

sicut  equus  et  mulus,  quibus  non  est  intellectus 

{PsaL  XXXI,  9).  Hoo  est  dicere,  Praeposui  te  equo  et 

mulo ;  te  ad  imaginem  meam  feci,  potestatem  tibi  su- 

peristadedi.  Quftre  ?  Quianon  habent  feraB  rationa- 

lem  mentem :  tu  autemrationali  mente  capis  verita- 

tem,  intelligis  quod  supra  te  est ;  subdere  ei  qui 

suprateest,  et  iofrate  erunt  illa  quibus  prsepositus 

es.  Quia  vero  per  peccatum  homo  deseruit  eum  sub 

quoesse  debuit^  subditureis  supra  queeesse  debuit. 

7.  Intendite  quid  dicam  :  Deus,  homo,  pecora  : 
verbi  gratia,  supra  te  Deus ;  infratepecora.  Agnosce 
eum  qui  supra  te  est,  ut  agnoscant  te  quae  infra  te 
sunt.IdeoquecumDaDielagiiovissetsupraseDeum, 
agnoverunt  illum  supra  se  leones  [Dan.  vi,  22).  Si 
autem  non  agnoscis  illum  qui  supra  te  est,  superio- 
remcontemnis,  subderis  inferiori.  Propterea  super- 
bia  iCgyptiorum  unde  domita  est?  De  raais  et  mus- 
cis  (Exod,  vin).Poterat  Deus  et  leones  mittere,  sed 
aliquis  magnus  ieone  terrendus  est.  Quanto  illi 
erant  superbiores,  tanto  de  rebus  contemptibilibus 
et  abjectis  fracta  est  eorum  cervix  mala.  Sed  Danie- 
lem  aguoverunt  leones,  quia  ille  subditus  Deo  erat. 
Quid?  martyres  qui  ad  bestias  pugnaverunt,  et 
ferarum  morsibuslaceratisunt,non  erantsub  Deo? 
Aut  erant  servi  Dei  tres  viri,  et  non  erant  servi  Dei 
Hachabflei  ?  Agnovit  ignis  servos  Dei  tres  viros, 
quos  non  ussit,  quorum  nec  vestimenta  corrupit 
(Dan.  111,  50)  ;et  nonagnovit  Machabffios?Agnovit 
Machabffios  ;  agnovit,  fratres  et  istos  (II  Machab. 
vi).  Sed  opus  erat  quodam  flagello,  permittente  Do- 
mino,quidixit  in  S^^n^ixxi^LfFlagellatomnemfilium 


quem  recipit  ffebr,  zii,  6).  Putatit  enim,fralrei,quia 

ferrum  transverbaret  viscera  Domini^  nisi  ipae  per- 

mitteret ;  aut  heereret  in  ligno,  nisi  ipse  Toluisset? 

Non  eum  agnovit  creatura  sua  ?  An  exempluna  pa- 

tientiffi  proposuit  fidelibus  suis  ?  Ideo  Deus  quos- 

dam  liberavit  visibiliter,  quosdam  non  liberavit 

yi8ibiliter:omnes  tamen  spiritualiterliberavit,  tpi* 

rituaUter  neminem  deseruit.  Visibiliter  quosdam 

visus  est  deseruissei  quosdam  visus  est  eripuiste. 

Ideo  quosdam  eripuit,  ne  putes  illum  non  potuisse 

eripere.  Testimonium  dedit  quia  potest,  ut  ubi  non 

facit,  secretiorem  intelligas  voluntatem,  non  suspi- 

ceris  difficultatem.  Sed  quid,  fratres  ?Gum  evaseri- 

mus  omnes  istos  mortalitatis  laqueos,  cum  transie- 

rinttempora  tentationis,  cum  sfleoulihujut  fluvius 

decucurrerit  et  receperimus  illam  stolam  primam, 

immortalitatem  illam  quampeccandoperdidimut, 

cum  corruptibile  hoc  induerit  incorruptionem,  id 

est,  caro  ista  induerit  incorrnptionem,  et  mortale 

hoc  induerit  immortalitatem  (1  Cor,  xv,  53,  54) ;  jam 

perfectos  filios  Dei,  ubi  non  opus  est  tentari,  neo  fla- 

gellari,  agnoscet  omnis  crealura  :  subdita  nobit 

erunt  omnia,  si  nos  hic  subditi  sumus  Deo. 

8.  Sic  ergo  debet  esse  christianus,  ut  non  glorie- 
tur  super  alios  homines.  Dedit  enim  tibi  Deut  esse 
super  bestias,  id  est,  meliorem  esse  quam  bestias. 
Hoc  naturale  habes ;  semper  melior  eris  quam  bes- 
tia.  Si  vis  meiior  esse  qua  m  alius  homo,  invidebis  ei 
quando  tibi  esse  videbis  aequalem.  Debes  velle  om- 
nes  homiues  aequales  tibi  esse ;  et  si  viceris  aliquem 
perprudentiam,  optare  debes  ut  sitet  ipse  prudens. 
Quamdiu  tardus  est,  discit  a  te ;  quamdiu  indoctut 
est,  indiget  tui;et  tu  videris  doctor,  ille  autem  dit- 
cens :  tu  ergo  superior,  quia  doctor  es ;  ille  inferior, 
quiadiscens.  Nisi  illum  optesaequalem,  sempervii 
habere  discentem.  Si  autem  vis  semper  habere  dit" 
ceutem,  inviduseris  doctor.  Si  invidus  doctor,  quo- 
modo  eris  doctor?  Rogo  te,  noli  docere  ipsum  invi- 
dcDtiam  tuam.  Audi  Apostolum  dicentem  de  vit- 
oeribus  oharitatis  :  Vellem  omnes  homines  essesicut 
meipsum  (Id  vii,  7).  Quomodo  volebat  omnet  etie 
8equales?Ideo  erat  omnibus  superior,  quia  charitate 
optabatomnesaequales.Excessitergohomomodum; 
avarior  voluit  esse,  ut  supra  homines  esset,  qui  sa- 
pra  pecora  factus  est :  et  ipsa  est  superbia. 

9.  Et  videte  quantaopera  faciatsuperbia;  ponitein 
corde  quam  similia  facit,  et  quasi  paria  charitati. 
Pascitesurientem  charitas,  pascitettuperbia :  cha- 
ritas,  ut  Deus  laudetur;  superbia,  ut  ipsa  laudetur. 

Vestit  nudumcharitas,  vestitet  superbia;  jejunat 
charitas,  jejunat  et  superbia ;  sepelit  mortuos  cha- 
ritas,  sepelit  et  superbia.  Omnia  opera  bona  qusB 
vult  faccre  charitas  et  facit,  agitat  contra  superbia, 
et  quasiducit  equos  suos.  Sed  interior  est  oharitat : 
tollit  locum  male  agitatie  superbiee;  non  male  agi- 
tanti,  sed  male  agitatSB.  Vae  homini  cujus  auriga  su- 
perbia  est,  necesse  est  enim  ut  preeceps  eat.  Ut  au- 
tem  DOD  sit  superbia  qu8B  agitet  facta  bona,  qnis 
novit  ?  quis  videt  ?  ubi  est  hoc  ?  Opera  videmut : 
pascit  misencordia,  pascit  et  superbia  ;  hospitem 
tuscipit  mi8ericordia,hospitem  tusdpit  et  luperbia; 


TRACTATUS  Vin.  CAPUT  IV. 


104! 


oedit  pro  paupere  misericordia,  intercedit  et 
rbia.  Quid  est  hoc?lQ  operibus  non  discerni- 
.  Audeo  aliquid  dicere,  sed  non  ego ;  Paulus 
:  morilur  charitas,  id  est,  homo  habens  cha- 
)m,  coufitatur  nomen  Christi,  ducit  martyrium ; 
tetur  et  8uperbia,ducit  et  martyrium.  Ille  ha- 
tiaritatem,ille  non  habetcharitatem.Sedaudiat 
postolo  ille  qui  non  habet  charitatem  :  Si  dis- 
ero  omnia  mea  pauperibus^  et  $i  tradidero  cor- 
neum  utardeam,  charitatem  autem  non  habue- 
ihil  mihiprodest  (I  Cor,  xiii,d).  Ergo  Scriptura 
la  intro  nos  revocat  a  jactatione  hujusfaciei  fo- 
cus ;  etab  ista  superficie  quae jactatur  ante  ho- 
18,  revocat  nos  intro.  Redi  ad  conscientiam 
1,  ipsam  Interroga.  Noli  attendere  quod  floret 
,  sed  qu/e  radix  est  in  terra.  Radicata  est  cu- 
as?  species  potestessebonorum  factorum,  vere 
a  bona  esse  non  possunt.  Radicata  est  chari- 
securus  esto,  nibil  mali  procedere  potest. 
ditur  8uperbus,sflevitamor.  Illevestit,illec6edit. 
Buim  vestit  ^  ut  placeat  hominibus  :  ille  caedit 
rrigat  disciplina.  Accipitur  magis  plaga  chari- 
,  quam  eleemosyna  superbiae.  Redite  ergo  in- 
fratres  ;  et  in  omnibus  quaecumque  facitis,  in- 
lini  testem  Deum.  Videte,  si  ille  videt,  quo  ani- 
acialis.  Si  cor  vestrum  non  vos  accusat,  quia 
.ntiee  causa  facitis  ;  bene,  securi  estote.  Nolite 
n  timere  quaudo  facitis  bene,  ne  videat  alter 
)  ne  propterea  facias,  ut  tu  lauderis  :  nam  vi- 
alter,  ut  Deus  laudetur.  Si  enim  abscondis  ab 
8  hominis ;  abscondis  ab  imitatione  hominis, 
em  subtrahis  Deo.  Duo  suntquibus  eleemosy- 
facis;duoesuriunt;unuspanem,alterjustitiam. 
*duosistosfamelicos,quiadictumest,  Sea^i^tit 
lunt  et  sitinntjustiliamy  quoniam  ipsi  saturabun- 
Matth.  V,  6) :  inter  duos  istos  famelicos,  bonus 
ator  constitutus  es ;  si  charitas  de  illo  operalur, 
08  miseratur,  ambobus  vult  subvenire.  Ille  enim 
*itquodtiianducet,illequeeritquodimitetur.Pas- 
tum,  praebe  *  te  isti ;  ambobus  dedisti  eleemosy- 
:illum  fecistigratulatorem  de  fame  interfecta  ; 
i  fecisti  imitalorem  de  exemplo  proposito. 

.  Misereminiergo  tanquam  misericordes;  quia 
>  etiamquod  diiigitis  inimicos,  fratres  diligitis. 
iitetis  Joau  nem  nihil  de  dilectione  i  ni  mici  praece- 
) ;  quia  de  fraterna  charitate  non  tacuit:  fratres 
iti8.Quomodo,inquis,  fratresdiligimus^Queero 
e'diligasinimicum:quareillumdiligi8?Ut8anu8 
hac  vita  ?  quid,  si non illi  expedit ?  Ut dives sit  ? 
,8iipsisdiviliisexc8ecabitur?Utuxoremducat? 
,  81  amaram  vitam  inde  patietur?  Utfilios  ha- 
?  quid,  si  maii  erunt  ?  Incerta  sunt  ergo  ista 
videris  optare  inimlco  tuo,  quia  diligis  eum  ; 
:ta  sunt.  Opta  illi  ut  habeat  tecum  vitam  aeter- 
;  opta  illi  ut  sit  frater  tuus.  Siergo  hoc  optas 
endo inimicum,ut sit frater  tuus ;  cum  eum dili • 
fratrem  diligis.Non  enimamas  inilloquodest ; 
quod  vis  ut  sit.  Dixeram  aliquando  Charitati 

r.  Lugd.  Vbd.  Lov.  sic  exhibent    bunc    locum  : 
ditur  fuperbia,...  illa  veitit..,  illa  enim  vettit,  M 
Ir.  Lugd.  Ven.  Lov.,  prmbn.M, 


Testrae,  nisi  fallor  :  Robur  est  ligni  positur;*^^ 
oculos  ;  faber  optimus  vidit  lignum  non  dc^  ^^ 
desilvapraecisum,  adamavit  inescioquid  in^^^^ 
facere.  Nonenim  adhoc  amavil,  ut  sempersicma- 
neat.  In  arte  vidit  quod  futurum  est,  non  in  amore 
quod  est;  et  amavit  quod  inde  facturus  est,  non 
illud  quod  est.  Sic  etnos  Deus  amavit  peccatores. 
Dicimus  quia  Deus  amavit  peccatores  :  ait  enim, 
Non  est  opus  sanis  medicus;  sed  male  habentibus 
{Matth,ix,  t2).Numquidadhoc  amavit  peccatores, 
ut  peccatoresremaneremus?Quasi  lignumdesilva 
viditno8faber,etcogitavitfiBdiiicium  quod  indefa- 
cturus  est,  non  silvam  quod  erat.  Sic  et  tu  respicis 
inimicum  tuumadversantem,  saevientem,  morden- 
tem  verbis,  exasperantem  contumeliis,  insectan- 
tem  odiis  ;  attendis  ibi  quia  homo  est.  Vides  ista 
omnia  quae  adversa  sunt  ab  homine  facta  ;  et  vi- 
des  in  illo  quod  a  Deo  factus  est.  Quod  autem  ho- 
mofactus  est,  aDeofactus  est.Quod  autem  teodit, 
pse  fecit  ;  quod  invidet,  ipse  fecit.  Etquid  dicis  in 
animo  tuo?  Domine,propitius  illi  esto^  dimitte  illi 
peccata;  incute  ilhterrorem,  mutaillum.Nonamas 
in  illo  quod  est,  sed  quod  vis  ut  sit.  P>go  cum  ini- 
micum  amas,  fratrem  amas.  Quapropter  'perfecta 
dilectio,  est  inimici  dilectio  :  quae  perfecta  dilectio 
est  in  dilectione  fraterna.  Et  nemo  dicat  quia  ali- 
quid  minus  nos  monuitJoannes  apostolus,  et  plus 
nos  monuit  DominusCbristus.  Joannes  nos  monuit 
ut  fratres  diligamus  ;  Christus  nos  admonuit  ut 
etiam  inimicos  diiigamus(/£f.  v,44).  Attende  quare 
te  monuit  Christus  ut  diligas  inimicos.  Numquid 
ut  semper  remaneantinimici?  Si  ad  hoc  temonuit 
ut  inimici  remaneant,  odis,  non  diligis.  Attende 
quomodo  ipse  dilexit,  id  est,  quia  noiebat  ut  sic 
remanerent  persecutores  ;  ait,  Pater,  ignosce  illis, 
quia  nesciunt  quidfaciunt  (Lucxlwi,  34).  Quibus 
voluit  ignosci,  mutari  illos  voluit  :quo8Voluit  mu- 
tari,  ex  inimicis  fratres  facere  dignatus  est,  et  vere 
sic  fecit.  Occisus  est,  sepultus  est,  resurrexit,  in 
ccBlum  ascendit,  Spiritum  sanctum  misit  discipu- 
lis ;  coeperunt  cumfiducia.prffidicarenomenipsius, 
miracula  faciebant  in  nomine  crucifixi  et  occisi  : 
viderunt  illi  interfectores  Domini  ;  et  qui  sangui- 
nem  ejus  sfieviendo  fuderunt,  credendo  biberunt. 

11.  Haec  dixi,  fratres,  etlongiuscule  :  tamen  quia 
vehementiuscommendanda  fuitCharitati  vestraeip- 
sa  charitas,  ideo  commendanda  sic  erat.  Si  enim 
charitas  nulla  est  in  vobis,nihi]diximus.  Si  autem 
est  in  vobi8,tanquam  oleum  in  flammas  adjecimus ; 
et  in  quo  non  erat,  forte  verbis  accensa  est.  Inalio 
crevit  quod  erat ;  in  alio  coepit  esse  quod  non  erat. 
Ad  hoc  ergoistadiximus,ne  pigri  sitis  diligere  iiii- 
micos.  Saevit  in  te  homo  ?  ille  saevit,  tu  precare  ; 
illeodit,  tu  miserere.  Febrisanimae  ipsiuste  odit : 
sanus  erit,  et  gratias  tibi  aget.  Quomodo  medici 
diligunt  flegrotos  ?  Numquid  aegrotos  diligunt  ?  Si 
8egrotosdiligunt,voluntutsemper8egrotent.  Adhoc 
diligunt  fiegrotos,  non  ut  aegroti  remaneant,  sed  ut 
ex  fiBgrotis  sani  fiant.  Etquanta  plerumque  patiun- 
tur  aphreneticis  ?  quales  contumehas  verborum  ? 
Plerumque  etpercutiuntur.  Peraequiturillefebrem, 


^^S0i3  IN  EPISTOLAM  JOANNIS  AD 

Q^nosoit  homini :  etquiddicam,  fratres  ?amat  ini- 
ti8B !  •^«mixsuum  ?Imo  odit  iaimicum  suum  morbum  ; 
omnts^  enim  odit,  et  amat  hominem  a  quo  perouti- 
:  odit  febrem.  A  quo  enim  percutitur?  A  mor- 
bo,  ab  sBgrotatione,  a  febre.  Illud  tollit  quod  illi 
adversatur,  ut  remaneat  illud  unde  gratuletur.  Sic 
et  tu  :  si  odit  te  inimicus  tuus,  et  iujuste  te  odit ; 
noverisquiacupjditasssculi  in  illoregnat,propterea 
te  odit.Si  odisti  illumet  tu,contra  reddis  malum  pro 
malo.  Quid  facit  reddere  maium  pro  malo  *  ?  Unum 
iBgrotum  flebam,  qui  te  oderat ;  jam  duosplango, 
si  et  tu  odisti.  Sed  persequitur  rem  tuam  ;  toUit  tibi 
nescio  quce,qu8B  habes  in  terra  :  ideo  illum  odisti, 
quia  angustias  tibi  facit  in  terra  :  Noli  pati  angu- 
tias,  migra  in  ccslum  sursum  :  cor  ibi  habebis  ubi 
latitudo  est,  ut  nullas  angustias  patiaris  io  spe  vi- 
tsB  aeternaB.  Attende  quse  tibi  toUit :  nec  ipsa  tibi 
toUeret,  nisi  iile  permitteret  qui  flagellat  omnem 
filiumquem  recipU  (Hebr.  xu,  6).  Quodammodo 
ferramentumDeiestquosaneris,  ipseinimicustuus. 
SinovitDeus  utile  tibi  essent  ezspohet  te,  permittit 
illum  ;  sinovit  tibi  utile  esse  ut  vapules,  permittit 
illum,  ut  caBdaris:  de  illo  te  ourat,  opta  ut  ille^sa- 
netur. 

12.  Deum  nemo  vidiiunquam,  Videte,  dilectissi- 
mi  :  Si  diligamus  invicem^  Deus  in  nobis  manehit, 
et  dilectio  ejus  ent  perfecta  in  nobis,  Incipe  dlli- 
gere,  perficieris.  CoBpistidiligere  ?  coBpitin  teDeus 
habitare,  ama  eum  qui  in  te  coBpit  habitare,  ut 
perfectius  inhabitando  faciat  te  perfectum.  In  hoc 
cognoscimus  quia  inipsomanemus,  etipseinnobis, 
quia  de  Spiritu  suo  dedit  nobis,  Bene,  Deo  gratias. 
Gognoscimus  quia  habitat  in  nobis.  Et  hoc  ipsum 
unde  cognoscimus,  quia  cognovimus  quia  habitat 
in  nobis  ?  Quia  hoc  ipse  Joannes  dixit :  Quia  de 
Spiritu  suodedit  nobis.  Unde  scimus  quia  de  Spi^ 
ritu  suo  dedit  nobis  ?  Hoc  ipsum,  quia  de  Spiritu 
suo  dedit  tibi,  unde  cognoscis  ?  Interroga  viscera 
tua :  si  plena  sunt  charitate»  habes  Spiritum  Dei. 
Unde  cognoscimus  quia  inde  cognoscis  habitare 
in  te  Spiritum  Dei  ?  Paulum  interroga  apostolum  : 
Quoniamcharitas  Deidiffusaest  in  cordibusnostris 
per  Spiritum  sanctum  qui  datus  est  nobis  {Rom. 
v,5). 

13.  El  non  vidimus,  et  testes  sumus,  quia  Pater 
misit  Filium  suum  Salvatorem  mundi.  Securi  esto- 
te  qui  aBgrotatis  :  talis  medicus  venit,  et  despera- 
tis  ?  Magni  erant  morbi.insanabilia  erant  vulnera» 
desperata  erat  aegritudo.  Magnitudinem  mali  tui 
atlendis  ?  Tu  desperatus  es  ;  sed  ille  omnipotens 
est  :  cujus  testesisti  sunt  qui  primosanati,  et  an- 
nuntiantes  medicum  ;  et  ipsi  tamen  plus  spesanati 
quamre.Nam  sicdicit  Apostolus  ^SjDeentmsa/m/iac- 
a'5timu5(/{om.  vm,24).GQepimusergosanariinfide: 
perficietur  autem  salus  nostra,cum  corruptibile  hoc 
indueritincorruptionem,  et  mortale  hoc  induerit 
immor  talitatem  (l  Cor.  xv,  53, 54).  Habo  spes  est,non- 


*  Lov.,  Quid  facii redderemalumpro malo  f  quosvoces 
absunt  ab  editiooe  Erasmi  Probeniana,  et  apud  Er. 
Guill.  Lugd.  et  Yen.  uncis  includuntor.  M. 


PARTHOS,  S.  AU6USTINI 

dum  res.  Sed  qni  gaudet  in  tpe^tenebitet  rem 
autem  spem  non  habet,  ad  rem  noD  poterit 


:qiii 


nire. 

44.  Quicumque  confessui  fuerit  quodJe$u»  est  F^ 
lius  Dei,  Deus  in  ipso  manety  et  ipse  in  Deo.  Jam 
non  multis  dicamus  :  Qui  confestus  fuerU,  non 
verbo,  sed  facto ;  non  lingua,  sed  vita.  Nam  multi 
oonfitentur  verbis,  sedfactisnegant.  Et  noscognO' 
vimus^et  credidimus^  quam  dilectumem  Deus  hahei 
in  nobis.  Et  iterum  unde  cognoTisti  ?  Deus  dUeetm 
est.  Jam  dixit  illud  superius,  eece  iterum  didt. 
Amplius  tibi  non  potuit  diIectiocommendari,quam 
ut  diceretur  Deus.  Forte  munus  Deicontempturai 
eras  Et  Deum   contemnis  ?  Deus  ditecHo  est.  Et 
qui  manet  in  ditectionCf  in  Deo  manetf  et  DeUs  in 
eo  manet,  Vicissim  in  se  habitant,  qui  continet  et 
qui  contiaetur.  Habitas  inDeo,sed  utcontinearlt : 
habitatin  teDeus,  sedut  te  contineat,  ne  eadat. 
Ne  forte  sic  te  putes  domum  Dei  fierl,  quomodo 
domus  tua  portat  carnem  tuam :  si  subtrahat  se 
domusinquaes,oadis;siautemtu  te  subtrahasiDon 
cadit  Deus.  Integer  est,  cum  eum  deseris  ;  integer, 
cum  ad  illum  redieris.  Tu  sanaris,  non  illi  aliqold 
praBstabis  ;  tumundaris,  tureficeris,  tucorrigeris. 
Ille  medicamentum  est  non  sano^regulaeatpravo, 
lux  est  tenebrato^  habitatio  est  deserto.  Omnia 
ergo  tibi  conferuntur.  Vide  ne  pufes  Deo  aliquid 
conferri,  quando  venis  ad  eum  ;  nec  mancipium 
saltem.  Ergo  non  habebit  Deus  servos,   ai   tu  no- 
lueris^et  si  omnes  noluerinl?  Deus  non  indigetse^ 
vis,  sed  servi  Deo  :  ideo  dicit  Psalmus,   Dixi  DO' 
mino,  Deus  meus  es  tu,  Ipse  est  verus  Dominus.Et 
quid  ait  ?  Quoniam  bonorum    meorum  non  eges 
{Psat,  XV,  2).  Tu  eges  bono  servi  tui.  Eget  aervus 
bono  tuo,  ut  pascas  illum  :  eges  et  tu  bono  servi 
tui,utadjuvet  te.  Non  tibi  potes  aquam  implere, 
non  tibi  potes  coquere,  non  tibi  potes  ante  equum 
currere,  jumentum  tuum  non  potes  curare.  Yides 
quia  indiges  bono  servi  tui,  obsequio  illius  indiges. 
Non  es  ergo  verus  dominus,  quando  indiges  infe* 
riore.  IUe  est  verus  Dominus  qui  nihil  a  nobis 
quffirit ;  et  vsb  nobis,  si  eum  nonqusBramus.  Nihila 
nobis  quffirit ;  etquffisivit  nos,  onm  eum  non  qon- 
reremus.  Ovis una  erraverat ;  in venit eam,  gandens 
in  humeris  suis  reportavit  (Luc.  xv,  4,  5).  Et  num- 
quid  ovis  eratpastori  neoes8aria,et  non  ovipotias 
pastor  necessariuserat  ?  Quanto  libentiut  de  eha- 
ritate  loquor,  tanto  minus  volo  finiri  Epistolam  istam. 
Nulla  est  ardentior  adoommendandamoharitateni. 
Nihil  vobis  dulcius  priedicatur,  nihil  salubriosbi- 
bitur  :  sed  si  bene  vivendo  confirmetis  in  vobis 
munus  Dei.  Ne  sitis  ingrati  tant»  gratiaBilIiu8,qni 
cum  haberetUnicum,  noluit  illum  esse  nnum  ;  sed 
ut  fratreshaberet,  adoptavit  iili,  qui  eum  iilo  pos- 
siderent  vitam  letemam. 

TRACTATUS  IX. 

De  eo  quod  sequitur,  In  hoc  perfeeta  est  dileetioia 
nobis  ;  usque  ad  id,  Et  hoc  mandatum  hat)emus 
ab  ipso^  nt  qui  diligit  Deum,  diligat  et  fratrem 
suum.  Cap.  iv»  t.  i7-2i. 


TRACTATUS  IX.  CAPUT  IV. 


1046 


[eminit  Charitaa  vestra,  ex  Epistola  Joannis 
>li  ultimam  partemrestarenobis  tractandam, 
snendam  Tobis,  quantum  Dominus  donat.  Hu* 
So  debiti  nos  memores  sumus :  exactionis  au- 
98  memores  essedebetis.  Eadem  quippecha- 
[U»  in  ipsa  Epistola  maxime  et  prope  sola 
endatur,  et  nos  facit  fidelissimos  debitores^  et 
lcissimosex  actores.Ideodixi  dulcissimosexa- 
,  quia  ubi  charitas  non  est,  amarus  exactor  est : 
item  cbaritas  est,  et  qui  exigit  dulcis  est ;  et  a 
xigitur,  etsi  aliquem  Jaborem  suscipit,  facit 
sm  laborem  prope  nullum  et  levem  ipsa  cha- 
fonne  videmus  etiam  in  mutisanimantibuset 
nalibus  ubi  non  est  spiritualis  charitas,  sed 
is  et  naturalis,  exigi  tamen  magno  affectu  de 
us  matris  lac  a  parvulis  ?  £t  quamvis  sugens 
im  faciat  in  ubera  ;  melius  est  tamen  matri 
li  non  sugat,  nec  exigat  q  uod  charitate  debe- 
Bpe  videmus  ubera  vaccarum  etiam  a  gran- 
lis  vitulis  capite  percuti,et  prope  ipso  impetu 
matrum  corpora,  nec  eos  tamen  caicerepelii; 
si  desit  filiusqui  sugat,  mugitu  \ocariadube- 
srgo  est  in  nobis  illa  charitas  spiritualis,  de 
;>ostolus  dicit,  Factus  sum  parvulus  in  medio 
n,  tanquam  nuttix  fouens  filios  suos{l  Thess. 
imcvosdiligimusquandoexigitis.  Pigros  non 
U8;quialanguentibus  formidamus.  Interces- 
autem  ,ut  intermitterem  us  textum  huj  us  Epis- 
[uiedam  prodiebus  festissolemnialectionum, 
on  potuerunt  nisi  legi,  et  ipsa  tractari.  Nunc 
d  praetermissum  ordinem  redeamus ;  et  qua 
t,  intente  accipiat  Sanctitas  vestra.  Nescio 
magnificentius  nobis  charitas  commendari 
,quam  ut  diceretur,  Deus  chariias  est.  Brevis 
t  magna  laus :  brevis  in  sermone,  etmagnain 
3tu.  Quamcitodicitur,  Deusdilectio  esHElhoe 
)st :  si  numeres,  unum  est ;  si  appendas,  quan- 
1 1  Deus  dilectio  est,  Et  qui  manet,  inquit,  m 
me^in  DeomanetetDeus  inillomanet(lJoan, 
Sit  tlbi  domus  Oeus,  et  esto  domus  Dei ;  mane 
,et  maneat  in  te  Deus.  Manet  in  te  Deus,ut  te 
sat :  manes  in  Deo,  ne  cadas ;  quia  sic  deipsa 
Lte  didt  Apostolus,  Charitas  nunquam  cadit 
xui,8).  Quomodocaditquem  continetDeus? 

hocperfecta  est  dilectio  in  nobis,utfiduciam 
nus  indie  judicii :  quia  sicutilleest^  etnossu- 
hoc  mundo.  Dicit  quomodo  se  probet  unus- 
le,  quantum  in  illo  profecerit  charitas :  velpo- 
lantum  ipse  in  charitate  profecerit.  Nam  si 
isDeusest,necproficit  necdeficitDeus:  sicdi- 
*oficereintecharitas,  quiatuineaproficis.ln- 
lergoquantumin  charitate  profeceris,  et  quid 
pondeatcortuum,utnoverismensuram  pro- 
;ui.  Promisit  enim  os  tendere  nobis  in  quo  co- 
mus  eum,  et  ait,  In  hoc  perfecta  est  in  nolns 
}.  Quaere,  in  quo  ?  Ut  fiduciam  habeamusin 
Hcii.  Quisquis  fiduciam  habet  in  die  judicii, 
aestin  illocharitas.  Quid  est  habere  fiduciam 
jdicii?Non  timere  oe  veniat  dies  judicii.Sunt 
»  qui  noncredunt  diem  judicii ;  isti  fiduciam 
ssunt  habere  in  diequam  venturam  esse  non 


crednnt.  Prsetermlttamus  istos  :  excitet  illos  Deni> 
atvivant;demortni8Utquidloquimur?Noncredunt 
futurum  diem  judicii,  nec  timent,  nec  desiderant 
quodnon  credunt.  Crepit  aliquis  credere  diem  judi- 
cii :  si  coepitcredere,  coepit  ettimere.  Sed  quiatimet 
adhuc,  nondum  habet  fiduciam  in  die  judicii,  non- 
dum  est  in  illo  perfecta  charitas.  Numquid  tamen 
desperandum  est  ?  In  quo  vides  initium^  cur  despe- 
rasfinem?  Quodinitium  ?ideo,  inquis?Ipsumtimo- 
rem.  Audi  Scripluram :  Initium  sapientix  timor  Do- 
mini  (Eccli.  ],  16).  Coepit  ergo  timere  diem  judicii : 
timendo  corrigat  se;  vigilet  adversus  hostes  suos, 
id  est,  adversus  peccata  sua  ;  incipiat  reviviscere 
interius,et  mortificare  membrasuaquaesuntsuper 
terram,  sicut  Apostolus  dicit,  Mortificate  membra 
vestra  qusB  sunt  super  terram.  Spiritualia  nequitiae 
dicit  membra  super  terram :  nam  sequitur  et  expo- 
nit,  Avaritiam,  immunditiam  (Coloss.m,  5),  etcae- 
tera  quae  illic  exsequitur.  Quantum  autemmortifi- 
cat  iste,  qui  timere  ccepit  diem  judicii,  membra  sua 
super  terram,  tantum  surgunt  et  corroborantur 
membra  coelestia.  Membra  autdm  coelestia,  omnia 
opera  bona.Surgen  tibus  coelestibus  membris,incipit 
desiderare  quod  timebat.  Timebat  enim  ne  veniret 
Christus^etinveniretimpium  quem  damnaret^desi- 
derat  ut  veniat,  quia  inventurus  est  pium  quem  co- 
ronet.  Jam  cum  coeperit  desiderare  venientem  Ghri- 
stum  casta  anima,  quae  desiderat  amplexus  sponsi, 
reountiatadultero ;  fit  virgo  interiusipsafide,  spe,et 
charitate.  Habet  jam  fiduciam  in  die  judicii :  non 
contra  se  pugnatquando  orat^el  dicit,  Adveniat  re- 
gnumtuum(Matth.  vi,  10).  Qui  enim  timetne  veniat 
regnum  Dei,  timetoeexaudiatur.  Quomodoorat,qui 
timetneezaudiatur?Quiautemoratcumfiduciacha- 
ritatis,optatjam  ut  veniat.  Deipso  desideriodicebat 
qwxdwaxmV^BXmo^Ettu^Domine^usquequofConver' 
tere,  Domine,  et  erue  animam  meam  (Psal.  vi,  4, 5). 
Gemebat  sedifferri.  Suntenini  homines  qui  cum  pa- 
tientia  moriuntur :  sunt  autem  quidam  perfectiqui 
cumpatientia  vivunt.Quid  dixi?Qui  adhuc  deside- 
rat  istam  vitam,  quando  illi  venerit  dies  mortis, 
patienter  tolerat  mortem  :  luctaturadversum  se,  ut 
sequatur  voluntatem  Dei ;  et  hoc  potius  agit  animo, 
quod  eligit  Deus,  non  quodeligitvoluntashumana : 
et  ex  desiderio  vitffi  preesentis  fit  lucta  cum  morte; 
etadhibetpatientiametfortitudincm,utffiquoanimo 
moriatur :  istepatienter  moritur.  Qui  autemdeside- 
T9Li,sicvLidiciiAposio\\x3, dissolvietessecumChristOf 
non  patienter  moritur  ;  sed  patienter  vivit,  delec* 
tabiliter  moritur.  Vide  Apostolum  patienter  viven- 
tem,  id  est,  cum  patientia  hic  non  amare  vitam, 
sed  tolerare.  Dissotvi,  inquit,  et  esse  cum  Christo 
multo  magis  oplimum :  manere  autem  in  camene' 
cessarium  propter  vos  (Philipp.  i,  23, 24).  Ergo,  fra- 
tre8,date  operam,  intus  agite  vobiscum,  ut  deside- 
retis  diem  judicii.  Aliter  non  probatur  perfecta  cha- 
ritas,nisicumcoeperit  ille  diesdesiderari.  lileautem 
eum  desiderat,  quifiduciam  habetin  illo :  ille  autem 
fiduciam  habet  in  illo,  cujus  conscientia  non  trepi- 
dat  in  charitate  perfecta  atque  sincera. 

3. «  In  hocperfecta  est  dilectio  ejusin  nobis,  ut.fi- 


S047 


IN  EPISTOLAM  JOANNIS  AD  PARTHOS,  S.  AUOUSTINI 


duciam  habeamus  in  die  judicii. »  Quare  habebimus 
fiduciam  ?  «  Quia  sicutille  est,  et  nos  sumus  in  hoc 
mundo.  >  Audisti  causam  fiduciae  tuas : «  Quiasicut 
illeest,inquit,etnossumu8iuhocmundo.i>Nonneyi- 
detur  aiiquid  impossibile  dixisse  ?  Numquid  enim 
potest  esse  bomo  sicut  Deus  ?  Jam  vobis  exposui  quia 
non  semper  ad  aequalitatem  dioitur,  sicut;  sed  dici- 
tur  ad  quamdam  similitudinem.  Quomodoenimdi- 
cis,  Sicutaures  habeo,  itahabet  etimago?Numquid 
omnino  sic  ?  Sed  tamen  dicis,  sicuL  Si  ergo  facti 
sumus  ad  imaginem  Dei,  quare  non  sicut  Deussu- 
mus  ?  Non  ad  aequalitatem,  sed  pro  modo  nostro. 
Unde  ergo  nobis  datur  fiducia  in  die  judicii  ?  Quia 
sicut  ilU  est,  et  nos  sumusin  hoc  mundo,  Debemus 
hoc  referread  ipsam  charitatem,etintelligerequid 
dictum  sit.  Dominus  in  Evangelio  dicit,  «  Si  diligi- 
tis  eos  qui  vos  diligunt,quam  mercedemhabebitis  ? 
-iionne  et  publicani  hoc  faciunt  ?  >»  Quid  ergo  vult 
nos  *  ?  «  Ego  autem  dico  vobis,  diligite  inimicos 
vestros,  et  orate  pro  persequentibus  vos.  »  Si  ergo 
jubet  nos  diligere  iDimicos  nostros,  unde  nobis  dat 
exemphim  ?  De  ipso  Deo  :  ait  enim,  «  Ut  sitis  filii 
Patris  vestri  qui  in  coelis  est.  »  Quomodo  illud  facit 
Deus  r  Diligitinimicossuos,  «qui  facit  solemsuum 
oriri  super  bonos  et  malos,  et  pluitsuper  justos  et 
injustos  »  (Matth,  v,  44-46).  Si  ergo  ad  hanc  per» 
fectionem  nos  inyitat  Deus,  ut  diligarous  inimicos 
nostros  sicut  et  ipse  dilexit  suos  ;  ea  nobis  fiducia 
est  in  die  judicii,  quia  sicut  itle  est,  et  nos  sumus 
in  hocmundo  :  quiasicutillediligit  inimicos  suos, 
faciendo  solem  suum  oriri  super  bonos  et  malos, 
et  pluendo  super  justos  et  injustos  ;  ita  nos  quia 
inimicis  nostris  non  possumus  praestare  solem  et  plu- 
yiam,pr8estamus  lacrymas,  cum  pro  illis  oramus. 
4.Jamergo  de  ipsafiduciavidetequiddicat.Unde 
intelligiturperfectacharitas?  Timornonest  incha- 
ritate.  Quid  ergo  dicimus  de  illo  qui  coepit  timere 
diem  judicii  ?  Si  perfecta  in  illo  esset  charitas,  non 
timeret.  Perfecta  enim  charitas  faceret  perfectam 
justitiam,  et  non  haberet  quare  timeret :  imo  habe- 
ret  quare;desideraret  ut  transeat  iniquitas,  et veniat 
regnum  Dei.  Ergo  timor  non  est  in  charitate.  Sed  in 
qua  charitate?  Non  in  inchoata.  In  qua  ergot S€d 
perfecta,  inquit,  charitas  forasmittit  timorem.  Ergo 
incipiat  tlmor;  quia  initium  sapientiae  timor  Do^ 
mini.  Timor  quasi  locum  praeparat  charitati.  Gum 
autem  coeperit  charitas  habitare^  pellitur  timor  qui 
eiprffiparavitlocum.  Quantum  enim  illa  crescit,  Ule 
decrescit ;  et  quantum  illa  fitinterior,  timorpellitur 
foras.Major  charitas,  minortimor ;  minor  chari^as, 
major  timor.  Si  autem  nullus  timor,  non  est  qua 
intret  charitas.  Sicutyidemus  per  setam  introduci 
linum,  quando  aliquidsuitur;  seta  prius  intrat,  sed 
nisi  exeat,  non  succedit  linum  :  sic  timor  primo 
occupat  mentem,  non  autem  ibi  remanet  timor, 
quia  ideo  intravit,  utintroduceret  charitatem.  Jam 
facta  securitate  in  animo,  quale  gaudium  nobis  est 
yel  in  hoc,  vel  in  futuro  saeculo  ?  Et  in  hoc  saeculo 
quis  nobisnocebitplenis  charitate  ?  Videte  quomo- 
do  exsultetApostolusde  ipsacharitate.cQuisnos,» 

>  Ven.  addit,  dUigere.  M. 


inquit,  c  separabit  a  charitate  Christi  ?  tribnlatio  ? 
an  angustia  ?  an  perseoutio  ?  an  fames?  an  nuditas? 
an  periculum?  an  gladius  »  (Aom.  tiii,  35)?  Et 
Petrus  dicit : «  Et  quis  vobis  nocere  potesl»  si  boni 
aemulatores  fueritis  »  (I  Petr.  ni,  13)  ?  «  Timor  noa 
est  in  dilectione :  sed  perfecta  dilectio  forai  mittit 
timorem ;  quia  timor  tormentum  habet  ».  Torquet 
cor  conscientia  peccatorum,  nondum  faelaealjusti- 
ficatio.  Est  ibi  quod  titillet,  quod  pungat.  Ideo  in 
Psalmo  de  ipsa  perfectione  justitias  quid  diett  ? 
<c  Convertistiluctum  meumin  gaudlum  mihi:  con- 
cidisti  saccum  meum,  etcinxisti  me  l8Btitla;iitcan- 
tet  tibi  gloria  mea,  et  non  compungar  » (PsaL  xxix, 
12, 13).Quid  e8t,«  non  compungar?  »  Non  sltqaod 
stimulet  consoientiam  meam.  Stimulat  timor :  sed 
noli  timere;  intrat  charitas  quae  sanat  quod  Tnlne- 
rat  timor.  Timor  Deisic  vulnerat,  quomodo  raediet 
ferramentum  ;  putredinem  toilit,  et  quasi  yldetiir 
vulnus  augere.  Ecce  putredo  quando  erat  in  oo^ 
pore,  minuseratvulnus,  sed  periculosum  :  aecedit 
ferramentum  medici ;  minus  dolebat  illud  yulnai, 
quam  dolet  modo  cum  secatur.  Plus  dolet  eani 
curatnr,  quam  sinoncuraretur;  sed  ideo  plusdolet 
accedentemedicina,  utnunquam  doleatsuccedeote 
salute.  Occupet  ergo  cor  tuum  timor»  ut  indaeat 
charitatem ;  succedat  cicatrix  ^  ferramento  oMdiei. 
Talis  est  medicus,  ut  neo  cicatriees  appareant:  ta 
tantum  subde  te  dexteraeipsius.Namsi  sine  tlmore 
es,  non  poteris  justificari.  Sententia  dicta  est  de 
Scripturis :  Nam  qui  sine  timore  e$t,  non  potertt 
justificdri(Eccti.i,^%).  Opusestergo  ut,intrettiiDor 
primo^perquemveniatcharitas.Timormedieamen- 
tum,charita8sanitas.  c  Quiautemtimet,noaesCper* 
fectus  in  dilectione.»  Quare?«  Quia  timor  tornientam 
habet,  »  quomodo  sectio  medicitormentum  habet. 
5.  Estautem  aliasententia,qufleyideturhaicesse 
contraria,8i  non  habeat  intellectorem:dioitareniffl 
quodam  loco  in  Psalmo,  Timor  Domini  eoitus,  per- 
manensinsxculum ssecuU(PsaL xviii JO).  ^teraaBi 
quemdam  timoremlnobisostendity  sed  castam.Qaod 
si  ille  aeternum  uQbis  timorem  ostendit»  nomqoid 
contradicit  illi  forte  ista  Epistola  quae  dicity  Tim&r 
non  est  in  charitate,  sed  perfecta  charitas  fifrwM 
mittit  timoremf  Interrogemus  aml>o  eloquia  Dd. 
Spiritus  unus  est,  etsi  codices  duo,  etsi  ota  doo, 
etsi  linguae  duae.  Hoc  enim  dictum  est  per  Joannem, 
illuddictum  estper  David;  sednolite  putarealiain 
esse  spiritum.Si  unus  flatus  inflat  duas  tibias»  non 
potest  unus  Spiritusimplereduo  oorda,  agitareduas 
linguas  ?  Sed  si  spiritu  uno,  id  est  uno  flatu,  im- 
pletee  du8B  tibiae  consonant ;  impleteB  duss  lingas 
Spiritu  Dei,  dissonare  possunt?  Est  ergo  ibi  qaa- 
dam  consonantia,  est  quaedam  concordiay  sedaadi- 
torem  desiderat.  Ecce  inspirayit  et  implevit  dao 
corda,  duoora,  movit  duaslinguasSpiritusDeizet 
audivimusex  una  lingua,«Timornon  est  in  ohari- 
ritate,  sed  perfectacharitasforas  mittit  timorem;» 
audivimus  exaUa,  «  Timor  Dominicastus,  permsr 


>  Editi,  Hmor,  ei  inducta  ehmritaU  JiMMdeletMlrix.  Mss. 
tres,  «1  inducat  eharilatem  ;  sueeedat,  Alii  dao,  «1  inia- 
eat  eharitate  et  eueeedat. 


TRACtATtiS  IX.  CAPUT  IV. 


ioio 


gaBCulum  sflsculi.  >  Quid  est  hoc  ?  quasi  dis- 
l?Noa:  ezcuteaures,  iDtendemelodiam.Non 
lusahicaddidit,  caslus,  illic  non  addidit:  nisi 
st  timor  alius  qui  dicitur  castus,  est  autem 
(ui  non  diciturcastus.  Dicernamusistosduos 
189  et  intelligamus  consonaniiam  tibiarum. 
odo  inteiligimus,  vel  quomodo  discernimus? 
lat  Charitas  yestra.  Sunt  homines  qui  propte-* 
ientDeum,nemittanturingehennam,neforte 
it  cumdiabolo  in  ignesBterno.  Ipse  est  timor 
iintroducitcharitatem:  sedsic  yenit  utezeat. 
nadhuc  propterpcBoas  timesDeum,  nondum 
quem  sic  times.  Non  bona desideras,  sed  mala 
Sed  ez  eo  quod  mala  caves,  corrigis  te,  et 
s  bona  desiderare.  Cum  bona  desiderare  cce- 
erit  in  te  timor  castus.  Quis  est  timor  castus? 
littas  ipsa  bona.  Intendite.  Aliud  est  timere 
I  ne  mittat  te  in  gehennam  cum  diaboio ;  aliud 
lere  Deum,  ne  recedat  ante.  lile  timor  quo  times 
gehennammittariscum  diabolo,  nondumest 
t;  non  enim  venitezamore  Dei,  sed  eztimore 
t:  cum  autemtimesDeum,  ne  deserat  teprae- 
.  ejus ;  amplecteris  eum,  ipso  frui  desideras. 

fon  potestmelius  ezplanari  quid  intersit  inter 
istostimorea,  unumquem  foras  mittitcharitas, 
mcastum  qui  permanet  in  sfleculum  sflBcuii,nisi 
I  duas  mulieres  maritatas,  quarum  unam  ita 
ituas  volentem  facere  adulterium,  delectari 
tia,  sed  timere  ne  damnetur  a  marito.  Timet 
um,  sed  quia  adhuc  amat  nequitiam,  ideo 
maritum  :  huic  non  grata,  sed  onerosa  est 
ipr»sentia;etsiforteviyitnequiter,timetmari- 
16  veniat.  Taies  sunt  qui  timent  ne  veniat  dies 
i.  Fac  aiteram  amare  virum,  debere  ilii  castos 
nus,  nulla  se  adulterii  immunditia  maculare ; 
praBsentiam  viri.  Et  quomodo  discernuntur 
iti  timores  ?timet  illa,  timet  et  illa.  Interroga ; 
uDum  tibirespondent:  interrogaiilam,Times 
i?re8pondet,Timeo.lnterrogaetillamsitimeat 
1 ;  respondet,  Timeo.  Una  vozest>  sed  diversus 
iia.  Jam  ergo  interrogentur,  Quare  ?  llla  dicit, 
3  virum  ne  veniat :  illa  dicit,  Timeo  virum  ne 
dat.  Illa  dicit,  Timeo  ne  damner :  illa  dicit,  Ti- 
16  deaerar.  Ponehoc  in  animo  Chnstianorum, 
renis^  timorem  quem  foras  mittit  charitas,  et 
i  Umorem  castum  permaoentem  in  saBCulum 
U. 

x>quamurergohis  primoqui  sic  timent  Deum, 
lodo  illa  mulier  quam  delectat  nequitia ;  timet 
virum  ne  damnet  illam :  talibus  primo  loquam  ur. 
ma  qu8B  sic  times  Deum^  ne  damnet  te  Deus, 
]odotimetmulierquamdelectatnequitia;timet 
3,  ne  damnetur  a  viro :  quomodo  tibi  displicet 
lolier,  displice  et  tu  tibi.  Si  forte  habes  uzo- 
numquid  vis  ut  sic  timeat  te  uzor  tua,  ne  da- 
nr  abs  te;  ut  delectet  illam  nequitia,sed  pondere 
"is  tui  reprimatur,  non  damnatione  iniqultatis  ? 
imeam  vis,uttediligat,nonut  tetimeat.  Ezhibe 
)m  Deo,  qualem  vis  habere  uzorem.  Etsinon- 

lumiti,  Jazta  Er.  Lugd.  Ven.  Lov.  M. 


dum  habes,  et  habere  vis;  talem  vis  habere.Et  quid 
dicimu8,fratres?  lUa  muUer  qusB  ideo  timel  vimm,ne 
damnetur  a  viro,  forte  non  facit  adulterium,  ne  ali- 
quo  modo  perveniat  ad  virum,  et  toUat  illi  lucem 
istam  temporalem.  Potest  autem  vir  ille  et  falli : 
homo  estenim,  sicut  etilla  qu8B  potest  fallere.Timet 
iUa  eum,  eztra  cujus  oculos  potest  esse :  tu  non  U- 
mes  semper  faciem  supra  te  viri  tui  ?  VuUus  autem 
DominisuperfacientesmaUi{Psal.  zzzni,i7).  Captat 
illaabsenUam  viri8ui,etincitatur  forte  delectaUone 
adulteni ;  et  dicit  sibi  tamen,  Non  faciam :  absens 
est  quidem  ilie,  seddifUciie  est  ut  non  ad  iUum  quo- 
quo  modo  perveniat.  Temperat  se  ne  perveniat  ad 
hominem,quipotestetnescire,quipotestetfalli,qui 
potestetbonam  suspicarietiam  malam,qui  potestet 
castam  suspicariquaBadulteraest:  tunonUmesocu* 
losejus  quemfaUerenemo  potest?tu  nontimesejus 
prsBsentiam^  qui  avertia  te  non  potest?  Roga  Deum 
ut  intueatur  te,  et  avertat  faciem  a  peccaUs  tuis  : 
A  vertefaciem  tuamapeccalis  meis.  Sed  unde  mereris 
utiUe  faciem  suam  avertat  a  peccaUs  tuis  f  Si  tu 
non  avertas  faciem  tuam  apeccatis  tuis.  Ipsaenim 
voz  dicit  in  Psalmo  :  Quoniam  iniquitatem  meam 
ego  agnoseo,  et  peccatum  meum  coram  me  est  sem- 
per  (BsaL  l,  1 1 ,  5).  Tu  agnosce,  et  ille  ignoscit. 

8.  AUocuUsumuseamquflBhabetadhuc  Umorem 
nonpermanentemin9aBculum88BcuU,sedquemcha« 
ntas  ezcluditetforas  miUit;  alloquamuretUlam  qun 
habet  jam  Umorem  castum,  permanentemin  s8bcu- 
lumsaBCuli.  Putamus,  invenimus  iUam,  ut  aUoqua- 
mur  Ulam?  putas,  est  in  hoc  populo  ?  putas,  est  in 
ista  ezedra  ?  putas,  mi  in  hac  terra  ?  Non  potest  nisi 
ess6,8edlatet.  Hiemsestfintusest  viriditas  in  radice. 
Forte  invenimus  aures*  iUius.  Sed  ubicamque  est  iUa 
anima,  uUnam  Ulam  invenirem,  et  non  aures  suas 
prsBberetmihi,  sedegomeasauresilli  I  lUamedoce- 
retaliquidpoUus,quama  me  disceret.Anima  quflB- 
dam  sancta,  ignea^etdesiderans  regnum  Dei :  hano 
non  ego  aUoquor,sed  Deusipse,  et  patienter  viven- 
tem  in  hac  terra  ita  consolatur :  Jam  vis  veniam,  et 
ego  novi  quia  jam  vis  ut  veniam:  novi  qualis  es,  ut 
secura  ezspectes  adventum  meum;  novi  quia  moles- 
tia  esttibi :  sed  magis  ezspecta,  tolera ;  venio,et  cito 
venio.Sed  amanU  tardum  est.  Audi  eam  cantantem 
tanquam  UUum  de  medio  spinarum  :  audi  suspiran. 
tem,  etdicentem,  P5a/Zam  ei  inteltigam  invia  imma- 
cutata;  quando  venies  ad  me  (Psat.  c,  i ,  2)?  Sed  in  via 
immaculatameritonoutimet^quiaptfr/^^^c/acAanVatf 
/brasmi/d/ /imorem.EtcumveDerUadejusamplezumi 
timet,  sed  securiter.  Quid  Umet  ?  Cavebit,  et  obser- 
vabit  86  ab  iniquitate  sua,  ne  iterum  peccet :  non  ne 
mittatur  in  ignem,  sed  ne  ab  illo  deseratur.  Et  erit 
in  iUa,  quid  ?  Timor  castus,permanens  in  smcutum 
smculi.  Audivimus  duas  Ubias  consonantes.  iila  de 
timore  dicit,  et  iUa  de  timore :  sed  illa  de  timore  quo 
Umet  anima  ne  damnetur,  Ula  de  timore  quo  Umet 
animane  deseratur.  lUeest  Umor  quem  charitas  ez« 
cludit:  iUe  est  Umor  permanens  in  seBculum  saBcuIi. 

9.  Nos  ditigamusj  quia  ipse  prior  nos  ditexit,  Nam 
ondedUigeremus,  nisi  iUe  prior  dilezisset  nos?  Di* 

i  Er  Logd.  Ven.,  «1  «ttrfi.  M. 


IN  EPISTOLAM  JOANNIS  AD  PARTHOS,  S.  AUGOSTlUl 


2061 

ligeodo  amici  facti  sumus ;  sed  iaimicos  ille  dilexit, 
ut  amici  efficeremur.  Prior  dilexit  nos,  et  donaTit 
Dobis  ut  diligeremus  eum.  Nondum  diligebamus 
eum;  piligendo  pulchri  efficimur.  Quid  facithomo 
deformis  et  distorta  facie,  si  amet  pulohram  ?Aut 
quid  facit  femina  deformis  et  distorla  et  nigra,  si 
amet  pulchrum  ?  Numquid  amando  poterit  esse 
pulchra  ?  Numquid  et  iile  amando  poterit  esse  for- 
mosus?  Amat  pulchram  ;etquandose  inspecuioyi- 
det,erubescit  faciem  suam  le  vare  ad  illam  formosam 
suam  quam  amat.Quid  faciet  ut  pulcher  sit  ?  Exspec- 
tatutveniat  puichritudo?lmo  exspectando  seneotus 
additur,  et  turpiorem  facit.  Non  est  ergo  quid  agere, 
non  estquomodo  iiii  des  consi  lium,nisi  utcompescat 
se,  et  non  audeat  amare  impar  imparem  :  aut  si 
Corte  amatetducere  uxoremoptat,  in  illa  castitatem 
amet,  non  carnis  faciem.  Anima  vero  nostra,  fratres 
mei,  fcBdaest  per  iniquitatem  :  amando  Deum  pui- 
chra  efficitur.  Quaiis  amor  est  qui  reddit  pulchram 
amantem  ?  Deus  autem  semper  puicher  est,  nun- 
quam  deformis,  nunquam  commulabiiis.  Amavit 
nos  prior  qui  semper  est  puicher ;  et  quales  amavit, 
nisi  fcedos  et  deformes?Non  ideotamenutfcBdos  di- 
mitteret;  sed  utmutaret,  et  ex  deformibus  pulchros 
faeeret.Quomodo  erimus  puichri?  Amando  eum  qui 
semper  est  puicher.Quantum  in  tecrescitamor,tan- 
tum  crescit  puichritudo  ;  quia  ipsa  charitas  est  ani- 
mn  puichritudo.  Nos  diligamus.quia  ipsepriordi' 
lexit  nos.  Audi  apostoium  Paulum :  Ostendit  autem 
Deus  dilectionem  suam  in  nobis,quoniam  cum  adhuc 
peccatores  essemus,  Christus  pro  nobis  mortuus  est 
{Rom-  v,8,9),  justus  pro  injustis.puicher  pro  foBdis. 
Quomodo  inveuimus  puichrum  Jesum  ?  Speciosus 
forma  prge  filiis  hominum,  diffusa  estgratia  in  kL" 
bOs  tuis  (PsaL  xuv,  3).  Unde  ?  Item  videte  unde 
sit  pulcher,  Speciosus  fonna  prm  filiis  hominum  ; 
quia  in  pnncipio  erat  Verbum,  et  Verbum  erat 
apud  Deum,  et  Deus  erat  Verbum  (Joan.i,  4).  Quia 
vero  carneui  suscepit,  quasi  fceditatem  tuam  susce- 
pit,  id  est,  mortaiitatem  tuam,  ut  aptaret  se  tibi,  et 
congrueret  tibi,  et  excitaret  te  ad  amandam  intus 
puichritudinem.  Unde  ergo  invenimus  quia  foedus 
et  deformis  est  Jesus,  sicut  invenimus  quia  pulcher 
et  speciosus  formaprfie  hiiis  hominum  ?  Undeinve- 
nimus  quia  et  deformis  ?  Isaiam  iuterroga  :  Et  vt- 
dimus  eum,  et  non  habeat  speciemy  neque  decorem 
(Isai,  uu,  2).  Iil8B  sunt  duae  tibiae  quasi  diverse  so- 
nantes  ;  sed  unus  Spiritus  ambas  inflat.  Hac  dici* 
tur,  Speciosus  forma  prx  filiis  hominum  :  hac  di- 
citur  in  Isaia,  Vidimuseum,etnon  habebat  speciem, 
neque  decorem,  Uno  Spiritu  implentur  amb»  tibiae, 
non  dissonant.  Noli  aures  avertere^  adhibe  intei* 
lectum.  luterrogemus  Pauium  apostoium,  et  expo- 
nat  nobis  consonantiam  duarum  tibiarum.  Sonet 
nobis,  Speciosus  forma  prx  filiis  hominum  :  Qui 
cum  in  forma  Dei  esset^  non  rapinam  arbitratut 
est  esse  mquatis  Deo.  Ecce  speciosus  forma  prm 
fiiiis  huminum,  Sonet  nobis  etiam,  Vidimus  eum, 
etnon  habebat  speciem  nequedecorem:Semetipsum 
exinamvit  formam  servi  accipiens,  in  similUudine 
hominum  facius,  et  habUu  inventus  ut  /iomo  {Phi' 


2b3i 


lipp,  II,  6,  7).  Non  habebat  speaem  neque  deearem, 
ut  tibi  daret  speoiem  et  decorem.  Quam  speciem? 
quem  decorem  ?  Dilectionem  charitatis ;  ut  ajnaos 
curras,  currens  ames.  Pulcher  es  jam :  sed  noli  te 
attendere,  ne  perdas  quod  accepisli ;  illum  attende, 
a  quo  factus  es  pulcher.  Ideo  sis  pulcher,  ut  ille  te 
amet.  Tu  autem  totam  intentionem  tuam  in  illum 
dirige,  ad  ilium  curre,  ejus  amplexus  pete,  ab  illo 
time  discedere  ;  ut  sit  in  te  timor  oastus,  perma- 
nens  in  saeculum  ssecuii.  Nos  diligamus,  quia  ipse 
prior  dilexit  nos. 

10.  Siquis  dixerit,  Diligo  Deum.  Quem  Deum'? 
Quare  diltgimus  ?  Quia  ipse  prior  dilexit  nos^  et 
donavit  nobis  dihgere.  Dilexit  impios^  ut  faceret 
pios ;  diiezitinjustos,utfaceretjustos ;  dilexitaegro- 
tos,  ut  faceret  sanos.  Ergo  et  nos  diligamus,  quia 
ipse  prior  dilexit  nos,  Interroga  unumqueimque, 
dicat  tibi  si  diligat  Deum.  Glamat,  confitetur,  Z)t7t- 
go^  ipse  scit.  Est  aiiud  unde  interrogetar.  5t  ^iits 
dixerit,  inquit,  DiligoDeum,  et  fratrem  suum  odit, 
mendax  est,  Unde  probas  quia  mendaxest  f  Aodl : 
Qui  enim  non  diligit  fratrem  suum  quem  videt, 
Deum  quem  non  videi,quomodopotest  diligere  ?  Quid 
ergo  ?  qui  diligit  fratrem,  diiigit  etDaum  ?  Necene 
est  utdiligat  Deum,  necesse  est  ut  diligat  ipsamdi- 
lectionem.  Numquid  potest  diligerefratrem,  etnon 
diiigere  diiectionem?  Necesse  estutdiligat  diieetio- 
nem.  Quid  ergo,  qui  diiigit  dilectionem,  ideo  dili- 
gitDeum?  Utiqueideo.  Diligendo  diIectioaem,DeuB 
diiigit.  An  oblitus  es  quod  paulo  ante  dixi8ti,DM 
dilectio  est  (Joan.  iv,  8,  16)  ?  Si  Deus  dilectio,  qnis* 
quis  diiigit  diiectioaem,  Deum  diligit.  Dilige  ergo 
fratrem,  et  securus  esto.  Noa  potes  dicere,  DUigo 
fratrem,  sed  noa  diligo  Deum.  Quomodo  menUrii 
sidicas,  DiiigoDeum,  quaado  noa  diligiafratrem; 
sic  faileris,  quaado  dicis,  Diligo  fratrem,  si  pntes 
quiaaoa  diiigis  Deum.  Necesse  est  qui  diligis  fra- 
trem,  diligas  ipsam  dilectioaem ;  dileetio  aotem 
Deus  est :  aecesse  est  ergo  utDeumdiligatquisqait 
diiigitfratrem.Siautemaondiligis  fratrem  quem  vi- 
des,Deum  quem  non  vides  quomodo  potes  diligere? 
Quare  non  videt  Deum  ?  Quia  non  habet  ipsamdile- 
ctionem.  Ideo  nou  videtDeum,  quia  noa  habetdile- 
ctioaem;  ideo  aoa  hai>et  diiectioaem,quia  noa  diligit 
fratrem :  propterea  ergo  aoa  videt  Deum,  quia  non 
habetdiiectionem.NamsihabeatdiIectionem,Deum 
videt;quia  Deus  dilectio  est :  et  purgatur  illeoculus 
magismagisquediiectione,utvideatiiiamincoinma- 
tabiiem  substantiam;cujus  prssentia  sempergau- 
deat,  qua  perfruatur  in  eeternum  conjunctusAnge- 
lis.  Sedcurratmodo,  ut  aliquando  inpatrialaetetur. 
Non  amet  peregrinationem,  non  amet  viam  :totam 
amarum  sit,  prater  iilum  qui  vocat,  quousque  in- 
hffireamusilli^etdicamus  quoddictum  est  in  Psalmo, 
Perdidisti  omnes  quia  fornicaniur  abs  te.  Et  qui  sunt 
qui  fornicantur  ?  Qui  discedunt,  et  amant  mun- 
dum.  Tuautemquid  ?  Sequituret  dicit :  Mihiautem 
inhserere  Deobonum  est  (PsaL  lxxii,  27, 28).Totu0 
bonum  meum  est,  Deo  inluerere  gratis.  Nam  ai  in- 

&  Lov.  :  OMim  ?  D^m.  M» 


TRACTATUS  X.  CAPUT  IV. 


ft054 


I,  et  dicas,  Quare  iDbeBres  Deo  ?  Et  dicat, 
t  mihi.  Quid  tibi  donet  ?  Coelum  ipse  fecit, 
pee  fecit  :quid  tibi  donaturus  est?jamiD- 
ii :  ia?eni  melius,  et  donat  tibi. 

!it  enim  non  diUgit  fratrem  iuum  quem 
wm  quein  non  videt^  quomodo  potett  dili- 
i  hoc  mandatum  habemus  ab  ipso^  ut  qui 
rf  frairem  suum,  Magnifice  dicebas,  Diligo 
etodis  fratrem  1  0  homicida,  quomodo 
eum  ?  Nonaudisti  superiusin  ipsa  Epistola, 
t  fratrem  suum^  homicida  est  ?  Sed  prorsus 
Bum,  quamvis  oderim  fratrem  meum.  Pror- 
diiigis  Deum,  si  odis  fratrem.  Et  modo 
Jio  documento.  Ipse  dixlt,  Dedit  nobis  praB- 
ut  diligamus  invicem  (I  Joan.  ui,  15|  23) : 
lo  diligis  eum,  cujus  odisti  praceptum  ? 
qui  dicat,  Diligo  imperatorem,  sed  odi  leges 
i  hoc  intelligit  imperator  si  diligis  eum,  si 
Dtur  legescjus  per  proviacias.  Lex  impera- 
8B  est?  Mandatum  novum  do  vobis,  ut  vos 
diligatis  (Joan,  xm,  34).  Dicis  ergo  te  dili- 
ristum  ;  serva  mandatum  ejus,  et  fratrem 
l\  autemfratrem  non  diligis  ;  cujusmanda- 
itemnis  ?  Fratres,  ego  non  satior  ioquendo 
itate  in  nomine  Ghristi.  Quantum  et  vosha- 
ijus  rei  avaritiam,  tantum  speramus  quia 
n  vobis  ipsa,  etforas  mittit  timorem,  utre- 
ille  timor  castus  permanens  in  saeculum 
Toleremus  mundum,  toleremus  tribulatio- 
eremus  scandala  tentalionum.  Non  receda- 
ia ;  teneamus  unitatem  Ecclesiae,  teneamus 
m,  teneamus  charitatem.  Non  divellamur 
)ri8  sponsae  ipsius,  non  divellamur  a  fide, 
iemur  in  praesentia  ipsius:  et  securi  mane- 
D  eo,  modo  per  fidem,  tuuc  per  speciem, 
ntas  arrhas  habemusdonum  Spiritus  sancti. 

TRACTATUS  X. 

uodJoannes  scribit,  Omnis  quicredit  quod 
i  sit  Chrifltus,  ex  Deo  natus  esl ;  usque  adid, 
ftst  enim  dilectio  Dei,  ut  praBcepta  ejus  ser- 
is.  Cap.  v,  t.  4-13. 

sminissevoscredo,  quiadfuistishesterno  die 
m  iocum  in  progressu  hujus  EpistolflB  perve- 
>8tra  tractatio :  id  est,  Qui  enim  non  diligit 
i  suum  quem  videt,  Deum  quem  non  videt 
io  potest  diligere  ?  Et  hoc  mandatum  habe- 
ipso,  utquiditigit  Deum,  diligat  et  fratrem 
Huc  usque  disputatum  erat.  Qu/esequuntur 
:  ordine  videamus.  Omnis  qui  credit  quod 
it  Christus,  ex  Deo  nalus  est,  Quis  est  qui 
nUtquod  Jesus  sit  Christus  ?Qui  non  sic  vivit 
dopreecepitChristus.Multi  enim  dicunt,  Cre- 
Ifides  sineoperibus  non  salvat.  Opus  autem 
>8a  diiectio  est,  dicente  Pauio  apostolo,  Et 
ix  per  dilectionem  operatur  {Galat,  v,  6). 
:]uidem  tua  pr8Bterita,antequamcrederes,vel 
rant;  vel  si  l>ODa  videbaDtur,  inania  erant. 
I  nuUa  erant ;  sic  eras  quasi  homo  sine  pe- 
aat  vexatis  pedibus  ambulare  aoa  vabas  t 


si  autem  bonavidebantur  ;antequamcredere8,cur- 
rebas  quidem;  sed  prsBter  viam  currendo,  errabas 
potius  quam  perveniebas.  Est  ergo  nobis  et  curren- 
dum,  et  in  via  curreudum.  Qui  praeter  viam  cur- 
rit,  iaaaiter  currit :  imo  ad  laborem  currit.  Taato 
pius  errat,  quanto  prster  viam  currit.  Quffi  est  via 
per  quam  currimus  ?  Christus  dixit,  Ego  sum  via. 
Qu8B  patria,quocurrimus?  Christus  dixit,  Ego  sum 
veritas (Joan.  xiv,  6).  Periiium  curris,  ad  illumcur- 
ris,  in  ipsorequiescis.Sed  ut  curreremusperillum, 
extendit  se  usque  ad  nos  :  longe  enim  eramus,  et 
longe  peregrinabamur.  Parum  est  quia  longe  pere- 
grinabamur;  et  languidi  nos  movere  non  potera- 
mu8.  Medicus  venit  ad  segrotos,  via  porrecta  est  ad 
peregrinos.  Salvemur  ab  ipso,  ambulemus  perip- 
sum.  Hoc  est  credere  quia  Jesus  Christus  est,  quo- 
modo  credunt  christiani,  qui  non  soio  nomine  chri- 
8tiani8unt,sedetfactisetvita:nonquomodocredunt 
dffimones.  Nam  et  dsemones  credunt,  et  contremiS" 
cunt,  sicut  dicit  Scriptura  {Jacobi  n,  19).  Quid  po- 
tuerunt  plus  credere  dffimones,  quam  ut  dioerent, 
Scimus  quisis,  Filius  Dei  ?  Quod  dixerunt  dffimo- 
nes,  hoc  dixit  et  Petrus.  Cum  Dominus  quffireret 
quis  esset,  et  quem  iilum  dicerent  homines,  respon- 
derunt  illi  discipuli :  Alii  dicunt  te  Joannem  Bap- 
tistam,  alU  Etiam:  alii  Jeremiam,  aut  unum  ex 
Prophetis.  Et  ille :  Vos  autem  quem  me  esse  dicilist 
Respondit  Petrus,  et  ait :  Tu  es  Chrisius  Fiiius  Dei 
vivi.  Et  audivit  a  Domino  :  Beatus  es,  Simon  Bar 
Jona,  qtiia  non  revelavit  tibi  caro  et  sanguis,  sed 
Pater  meus  qui  est  in  cxlis.  Videte  quffi  laudes 
prosequantur  hanc  fidem  :  Tu  es  Petrus,  et  super 
hanc  petram  xdificabo  Ecclesiam  meam  (Maiih. 
XVI,  13-18).  Quid  est,  super  hanc  petram  mdificabo 
Ecclesiam  meam  ?  Super  hanc  fidem,  super  id 
quod  dictum  est,  Tu  esChristus  FiUus  Deivivi.Sth 
per  hancpeiram,'mq\iii,fundaboEcctesiam  meam. 
Magna  iaus  I  Ergo  dicit  Petrus,  Tu  es  Chrisius  Fi- 
lius  Dei  vivi :  dicunt  et  dffimones,  Scimus  qui  tiSf 
Filius  Dei,  sancius  Dei.  Hoc  Petrus,  hoc  et  damo- 
nes :  eadem  verba,  non  idera  animus.  Et  unde  con- 
stat  quia  hoc  Petrus  cum  dilectione  dicebat?  Quia 
fideschrisUani  cum  dilectione  est ;  dffimonis  autem 
sine  dilectione.  Quomodosine  dilectione?  Uocdice- 
bat  Petrus,  utChristumamplecteretur :  hocdicebant 
dffimones,  ut  Christus  ab  eis  recederet.  Nam  ante' 
quam  dicerent,  Scimus  qui  sis  ;  tu  es  Fiiius  Dei : 
Quid  nobis  ei  tibi  esi,  dixerunt  ?  Quis  venisti  anie 
tempus  perdere  nos  (Matth.vm,  29,  et  Marc.  i,  24)? 
Aliud  est  ergo  confiteri  Christum,  ut  teneas  Chris- 
tum,  aliudconfiteri  Christum,  utrepelias  a  te  Chris- 
tum.  Ergo  videtisquia  quomodo  hicdicit,  Quicre- 
dit,  propria  quffidam  fides  est ;  non  quomodo  cum 
muitis.  Itaque,  fratres,nemohffireticorumdicatvo- 
bis,  Et  nos  credimus.  Ideo  enim  de  dffimonibus 
exemplum  proposui,  ne  gaudeatis  ad  verba  credea- 
tium,  sed  exploretis  facta  viventium. 

2.  Videamus  ergo  quid  est  credere  iaChristum; 
quid,  crederequia  Jesus  ipseest  Ghristus.  Sequitur, 
Omnis  qui  credit  quod  Jesus  sU  Chtistus,  ex  Deo 
naius  et/.Sed  quid  est  oredere  iliod?  Bi  omnis  qui 


2055 


IN  EPISTOLAM  JOANNIS  AD  PARTHOS,  S.  AUOUSTINI 


lOtt 


dUigitqui  genuit  eumt  diligil  eumquiyenitus  estab 
ipso,  Statim  fidei  conjunxit  dilectionem ;  quia  sine 
dilectionefidesiQaQisest.Cum  dilectioQe  fideschris- 
tiaQi,  siQedilectionefides  daBmoDis :  quiautemnon 
credunt,  pejores  sunt  quam  dsBmones,  et  tardiores 
quam  Jffimones.  Nescio  quis  non  Tult  credere  in 
Gtiristum  ;  adhuc  nec  deemones  imilatur.  Jam  cre- 
dit  in  Ghristum,  sed  oditGhristum  ;  habet  confes- 
sionem  fidei  in  timore  poenffi,  non  in  amore  coroniB : 
nam  et  ilii  puniri  timebant.  Adde  huic  fidei  dilec- 
tionem,  ut  fiat  fides  qualem  dicit  Apostolus  Paulus, 
Fides  quaeper  dilectionem  operatur  {Galat.  v,  6) : 
invenisti  cbristianum,  invenisti  civem  Jerusalem, 
invenisti  civem  Angciorum,  invenisti  in  via  suspi- 
rantem  peregrinum ;  adjunge  teiili^comestuusest, 
curre  cum  ilio,  si  tamen  el  tu  hoces.  Omnis  quidi^ 
ligit  qui  genuit  eum^  diligit  eum  qui  genitus  est  ab 
ipso.  Quisgenuit?Pater.Quisestgenitus?Filius.Quid 
ergo  ait?  Omuis  qui  diligit  Patrem,  diligit Filium. 

3.  In  hoc  cognoscimus  quia  diligimus  filios  Dei. 
Quid  est  hoc,  fratres  ?  Paulo  ante  de  Filio  Deidice- 
bat,  non  de  Fiiiis  Dei :  ecce  unus  positus  est  Ghri- 
stus  contemplandus  nobis,  et  dictum  est  nobis, 
Omnis  qui  credit  quod  Jesus  sit  Christus,  est  ex  Deo 
natus :  et  omnis  qui  diligit  qui  genuit  eum,  id  est, 
Patrem,  diligit  eum  quigenilus  est  ex  ipso,  id  est, 
Filium  Dominum  nostrum  Jesum  Ghristum.  Et  se- 
quitur,  fn  hoc  cognoscimus  quia  diligimus  filios 
Dei;  quasi  diclurus  esset,  In  hoc  cogQoscimusquia 
diligimus  Filium  Dei ;  filiosDeidixit,  quiPiiium  Dei 
paulo  ante  dicebat  ;quia  fiiii  Deicorpus  sunt  unici 
Filii  Dei  ;  et  cum  ille  caput,  nos  membra,  unus  est 
Filius  Dei.  Ergo  qui  diligit  fiiios  Dei,  Fiiium  Dei 
diligit ;  et  qui  diligit  Filium  Dei,  Patrem  diligit : 
nec  potest  quisquam  diligere  Patrem,  nisi  diligat 
Fiiium  ;etqui  diiigitFilium,diligit  etfiliosDei.Quos 
filios  Dei?  Membra  FiliiDei.  Etdiligendo  fit  et  ipse 
membrum,  et  fit  per  dilectionem  in  compage  cor- 
porisChristi ;  eterit  unus  Ghristus  amans  seipsum. 
Gum  enim  se  iuvicem  amant  membra,  corpus  se 
amat.  Et  sipatitur  unum  membrum,  compatiuntur 
omnia  membra  ;  et  si  gloriatur  unum  membrum^ 
congaudent  omnia  membra.  Et  quid  secutus  ait  ? 
Vos  autem  estis  corpus  Christi  et  membra  (I  Cor. 
xu,  26,  27).  Dicebat  paulo  ante  de  dilectione  fra- 
terna,  et  ait,  Qui  non  diligit  fratrem  quem  videt, 
Beum  quem  non  videt  quomodo  poterit  diligere  (I 
Joan.  IV,  20)?  Si  autemdiligis  fratrem,  fortefratrem 
diligis,  et  Christum  non  diligis  ?Quomodo,  quando 
membra  Christi  diligis  ?  Cum  ergo  membra  Ghristi 
diligis,  Ghristum  diligis;  cum  Christum  diiigis,  Fi- 
lium  Dei  diligis;  cum  Filium  Dei  diligis,  et  Patrem 
diligis.  Non  potest  ergo  separari  dilectio.  Elige  tibi 
quid  diiigas ;  sequuntur  te  caBtera.  Dicas,  Deum  so- 
lum  diligo,  Deum  Patrem.  Mentiris  :  si  diligis,  non 
•olum  diligis  * ;  sed  si  diligis  Patrem,  diligis  et  Fi- 


*  Varie  legitur  locud  iile  apud  edilos.  Lugd.  et  Veo. 
sic  oum  exhibent :  Mentirit  Deum  ti  diligii,  non  tolum 
Deum  diliait;  ted  ti  diligit  Patrem,  diligit  et  FHium.  Duo 
Mss.  apud  Lov.,  meniirii.  Si  diiigis,  nonsotum  Patrm 
itltgit,  etc.  M. 


lium.  Ecce,  inquis,  diligo  Patrem,  etdiligo  Filium: 
sed  hoc  soium,  Patrem  Deum  et  Filium  Deum  et 
Dominum  nostnim  Jesum  Ghristum  qui  ascenditia 
coelos,  et  sedet  ad  dexteram  Patris,  illud  Verbum 
per  quod  facta  sunt  omnia,  et  Verbumcaro  factum 
est,  et  habitavitin  nobis (/oan.  i,  3, 14) ;  hoc  solum 
diligo.  Mentiris :  sienimdiligiscaputydiligisetmem- 
bra  ;  siautem  membranon  diligis,  nec  caput  dili- 
gis.  Non  expavescis  vocem  capitis  de  cceio  claman- 
tem  pro  membris, Saule,  Saule,quidmepersequeris 
{Act.  IX,  4)?Persecutoremsuum  vocavit  persecuto- 
rem  membrorum  suorum ;  dilectorem  suum  voca- 
vit  diiectorem  membrorum  suorum.  Jam  ques  sunt 
membra  ejus,  nostis,  fratres ;  ipsa  est  Ecclesia  Dei. 
In  hoc  cognoscimus  quia  diHgimus  filios  Dei,  quia 
Deum  diligimus.  Et  quomodo  ?  Non  aliud  sunt  filii 
Dei,  aliud  Deus  ?  Sed  qui  Deum  diligit,  prascepta 
ejus  diligit.  Et  quas  suntprsBceptaDei?  Mandatum 
novum  do  vobis,  utvosinvicem  diligatis(Joan.  xiii, 
34).  Nemo  se  ezcuset  per  aliam  diiectionem,  ad 
aliam  diiectionem  ;  omnino  sic  se  tenet  ista  dilee- 
tio  :  quomodo  ipsa  compaginata  est  in  unum,  sic 
omnes  quae  ex  iila  pendent,  unum  facit,  et  quasi 
conflat  illos  ignis.  Aurum  est,  conflatur  mas8a,etflt 
unum  aliquid  :  sed  nisi  fervor  charitatis  accendat, 
ex  multis  in  unum  conflari  non  potest.  Quia  Deum 
diligimus,inde  cognoscimus  quia  diUgimus  /ilios  Dei. 
4.  Etunde  cognoscimusquiadiligimus  filios  Deif 
Quia  Deum  diligimus,  et  prmcepta  ejus  facimus. 
Suspiramus  hic  ex  difficultate  faciendi  preeceptum 
Dei.  Audiquidsequatur,  Homo.quidlaborasaman- 
do?  Amando  avaritiam  *.  Gum  labore  amaturquod 
amas :  sine  labore  amatur  Deus.  Avaritia  jussura 
est  labores,  pericula,  trituras,  tribulationes ;  et  ob- 
temperaturus  es.Quo  fine?Uthabeas  unde  impleas 
arcam,  perdas  securitatem.  Securior  forte  eras  aor 
tequam  haberes,  quam  cum  habere  coepisti.  Eoce 
quid  tibi  jussitavaritia :  implesti  domum,  timentur 
latrones  ;  acquisisti  aurum,  perdidisti  somnum. 
Ecce  quid  tibi  jussit  avaritia,  Fac,  et  fecisti.  Quid 
tibi  jubet  Deus  ?  Dilige  me.  Aurum  diiigis,  qussi- 
turus  es  aurum,  et  forte  non  inventurus :  quisqais 
me  quaarit,  cum  illo  sum.  Amaturus  es  hoQorem» 
et  forte  non  perventurus  :  quis  me  amavit,  et  non 
ad  me  pervenit  ?  Dicit  tibi  Deus,  Patronum  tibi  vis 
facere,  aut  amicum  potentem ;  ambis  per  alium 
inferiorem.  Me  ama,  dicit  tibi  Deus  :  non  ad  me 
ambitur  peraliquem ;  ipse  amor  prffisentem  me  tlbi 
facit.  Quiddulcius  dilectioneista,  fratres?Non  sine 
causa  modoaudistisin  P8almo,fratres,  Narraverunt 
mihi  injustidelectationes  ;sed  non  sicut  lex  tua^Do- 
mine  {Psal.  cxviii,  85).  Quib  est  lex  Dei?  Mandatam 
Dei.  Quod  est  mandatum  Dei?  Novum  illud  manda- 
tum,quod  ideo  no  vum  dicitur,  quia  inno  vat :  Manda- 
tum  novum  do  vobis,ut  vos  invicem  diligatis.  Kadi  qoia 
ipsa  estlexDei :  Apostolusdicit^/nvtc^m  on^a  vestra 
portate,  et  sic  adimplebitis  legem  Christi  (Ga  to/ .  vi  ,2). 
Ipsaestconsummatio  omnium  operum  nostrorum, 
dilectio.Ibi  est  finis :  propterhoc  ourrimus ;  ad  ipsam 

*  Sic  Lov. :  homo  gui  laborat  amando  avaritiam,  cum 
Idbore.  £r.  Lugd.  Ven.,  homo  qui  lahorabas,  etc«tert 
ut  Lov.  M. 


fos? 


tRACTATUS  X.  CAPOT  V. 


205S 


ourrimus  ;  cam  yeDerimus  ad  eam  requiescemus. 
5.  Audistis  in  Psalmo,  Omnis  con$ummationit 
vidi  finetn  (Ptal.  cxYiii,  96).  Dixit,  Omnis  eonsum- 
maiionis  vidi  finem  :  quid  viderat  iste  ?  Putamus» 
ascenderat  in  verticem  alicujus  altissimi  montis  et 
aoutissimi,  etperspexeratyCt  videratambitum  terriB 
et  circolos  orbis  universi ;  et  ideo  dixit,  Omnis  con- 
summationis  vidi  finem  ?  Si  hoc  laudabile  est,  ocu- 
los  carnis  quffiramus  a  Dominotam  acutos,  utali- 
quem  excelsissimum  montem,  qui  est  in  terra,  re- 
quiramus,   de  cujus   cacumine  videamus  omnis 
oonsummationis  finem.  Noli  ire  longe  :  ecce  dico 
tibi,ascende  in  montem,et  videiinem.Christus  mons 
est ;  veni  ad  Christum,  vides  inde  finem  omnis 
consummationis.  Quisestiste  finis?  Paulum  inter 
roga  :  Finis  autem  prxcepti  est  charitas  de  corde 
purOf  et  conscientia  bona,  et  fide  non  ficta  (I  Tim. 
if  5) ;  et  alio  loco,  Plenitudo  autem  legis  charitas 
{Rom.  XIII,   iO).  Quid  tam  finitum  et  terminatum 
quam  plenitudo?  Etenim,fratres,finem  pooit  lauda- 
biliter.  Nolite  putare  consumptionem,  sed  consum- 
mationem.  Aliter  enim  dicitur,    Finivi  panem  ; 
aliter,  Finivi  tunicam.  Finivi  panem  manducando ; 
finivi  tunicam  intexendo.  Et  ibi  finis  sonat,  et  illic 
finis  sonat :  sed  tamenpanisfiniturut  consumatur, 
lunica  finitnr  utconsummetur ;  panis  finitur  ut  non 
nt,  tunica  finitur  ut  perfecta  sit.  Ergo  sic  audite 
fiQem,etquando  legitur  Psalmus,et  auditis,/n  finem 
Psalmus  David.  Assidue  auditis  hoc  in  Psalmis,  et 
debetis  nosse  quod  auditis.  Quid  est,  in  finem  ? 
Fmis  enim  Legis  Christus  est,  ad  justitiam  omni 
eredenii{ld.  x,  4).  Etquidest,/SiitsCArt5^iis  ?Quia 
Christus  Deus,  et  fiois  praBcepti  charitas,  et  Deus 
eharitas  :  quia  Pater  et  Filius  et  Spirilus  sanctus 
nnumsunt  ibi  tibifinis  est :  alibi  via  est.  Noli  hoB- 
rere  in  via,etnonpervenireadfinem.  Ad  quidquid 
aliud  venerisy  transi  usquequo  pervenias  ad  finem. 
Quid  est  finis  ?  Mihi  autem  adhmrere  Deo  bonum 
esi  {Psal.  Lxxu,  28).  AdhsBsisti  Deo,  finisti  viam  ; 
permanebis  in  patria.  Intendite.  Pecuniam  aliquis 
qu»rit;  nonsit  tibi  finis:transi  <  tanquam  peregrinus. 
Qanre  ubi  transeas,  non  ubi  remaneas.  Si  autem 
amas,  per  avariliam  implicatus  es :  eril  tibi  avaritia 
eatenapedum;  ultra  progredi  non  potes.Transi  ergo 
etboc;  quierefinem.Salutem  corporisquffiris,adhuc 
noli  ibi  remanere.  Quqb  est  enim  ista  salus  corporis, 
qu8B  morte  perimitur,quffi  «gritudine  debilitatur,fri- 
Tola,  mortalis,  fluxa  ?  Quffire  illam,  ne  impediat 
forte  morbida  valetudo  opera  tua  bona.  Ergo  non 
eet  ibi  finis ;  quiapropter  aliud  qu«ritur.  Quidqnid 
propter  aliud  quseritur,  non  est  ibi  finis :  quidquid 
propter  se  et  gratis  quffiritur,  ibi  est  finis.  Quaeris 
honores ;  forte  ad  aliquid  agendum  quaeris,  ut  pe- 
ragas  aliquid,  ut  placeas  Deo :  noli  ipsum  honorem 
amare,  ne  ibi  remaneas.  Qu«rls  laudem  ?  Si  Dei 
qunris,  bene  facit :  si  tuam  qu«ris,  male  facis ;  re- 
pianes  in  via.  Sed  ecce  amaris  tu,  laudaris  :  noli 
gratuloriquando  in  te  laudaris ;  laudare  in  Domino, 
ot  oantes,  In  Damino  laudabitur  anima  mea  {PsaL 

^  Er.  Lugd.  et  Ven.,  non  sit  ibi  finit.  Trantit.  Lov., 
non  sii  ibi  finit»  Tramti.  M. 

Patrou  XXXV. 


xxxui,  3).  Sermonem  aliquem  bonum  dicis,  et  lau. 
datur  sermotuus  ?  Non  laudetur  quasi  tuu8,non  est 
ibi  finis.  Si  ibi  ponis  finem,  finiris :  sed  non  finiris 
quasiperficiaris,sedfinirisutconsumaris.  Ergonon 
laudetur  sermo  tuus  quasi  abs  te^quasi  tuus.Sed  quo- 
modolaudetur  ?  QuomododicitPsalmus,/n  Deo  lau' 
dabo  termonem^  in  Deo  laudabo  verbum  ?  Ex  hoc  fit 
utfiat  in  te  quod  sequitur,/n  Deo  speravi,  non  iimebo 
quidfaciat  mihi  homo  {Psal.  lv,  5,H).Quando  enim 
omnia  tua  in  Deo  laudantur,  non  timetur  ne  pereat 
laus  tua;quianon  deficitDeus.  Ergotransietipsam. 
6.  Yidete,  fratres,  quantatransimus,inquibusnon 
est  finis.  His  utimur  quasi  in  via;  quasi  in  mansio- 
nibusstabulorum  reficimur,ettransimus.Ubi  ergo 
finis  ?  Dileciissimiy  filii  Deisumus,  el  nondum  appa^ 
ruii  quid  erimus  ;hic  dictum  est  S  in  hac  Epistola. 
Adhuc  ergo  In  via  sumus ;  adhuc  quocumque  vene- 
rimus,transiredebemus,usquequoperveniamusad 
aliquem  finem. Scimusquiacum  apparuerit,5imiles 
ei  erimus^quoniam  videbimus  eum  sicuti  est  (i  Joan. 
III,  2),  Iste  finis ;  ibi  perpetua  laudatio,  ibi  semper 
Alleluia  sine  defectu.  Ergo  ipsum  finem  dixit  in 
Psalmo,  Omnis  consummationisvidi  finem.  Et  quasi 
dicereturi11i,Quisestfini8quemYidisti?La/um  man- 
datum  tuum  valde  (PsaL  cxviu,  96).  Ipse  est  finis, 
latitudo  mandati.Latitudo  mandati  charitasest;quia 
ubi  est  charitas,  non  sunt  angustiae.  In  ipsa  latitu- 
diue  erat  Apostolus,cum  diceret,  Ot  nostrum  patei 
ad  vos,o  Corinthii;  cor  nostrumdilatatum  est:  non 
angustaminiin  nobis  (II  Cor.  vi,  14-12).  Ideo  ergo 
latum  mandatum  tuum  valde»  Quodestlatum  man- 
datum  t  Mandatumnovum  dovobis,  ut  vos  invicem 
diligatis.  Charitas  ergo  non  angustatur.  Vis  non 
angustari  in  terra?  In  lato  habita.  Quidquid  enim 
iibi  fecerit  homo,  non  te  angustat;  quiaillud  dili- 
gis  quod  non  nocet  homo  :Deum  diligis,fraternitatem 
diligis,legem  Deidiligis,EccIesiamDeidiligis ;  sem- 
piterna  erit.  Laboras  in  lerra,  sed  pervenies  ad 
fiructom  promissum.  Quis  tibi  toliit  quod  diligis  ?  Si 
nemo  tollit  tibi  quod  diligis,  securus  dormis  :  imo 
securus  vigilas^nedormiendoperdasquod  diligis. 
Non  enim  frustra  dictum  est,  Illumina  oculosmeos, 
ne  quando  obdormiam  in  morte{Psal,  xii,  4).  Qui 
olaudunt  oculos  contra  charitatem,  obdormiscunt 
inconcupiscentiisdelectationum  carnalium.  Evigila 
ergo.  Delectationes  enim  sunt,  manducare,  bibere, 
luxuriari,  ludere,  venari :  pompas  istas  vanas  om- 
nia  malasequuntur.  Numquid  nescimus  quia  dele- 
ctationes  sunt?Quis  negetquiadelectant  ?Sed  plus 
diligitur  lex  Dei  *.  Clama  contra  lales  suasores, 
Narraverunt  mihi  injusii  deleclationes  ;  sed  non 
sicutlextua,  Domine.  Ista  deieclatio  manet.  Non  so- 
lum  manetquo  venias,8edetiamrevoca  fugientem. 
7.  Exc  est  enim  dilectio  Dei,  ut  prxcepia  ejus 
servemus.isim  audistis,  In  his  duobus  prxceplit  lota 
Lexpendet  et  PropAe/a^.QuomodoDoluittedividere 
per  multaspagioas  ?  In  his  duobus  prxcepiis  tota 
Lex pendet  eiProphetae.  In  quibusduobus  preecep- 
tis  ?  Diliges  Dominum  Deum  tuum  ex  toio  corde 

*  Er.  Lugd.  Ven.  Lov.,  hoc.  M. 

*  VAiW,  diligalur,  Novem  Mss.,  dHigiiur.  Alii  duo, 
d^ltctai. 


S059 


IN  EPISTOLAM  JOANNIS  AD  PARTHOS,  S.  AUGUSTINI 


MM 


tuo,  et  extota  anima  tua,  et  exiota  mente  tua ;  et 
Diliges  proximum  tuum  sicut  teipsum.  In  his  duo» 
huspraecepiis  tota  Lexpendet  et  Prophetx  (Matth. 
xxu,  37-40).  Eccedequibus  praeceptis  Dorrat  totaista 
Epistola.  Teaete  ergo  dilectioDem,  et  seeuri  estote. 
Quid  times  ne  male  facias  alicui  ?  Quis  male  facit 
ei  quem  diiigit  ?  Dilige,  noQ  potest  fieri  nisi  bene 
facias.  Sed  forle  corripis  ?  Amor  hocfacit,  nonsffivi- 
tia.  Sed  forte  ceedis  ?  Ad  disciplinam  facis  ;  quia 
amor  ipsius  dilectioQis  non  te  permittit  negligere 
iadisciplinatum.  Etiit  quodammodo  quasi  diversus 
fructus  et  contrarius,  ut  aliquando  odium  blandia- 
tur,  et  charitas  seeviat.  Nescio  quis  odit  inimicum 
suum,  et  iingit  illi  amicitiam  :  videt  illum  facere 
aliquid  mali,laudat:  vult  eum  esse  pr8ecipitem,vult 
Gfficum  ire  per  abrupta  cupiditatum  suarum,  unde 
forte  non  redeat ;  laudat,  Quoniam  laudatur  pecca» 
tor  in  desideriis  animae  sux  (Psal,  ix,  3) ;  adhibetilli 
unctionemadulationissu8B:ecce  odit,  et  laudat.Al- 
ter  videtamicumsuumtaiealiquid  facere,revocat; 
si  illum  non  audiat,  profert  verba  etiam  castiga- 
tionis,objurgat,  litigat :  aliquando  venitur  adhanc 
necessitatem  ut  litiget.  Ecce  odium  blanditur,  et 
charitas  litigat.  Noli  attendere  verba  blandientis,  et 
quasi  seBvitiam  objurgantis  ;  venam  inspice,  radi- 
cem  unde  procedan  t  quaere.llle  blanditur  utdecipiat, 
iste  litigat  utcorrigat.  E>rgo  non  opus  est,  fratres, 
ut  per  nos  distendatur  cor  vestrum  ;  impetrate  a 
Deo  ut  diligatis  invicem.  Omnes  homines,  etiam  ini- 
micos  vestros  diligatis  :  nonquia  sunt  fratres,  sed 
ut  fratres  sint ;  ut  semper  fraternoamore  Oagretis, 
sive  in  fratrem  factum,  sive  in  inimicum,  ut  frater 
fiatdiligendo.  Ubicumque  fratrem  diligitis,  amicum 
diligitis.Jam  tecum  est,  jamin  unitate  etiamcatho- 
ica  tibi  conjunctus  est.  Si  bene  vivis,  fratrem  dili* 
gisfactum  exinimico.Seddiligis  aliquem  ^  quinon* 
dum  credidit  Ghristo,  autsicrediditChristo,  utdae- 
mones  credit ' ;  reprehendis  vanilatem  ipsius  *.  Tu 
dilige,  et  fraterno  amore  diligo  :  nondum  est  fra* 
ter,  sed  ideo  diiigis  ut  sit  frater.  Ergo  tota  dilectio 
nostra  fraterna  est  erga  Christianos,  erga  omnia 
membraejus.  Disciplina  charitatis,  fratres  mei,ro- 
bur,  flores,  fructus,  pulchritudo,  amoenitas,pastu8, 
potus,  cibus,  amplexus,  sinesatietateest.  Si  sicnos 
deiectatperegrinos,inpatriaquomodogaudebimus? 
8.  Curramus  ergo,  fratresmei,  curramus,  et  diii- 
gamus  Christum.QuemChristum  ?JesumChristum 
Quis  est  iste  ?  Verbum  Dei.  Et  quomodo  venit  ad 
eegrotos  ?  Verbum  caro  factum  esty  et  habitavit  in 
nobis  (Joan,  i,i4).  Completum  est  ergo  quod  Scrip- 
tura  praedixit,  OportebatChnstumpati,etresurgere 
ttrtia  die  a  mortuis,  Corpus  ipsius  ubijacet  ?  Mem- 
bra  ipsiusubi  laborant*  ?  Ubi  esse  debes,utsub  ca- 
pite  sis  ?  Ei  prxdicaH  in  nomine  ejus  pcenitentiam 
et  remissionem  peccatorum  per  omnes  gentes,  inci- 
piens  ab  Jerusalem  (Luc.  xxiv,  46,  47).  Ibi  diffunda- 
tur  charilas  tua.  Dicit  Christus  et  Psalmus,  id  est, 

1  Lugd.  Ven.y  «i,  pTO,sed,  Er.  et  pauloinfra  cum  Lov.^ 
tu  diligii.  M. 
>  Er.  Lugd.  Ven.  Lov.,  eredidit»  M. 

*  Aliquot  Mss.,  reprehendit  unitatem  ipiiue  . 

*  £r.,  Corputipiiuiubijaeet,membraipiimlabQrant»Ji^ 


Spiritus  Dei,Latum  mandaiumtuum  valde ;  etnes- 
cio  quis  ponit  in  Africa  fines  charitatit  !  Extende 
charitatemper  totum  orbem,  si  vis  Chrlstum  amare; 
quia  membra  Christi  per  orbem  jacent.  Si  amai 
partem»  divisus  es  :  si  divisus  es,  in  corpore  non 
es  :  si  in  corpore  non  es,  sub  capite  non  es.  Qnjd 
prodest  quia  credis,  et  blasphemas  ?  Adoras  iUam 
incapite,blasphemas  incorpore.  Amat  ille  corpos 
suum.  Situtepraecidisti  a  corpore  ipsius^caput  non 
se  preecidit  a  corpore  suo.  Sine  causa  me  honoras, 
clamat  tibi  caputdesuper ;  sine  causa  me  bonoras. 
Tanquam  si  velit  tibi  aliquis  osculari  caput,  etcal- 
care  tibipedes :  forte  caUgis  clavatis  contereretpe- 
des  tuos  ',  volens  tibi  tenere  caput,  et  osculari ; 
nonne  inter  verba  honorantis  clamares  et  diceres, 
Quid  facis,  homo  ?  calcas  me.  Non  diceres,  Calcas 
caputmeum  ;  quiacaputhonorabat:  sed  pluscla- 
maret  caput  pro  membris  calcatis,  quam  pro  se, 
quiahonorabatur.  Nonne  clamat  ipsum  caput,  Nolo 
honorem  tuum  ;  calcare  me  noli  ?  Jam  tu  dic,  si 
potes,  Quarete  calcavi  ?dicillud  capiti,  Te  oscolari 
volui,  amplecti  volui.  Sed  non  vides,  ostulte,  quia 
quod  vis  amplecti,  per  quamdamcompagem  unita- 
tispervenitadidquod  calcas?  Susum  me  honorai» 
jusumme  calcas.?PlusdoIetquodcaIca8,quam  gao- 
det  quod,honoras;quiaquodhonora8,  doletproeis 
qoos  calcas.  Quomodo  clamat  lingua  Dolet  mihi. 
Non  dicit,  Dolet  pedi  meo  ;  sed,  Dolet  mihi,  diciL 
0  lingua,  quis  te  tetigit  ?  quis  percussit  ?  quis  8ti- 
mulavit  ?  quis  pupugit  ?  Nemo,  sed  conj  uncta  soin 
eis  qu8B  calcantur.  Quomodo  vis  non  doleam, 
quando  non  sum  separata  ? 

9.  Dominus  ergonoster  Jesus  Christus  ideo  aseen- 

dens  in  ccelum  die  quadragesimo^  commendavit 

corpus  suum  quahabebat  jacere,  quia  vidit  maltos 

honoraturos  se,  quia  ascendit  in  coelum ;  et  vidit 

quiahonor  ipsorum  inutilis  est,  si  conculcant  mem* 

braipsius  in  terra.  Et  ne  quis  erraret,  et  cumado- 

raret  caput  in  coelo,  calcaretpedes  in  terra,  dixit  abi 

essent  membra    ipsius.  Ascensurus   enim  dixlt 

verba  novissima  ;  post  ipsa  verba  non  est  locutui 

ia  terra.  Ascensurum  caput  in  coelum  commenda- 

vit  membra  in  terra,  etdiscessit.  Jam  non  invenis 

loqui  Chrislum  in  terra :  invenis  ilium  loqui,  sed 

de  coelo.  Et  de  ipso  coelo  quare?  Quia  membra 

calcabantur  in  terra.  Persecutori  enim  Saulo  dizit 

desuper,  Saule,Saule,quidme  persequeris  (Act.  ix, 

4)  ?  Ascendi  in  coelum,  sed  adhuc  in  terra  jaceo : 

hic  ad  dexteram  Patris  sedeo ;  ibi  adhuc  e8urio,sitio, 

et  peregrinussum.  Quomodoergocorpuscommen- 

davit  in  terra  ascensurus  ?  Cum  interrogarent  illum 

discipuli,Z)omme,5t  Aoc  m  tempore  praesentaberiSyCt 

quando  regnum  Israel  ?  respondit  iturus,  Non  esi 

vestrum  scire  tempus  quod  Pater  posuit  in  $ua  po- 

testate :  sed  accipietis  virtutem  Spiritus  sancti  super^ 

venientem  invos,  et  eritis mihi  iestes.  Videte  quadif* 

fundat  corpus  suum,  videte  ubi  se  caicari  non  vult : 

Erilis  mihi  testes  in  Jerusalem,  et  in  totam  Jwlxam^ 

et  Samariam,  et  usque  in  totam  terram  (Aet.  i,  6-8). 

Ecce  quajaceo  qui  asoendo.  Asoendo  enim,quia  caput 

*  Er,  Lugd.  Ven.  Lov,,  conierei  piies  ine$.  M« 


2M1 


TRACTATUS  X\  CAPOT  V. 


m% 


suin:jacetsdhuccorpu8meain.Quajacel?Pertota[n 
terram.Cave  ne  percutias^cave  ne  violes,cave  ne  cal- 
ces :  novissima  verba  Chrisli  sunt  ista,  ituri  in  coe- 
lum.  CoQsiderate  laDguentem  in  lecto  homiQem,in 
domo  jacentem»  et  maceratum  segritudine,  proxi- 
mummorti,  anhelaQtem,  jamanimamquodammo- 
dointerdeDteshabentem,  qui  forte  soHicilus  deali- 
qua  re  chara  sibi,  quam  multum  dilixit,  veaiat  illi 
in  mentem,  et  vocet  haeredes  suos  et  dicat,  Rogo  vos» 
facite  hoc.  Tenet  quodammodo  violeuteranimam, 
ne  ante  exeat  quam  illa  verba  Brmentur.  Gum  illa 
verba  novissima  diclaverit,  efflat  aoiniam  :  toilitur 
cadaver  iu  sepulcrum.  Haeredes  ipsius  quomodo 
memiDeruntnoTissimaverbamorientis?Quomodo, 
si  quis  existatquidicat  eis,Nolite  facere  :  quidergo 
iili  dicant  ^  Ergo  non  facio  quod  mihi  pater  meus 
eflQaQs  animam  novissime  mandavit,  quod  uUimum 
sonuit  iQauresmeaSfproficisceQtehincpatre  meo? 
Quaevis  aliaverba  ipsius  aliterpossum  habere,  no- 
vissima  verba  me  plus  teuent :  non  eum  vidi  am- 
plius,  nonaudiviloquentem.  Fratres,cogitatevisce- 
ribuschristiaDis,  si  hseredibus  suuttam  dulcia,tam 
grata,  tam  magQi  ponderis  verba  ituri  in  sepulcrum ; 
b8eredibusChristi,qualiadebent  esse  verba  novissi- 
ma,  non  redituii  in  sepulcrum,  sed  ascensuri  incce- 
lumlNamqueiiie  qui  vixitetmortuusest,rapiturad 
alialocaauimaipsiustcorpusipsiusponiturinterra: 
an  fiant  illa  verba,  an  non  fiant,  non  ad  eum  perti- 
net  ;  jam  aliud  agit,aut  aliud  patitur  :  aut  in  sinu 
Abrahee  gaudet,  aut  in  igne  seterno  aquse  modicum 
desiderat  (Luc,  xvi,  22,  etc.) ;  in  sepulcroautemip- 
sius  jacet  cadaver  sine  sensu  ;etcustodiunturverba 
novissimamorientis.Quid  sibi  sperantilli  quiverba 
novissima  sedentis  in  ccelo  non  custodiunt,  videntis 
desuper  an contemnaQtur,an  non  coQtemnantur?il- 
liusqui  dixiiy Saule,  SauLe,  quidmeper$equerisf  qm 
lervatadjudicium  quidquid  videtpati  membrasua? 


iO.  Ctquid  nosfecimus,inquiunt?  nossumus  pa- 
si  persecutionem,  non  fecimus.  Vos  fecistis,  o  mi- 
seri :  primo,quiadivisistisEcclesiam.  Majorestma- 
chaera  linguQBquam  ferri.  Superbafuit  ancillaSaree 
Agar ;  et  afflicta  est  adomina  sua  propter  superbiam. 
Disciplina  erat  illa,  non  poeua.  Ideocum  recessisset 
a  domina  sua,  quid  ei  dixitangelus  ?  Revertere  ad 
dominamtuam(Gen.  xv,4-9).  Sic  ergo  carnalisani-i 
ma,  tanquam  aucilla  superba,  si  forte  aliquasmo- 
lestias  passa  es  propterdiscipliQam,  quid  insanis? 
Redi  ad  dominam  tuam,  tene  dominicam  pacem. 
Ecce  proferuntur  Evaugelia,  legimus  qua  diffundi- 
tur  Ecciesia  :  disputatur  contra,  et  dicitur  nobis, 
Traditores.  Cujus  rei  traditores  ?  Christus  commen- 
dat  Ecclesiam  suam,  et  non  credis :  ego  tibi  credi- 
turus  sum  maledicenti  parentibus  meis?Visutcre- 
dam  tibi  de  traditoribus  f  crede  tu  prius  Christo, 
Quid  est  dignum  ?  Christus  Deus  est,  tu  homo  es- 
cui  priusdebet  credi  ?Christus  Ecclesiam  suamtoto 
orbe  diffudit :  ego  dico,  contemne ;  Evangeliumio- 
quitur,  cave.  Quid  dicit  Evangelium  ?  Oportebat 
pati  Christum,  et  resurgere  a  mortuis  die  tertiayet 
prxdicariinnomine  ejus  pcenitentiam,  et  remissiO' 
nem  peccatorum,  Ubi  remissio  peccatorum,  Eccle- 
sia  est.  Quomodo  Ecciesia  ?  lili  enim  dictum  est, 
Tibi  dabo  claves  regni  caitomm :  etqum  solveris  in 
terraf  soluta  erunt  et  in  cmtis  ;  et  qux  ligaveris  in 
terra,  ligatd  erunt  etin  ccsiis  (Matth.  xvi,  19).  Qua 
diffunditur  ista  remissio  peccatorum  ?  Per  omnes 
gentes,  incipiens  abJerusalem  (Luc.  xxiv,  47).  Ecce 
credeChristo.  Sedquiainteliigis,  sicrediderisChris- 
to,  non  te  habere  quod  dicas  de  traditoribus  ;  tibi 
vis  ut  credam  *  parentibusmeis  maledicenti,  quam 
tu  credas  Christo  praedicenti  (a). 

*  PlareseMsfl.,  uteredam  et  parentibus.  Et  propo  om- 
nes  pro,  prcedieenti,  quod  ultimum  verbum  est,  nabent, 
pradicanti. 

(a)  Hic  desinit  Tractatus  in  omnibus  codicibus. 


S 


DE   SUBSEQUENTI  OPERE, 

Vide  librum  lycap.  23,  Retractationum,  col.  620,  a  verbisj  Gum  presbyter  adhuc  essem, 
n.  1,  tAsque  ad  col.  622,  n.  4,  verbisixL  £pistola  Pauliad  Romanos.  M. 


!**■ 


S.  AURELII  AUGUSTINI 

HIPPONENSIS   EPISCOPI 
EXPOSITIO  QUARUMDAM  PROPOSITIONDM 

EX 

EPISTOLA  AD  RONANOS 

£xbtv  tttttt»  ^"^ 


Sensus  hi  sant  in  Epistola  ad  Romanos  Pauli  apo- 
stoli.  Primo  omnium  ut  quisque  intelligat  in  hao 
Epistola  quaestionem  versari  operum  Legis  et  gratias. 

PROPOSiTiopRUfA.  [RoM.  cap.it  t* 4.]  Quodautem 
ait,  Secundum  Spiritum  sanctificationis  ex  resur' 
rectione  mortuorum,  id  est,  quia  Spiritus  donum 
acceperunt  post  ejus  resurrectionem  :  mortuorum 
yero  resurrectionem  memorat,  quia  in  ipso  omnes 
crucifixi  sumus,  et  resurreximus. 

II.  [Ib.  I,  i  1].  Quod  autem  dicit,  Ut  gratiam  vobis 
spiritualem  impertiar  :  dilectionem  scilicet  Dei  et 
proximi,  ut  per  charltatem  Christi  Gentibus  in 
Evangelium  yocatis  minime  inviderent. 

III.  [Ib.  I,  18]. Quod  autem  dicit,  RevelaiuriraDei 
de  cxlo  super  omnem  impietatem^  etc . ,  ait  et  Salomon 
de  sapientibus  mundi :  Si  enim  tantum  potuerunt 
scireyUtpossent  xstimare  sxculum;  quomodoipstus 
mundi  Dominumet  Creatorem  non  facilius  invene- 
runt{Sap.  xm,  9)  ?  Sed  quos  arguit  Salomon,  non 
cognoverunt  percreaturamCreatorem :  quos  autem 
arguit  ApostoIus,cognoverunt;  sedgratiasnonege- 
runt,  et  dicentes  se  esse  sapientes,  stulti  facti  sunt, 
et  ad  colenda  simulacradeciderunt(i2om.i,  21-23). 
Nam  sapientes  Gentium  quod  icvenirent  Greatorem, 
manifeste  idem  apostolus,  cum  Atheniensibus  lo- 
queretur,  ostendit.  Cumenim  dixisset,  Qmamipso 
vivimus,  et  movemur,  et  sumus  ;  addidit,  Sicut  et 
quidamsecundum  vos  dixerunt  {Act.  xvu,  28).  Hao 
autem  intentione  priusarguit  impietatem  Gentium, 
ut  ex  hacprobet  etiamad  gratiampossepertingere 
conversos.  Injustum  est  enim  ui  poenam  subeant 
impietatis,  et  prffimium  fidoi  non  accipiant. 

IV.  [  Ib.  I,  21].  Quod  autem  dicit,  Cognoscenies 
Deum,  non  ut  Deum  glorificaverunt,  aut  gratias 


egerunt,  hoc  caput  est  peccati,  de  quo  dictum  est, 
Initium  omnis  peccati  superbia  {Eccli.  x,  45).  Qui 
si  gratias  egissent  Deo,  qui  dederat  hanc  sapien- 
tiam,non  sibi  aliquid  tribuissent  cogitationibus  suis. 
Quapropter  in  desideria  cordis  sui  traditi  snnt  a 
Domino,  ut  facerent  qu«  non  convenirent. 

V.  [Ib.  1,  24J.  Quod  antem  dicit,  Tradidit,  intel- 
ligitur,dimisitindesideriacordis  eorum.  Mercedem 
autem  mutuam  dicit  recepisse  de  Deo,  ut  trade- 
rentur  in  desideria  oordis  sui. 

VI.  [Ib.  I,  28,  29].  Quod  antem  demam  dicit, 
Tradidit  illos  Deus  in  reprobam  mentem^  ete., 
reptetos,  ait,  omni  iniquitate,  datur  inteiligi,  ad 
nocendum  pertinere  ista  quse  nunc  dicit,  id  est  fti* 
cinora.  Superius  autem  dicebat  de  corruptelis  qnm 
flagitia  nominantur,  ex  quibus  ad  facinora  perve- 
nitur;  quouiam  quisque  perniciosam  dulcedinem 
flagitiorum  sequens,  dum  impedientes  personas 
reoTovere  conatur,  pergit  in  facinus.  Sic  distinctas 
est  etiamille  locus  in  Sapientia  Salomonis,  ubicum 
enumerasset  superiora  flagitia,  ait :  Circumoenia' 
mus  pauperem  justum,  quoniam  inutilis  est  noHs 
{Sap.  n,  12),  etc. 

Vn-Vm.  [Ib,  1,  32;  II,  i].  Quod  autem  dicit,i?Ofi 
solumquiea  faciunt,  sedetiam  qui  consentiuntfa^ 
cientibus,  significat  quia  qu«cumque  fecerant,  non 
inviti  S  sed  cum  ad  mala  facta  consentiunt,  etiam 
illa  qu8B  fecerunt  *  approbant :  et  ideo  de  perfectis 
jam  peccatis  dicit ',  Propterea  inexcusabilis  es,  o 
homoomnis  quijudicas.  Omnis  autem  cum  dicit, 
tubintrat  jam  ut  monstret  non  solum  Gentilem,  ted 
etiam  Judsum  qul  secundum  Legem  Yolebat  jadi* 
care  de  Gentibus. 


ADMONITIO    PP.    BENEDIGTINORDM. 

Goliata  esKpnBsens  Ezpositio)  ad  Mss.Victorinos  duos,adunum  Vaticanum,  td  Thuaneum, Gorbeiensem,  Germa- 

neDsem.Colbertinum.JoIyensem,NavaiTicum,etunumBemardinorumPari8iensi8COlIegii;advariante8lecUoDetLov. 
ez  tribus  Belgicis  codicibus  ;  ad  editiones  Am.  Er.  et  Lov.  Quibus  io  editionibus  observamus  propositionam  dia- 
tincUonem  haud  esse  idoneam,  una  videlicet  atque  eadem  proposiUone  in  duas  pluresve  passim  dissecta  ;  nune 
porro  alia  inducl  distinctio  eum  numericarum  notarum  mutaUooe  non  potuit,  ne  pareret  confusionem. 

Comparavimus  prceierea  omnes  edUiones  initio  Retr.  et  Gonfess.  /.  1,  memorcUcts.  H. 

(a)  Scriptus  circiter  Ghristi  an.  394  :  scilicot  AugusUno  adhuc  presbytero,  ez  lib.  1  Ketract.,  cap.  SS,  n.  U 

*  Editi:  non  inviU  feeerunt .  Nam  eum  ad  mala.  At  om-  *  EdiU,  jam  pueatii  dicit,  Quodautm  ait,  Propterfc.  At 

nes Mss., non  inviti, sed  cum,  etc,  excepto uno  Victorino  Mss.  carent  isUs  verbis,  Quod  autom  aii  ;  que  in  editis 

qui  habet,  non  inviti  feeerunl,  eed  eum.  iniUum  sunt  Propositionis  octavas.  8ed  eontra  io  Mss 

I  EdiU :  illa  qua  non  feeerunt.  Abest,  non,  ab  octo  Mss.  verba  seqnenUa  ad  ProposiUonem  septimam  pertineat 


Sf 


QUARUHDAH  PROPOSIT.  EX  EPIST« 

H.  [n>.  11,  5.]  Quod  autem  dioit,  Thesaurizcts  tU 
bi  iram  in  die  irXt  iram  Dei  ubique  loqnitur  pro 
Yindicta.  Idcirco  ait  jmti  jt^dicii  Dei.  Notandum 
autem  qnia  ira  Dei  pooituret  in  Novo  Testamento : 
quodcum  in  Vetere  legunthomines  qui  Legi  veteri 
adversantur  (a),  cuipandameam  putant ;  cum  Deus 
utique,  sicuti  nos,  pertubationibus  non  subjaceat, 
dicente  Salomone,  Tu  autem,  Domine  virtutum^ 
cum  tranquillitate  judicas  {Sap,  iii,  18).  Sed  ira, 
ut  dictum  est,  in  vindictffi  significatione  ponitur. 

X.  [Ib.  II,  15.]  Quod  autem  dicit,  Contestante 
eonscientiaillorum,  secundum  illudloquiturJoan- 
nis  apostoli  quo  ait,  Dilectissimi,  si  cor  nostrum 
nos  reprehenderity  major  est  Deus  conscientia  nos- 
tra^  etc,  (I  Joan,  ni,  20). 

XI.  [Ib.  n,  29.]  Quod  autem  dicit,  SpiritUt  non 
iitteray  hoo  est,  utsecundum  spiritum^non  secun- 
dum  quod  habet  littera,  Lex  intelligatur :  quod 
utique  contigitillis  qui  circumcisionem  magis  car- 
naliter  quamspirituaiiter  acceperunt. 

XII.  [Ib.  n,29.]Quodautem  dicit,  Cujus  laus  non 
ex  hominibus,  sed  ex  Deo,  illi  convenit  quod  ait, 
Qui  in  secreto  Judxus  est. 

XIII-XVIII.  [Ib.  111,  20.]  Quod  autem  dicit,  Quia 
nonjustificabitur  in  Lege  omnis  caro  coram  illo  : 
per  legem  enim  cognitio  peccati,  etceBtera  similia, 
qu8B  quidam  putant  in  contumeliam  Legis  obji- 
cienda,8oUicite  satis  legenda  sunt,  ut  nequelezab 
Apostolo  improbata  videatur,  neque  homini  arbi- 
trium  liberum  sil  ablatum.  Itaque  quatuor  istos 
gradus  hominis  distinguamus  ;  ante  Legem,  sub 
Lege,  sub  gratia,  in  pace.  Ante  Legem;  sequimur 
concupiscentiam  carnis  :  sub  Lege,  trahimur  ab 
ea  :  sub  gratia,  nec  sequimuream,  nec  trahimur 
ab  ea :  in  pace,  nulia  est  concupiscentia   carnis. 
Ante  Legem  ergo  non  pugnamus  ;  quia  non  so- 
lum  concupiscimuset  j^eccamus,  sed  etiam  appro- 
bamus  peccata :  sub  Lege  pugnamus,  sed  vincimur ; 
fatemur  enim  mala  esse  quas  facimus,  et  fatendo 
mala  esse,  utique  nolumus  facere,sed  quia  nondum 
ett  gratia,  superamur.  In  isto   gradu  ostenditur 
nobisquomodojaceamus,  etdumsurgere  yolumus 
etoadimus,  graviusafEligimur.  Indehicdicitur,  Lex 
subintravU^  ut  abundaret  delictum  (Rom.  v,  20). 
Inde  et  quod  nunc  positum  est,  Per  Legemenim  CO" 
gniUopeccati,  Non  enim  ablatio  peccati  est  ;  quia 
per  solam  gratiam  aufertur  peccatum.  Bona  est 
ergo  Lex,  quiaea  yetat  quoB  vetanda  sunt,  et  ea  ju- 
bet  qun  jubenda  sunt.  Sed  cum  quisque  iliam  viri* 
bus  suis  se  putat  implere,  non  per  gratiam  Libe« 
ratoris  sui,  nihil  ei  prodest  ista  prsBsumptio  :  imo 
etiam  tantum  nocet,  ut  et  vehementiori  peccati 
desiderio  rapiatur,  et  in  peccatis  etiam  praBvarica- 
tor  inveniatur.  Ubi  eniin  non  est  Lex,  nec  praBva- 
ricatio  {Id.  iv,  15).  Sicergojacens  cum  se  quisque 
cognoyerit  per  seipsumsurgere  non  valere,  implo- 
ret  Liberatoris  anxiiium.  Venit  ergo  gratia  qusB 
donet  peccata  prnterita,  et  conantem  adjuvet,  et 
tribuat  charitatem  justitisB,   et  auferat  metura. 

{a)  ManichaL 


AD  ROM.,  S.  AUOUSTINI  EXPOSITIO.  t066 

Quod  cum  flt,  tamet  si  desideria  qusBdam  camis, 
dum  in  hac  vitasumus,  adversus  spiritum  nostrum 
pugnant,  ut  eum  ducant  in  peccatum  ;  non  tamen 
his  desideriis  consenliens  spiritus,quoniam  est  fixut 
in  gratia  etcharitateDei,desinit  peccare.  Nonenim 
in  ipso  desiderio  pravo,  sed  in  noslra  consensione 
peccamus.  Ad  hoc  valelquod  dicit  idem  apostolus, 
Non  ergo  regnetpeccatum  in  vestro  mortalicorpo- 
read  obediendum  desideriis  ejus{Rom.  vi,  i2).Hinc 
enim  oslendit  esse  desideria,  quibus  non  obedien- 
do,  peccatum  in  nobis  regnare  non  sinimus.  Sed 
quoniam  ista  desideria  de  carnis  mortalitate  nas- 
cuntur,  qu8B  trahimus  ex  primo  peccato  primi  ho- 
minis,andecarnaliternascimur  ; non  finientur  hflBc, 
nisi  resurrectione  corporis  immutationem  iliam, 
quBB  nobis  promittitur,  meruerimus,  ubi  perfecta 
pax  erit,  cuminquarto  gradu  constituemur  Mdee 
lautem  perfecta  pax,  quia  nihil  nobis  resistet  non 
resistentibusDeo.  Hoc  est  quod  dicit  Apostolus, 
Corpusguidem  mortuum  est  propter  peccatum, 
spiritus  auiem  vita  est  propter  justiliam.  Si  ergo 
Spiritus  ejus  qui  suscitavit  Jesum  a  mortuis,  habi- 

ta4invobis;quisuscitavitChristumjesumamortuis, 
vivificabit  et  mortalia  corpora  vestra  per  inhabitan- 
tem  Spiritum  ejus  in  vobis  (W.vin. iO,  i l). Liberum 
ergo  arbitrium  perfecte  fuil  in  primo  homine,  in 
nobis  autem  ante  gratiam  non  est  liberum  arbi- 
triumut  non  peccemus,  sedtantum  utpeccare  no- 
limus.  Gratia  veroefficit  ut  non  tantum  vehmus 
recte  facere,  sedetiampossimus ;  non  viribus  nos- 
tris,  sed  Liberatoris  auxilio,  qui  nobis  etiam  per- 
fectam  pacem  in  resurrectione  tribuet,  qu»  pax 
perfecta  bonam  voluntatem  consequitur.  Gloria 
enim  in  excelsis  Deo,  et  in  terra  pax  hominibus 
bonm  voluntatis  (Luc  n,  14). 

XIX.  [Ib.  III,  3 1 .]  Quod  autem  dicit,  Legem  ergo 
evacuamus  per  fidem  f  Absit :  sed  Legem  statui- 
mus,  id  est,  firmamus.  Sed  quemadmodum  fir- 
manda  erat  Lex,  nisi  per  justitiam?  Justitiamau- 
tem  qu8B  es  t  per  fidem  ;quia  ea  ipsa  qu8B  non  poterant 
impleri  per  Legem,  per  fidem  impleta  sunt. 

XX.  [Ib.iv,2.]  Quod  autem  ait,  Sienim  Abraham 
exoperibusjustificatus  est,  habetgloriam,  sed  non 
apudDeum  ;  hoo  est,quia  AbrahamsineLege  dum 
non  ex  operibusLegisgloriamconquirit,quasi  suis 
viribus  Legem  impleat,  cum  adhuc  Lex  ista  data  non 
e8set,Deiillagloria,nonsuaest.Nonenimmeritosui 
tanquamexoperibus,  sedDei  gratiafide  justificatus 
est. 

XXI.  [Ib.  IV,  4.]Quodautem  ait,  Ei  autem  qui 
operatur,  mercesnonimputatursecundumgratiam^ 
sedseeundum  debitum,  dixitquemadmodumhomi- 
nes  hominibus  reddant  mercedem.  Nam  Deus  per 
gratiamdedit,  quiapeccatoribusdedit,ut  perfidem 
juste  viverent,  id  est  bene  operarentur.  Quod  ergo 
bene  operamur  jam  accepta  gratia,  non  nobis,  sed 
illi  tribuendum  est,  quiper  gratiam  nos  justifica- 
vit.  Nam  si  debitammeroedem  veUet  reddere,  pce- 
nam  redderet  debitam  peccatoribus. 

XXII.  [Ib.  IV,  5.]  Quod  autem  ait,  Qui  justificat 

^  Am.etEr.,pa«  «ri^  gtiaiii  in  q^iMftoffradHwnHiit^Wm^ 


\y. 


S067 


QUARUMDAM  PROPOSITIONUM  EX  EPIST.  AD  ROM./S.  AUOUSTINI. 


tmpttimyhocestexioipiopjumfacit,  utde  c8Btero  in 
ipsa  pietate  permaneatalque  justitia  :  quia  ideo 
justificatus  est  ut  justus  sit,  uon  ut  pecoare  sibi 
licere  arbitretur. 

XXUI.  [Ib.  IV,  15.]  Qiiod  autem  ait,  Lex  enim 
iram  operalur,  vindictam  significat,  et  ad  illum 
gradum  pertinet,  cum  est  quisque  sub  Lege. 

XXIV.  [Ib.  IV,  47.]  Quod  autem  ait,  Ante  l)eum 
cui  credidity  siguificavit  fidem  in  interiore  homine 
esse  in  conspectu  Dei ;  non  in  ostentatione  homi- 
num,  sicuti  estcarnis  circumcisio. 

XXV.  [Ib.  )v,  20.  J  Quodautem  ait  de  Abraham, 
Dans  glonam  Deo^  adversus  illos  positum  est, 
qui  gloriam  suam  de  operibus  Legis  coramhomi- 
nibus  quflBrebant. 

XXVI.  [Ib.  V,  3.]  Quod  autem  ait,  Non  solum 
aulem,  $ed  etgloriamur  in  tribulationihusy  et  cab- 
tera  gradatim  perducit  usque  ad  cbaritatem  Dei ; 
quam  charitatem  dumdicit  noshabere  perdonum 
Spirltus,  monstrat  illaomnia  qu8B  possemus  nobis 
tribuere,  Deo  esse  tribuenda,  qui  per  Spiritum 
sanctum  gratiam  dare  dignatus  est. 

XXVlI-XXVni.  [Ib.  V,  3.]  Quod  autem  ait,  Usque 
ad  Legemenim  peccatum  inmundo  fuity  intelligen- 
dum  est  quousque  veniret  gratia.  Gontra  eos  enim 
dictum  est,  qui  arbitrantur  per  Legem  auferri  po- 
tuisse  peccata.  Dicit  autem  Apostolus  manifestata 
esse  peccata  per  Legem,  non  autem  ablata,  cum 
dicit,  Peccatum  autem  non  deputabatur,  eum  Lex 
non  esset.  Non  enim  ait,  nonerat  ;  sed,  non  depu- 
tabatur.  Nequecum  Lex  data  est,  ablatum  est;  sed 
deputari  ccepit,  id  est,  apparere.  Non  ergo  pute- 
mus,  usque  ad  Legem,  ita  dictum  esse,  quasi  jam 
tub  Lege  non  esset  peccatum  :  sed  sic  dictum  est, 
usque  adLegem,  ut  totum  Legis  tempus  annume- 
res  usque  ad  finem  Legis,  quod  est  Christus. 

X.XIX.  [Ib.  V,  14.]  Quod  autem  ait,  Sed  regnavit 
mors  ab  Adam  usque  ad  Moysen,  et  in  iis  qui  non 
peccavenmt  in  similitudinem  prxvaricationisAdx^^ 
duobus  modis  distinguitur  :  aut,  In  similitudu 
nem  prxvaricationis  Adas  regnavit  mors  ;  quia  et 
qui  non  peccaverunt,  ex  originemortalitatis  Adam 
mortui  sunt.  Aut  certe,  Regnavit  mors  et  in  his 
qui  non  in  similitudinem  pravaricationis  Adx 
peccaverunt,  sed  ante  Legem  peccaverunt :  ut  ilii 
peccasse  intelligantur  in  similitudinem  praBvari- 
cationis  AdfiB,  qui  Legem  acceperunt ;  quiaet  Adam, 
accepta  praBceptilegepeccavit.  Sane  etiam  id  quod 
dictum  est,  usque  ad  Moysen,  totum  tempus  Legis 
IntelligeBdum  est.  Forma  autem  futuri  dictus  est 
Adam,  sed  a  contrario  :  ut  quomodo  per  iiium 
mors,  sic  per  Dominum  nostrum  vita. 

[Ib.  V,  t5-19.JQuodautem  eiii,  Sednon  sicutdeli- 
ctum,  itaest  etdonatio,  duobus  modisdonatio  prae- 
cellit :  vel  quod  multo  magis  abuudat  gratia,quia 
utique  in  ffiternum  per  illam  vivitur  ;  temporaliter 

*  Ad  isthoDC  verba»  in  iimilitudinem  prcevarieationii 
AdtB,  apud  Am.  et  Er.  omittuntur  versus  circiter  qua- 
draginta.  et  iacunahistribus  impietur  verbis,  hic  minus 
habet, (jum  hauddubiee  margine  irrepserunt  intextum. 
AUme  mde  contiffit  utcuui  Propusitione  vigcsima  nona 
coDfunderetur  altera  qu(B  incipiebat  ab  istis  verbis  : 
QuQd  autem  ait,  sed  non  ticut  delictum,  etc  : 


autem  per  mortem  Adffi  mors  regnayit :  Td  quod 
unius  deiicti  condemnatione  mors  multorum  facta 
est  per  Adam  ;  per  Dominum  autem  noshrum  Je- 
sum  Christum  multorumdelictorumdonationedata 
gratia  in  vitam  aBternam.  Aliam  vero  difierentiam 
sic  explicat  dicens :  Et  non  sicut  per  unum  peccan* 
tem  ^  ita  est  et  donum.  Nam  judicium  quidem  ex 
uno  in  condemnationem  :  gratia  autem  ex  mulHi 
delictiSf  ad  justificationem,  ^x  unoergoquoddie- 
lumest,  subauditur,delicto  ;  quia  sequiiuTjgratia 
autem  ex  multis  delictis.  Ergo  hsBC  differentia  esti 
quod  in  Adam  unum  delictum  damnatum  est,  a 
Domino  autem  multa  donata  sunt.  Quod  ergose- 
quitur,  ambas  istas  difTerentias  tenet,  ut  explice- 
tur  sic :  Si  enim  ob  unius  delictum  mors  regnavit 
per  unum^  multo  magis  qui  abundantiam  gratim 
etjustitix  accipiunt,  in  vita  regnabunt  per  unum 
Jesum  Christum.  Quod  ergo  dixit,  MuUo  magis 
regnabunty  ad  vitam  ffiternam  pertinet :  quod  au- 
tem  dixit,  Abundantiam  gratix  accipiunt^  ad  do- 
nationem  multorum  pertinet  delictorum.  Post  ex- 
plicatasautemhas  differentias,  redit  ad  formam 
unde  coBperat,  cujus  ordinem  suspenderat,  cum 
diceret ;  Sicut  enim  per  unum  hominem  peccatum 
intravit  in  hunc  mundum,  et  per  peccatum  mors 
(Rom.  V,  i2).  Ad  quodnunc  redit,  cum  dicit :  //a- 
quesicutper  unius  delictum  in  omnes  homines  ad 
condemnationem ;  ita  etper  unius  justificationem  w 
omnes  homines  adjust  ificationem  vitse .  Sicut  enim  per 
inobedientiam  unius  hominis  peccatores  constituh 
sunt  multi;  ita  et  per  uniusobedientiam  justiconS" 
tituenturmulti.  HaBC  est  forma  futuri  Adam,de  qua 
superius  ioqui  ccBperat,  et  ejusaliquas  differentias 
interponens  distulerat  ordinem,  ad  quem  nunc 
redeundoconclusit,  dicens,  Itaque  sicutper  unius 
delictum  in  omnes  homines,  etc. 

XXX.  [Ib.  V,  20.]  Quod  autem  ait,  Lex  subintra- 
vitut  abundaretdelictum,  ipsoverbo  satis  significa- 
vitnescisseJudflBOsquadispensatione  Lex  datasit. 
NonenimdataestqucBposset  vivificare ;  quiagralia 
vivificatperfidem :  sed  dataestLexadostendendum 
quantis  quamque  arctis  vinculis  peccatorum  cons- 
tringerentur,  qui  de  suis  viribus  ad  implendam 
justitiam  prsBsumebant.  Sic  abundavit  peccatum, 
oum  et  concupiscentia  ex  prohibi  tione  arden  tior  fac- 
ta  est,  et  peccantibus  contra  Legem  praBvaricationis 
crimen  accessiLQuod  intelligit  qui  secundum  gra- 
dum  in  illis  quatuor  gradibus  considerat  (a). 

XXXI.  [Ib.vi,  1,2.]  Qiiod  autem  ait,  Quid  ergo 
dicemus  ?  permanebimus  in  peccato,  ut  gratia 
qbundet  ?  Absit.  Qui  mortui  sumus  peceato,  quo- 
modo  vivemus  in  eo  ?  hinc  ostendit  de  praeteritis 
peccatis  factum  esse  ut  donarentury  et  in  eo  supe- 
rabundasse  gratiam,  ut  prsBterita  peccata  dimitte- 
rentur?.  Ergo  quisquis  adhuc  quffirit  augmenta 
peccati,  ut  augmentum  gratiaB  sentiat,  non  intelii- 
git  seid  agere,  ut  nihil  in  eo  gratia  operetur.  Opus 
enim  gratisB  est  ut  moriamur  peccato. 

*  Sic  Uss.  juzta  grsecum,  dVhends   hamariisamtos.  At 
editi  per  unum  peccalum. 

*  Mss.,  ut  pravaricata  peecata  dimittersntur, 
(a)  Supra,  Prop.  i3. 


toeo 


Exposmo, 


2070 


XXXn-XXXIV.  [Ib.  Yi,  6].  Quod  aatem  aiC,  Hoe 
scieniestqtiia  velus  homo  noster  simul  cruxifixus  est, 
ut  eDacuareturcorpuspeceati,  refertur  ad  illud  quod 
per  Moysea  dictum  est»  Maledictusomnis  quiin  ligno 
pependerit{Deut.  xxi,  23).  Veterisenim  hominiscru- 
cifizio  significata  est  ia  cruce  Domini,  sicut  novi 
hominia  instauratio  in  resurrectione  significataest. 
Manifestumestautemsecundumeumnosagereveto- 
rem  hominem,  qui  maledictus  est:  propter  quem 
peccatum  etdeDominodictumesse  nemo  ambigit, 
quodpeccatanostraportavlt^/sat. liu,  { i),  etpecca- 
tumpronobisfecit(U  Cor.Y^  21),etde  peccatocon- 
demnavit  peccatum  (Rom*  viii,  3).  Quid  est  autem 
evacuare  corpus  peccati  ?  Ipse  exposuit :  Ut  ultra  non 
serviamus  peccato.  Et  iilud  quod  ait,  Si  mortui 
sumus  cumChristo,  hocest,  si  crucifixi  sumus  cum 
Christo.  Dicitenim  alioloco:  Qui  enim  ChristiJesu 
suntycamem  suam  cruxifixerunt  cum  vitiiset  con- 
cupiscentiis  {Galat,  v,  24).  Nonergo  Domino  male- 
dixit  Moyses,  sed  quid  ostenderet  ejus  crucifixio 
prophetavit. 

XXXV.  [Ib.  VI,  U].  Quod  autem  ait,  Peccatum 
enim  in  vobis  non  dominabitur :  non  enim  estis  sub 
LegCy  sed  subgratia,  utique  ad  tertium  illum  gradum 
jam  pertinet,  ubi  homo  jam  mente  servit  Legi  Dei, 
quamvis  carne  serviat  legi  peccati  (Rom,  tii,  25). 
Nonenim  obauditdesiderio  peccati,  quamvis  adhuc 
sollicitent  concupiscentise,  et  provocent  ad  consen- 
sionem,donecvivificeturetiatncorpus,elabsorbea- 
tur  mors  in  vitoriam  (I  Co?\  xv,  54).  Quia  ergonon 
consentimus  desideriis  pravis,  in  gratia  sumus,  et 
non  regnat  peccatum  in  nostro  mortali  corpore :  et 
omninoexilloIocoubiait,Qtitmor^{4t5um2i5;t7ecca/o. 
quomodo  vivemus  in  eo  (Rom,  vi,  42,  2)?  eum  de- 
scribit,  qui  est  sub  gratia  constitutus.  Cui  autem 
dominatur  peccatum,  quamvis  velit  peccato  resis- 
tere  adhucsub  Lege  est,  nondum  sub  gratia. 

XXXVI.  [Ib.  vn,  2.]Quod  autemdicit,  Mulier  enim 
sub  viro,vivo  marito,  vincta  est  legi;  stautemmor- 
tuus  fuerit  vir  ejus,  evacuata  est  a  lege  viri,  etc, 
animadvertendum  est  istam  simililudinem  in  hoc 
dififere  ab  ea  repropter  quamadhibita  est,  quodhic 
virum  dicit  mori,  etmulier  nubatcui  volet,  liberata 
utique a lege  viri :  ibi  autem  cum constituat  animam 
quasi  mulierem,  virum  autem  quasi^passiones  pec- 
catorura,  quae  operantur  in  membris,  ut  fructum 
ferant  morti.  id  est,  ut  tali  coDJugio  proles  digna 
nascatur;  et  Lex  (a)qu8e  dataestnon  ad  auferen- 
dum  peccatum,  vel  ad  liberationem  a  peccato,  sed 
ad  ostendendumpeccatum  antegratiam ;  perquod 
factum  est  ut  sub  Lege  positi  vehementiori  deside- 
rio  peccandi  raperentur^et  ampliusetiam  preBvari- 
cationepeccarent :  cum  ergo  et  ibi  tria  sint,  anima 
tanquam  mulier,  passiones  peccatorum  tanquam 
yir,  et  Lex  tanquam  lex  viri,  nonibit  tamen  peccatis 
mortuis,  tanquam  viro  mortuo,  liberari  animam 
dicit ;  sed  ipsam  animammori  peccato,  etliberari 
aLege,  ut  sitalterius  viri,  id  est  Christi,  cum  mortua 
fuerit  peccato,  quamvis  adhuc  quasi  vivente  ipso 
peccato:  quodfit  cum  adhuc  manentibus  in  nobls 

(a)  Forte,  el  UQ9m  viri  quasi  legem  qua. 


desideriis  et  incitamentis  quibusdam  ad  peccan- 
dum,  nonobedimus  tamen,  neque  consentimus, 
mente  servientes  legi  Dei  ;  quia  mortui  sumus  pec- 
cato.  Morieturautem  et  peccatum,  cum  reformatio 
corporis  in  resurrectione  facta  fuerit,  de  qua  post 
dicit,  Vivificabit  et  mortalia  coi^ora  vestra,  p?*o* 
pter  Spiritum  manentem  in  vobis  (Rom.  viii,  11). 

XXXVII.  [Ib.  vu,  8,  13.]  Quod  autem  dicit,  Occa- 
sioneautem  accepta,peceatum  per  mandatum  opera- 
tumestinmeomnemconeupiscentiam,in\e\\igend\im 
est  nonomnem  fuisse  concupiscentiam,  antequam 
prohibilioneauctaesset.AugetureDimprohibitione 
concupiscentia,  quando  deest  gratia  liberantis  : 
ideo  nondum  est  omnis  antequam  prohibeatur  ; 
cumautem  prohibita  fuerit,  desistente,  ut  dixirous, 
gratia,  tantnm  crescit  concupiscentia,  ut  ita  in 
suo  genere  omnis,  id  est  consummata  fiat,  ut  etiam 
contra  Legem  fiat,  et  preevaricatione  crimen  accu- 
mulet.  Quod  autem  dicit,  Sine  Lege  enim  pecca-- 
tum  mortuum  est,  non  quia  non  est,  dixit  mortuum 
est,  sed  quia  latet :  quod  in  consequentibus  mani« 
festat,  cum  dicit,  Sedpeccatum,  ut  appareat pecca' 
tum,  per  bonum  mihi  operatum  est  mortem,  Bona 
est  enim  Lex  ;  sed  sine  gratia  ostendit  tantummo- 
do  peccata,  non  tollit. 

XXXVIII.  [Ib.  VII,  9, 10.]  Quod  autemait,  Ego  au- 
tem  vivebamaliquandosine  Lege,  intelligendum  est, 
vivere  mihi  videbar  ;  quia  ante  mandatum  latebat 
peccatum.  Et  quod  ait,  Adveniente  autem  mandato^ 
peccatum  revixit ;  ego  autem  mortuus  suum,  in- 
telligendum  est,  peccatum  apparere  ccBpit ;  egoau- 
tem  mortuum  me  esse  cogDovi. 

XXXIX.  [Ib.  vu,  il.j  Quod  autem  ait,  Peccatum 
enim,  occasione  accepta  per  mandatum,  fefellit  me^ 
et  per  illud  occidit,  ideo  dictum  est,  quia  desiderii 
prohibiti  fructus  dulcior  est.  Unde  etiam  queecunv- 
que  peccata  occuite  fiunt,  dulciora  sunt  :  quamvis 
mortifera  ista  dulcedo  sit.  Inde  estquod  apud  Sa* 
lomonem  fallacis  doctrinsB  imagine  sedens  roulier,et 
invitans  utadse  veniantinsipientes,scribiturdicere; 
Panes  occultos  libenter  edHe,et  aquam  furtivam  dul» 
cem  bibite  (Prov,  ix,  17).  Ista  dulcedo  est  occasio 
per  mandatum  inventa  peccati :  quae  cum  appeti- 
tur,  utique  failit,  et  inmajoresamaritudinesvertit. 

XL.  [Ib.  vu,  13.]  Qued  autem  ait,  Quod  ergo  bo» 
num  est,  mihi  factum  est  mors  ?  A  bsit :  sedpeccatum 
ut  appareat  peccatum,per  bonum  mihi  operatumest 
mortem,  hic  evidenter  ostendit,  quod  superius  di- 
xerat,  Sine  Lege  enim  peccatum  mortuum  est  (Rom, 
VII,  8),  ideo  dixisse,quialatet:quandoquidem  nunc 
dicit,  non  iUud  bonum,  id  est,  Legem  factam  sibi 
esse  mortem,  sed  peccatumoperatum  esse  mortem 
per  bonum  Legis,  id  est,  ut  appareret  peccalum 
quod  latebat  sine  Lege.  Tunc  enim  se  mortuum 
quisquecognoscit,cumillud  quodrecte  prsBceptum 
esse  confitetur,  implere  non  potest ;  et  preevarica- 
tionis  crimine  amplius  peccat,  quam  si  non  prohi- 
beretur.  Hoc  est  quod  in  consequentibus  dioit,  Ut 
fiat  supramodumpeccator  aut  peccatum  *  per  man- 

<  Editi,  peeeator  peceans,  Mas.  yero,  peecator  emt  peceth 


iffli  QUARUMDAM  PROPOSITIONUM  EX  EPIST.  AD  ROM.,  S.  AUGUSTIW. 

datum:  quodante  mandatum  minus  erat;  quiaubi 


non  estlex,nec  praBvaricatio. 

XLI.[lb.vu,  14.]Quodautemait,5dmti59maLtfx 
spintmlis  est,  ego  autem  carnalissum,  satis  osten- 
dit  noD  posse  impleri  Legem,  nisi  ab  spiritualibus» 
quales  facit  gratia  Dei  (a).  Similis  enim  quisque 
factus  ipsi  Legi,  facile  implet  quod  prsecipit ;  nec 
eritsub  illa,  sed  cum  illa :  is  est  autem  qui  jam  non 
capitur  temporalibus  bonis,  nec  terretur  tempora- 
libus  malis. 

XLIL  [Ib.  vu,  i4.]  Quod  autem  ait,  Venumdatus 
sub  peccato,  intelligendum  est  quod  unusquisque 
peccandoanimam  suam  diabolo  vendit,accepta  tan- 
quam  pretio  dulcedine  temporaiis  voluptatis.  Unde 
et  Dominus  Redemptor  noster  dictus  est,  quia  hoc 
modo  quo  dictum  est,  venditi  eramus. 

XLIII.  [Ib.  VII,  15, 13.]  Quod  autem  ait,  Quod  enim 
operor,  ignoro,  potest  videri  minus  inteliigentibus, 
contrariumesseiliisententiaBquadixit,  Peccatum  ut 
appareat  peecatum,  per  bonum  mihi  operatum  est 
mor^em.  Quomodoenimapparet,si  ignoratur  ?  Sed 
ignoro,  sic  dictum  est  hoc  ioco,  ut  intelligatur,  non 
approbo.  Quomodo  enim  tenebrae  non  videntur, 
sed  lucis  comparatione  sentiuntur  ;  hoc  est  autem 
sentire  tenebras,  quod  estnon  videre  :  sic  et  pecca- 
tum,  quia  non  illustratur  luce  justitiee,  non  intelli* 
gendodignoscitur,  sicuti  tenebrasdictum  estnon  vi- 
dendo  sentiri.  Et  ad  hoc  pertinet  quod  in  Psalmo 
dicitur,  Delicta  quis  in  intetligit  {Psal,  xvin,  13)  ? 
XLIV.  [Ib.  vii,  19,  20.]  Quodautem  ait,  Non  enim 
quod  volot  hoc  ago ;  sed  quod  nolo,  hoc  facio,  Siau- 
tem  quod  nolo,  hoc  facio,  consentio  LegU  quoniam 
bona  esty  satis  quidem  Lex  ab  omni  criminatione 
defenditur  :  sed  cavendum,  ne  quis  arbitretur  his 
verbis  auferri  nobis  liberum  voluntatis  arbitrium, 
quod  non  ita  est.  Nunc  enim  homo  describitur  sub 
Lege  positus  antegratiam.  Tunc  enim  peccatis  vin- 
citur,  dum  viribus  suis  juste  vivere  conatur  sine 
adjutorio  hberantis  gratiaeDei.  In  libero  autem  ar- 
bitrio  habet  ut  credat  Liberatori,  et  accipiat  gra- 
tiam,  ut  jam  illo  qui  eamdonat  liberante  el  adju- 
vante  non  peccet ;  atque  ita  desinat  esse  sub  Lege 
sed  cum  Lege  vel  in  Lege,  implens  eam  charitate 
quod  timore  Dei,  non  poterat. 

XLV-XLVI.  [Ib.  vii,  23-25.]  Quod  autem  ait,  Vi- 
deo  atiam  legem  inmembris  meis,  repugnantemlegi 
mentis  meae,  et  captivantem  me  sub  lege  peecafi  quat 
est  in  membris  meiSj  legem  peccati  dicit,  qua  quis- 
que  carnali  consuetudine  implicatus  astringitur. 
Hanc  repugnare  ait  legi  mentis  suae,  et  se  captiva- 
re  sub  lege  peccati :  undeintelligiturille  homo  des- 
cribi,  qui  nondum  est  sub  gratia  (6).  Si  enim  repu- 
gnaret  tantum  consuetudo  carnalis,  et  non  capti- 
varet,  nonessetdamnatio.  In  eoenimest  damnatio, 
quod  obtemperamus  et  servimus  desideriis  pravis 
carnalibus.  Si  autem  existant,  et  non  desint  taha 
xlesideria,  non  tamen  his  obediamus  ;  non  capti- 
Tamur,  et  sub  gratia  jam  sumus,  de  qualoquetur 

tum,  Sic  alibi  Augustinus  quod  forte  io  graeco  legeretur 
i  hamartia, 

(a)  1  Retract.  cap.  23,  o.  1. 

r&).Ibid,  ^ 


cum  exclamaveritet  imploraveritLiberatoriBaiai- 
lium,  ut  possit  per  gratiam  charitas,  qaod  per  Legem 
timor  non  poterat.  Dixit  enim,  Infelix  ego  komo, 
quis  me  liberabit  de  corpori  mortis  hujus  f  Et  sob- 
jecit,  Gratiai  Deiper  Jesum  ChristumDominumtw»- 
trum.  Deinde  ineipitdescribere  hominem  sub  gratia 
constitutum :  qui  tertius  gradusestiliorumquatuor 
quossuperiusdistinximus(P/Y>p.,  43).  AdhuQCgra- 
dum  jam  pertinetquodstatim  8ubjungit,/j^f<re|^o 
ipsemente  servio  Legi  Dei,  carne  autem  legi  peccati 
quia  licet  existentibus  desideriis  carnalibus,  jam 
non  servit  consentiendo  ad  faciendum  peccatum, 
qui  sub  gratia  constitutus  mente  servit  Legi  Dei, 
oarneautemiegi  peccati.  Legem  autem  peccatidicit 
ex  traosgressioneAdse  conditionem  mortaIem,qua 
mortales  facti  sumus.  Ex  hac  enim  labe  camis  con- 
cupiscentia  carnalis  soUicitat,  et  secundum  hanc 
dicitalio  loco  :  Fuimus  et  nos  naturdfUH  irm^  sicut 
et  cseteri  (Ephes.  ii,  3). 

XLVII  [Ib.  viii,  1.]  Quod  autem  dicit,  Nulla  ergo 
condemnatio  est  nunc  his  qui  sunt  in  Christo  Jesu^ 
salis  ostenditcondemnationemnonesse,  si  existant 
desideria  carnalia,  sed  si  eis  ad  peccandum  non  obe- 
diatur.  Quod  contingithis  quisub  Lege  constituti 
sunt,  nondum  subgratia.Nam  sub  Lege  constituti 
non  solum  repugnantem  habent  concupiscentiam, 
sed  etiam  captivi  ducuntur,  cum  obtemperant  ei. 
NonautemcontingithisquimenteserviuQtLegiDei. 

XLVIII.  [Ib.  viu,  3,  4.]  Quod  autem  ait,  c  Quod 
enim  impossibile  eratLegi,in  quo  infirmabaturper 
carnem^  Deus  Filium  suum  misit  in  similitudine  car- 
nis  peccati,  etde  peccato  damnavit  peccatum  in  car- 
ne,  ut  justitia  Legis  impleretur  in  nobis,  qui  non 
secundum  carnem  ambulamus,  sed  secundumspi- 
ritum, » manifestissimedocet,  eadem  ipsaprascepta 
Legis  propterea  non  impleta,  quamvis  essent  im* 
plenda,  quoniaro  quibus  data  erat  Lex  ante  gra- 
tiam,  dediti  erant  carnaiibus  bonis,  et  ex  his  bea- 
titudinem  acquirere  cupiebant,  neque  metuebant, 
nisi  cum  talibus  bonis  imminebat  adversitas  ;  et 
ideo  cum  illa  temporalia  bona  turbarentur,  facile 
recedebantapraeceptis  Legis.  Infirmabatur  ergo  Lex 
non  implendo  quod  prfficipiebat ;  non  sua  cnlpa, 
sed  percarnem,  id  est,  eoshomines  quicarnaliabo- 
na  appetendo  non  amabant  Legis  justitiam,  sed  ei 
temporaliacommoda  prffiponebant.  Ideo  Liberator 
noster  Dominus  Jesus  Christus  suscipiendo  morta- 
lem  carnem,  venit  in  similitudine  carnis  peccati. 
Garni  enim  peccati  debita  mors  est.  At  vero  illa  mors 
Domini,  dignationis  fuit,  non  debiti  -.ettameQ  hoc 
quoque  Apostolus  peccatum  vocat  susceptionem 
mortalis  carnis,  quamvisnonpeccatricisy  ideo  quia 
immortalis  tanquam  peccatum  facit  cum  moritur. 
Sed  depeccato,  inquit,  damnavitpeccatum  in  came. 
Id  enim  egit  mors  Domini,  ne  mors  timeretur»  et 
ex  eo  jam  non  appetereniur  temporalia  bona,  nee 
metuerentur  temporalia  mala,  in  quibus  canialis 
erat  illa  prudentia,  in  qua  impleri  Legis  prscepta 
non  polerant.  Hac  autem  prudentia  in  homine  Do- 
minico  destructa  et  ablata,  justitia  Legis  impletur, 
cum  secundum  carnem  nonambulaturi  ted  aecun- 


3m 


EXPOSITIO. 


S074 


dnmspiritum.  Unde  Terrissimedietamest,  Non  vem 
Legem  solvere,  $edimplere(MaUh.  T,17).Pleaitudo 
ergo  Legis  charitas  {Rom.  ziii,  10).  Et  charitas  eo- 
ram  est  qui  aecuadum  spiritum  ambuiant.  Habc 
enim  ad  gratiam  pertinet  Spiritus  saacti.  Quando 
enim  non  erat  oharitas  justitiiB,  sed  timor,  Lex  non 
implebatur. 

XLIX.  [Ib.Tiii,7.]Quod  autem  K\i,Quia  prudentia 
camis  inimica  in  Deum:Legi  enim  Dei  non  est  sub- 
jeeta^nec  enim  po/es^ostenditquiddizerit^mtmtca: 
ne  quis  putaret  tanquam  ez  adTcrso  principio  ali- 
quam  naturam,quamnon  condiditDeus.inimicitias 
adTersus  Deum  ezercere.Inimicus  ergo  Dei  dicitur, 
qui  Legi  ipsius  non  obtemperat,  et  hoc  per  carnis 
prudentiam,  idest,  cum  appetittemporalia  bona,et 
timet  temporalia  mala.Definitio  enim  prudentiffi  in 
appetendis  bonis  et  Tilandis  malis  explicari  solet. 
Quapropterrecteappelat  Apostolus  carnis  pruden- 
tiam,  qua  h«c  appetuntur  pro  magnis  bonis,  quie 
non  perscTerant  cum  homine ;  et  ne  hflec  amittan- 
lurtimetur,  quae  quandoque  amittenda  sunt.  Non 
potest  autem  talisprudentiaLegi  Dei  obtemperare. 
Sed  tunc  obtemperatur  Legi,  cum  hsBC  prudentia 
exstincta  fuerit,  ut  ei  succedat  prudentia  spiritus, 
qua  nec  in  temporalibus  bonis  spes  nostra  est^neque 
in  malis  timor.Eadem  namque  animffi  natura  et 
prudentiam  carnis  habef,  cum  inferiora  sectatur; 
etprudentiam  spiritus,  cum  superiora  eiigit:  que- 
madmodum  eadem  aquie  natura  et  frigore  conge- 
lascit,  etcalore  resolritur.Sicergo  dictum  esi,Legi 
Dei  non  est  subjecta  prudentia  camis  ;  nec  enim 
potest;  quomodo  recte  diceretur,  niTem  non  posse 
calefieri ;  neque  enim  potest :  sed  cum  adhibito 
calore  solritur,  et  calescit  aqua,  jam  nemo  potesl 
eam  niTcm  dicere. 

L.  [Ib.  Tiii,  lO.J  Quod  autem  ait,  Corpus  guidem 
mortuum  est  propter  peccatum^spiritus  aulem  vita 
est  propter  jusiitiam  ;  Corpus  mortuum  dicitur, 
mortale.Ez  ipsiusenim  mortalitateindigentiarerum 
terrenarum  sollicitat  animam,  et  qufledam  deside- 
ria  excitat,quibus  ad  peccandum  non  obtemperat 
qui  jam  mente  serTit  Legi  Dei. 

U.  [ib.  Tiii,  ii.]Quod  autemait,  Si  Spiritus  ejus 
qui  suscitavit  Jesvm  Christuma  mortuis,habitatin 
vobis ;  qui  suscitavit  Jesum  Christum  a  mortuisM'' 
vificavit  et  mortalia  corpora  vestra  per  inhabitam 
tem  Spvritum  ejus  in  vobis,  jam  quartum  gradum 
demonstratex  illis  quatuorquossuperiusdistinxi- 
mus(/¥op.  13).  Sed  gradus  isteinhacTitanon  iuTe- 
nitur.  Pertiaet  eoim  ad  spem  qua  exspectamus  re- 
demptioaem  corporis  nostri,  quando  corruptibile 
hoc  induet  incorruptionem,  et  mortale  hoc  induet 
immortalitatem  (I  Cor.  xt,  53-54).Ibi  pax  perfecta 
est,quia  nihil  molestiarum  animadecorpore  patitur 
jamTiTificato,et  in  coelestemqualitatem  immutato. 

LII.  [Ib.  Tui,  15, 16.]  Quod  autem  ait,  Non  enim 
accepistisspiritum  servitutis  in  timorem  ^,sed  acce- 

*  Editi,  in  timare,  At  Mss.,  in  timorem  ;  juTia.  groBCum 
Hs  phobon,  cui  coaseotit  Vulgata  in  antiquis  Gorbeien- 
sibos  BibUis. 


pistis  spiritum  adoptionis  filiorum,  in  quo  clama" 
mus,  il66a,Pa<er,eTidentissimeduorumTestamen- 
torum  distincta  sunt  tempora.  Illud  enim  ad  timorem 
pertinet,NoTumautem  ad  charitatem.  Sedquseritur 
quissitspiritus  serTitutis?  Nam  spiritus|adoptionis 
filiorum,  utique  Spiritus  sanctus  est.  Spiritus  ergo 
serTitutis  in  timore,  iile  est  qui  potestatem  habet 
mortis;  quia  ipso  timore  pertotam  Titam  rei  erant 
serTitutis  qui  sub  Lege  agebant,  non  sub  gratia. 
Nec  mirum  est  quod  eum  acceperunt  per  diTinam 
proTidentiam  qui  bonatemporalia  sectabantur^non 
quia  ipsius  est  Lez  et  mandatum.  Nam  Lex  sancta,  et 
mandatum  sanctum,  et  justum  et  bonum  (Rom-  tii, 
12)  lille  autem  spiritusserTitutisnon  utique  bonus, 
quem  accipiunt  qui  praecepta  datffi  Legis  implere 
non  possunt,  dum  serTiunt  desideriis  carnalibus, 
nondum  gratia  Liberatoris  assumpti  in  filiorum 
adoplionem.QuiaetipsespiritusserTitutisnonhabet 
quemquam  in  potestate,  nisi  qui  ei  per  ordinem 
diTinaeproTidentiffi  traditus  fuerit,  Dei  justitia  sua 
cuiquetribuente.Quam  potestatem  acceperat  Apos- 
tolus,  cum  dicit  de  quibusdam,  Quos  tradidi  satante 
ut  discant  non  blasphemare  (I  Tim.  i,  20)  :  et  ite- 
rumdeaiio,/am7ti£/tcatn,inquit,  tradere  hujusmodi 
satanx  in  interitum  camis,ut  animasalva  sit{\  Cor. 
T,3,  5).  Qui  ergonondum  sub  gratiasunt,  etsub 
Lege  constituti  vincuntur  peccatis  ad  obediendum 
desideriis  carnalibus.etpraeTaricatione  augent  rea- 
tuincriminumsuorumyspiritum  acceperunt  serTi- 
tutis,  id  est,spiritumejusquipotestatem  mortisha- 
bet.Nam  si  spiritum  serTitulis  ipsum  spiritum  ho- 
minis  iQteliexerimus,incipit  et  spiritus  adoptionis 
ipse  intelligi  tanquam  in  melius  commutatus.  Sed 
quia  spiritum  adoptionisSpiritum  sanctum  accipi- 
mus,  quem  manifeste  ostenditcum  dicit,  Ipse  Spi» 
ritus  testimonium  reddit  spiritui  nostro  ;  restat  ut 
spiritumserTitutis  illum  intelligamus,  cui  serTiunt 
peccatores :  utquemadmodum  Spiritus  sanctus  a  ti- 
moremortisTindicat,sic  spiritus  serTitutis  qui  po- 
testatemhabetmorlis,  ejusdem  mortisterrore  reos 
teneat;  utse  adLiberatorisauxiliumquisqueconTer- 
tat,  etiam  ipso  diabolo  inrito,  qui  eum  semper  in 
potestate  habere  desiderat. 

LIII.  [Ib.Tin,  19-23.] Quodautemait,iVamej?5pec- 
tatiocreaturse  revelationemfiliorum  Dei  exspectat. 
Vanitatienim  creaturasubjectaestnonsponte,  etc., 
usque  ad  id  quod  ait,i&<  ipsi  in  nobismetipsis  inge' 
miscimus,adoptionem  exspectantes,  redemptionem 
eorporis  nof(n,sic  intelhgendumest,  ut  nequesen- 
sumdolendietgemendiopinemur  essein  arboribus 
et  oleribus  et  lapidibus,  ei  cieteris  hujuscemodi 
creaturis  ;hic  enim  error  Manichaeorum  est :  neque 
Angelossanctos  Tanitatisubjectos  essearbitremur; 
et  dehis  existimemusquodliberabuntur  aservitute 
interitus,cum  interituri  utique  non  sint :  sed omnem 
creaturamin  ipso  homine  sineulla  calumniacogi- 
temus.Non  enim  creatura  ulla  esse  potest,nisi  aut 
spiritualis,  qum  exoellit  in  Angelis ;  aut  animalis, 
quaeetiam  in  Titabestiarum  satisapparet;autcor- 
paraIis,qu8B  Tideri  aut  tangi  potest :  omnis  autem 
est  etiam  inhomine ;  quia  homo  oonstat  spirita  et 


1075 


QOARUMDAM  PROPOSITIONUM  EX  EPIST.  AD  ROM.,  S.  AUGUSTINI 


aDima  et  corpore.Ergo  ereatura  revelaHonem  fiUth 

rumDei  exspectatjquiqu\duunc'm homine laborat, 

etcorruptioQisubjacet,  iliam  scilicet  mauifestatio- 

nem de  qua  idem  dicit  apostolus:ifoWt4t  enimestiSf 

viia  vestra  ahscondita  est  cum  Christo  in  Deo:cum 

Christus  apparuerit  vita  vestra,  tunc  et  vos  cum 

ipso  apparebitis  in  gloria  (Coloss.  iii,  3,  4).  Dicit  et 

Joannes  :  Ditectissimi^  nuncfitii  Dei  sumus  et  non- 

dumapparuitquid  erimus:  scimus  autem  quia  cum 

appareruitysimiles  ei  &*imus,quoniam  videHmus  eum 

sicuti  est  (I  Joan,  ui,  2).    Hanc  ergo  revelationem 

filiorum  Dei  exspectatcreatura  quae  inbomine  nuno 

vanitati  subjecta  est,quamdiudeditaest  temporali- 

bus  rebus,qu8e  transeunt  tanquamumbra.  Undeet 

in  Psalmo  dicitur  :  Homo  vanitatisimitis  factus  est ; 

dies  ejus  vetutumbra  prxtereunt  (P5a/.cxLiii,4).De 

qua  vanitate  etiam  Salomon  loquitur,  cum  dicit  : 

Vanitas  vanitantium  \ et  omnia  vanitas:  quxabun- 

dantia  homini  in  omni  tabore  suo,  quo  ipse  taborat 

sub  sole  (Eccte.  i,  2,  3)  De  qua  item   David  dicit ; 

Utquid  ditigitis  vanitatem,    et    quxritis  menda- 

cium  (Psat,  iv,  3)  ?  Non  sponte  autem  dicit  esse 

subjectam  vanitaticreaturam,  quoniam  poenaiisest 

istasubjectio.Nonenim  homo  sicut  sponte  peccavit, 

sic  etiam  sponte  damnatus  est  :qu8B  tamen  damnatio 

non  sine  spereparalionis  irrogata  est  natursB  nostrffi. 

Et  \deOyProptereum,inqu\[fqui  subjecit  in  spe;quia 

et  ipsa  creatura  tiberabitur  a  servitute  interitus,in 

libertatem  glorix  filiorum  Dei;  id  est,  etiam  ipsa 

quae  tanlummodo  creatura  est,  nondum  per  fidem 

aggregata  numerofiliorum  Dei:  sed  tamen  in  eis 

quicredituri  erant,  videbat  Apostolus  quod  dicit, 

quia  creatura  tiberabitur  a  servitute  interitus,  ut 

interitui  non  serviat,cui  serviuntomnespeccatores. 

j^eccatori  enim  dictum  esi ,  Morte  morieris(Gen,u, 

17).   Liberabitur  autem  in  libertatem  gtorix  fitio- 

rum  Deiy  id  est.utet  ipsaperveniat  <adlibertatem 

gloriae  filiorum  Dci  per  fidem  :qufB  fides  cum  in  ea 

non  erat,tantummodo  creaturadicebatur.Et  adip- 

samrefertquod  sequitur:5ctmti5  enimquiacreatura 

congemiscit  etdolet  usqu  eadhucKvd^nienim  adhuc 

credituri  qui  etiam  spiritu  subjacebant  iaboriosis 

erroribus.  Sed  ne  quis  put  aret  de  ipsorum  labore  tan- 

tumdictumesse,subjungit  etiamde  iisquijamcre. 

diderant.  Quanquam  enim  «piritu,  hoc  est,  mente 

servirent  Legi  Dei,  tamen  quia  carne  servitur  legi 

peccati  (Rom,  vii,  25),  quamdiu  molestias  et  solli- 

citationesmortalitatis  nostrae  patimur,ideo  addidit, 

dicens :  Non  sotum  autem  ipsi,  sed  et  nos  primitias 

spiritus  habentes,  et  ipsi  in  nobismetipsis  ingemiS' 

cimus.  Non  solum  ergo,  inquit,  ipsa  quae  tantum- 

modocreaturadiciturinhominibusquinondumcre- 

diderunt,et  ideo  nondum  in  filiorum  Dei  numero 

constituti  sunt,congemiscitet  dolet:  sedetiam  nos- 

metipsi  qui  credimus,et  spiritus^primitias  habemus, 

quia  jam  spiritu adhfieremus  Deo  perfidem,  etideo 

non  jamcreatura,sed  filii  Dei  appellamur;  tamen 

'  Editi,  Vanilat  vanitatum.  At  Mss.,  Vanitat  vanitan» 
iium:  sicuti  se  aliquando  legisse  testatur  Augustiaus  Ib 
lib.  I  Retractationum,  cap.  7. 

'  Apud  Am.  et  Er.omittitur,  id  ett  etiam  ipta  qumtami' 
iummoo  etc.  usqueadillud,  id  eti  ut  ei  iptapeiviniat. 


et  ipsi  nobimetipiis  ingemiicimus,  adopikmemex' 
speciantestredempiionem  eorporis  nostn.¥lmcesDim 
adoptio,  quas  jam  facta  est  iniis  qui  crediderunt, 
spirilunon  corporefactaest.  NondumeDim  etiam 
corpusreformatum  est  incoelestem  illam  immuta- 
tionem,8icutspiritusjammutatu8  est  reconciliatio- 
ne  fidei ab  erroribus  conversus ad  Deum.Ergo  etiam 
in  iis  qui  crediderunt,ex8pectaturadhucilla|mani- 
feetatio  quffi  in  corporis  resurrectione  proveniet : 
quse  pertinet  ad  quartum  illum gradum,'  ubi  ez  toto 
perfecta  paxerit^etquies  aeterna^nuilanobis  ezall- 
qua  parte  corruptione  resistente,  aut  soliicitante 
molestia  (a). 

LIV.[lb.  vni,26  27.]  Quod  autem  ait,  Similiter  ei 
Spiritus  adjuvat  infirmitatem  nostram  :  quid  enim 
oremns,sicutoportetfnescimus,mBLni(esiumesieum 
de  Spiri  tu  sancto  dicere;quod  in  consequentibus  cla- 
Tutnesi,uhiaii\,Quiasecundum  Deum  interpellatpro 
sanctis.f^os  ergo  quid  oremus,  sicut  oportet,  nesci- 
muSj  duas  ob  res :  quodet  illud  quod  futurumspe- 
ramus,etquo  tendimus,nondum  apparet  ;etinhac 
ipsa  vita  mulla  possunt  nobis  prosperavideri  qu« 
adversa  sunl,  et  adversaquseprospera.Namettri- 
bulatio  quando  accidit  servo  Dei  ad  proba  tionem  vel 
emendationem,videtur  nonnunquamminus  intelli- 
gentibus  inutilis  :  sed  si  referatur  ad  illud  quod 
dictum  est,  Da  nobis  auxitium  de  tribulatione  ;  et 
vana  salus  hominis(Psat.  liz,13),  intelligiturquia 
plerumque  de  tribulatione  nos  adjuvat  Deus;  et 
frustra  salus  optatur,  quae  aliquando  adversa  est, 
cum  delectatione  et  amorehujus  vitaeimplicat  ani- 
mam.  Inde  est  et  iliud :  Tribulationem  et  dolorem 
inveni,  et  nomenDomini  invocavi(Psat.  cziv,  3  et 
4).Cum  enim  dicit,  inveni,  significat  utilem  :  non 
enim  recte  gratulamur  nos  invenisse,nisi  quodqua- 
rebamus.Crgo  quid  oremus,sicutoportetfneseimus. 
Deus  enim  novit  etquidnobisin  hac  vitaezpediat, 
et  quid  post  hanc  vitam  daturus  sit.  Sed  ipse  Spi' 
ritus  interpellat  gemitibus  inenarrabiUbus.Gemete 
dicit  Spiritum,  quod  nos  gemere  faciat  charitate, 
concitans  desiderium  futurae  vitee:  8icutdicit,reff 
tat  vos  Dominus  Deus  vester,  ui  sciat  si  ditigitis 
eum  (Deut.  zm,  3),  id  est,  ut  scire  vos  faciat.  Non 
enim  Deum  aiiquid  latet. 

LV.[lb.  viii,28-30.J  Quod  autem  eM^Quos  vocarntf 
ipsos  etjustificavit,  potest  movere,et  queeri  utrum 
omnes  qui  vocati  sunt, justificentur.  Sed  alibi  legi- 
mus,  Multi  vocati,  pauci  autem  electi  (Matth.  zzu, 
14).Tamen  quia  ipsi  quoque  electi  utique  vocati  sunt, 
manifestum  est  non  justificatos  nisi  vocatos,quan- 
quam  non  omnes  vocatos ,  sed  eos  qui  secundum 
propositum  vocati  sunt,  sicut  superius  dizit.Propo- 
situm  autem  Dei  accipiendum  est,non  ipsorum.lpse 
autem  ezponit  quitsit  secundum  propositum,cum 
dicit,6(iontam  quos  ante prasscivit^etprsBdestinavii 
conformes  imaginis  Filiiejus. yonenim  omnesqui 
vocati  sunt,  secundum  propositum  vocati  snnt  :hoc 
enim  propositum  ad  praescientiam  et  ad  prttdesti- 
nationemDei  pertinet;  nec  prffidestinavit  aliquem, 
nisi  quem  pr«scivit  crediturum  et  secuturum  voca* 

(a)  Vid.  Prop.  13. 


S077 


Exposmo. 


WIB 


tionem  suam,  quos  et  electos  dicit.  Multi  enim  nou 
▼aniuntycum  vocati  fuerint :  nemo  autem  venit  qui 
▼ocatnsnon  fuerit. 

LYI.  [Ib.  VIII,  29.]  Quod  autem  dicit,  Ut  sit  prim(h 
genitusin  multis  fratribus,  seiiis  docel  aliter  intelli- 
gendum  Dominum  nostrum  unigenitum,  aliter  pri- 
mogenitum.  Namubi  Unigenitu8dicitur,fratresnon 
habet,  etuaturaliter  estFilius  Dei,  Verbum  in  prin- 
cipio,  per  quod  facta  sunt  omnia  {Joan,  i,  i,  3).  Se- 
oundum  susceptionem  autem  bominis  et  incarna- 
tionis  dispensationem,  per  quam  nos  etiam  non 
naturaliter  filios  in  adoptionem  filiorum  vocare  di- 
gnatus  est,  primogenitus  dicitur  cum  adjunctione 
fratrum.Ubienim  primusdicitur,non  utique  solus, 
sedconsecuturis  fratribus  in  id  quo  ipse  pr«cessit. 
Unde  et  alio  loco  primogenitum  eum  a  mortuis  di- 
cit,  ut  sit  ipse  primatum  tenens  (Coloss,  i,  18).  Re- 
surrectio  enim  mortuorum  ut  jam  non  moriantur, 
ante  illum  nullaipost  illumautem  multorum  sanc- 
torum  est,  quosfratres  non  confunditur  appellare 
propter  ipsam  communicationem  humanitatis. 

LVII.  [Ib.  viij,  35.]  Quod  autem  dicit,  Quis  nos  se- 
parabit  a  charitate  Christi  ?  tributatio  ?  an  angus- 
tial  an  persecutio  ?  etc,  ex  superiore  sententia 
pendet,  ubi  ait,  Si  tamen  compatimur,  ut  et  gtori- 
/icemur  :  existimo  enim  quod  non  sunt  condignx 
passiones  hujus  temporis  ad  futuram  gtoriam  qu» 
revelabitur  in  nobis  {Rom,  viu,  i7,  18).  Ad  ipsam 
enimhortationemomnis  hujus  loci  inteotio  directa 
est,  ne  illi  quibus  loquitur  persecutionibus  frange- 
rentur,  si  viverent  secundum  prudentiam  carnis^ 
qua  temporalia  bona  appetuntur,  et  timentur  tem- 
poralia  mala. 

LVIII.  [Ib.  viu,  38.]  Qood  autem  ait,  Certus  sum 
enim,  et  non  dixit,  Opinor  enim  ;  plena  fide  tenuit» 
quod  nec  mors  ulla,  nec  vita  temporalis  promissa, 
nec  cffitera  subsequentia  possuntcredentemacha- 
ritate  Dei  detorquere.  Nemo  ergo  separat,  nec  qui 
minatur  mortem  ;  quia  qui  credit  in  Ghristo,  licet 
morialur,  vivet :  neque  qui  pollicetur  vitam ;  quia 
ille  dat  vitam  ffiternam.  Nam  temporalis  vitffi  pol- 
licitatio,  ffitemffi  comparatione  contemnenda  est. 
Neque  Angelus  separat,  quia  licet  Angetus,  inquit» 
de  eceto  descendat,  et  annuntiet  vobisprxterquam 
quod  accepistii,  anathemasit  (Galat.  i,  8,  9).  Neque 
principatus,  id  est,  contrarius,  quia  exuit  se  ipse 
hos  principatus  et  potestales.  triumphans  eos  in 
semetipso  (Coloss.  ii,  15).  Neque  prxsentia  neque 
futura,  id  est,  temporalia  vel  quffi  delectant,  vei 
quffi  prffimunt,  vel  quffi  spem  dant,  vel  quffi  incu- 
tiunt  timorem.  Neque  virtus :  et  hic  virtutem  con- 
trariam  oportet  intelligi,  secundum  quam  dicit, 
Nemo  vasa  fortis  diripiet,  nisi  prius  attigaverit 
fortem  (Matth.  xii,  29).  Neque  altitudo,  nequepro- 
fundum.  Plerumque  enim  inanis  curiositas  earum 
rerum  quffi  inveniri  non  possunt,  autfrustra  etiam 
inveniuntur  sive  in  coelo  sive  in  abysso,  separat  a 
Deo,  nisi  charitas  vincat,  quffi  ad  certa  spiritualia 
non  vanitatererumquffiforissuot,  sedveritate  qun 
intns,  homines  invitat  ^.Nequecreaturaatia.  Quod 

1  QuatuorMss.^Md  intemo  homin€  tnvttol.  Am.  et  Er.| 


duobus  modisintelligipotest:  aut  visibiHscreatura, 
quia  et  nos,  id  est  anima,  creatura  sumus,  sed  invi- 
sibilis  ;  ui  hoc  dixerit,  quod  nos  non  separat  alia 
creatura,  id  est,  amor  corporum  :  aut  certe  quia 
nos  non  separat  alia  creatura  a  charitate  Dei,  ex  eo 
quod  nulla  creatura  est  alia  inter  nos  et  Deum,  quffi 
se  opponat,  et  a  complexu  ejus  excludat.  Supra 
humanas  enim  mentes  qu»  rationales  sunt,  jam 
nulla  cniatura,  sed  Deus  est. 

LIX.  [Ib.  IX,  o.JQuod  autemdicit,  Quorumpatres 
et  exquibus  Christus  secundum  camem,  et  adjecit, 
Quiest  super  omnes  Deus  benedictusin  saecuta, ple- 
nissimam  fidem  commendat,  quia  Dominum  nos- 
trumetsecundumsusceptionemcarnisfiliumhomi- 
nis  confitem  ur,  et  secundum  ffiternitatem  Verbum  in 
principio  Deum,benedictum  superomnesin  sfficula* 
Hujus  autem  confessiouis  Judffii  quoniam  partem 
tenuerunt  refelluntur  a  Domino.  Nam  cum  eos  in- 
terrogasset,  cujus  filium  dicerent  esse  Ghristum  ; 
responderunt,  David.  Hocautemsecundum  carnem 
est.  De  divinitate  veroejusquod  Deus  est,  nihilres- 
ponderunt.  Ideo  Dominus  ait  eis,  Quomodo  ergo 
David  inspiritu  vocat  eum  Dominum  (Matth.  xxu, 
42,  43)  ?  Ut  intelligerent  hoc  se  confessos  esse  tan- 
tum,  quod  Ghristus  filius  est  David  ;  hoc  autem  ta- 
cuisse,  quod  est  Christus  Dominus  ipsius  David. 
Ulud  enim  est  secundum  susceptionem  carnis,  hoc 
secundum  ffiternitatem  divinitatis. 

LX.[Ib.ix,  H-13.]Quodautemait,  «Nondumenim 
nascentium,  neque  agentium  aliquid  boni  aut  mali, 
ut  secundum  electionem  propositum  Dei  maneret, 
non  ex  operibus,  sed  ex  vocante  dicttim  est  ei,  Quia 
major  serviet  minori,  sicut  scriptum  est,  Jacob  di- 
lexi,  Esau  autem  odio  habui,  »  nonnuUos  movet, 
ut  putentapostolum  Paulumabstulisseliberum  vo- 
luntatis  arbilrium,  quo  promeremur  Deum  bono  pie- 
tatis,  vel  malo  impietatis  ofTendimus.  Dicunt  enim 
quod  anteopera  aliqua,  seu  bonaseu  mala,  duorum 
nondum  nascentium  Deus  unum  dilexerit,  alterum 
odio  habuerit.  Sed  respondemus,  prffiscientia  Dei 
factum  esse,  quanovit  etiam  de  nondum  natis,  qua- 
lis  quisque  futurus  sit.  Sed  ne  quis  dicat :  Opera 
ergo  elegit  Deus  in  eoquemdiIexit,quanquamnon- 
dum  erant,  quod  ea  futura  prffisciebat  * ;  quod  si 
opera  elegit,  equomodo  dicit  Apostolus  non  ex  ope- 
ribus  factamelectionem  ?  Propterea  ergo  intelligen- 
dum  est,  opera  bona  per  dilectionem  fieri,  dilec- 
tionem  autem  esse  in  nobis  per  donum  Spiritus 
sancti,  sicut  idem  apostolus  dicit  :  Charitas  Det 
diffusa  est  in  cordibus  nostris  per  Spiritum  sanc- 
tum  qui  datus  est  nobis  (Rom.  v,  5).  Non  ergo  quis- 
quam  gloriari  debet  ex  operibus  tanquamsuis,  qu» 
perdonumDei  habet,cumipsadilcctioin  eobonum 
operetur.  Quid  ergo  elegit  Deus  ?  Si  enim  cui  vuU 
donat  Spiritum  sanctum,  per  quem  dilectio  bonum 
operatur,  quomodo  elegitcui  donet  ?  Si  enim  nullo 
mento,  non  estelectio ;  ffiqualesenim  omnes  sunt 


ted  intemo  volumine  invitat.  Germanensis  Ms.,  ted  inira 
hominem  invitat. 

>  In  B.,  ((uod  erant  futura  prtBteiebat.  Er.  Lugd.  Vent 
Lov.  secuti  sumus.  M. 


S079 


QUARUMDAM  PROPOSITIONUM  EX  EPIST.  AD  ROM.,  S.  AUGUSHNI 


ante  meritum,  nec  potest  in  rebus  omnino  «qua- 
libuselectionominari.  Sed  quoniam  Spiritus  sanc- 
tus  non  datur  nisi  credentibus,  non  quidem  Deus 
elegit  opera  qu«  ipse  largitur,  cum  dat  Spiritum 
sanctum,  ut  per  charitatem  bona  operemur  :  sed 
tamen  elegit  fidem.  Quia  nisi  quisque  credat  in  eum, 
et  in  accipiendi  voluntate  permaneat,  non  accipit 
donum  Dei,  id  est,  Spiritum  sanctum,  per  quem 
diffusa  charitate  bonum  possit  operari.  Non  ergo 
elegit  Deus  opera  cujusquam  in  pr«8cientia,  qu« 
ipse  daturus  est ;  sed  fidem  elegit  in  prsescientia  : 
utquem  sibi  crediturum  esse  preBscivit,  ipsumele- 
gerit  cui  Spiritum  sanctum  daret,  ut  bonaoperando 
etiam  vitam  aeternam  consequeretur.  Dicit  enim 
idem  apostolus,  Idem  Deus  qui  operatur  omnia  in 
4>mnibus  (I  Cor,  xii,  6).Nusquam  autem  dictum  est, 
Deus  credit  omnia  in  omnibus.  Quod  ergo  credi- 
mus,  nostrum  est :  quod  autem  bonum  operamur, 
illius  qui  credentibus  in  se  dat  Spiritum  sanctum  (a). 
Hoc  autem  ezemplum  quibusdam  Judasis  objec- 
tumest^qui  Ghristocrediderunt,  etdeoperibusante 
gratiam  gloriabantur,  et  dicebant  se  ipsam  Evan- 
gelii  gratiam  per  sua  bona  opera  pr«cedentia  me* 
ruisse ;  cum  bona  opera  in  nullo  esse  possint,  nisi 
qui  acceperit  gratiam.  Est  autem  gratia  ut  vocatio 
peccatoripraerogetur^  cum  ejus  merita  nulla,  nisi 
ad  damnationem  preecesserint.  Quod  si  vocatus 
vocantem  secutus  fuerit,  quod  est  jam  in  libero 
arbitrio,  merebitur  et  Spiritum  Banctum,per  quem 
bona  possit  operari  ;  in  quo  permanens  (quod  ni- 
hilominus  est  in  libero  arbitrio)  merebitur  etiam 
vitam  aeternam,  quae  nulla  possit  labe  corrumpi. 

LXI.  [Ib.  IX,  1  i-i5]  Quod  autem  ait,  Misereborcui 
misertuseroyet  misericordiam  prxstabocuimiseri- 
con/^ei^rOjhincostenditurnonesseiniquitatemapud 
Deum;  quod  possuntdicerequidam,  cum  audiunt, 
Antequam  nascerentur,  Jacob  dHexi^  Esau  autem 
odio  habui,  Miserebor  enim,  inquit,  cui  misertus 
ero,  Primo  enimmisertusestnostriDeus,  cum  pec- 
catores  essemus  ut  vocaret  nos.  Cui  ergo  misertus 
erOy  inquit,  ut  eum  vocem,  miserebor  adhuc  ejus 
cum  crediderit.  Quomodo  autem  adhuc,  nisi  ut 
detcredentietpetenti  Spiritum  sanctum?  Quodato 
misericordiam  preestabit  cui  misericors  fuerit,  id 
est,  ut  faciat  eum  misericordem,  quo  bona  possit 
per  dilectionem  operari.  Nemo  ergosibi  audeattri- 
buere  quod  misericorditer  operatur  ;  quia  Deus  illi 
per  Spiritum  sanctum  dedit  dilectionem,  sine  qua 
nemo  potest  esse  misericors.  Non  ergo  elegit  Deus 
bene  operantes,  sed  credentes  potius,  ut  ipse  illos 
faciat  bene  operari.  Nostrum  enim  est  credere  et 
yelle,  illius  autem  dare  credentibus  et  volentibus 
facultatem  bene  operaDdi  per  Spiritum  sanctum, 
per  quem  charitas  Dei  diffunditur  in  cordibus  nos- 
tris,  ut  nos  misericordes  efficiat  (6). 

LXIl.  [Ib.  IX,  i5-2i .]  Quod  autem  aut,  Igiturnon 

*  Editi^  ut  vocalio  pecccUoris  prorogctur,  Melius  Mss., 
peceatori  prcerogetur. 

(a)  I  Retract.  cap.  23,  n.  2,  et  lib.  1  de  Prsdest.  88., 
c.  3,  dicit  se  hic  errasse. 

(6)  Ibid.,  n.  3. 


volentis,  nequs  currentis,  sed  miserentiseii  Z)at,iioa 
toliit  liberum  voluntatis  arbitrium  ;  aed  non  Boffl- 
cere  dicit  velle  nostrum.nisi  adjuvet  Deu8,mis6n- 
cordes  nos  efficiendo  ad  bene  operandum  per 
donum  Spiritus  sancti,  ad  hoc  referens,  quod  tape- 
rius  dixit,  Miserebor  cui  misertus  ero^  ei  misericor* 
diamprxstabo  cuimisericorsfuero.QniSL  nequeyelle 
possumus,  nisi  vocemur  ;  et  cum  post  vocationem 
voluerimus,  non  sufficit  voluntas  nottra  et  cnrtus 
noster,  nisi  Deus  et  vires  ourrentibut  prasbeaty  et 
perducat  quo  vocat.  Manifestum  est  ergo  non  vo- 
lentisneque  currentis,  sedmiserentisDeiesse,  quod 
bonum  operamur :  quanquam  ibi  sitetiam  vi^un- 
tas  nostra,  quae  sola  nihil  posset.  Ilnde  sequitor 
etiam  de  Pharaonis  suppliciotestimoninm,  cum  ait 
Scriptura  de  Pharaone,  Quia  ad  hoc  te  excitam^  ut 
ostendam  in  te  potentiam  meam,  etut  annuniietur 
nomenmeumin  universaterra,  Sicutenim  legimos 
in  Exodo,  obduratum  est  cor  Pharaonia  {Bxod,  x, 
1),  ut  tam  evidentibus  signis  non  moveretur.  Qaod 
ergo  tunc  Pharao  non  obtemperabat  praBceptis  Dei, 
jam  de  supplicio  veniebat.  Non  antemquisquampo- 
testdicereobdurationem  illam  cordisimmeritoacei- 
disse  Pharaoni,  sed  judicio  Dei  retribuentis  incre- 
dulitati  ejus  debitam  poenam.  Non  ergo  hoe  ilB 
imputatur,quod  tuncnon  obtemperaret,qaandoqui- 
dem  obduralo  corde  obtemperare  non  poterat ;  sed 
quiadignum  se  pr8ebuit,cui  corobdurareturpriore 
infidelitate.  Sicut  enim  in  iis  quos  elegit  Deus,  noo 
opera  sed  fides  inchoat  meritum,utper  munus  Det 
bene  operentur :  sic  in  his  quos  damnat,  inffdelitas 
et  impietas  inchoat  poenffi  meritum,  ut  per  ipsam 
poenam  etiam  male  operentur  ;  sicut  et  suparius 
idem  dicit  apostolus,  Et  quoniam  non  probavenmi 
Deumin  notitia  habere,tradidit  illosDeusinrepre- 
bum  sensumyUt  faciant  quxnonconveniunt  {Bim. 
1,  28).  Quapropter  itaconcludit  Apostolus,  Ergocui 
vult  miseretur,  et  quem  vult  obdurai,  Gujus  enim 
miseretur»  faciteum  bene  operari;  et  quem  obdu- 
rat,  relinquit  eum  ut  male  operetur.  Sed  et  illa  miseri- 
cordia  prflecedenti  merito  fidei  tribuitur,  et  ista  ob- 
duratio  preecedenti  impietati  (a) :  ut  et  bona  per do- 
num  Dei  operemur,  et  mala  per  sapplicium  ;  eum 
tamen  homini  non  auferatur  liberum  voluntatisarbi- 
trium,sive  ad  credendum  Deo  utconsequaturnos 
misericordia,  sive  ad  impietatem  ut  consequatur 
supplicium.  Qua  conclusione  illata,  infert  qusestio- 
nem  tanquam  a  contradicente.  Ait  enim  :  Z>fdf 
itaque  mihi,  Quid  adhuc  conqueritur  ?  nam  voltm' 
tati  ejus  quis  resistii^  Gui  sane inquisitioni  sic  res- 
pondet,  ut  intelligamus  spiritualibus  viris,  et  jam 
non  secundum  terrenum  hominem  viventibus,  pa- 
tereposseprima  merita  fideietimpietatis.quomodo 
DeusprsBsciuseligatcredituros,  et  damnetineredn- 
los;  nec  illos  ex  operibus  eligens,  nec  istos  exope- 
ribus  damnans ;  sed  illorum  fidei  priBstans  ut  bene 
operentur,  et  istorum  impietatem  obdurans  dese- 
rendOp  utmale  operentur.Qui  quoniam  intellectus, 
ut  dixi,  spiritualibus  patet,  a  carnali  aatem  prn- 

(a)  De  hoc  et  superioribus  locis  vid*  Retract.  iib.  1, 
cap.  28,  nn.  8, 4. 


fOftl 


EXPOSITIO. 


Mi 


dentia  loDge  remotas  est,  sio  refeliit  inquirentem, 
utintelligatM  deponeredebere  prius  hominem  iuti, 
ul  ista  per  spiritum  investigare  mereatur.  Itaque, 
inquit,  0  hamo  iu  quis  es^  qui  respondeas  Deo  ?  Num" 
quid  dicit  ftgmentum  ei  qui  se  finxit,  Quare  sie  me 
fecisti  ?  Annon  habei  poiesiaiem  figulus  luiij  ex 
eddem  conspersione  vas  facere,aiiud  quidem  in  ho^ 
norem,  aiiud  in  coniumeliam  ?  Quamdiu  figmen- 
lamesyinquit,  etadmassam  lutipertines,  nondum 
perductus  ad  spiritualia^  ut  sis  spiritualis  omnia 
judicans,  et  a  nemine  judiceris,  oohibeas  teoportet 
ab  hujusmodi  inquisitione,  etnonrespondeas  Oeo. 
Gujus  consilium  quis  scire  cupiens,  oportet  ut  prius 
in  ejus  amicitiam  recipiatur :  quod  oontingere  nisi 
spiritualibus  non  potest,  j  am  portantibus  imaginem 
ooelestis  hominis ;  Jam  enim  inquit,  non  vos  dicam 
servos,  sed  amicos:  omniaenim  qum  audivi  a  Paire 
meo,noia  feei  vobis  (Joan,  zv,  15).  Quamdiu  itaque 
Tasfictiiees,  conterendum  esthoc  ipsumio  teprius 
Tirga  iiia  ferrea,  de  qua  dictum  est,  Reges  eos  in 
frirgaferrea,  ei  ianquam  vasfiguli  canieres  eos  (Psal^ 
u,  9) :  nt  corrupto  ezteriore  homine,  et  interiore  reno- 
yato,  possis  in  charitate  radicatus  e(  fundatus  com* 
prehenderelatitudinem,  iongitudinem,  altitudiaem, 
et  profundum,  cognoscere  etiam  supereminentem 
sdentiam  charitatis  Dei  {Ephes.  w,  16-19).  Nunc 
itaque  cum  ez  eadem  conspersione  Deus  alia  ?asa  in 
honorem  facit,aliain  coDtumeliam,Don  est  tuum  dis- 
eutere,  quisquis  seoundum  hano  conspersionem 
adhuc  viyis,  id  esl,  terreno  sensu  et  carnaliter 
•apls. 

LXIlI.[Ib.iz,  22.]Quodautemait,  A^ttiaan  muiia 
paiieniia  vasa  irm,quaeperfecia  suni  inperdiiionem, 
hinc  satis  significavit  obduraUonem  cordis  qusB  in 
Pharaone  facta  est,  ezmeritis  venisse  occuit»  supe- 
rioris  impietatis  :  quam  tamen  patienter  sustinuit 
Dens,  donec  adillud  tempusperduceretur,  quo  op- 
portune  in  eum  vindicta  procederet,ad  correctionem 
eornm  quos  ab  errore  instituerat  liberare,  et  adcui- 
tom  auum  pietate  vocando  perducereS  precibus 
eorum  et  gemitibus  opem  pr«bens. 

LXIV.  [Ib.  iz,  24,  25.]  Quod  autem  ait,  Quos  et 
w^avit  nos,  nonsolum  exJtuixis,sed  eiiamex  Gen» 
Hbus:  sicuieiinOseedicii,  Vocabononplebemmeam, 
ptotonmeam,  etc,  totiushujusdisputationispropo- 
situmad  hocperducit^  utquouiam  docuit  misericor- 
din  Dei  esse  quod  bene  operamur,  non  tanquam  ez 
operibusJud»igiorientur,quicumEvangeliumper- 
oepissent,  tanquam  meritis  suis  id  tribuendum  ezis- 
timantes,  nolebant  Gentibus  dari :  a  qua  superbia 
jam  det>ent  desistere,  intelligenles  quouiam  si  non 
ezoperibus^  sedmisericordia  Dei  vocamur  uloreda- 
mus,  et  credentibus  prflsstatur  ut  bene  operemur, 
non  est  Gentibus  ista  invidenda  misericordia  (a), 
quasi  pralato  merito  Judieorum,  quod  nullum  esL 

LXV.  [Ib«  iz,  27.]  Quod  antem  dicit,  Isaias  auiem 
elamat  prolsrael,  SifUeriinumerusfiiiorumlsraei 

1  Nostri  oomes  Ifss.,  «1  ad  cuitum  suum  pietaiemqui 
WeviKando  p^rdueeri. 
(•)  1  Retract  ci^.  28,n.  4. 


quasi  arena  maris,  reiiquim  saivx  fieni,  ostendit 
quemadmodum  sit  Deuslapisangularis,  utrumque 
parietem  in  se  conjungens  (Ephes,  u,  20).  Testimo- 
nium  enim  Osee  prophetttdictum  estpro  Gentibus, 
Vocabononplebem  meam,  plebem  meam,einondi* 
lectam,dileciam  (Osee  u,  24) ;  et  Isaias  testimonium 
diotumest  pro  Israel,  Quoniam  reiiquix  salvx  fieni 
(Isai.  X,  22),  ut  ipsee  deputCDtur  in  semen  Abrahee, 
qu8B  crediderunt  in  Ghristum :  ita  concordes  ambos 
popuios  facit,  secundum  et  Domini  testimonium 
dicontis  in  Evangelio  de  Gentibus,  Habeo  alias  oves 
quw  nonsunidehocoviii,  quas\oporieimeadducere; 
ei  erit  unus  yrex,  et  unus  pastor  (Joan,  z,  16). 

LXVI.  [Ib.  z,  l.]Quodautem  ait,  Fratres,  bona 
voiunias  cordis  mei  ei  deprecaiio  ad  Deum  /il  pro 
iliis  tn  5a/u/em ;  hinc jam  incipit  de  spe  Judeeorum 
loqui,  ne  etiam  Gentessuperbire  audeant  adversus 
Jud»os;  SicutenimJudseorum  superbiarefellenda 
erat  tanquam  ezoperibusgloriantium;sicelGenti- 
bus  occurrendum  est,  ne  tanquam  Jud«is  prsBlati 
superbiant. 

LXyiI.[lb.  z,  8-iO.]Quodautemdicit,  c  Propeest 
verbum  in  ore  tuo,  et  in  corde  luo ;  hoc  est  verbum 
fidei  quod  prffidicamus :  quia  si  confltearis  in  ore 
tuo  quia  Dominus  est  Jesus,  et  credideris  in  corde 
tuo  quiaDeusillumsuscitavitamortuis,  salvuseris. 
Gordeenimcredituradjustitiam,ore  autem  confes- 
sio  fit  in  salutem  ;  >»  totus  hic  locus  ad  illud  refertur 
quod  superius  dizit,  Verbum  enim  consummans  et 
brevians  faciet  Dominus  super  terram  (Rom.  ix,  28). 
Remotis  enim  innumerabilibus  et  multiplicibus 
saoramentis  quibus  Judaicuspopulus  premebatur, 
permisericordiam  Dei  factum  est  ulbrevitate  oon- 
fessionis  fidei  ad  salutem  perveniremus. 

LXVIII.  [Ib.  z,  19.]  Quod  autem  dicit,  secundum 
testimonium  Mojsi,  Ego  ad  mmulaiionem  vos  per^ 
ducam  in  non  geniem ;  in  geniem  insipien  tem  irritabo 
vos,  dicendo  gentem  insipieniem,  eiposuit  quid  di- 
zerit,  in  non  gentem  .*quasi  quod  nec  gens  dicenda  sit 
quflB  insipiens  es  t.  De  cuj  us  tamen  fide  irritandum  di-i 
citpopulum  Judaicum,  quia  illi  apprehenderunt 
quodisti  respuerunt.  Vel  oertem  non  gentem,  in  gen* 
iem  insipieniem;qmB.  cum  esset  gens  insipiens  omnis 
populus  idola  colens,  tamen  gentilitatem  credenuo 
deposuit.  Undeillud  etiam  est :  Si  igitur  prxputium 
justitias  Legis  cusiodiat,  nonne  prxputium  ejusin 
circumcisionedepuiabiiur  (Id.  ii,  26)?  Ul  sithic  sen- 
sus :  Ego  in  flemulationem  vos  adducam  in  eam 
qufle  non  gens  facta  est,  deponendo  gentilitatem 
per  fidemGhristi.cumfuissetgens  insipiens  colen- 
do  idola. 

LXIX.![Ib.  zi,  4  l.]Quod  autem  ait,  Numquidrepuiit 
Deus  piebem  suam  ?  Absii.  Nam  ei  ego  Israeiiia 
sum,\ex  semine  Abraham,  de  iribu  Benjamin,  ad 
hoc  refertur  quod  superius  dizit,  Non  poiesi  autem 
sxcidere  verbum  Dei.  Non  enim  omnes  qui  sunt  ex 
Israel,  hi  sunt  Israelitx ;  neque  quia  sunt  semen 
Abraham,  omnes  filii ;  sed  in  Isaac  vocabitur  Hbi 
semen :  ul  de  ipso  scilicet  populo  Jud«orum  iili 
deputentur  in  semeu,  qui  DomiDo  credideruut.  De 
hoc  item  dioit  superius,  Reiiquimsaivmfieni(Id.  iZ| 
»,  7,  27). 


2083 


QUARUMDAM  PROPOSITIONUM  EX  EPIST.  AD  ROM.,  S.  AUGUSTINI 


«Ml 


LXX.  [Ib.  XI,  11.]  Quod  aulein  dicit,  Dico  ergo, 
Numquid  sic  deliquei^unt  ut  caderentl  Absit.  Sed 
illorum  delicto  salus  Genlibus  S  noa  ideo  dicit 
quia  noD  ceciderunt ;  sed  quia  casus  ipsorum  non 
fuit  inanis,  quoniam  ad  salutem  Gentium  profecit. 
Non  ergo  it8  deiiquerunt  ut  caderent,  id  est,  ut 
tantummodo  caderent,  quasi  ad  poenam  suam  so- 
lum ;  sed  ut  hoc  ipsum  quod  ceciderunt,  prodesset 
Gentibus  ad  salutem.  Deinde  incipit  ex  hoc  loco 
Judseorum  populum  commendare,  etiam  de  ipso 
casu  infidelitatis,  ut  non  superbiant  Gentes ;  quia 
etiamcasusJudsBorumtam  pretiosus  existit  pro  sa- 
luteGenlium:  sed  magis  debent  cavere  Gentesne, 
dum,  superbiunt,    simihter  cadant. 

LXXI.  [Ib.  XII,  20,  U,  n.J  Quod,  aulem  dixil,  Si 
esurierit  inimicus  tuus,  ciba  illum ;  sit  t/,  potum 
da  illi :  hoc  enim  faciens,  carbones  igni  congeres 
super  caput  ejus,  multis  videri  potest  repugnare 
ilU  sententiae  qua  Dominus  prsecepit  ut  diligamus 
inimicos  nostros,  et  oremus  pro  iis  qui  nos  perse- 
quuntur  (Matth.  v,  44),  vei  huic  etiam  quam  idem 
apostolus  superius  dixit,  Benedicite  persequentes 
vos ;  benedicitCy  et  nolite  maledicere ;  ei  iterum, 
Nullimalum  pro  malo  reddentes.  Quomodo  enim 
quisque  diiigit  eum  cui  propterea  cibum  et  potum 
dat,  ut  carbones  ignis  congerat  super  caput  ejus 
si  carbonesignishocloco  aliquam  gravem  poenam 
significant?  Quapropter  intelligendum  estad  hoc 
dictum  esse,ut  eum  qui  noslaeserit  provocemus  ad 
pcenientiam  facti  sui  cum  ei  nos  benefacimus.  Isti 
enim  carbones  ignis  ad  exustionem,  id  est  contribu- 
lationem  spiritus  valent,  qui  est  quasi  caput  animffi, 
in  qua  exuritur  omnis  malitia,  cumhomoinmeUus 
per  poenitentiam  commutatur,  ut  sunt  illi  carbo- 
nes,  de  quibus  dicitur  in  Psalmis :  Quid  detur  tibi, 
Qutquid  apponaturtibiadlinguam  subdolam^f  Sagit* 
tas  potentis  acutas  cum  carbonibus  vastatoribus 
(Psal.  cxix,  3,  44). 

LXXil.  [Ib.xm,  i.JQuod  autem  a\i, Omnis  anima 
potestatibus  sublimioribus  subditasit :  nonest  enim 
potestas  mstaZ^eo,  recUssime  jammonet,  nequis  ez 
eoquodaDomino  suo  in  libertatem  vocatusest,fac- 
tusque  christianus,  extoUatur  in  superbiam,  et  non 
arbitretur  in  hujus  vitseitinereservandumesse  or- 
dinemsuum,  etpotestaUbus  subUmioribus,  quibus 
pro  temporerum  temporaiium  gul^ernatio  tradita 
€%i,  putetnon  se  esse  subdendum.  Gumenimcons- 
temus  ex  anima  et  corpore,  et  quamdiuin  hac  vita 
temporali  sumus,  eUam  rebus  temporalibusad  sub- 
sidium  degendae  hujus  vit»  utamur ;  oportet  nos 
ex  ea  parte,  quse  ad  hanc  vitam  perUnet,  subditos 
esse  potestatibus,  id  est,  hominibus  res  humanas 
cum  aUquo  honore  administrantibus.  Ex  iUa  vero 
partequa  credimus  Deo,  etin  regnumejus  vocamur, 
non  nos  oportet  esse  subditos  cuiquam  homini, 
idipsum  in  nobis  evertere  cupienU,  quod  Deus  ad 
vitamffiternamdonaredignatusest.Si  quis  ergopu- 
tat  quoniam  christianus  est,  non  sibi  esse  vectigal 
reddendum,auttrU[)utum,  autnonesse  exhil>eiidum 

•  1  In  editis  additur,  eit,  quod  a  Mss.  et  a  gneco  abest  t 
at  YaUcaous  Ms.  ejus  loco  habet,  venit.  , 


honorem  debitum  eis  quffi  hffic  carantpote8taUbos;iD 
ma^no  errore  versatur.  Item  si  quis  sic  se  putat 
esse  subdendum,  ut  etiam  in  snam  fidenoi  habere 
potestatem  arbitretur  eum  qui  temporaUbut  admi- 
nistrandis  aliqua  sublimitate  precellit ;  in  majorem 
erroremlabitur^  Sed  modus  iste  servandnt  est, 
quem  Dominusipsepraescribit,  utreddamns  Gssari 
quffi  GfiBsaris  sunt,  et  Deo  quffi  Dei  sunt{MaUh. xxii, 
2i).  Quanquam  enim  ad  Uiud  regnum  yocemurubi 
nuUa  erit  potestas  hujusmodi,  in  hoc tamen iUnere 
dum  agimus,  donec  perveniamus  adiUud  snculum 
ubi  fit  evacuatio  omnis  principatus  et  potestatis, 
conditionem  nostram  pro  ipso  rerum  humanarum 
ordine  toleremus,  nihil  simulatn  facientes,  et  in  eo 
ipso  non  tamhominibus  quam  Deo,qui  hncjabet, 
obtemperantes. 

LXXIII.  [Ib.  xni,  3,  4.]  Quod  autem  ait,  Vis  oti- 
tem  non  timere  potestatem  ?  bonum  fac,  et  habebis 
laudem  ex  itla,  potest  movere  aliquos,  cum  cogi« 
taverint  ab  istis  potestaUbus  persecutionem  sspe 
passos  fuisse  Ghristianos.  Numquid  ergo  non  facie* 
bant  bonum,  quia  non  solum  non  snnt  laudaU  ab 
isUs  polestatibus,  sed  eUam  poenis  afiecU  et  necaU 
sunt?  Gonsideranda  ergo  sunt  verba  Apostoli.  Non 
enim  ait,  Bonum  fac,  et  laudabit  te  potestas ;  sed 
ait,  BonumfaCf  et  habebis  taudem  exitla,  Siveenim 
probet  factum  tuum  bonum,  sive  persequator, 
laudem  habebisex  t7/a;velcumeamin  obsequium 
Dei  iucratus  fueris,  vel  cum  ejus  persecutione  co- 
ronam  merueris.  Iloc  etiam  in  consequentibus  in- 
teUigitur,  cum  dicit,  Dei  enim  minister  est  tibi  in 
bonum,  etiam  si  sibi  in  malum. 

LXXIV.  [Ib.  xm,  5.J  Quod  autemait,  Ideoquene- 
cessitati '  subditi  estote,  ad  hoc  valet,  ut  intelUga- 
mus  quia  necesse  est  propter  hanc  vitam  subditos 
nos  esseoportere,non  resistentes  si  quidilUauferre 
voluerint,  in  quod  sU)i  potestas  data  est,  de  tempo- 
ralibus  rebus ;  quffi  quoniam  transeunt,  ideo  et  isla 
subjectio  non  in  bonis  quasi  permansuris,  sed  in 
necessariis  huic  tempori  consUtuenda  est.  Tamen 
quoniam  dixit,  Necessitati  subditi  estote  ;  ne  qois 
non  integro  animo  et  puradUecUone  subditus  fieret 
huj usmodi  potestatU)us,  addidit,  dioens,  Non  solwn 
propteriram.sedetiam  propter  conseientiam  :id  est, 
non  solum  ad  iram  evadendam ',  quod  potest  etiaitf 
simulate  fieri ;  sed  ut  in  tuaconscientia  certus  sis, 
iiUus  dUecUone  te  facere,  cui  subdUus  fueris  jussa 
Domtni  tui,  ^ut  omnes  vutt  salvos  fieri,  et  in  agni- 
tionem  veritatis  venire  (I  Tim.  ii,  4).  Et  hoc  enim 
cumdiceretApostoius,  deipsis  poteslatibus  agebat. 
Hoc  est  quod  servis  aUo  loco  suadet,  Non  ad  oeu' 
lum  servientes,  quasi  hominibus  placentes  {Bphes* 
VI,  6) :  ut  idipsum  quod  snbduntur  dominis  sois, 
noneos  oderint,  autfaUacUspromereri  desiderent. 

LXXV.  [Ib.  xiii,8, 10.]  Quod  autem  dicit,  Qtd  enim 
ditigit  alterum  ^,Legem  tmp(m/,osteQdit  consamma- 

^  IsthsBC  sententia,  Item  iiquii...  in  majorem  errorem 
labitur,  quam  Mss.  omnes  ezlubent,  omissa  ast  apud 
Am.  elEr. 

*  Am.  £r.  et  sez  Mss.  hic  et  infra»  neceuUate, 

*  Omnes  nostri  Mss.,  evacuandam. 

*  EdiU,  diligit  proximum,  At  Mas.,  mUermm  ;  juxta'* 
grffic,  toneteron. 


t085 


EXPOSiTIO. 


1086 


tionem  Legis  in  dilectione  poaitam,  id  est,  in  cha. 
ritate.  Unde  et  Dominus  in  illis  duobus  praceptis 
totam  Legem  pendere  dicil,  el  omnes  Prophetas, 
id  est  in  dilectione  Dei  et  proximi  (Matih.  zxii,  37 
40).  Unde  et  ipse  qui  Legem  venit  implere,  dilec- 
tionem  donavit  per  Spiritum  sanctum,  ut  quod  an- 
teatimorimplere  nonpoterat,  charitas  postmodum 
impleret.  Inde  est  el  illud  ejusdem  apostoli,  Ple" 
nitudo  autem  Legis  chariias :  et  iiiud,  Pini%  autem 
prmcepti  est  chantas  de  corde  puro,  et  conscientia 
bonaf  e<  fide  non  /icta  (I  Tim.  1,  5). 

LXXVL  [lb.ziii,il.]Quod autem  ait,E/  hocsden- 
ies  tempus.quia  horaestjam  nos  desomno  surgerCy 
illuc  spectat  quod  dictum  est,  Ecce  nunc  tempus 
acceptabile,  ecce  nunc  dies  salutis  (II  Cor.  vi,  2). 
Tempus  enim  lilvangelii  signiticatur,  et  illa  oppor- 
tunitas  salvos  faciendi  credentes  in  Deum. 

LXXVIL  [ib.  xin,  14.]  Quod  autem  ail,  Et  carnis 
prouidentiam  ne  feceriiis^  in concupiscentiis, osten- 
dit  non  esseculpandam  carnis  providentiam,  quan- 
do  ea  providentur  qusb  ad  necessitatem  salutis  cor- 
poralis  valent.  Si  autem  ad  superfluas  delectationes 
atqueluxurias,  ut  quisquein  his  gaudeatquescarne 
cupit,  recte  reprehenditur,  quia  providentiam  car- 
Dis  in  coQcupiscentiis  facit.  Quotiiam  qui  seminat 
in  eame  sua,  de  came  metet  corruptionem  (Galat. 
vii  viu),  id  est,qui  deiectationibus  carnalibus  gandet. 

LXXVIIL  [Ib.  ziv,  4-3.]  Quod  autem  dicit,  Infir- 
mumauteminfide  recipite,  non  in  dijudicationibus 
cogiiaiionum,  hocdicit,  ul  eum  qui  infirmus  in  fide 
est,  recipiamus,  et  noslra  firraitate  infirmitalem 
ejussuslineamus,  nequedijudicemus  cogitationes 
ejus,  id  est,  quasi  ferre  audeamus  sententiam  de 
alieno  corde.  quod  non  videmus.  Ideo  sequitur,  et 
dicit,  Alius  quidem  credit  manducare  omnia  :  qui 
autem  infirmus  est,  olus  manducet.  Quia  iilo  jam 
tempore  multi  jam  firmi  in  fide,  et  scientes  secun- 
dum  sententiam  Domini,  noncommaculare  eaqusB 
in  eos  intraot,  sed  quae  exeunt  (Matth.  xv,  11-20), 
indifferenter  sumebant  cibos  salva  conscientia : 
quidam  vero  infirmiores  abslinebant  a  carnibus  et 
a  vino,  ne  vel  nescientes  inciderent  in  ea  qu8B  idolis 
sacrificabantur.  Omnis  enim  tunc  immolatitia  caro 
in  macello  vendebatur,  et  de  primitiis  vinihbabant 
Gentes  simulacris  suis,  et  quesdam  in  ipsis  torcu- 
iaribus  sacrificia  faciebant.  Jubet  ergo  Apostolus 
et  his  qui  salva  conscientia  taUbus  alimentis  ute- 
bantur,  non  spernere  infirmitatem  illorum  qui  sea 
taUbus  cibis  et  potu  abstinebant :  et  Ulis  infirmis, 
ne  eos  qui  camibus  non  abstinebant,  et  vinum  bi- 
bebant,  tanquam  poUui  judicarent.  Ad  hoo  valet 
quod  consequenterdicit,  Qui  manducat,  nonman-^ 
ducantem  non  spemat ;  et  quinonmanducat,  man^ 
ducantem  nonjudicet.Firmi  enim  infirmiores con* 
tumaciter  oontemnebant,  et  infirmi  firmos  temere 
judicabant. 

LXXIX.  [Ib.  xiv>4.]  Quod  autem  dicit,  Tuquis  e$ 
quijudices alienumservum^f  ad  hoc  diciti  ut inhii 


t  Vatica&ns  codex,  iuperfearitii,  Gseteri  Mss.,  perfe» 

MTtltf. 


rebusqusB  possuntet  bono  animo  fieri  et  malo,  judi- 
cium  Deo  dimittamus,  nec  audeamus  de  alterius 
corde,  quod  non  videmus,  ferre  sententiam.  Inhis 
vero rebus  qu8B  ita comprehenduntur,  ut  easbono 
et  casto  animo  non  posse  fieri  manifestum  sit^  non 
improbatur,  si  judicemus.  Itaque  hoc  quoddecibis 
dicit,  quia  ignoratur  quo  animo  fiat,  non  vult  nos 
esse  judices,  sed  Deum:  de  illo  autem  nefario  stu- 
pro,  ubi  uxorem  palris  sui  quidam  habuerat,  praB- 
cepit  debere  judicari  (I  Cor,  v,  1).  Nonenim  polerat 
ille  dicere,  bono  animo  se  ,tam  immane  flagiUum 
commisisse.  Ergo  qufficumque  facta  ita  manifestan- 
tur,  nt  non  possitdici,  Bono  animo  feci,  judicanda 
suDt  a  nobis  ;  quaBCumque  autem  ita  fiunt,  ut  quo 
animo  fiant  incertum  sit,  non  sunt  judicanda,  sed 
reservanda  judicio  Dei  :  sicut  scriptum  est,  Quae 
occulta  sunt,  Deo ;  qux  autem  palam  sunt,  vobis 
ei  filiis  vestris  erunl  (Deut.  xxix,  29). 

LXXX.  [Ib.  XIV,  5,  6].  Quod  autemait,  Alius  qui- 
demjudicat  alternos  dies,  aiiusautem  judicai  om' 
nem  diem,  sequestrata  iuterim  meliore  considera- 
tione,  non  de  duobus  hominibus  mihi  videtur  dic- 
tum,  sed  de  homine  et  Deo.  Qui  enim  alternos  dies 
judioat,  homo  est :  potest  enim  hodie  aliud,  cras 
aUudjudicare  :idest,utquemcumque  hodiemalum 
convictum  confessumve  damnaverit,  cras  bonum 
inveniat  cum  se  correxerit ;  contra,  cum  aUquem 
justumhodie  Iaudaverit,cras  inveniatdepravatum, 
Quiautemjudicatomnem  diem,  Deus  est;quianon 
solum  qualis  quisque  sit,  sed  etiam  qualis  omni 
die  futurus  sit,  novlt.  Ergo,  Unusquisque  in  suo  m- 
teliectu  abundet,  inquit :  idest,  quantum  humano 
intellectui,  vel  uoiouique  homini  concessum  est, 
lanlumaudeal  judicare.  Qui  5api7,inquit, diem,  Do^ 
mino  sapU  :  id  est^  quia  hoc  ipsum  quod  proBsen 
tem  diem  benejudicat,  DomioosapiL  Hocestautem 
bene  judicare  ad  diem,  ut  noveris  non  esse  de  cor- 
recUone  ejus  desperandum  in  futurum,  de  cujus 
cuipa  manifesta  in  prsBsenUa  judicaveris. 

LXXXI.  [ib.  XIV,  22, 16.]  Quod  autem  ait,  Beatus 
qui  non  judicat  semetipsum  in  quo  proOat,  ad  id 
poUssimum  referendum  est,  quod  superius  dixit, 
Non  ergo  blasphemetur  bonum  nostrum,  Hoo  est 
etiamquodnuncaitanteistam  sententiam, ru/Sde/n 
quam  habes  penes  temetipsum,  habe  coram  Deo  : 
ut  quoniam  bona  est  haec  fides  qua  credimus  om- 
nia  munda  mundis  (Tii.  1,  15),  et  in  ea  fide  noi 
probamus,  bene  utamur  ipso  bono  nostro  ;  ne  for- 
te  cum  ad  offendiculum  infirmor  um  fratrum  eo  bono 
abusi  fuerimus,  peccemus  in  fratres  ;  etin  eo  ipso 
bononos  judicemus,  cum  scandalizamus  infirmos^ 
in  quo  bono  nos  probamus,  cum  ipsa  fides  uobis 
placet. 

LXXXIl.  [Ib.xv,  8, 9].  Quodautemait,  Dicoenim 
Christum  Jesum  ministrum  fuisse  circumcisioniSf 
propter  veritatem  Dei,  ad  confirmandas  promissio^ 
nes  patrum^  Genles  autem  super  misericordia  glo^ 
rificare  Deum,  ad  hoc  dicit,  ut  inteUigant  Gentei 
Dominum  Ghristum  ad  Judsos  esse  missum,  et 
non  superbiant.  Judttis  enim  repeUentibus  quod 
ad  ipsos  missum  est,    factum  est  ut  Geatihw 


2087 


Evangelium  prflBdicaretiir  :quodelin  ActibusApos- 
tolorum  manifestissime  scribilur,  cum  dicunt  Apos- 
toli  JudaBJs,  Vobis  primum  oportuitpra^dicari  ver- 
bum ;  $ed  quoniam  indignos  vos  judicastiSy  ecce 
convertimusnos  ad  Gentes(Aet, xiuA^)'Secundam 
ipsa  etiam  Domini  testimonia,  cum  dicit^  Non  sum 
missus  nisi  ad  oves  perditas  domus  Israel ;  et  ite- 
rum,  Non  estbonumpanemfiliorum  miiterecanibus 
(Matth*  XV,  24,  26).  Quod  Gentes  si  bene  conside- 
rent,intelliguntistasuafide,  quajam  creduntomnia 
munda  mundis,  non  se  debere  insultare  his,  si  qui 
forte  infirmi  ez  circumcisione  fuerint  ^  qui  propter 
communicationem  idolorum  nullas  omnino  audeant 
carnes  attingere. 

LXXXni.  [Ib.  XV,  16.]  Quod  autem  dicit,  Ut  mi- 
nistersim  ChristiJesuin  Gentibus^consecrans  Evan- 
gelium  Dei,  ut  fiat  obtatio  Gentium  acceptabilis, 
sanctificata  in  Spiritu  sancto,  hoc  intelligitur,  ut 
offerantur  Gentes  Deo,  tanquam  acceptabile  sacri- 
ficium,  cum  ia  Christum  credentes  perEvangelium 
sanctificantur :  sicut  et  superius  dicit,  Obsecro  ita- 
gue  vos,  fratres,  per  misericordiam  Dei  •,  ut  exhi- 


EPIstOLJE  AD  ROMANOS,  S.  AUGUSflNl  10* 

beatis  corpora   vestra  hostiam  t^oam,  $anetamf 
Deo  placentem  (Rom.  xii,  I). 

LXXXIV.  [Ib.  zvi,  17, 18].  Quod  autem  ait,  Obse^ 
erovos,  fratres,ut  intendatis  ineosquidissensicnes 
etscandala,prmterdoctrinamquam  vos  didiei»Hs, 
faciunt,  de  his  intelligitur  dicere,  de  qulbui  et  ad 
Timotheum  scripsit,  dicens  :  c  Sicut  rogavi  te,  at 
suslineres  Ephesi,  cum  irem  in  Macedoniam,  ut 
denunliares  quibusdam  ne  aliter  docerent,  neque 
intenderentfabuliset  genealogiis  interminatis,  qusB 
quffistiones  magis  prffistantquam  sedificationem  Dei, 
quffi  est  in  fide»  (I  Tim.  i,  3,  4) ;  etad)Titum,  c  Sunt 
enim  multi  non  subditi,  vaniloqui  et  mentis  seduo- 
tores,qui  mazime  ez  oircumcisione  lunt ,  quos  opor- 
tetrefelli ;  qui  universasdomossubvertunt.docentes 
quffi  non  oportet,  turpisiucri  gratia:dixit  quidam 
ezipsispropriuseorum  propheta.  Gretenses  semper 
mendaces,mal8Bbesti6B,ventre8pigri  >(rif.  i,10-12). 
Adhocenimreferturquodethicait,  Hi  enimChristo 
Domino  non  serviunt,  sed  suo  ventri:  dequibus  alio 
loco  dicit,  Quorum  Deus  venter  est(Philipp.  lu,  19). 


1  Omnes  Mss.,  infirmi  ex  $e  fuerini.  Propositione  octogesima  quarta,  quse  postrema  est  cpad 

*  Hic  desiDit  opusculum  in  editis  Am.  et  Er.    omlssa      Lov.  et  apud  omnes  Mss. 

De  subsequenti  opere^  vide  lib.  1,  cap.  S5,  Retractationum,  a  col.  6S3,  verbiSj  Epistolae 
quoque  ad  Romanos,  usque  ad  col.  624,  verbisj  scripsit  ad  Romanos.  M. 


S.  AUREIJI  AUGUSTIINI 

HIPPONENSIS     EPISCOPI 

EPISTOL^  AD  ROMANOS 

INCHOATA  EXPOSITIO. 


£\htv  tttttts  ^*^ 

Inquo  salutatio  tantummodo  expeditur,et  disputatur  de'peccato  in  Spiritum  sanctum. 


4.  In  Epistoia  quam  Paulus  apostolus  scripsit  ad 
Romanos,  quantum  ez  ejus  textu  intelligi  potest, 
quflBstionemhabet  talem  :Utrum  JudffiissoiisEvaa- 
gelium  Domiui  nostri  Jesu  Ghristi  Tenerit  propter 
merita  operum  Legis;  an  veronuliis  operum  meri- 
tis  prfficedentibus,  omnibus  Gentibus  venerit  jus- 
tificatio  fidei,  quas  est  in  Christo  Jesu,  ut  non  quia 
justi  erant  homines,  crederent ;  sed  credendo  jus- 
tificati,  deinceps  juste  vivere  inciperent.  Uoc  ergo 
docereintendit,  omnibusyenissegratiam  Evangelii 


Domini  nostri  Jesu  Christi.  Quod  propterea  etiam 
gratiam  Tocari  ostendit,  quia  non  quasi  debitum 
justitiffiredditumestysed  gratuito  datum.  Cceperant 
enim  nonnulli  qui  ex  Judsis  crediderant,  tumul- 
tuari  adversus  Gentes,  et  maximeadversus  aposto- 
ium  Paulum,  quod  incirGumcisos  et  Legis  veteris 
Tinculis  iiberos  admittebat  ad  Evangelii  gratiam, 
prffidicans  eis  ut  in  Ghristum  orederent,  nuilo  im- 
positocarnaliscircumcisionis  jugo.  Sed  planetanta 
moderaUone,  uti  nec  Judasos  superbire  permittat, 


ADMOHITIO  PP.  BIHEDXCTIIIORUM. 


In  Mss.  nostris  non  reperta  est  (prsBseos  ExposiUo)  :  sed  mulUs  mendis  purgata  nunc  fult  ope  mannscripti  Vati- 
cani  ;  et  receDsita  ad  editiones  Am.  Er.  et  Lov. 

Comparavimus  prssterea  eas  omnes  editiones  initio  Retr.  et  Confess.  /.  1,  memoraias. 

(a)  Scriptus  circiter  GhrisU  annum  391,  scilicet  Augastino  adhuc  presbytero,  ex  Retract,  lib.  i,  cc  23,  S5. 


im 


iNcaOATA  EXPOSltlO. 


20d6 


taoquain  de  merttis  operam  Legis ;  aec  Gentes  me^ 
rito  fidei  adversus  Judffios  ioflari,  quod  ipsi  rece- 
periat  Ghristum,  quem  illi  crucifixeruat :  taoquam 
enim,  sicut  alio  loco  dicit,  pro  ipso  Domioo  lega- 
tione  fungens  (II  Cor.  y,  20),  hoc  est,  pro  lapide 
angulari  (Ephes.  u,  20),  utrumque  populum  tam 
ez  Judflsis  quam  ex  GeoUbus  conoeclit  io  Christo 
per  yioculum  gratiae,  utrisque  aufereos  omoem 
Buperbiam  meritorum,  et  justificaodos  utrosque 
per  disciplioam  humiiitatis  associaas. 

2.1taque  Epistoiam  sicexorsus  est  iPaulus  servus 
Jesu  Ckrisli  vocatus  apostolus,segregatus  in  Evange- 
lium  Dei  (Rom.  i,  i).  Breviter  ia  duobus  yerbis  Ec- 
desiffi  digoitatem  a  SjoagogSB  vetustate  disceroit. 
Eoclesia  quippe  ex  vocatioae  appellata  est,  Syoago- 
gayeroex  coogregatiooe.  Coavocarieoim  magisho- 
mioibus  coogruit,  coogregari  autem  magis  pecori- 
bus :  uode  greges  proprie  pecorum  dici  soient.Quan- 
quam  ergo  pierisque  Scripturarum  locis  ipsa 
EcciesiagrexDei,etOTiie  Dei,  et  pecus  Dei  vocetur ; 
tameo  cum  io  comparatiooe  homines  pecora  dicun- 
turyad  vitam  veterem  pertioeat.Etapparet  hujusmo- 
di  homioes,  ooo  cii^o  sempitemsB  veritatis,  sed 
temporalium  promissiooum  taoquam  terreoo  pabu- 
lo  esse  cooteotos.  Paulus  ergo  servus  Chrisli  Jesu 
vocaius  est  apostolus ;  qu»  vocatio  illum  cooptavit 
EcclesiflB.  /n  Evangelium  autem  Dei  segregatus  est ; 
uode  oisi  a  grege  SjaagogSB,  si  verborum  iatioorum 
sigoificatio  omoi  modo  cum  grsca  iaterpretatiooe 

coocordat  ? 
3.  Saoe  Evaogelium  Dei,  io  quod  segregatum  se 

esse  comoaemorat,  commendat  auctorilate  Prophe- 

tarum:  ut  quooiam  credeotes  Ghristum,  io  quorum 

numerumvocatu8est,Judfleispr6Bposuerat,aquibu8 

sedixeratsegregalum,  Gentes  rursus  jam  noo  super- 

bireadmooeat.  Siquidem  de  popuio  JudsBorum  fue- 

runt  Prophetffi,  per  quos  Evangelium,  cujus  fide 

credentes  justificantur,  ante  promissum  esse  testa- 

iuT:  Segregatus  enim,  ioquit,  Evangelium  Deit  quod 

ante  promiseral  per  Prophetas  suos  (Bom.  i,  1,  2). 

Fueruoteoimetprophetfleoooipsius,iaquibusetiam 

aliqua  iaveoiuntur  qusB  de  Christo  audita  cecioe- 

ruot,sicutetiamde  Sibyiia  dicitur:quodnon  facile 

crederem,  nisi  quod  poetarum  quidam  in  Romana 

lingua  nobihssimus  antequam  diceret  ea  de  innova- 

tione  sflBCuli^  qu8B  in  Domioi  oostri  Jesu  Cturisti  re- 

gnum  satis  concioere  et  convenire  videaotur,  prsB- 

posuit  versum,  diceas  : 

UiUma  Cumsi  venit  iam  carminis  oetas. 

(Virg,  Eeiog,  4,  «.  4.) 

ComflBumautem  carmeo  Sibylhoum  esse  oemo  du- 

bitaverit.ScieosergoApostoluseaio  iibris  Geotium 

inveniri  tesUmooia  veritaUs,  qu8B  eUam  io  AcUbus 

ApostolorumloquensAtheoieosibusmaoifesUssime 

08tendit(  Ac^  zvu,  28),  non  soium  ait,  per  Prophetas 

suos,  ne  quis  a  pseudoprophetis  per  quasdam  verita- 

tisoonfessionesin  aiiquam  impietatem  seduceretur; 

led  addidit  etiam,  m  Scripturis  sancHs :  voiens  uU- 

que  ostendere  htteras  GenUum  supersUUosfle  idolo- 

latriflB  plenissimas,  noa  ideo  saoctas  haberi  oporte- 

re,  quia  in  eis  aiiquid  quod  ad  Cliristum  perUnet 

invenitur. 

Patbol.  XXXV. 


4.  Etne  quisquametiain  prophetas  aiiquos  remo- 
tos  atque  aiieaos  a  geote  Judfleorum  forte  proferret» 
in  quibus  oullus  simuiacrorum  cuitus  esset,  quao- 
tum  atUoetadsimuiacraquflBhumaoaoperatur  ma- 
nus  :  nam  simuiacris  phaotasmatum  suorum  sec- 
tatores  suos  omois  error  iiludit:oe  quis  tamen  aliqua 
hujusmodi  proferens,  quiaibi  ChrisU  nomeo  osteo- 
tat,  eas  poUus  saoctas  Scripturas  esse  asserat,  oon 
easquflB  populo  HebrsBorum  sunt  di vioitus  crediteB^ 
saUs  opportuoe  mihi  videturadjuogere,  cum  dixis- 
set,  in  Scripturis  sanctis,  quod  Bid']ec\i,de  Filio  suo^ 
qui  factus  est  ei  ex  semine  David,  secundum  carnem 
(Rom.  I,  3).  David  eoim  certe  rex  Judfleorum  fuit. 
Oportebat  autem  ut  ex  illa  geate  orireolur  Christi 
pnBQUoUatores  ProphetflB,  ex  qua  geote  caroem 
assumpturus  erat  quem  prflBQuoUabaot.  Occurreo- 
dum  autem  erat  eUam  illorum  impietaU,  qui  Do- 
mioum  oostrum  Jesum  Christum  secuodum  ho- 
mioem  taatummodo,  quem  suscepit,  accipiuot  ; 
divinitatem  autem  ineo  non  iotelliguot  ab  uaiversoB 
creaturee  commuoiooe  discretam :  velut  ipsi  JudsBi, 
qui  Christum  filium  David  taotummodo  esse  opi- 
nantur,  igooraotes  exceUeaUam  qua  Domious  est 
ipsius  David,secuodum  id  quod  est  Filius  Dei.  Uode 
illos  io  Evaogelio  redarguit  per  propheUam,  quae 
ipsius  David  ore  prolata  est.  QuflBrit  eoim  ab  eis, 
quem  ipse  David  Domioum  appeliat,  quomodo  filius 
ejus  sit  (Matth.  xxii,  42-45) :  cui  debereot  uUque 
respoodere  quod  secuodum  caroem  filius  esset 
David,  secuodum  divioitatem  autem  FiUus  Dei  et 
DomiousipsiusDavid.  Quod  Pauius  apostoius  quia 
jam  didicerat,  posteaquam  dixit,  in  Evangelium 
Dei,quodante  promiseratper  Prophetassuosin  5crt- 
fturissanctis  deFiliosuo,  qui  factus  estei  ex  semine 
David^  addidil,  secundum  camem :  oehoc  solum  et 
totum  io  Christo  esse  arbitrareotur,  quod  factus  erat 
secuodum  caroem.  Addeado  ergo,  secundum  car- 
nemy  servavit  divioitaU  digoitatem  suam.  QuflB  oon 
soiumsemioi  David,sedoecalicuiaogelic8B  aut  cu« 
jusvis  exceileoUssimflB  creaturfle  geoeraUooi  tribui 
potest ;  quaadoquidem  ipsum  est  Verbum  Dei,  per 
quodfactasuot  onmia.  Quod  Verbumexsemioe  Da- 
vid caro factum est^et habitavit io nobis (Joan.  i,  i , 
3, 14),  Qoo  mutatum  et  cooversum  iacaroem  ;  sed 
ceraeutcaraalibuscoogrueaterappareretiadutum. 
Quapropter  Aposlolus  ooo  solum  eo  verbo  quod  ait, 
secundum  carnem,  humaoitatem  a  divioitate  dis- 
Uoxit ;  sedeUam  illo  quoait, /ac<u5  est.  Non  esteoim 
factus  secuodum  id  quod  Verbum  Dei  est.  Omoia 
eoim  per  ipsum  facta  suot ;  oec  fieri  cum  omoibus 
posset  per  quem  facta  sunt  omoia.Neque  aote  omnia 
factus  est,  ut  per  ipsum  fiereot  omoia  :  ipso  eoim 
excepto,  si  aote  illa  jamfactus  esset,  ooo  esseatilla 
omoia  qusB  per  Hliim  fiereot ;  oec  posseot  vere  dici 
facta  omoia  per  ipsum,  io  quibus  ipse  noo  esset,  si 
ipseeUam  factus  esset.  Etideo  Apostolus  cum  fac- 
tum  diceret  Christum,  addidit,  secundum  camem; 
ut  secuodum  Verbum  quod  est  FiliusDei,  qoo  fac- 
tum  a  Deo,  sed  oatum  esse  moostraret. 

5.  Eumdemsaaeipsum^eiisecun^/um  camemfac- 
tusest  exsemine  Davidfprsedestinaium  dicit  Filium 

(Soixante-six.) 


2091 


EPISTOLifi  AD  ROMANOS,  S.  AOGOSTINI 


MH 


Dei,in  virtute :  non  secundum  csLrnem,sed  secundum 
Spiritum  ;  nec  quemlibet  spiritum,  sed  Spirilum 
sanctificationis  ex  resurrectione  mortuorum  ( BomA  | 
4).  In  resurrectione  enim  ^irtus  morientis  apparet, 
ut  diceTeiuT  prxdestinatus  invirtutesecundumSpi- 
ritum  sanctificationis  ex  resurrectione  mortuorum. 
Deinde  sanctilicatio  vitamnovamfecit'qu8Bin  Do- 
mini  nostri  resurrectione  signata  est.  Unde  idem 
apostolus  alioloco  diciiiSi  consurrexistiscum  Chris- 
to,quaBSursum  sunt  quxrite^ubi  Christus  esiin  dexte- 
ra Deisedens{Coloss.iii9i).Po{esi  quidem  etiam  sic 
esse  ordo  verborum  ,ut  non  ad  Spiritum  sanctificatUh 
nis  adjungamusquod  ait,  exresurrectionemorluo^ 
rum;&ed  adid  quod  aii,pr3edestinatusest:aioTdo  sit, 
quiprasdestinatusest  ex  resurrectione  mortuorum, 
cui  ordini  interposita  sint  haec,  Ft7tti5  Z)etm  vtXtite  se- 
cundum  Spiritum  sanctificationis,  Et  nimirum  iste 
ordo  certior  et  melior  videtur,  ut  sit  tiiius  David  in 
Infirmitate  secundum  carnem,  Filius  autem  Dei  in 
virtute  secundum  Spiritum  sanctiiicationis.  Factus 
est  ergo  ex  semine  David,  id  est,  filiusDavidex  mor- 
talicorpore,  propter  quod  eimoTivinsesi.  Prxdesti' 
natus  est  sMiemFilius  Dei,  ei  Dominus  ipsius  David, 
exresurrectionemortuorum.lnquexiium  enim  mor- 
tuus est,ad id pertinet  quod estiilius  David;  in  quan- 
tumautemresurrexita  mortuisyadidquodest  Fiiius 
Dei,elDominusipsiusDavid:sicutaiibiidemaposto- 
lus  dicit,  Nam  et  simortuus  est  exinfirmitate,sed  uivit 
in  virtuteDei(\\  Cor.xiii,4);utinfirmitas  pertineatad 
David,  vita  vero  eeterna  advirtutemDei.  Ideoquein 
hisipsisverbisDominumsuumdesignateumDavid, 
dicens:  Dtxt^  Dominus  Demino  meo,Sede  ad  dexteram 
meam,  donec  ponam  inimicos  tuos  sub  pedibustuis 
(Psal.  cix, i).Exeo  enimquod  resurrexitamortuis^ 
sedet  ad  dexteramPalris.Prfledestinatumergoexre- 
surrectione  mortuorum,  ut  sederet  ad  dexteram 
Patris,videns  in  Spiritu  David,non  auderet  dicere  fi. 
liumsuum,sedDominumsuum.Undeetcon8equen« 
ter  Apostolushic  SLd}ungii,JesuChristiDomininos- 
tn,  posiedLquaLmdixii,ex  resurrectione  mortuorum; 
tauquam  admooens  unde  iilum  David  Dominum 
suum  potius  quam  tiiium  esse  testatus  sit.Non  autem 
ait  eum  pra?dei^tna/ttm  a  mortuis,  sed  ex  resurrec^ 
tionem  mortuorum.^on  enim  resurrectioneipsa  sua 
Filius  apparetDei,propria  illaet  eminentissima  di- 
gnitate  qua  etiam  est  caputEcclesiaB,  cum  et  CBBteri 
mortui  resurrecturi  sint  :  sed  Filius  Dei  proedesti- 
natus  est  quodam  principatu  resurrectionis.quia  ex 
resurrectione  omniiim  mortuorum  ipse  praedestina- 
tus  est,  id  est,  ut  pree  caeteris  et  ante  caeteros  resur- 
geret  designatus.Utquod  hicpositum  esi.Fitius  Dei^ 
cum  dixisset  prxdestinatus  est,  ad  documeQtum 
valeat  tanteesublimitati.  Nonenim  siopraedestinari 
oportuit  nisi  Filium  Dei,  secundum  quod  est  etiam 
caputEcclesiae  :undeiiium  alioloco  primogenitum 
ex  mortuis  appeliat  {Coloss,  i,  l8).Eum  enim  dece- 
bat  venire  ad  judicium  resurgentium,  qui  prseces- 
terat  ad  exemplum :  neque  adezemplum  omnium 


I  Yaticanus   Mss. ;  Deinde  ianeti/Uaiio  nottram  vitam 
novam  fecii. 


xesurgentiumysed  ad  exemplam  eorom  qui  sic 

.8urrecturisunt,utcumillo  vivantet  regnentin  sem- 

piternum ;  quorum  etiam  caput  est,  tanquam  oorpo- 

ris  sui.  £x  ipsorum  enim  resurrectione  etiam  pr»- 

destinatus  est,  ut  ipsis  princeps  fieret :  c»terorum 

autem  in  sua  conditione  res  urgentium  non  princeps, 

sed  judex  est.  Non  itaque  ex  iilorum  mortuorum 

resurrectione  prfledestinatus  estyquos  est  damnatu- 

rus.  Praedestinatum  enim  esse  ex  resurrectione  mor- 

tuorum,  utpraecederetresurrectionem  mortuorum, 

vult  intelligi  Apostolus  :  hos  aatem  prflecessit,  qoi 

adipsumcoeleste  regnum,quoeo8  prfficessitfSecutu- 

ri  sunt.  Propter  quodnon  SiiitQuiprwdesiinaimest 

Filius  Deiex  resurrectione',mortuorum  Jesus  Ghris- 

tus  Dominus  noster  ;  sed,  ex  resurrectione  mor» 

tuorum  Jesu  Christi  Domini  nostri :  tanquam  si 

diceret,  Qui  predestinatus  est  Fiiius  Dei  ex  resur- 

rectione  mortuorum  suorum,  hoc  est,  ad  se  perti- 

nentium  in  vitam  ffiternam ;  velutsi  interrogareturi 

quorum  mortuorum,  et  responderet,  ipsius  Jesu 

Christi  Domini  nostri.  Ex  resurrectione  enim  cste- 

rorum  morluorum  non  estpredestinatus^quos  non 

praecessit  ad  gloriamvit»ffiternfle,non  utiquesecu- 

turos,  quoniam  ad  pcenas  suas  impii  resurrecturi 

sunt.  Ergo  iile  tanquam  Filius  Dei  unigenitus,  etiam 

primogenitus  ex  mortuis  prxdestinatus  est^  ex  re- 

surrectione  mortuorum.  Quorum  mortuorum,  nisi 

Dotnini  nostri  Jesu  Christi  ? 

6,Perquem  aeeepimus/mqu\i,gratiam  et  aposiO' 
latum.  Gratiam  cum  omnibus  fidelibus,apo<toto^iiiii 
autem  non  cum  omnibus.  Et  ideo  si  tantummodo 
apostoiatum  se  diceret  accepis8e,ingratus  exstitisset 
grati8e,qua  illi  peccata  dimissa  sunt :  tanquam  enim 
meritis  priorum  operum  accepisse  apostolatum  vi- 
deretur.Optime  itaque  tenet  ordinem  cau88e,ut  nemo 
audeat  dicere  vitse  prioris  meritis  se  ad  Evangeliam 
esse  perdactum:quaQdo  nec  ipsi  Apostoli,  qui  es- 
teris  membris  postcaput  corporis  supereminent,  ae- 
cipere  apostolatum  proprie  potuissent,  nisi  prias 
communiter  cum  caeteris  gratiam,  quae  peccatores 
8anatetjustificat,accepissent.  Quod  autem  subjan- 

gii,  AdobediendumfideiinomnibusgentibuspronO' 
mine  ejus ;  ad  hoc  dicit  apostolatum  se  accepisse,  at 
obediaturfidei  pronomineDomininostri  JesuChris- 
ti,  hoc  est,  ut  credant  omnes  Ghristo,  et  signentur  in 
ejus  nomine  qui  salvi  esse  cupiunt.  Quam  salutem 
non  solis  Jud8Bis,sicutnonnulliqaiexipsi8credide- 
rantarbitrabantur,  venisse  jam  ostendit,  cum  ait,  in 
omnibus  gentibus :  in  quibus  estis,  inquit,  et  vos  voca- 
ti  Jesu  Christi  {Bom.i,$fi)yid est,  utet  vos  sitis  ejus 
Jesu  Christi,  qui  omnium  gentium  salus  est,  qoan* 
quam  non  in  numero  Judsorum,  sed  In  numero  cie- 
terarum  gentium  sitis  inventi. 

7.  Huc  usque  dizit  ipse  quis  esset  qui  scribit  Epi- 
stolam.EstenimquisoribltEpistolam^Pauiiasa^tmi 
JesusChristi,vocatusapostolu$,segregatus  in  Bv§n» 
gelium  Dei.  Sedquia  occurrebat,  QuodEvangelium? 
respondit,Otio£f  antepromiserat  per  Propkeias  n/os 
inScripturis  sanctia  deFiliosmo,  Itamquiaooeurre- 
bat,  De  quo  Filio  suo  ?  respoDdit,  Quifatitu»  est  ei 
ex  semineDavid  seeundum  camem,  qui  prmdisiina* 


fum 


iNCHOATA  .EXPOSITIO. 


2094 


iusesiFUiuiDeiinvirtuUseeundum  spiritum  «ane- 
Hfiealiamsexresurrectionemartuorum  Domininos' 
tri  Jesu  Chrisii.  Et  quasi  dioeretur,  Quomodo  tu 
ad  eum  pertinet  ?  respondit,  Per  quem  aecepimus 
graiiam  et  apostolatum^  ad  obediendum  fidei  in 
omnibusgenHbtispronomineejus. liemqusLsidiceTe* 
tur,  Qun  igitur  causa  esl  ut  soribas  ad  nos  ?  re»- 
pondit,  In  guibui  estis  et  vos  vocati  Jesu  ChriUi, 
Nnnc  deinde  adjungit  ez  more  epistoisB  quibus 
soribat :  Omnibust  inquit,  qui  sunt  Romm,  dilectis 
Deiy  voeatis  sanctis.  Etiam  hio  signifioavit  benigni- 
tatem  Dei  potius  quam  meritum  illorum.  Non  enim 
aitydiligentibus  DevLm;sed,dilectis  Z)ei.Priorenim 
dilezit  nos  ante  omniamerita,  utetnoseum  dilecti 
diligeremus  (I  Joan.  iv,  49).  Unde  etiam  addidit 
vocatis  sanctis.  Quanquam  enim  sibi  quis  tribuat 
quod  Yocanti  obtemperat,  nemo  potest  sibi  tribuere 
quod  Yocatus  est.  Vocatis  autem  sanctis^  non  ita 
kitelligendum  est,  tanquam  ideo  vocali  sint,  quia 
sancti  erant ;  sed  ideo  sancti  effecti,  quia  vocat, 
tunt. 

S.Restatergo  ut  salutem  dicat,  utcompleatur  usi- 
iatum  epistolffi  principium,tanquam  ille  iliis  salutem. 
Pro  eo  autem  ac  si  diceret  salutem,  Gratia,  inquit, 
vobis  etpaxa  DeoPatre  nostro,etDominoJesu  Chri^ 
sto  (Rom.  1, 7).Nonenimomni8  gratiaestaDeo.Nam 
et  judices  malipraebentgratiam  in  accipiendis  perso- 
nis  aliqua  cupiditateillecti,aut  timoreperterriti.Ne- 
queomnispaxDei  est,velab  ilio  :  unde  ipse  Domi- 
nus  discernens  ait,  Pacem  meam  do  vobis;  adj  ungens 
etiam  et  dicens  nbn  se  talem  pacem  dare,qualem  dat 
hic  mundus(/(Min.ziv,  27).  Gratiaest  ergo  aDeo  Pa- 
tre,  et  Domino  nostro  Jesu  Christo,  qua  nobis  pec- 
cata  remittuntur,  quibus  adversabamur  Deo '.  Paz 
▼ero  ipsa  qua  reconciliamur  Deo.Cum  enim  per  gra^ 
tiam  remissis  peccatis  absumptaB  fuerint  inimicitiaB, 
restatutpaceadhaBreamus  illi,  a  quo  nos  sola  pec- 
eata  dirimebant :  sicut  propheta  dicit,i^ron  gravabit 
aurem,  ut  non  audiai ;  sed  peccata  vestra  inter  vos 
et  Deum  separant  (Isai.  liz,1  et2).  Quibus  remissis 
per  fidem  Domini  nostf i  Jesu  Christi,  nulla  separa- 
tione  interveniente  paz  erit. 

:  0.  Fortasseautemquisquemireturquomodointel- 
ligenda  sit  justitia  judicis  Dei,cum  gratiam  prsbet 
ignoscendo  peccatis.  Sedhocplanejustum  estapud 
Deum;  quia  vere  justum  est  ut  ii  quos  peccatorum 
tuorum  pQBnitet,eo  tempore  quo  nondum  poenarum 
manife8tusterrorapparet,misericorditerseparentur 
abeisqui  defensionespeccatorum  suorum  pertina- 
citer  ezquirentes,  nulla  posnilentia  corrigi  voiunt. 
InjuBtum  estenim  ut  cum  his  illi  ad  consortium poB- 
nale  eopulentur,  qui  vocantem  Deum  non  spreve- 
runt,  etpeccantesdispliouerunt  sibi^  ut  quemadmo- 
dum  ille  peccataeorum,  sicetiamipsiodissentsua. 
£aenimdemumesthuman6BJustitieBdisciplina,non 
in  te  amare  nisi  quod  Dei  est,  et  odisse  quod  pro- 
prium  est ;  nee  approbare  peocata  sua,  nec  in  eis 
aiium  improtMirey  sed  seipsum  ;  nec  putare  satis 
etseut  nuapecoata  displiceant,  nisietiam  vigi- 

Vaticanus  Ifs.,  avsrsabamwr  a  Deo^ 


lantissima  deinceps  intentione  vitentur ;  neo  in  eis 
Titandis  vires  suas  ezistimare  sufficere,  nisi  divi- 
nitus  adjuvetur.  Justum  est  ergo  apud  Deum  ut 
ignosoatur  talibus  qusecumque  antea  commiserunt, 
ne,  quod  injusUssimum  est,  cum  eis  qui  tales  non 
sunt  confundantur  atque  misceantur.  Quapropter 
et  quia  talibus  non  ignoscitur,  justitia  Dei  est :  et 
quia  ignoscitur,  grata  est.  Justa  est  ergo  gratia 
Dei,  et  grata  justitia,  oum  in  eo  quoque  etiam  pcB" 
nitentiaB  meritum  gratia  praecedat,  quod  neminem 
peccati  sui  poeniteret,  nisi  admonitione  aliqua  vo- 
oationis  Dei. 

10.  Porro  justitisB  divin»  tanta  constantia  est,  ut 
cum  poena  spiritualisetsempiternapoBDitentifuerit 
relazata,  pressurae  tamen  oruciatusque  corporales, 
quibus  etiam  martyres  exercitatos  novimus  ;  pos- 
tremomors  ipsa,  quam  peccando  meruit  nostra  na- 
tnra,  nullirelazetur.Quodenimetiam  justi  homines 
et  pii,  tamen  exsolvunt  istasupplicia,  de  justo  Dei 
Judicio  venire  credendumest.IpsaestqusB  in  sacris 
Scripturis  etiam  disciplina  nominatur,  quam  nemo 
Justorum  efiugere  sinitur.  Neminem  quippe  ezce- 
pit,  cum  dioeret :  Quemenim  diligit  Deus,corripit, 
flagellat  autem  omnem  filium  quem  recipit  (Hebr. 
zn,6).Unde6tiamipse  Job,  qui  proptereatam  multa 
illa  passus  est,  uthominibusquisTiresset.etquan- 
tns  Dei  servus,  eIuceret,poenas  tamen  corporis  pro 
peccatis  suisse  exsolvere  sffipe  testatur.Petrus  quo- 
que  apostolusezhortansfratres  ad  perferendaspro 
Ghristi  nomine  passiones,  ita  loquitur : «  Nemoau- 
tem  vestrum  patiatur  quasi  homicida,  aut  fur,  aut 
maledicus,  aut  curas  alienas  agens  :  si  vero-quasi 
christianus,  non  erubescat ;  glorificetautem  Deum 
in  isto  nomine,  quia  tempus  inohoationis  judicii  a 
domo  Dei :  si  autem  initium  a  nobis,  quis  finis 
eorum  qui  non  credunt  Evangelio  Dei  ?  etsi  justus 
quidem  viz  salvusfit,  peccator  et  impius  ubi  pare- 
bunt  »  (I  Petr.  iv,  i5-18)  ?  Manifeste  ostendit  eas- 
dem  ipsas  passiones  quas  justi  patiuntur,  ad  judi- 
cium  Dei  pertinere;  quod  inchoari  dizit  ez  domo  Dei, 
ut  inde  oonjiciatur  quantas  impiis  futuree  servantur. 
Unde  etiam  ipse  Paulus  adThessalonicenses  dicit: 
«  Ita  utnos  ipsidevobisgloriemurinEcclesiisDei, 
pro  vestra  patientia  et  fide  in  omnibus  persecutio- 
nibus  vestris,  et  pressuris  quas  sustiuetis  in  ezem- 
plum  justi  judicii  Dei  »  (II  Thess.  i,  4, 5}.  Quod  om- 
nino  ad  iliud  respicit,  quod  ait  Petrus  tempus  esse 
inchoationis  judicii  a  domo  Doi :  et  illud  quod  de 
propheta  interposuit,  Et  sijuslus  vix  salvus  erit, 
peccator  etimpius  ubiparebunt{Prov. Ti^^i^^ilJnde 
mihi  videtur  etiam  iiia  qu8B  per  Nathan  prophetam 
regi  David  comminalus  est  Deus,  quanquam  sta- 
tim  ignoveritpoenitenti,propterea  tamen  accidisse 
omnia  (II  /2«^.zn),utdemonstrareturillam  veniam 
spiritualiterdatampropterfuturumjudiciumpcena- 
rum,quod  ezspectat  eos  qui  hoo  tempore  corrigi  no- 
lunt.Dicitenim  etalibi  Petrus:  Propter  hoc  enim  et 
mortuis  evangelizatum  est,utjudicenturquidem  se- 
cundum  hominem  in  came,vivant  autem  secundum 
Deum  in  spiritu  (I  Petr.  iv,  6).  Hoc  dizi,  ut  osten- 
derem  quantum  possem,  et  quantum  opportuni- 


2b9i 


EPlSTOLiB  AD  ROMANOS,  S.  AUGUSTiKI 


soot 


tas  prsseiitis  loci  Scripturarum  sioit^noa  sic  aoci* 
piendam  gratiam  et  pacem  Dei,  oum  dicitur,  ut 
ezistimenthomines  a  justitia  Deum  posse  discedere. 
Namet  ipsam  pacem  cum  promitteretDominus,aii: 
Exc  dixifUtinmepacem  habeati8,in  mundoautem 
pressuram  {Joan.  xvi,  33).  Sed  tribuiationesetmole- 
sti»  cum  per  j  ustitiam  Dei  redduntur  pecca  tis,bono8 
etju8tos,etquibusjam  plus  peccataipsa  displicent 
quam  uUa  corporis  poena,  nonreflectuntadpeccan- 
dum,  sed  ab  omni  labe  penitus  purgant.  Pax  enim 
perfecta  etiam  corporis  suo  tempore  dabitur  S  si 
nunc  pacem  quam  Dominus  per  fidemdaredigna- 
tus  est,  inconcusse  spiritus  noster  atque  incommu- 
tabiiiter  teneat. 

1 1 .  Quod  autem  Apostolus  gratiam  et  pacem  a  Deo 
Palre  et  Domino  nostro  Jesu  Ghristo  dicit,  nonad- 
jungensetiam  Spiritum  sanctum  ;  nonmihialiara- 
tioyidetur,nisiquiaipsumdonumD6iSpiritumsan- 
ctum  intelligamus  :  gratia  porro  et  pax,  quid  aliud 
est  quam  donumDei?  (JndenuUomodo  dari  homi- 
nibus  gratia  potest  qualiberamurapeccatis,etpax 
quareconciiiamur  Deo,nisi  in  Spiritusancto.  Etideo 
ipsa  Trinitas  pariterque  incommutabilis  unitas  in 
ista  salutatione  cognoscitur.  Quod  propterea  ma- 
xime  credo,  quoniamexceptaEpistolaquamadHe- 
brffios  scripsit,  ubi  principium  salutatorium  de  in- 
duslria  dicituromisisse,  ne  Judcei  quiadversuseum 
pugnaciter  oblatrabant,  nomine  ejusoffensiveiini- 
mico  animo  legerent,  vel  omnino  iegere  noncura- 
rent,  quod  ad  eorum  salutem  scripserat :  undenon- 
nulii  eamin  canonem  Scripturarumrecipere  timue- 
runt :  sed  quoquo  modo  se  habeat  ista  qufiestio, 
excepta  hac  Epistola,  caBterfieomnes  quffinulladu- 
bitante  Ecclesia  Pauliapostoli  esseiirmantur,taiem 
conlinent  salutationem  ;  nisi  quod  ad  Timotheum 
in  utraque  interponit  misericordiam.Nam  ita  scribiU 
Gratiat  misericordia^paxa  DeoPatre,  etJesu  Chri- 
sto  Domino  nostro  (1  et  il  Tim.  i,2).  Quo  enim.fami- 
liarius,  eo  duiciusquodammodo  scribens  ad  Timo- 
theum,  id  verbum  interposuit,  quo  plane  aperitur 
atqueostenditur  non  meritis  operum  priorum,sed 
secundum  misericordiam  Dei  nobis  dari  Spiritum 
8anctum,utetpeccatorumabolitiofiat,quibussejun- 
gebamur  aDeo  ;  etreconciliatio,ut  illi  inhaeramus, 

12.  Nec  ali8B  Apostolorum  EpistolaQ^quasususec- 
desiasticus  recipit,  parum  nos  admonent  de  ista 
Trinitate in principiis  suis.  Nam  Petrus  ila  dicit,6rra- 
tiavobisetpaxadimpleatur  ;deinde  statim  subjicit, 
Benedictus  Deus  etPaterDomininostriJesu  Christi 
(1  Petr,  1, 2  et  3).  Ut  per  gratiam  et  pacem  Spiritu 
sanoto  intellecto,Patris  et  Filiicommemoratio  ani- 
mum  de  Trinitate  commoneat.  Et  in  alia  sic  ait : 
Gratia  vobis  etpax  muUipticetur  in  recognitione  Dei 
et  ChristiJesu  Domininostri{l\  Petr,  i,2).  Joannes 
autem  nescio  quam  ob  causam  omisit  tale  princi- 
pium  ;  sed  planeTrinitatiscommemorationemnec 
ipse  neglexit,  pro  gratia  et  pace,  societatem  inter- 
ponens  :  Quod  ergo  vidimusy  inquit,  nuntiamus  tt 
vobiSy  ut  et  vos  societatem  habeatis  nobiscum,  et  s<h 
cietas  nostra  sit  cum  Patre  et  Filio  ejus  Chri' 


sto(i  Joan,  1,  S^.InsecandaveroillisqiittadTiiiKK 
theum  sunt  consonat,  dicens,  SU  vo^eum  graiia;. 
misericordia,  pax  a  Deo  Patre  et  Jesu  Christo  Pilio 
Patris  (II  Joan.i,  3).  IntertiflBpriacipiedeTrioitate 
penitus  tacetur,  credo,quod  sit  omnino  breTistiouu 
Sic  enim  incipit :  Senior  Gaio  dilectissimo,quem  ego 
diligo  in  veritate (111  Joan.i,  \).Qu9jnyen\atibmpT0 
ipsa  Trinitate  positam  puto.  Judas  nominato  Deo 
Patre  et  Domino Jesu  Ghri8to,ad  intelligendum  Spi- 
ritum  sanctum,  hoc  estdonum  Dei,  tria  ▼erbaponit ; 
sic  quippe  incipit,  JudasJeeuChristi  servus,  fraiet 
autem  Jacobi,  in  Deo  Patre  dilectis,  et  Jesu  Christo 
conservatis  et  vocatis,  misericordia  vobis  et  pax  et 
charitasadimpleatur  (Judm  i,  i).  Gratia  enimet  pax 
sine  misericordia  et  charitate  intelligi  non  potest. 
Jacobus  autem  usitatissimum  exordiumfecit  Epis- 
tolse,  ita  8cri[>ens  :  Jacobus  Dei  et  Domini  nostri 
Jesu  Christi  servus,  duodecim  tribulus  qum  suni  in 
dispersione,  salutem  (Jacobi  i,  i).  Gredo,  cooside- 
rans  salutem  non  esse  nisi  in  dono  Dei  ^  ubi  gratia 
etpax.Blquanquam  antehoc  verbum  nominarerit 
Deum  et  Dominum  nostrum  Jesum  Christum  ;  tamen 
quianulla  gratia  et  nuUapace  salvi  fiunthomines, 
nisi  quae  est  a  Deo  Patre  et  Domino  Jesu  Ghristo, 
sicut  Joannes  in  tertia  veritatem,8ic  iste  salutem  pro 
ipsa  Trinitate  posuisse  mihi  videtur. 

13.  Quo|loco  prorsusnon  arbitror  prsBtereundam, 
quod  pater  Yalerius  animadvertit  admirans  in  quo- 
rumdam  rusticanorum  collocutione.Gum  enim  alter 
alteri  dixisset,  Salus,  quABsivit  ab  eo  qai  et  Jatine 
nosset  et  punice,quid  esset  5a^us ;  responsum  est, 
Tria.  Tum  ille  agnoscens  cum  gaudio  saiutem  no- 
stram  esse  Trinitatem,  conyenientiam  linguamm 
non  fortuitu  sic  sonuisse  arbitratus  est,  sedoccultit- 
simadispensationedivinae  providentise :  ut  cumlati- 
ne  nominatur  Sa/us,a  Punicisintelligantur  7Vta;et 
cumPunicilinguasua  7Vuinominant,iatine  intelli- 
gatur5a^us.Ghanan8Baenim,hoce8t,Punioamulier, 
definibusTyriet  Sidonis  egressa,  qusBin  Evangelio 
personam  Gentium  gerit,  saiutem  petebat  filisB  sua, 
cuiresponsum  est  aDomino  :2^on  estbonumpanem 
filiorummitterecanibus.  Quodcrimenobjectum  illa 
non  negans,  tanquam  de  confessione  peccatorum 
impetratura  salutem  fiiisB,  hoo  est  novaBVitA  sun : 
/<a,inquit,  Z)am^e,nam  et  canes  edunt  de  mieisqum 
cadunt  de  mensa  dominorum  suorum  {Matth.  xv,  22« 
27).  Tria  enim  mulieris  lingua  Sa^tayocantur  :erat 
enim  Ghananeea.Undeinterrogatirustici  nostri  quid 
sinty  punice  respondentes  Chanani,  corrupta  scili- 
cet,  sicutintaiibussolet,  una  littera,  quid  aliud  res- 
pondent  quam,  GhanansBi  ?  Petens  itaque  salotem, 
Trinitatera  petebat:quiaetRomana  lingua,  quae  in 
salutisnomineTrinitatemPunicesonat,  caput  Qen- 
tium  inventa  est  in  adventu  Domini  ;  et  diximus 
Ghananffiam  mulierem,  Gentium  sustinere  perso- 
nam.Panem  autem  appellans  Dominus  id  ipsum 
quod  amulierepetebatur,quid  aiiudquam  Trinitati 
altestatur  ?  Namque  alio  loco  eamdem  Trinitatem 
in  tribus  panibus  intelligendam  esse  apertissime 
docet.  Sed  hsBo  verborum  oonsonantiai  sive  prove» 


tSic  Vaticanus  Ms.  At  ediU,  rohorabitur^ 


i  Vaticamus  Us.,  in  domo  DH. 


INCHOATA  EXPOSmO, 


20dS 


nerit,  tiYeproTiBa  sit,  non  pugnaciter  agendum  est 
ut  eiqnisqaeoonsentiat,  sed  quantum  interpretan* 
tis  elegantiam  hilaritas  audientis  admittit. 

14.  IUud  sane  magna  intentione  animi  conside- 
randum,et  totisTiribus  pietatisamplectendum  satis 
apparet,  qnoniam  si  gratia  et  pax  ad  implendam 
Trinitatis  commemorationem  sic  ab  Apostolo  poni- 
tur  ao  si  Spiritumsanctum  nominasset  ;ille  peccat 
in  Spiritum  sanctum,  qui  desperans,  tcI  irridens 
atque  contemnens  prsBdicationem  gratisB  per  quam 
reconciliamurDeo,  detrectat  agere  pcBuitentiam  de 
peccatis  suis,  et  in  eorum  impia  atque  mortifera 
quadam  suayitate  perdurandum  sibi  esse  decernit 
et  in  finem  usque  perdurat.  Quod  ergo  ait  Domi- 
nns,  dimittihomini,  si  verbum  dixerit  adversut 
Fiiium  hominis  :  si  autem  verbum  dixorit  adver- 
sus  Spiritum  sanctum,  non  ei  dimitti,  neque  hic, 
neque  in  futuro  s®culo,  sed  reum  esse  fleterni  pec- 
cati,  non  negligenter  audiendum  est.  Constitua- 
raus  enim  aliquem  latin»  UngusB  ignarum,  cum 
illo  audiente  pronuntiatus  fuerit  ab  aliquo  Spiritus 
sanctus,  qusBrere  quid  rerum  significetursub  isto 
syliabarum  sono  ;  ab  aliquo  autem  deceptore  vei 
irrisore  impio  responderi  aliquidaliud,  quodlibet 
viie  et  abjectum,  ut  qusrentem  decipiat,  sicuti  a 
ialibus  fieri  solet  ridendi  gratia  ;illum  autem  per 
ignorantiamcontempsisse  hoc  nomen,  dum  nescit 
quid  significet,  et  aiiqua  etiam  in  hoc  convicia 
jactitasse  :  neminem  esse  arbitror  tam  vanum  et 
inconsideratum,  qui  hunc  hominem  uUo  crimine 
impietatisaspergat.  At  contra,  si  tacito  nomine  res 
ipta  verbis  quibus  potest  ad  qusrenUs  inteUigen- 
tiamperducatur,tum  vero  contumeHose  in  tantam 
sanctitatem  vel  verba  vel  facta  protulerit,  reus  te- 
nebitur.  Qusb  cumita  sint,manifestumessearbitror, 
eum  qui  hocnomineaudito,  aUam  pro  aUarem  si- 
gnificari  putaverit ;  et  adyersus  eam  rem  quam  si- 
gnificari  hoc  nomine  credidit,  verbum  dixerit :  non 
hancsicpeccare,utadver8us  Spiritum  sanctumver- 
bumdixissejudicetur.  Ita  quoque,siquisquamqu8B- 
rensquidsitSpiritus  sanctus,  audiatab  imperito 
hunc  esse  FiUum  Dei  per  quem  facta  sunt  omnia,qui 
etiamcertaopportunitatetemporisde  Yirgine  natus 
sit,  et  occisussita  JudaBis,  et  resurrexerit,  quibus 
auditis  vel  neget  vei  irrideat  quae  dicta  sunl :  non 
eumsic  teneriputandumest,ac  si  verbumadversus 
Spiritum  sanctum  dixerit ;  sedpoUus  adversus  Fi- 
iium  Dei,  velFiUum  hominis,  sicutet  vocariet  esse 
dignatosest.  Non  enim  quid  sit  imperito  pervocem 
propositum,  sedper  raUonemexpositum,  conside- 
randum  est.  Quia  iUe  cum  maledicta  proferret,  ei 
uUque  maledicebat  quem  sibienarratnmin  cogitap 
tione  intuebatur.  Quodlii>et  autem  vocaretur,  utrum 
resipsaveneranda,anneganda,  velvituperandaes- 
set,hocque3ritur.Hocmodoetiamsiquispiamqu8Brat 
quis  sit  Jesus  Christus ;  et  eaqufflrenti  respondeantur 
qusBnon  in  FiUumDei,  sed  poUus  inSpiritum  san- 
ctum  conveninnt,  quibus  audiUs  ille  l)lasphemet : 
non  uUqueadversusFilium,  sed  adversus  Spiritum 
sanctum  verbum  dixisse  tenebitur. 

15.  Sed  si  Uransitorie  ac  negligenterattenderimus 


quod  dictum  est,  Si  quU  verbum  dixerit  adversus 
Spiriium  sanetum^  non  remittetur  ei,  neque  in  hoc 
sxculo,  nequein  futuro{Matth,  xii,  32);  quis  inveniri 
poterit  cui  veniampeccatorumdederitDeus?Namet 
Pagani  qui  appellantur,  eUam  nunc  totamnostram 
religionem,  quiajam  ferroetceBdibus  prohibentur, 
maledicUs  contumeliisque  inseotantur ;  et  quidquid 
de  ipsalrinitate  dicimus,  negando  etblaspheman- 
do  contemnunt.  Nonenimexcipiunt  sibi  Spiritum 
sanctum  quem  venerenlur,utinc8Bteras8Bviant ;  sed 
simuladversusomniaqu8BCumquesolUciteMetrina 
Dei  majestate  loquimur,  quanto  possunt  furoreim- 
pietatis  oblatrant  Nam  neque  de  ipso  Deo  Patre  digna 
senUunt,  quem  parUm  penitus  negant,  parUm  sie 
fatentur,  ut  de  iUo  falsa  fingendo,  non  utique  iilum, 
sedsuafigmentavenerentur.Multo  magisergo  quod 
de  FiUo  Dei,  vei  de  Spiritu  sancto  dicimus,  suo  impio 
more  deridere,  quam  nostrapia  sooietate  colere  ma- 
luerunt.  Quos  tamen,  quantum  possumus,  adhor« 
tamur  ad  Christum  cognoscendum,  et  per  ipsum 
Patrem  Deum  *,  summoque  et  vero  Imperatori  mi- 
Utandum  esse  suademus;  eosque  promissa  impu- 
nitate  praeteritorum  omnium  peccatorum  invitamus 
ad  fidem.  Qua  in  re  saUs  judicamus,  eUam  si  quid 
adversus  Spiritum  sanctuminsua  sacrilega  supers- 
liUone  dixerunt,  cum  christiani  facU  fuerint,  sine 
ulla  caligine  dubitationis  ignosci.  JudsBiveroquaies 
adversus  Spirttum  sanotum  fuerint,  tesUs  est  Ste- 
phanus,  quem  ipso  Spiritu  sancto  plenum  lapida- 
verunt»  oum  iliaomniaqusB  in  eos  dixit,  ipse  Spiri- 
tus  dixerit.  In  quibus  verbis  aperUssime  dictum  est 
Judeeis,  Vos  semper  restitistis  Spiritui  sancto  {Aet, 
viu,  54).  In  illo  tamen  numero  Jud8Borum  resisten- 
tium  Spiritui  sancto,  et  non  ob  aUud  Stephanum 
vasejus,  nisiquod  ipseeoplenuserat,  lapidantium, 
eUam  Paulus  apostolus  erat,  in  manibus  omnium 
quorum  vestimentaservabat:  quod  ipse  sibi  postea 
eUam  pcBuitendo  increpital,  eo  ipso  Spiritu  jam 
pienissimus,  cui  primo  inanissimus  resistebat,  et 
paratus  jam  lapidari  pro  talibus  dictis,  quaUum 
prsBdicatorem  ipse  lapidaverat.  Quid  Samaritani? 
nonne  ita  Spintuisanoto  adversantur,  utipsam  pro- 
phetiampenitusconentur  exsUnguere,qu8B  per  Spi- 
htum  sanotum  ministrata  est  ?  Quorum  tamen  saluti 
et  ipse  Dominus  attestatur,  in  eo  qui  de  decem  le- 
prosis  mundaUssoius  reversus  est  ut  ageret  graUas, 
cum  esset  Samaritanus  {Luc,  xvii,15,46) ;  etiniUa 
muUere,  cum  qua  ad  puteum  sexta  hora  locutut 
est,  vel  eis  qui  per  iUam  crediderunt  (Joan.  iv,  7 
42).  Post  Domini  autem  ascensionem,  sicut  in  AcU- 
bus  Apostolorumscriptumest,  quanta  fo^atulaUone 
sanctorum  recipit  Samaria  verbum  Dei  ?  Simonem 
quoque  magum  arguens  Petrus  apostolus,  quod 
tam  male  de  Spiritu  sancto  senserit,  ut  eum  vena- 
lem  putans  peounia  sibi  emendum  poposoerit ;  non 
tamenita  deillodesperavit,ut  veniselooum  nulium 
reiinqueret :  nam  benigne  etiam  ut  eum  pcBniteret 
admonuit  (Act.  vni,  9, 22).  Ipsa  denique  catholicst 


^  Vaticanui  Ms.,  qwBCumaue  detrina :  omisso.  sottiiits, 
*  Vaticanus  Mss..  etper  tpsum  Patri  Deo  mmmoque. 


tm 


EPISTOLiE  AD  ROMANOS,  S.  AUGDSTINI 


Eeclesin  tam  iosignis  auctoritas,  quaa  in  eodem 
doiio  Spiritus  saaotiomDium  sanctorum  mater  toto 
feounda  orbe  diiTunditur,  cui  unquam  hieretioo  yel 
schismatico  spem  liberationis,  si  se  corrigat,  am- 
putavit  ?  cui  placandi  Dei  aditum  olausit  f  Nonne 
omnes  ad  ubera  sua,  ques  superbo  fastidio  relique- 
runt,  oum  lacrymis  revocat  ?  Quis  vero  vei  de  prin- 
cipibus,  vel  de  gregibus  haBreticorum  invenitur  S 
qui  non  adversetur  Spiritui  sancto?  Nisi  fortequis* 
quam  tamperverse  sentit.ut  arbitretur  eum  teneri 
reum  qui  adversus  Spiritum  sanctum  aliqniddize- 
rit ;  eum  vero  qui  adversus  Spiritum  sanctum  muita 
fecerit,  non  teneri.  Qui autem  tanta evidentia contra 
Spiritum  sauctum  pugnant,  quamilli  qui  adversus 
Ecclesiae  pacem  superbissimis  contentionibus  sas- 
viunt  ?  Sed  si  de  verbis  qusBstio  est,  quffiro  utrum 
nihil  dicant  adversus  Spiritum  sanctum,  oum  alii 
eum,  quodad  ipsum  proprie  pertinet,  omnino  non 
esse  asseverent ;  sed  itaesseunum  Deum,  utidem 
ipse  Paler,idem  ipse  Filius,  idem  ipse  Spiritus  sanctus 
appeiletur  (a).  Aiiifateanturquidemesse  Spiritum 
sanctum ;  sed  lequaiem  Fiiio,  vel  omnino  esse  Deum 
negent  (b).  Aiiiunam  quidem  eteamdemlrinitatis 
substantiam  esse  fateantur,  sed  de  ipsa  divina  sub- 
stantia  tam  impie  sentiant,  uteam  commutabilem 
et  corruptibilem  putent  ;ipsumque  Spiritum  sano- 
tum,  quem  Dominus  discipulis  se  missurum  esse 
promisit^  non  quinquagesimo  die  post  ejus  resur- 
rectionem,  sicut  Apostolorum  Acta  testantur  (Id, 
u,  1-4),  sed  post  trecentos  fere  annos  per  hominem 
yenisse  confingant  (c),  Alii  similiter  adventum  ejus, 
quem  tenemus,  negent;  etcumprophetas  inPhrj- 
gia,perquos  tanto  postloqueretur,  elegisse  conten- 
dant  (d).  Aiii  Sacramenta  ej  us  ezsufflent,  et  bapti- 
zatos  in  nomine  Patris,  et  Filii,  et  Spiritus  sancti, 
denuo  baptizare  non  dubitent  (e),  Sed  ne  pergam 
per  siDgula,qu8B  suntinnumerabilia,  his  certe  om- 
nibus  quospro  temporebreviterattigi,  ad  sponsam 
Ghristi  redeuntibus^  et  errorem  atque  impietatem 
pcsnitendodamnantibus,  nuilacatholica  disciplina 
negandam  EcclesiaB  paoem,  et  claudenda  viscera 
misericordiffi  judicavit. 

16.  Quod  si  quisquam  tunc  putat  verbum  dicf 
adversus  Spiritum  sanctum,  cum  ab  eo  dicitur  cuf 
jam  perBaptismum  dimissa  sunt  peccata;  attendat 
nec  taiibus  per  EcolesieB  sanctitatem  auferri  pcBui- 
tentiffi  looum.  Si  enim  propterea  oredit  non  dari 
yeniam  ei,quiagratia  iidei  Sacramentisquefidelium 
jam  peroeptis  non  potestdioi  peccasse  ignoranlia: 
yideat  aliam  oausam  esse,  cum  dicitur  propterea 
non  igno8ci,quianonignoranti8B  temporepeccatum 
est;etaliamcausam  esse,  cumdioiturproptereanon 
innosoi,  quia  verbum  dizit  adversus  Spiritum 
sanotum.  Si  enim  sola  ignorantia  veniam  meretur, 


'  Editi^  de  regihus  h(Eret%eorum  inveniretur.  At  Vati- 
canus  Us.,  de  gregibus  /ueretieorum  inveniretur. 
(a)  Sabelliani. 


(6)  Ariani. 
(e)  ManichiBi. 

(d)  Cataphryg^g. 

(e)  Donatist». 


et  ignorantianon  aeelpitar  nisi  mkKpuan  qiiiK|M 
fuerit  baptiiatns ;  non  lolam  si  adyerM»  Spiiitom 
sanotum,  sed  etiam  si  adTersu»  Filiam  boiDiiiis 
post  Baptismnm  dizerit  yerbum ;  et  omnino  ti  qoft 
fornioatione,  yel  homicidio,  yel  ullo  flagitio,  aat 
faoinore  post  Baptismamsese  macuIayerit»non  po- 
test  poBuitendo  curari.  Quod  qui  senserant  ezcluei 
snnt  a  oommonione  oatholica ;  satisque  judicatom 
est  eos  in  illa  crudelitate,  divinsB  miserioordifle  par» 
ticipes  esse  non  posse.  Si  autem  illad  solum,  qaod 
adversus  Spiritum  sanctum  dicitur,  sine  yenia  ene 
postacceptumBaptismumputatur:  primo  Dominas 
cum  inde  loqueretur,  nuUum  tempns  exeapit,  led 
regulariter  ait,  Qui  dixerit  verbum  adversus  Sjriri' 
ium  sanetumy  nonremiitetur  et,  nequehihocssBculo, 
negue  in  fUturo.  Deinde  Simon,  quem  paulo  anta 
oommemoravi,  jam  Baptismum  aoceperat,  oum 
Spiritum  sanctum  turpissimo  mercatui  sabditam 
credidit :  cui  correpto  a  se  Petrus  tamen  conaiiium 
poBuitendi  dedit.  Quid  autem  de  iis  qui  cum  Bap- 
tismi  sacramenta  pneri  veletiam  infantes  percepe- 
rint,  postea  negligenter  edacati,  per  ignorantia 
tenebras  yitam  turpissimam  ducunt,  nescientes 
omnino  quid  christiana  disciplina  jubeatautyetet, 
quid  poiliceatur,  etquidminetur,quidcredendam, 
quid  sperandum,  quid  diiigendum  sit ;  nam  aade« 
bimus  peccata  eorum  proplerea  non  ignorantia 
deputare,  quia  baptizati  peccaverunt,  cum  omnino 
ignorantes,  et  omnino,  quemadmodum  dicitur,  nbi 
caput  haberent  nescientesS  in  magnoerrore  pee« 
caverint? 

17.  Quod  si  eo  tempore  cum  scientiaquisque  pec- 
casse  dicatur,  quo  scit  roalum  esse  quod  facit,  et 
tamen  facit ;  our  hoo  in  Spiritum  sanctum  soinm, 
nonetiamin  Dominum  Jesum  Christum  irremissi- 
bile  judicatur  ?  Aut  si  hoo  ipsum  esse  creditur  pec- 
care,  vel  verbum  dicere  ad  versus  Spiri  tnm  sanotom, 
quodlibet  pecoatum  cum  scientia  committere ;  ut 
quidquidhominesignorandopeccant,inFiiiumpee- 
care  ;quidquidautera  soientes,pecoant  in  Spiritum 
sanctum  peccarejudioentur:  qusBro  quis  neseiat 
malum  esso,  verbi  gratia,  corrumpere  pudicitiam 
uzoris  aiiensB,  vel  eo  ipso  certe  quod  hoc  in  sua 
conjuge  nollet  perpeti ;  aut  fraudare  quemquam 
in  negotio,  aut  circumvenire  mendacio,  aut  oppri- 
mere  testimonii  falsilate,  aut  auferendaB  rei  ejns 
causainsidiari,  et  ocoidere  quempiam ;  et  si  quid 
omnino  est  quod  sibi  ab  altero  fieri  non  yult,  et  si 
fleri  senserit,  toto  corde  indubitanter  accusat  ?  Aat 
si  hfflo  ab  ignorantibus  fleri  dicimus,  quid  inyeni- 
musinquoscienteshominespeocarevideanturrRes- 
tat  ergo  ut,  si  hoc  est  peccarein  Spiritum  sanctum, 
peccare  cum  scientia,iliis  peccatisqus  commemo- 
ravi  negetur  poBnitendi  locus ;  quoniam  peccato  in 
Spiritum  sanotum  omnem  spem  yenise  Dominus 
amputavit :  quod  si  regna  christiana  respuit,  om- 
nesque  illos  qui  sic  peccant,  ad  oorrectionem  yitie 
Vocare  non  cessat ;  adhuc  qusBrendum  est  quidsit 
pecoare  in  Spiritum  sanctum,  cui  peocato  yenia 
nulla  concidetur. 

I  Ms.  Vaticanus,  Mdi  eaput  habsrihtr,nss€ienim 


2101 


INCHOATA  EXPOSraO. 


2l0t 


48.  An  forte  non  est  dicendus  com  soientia  peo- 
oare^  qui  pecoatum  ipsum  malum  essenoylt,  et  ta- 
men  Deum  voluntatcmque  ej  us  jgaoranspeccat^lloo 
enim  yidetur  ad  Hebrieos  dicere,  cum  dicit :  Volun- 
tarie  enim  peceantibus  nolris  postquam  accepimus 
sdentiam  veritatis,  non  adhuc  relinquitur  pro  pee- 
catis  sacrificium(Hebr.  x,  26).  Parum  enimerat,  si 
tantummododiceret,  Voluntarie peccantibusnobis, 
nisiadderet,  postquamaccepimus  scientiam  verita- 
tis  ;  in  qua  utique  Deus  voluotasque  ejus  cognos- 
citur.  Qu8B  scientia  videtur  congruere  dominicaBilli 
seotentiffi,  cum  ait  :  Servus  ignorans  voluntatem 
dominisui,etfaciens  dignaplagis,  vapulabitpauca  ; 
servusautemsciensvoluntatemdominisuiyet  faciens 
digna  plagis,  vaputabit  multa  (Ltic.xii,  47,  48).  Ut 
hoc  putemus  dictum  esse,quoddictum  est,  vapu-^ 
labit  pauca,  tanquam  si  diceret,  levilere  mendatus 
ad  veniam  pertinebit ;  in  eo  vero  quod  dictumest, 
vapulabit  multUf  sempiternum  supplicium  ioteiii- 
gatur,  quod  mioatur  peccantibusin  Spiritum  sanc- 
tum,  quibus  dicit  nunquam  posse  dimitti  peccatum : 
ut  hoc  sit  peccare  io  Spiritum  saoctum,  cognita 
Deivoluntate  peccare.Quod  si  itaest.cogitariopor- 
tet  et  discuti  prius  quando  cognoscatur  voluntas 
Dei.  Nonouili  enim  et  ante  perceptum  Baptismi 
sacrameotum  cogooverunt  eam.  Nam  et  Corneiius 
centurio  voiuntalem  Dei  utique  apostolo  Petro  do- 
cente  cognovit^  et  ipsum  Spiritum  sanctum  mani- 
festissimis  coattestantibus  signis,  antequam  bapti- 
zaretur,  accepit :  quanquam  non  ideo  Sacramenta 
illacontempserit,  sed  multo  certius  baptizatussit; 
ut  etiam  ipsa  sacrosancta  signacuia,  quorum  res 
in  eo  prscesserat,  ad  perficiendam  scientiam  veri* 
tatisperciperenulio  modo  moraretur  (Act.i),  Multi 
autem  nec  post  acceptum  Baptismum  curant  co- 
gnoscerevoluntatem  Dei.Quapropterquisquis  ante 
Baptismum  cognita  Dei  voluntate  peccaverit,  non 
possumus  dicere,  aut  ulio  modo  credere  cum  ad 
Baptismum  accesserit,  non  ei  dimitti  omnia  quae- 
comquepeccavit,  Huc  acceditquod  voluntasDeiin 
diligendo  Deo  et  proximo  breviter  insinuetur  cre- 
dentibusy  ita  ut  in  his  duobus  praeceptis  tota  Lez 
pendeat,  et  omnes  Prophetse  (Matth,  xxn,  37-40)» 
Diiectionem  autem  proximi,  id  est,  dilectionemho- 
minisusque  adinimicidilectionem,  nobis  Dominus 
ipse  commendat  (Matth.  v,  44):  et  videmus  quam 
multi  jam  baptizati,  et  vera  esse  ista  fateantur,  et 
tanquam  Domini  praecepta  veneruntur  ;  cum  au« 
tem  perpesi  fuerint  alicujns  inimicitias,  ista  ra- 
piuntur  animo  ad  ulciscendum,  et  tantis  inardes- 
cunt  facibus  adiorum,  ut  nec  proiato  et  recitato 
Evangelio  placari  possint :  et  talibus  hominibus 
jam  batizatis  EccJesiae  plenae  sunt ;  quos  tamen 
spirituales  viri  fraterne  admonere  non  cessant,  et 
in  spiritu  lenitatisinstanterinstruunt  (Ga/ai.viyl), 
ut  hujusmodi  tentationibus  occurrere  ac  resistere 
parati  sint,  et  magis  diligant  in  Christi  pace  re- 
gnare,  quam  deioimici  oppressione  ixteri.  Quod 
inaniter  fieret,  si  talium  peccatorum  nulla  spes  ve- 
nisB,  nuliapoenitentias  medicina  remaneret.  Et  certe 
caveant  qui  hoc  sentiunt  ne  David  patriarcham 


divina  electione  probatum  atque  iaudatum,  igno- 
rasseaffirment  voluntatem  Dei,  cumalienae  conjugis 
amore  percuisus,etiammaritum  ejus  decipiendum 
necandumque  curavit :  de  quo  tamen  sceiere  cum 
esset  primo  sua,  deinde  prophetae  voce  damnatus, 
pcenitendi  humilitate,  et  peccati  confessione  libe- 
ratus  est.  Sedpiane  vapulavitmulta  (WReg. xi,xu), 
etexemplosuodocuitinteliigi,  non  ad  sempiternam 
poenam,  sed  ad  severiorem  disciplinam  pertinere 
quoddictumestaDomino,  Quiautem  novit  volunta'' 
tem  Domini  sui,  et  fecit  digna  plagis,  vapulabit 
multa. 

19.  Nam  et  illud  ad  Hebraeos  qui  diligentius  per- 
tractant,  si  inteliigunt,  ut  non  de  sacrificio  contri- 
bulati  per  pcenitentiam  cordis  accipiendumsi  quod 
dictum  est,  Non  adhuc  pro  peccatis  relinquitur 
sacrificium  ;  sied  de  sacrificio  de  quo  tunc  loque- 
batur  Apostoliis,  id  est,  hoiocausto  Dominicoe  pas- 
sionis,  quod  eo  tempore  ofTert  quisque  pro  pecca- 
tis  suis,  quo  ejusdem  passionis  fide  dedicatur,  et 
Christianorum  fidelium  nomine  baptizatus  imbui- 
tur  :  ut  hoc  significaverit  Apostolus,  non  posse 
deinceps  eum  qui  peccaverit,  iterum  baplizanda 
purgari.  Quo  intellectunon  intercluditurpoenitendi 
locus  :  ita  sane,  ut  eos  qui  nondum  baptizati  sunt, 
nondum  plenam  scientiam  veritatis  accepisse  fa* 
teamur.  Ex  quo  conficitur  ut  omnis  qui  scientiam 
veritatis  accepit,  etiambaptizatusinteiligatur.  Non 
autem  omnis  baptizatus  etiam  scientiam  veritatis 
accepit,  propter  quorumdam  posteriorum  provec- 
tum  vei  miserabilem  negiigentiam  :  et  tamen  iliud 
sacrificium  de  quoloquebatur,  idest,holocaustum 
Domini,  quod  tunc  pro  unoquoque  offertur  quo- 
,dammodo,  cum  ejus  nomine  in  baptizando  signa- 
tur,  iterum  si  peccaverit,  oflferri  non  potest.  Non 
enim  possunt  denuo  baptizari  qui  semel  iMiptizati 
sunt,  quamvis  etiam  post  Baptismum  per  ignoran- 
tiam  veritatis  peccaverint.  Ita  fit  ut  quoniam  sine 
Baptismo  nemo  recte  dicitur  accepisse  scientiam 
veritatis,  omnis  qui  accepiteam,  nonei  relinquatur 
pro  peccatis  sacrificium,  hoc  est,  non  possit  denuo 
baptizari  :  nec  tamen  omnis  qui  non  accepit  per 
doctrinam  scientiam  veritatis,debeatarbitrari  posse 
pro  se  illud  offerri  sacrificium,  si  jam  oblatum  est ; 
id  est,  si  jam  ejusdemveritatis  per  Baptismum  sa- 
cramenta  percepit,  non  potest  iterum  baptizari. 
Tanquam  si  diceremus  omnem  hominem  non  esse 
quadrupedem,  non  ideo  tamen  omne  animai  quod 
liomo  nonest,  etiamquadrupes  esse.  Eosenimqui 
jam  baptizati  fuerint,  curari  meiius  dicimus  per 
pGenitentiam,non  renovari;  quiarenovatioinBap- 
tismo  est.  Ubi  quidem  operatur  poenitentiasedtan- 
quaminfundamento.  Manente  itaque  fundamento, 
recurari  aedificium  potest  :si  autem  fundamentum 
iterare  quisvoluerit,totum  aedificium  subvertatne- 
cesse  est.  Propterea  hoc  dicit  Hebreeis,  qui  ck  novo 
Testamento  ad  sacerdotium  vetus  declinasse  vide- 
bantur  :  Ideoque  remittenleSy  inquit,  initii  Christi 
verbum,  in  consummationem  respiciamus,  nonite^ 
rum  jacientes  fundamentum  pcenitentiae  a  mortuis 
operibus,  etfideiin  Deum,lavacri  doctrinae,  imposiH- 


2103 


EPISTOUB  AD  ROMANOS,  S.  ADGUSTINI  INCHOATA  EXPOSITIO. 


SIU 


onis  manusjresurreclionis  eliam  mortuorum,etjudi^ 
eii3Btemi{Bebr,vi,  1  et2).  Ista  oinnia  in Baptismo 
traduntur,qu8enegate8serepetenda,utiqueincoQ8e- 
crandisfidelibus.Namin  verbi  Deitractationeatque 
doctrina,non  iterum  tantum,8ed  sspius  dicenda  sunt, 
sicut  rerum  de  quibus  disseritur  opportunitas  fla- 
gitat. 

20.  An  vero  jam  illud  occurret,  ut  non  jam  si 
quodlibet  peccatum  sciens  admiserit,  sed  si  pro- 
prie  peccatum  in  Spiritum  sanctum  sciens  admise- 
rit,  tunc  non  habere  Teniam  judicetur?Quo  loco 
quaeri  potest  utrum  scirent  Judaei  per  Spiritum 
sanctum  operari  Dominum,  quando  eum  in  principe 
dsemoniorum  deemonia  exdudere  blasphemabant 
(Matth.  IX,  34)  ?  Miror  autem  quomodo  possent  in 
ilio  Spiritum  sanctum  cognoscere,  cum  ipsum  Do- 
minum  Filium  Dei  esse  nescirent  :  in  illa  sciiicet 
caecitate,  quee  ex  parte  in  Israel  facta  est,  donec 
plenitudo  Genlium  intraret  (Bom.  xi,  25).  De  qua 
opportuniussuoiocOyDomino  adjuvante  atqueper- 
miltente,tractabitur.Deindesidijudicatiospirituum 
iliainteliigitur,quaquisquedijudicatutrum  in  quo- 
quam  Spiritus  sanctus,  an  failaciae  spiritus  opere- 
tur;h89caulem  dijudicatio  certo  quodam  tempore 
perSpiritum  sanctumfidelibusdatur,sicut  alioloco 
idemapostolus  dicit(l  Cor. xu,40) :  quomodopoterant 
infideiesJudffiisineistomunereoperareturzettamen 
ineis,  utjusta  poenaferirentur,  apertissima  indicia 
malevolentiae  claruerunt,etcumfalsostestes  in  eum 
compararunt  (ifai/A.  xxvi,  59-60),  et  submiserunt 
simulatores  qui  eum  in  verbo  caperent  (Id.  xxu,  15- 
il) ;  etcum  tremenda  mirabiiia,  quae  inejus  resur- 
rectione  facta  sunt,  eis  renuntiarentur,  famam  fal- 
sam  disseminare,  ac  veritatem  abscondere,  custo- 
dum  corruptione  conati  sunt  (Id.  xxvui,  13) ;  et 
alia  malitiosi  etvenenosianimi  signa  in  eis,  quan- 
tumevangelica  narratio  demonstrat,  apparuerunt. 

21.  Unde  jam  velut  incoepit  eluoere,  eam  pec- 
care  in  Spiritum  sanctum,  qui  operibus  quae  per 
Spiritum  sanctum  fiunt,  malevoio  animo  contradi- 
cit.  Quanquam  enim  nesciat  utrum  ille  si  Spiritus 
sanctus  ;  tamen  qui  hoc  animo  est,  ut  ea  opera 
quibusinvidet,  malitnonesseSpiritus  sancti ;  non 

.quia  mala  sunt,  sed  quia  invidet  eis,  quia  ipsi  bo« 
nitati  est  contrarius  per  malitiam  suam  ;  recte  in 
Spiritum  sanctum  peccare  judicatur.  Verumtamem 
si  ex  eo  quoquehominum  numero,  quibusDominus 
illud  crimen  objicit,  veniens  ad  fidem  Christi,  et 
poenitendi  cruciatibusedomitainvidia  salutem  cum 
lacrjmis  poscens,  sicut  etiam  nonnulli  eorum  for- 
tasse  fecerunt;  quiero  utrum  quisquamtanto  errore 
orudescat,  ut  aut  neget  eos  ad  Christi  baptismum 
admity  oportuisse,aut  frusta  admisos  esse  conten- 
dat  ?  Nam  si  quis  per  invidiam  opera  divina  blas- 
phemat,  quoniam  bonisDei,  hocest  donis  Dei  ma- 
litia  sua  resistit,  in  Spiritum  sanctum  peccare,  et 
propterea  spem  veniae  non  habere  existimandus  est: 
attendamusutrumexeoniimerofueriapostolusPau- 
lus.  Dicit  enim  :Qui  priusfui  blasphemus^etpersecu-' 
toTyet  injuriosus ;  sed  misericordiam  consecutus  sum , 
quia  ignorans  feciin  incredulitate(l  rim.i,43).Aa 


for te  ideo  non  perUnuit  ad  boc  genas  eriminto,  qoia 
non  erat  invidus  ?  Audiamus  quid  alibi  dieat : 
Fuimus  enim,  inquit,  et  nos  stuUi  aliquando  et 
increduli,  errantes,  serinentes  voluptaiibui  ef  ^ie- 
siderUs  variis,  in  malUia  et  invidia  agentet^  abo^ 
minabiles,  invicem  odio  habentes  (Tit.  m,  3). 

22.  Si  ergo  nec  Paganis,nec  HebrsBis,  nechnreti- 
cis,  aut  schismaticisnondumbaptizatis,  ad  i>aptif- 
mum  Christiaditas  clauditur,abiooodamoata  vita 
priorein  melias  commuteoturquamvis  Cliristiani- 
tati  et  EcclesiseDei  adversantesantequamchristia- 
nis  Sacramentis  abluerentur,  etiam  Spiritui  sancto 
quanta  potuerunt  infestatione  restiterint :  si  etiam 
hominibus,qui  usquead  Saoramentorumperceptio- 
nem  veritatis  scientiam  perceperunt,et  post  hno  lapsi 
Spiritui  8ancto  restiterunt,  ad  sanitatem  redeanti- 
bus.etpacem  Dei  p(Bnitendoqu8Brentiba8,auxiliam 
misericordiffi  non  negatur  :  si  denique  de  ilJis  ipsis 
quibus  blasphemiam  in  Spiritum  sanctum  ab  eis 
prolatam  Dominus  objecit,  si  qui  resipisceotes  ad 
Dei  gratiam  confugerunt,  sine  ulla  dubitatione 
sanati  sunt :  quid  aliud  restat,  nisi  ut  peccatum  in 
Spiritum  8anctum,quod  neque  in  hocseecalcoeqae 
infuturo  dimitti  Dominus  dicit,  nullum  intelligatar 
nisiperseverantiain  nequitia  etinmalignitate,cum 
desperatione  indulgentise  Dei?  Hoc  est  eoim  gratiaB 
illius  etpaci  resistere,de  quibus  nobis  sermo  nune 
ortus  est.  Nam  hinclicet  advertere,  etiam  ipsisJo- 
dseis,  quorum  blasphemiam  Dominus  arguit,  non 
fuisse  clausum  corrigendi  se  et  poBnitendi  iocum; 
quid  idem  Dominus  in  ea  ipsa  reprehensiooe  ait 
illis :  Autfacite  arborem  bonam,  etfruetum  ejus  bo- 
num  ;  aut  facUe  arborem  malam,  et  fructum  ejut 
malum(Matth.\u,  31-33). Quod  utiqueoullaratiooe 
diceretur  eis,  si  propler  illam  biasphemiam  jam 
commutare  animum  in  melius,  et  recte  factorum 
fructus  generare  non  possent,  aut  frustra  etiam 
sine  peccati  sui  dimissione  generarent. 

23.  Ergo  quia  Dominus  in  Spiritu  Dei  expellebat 
deemonia,  ceeterosque  humanorum  corporum  mo^ 
bos  languoresque  sanabat,  non  obaliud  nisi  ut  cre- 
deretur  dioenti  sibi^  agUe  psenitenliam  ;  appropin' 

'quavitenim  regnumcmlorum(ld.  ni,  2).  Invisibiliter 
enim  peccatadimittuntur  cui  dimissioni  fidem  mira- 
culis  comparabat :  quod  in  illo  paralytico  manifei- 
tissimeostenditur.  Cum  enim  primoei  donum  visi- 
bile  obtulis8et,propterquodvenerat;  noo  eoim  jam 
veneratFiliushominis  utjudicaret  saeculum,  sed  ut 
servaret  sflecuium  (Joan.  m,  17) :  cum  ergo  dixisset, 
Dimissa  sunt  tibi  peccata ;  murmuratumque  esset 
a  Judaeisindignantibus  quod  eis  tantam  potestatem 
sibi  arrogasse  videretur  :  Quidest,  inquit,  facilius 
dic&^e^  Dimissa  sunttibi  peccata ;  an  dicere,  Surge 
et  ambula  f  Utsciatis  autem  quia  potestatem  Filius 
hominis  dimittere  peccata,  (dicit  paralytieo)  Tibi 
dico,  surge,  tollegrabatumtuum,  et  vadeindomum 
tuam  (Marc.  ii,  3  H ).  Quo  facto,  etquibus  dictis  satis 
declaravit  ideose  illafacerein  corporibus,utcrede- 
returanimaspeccatorumdimissioneliberare,  idest, 
ut  de  potestate  visibili  potestasinvisibilismereretur 
fidem.  Quia  ergo  in  Spiritu  Dei faoiebatillaomoia, 


2105 


EPIST.  AD  GAL.,  S.  AUG.  BXPOSlTIOmS  LIBER  UNUS. 


2106 


ut  gratiam  paoemque  bominibus  largiretar  ;  gra> 
tiam  io  remissioDe  peccatorum,  pacem  in  reconci- 
liatione  Dei  (a),  a  quo  separant  soia  peccata ;  cum 
dixissent  JudflBi  quod  in  Beelzebub  ejiceretdaemo- 
nia,mi8drioorditer  eosvoluitadmonere,  neyerbum 
dicerent  et  blasphemiam  in  Spiritum  sanctum 
(Maith.  zii,  22-33),  boc  est,  ne  grati»  Dei  pacique 
resisterent,  quam  per  Spiritum  sanctum  donare  Do- 
minus  venerat.  Non  quia  jam  hoc  fecerant,  quod 
sibi  neque  in  hoc  sflBCulo,  neque  in  futuro  dimitte- 
retur;  sed  ne  desperandodevenia^autquasi  de  sua 
justitia  prssumendo,  et  pOBnitentiam  non  agendo, 
aut  perseverando  in  peccatis,  hoc  facerent :  hoc 
modo  enimdicerent  yerbum,  hoc  est  blaspbemiam 
in  Spiritum  sanctum,  in  quo  Dominus  signa  ilia 
propterlargiendam  gratiam  pacemque  faciebat,  si 
perseverantiapeccatorumipsi  gratin  paciqueresis- 
terent.  Verbumenim  dicere,  non  ita  videtur  hic  po- 
situm,  ut  tantummodo  iilud  intelligatur  quod  per 
linguam  fabricamus,  sed  quod  corde  conceptum, 
etiam  opere  exprimimus.  Sicutenim  non  confiten- 
tur  Ddum,  qui  tantum  oris  sono  confitentur,  non 
etiam  bonis  operibus  :nam  de  hisdictum  est,  Con* 
fiieniurenim8enosseDeum,factisautemnegant{TU. 
1, 16).  Ex  quo  manifestum  est  dici  aliquid  factis,  si- 
out  manifestum  est  negari  aliquid  factis.  Et  sicut 
illudquodait  Apostolus,iVemo  dieitt  Dominus  Jesus, 
nisiin  Spiritusancto(l  Cor.  xii,  3) ;  non  potest  recte 
inteliigiy  nisi  in  factis  dicere  inteiligatur.  Non  enim 
boc  in  Spiritu  sanclo  dicere  putandi  sunt,  quibus 
ipse  Dominus  dicit,  Utquid  mihi  dicitis,  Domine^ 
Domine,  et  nonfacitis  qux  dicovobis  {Luc.  vi,  46)  ? 
(a)  1  Retract.  cap.  S5. 


et  illud,iV6fi  omnisqui  mihidicil,Dom%ne,Domine, 
intrabit  in  regnum  ccelorum  (Matth.  vu,  21).  Sio 
etiam  qui  hoc  verbum,  quod  sine  veuia  vultintel- 
iigi  Dominus,  in  Spiritum  sanctum  dicit,  hoc  est» 
qui  desperans  de  gratia  et  pace  quam  donat,  in 
peccatis  suis  perseverandum  sibi  esse  dicit,  dicere 
intelligendus  est  factis :  ut  quomodo  illi  factis  Do- 
minum  negant,  sic  isti  factis  dicant  se  in  mala  vita 
suaetperditi8moribusperseveraturo8,etitafaciant, 
hoc  eat  perseverent.  Quod  si  faciunt,  quis  jam  mi- 
retur,  aut  quis  noo  inteliigat,  et  Dominum  Jesum 
Ghristum  per  illam  comminationem  ad  poBuiten- 
tiam  vocasse  JudsBOs,  ut  eis  in  secredentibus  gra- 
tiam  pacemque  donaret ;  et  huic  gratiea  pacique 
resistentibus,  et  hoc  modo  verbum  atque  blasphe- 
miam  in  Spiritum  sanctum  dicentibus,  hoc  est,  in 
peccatis  suis  desperata  atque  impia  mentis  obsti- 
natione  perseverantibus,  et  adversus  Deum  sine 
humilitate  confessionis  atque  poenitentisB  super- 
bientibus,  neque  in  hoo  ssbcuIo,  neque  in  futuro 
veniam  posse  concedi  ?  Qu»  si  ita  sunt,  opportuni- 
tate  tractandi  de  gratia  et  pace,  qusB  nobis  est  a 
Deo  Patre  et  Domino  nostro  Jesu  Christo,  magna  et 
difficillima  eodem  ipso  Domino  largiente  questio 
dissoiuta  est.  Quisquis  autem  adhuc  de  re  tanta  di- 
ligentiorem  considerationem  tractationemque  de- 
siderat,  in  Erangelii  tractatione  atque  in  verbis 
Evangelistarum  sibi  desideranda  esse  cognoscat : 
et  meminerit  nos  nunc  EpistolamPauliapostoliad 
Romanos  suscepisse  tractandam,  cujus  Epistol» 
textum  consequentem  in  aliis  voluminibus,  si  Do- 
minus  voluerit,  vestigabimus,  uthujus  jam  tandem 
iste  sit  modus. 


De  subsequenti  operej  vide  lib.  1,  cap.  S4,  Retractationum,  acol.  622,  verbis^  Post  hunc 
librum  exposui,  usque  ad  coL  623,  verbis^  Scripsit  Apostolus.  M. 


S.   AURELII  AUGUSTINI 

HIPPONENSIS    EPISGOPI 

EPISTOL^  AD  GALATAS 


PRiBVATIO. 

i  •  Causa  propter  quam  scribit  Apostolus  ad  Gala- 
tas,  hsBC  est,  ut  intelligant  gratiam  Dei  id  secum 
agere,  ut  sub  Lege  jam  non  sint.  Cum  enim  prsedi- 
cataeis  esset  Evangeliigratia,nondefuerunt  quidam 
ez  ciroumcisione,  quamvis  Christiani  nomine,  non 
dum  tamen  tenentes  ipsum  grati»  beneficium,  et 


adhuc  voientesesse  sub  oneribusLegis,  quiBDomi- 
nusDeus  imposuerat,  non  Justitiaeservientibus,  sed 
peccato,  justam  scilicet  Legem  injustis  hominibus 
dandoad  demonstranda  peccata  eorum,  non  aufe- 
renda:  non  enimaufertpeccatanisi  gratiafidei,  qusB 
perdilectionemoperatur  :  sub  hac  ergo  gratiajam 
Galatas  constitutos.ilii  volebant  constituere  sub  one- 


ADMONmO  FP.    BBKlDICTlIfORUM. 

CastigatuB  est  (hic  liber)  ad  eosdem  codices  cum  Ezpositione  Epistolfle  ad  Romanos  :  prsBtereaque  ad  altenim 
Thaaneum,  ad  AlbineDsem,  Michaelinum  et  Sergiensem. 

Comparavimus  preeterea  eas  omnes  editiones  initio  Retr.  et  Gonfess.  1. 1,  memoratas.  M. 

(a)  Scriptus  cireiter  Ghristi  annum  394  :  scilicet  Augustino  adhac  presby tero,  ez  lib.  i  Retract,  capp.  t3  et  S4* 


1107 

ribus  Legii,  asseYerantes  nihil  eis  prodesse  ETan- 
gelium,  nisi  circumciderentur,  et  cffiteras  carnales 
Jndaici  ritus  observationes  subirent.  Et  ideo  Paulum 
apostolum  suspectum  habere  coeperant,  a  quo  iilis 
Evangelium  prsBdicatum  erat,  tanquam  non  tenen- 
tem  disciplinam  cnterorum  Apostolorum,  qui  Gen- 
tes  cogebanl  judaizare.  Gesserat  enim  talium 
hominumscaodalisapostolu8Pelrus,etin8imuiatio- 
nemductuserat,  tanquamet  ipsehoc  sentiret,  nihil 
prodesse  Gentibus  Evangehum,  nisi  onera  Legis 
implerent :  a  qua  simulatione  idem  apostolus  Pau- 
lus  eum  revocat,  sicut  in  hac  ipsa  Epistoia  docet 
{Galat.  II,  14).  Talis  quidem  qusstio  est  in  Epistola 
ad  Romanos  :  yerumtamen  videtur  aliquid  inta- 
res8e,quod  ibi  contentionem  ipsam  dirimit,  litem- 
que  componit,  qus  inter  eos  qui  ez  JudsBis,  et  eos 
qui  ez  Gentibus  crediderant,  orta  erat,  cum  iiii  tan- 
quamez  meritis  operum  Legissibi  redditum  Evan- 
gelii  presmium  arbitrarentur,quod  preBminm  incir^ 
cumcisis  tanquam  immeritis  nolebant  dari ;  illi 
contraJudaBisseprsBferregestirent,  tanquam  inter- 
feotoribus  Domini :  in  hac  vero  Epistola  ad  eos 
scribit,  qui  jam  commoti  erant  auotoritate  illorum 
qui  ez  JudsBis  erant,  et  ad  observationes  Legis  co- 
geban  t ;  coBperan  t  enim  eis  credere,  tanquam  Paulus 
apostolus  non  vera  prsBdicasset,  quod  eos  circum- 
cidi  noluisset.  Et  ideo  sic  coBpit:  Mirorquod  sic  tam 
eilo  traniferimini  ab  eo,  qui  vos  voeavit  in  gloriam 
Chri$ti,  in  alitid  Evangelium.  Hoc  ergo  ezordio  cau- 
S8B  qu8Bstionem  breviter  insinuavit.  Quanquam  et 
ipsa  salutatione,cumdicitse  apostolum,  non  abho^ 
minibus,  neque  per  hominem  (Id.  i,  6,  1),  quod  in 
Bulia  alia  epistola  dizisse  invenitur,  satis  ostendit, 
et  illos  qui  taiia  persuadebant,  non  esse  a  Deo,  sed 
ab  hominibus  ;  et  caBteris  Apostolis,  quantum  ad 
auctoritatem  testimonii  evangeiici  pertinet,  impa- 
rem  se  haberi  non  oportere  :  quandoquidem  non 
ab  hominibus,  nequeperhominem,  sed  per  Jesum 
Christum  et  Deum  Patrem  se  apostolum  noverit. 
Singula  igitur  ab  ipso  Epistolea  vestibulo,  permit- 
tente  Domino  et  adjuvante  studium  noslrum,  sic 
consideranda  et  tractanda  suscepimus. 

2.  [Galat.  cap.  I,  l^  l^.  1,  2].  Paulus  apostolus  non 
ab  hominibus,  nequeper  hominemt  sed  per  Jesum  Chri- 
stum,  et  Deum  Patrem^  qui  suseitavit  illum  a  mortuis; 
et  qui  mecum  sunt  omnes  fratres,  Ecclesiis  Galatix.  Qui 
abhominibusmittitur,mendazest;quiperhominem 
mittitur,  potestesse  verax,  quia  et  Deus  veraz  potes  t 
per  hominemmiltere :  qui  ergo  neque  ab  hominibus , 
neque  per  hominem,  sed  per  Deum  mittitur,  ab  illo 
veraz  est,  qui  etiam  per  hominem  missos  veraces 
facit.  Priores  ergo  Apostoli  veraces,  qui  non  ab 
hominibusy  sed  a  Deo  per  hominem  missi  sunt,  per 
Jesum  Christum  scilicet  adhuc  mortalem.  Veraz 
etiam  novissimus  Apostolus,  qui  per  JesumChris- 
tum  totum  jam  Deum  post  resurrectionem  ejus 
missusest(a).Priores8unt  caBteri  Apostoli  perChris- 
tum  adhuc  ez  parte  hominem,  id  est  mortalem  : 
novissimus  est  Paulus  apostolus,  perChristumjam 

(a)  I  Retract.  cap.  21«  n.  1. 


BPISTOUB  AD  OALATAS,  S.  AOQUSTINI  SIM 

totum  Deum,  id  est,  omniez  parte  immortalea.  Sit 
ergotestimoniiejos  sBqualis  auctoritas,in  cnjaBho- 
norem  implet  olarificatio  Domini,  si  qoid  habebat 
ordo  temporis  minus.  Ideo  enim  cum  dizisiet,  Ei 
DeumPatrem,  addidit,  quisuicikafU  illum  a  mariuis; 
ut  etiam  ez  hoc  modo  breviter  jam  a  clarificato 
missum  se  esse  oommemoraret. 

3.  [Ib.  1, 3-5.]  Gratia  vobis  etpamaDeo  Patre  eiDo- 
minoJesuChristo.  Gratia  Dei  estqua  nobis  doaantar 
peccata,  ut  reconciliemur  Deo ;  paz  autem,  quare- 
eonciliSimuTDeo.Quidediisemetipeimpropeetattinoi' 
iris,  ut  eximeret  nos  de  prmsenii  smculo  maUgno.  Sa- 
culum  praBsens  malignumproptermalignot  homi- 
nes,  qui  in  eo  sunt,  intelligendum  est :  sicut  dicimas 
etma]ignamdomum,proptermalignosinhabitantes 
in  ea.  Secundum  voluniaiem  Dei.  et  Patris  nasiri,  eui  est 
gloriainswoulasseculorumtAmen.Quantoi^iUTmagiM 
homines  non  debentarroganter  ad  seipsos  referre, 
si  quid  operantur  boni ;  quando  et  ipse  Dei  Filius 
in  Evangelio,  non  gioriam  suam  se  quierere  dizit 
{Joan.  VIII,  50),  neque  voluntatem  suam  venisse  fa- 
cere,  sed  voiuntatemejus  qui  eummisit  (Jcf.  vi,  38)? 
Quam  voiuntatem  gloriamque  Patris  nuno  comme- 
moravitApostolus,  utipseqnoqueDomini  ezemplo, 
a  quomissus  est,  non  se  qusBrere  gloriam  suam  si- 
gnificaret,  nec  facere  voluntatem  suam  significarsL 
nec  facere  voiuntatem  suam  in  prfledicatione  Bvan- 
gelii,  sicutpauio  post  dicit :  Si  hominibus  piaeeremt 
Christi  servus  non  essem  (Galat.  i,  10). 

4.  [Ib.  1,  6-9.]  Mirorquodsictamcito  transferimini 

abeo,  quivosvoeavit  ingloriam  Christijn  aliudEvan' 

gelium,  quod  non  est  aliud.  Evangelium  enim  si  aliud 

est,  praeter  id  quod,  sive  per  se,  sive  per  aliquem 

Dominus  dedit;jam  nec  Evangeliumrectedici  polest 

Vigilanter  autem,  cum  dizisset,  iransferiminiab  eo 

qui  vos  vocavit  ;  adjunzit,  in  gloriam  Christi,  qnam 

Tolebant  illi  evacuare,  quasi  frustra  venerit  Chris- 

tus,  si  jam  circumcisio  carnis  atque  h^Jusmodi  ope- 

ra  Legis  tantum  valebant,  ut  perilla  homines  salvi 

fierent.  Nisi  aliqui  sunt  eonturbanles  vos,  et  oolenHs 

eonvertere  Evangelium  Christi.  Non  quemadmodum 

istos  conturbant,  itaetiam  convertunt  Evangehum 

Ghristi,  quia  manet  firmisaimum :  sedtamen  con- 

vertere  volunt,  qni  ab  spiritualibus  ad  carnalia  re- 

Tocant  intentionem  credentium.  Illis  enim  ad  ista 

conversis,  manet  Evangelium  non  conversum.  Et 

ideooum  dizisset,  conturbantes  tH»,non  dizit,  etcon- 

vertentes,  sed,  volentes,  inquit,  convertere  Evangetium 

Christi,  Sed  licet  nos,  aut  angelus  de  cselo  vobit  evan- 

gelizaverit  prseterquam  quod  evangelizavimus  vobis, 

anathemasii.  Veritas  propter  seipsam  dih'gendaest, 

non  propter  hominem,  aut  propter  angelum,  per 

qnem  annuntiatur.  Qui  enim  propter  annuntiatores 

diligiteam,  potest  etiam  mendacia  diligere,  si  qaa 

forte  ipsi  sua  protulerint.  Sieui  prsediximus^  ei  nunc 

iterum  dico,  si  quis  vobis  evangelizaverii  prseierquam 

^uodaccepistis,  anathema  sit.  Aut  prsBsens  hoc  prs- 

dizerat,  aul  quia  iteravit  quod  dizit,  propterea  vo- 

luit  dicere,  Sieut  prsediximus»  Tamen  ipsa  iteratio 

salnberrime  intentiondm  moYet  ad  firmitatem  re* 

iinendi  eam,  qusB  sic  commendaturi  fidem. 


2100 


EXPOsrnoNis  uber  umus. 


tilO 


5.  [Ib*  i>  iO.]  JVodo  irgo  komtnilm  9iiad€o,an  Deof 
aul  fiMBro  honUnilnii  plaeere  f  Si  adhuc  hominibut  plar 
earemtChrisiiterfminonetiem,  NemoDeosuadet»  quia 
manifesta  suiit  ilii  oomia :  sed  hominibuft  iile  beiie 
tuadet,  qui  noa  se  illis  piacere  vult,  sed  ipsam  quam 
tnadet  ▼eritatem.  Qui  enim  placet  hominibus,  non  ab 
ftpsissuam  gloriam  quABrens,  sed  Dei,  ut  salvi  fiant, 
non  jMi  hominibus,  ted  Deo  placet:  aul  certe  jam 
eum  et  Deo  pfaeet  simul  et  hominibuSy  non  utique 
hominibus  placet.  Aliud^enim  placere  hominibus, 
aliud  et  Deo  ethominibus.  Item  qmiiominibus  pro- 
pter  veritatem  placet,  non  jam  ipse  illis,  sed  Teritas 
plaeet  Plaeerem  autem  dixit  quantum  in  seipso  est, 
quantum  ad  ejus  voiuntatem  attinet ;  ac  si  diceret, 
placere  Teliem.Non  enim  si  hoc  eo  nonagente  pla- 
eeat  alicui,  quasi  propter  seipsum,  et  non  propter 
Deumatque  Evangelium  quod  annuntiat,  superbisB 
ipsius  potius,  quam  erroriejus  cui  perverse  piaoet, 
tribuendum  est.  Iste  itaque  sensus  est :  Modo  ergo 
hominibussuadeo,  an  Deo  ?autquiahominibus  sua- 
deo,qu8Brohomioibuspiacere  ?Si  adhuchominibus 
qussrerem  placere,  Ghristi  servusnonessem.  Jul>et 
enim  ille  servis  suis  utdiscant  ad  ipso  mites  esseet 
humiies  corde  {Matth.  zi,  29).  Quod  nulio  modo  po- 
test  qui  propter  seipsum,  id  est  propter  suam  quasi 
privatam  et  propriam  gioriam,  piacere  hominibus 
qussrit.Dicitautemetaiibi,  Hominibui  iuademus,  Deo 
auiem  manifeitali  iumui  (II  Cor.  v,  ii) ;  ut  ioteiligas 
quod  hic  ait,  Hominibui  iuadeoy  an  Deo?  non  uti- 
que  Deo,  sedhominibus  suadendum.  Non  ergomo- 
veal  quod  aiibi  dizit,  Sieut  et  ego  omnibuiper  omnia 
ptaoeo;  addiditenim,iVbyi9U«rftu  quod  mihi  prodeett 
iidquod  multiiy  ut  ialvi  fiant  (1  Cor.  z,  33).  Nulliau- 
tem  prodest,  ut  saivus  flat,  si  homo  ei  propter  se- 
ipsnm  piaceat :  qui  non  placet  utiliter,  nisicum  pro- 
pter  Denm:placet,idest,  utDeus  piaceatetglorifice- 
tur,  cum  dona  ejus  attendunturin  homine,  autper 
ministerium  hominis  accipiuntur ;  cum  autem  sic 
homo  placet,  non  jam  homo,  sed  Deus  piacet.  Utrum- 
que  ergo  recte  dici  potest ;  et,  Ego  piaoeo,  et,  non 
egopiaceo.  Sienimadsitbonusintellector,  piusque 
pulsator,  patebit  ulrumque,  et  nulla  inter  serepu- 
gnantia  repellet  intrantem. 

6.  [Ib.  r,  11,  12.]  Notumenim  vobii  fado^  fratrei^ 
Bvangelium,  quod  evangelizatum  est  ame,  quia  non  eet 
iecundum  hominem.  Neque  enim  ego  ab  homine  accepi 
illudy  neque  dtdtci ,  eed  per  revelationem  Jeiu  Chriiti, 
Evangelium  quod  secundum  homioem  est,  menda- 
ciumest  Omnis  enim  homo  mendaz  (Psa/.  czv,  11) : 
quiaquidquid  veritatis  invenitur  in  horaine,  non  est 
ab  homine,  sed  aDeo  per  hominem.  Ideo  jam  quod 
secundum  hominem  est,  necEvangelium  dicendum 
est :  quale  illi  afferebant,qui  in  servitutem  ez  liber- 
tate  attrahebant  eos  quos  Deusez  servitute  in  liber- 
tatemvocabat 

7.  [Ib.  1, 13, 14.]  «  Audistis  enim  conversationem 
meam  aiiquando  in  Judaismo,  quia  supra  modum 
persequebar  Ecclesiam  Dei,  et  vastabam  illam  ;  et 
prohciebam  in  Judaismo  supra  muitos  coaataneos 
meos  in  genere  meo,  abundantius  SBmuIator  ezis- 
tens  paternarum  mearum  traditiooum. »  Si  perse- 


quendo  et  yastando  Eedesiam  Dei  proficiebat  in 
Judaismo,  apparet  contrarium  esse  Judaismum 
EcdesiflB  Dei,  non  per  iUam  spiritualem  Legem  quam 
acceperunt  Judaei,  sed  per  carnalem  conversatio- 
nem  servitutis  ipsorum.  Et  si  «muiator,  id  est,  imi* 
tator  paternarum  suarum  traditionumpersequeba- 
turPaulusEcclesiam  Dei,  paterneB  ipsiustraditiones 
contrariflB  suntEcclesisB  Dei,  non  autem  Legis  illius 
culpaest;  Lex  enim  spiritualis  est  (Rom.  vii,  14),nec 
carnaliter  se  cogit  intelligi :  sed  illorum  vitium  est, 
qui  et  illa  qu8B  acceperunt,  carnaliter  sentiunt,  et 
multa  etiam  sua  tradiderunt,  dissolventes^  sicut 
Donmras  dicit,  mandatum  Dei,  propter  traditiones 
suas  (Matth.  zv,  3). 

8.  [Ib.  1,  15-f9.]  Cttni  autem  placuit  Deo,  qui  me 
iegregavit  de  ventre  mairii  meas,  et  vocavit  per  gratiam 
iuam,  revelareFHium  iuuminmet  ui  annuntiaremeum 
in  Geniibui,  coniinuo  non  acquievi  cami  ei  ianguini. 
Segregaturquodammododeventrematris,quisquis 
a  carnalium  parentum  consuetudine  c8Bca  separa- 
tur  :  acquiescit  autem  carni  et  sanguini,  quisquis 
carnalibus  propiuquiset  consanguineissuis  carna- 
liter  suadentibus  assentitur.  Neque  veniin  leroioly^ 
mamad  prxceiioreimeoiApoiioloi,ied  abiiin\Arabiam, 
ii  iterum  revenui  ium  Damaioum.  Deinde  poit  annoi 
trei,aicendiJerotolymam  vidert  Petrum,etmaniiapud 
Utumdiebutquindecim.  Si  cum  evangeiizassetPaulus 
in  Arabia,  postea  vidit  Petrum,non  ideo  ut  perip- 
sum  Petrumdisceret  Evangelium;  nam  ante  eum 
utique  vidisset:  sedut  fraternam  charitatem  etiam 
corporali  notitia  cumularet.  Alium  autem  ApottoUh 
rum  non  vidi,  niti  Jacobum  fratrem  Domini.  Jacobus 
Domini  frater,  vel  ez  filiis  Joseph  deaiia  uxore,  vel 
ezcognatione  MarisB  matrisejus  debetinteliigi. 

.  9.  [Ib.  1,  20-24.]  Quie  autem  tcribo  vobit,  tcce  coram 
Deo,  quia  meniior.  Qui  dicit,  Ecce  coram  Deo,  quia 
jum  mentior,  jura  utique.  Et  quid  sanctius  hac  ju- 
ratione?  Sed  nonest  contra  pr8Bceptum  juratioqusB 
a  malo  es(,nonjuranti8,sed  incredulitatis  ejus  cui  ju- 
rarecogitur.Namhinc  intelligitur  ita  Dominum  pro- 
hibuissea  jurando,utquantum  in  ipsoestquisque 
nonjuret :  quod  multifaciunt  inore  habentes  jura- 
tionem  tanquam  magnum  aut  suave  aliquid.  Nam 
utique  Apostolus  noverat  prsBceptum  Domini,  et 
juravit  tamen.  Non  enim  audieudi  sunt,  qui  has 
jurationes  esse  non  putant.  Quid  enim  facient  de 
iUa,  Quoiidiemorior,pergloriam  veiiram,fratret,quam 
habeoin  Christo  Jesu  Domino  nostro  (I  Cor.  zv,  31)  ? 
quam  grfficaezemplaria  manifestissimam  juratio- 
nem  esseconvincunt(a).Quantum  ergo  inipso  est, 
non  jurat  Apostolus :  non  enim  appetit  jurationem 
cupiditate  autdeIectationejurandi.Amp^t««Ml  enim 
quam,  Ett,  tti ;  Non^  ett ;  et  ideo  a  malo  ett  (Maith. 
V,  37),  sed  infirmitatis  aut  incredulitatiseorum  qui 
non  aliter  moventur  ad  Mem.Deinde  veni  in  partet 
Syrise,  et  Cilicise.  Eram  autem  ignotut  facie  Eccletiit 
Judmm,  qum  in  Chrittotunt.  Animadvertendum,non 
in  sola  Jerosoljma  Judsos  inChristum  credidisse^ 
nec  tam  paucos  fuisse,  ut  Ecciesiis  Gentium  mis- 
cerentur  ;  sed  tam  multos^  ut  ez  iliis  EccIesieB  fie- 

(a)  Vid.  lib.  1  de  Serm.Dom.  in  monte,  cap.l7,n.  6i 


^lti 


EPISTOUE  AD  GALATAS,  S.  AUGDSTINI 


tllf 


rent.  7aii(tiiif ai«/em  audientei  erantquia  91»'  aliquando 
noi  pertequebatur,  nune  evangelixat  /idem  quam  ali- 
quando  nastabat;  et  in  meniaqni/icabant  Dtfnm.Hoceftt 
quod  dicebat,  non  se  placere  hominibus,  utique 
per  seipsum,  sed  ut  in  illo  magniflcaretur  Deus  : 
boc  est  quod  etiam  Dominus  dicit,  Luceant  opera 
vettra  eoram  hominibus.ut  videani  bonafactave8tra,et 
glorificent  Pairem  vestrumquiinc3eli8ett{Matth.Yyi6). 

40.  [Ib.  II,  1,  2.]  Deinde  post  annos  quatuordecim 
iterum  ascendi  Jerosolymam  cum  Bamaba,  assumpto 
etiam  Ttfo.Tanquam  testimoniis  pluribus  agit,cum 
etiam  istos  nominat.  Ascendi  autem  secundum  revela" 
tionem :  ne  moveret  eos  quare  vei  tunc  ascenderit, 
quo  tam  diu  non  ascenderat.Quapropter  si  ex  reve- 
latione  ascendit,  tunc  proderat  ut  ascenderet.  Et 
exposui  illisEvangeliumquod  prsedicoin  Gentibus^seor- 
sum  autemhisquividentur  ^.Quodseorsum  ezposuit 
Evangelium  eis  quieminebant  in  Eccle8ia,cumjam 
illud  ezposuisset  coram  omnibus,  non  ideo  factum 
est,  quod  aliqua  falsa  dixerat,  ut  seorsum  pauoio- 
ribus  vera  diceret :  sed  aiiqua  tacuerat,que9  adhuc 
parvuli  portare  non  poterant ;  quahbus  se  ad  Co- 
rinthios  lac  dicitdedisse,  non  escam  (I  Cor.  111, 2). 
Falsum  enim  dicere  nihil  licet ;  aliquando  autem 
aliquid  veri  tacere,  utile  est.  Perfectionem  ipsius 
opus  erat  ut  scirent  cffiteri  Apostoli.  Non  enim  se- 
quebatur  ut,  si  fidelis  esset,  veramque  et  rectam 
teneret  fidem,  jam  etiam  apostolus  esse  deberet. 
Iliud  autem quod  subjungit,iV«  forteid  vacuum  curro 
aut  cucurrif  non  ad  illoscum  quibusseorsum  con- 
tulit  Evangelium,  sed  ad  istos  quibus  8cribit,quasi 
per  interrogationem  dictuminteliigendum  est;  ut 
ez  eo  appareret  non  eum  iu  vacuum  currere  aut 
cucurrisse,  quia  jam  etiam  i^testatlone  cieterorum 
nihil  ab  Evangelii  veritate  dissentire  approbatur. 

41.  [Ib.  n,  3'li.]  Sed  neque  Titus  qui  mecum  erat, 
inquit,  cum  esset  Grxcus,  compulsus  est  circumcidi. 
QuamvisTitusGrfficus  esset,  et  nullaeumconsuetu- 
do  aut  cognitio  parentum  circumcidi  cogeret,8icut 
Timotheum,facile  tamen  etiam  istum  circumcidi  per- 
misissetApostolus.  Nonenimtali  circumcisionesa- 
lutem  docebat  auferri,  sed  si  in  ea  constitueretur 
spes  salutis,  hoc  esse  contra  saiutem  ostendebat. 
Poterat  ergo  ut  superfluam  aequo  animo  tolerare, 
secundum  sententiam  quam  alibi  dizit:  Circumci' 
sio  nihil  estyCt  prseputium  nihil  estfsedobservatioman- 
datorum  Dei  (I  Cor.  vii,  19).  Propter  subintroductos 
autemfalsos  fratres  non  estcompulsus  Tituscircum- 
cidi :  id  est,  non  ei  potuit  eztorqueriutcircumcide- 
retur,  quia  illi  qui  subintroierunt,  dicit,  proscultare 
iibertatem  eorum,  vehementer  observabant,  et  cu* 
piebant  circumcidi  Titum,  ut  jamcircumcisionem, 
etiam  ipsius  Pauli  attestatione  etconsensione,  tan- 
quam  saluti  necessariam  prsedicarent ;  et  sic  eos, 

^  Lovanienses  codicis  AmandieDsis  auctoritate  repo* 
nunt,  his  qui  videbantur  etse  aliquid.  Gffiteris  tamen  li- 
bris  abest,  ette  aliauid,  quo  etiam  in  aDtiouis  Gorbeien- 
sibus  Bibliiscaret  Vulffata ;  alque  baec  ibi  habet,  hit  qui 
vtdtf6an(i«r,8icque  tresMss.hic  :  at  alii  octo.  necnon  Am 
et  Er.»  hit  qui  videntur.  Porro  in  grsco  est^toii  doeoiui, 
id  est  eisqui  eminent  in  Ecdesia,  uti  interpretatur  Au- 
gustious. 


utait,  tii  urtitutem  redigerent^  id  est,  sob  onera 
Legis  servilia  revooarent.  Quihue  se  nee  ad  horemt 
id  est,  nec  ad  tempus  eessisse  dieit  iubjectionif  «f 
veritas  Evangelii  permaneret  ad  Gentes. 

42.  [Ib.  11,  6-9.]  Denotabant  autem  Butpectiimqiia 
haberi  volel>ant  invidi  apostoium  PauluDEi,  quod  aii- 
quando  persecutor  Ecclesiarum  fuerit ;  et  ideo  dicit, 
De  his  autem  qui  videntur  esse  aliquid,  quaUs  aHr 
quando  fuerint,  ntM7m«atn(0reil.Quiaet  quividentor 
esse  aliquid,  camalibus  hominibus  Tidentur  eiie 
aiiquid :  nam  non  sunt  ipsi  aliquid.  Et  ti  enim 
t>oni  ministri  Dei  sunt,  Ghristus  in  iilit^est  aliquids 
non  ipsi  per  se  Nam  si  ipsi  per  se  etsent  aliquid, 
semper  fuissent  aiiquid.  Quales  aliquando  fumnt, 
id  est,  quia  et  ipsi  peccatorea  fuerunt,  nihii  sna 
dicit  interesse  :  quia  Deus  hominis  personam  non 
aceipitt  id  est,  sine  personarum  acceptione  omnes 
ad  saiutem  vocavit,  non  reputans  iliia  delicta  eo- 
rum.  Et  ideo  absentibus  illis  qui  priores  facti  erant 
apostoli^  Paulnt  a  Domino  perfectus  est :  ut  quando 
cum  eis  contulit,  nihii  esset  quod  perfectioni  ejui 
adderent ;  sed  potius  viderent  eumdem  Dominum 
Jesum  Ghristum,  qui  sine  personarum  acoeptiona 
salvos  facit,  hoc  dedisse  Paulo  ut  ministrsret  Geo- 
tibus,  quod  etiam  Petro  dederat  ut  ministraret  Ju* 
dflsis.  Non  ergo  inventi  sunt  in  ahquo  dissentireab 
ilio,  ut  cum  ille  se  perfectum  Evangeiium  accepiase 
diceret,illinegarent,  etaliquid  veiienttanquamim- 
perfecto  addere:  sed  e  contrario  pro  reprehensoribus 
imperfectionis,  approbatores  perfectionis  fuerunt 
Etdederuntdexteras  sodetatis,  id  est,  contenserunt  ia 
80cietatero,etparuerunt  voluntatiDomini,  consen- 
tientes  ut  Paulus  et  Barnabas  irent  ad  Geniu^  ipei 
autem  in  eireumeisionem,  qu8Bpr»putio,  id  est,  Gen- 
tibus  contraria  videtur.  Nam  etiamticpotett  intel- 
ligi,  quodait,«  contrario,  ut  ordo  iste  tit :  Mihi  enim 
qui  videntur  aliquid,  nihil  apposueruntS  ted  e  con- 
trario,  ut  nos  quidem  in  Gentes  iremut,  qntt  tnnt 
contrariflB  circumci8ioni,ip8iautem  in  oircamdtio- 
nem,  consenserunt  mihi  et  Barnabe;  hoc  ett,  isth 
ieras  societaiis  nobis  dederuni. 

l3.Nequeincontumeiiam  pmcestorumejutputet 
quis  ab  eo  dictum,  Qui  videniur  esse  aliquidf  quekt 
aliquando  fuerini,  nihit  mea  inierest.  Et  illi  enim  tan- 
quam  spirituaies  viri  volebant  resisti  camalibnt,  qui 
putabant  aliquidipsosetse»  et  nonpotiut  Ghrittum 
in  eis ;  multumque  gaudebant,  cum  pertuaderetur 
hominibus,  etteipsospraBoessoretPauli,  tiout  eum- 
dem  Paulum,expeccatonbu8jU8tiftcatot  etteaOo- 
mino,  qui  persouam  hominis  non  accipit :  quia  Dei 
glorlamqu8Brebantynon8uam.Sed  quia  camales  et 
tuperbi  homines,  si  quid  de  vitaiptorumpraterita 
dicitur,ira8Cuntur,etincontumeliam  accipiunt  ;ex 
animosuo  conjiciunt  Apostolus.Petrusautem  etJa- 
cobus  et  Joanneshonoratioresin  Apostolis  erant,quia 
ipsis  tribus  se  inmonte  Dominusostendit in  tignifi- 
catione  regni  sui,  cum  ante  sex  dies  dixittet:  Sunt 
hic  quidam  de  eireumsiantibuSfqui  non  gueialmsUmor- 
iem,  donec  videant  Filium  hominis  in  regno  Pairis  m* 


>  Am.  Er.  etMss.  decem,  Miki  enim  pU 
hit  apposuerunt ;  nec  habent,  aUquid. 


«113 


&)tPOSmONlS  LIBER  UNUS. 


2114 


(Maith.  xiU  28).  Nec  ipsi  erant  coiuinQiB,  sed  Tide- 
bantur.  Noverateoim  PaulussapientiamflBdificaste 
sibi  domum,  et  Qon  tres  columnas  constituisse^sed 
septem  (Prov.  iz»  1) :  qui  numerus  vei  ad  unitatem 
JSccJesiarum  refertur  (soletenim  prouniverso  poni, 
sicnt  in  Evangelio  dictum  est,  Accipiei  in  hoe  sxculo 
ttpiiei  [a]  tantum  [Matth,  xiz,  29] ;  ac  si  diceret, 
Quati  nihil  habentes^  et  omnia  poseidentes  [II  Cor.  yiy 
10].  Undeetiam  Joannes  adseptemscribitEcclesias 
[Apoc.  u  4],  qusB  utique  universalis  Ecclesiie  ^  per- 
sonam  gerunt) ;  vel  certe  ad  septenariam  operatio. 
nem  Spiritus  sancti  magis  referturseptenariusnu- 
meruscolumnarum.sapientittetintellectus,  consilii 
et  fortitudinis,  scientie  et  pietaUs,  et  timoris  Dei 
(Isai.  zi,  2,  3),  quibus  operationibus  domus  Filii 
Dei,  hoc  est,  Ecdesia  continetur. 

14.  [Ib.  u,  10.]  Quod  autem  ait,  Tantum  utpaupe» 
rum  memores  essemus,  quodet  studui  hoc  ipsum  facere  : 
communiscuraerat  omoibus  Apostoiisdepauperi- 
bu8  sanctorum,  qui  erant  in  Judflsa,  quirerum  sua- 
rum  venditarum  pretia  ad  pedes  Apostolorum  posue- 
rant(ilel.iYt35).SicergoadGenlesmis8isuntPaulus 
etBarnabas,  utEcclesifls  Gentium  quas  hoc  non  fece- 
rant,  ministrarent,  hortatione  ipsorum,  eis  quihoc 
fecerant:  sicutad  Romanos  dicit,  c  Nuncautem  per- 
gam  Jerusalem  ministraresanctis:  piacuitenimMa- 
cedoniffi  et  AchaisB  communionem  aliquam  facere 
inpauperes  sanctorum,  qui  suntin  Jerusalem.  Pia- 
cuit  enim  illis,  et  debitores  eorum  sunt.  Si  enim  spi- 
ritualibus  eorum  communicaverunt  Gentes,  del>ent 
et  in  carnalibus  ministrare  eis  {Rom.  zv,  25-27). 

15.  [Ib.  11,  11-ld.]  In  nuliam  ergo  simulationem 
Pauluslapsus  erat,  quia  servabat  ubique  quod  con- 
gruere  videbat,  sive  Ecciesiis  Gentium,  sive  Judeso- 
rum,  ut  nusquam  auferretconsuetudinemy  qu8Bser- 
vata  non  impediebat  ad  obtinendum  regnum  Dei: 
tantum  admonens  ne  quis  in  superfluis  poneret  spem 
salutis,  etiam  siconsuetudinemineis  propterofien- 
tioneminfirmorum  custodire  Yeliet.  Sicut  ad  Gorin- 
tbios  dicit :  c  Circumcisus  quis  vocatus  est  ?  non 
adducat  prsBputium.  In  prsputio  quis  vocatus  est  ? 
non  circumcidatur.  Gircumcisio  niliilest,  et  prsBpu- 
tium  nihii  est;sed  observatio  mandator  um  Dei.  Unus- 
quisquein  qua  vocatione  vocatus  est^  ineaperma- 
neat»  (I  Cor.  vu,  18-20).  Hocenim  ad  eas  consuetu- 
dines  vel  conditiones  vitsB  retulit,  qus  nihil  obsunt 
fideibonisque  moribus.  Non  enim  silatro  erat  quis- 
que  cum  vocatu8est,debet  inlatrociniopermanere. 
Petrusautem  cum  venisset  Antiochiam,  objurgatus 
estaPauIo,nonquiaservabatconsuetudinemJudeB- 
orum,  in  qua  natus  atque  educatus  erat  (quanquam 
apudGentes  eam  non  servaret):  sedobjurgatusest» 
qnia  Gentibus  eam  volebat  imponere,  cum  vidisset 
quosdam  venisse  ab  Jacobay  id  est,  a  JudaBa  ;  nam 
EcclesisB  JerosoIymitansB  Jacobus  prffifuit.  Timens 
ergoeos  quiadhucputabantin  illisobservationibus 
talutem  constitutam,  segregabat  se  a  Gentibus,  et 
timulate  iliis  oonsentiebat  ad  imponenda  Gentibus 


^  Am.  et  Er.  consentientibus  decem  Mss.,  qum  uiique 
universitatis  Eceiesim. 
(a)  Forte  in  groco  erat,  hiptapiasiona. 


ilia  onera  servitutis :  quod  in  ipsius  objurgationit 
yerbis  satis  apparet.  Non  enim  ait,  Si  tu,  cum  Judxus 
sis,  Gentiliierf  et  non  Judaice  viviSj  quemadmodum 
rursus  ad  consuetudinem  JudsBorum  reverteris?sed, 
quemadmodum,  inquit,  Gentes  eogis  judaixare  f  Quod 
autem  hoc  ei  coram  omnibus  dizit,  necessitas  coegit» 
utomnesillius  objurgationesanarentur.  Non  enim 
utile  erat  errorem  qui  palam  noceret,  in  secreto 
emendare.  Huc  acceditquod  firmitas  et  charitasPe- 
tri,cui  teraDominodictum  e%\^Amas  me  f  pasceoves 
meas{Joan.  zxi,  15),  objurgationem  talem  posterioris 
pastoris  pro  salute  gregis  libentissime  sustinebat. 
Nam  erat  objurgatore  suo  ipse  qui  objurgabatur  mi- 
rabiIior,etadimitaQdumdifficiIior.Faciiiusestenim 
videre  quidin  aiiocorriga8,atqueid  vituperando  vel 
objurgando  corrigere,  quam  viderequidin  te  corri- 
gendum  sit,  libenterque  corrigi,  vei  per  teipsum,. 
nedum  per  ahum  ;  adde  posteriorem,  adde  coram 
omnibus.  Yalet  autem  hoc  ad  magnum  humilitatit 
ezempIum,qu8Bmazimaest  disciplina  christiana : 
humilitate  enim  conservalur  charitas.  Nam  nihil 
eam  citius  violat  quam  superbia.  £t  ideo  Dominus 
non  ait,  ToIIite j ugum  meum  et discite  a  me quoniam 
quatriduanadesepulcris  cadaveraezsuscito,  atque 
omnia  dffimonia  de  cor  poribus  homin  um  morbosque 
depello^etcflBterahujusmodi:  sed,  Tol/tte,inquit,j«- 
gum  meum,  et  discite  a  me  quia  mitis  sum ,  et  humilis  corde 
{Maith.  zi,  29).  liia  enim  signa  suot  rerum  spiritua- 
humimitemautemesseethumiiem  charitatis  con« 
servatoremSresipsflBspiritualessunt,  ad  quas  per 
illa  ducuntur,qui  oculis  corporis  deditifidem  invi- 
sibihum,quiajamdenotis  usitatisque  non  possunt» 
de  novis  etrepentinis  visibihbus  qu8Brunt.  Si  ergo  et 
illi  qui  cogebantGentesjudaizare,  didicissent  mitet 
esse  ethumiles  corde,  quod  aDomino  Petrus  didice- 
rat ;  saltem  correclo  tanto  viro  ad  imitanduminyi* 
tarentur,  nec  putarent  Evangelium  Ghrisli  justitieB 
8U8B  tanquam  debitum  redditum  :  sed  seienies  quo* 
niam  non  jusiifieatur  homo  ex  operibus  Legis,  nisi  per 
fidem  ChrisiiJesUf  utimpIeatoperaLegis,  adjuvante 
infirmitatem  suam,  non  merito  suo,  sed  gratia 
Dei ;  non  ezigerent  de  Gentibus  carnales  Legit 
observationes,  sed  per  ipsam  gratiam  fidei,8pirilua- 
haoperaLegis  eos  implere  posse  cognoscerent.Quo- 
niamezoperibusLegis,  cumsuis  viribusea  quisque 
tribuerit,  non  gratieB  miserantis  Dei,  non  j  ustificabi- 
tur  omnis  caro,  id  est,  omnishomo,  sive  omnescar- 
nahter  sentientes.  Et  ideo  ihi,  qui  cum  jam  essent 
sub  Lege,  Christo  crediderunt,  non  quiajusti  erant^ 
sed  ut  justificarentur,  venerunt  ad  gratiam  fidei. 
id.[lb.ii,  i5-18.]Peccatorum  autemnomen  Gen- 
tibusimposuerantJudffii,  jam  vetusta  quadam  su- 
perbia,tamquam  ipsi  justi  essentyvidendostipulam 
in  oculo  aheno,  et  non  trabem  in  suo.  Secundum 
eorum  morem  locutus  Apostolus  ait,  iVoi  naiuraJf^ 
dsei,  et  non  ex  Geniibus  peceaiores ;  idest,quos  appei- 
lant  peccatoreSfCum  sint  et  ipsi  peccatores :  Nos  ergo» 
inquit,  natura  Judsei,  cum  Gentiles  non  essemuSy 
quos  ipsi  peccatores  appellant,  tamen  et  nos  pecca- 
tores  in  Chrisio  Jesu  credidimus,  ut  Jusiificemur  per 

.  >  Ita  M88.  At  editi^  eharUatis  sonservaHo  estfRes  ipsm^  e(e« 


dii5 


fePISTOLifi  AD  GALAtAS,  S.  AlJGUSTlMt 


lli» 


fidm  ChriiH.  NoQ  autemquaBnBrent  justificari,  nisi 
essent  peccatores.Anfortequiaia  Ghristo  voluerunt 
justificari,  peccaverunt?  quia,  si  jam  justi  erant, 
aliud  quffirendo  utique  peccaverunt :  sed,  si  itaest, 
inquit,  ergo  Christus  peccati  miniiter  est.  Qaod  uti- 
que  non  possunt  dicere,  quia  et  ipsi  qui  nolebant 
nisi  circumcisis  Gentibus  tradi  Evangelium,in  Ghri- 
sto  crediderant.  Et  ideo  quod  dicit,  A6ft^  non  so- 
lus,  sed  cum  ipsis  dicit.  Destruxitautem  superbiam 
gloriantem  de  operibus  Legi8,quffi  destrui  et  deberet 
etposset^negratia  fidei  videretur  non  necce88aria,si 
opera  Legiseliam  sine  illajustificare  orederentur.Et 
ideo  prffivaricator  est,  si  rursus  iilasBdiiicat,  dicens 
quod  opera  Legis  etiam  sine  gratia  justificant,  ut 
Christus  peccati  ministerinveniatur.Posset  ergoilli 
objici  dicenti,Si  entm  qux  destruxi,  h»e  eadem  rwsus 
xdi/icoyprievarieatorem  meipsum  constituo.  Qixid  ergo, 
quia  fidem  Christi  oppugnabas  antea,  quam  nunc 
«dificasy  praBvaricatorem  te  constituis  ?  Sed  iilam 
tton  destruxit,  quia  destrui  non  potest.  Hanc  autem 
8uperbiam  vere  destruxerat,constanterquede8true- 
bat,  quia  destrui  poterat.  Et  ideo  non  iile  prnvari- 
cator  est,  qui  rem  veram  cumconaretur  destruere^ 
et  postea  veram  esse  ac  destrui  non  posse  cognos- 
ceret,  tenuit  eam  ut  in  ea  SBdificaretur  :  sed  ille 
preevaricator  est,  qui  cum  destruxerit  rem  falsam, 
quia  destrui  potest,  eam  rursus  sBdificat. 

17.  [Ib.  11,19-21.]  Mortuum  autem  se  Legi  dicit,  nt 
jam  sub  Lege  nonesset^  sedtamenperLe^mrsive 
quia  JudiBus  erat,et  tanquam  pflBdagogum  Legem  ac- 
ceperat,  sicutpostea  manifestat(Ga/a^iii,  24).  Hoc 
autem  agitur  per  pflBdagogum,ut  non  sit  necessarius 
p8Bdagogus:sicutperubera  nutritur  infans,  utjam 
uberibus  non  indigeat ;  et  per  navem  perveniturad 
patriam,utjamnaYiopusnonsit.SiveperLegemspi- 
ritualiterintellectam  Legi  mortua8est,ne  subeacar- 
naliter  viveret.  Nam  hoc  modo  per  Legem  Legi  ut 
mororentur  volebat,  cum  eis  paulo  post  ait,  Dicite 
mihi,subLegem  volentesesse^  Legem  non  legisti  f  Scri' 
ptum  est  enim  quod  Abraham  duosfilios  habuit  (Ib.  iv, 
21 ,  22),  etc .,  ut  per  eamdem  Legem  spiritualiter  intel* 
lectam  morerentur  carnalibus  observationibus  Le- 
gis.  Quodautem  adjungit,  Ut  Deo  vivam;  Deo  vivit 
quisub  Deo  est;  Legiautem,qui  sub  Lege  est :  sub 
Lege  autem  vivit,inquantumquisque  pecoator  est, 
id  est,  in  quantum  a  vetere  homine  non  estmutatus ; 
8ua  enimvitavivit,  et  ideoLex  suprailiumest;quia 
qui  eam  non  implet,  infra  iJlam  est.  Nam  jtato  Lex 
posita  non  est  (I  Tim.  i,  9),id  est  imposita,  ut  supra 
illum  sit :  inillaestenimpotiusquam  8ubilla;qaia 
non  sua  vita  vivit,  cuicoercendaB  Lex  imponitur.  Ut 
enim  sic  dicam,  ipsa  quodammodo  LegevivitSqui 
cum  dilectione  justitiffi  juste  vivit,  non  proprio  ac 
transitorio,  sed  communi  ac  stabiligaudensbono. 
Et  ideo  Paulo  non  erat  Lez  imponenda,  qui  dicit, 
viro  autemjam  non  ego,  vivit  veroin  meChristus.  Quis 
ergo  audeat  Ghristo  Legem  imponere,  qui  vivit  in 
Paulo  ?  Non  enim  audet  quis  dioere  Christum  non 
Tecte  vivere,  ut  eicoercendoLex  imponendasit.QtoMf 
etutem  nuru  vivo^  inquit,  tii  carns;  quia  noa  posset 

''  ^Bic9:Ufjdo%}i%9,kieiditi,ip§amqu6dammodoleg€mvivit. 


dicere  Christum  adhucmortalltar  viver6,vitaaiitem 
in  came  mortalis  est;  infidef  inquit,t?ifN>  FitU  Dei: 
ut  etiam  sio  Christus  vivat  in  credente,  habitando 
in  interiore  homine  per  fidem  {Ephes.  lu,  16, 17),  at 
postea  per  speoiem  impleat  eum,  cum  absorptom 
fuerit  mortale  a  vita  (II  Cor.  v,  4).  Ut  autem  osten- 
deret  quod  vivit  in  ilio  Christus,  et  quod  in  cama 
vivens  in  fide  vivit  Filii  Dei,  nonmeriti  8uie8S6,8ed 
gratisB  ipsiuB  :  Qui  me,  inquit,  dilexit^  et  tradidii 
seipsum  pro  me.  Pro  quo  utique,  nisi  pro  peccalore, 
ut  eum  justificaret?  Et  dicit  hoc  qui  Judaeusnatus 
et  educatus  erat,  et  abundantius  «mulator  ezstite- 
rat  paternarum  suarum  traditionum.Ergo  si  et  pro 
talibus  se  tradidit  Christus,  etiam  ipsi  peccatores 
erant.  Non  ergo  meritis  justitiffi  suffidatumdicant, 
quodnon  opus  erat  justis  dm.Nonenim  veni  voeare 
justoe,  ait  Dominus,  sed  peccatores  (Matth.  iz,  13) : 
ad  hoc  utique,  ne  sint  peccatores.  Si  ergo  Chrislus 
me  dilexit,ettradidit  seipsumprome  ;nonirrit(m 
facio  ^roltamiDetyUtdicamperLegem  essejustitiam. 
Nam  si  per  Legem  justitia,  ergo  Christus  gratie  iNor- 
tuus  est :  id  est,  sine  causa  mortuus  est,  quando  per 
Legem,  idest  per  opera  Legis  quibus  Judffii  confi- 
debant,  possetessejustitiainhominibus.  Gratisau- 
tem  mortuum  ChristumneoillidicuntquoarefelJit, 
quoniam  Christianosse  volebant  haberi.  Noa  ergo 
recte  per  illa  Legis  operaChristianosjustifioarisaa- 
debant. 

18.  [Ib.  111,  i.]Quibus  recte  dicit,  0  etulti  Galatse, 
quis  vos  fascinavitf  Quodnon  recte  dicereturdehis 
qui  nnnquam  profecissent,  sed  de  his  qui  ex  profecto 
def ecissent.  Ante  quorum  oeulos Christus  Jesus proecri- 
ptus  est,  crucifixus  :  hoc  est,  quibus  videotibusGhri- 
8tu8  Jesus  hffireditatem  suam  possessionemque 
8uam  amisit;his  utique  aufereotibus  eam,  Domi- 
humque  inde  expellentibus,  qui  ez  gratia  fidei  per 
quam  Ghristus  possidet  Gentes,  ad  Legisoperaeof 
qui  crediderant  revocabant,  auferendo  illi  posses- 
sionem  suam,  id  est,  eos  in  quibus  jure  gratiffi  fi- 
deique  inhabitabat.  Quod  in  ipsis  Galatis  accidisfe 
vult  videri  Apostolus :  nam  ad  hoc  pertinet  quod 
ait,  Ante  quorum  oculos.  Quidenim  tamante  oculos 
eorum  contigit,  quam  quod  in  ipsis  contigit  ?  Gam 
autem  dixisset,  Jesus  Christusprosoriptueeet,  addidit, 
cruci/ixus :  ut  hinc  eos  maxime  moveret,  cum  con- 
siderarentquo  pretioemeritpossessionem,  quam  in 
eis  amittebat ;  utparum  essetgratis  cum  mortuimi, 
quod  superius  dixerat.  lllud  enim  ita  sonat,  tan- 
quam  non  pervenerit  ad  possessionem,  pro  qua 
sanguinem  dedit.  Proscripto  autem  ettamquffi  tene- 
bat,  aufemntur  :  sed  hffic  proscriptio  non  «best 
Ghristo,  qui  etiam  sic  per  divinitatem  Dominusest 
omnium ;  sed  ipsi  possessioni,  quffi  hqjas  gratiffi 
cultura  caret. 

19.  Hincjamincipitdemonstrare  quemadmodum 
gratiafidei  sufificiat,  ad  justificandum  aine  operibas 
Legis ;  nequisdiceretnon  8equidem,operibuaLegis 
tantum  totam  hominis  justificationem  iribuereysed 
neque  tantum  gratiffi  fidei,  ez  utroque  autem  perfid 
salutem.  Sed  hffic  quffistlo  ut  diHgentertractatar,  ne 
qui8lallaturamJtuguo,soijrepha»dab|topirm  Legii 


tiil 


BXPOStTIONlS  UBER  UNUS» 


iil8 


bipartita  688e.Nam  partim  in  sacramenlis,  parlim 
vero  ia  moribas  accipiuatar.  Ad  sacrameata  perti* 
nent,  circumcisio  carais,  sabbatum  temporale,  aeo- 
meaiaBySacrificiayatqueomaesbusjusmodiiaaume- 
rm  observatioaes.  Admores  autem,  iVan  ouidei^  Non 
wuBckaberUt  Non  falsum  testimonium  dieet  (Exod,  xx, 
13  16),ettaiiacffitera.  Numquidaamergo  Apostolus 
ita  potest  aoa  curare  utrum  christiaaus  homicida 
aut  mcechas  sit,  aa  castus  atque  ioaoceas ;  quemad- 
modum  aoa  curat  utrum  circumcisus  carae,aa  pras- 
putiatus  sit  t  Nuac  ergo  de  his  operibus  maxime 
tractat,qun8uatiasacrameatis,quaaquametillaia- 
terdum  se  admiscere  sigaificet.  Prope  fiaem  autem 
Epistol8B,de  hisseparatim  tractabit,quesuatia  mori- 
bus :  et  illud  brcTiter,  hoc  autem  diutius.  Habc  eaim 
oaera  potiusjimpoai  (a)  Geatibus  quorum  utilitas  ia 
iatellectuest:  aam  hsBC  omniaexpoounturChristia- 
ni8,ut  quid  yaleaot,  taotum  iotelligaot,  ooo  etiam 
focere  cogoaatur.  la  observatiooibus  autem,  si  aoa 
iot6lligaatar,8er?itus  solaest;qualiserat  iopopulo 
JudflBorum,et  est  usqueadhuc:  si  autem  etobser- 
veatur  illa,  et  iatelligaQtur,aoa  modo  oihil  obsuot, 
8ed  etiam  prosuot  aUquid,  si  tempori  coogruaot ; 
sicQt  ab  ipso  Moyse  Prophelisque  obser?ata  suot, 
congruentibus  illi  populo,  cui  adhuc  talis  servitus 
atilis  erat,  ut  sub  timore  custodiretur.  Nihil  enim 
tam  pie  terret  animam,  quam  sacramentum  non 
intellectumiinteliectumautem,  gaudium  pium  pa- 
rit,etcelebratur  libere,siopus  esttempori ;  si  autem 
non  est  opus,cum  suavitate  spirituali  tantummodo 
iegituryettractatur.Omne  autem  sacramenlum  cum 
inteUigitur,autad  contemplationem  Yentatis  refer- 
tur,  aut  ad  lM)nos  mores  Gontemplatio  veritatis 
In  8oliu8  Dei  dilectione  fundata  est :  boni  mores  in 
dilectioneDeietproximi,inquibus  duobus  prscep- 
tifttotaLex  pendet  etProphetSB  (Maith,  xxii,3740). 
Nnnc  igitur  quemadmodum  circumcisio  carnis,  et 
esBtera  hujusmodiLegis  opera,  ubi  jam  gratia  fidei 
eat,  non  sint  necessaria,  Tideamus. 

20.  [ib.  m,  2-9.]  Hoo  solum,  iaquit,  volo  diicere  a 
vobit :  E»  operibus  Legit  Spiritumaccepittitf  an  ex  a«- 
ditu  fidei  ?  Respoodetur  :  Utique  ex  auditu  fidei.Ab 
Apostolo  eoimprndicata  esteis  fides,ia  quapraBdi- 
catiooe  utiqueadTeotumetprflBseotiamsaocti  Spiri- 
tQssenserantisicutillotemporeinnovitateinvitatio- 
Disad  fidemetiamsensibilibus  miraculis  prsBsentia 
sancti  Spiritus  apparebat,  sicut  in  Actibus  Apostolo- 
rum  legitur  (Ac$.  n).  Hoc  autem  factum  erat  apud 
Galatasiantequam  isti  ad  eos  per  vertendos  et  circum- 
cidendos  venissent  Iste  ergo  sensus  est :  Si  in  illis 
operibu8L.egi8es8etsalus  vestra,non  vobisSpiritus 
sanctusnisicircumcisisdaretur.  Deindeintulit  :  Sie 
siuUiettitfUteumtpiritucoeperititinune  earne  cofutim- 
memini.  Hoc  est  quod  superius  in  exordio  dixerat : 
Nitialiqui  tunt  conturbantet  foot^et  volentet  eonvertere 
Evangelium  Chritti(Galat,iy  7).  Conturbatioenim  or- 
dini  contraria  est :  ordo  est  autem  a  carnalibus  ad 
spiritualiasurgerei  nonabspiritualibus  adcarnalia 
cadere,sicut  istisacciderat.Et  hsBc  estEvangelii  con* 
Tersio  retrorsus :  quod  quia  Iionumnon  est,  non  est 

(a)  Forte,  prohibet  imponi,  eMipotiut  eatponU, 


Evaogelium,  cum  hoc  aoauatiatnr.  Quod  autem 
dicit,  Tanta  patsi  ei^uymulta  jam  pro  fide  tolerave- 
raot,aoa  timore,taaquam  sub  Lege  posili^sed  magis 
io  ipsis  passiooibus  charitate  timorem  Ticeraot : 
quooiam  charitas  Deidiffusa  estio  cordibus  eorum 
per  Spiritum  saoctumquem  acceperuot  (Rom.  t,  5). 
Sineeauta  ergo,ioquit,  tantapattiettit^  qm  ex  chari* 
tate,  quae  io  vobis  taota  sustiouit,  ad  timoremrelabi 
YultiB.Sitamentinecauta  taotapassi  estis.Quodeoim 
siue  causa  factum  dicitur,  superfluum  est ;  super- 
fluum  autem  oec  prodest,aec  oocet;  hoc  vero  video- 
dum  esti  oe  ad  peroiciem  valeat.  Noo  eoim  hoc  est 
ooo  surgere,  quod  est  cadere :  quamvis  isti  ooodum 
cecidisseot,  sedjam  iacliaareaturutcadereot.Nam 
utique  adhuc  io  eis  Spiritus  saoctus  operabatur, 
sicut  coosequeoter  dicit :  Qui  ergo  tribuit  vobit  5/4- 
ritum^  et  virtutet  operatur  invobit,  ex  operibut  Legis, 
an  ex  auditu  fidei^  Respoodetur,  Utique  ex  auditu 
fidei,  sicut  superius  tractalum  est.  Deiode  adhlbet 
exemplom  patris  Abraham,  de  quo  io  Epistola  ad 
Romaoos  uberius  apertiusque  dissertum  est  (Rom. 
1V9  3).  Hoceoim  maximeio  eo  victoriosum  est  quod 
aotequam  circumcideretur,  deputata  est  fides  ejus 
ad  justitiam,  et  ad  hoc  rectissime  refertur  quodei 
dictum  est,  Quia  benedicentur  in  te  omnes  gentes  (Gen. 
xxu,  18) :  imitatiooe  utique  fidei  ejus,  qua  justifica« 
tus  estetiam  aate  sacrameotum  circumcisioois^quod 
adfidei  sigoaculum  accepit  S  et  aote  omoem  ser- 
Titutem  Legis,  quas  multo  post  data  est. 

21.  [Ib.  ui,  10-12.]  Quod  autem  ait»  Quicumque 
enim  ex  operibus  Legis  sunt  ^sub  maledicto  sunt  Legis ; 
sub  timore  vult  iotelligi,  ooo  io  libertate :  ut  scilicet 
corporali  prffiseotique  viodicta  viodicaretur  io  eos 
qui  ooo  permaoereot  in  omoibus  quffi  scripta  suot 
in  libroLegis,  ut facerent ea ;  hucquoque  accederet, 
ut  inipsa  corporum  poBua  etiam  maledicti  ignomi- 
niam  formidarent.Ille  autem  j  uslificatur  apud  Deum, 
qui  eum  gratiscolit,  non  scilicet  cupiditate  appeten- 
di  aliquld  ab  ipso  prater  ipsum,  aut  timore  amit- 
iendi.  In  ipso  enim  solo  vera  nostra  beatitudo  atque 
perfecta  est ;  etquoniam  invisibilis  est  oculis  car- 
neis,  fide  colilur,  quamdlu  in  hac  carne  viTimus» 
sicut  supra  dixit,  Quod  autem  nunc  vivo  in  carne,  in 
fUievivoFilii  Dei  (GaUU,  n,20) ;  et  ipsa  est  justitia. 
Quopertinetquoddictumest,Outa;itf<iM«j;/S(i«otoil. 
Hinc  enim  ostendere  Toluit  quia  in  Lege  nemo  jus- 
tiftcatur,  quia  scriptum  est  justum  ex  fide  TiTcre. 
Quare  intelligendum  est  in  Lege,  quod  nunc  ait  in 
operibus  Legis^  dictum  esse ;  et  hoc  istis  qui  in  cir- 
cumcisione  carnis  et  talibus  observationibus  con- 
tinentur :  in  quibus  qui  TiTit,  ita  in  Lege  est,  ut  sub 
Lege  Ti vat.  Sed  Legem,  ut  dictum  est,pro  ipsis  ope- 
ribus  Legis  nunc  posuit,  quod  in  posterioribus  ma- 
nifestatur.  Ait  enim :  Lex  autem  non  est  ex  fide,  ted 
qui  feeerit  ea,  vivet  in  illit.  Non  ait,  Qui  fecerit  eam, 
TiTCt  in  ea ;  ut  intelligas  Legem  in  hoc  loco  pro  ipsis 
operibus  positam.  Qui  autem  TiTcbant  in  his  ope- 
ribus»  timebant  utique  ne,  si  non  ea  fecissent,  la* 
pidationem,  Telcrucem,  tcI  aliquidhujusmodi  pa« 

1  Mss.  noTem,  quod  fidei  tignaeulun  aeeepit  ;  prttter* 
misso,  ocL 


kil9 


fiI>ISTtoLB  AD  GALAtAS,  S.  AUGUStlNt 


terentur.  Ergo  quxfturil  ea^  iQquit,  vivet  in  illit ;  id  ett, 
habebitpr8emium,Deistaraortepuniatur.  Non  ergo 
apud  Deum,  cajus  ex  fide  si  quis  in  hac  vita  Tixerit, 
cum  hinc  excesserit,  tunc  eum  magis  habebit  pr»- 
sentissimum  preBmium  ^  Non  itaqueex  fideviYit» 
quisquis  prffisentia  quas  videntur,  vel  cupit,  vel  ti- 
met ;  quia  fides  Dei  ad  invisibiliapertinet,  quia  post 
dabuntur.  Nam  est  ista  qusedam  in  operibus  Legis 
justitia  (quando  sine  suo  pramio  relicta  non  est), 
ut  qui  fecerit  ea,  vivat  in  eis.  Unde  et  ad  Romanos 
dicit ;  Si  enim  A  braham  ex  operibuijuttificatus  e$t,  habet 
gloriam,  ted  non  ad  Deum  (Rom.  iv,2).  Aliud  est  ergo, 
non  justificari ;  aliud,  non  justiflcari  apud  Deum. 
Qui  omnino  non  justificatur,  nec  illa  servat  qu» 
temporale  habent  praBmium,  nec  lilaquflB  aBternum: 
quia  autem  in  operibus  Legisjustificatur,non  apud 
Deum  justificatur ;  quia  temporalem  inde  exspectat 
visibilemque  mercedem.  Sed  tamen  est  etiam  ista, 
ut  dixi,  quaedam,  ut  sic  dicam,  terrena  carnalisque 
justitia ;  nam  et  ipse  Apostolus  eam  justitiam  vo« 
cat,  cum  alibi  dicit,  Secundumjustitiam  qux  in  Lege 
ett,  eonvertaius  qui  fuerimtinequerela{Philipp.nifi). 
22.  [Ib.  III,  13,  14.]  Propterea  Dominus  Jesus 
Ghristus  jam  libertatem  daturus  credentibus,  qu»- 
dam  earum  observationum  non  servavit  ad  litteram. 
Undeetiam  cum  sabbato  esurientes  discipulispicas 
evulsissent,respondit  indignantibus,  Domin  um  esse 
Filium  hominis  etiam  sabbati  {Matth,  xu,  1-8).  Itaque 
ilia  carnahter  non  observando,camalium  confl  agra- 
vitinvidiam;etsuscepitquidemp(Bnampropositam 
iUis,quieanon.observassent,8ed  ut  credentesinse 
talis  poenffi  timore  liberaret:quo  pertinet  quod  ad- 
jungit,  Chritlut  not  redemit  de  maledicto  Legit,  factut 
pro  nobit  maledictum  ;  quia  tcriptum  ett,  Maledictut 
omnitquipendet  in  Ityito.  Quffi  sententia  spiritualiter 
intelligentibus  sacramentum  est  libertatis :  carnaii- 
terautem8entientibus,siJudffii  sunt^jugumest  ser- 
vitutis ;  si  pagani  aut  hffiretici,  velamentum  est  cffici* 
tatis.  Nam  quod  quidam  nostri  minus  in  Scripturis 
eruditi,  sententiam  istam  nimis  timentes,  et  Scriptu- 
ras  veteres  debita  pietate  approbantes,  non  putant 
hoc  de  Domino  esse  dictum,  sed  de  Juda  traditore 
ejus :  aiunt  enim  propterea  non  esse  dictum,  Mate' 
dietut  omnit,  qui  figitur  in  ligno ;  sed,  qui  pendet  in 
ligno  ;  quia  non  hic  Dominus  significatus  est,  sed 
illequi  se  laqueo  8uspendit:nimiserant,  nec  atten- 
dunt  se  contra  Apostolum  disputare  qui  ait,  Chri'- 
ttut  not  redemit  de  maledicto  Legit,  factut  pro  nobit 
maledietum  ;  quia  tcriptum  eti,  Maledictut  omnit  qui 
pendet  in  ligno.  Qui  ergo  pro  nobis  factus  est  male- 
dictum,  ipse  utique  pependit  in  ligno,  id  est,  Chri- 
stus,  qui  nos  hberavit  a  maledicto  Legis  ;  ut  non 
jam  timorejustiticaremurinoperibusLegis,  sedfide 
apud  Deun,quffinonper  timorem,8edperdiiectio- 
nem  operatur.  Spiritus  enim  sanctus  qui  hoc  per 
Moysendixit  utrumqueprovidit  \  ut  et  timore  visi- 
biiis  poenffi  custodirentur  qui  nondum  poterant  ex 
invisibiliumfide  vivere:  etipsetimorem  istum  soi- 

>  Lov.,  habibitprattantiuimumpramium.  Alicodices, 
■frasentittimum  prtmnium, 

*  Editi,  prmHvttUehuB  Ubs.,  providit. 


veret  suscipiendo  quod  timebatur,  qui  tlmore  su- 
blato  donum  dare  poterat  charitatis.Nec  in  hoc  qaod 
maledictus  est  appellatus  qui  pendet  in  ligao,  con- 
tumelia  in  Dominum  putanda  est.  Ex  parte  qnippe 
mortali  pependit  in  ligno  :  mortalitas  autem  ande 
sit  notum  est  credentibus ;  ex  poena  quippe  est,  et 
maledictione  peccati  ^  primi  hominis,  quam  Dominos 
suscepjt,  et  peccata  nostra  pertulit  in  corpore  suo 
super  lignum  [l  Petr.  n,  24).  Si  ergo  diceretur,  Mort 
maledicta  est ;  nemo  exhorresceret :  quid  autem 
nisi  mors  Domini  pependitin  ligno,  ut  mortem  mo- 
riendo  superaret  ?  eadem  igitur  maiedicta,  qus 
victa  est.  Item  si  diceretur,  Peccatum  malediclnm 
est;nemo  miraretur:quidautem  pependitin  ligno» 
nisi  peccatum  veteris  hominis,  quod  Dominus  pro 
nobis  in  ipsa  carnis  mortaiitate  suscepit?  Unde  nec 
erubuit  nec  timuit  Apostolus  dicere,  peccatum 
eum  fecisse  pro  nobis  addens,  Ut  de  peccato  coii- 
demnaretpeccatum{Rom.  viii,  3).  Non  enim  et  vetus 
homo  noster  simul  crucifigeretur,  sicut  idem  apot- 
tolus  aiibi  dicit,  nisi  in  illa  morte  Domini  peccati 
nostri  figura  penderet,  ut  evacuaretur  corpus  pec- 
cali,  ut  ultra  non  serviamus  peccato  {Id.  vi,  6).  In 
cu  j  us  peccati  et  morUs  figura,  etiam  Moy  ses  in  eremo 
super  lignum  exaltavit  serpentem  {Num.  xzi,  9). 
Pers  uasione  quippe  serpentis  homo  in  damnationem 
mortis  cecidit.  Itaque  serpens  ad  sigaificationem 
ipsius  mortis,convenienter  in  ignoexaltatus  est:in 
illa  enim  figura  mors  Domini  pendebat  ia  iigno. 
Quis  autem  abhorreret,  sidiceretur,  Maiedictus  se^ 
pensqui  pendet  in  ligno?  Et  tamen  mortem  camis 
Domini  prsfigurans  serpens  pendebat  ia  ligao,  cui 
sacramento  ipse  Dominus  attestatus  est,  dicens  : 
Sicut  exaltavit  Moytet  terpentemineremo,  ita  exaltari 
oportet  Filiumhominit  tuperterram  (Joan.  iu,  1 4).  Noa 
enimet  hoc  in  contumeliam  Domini  Moysea  feoisae 
aliquis  dixerlt,  cum  tantam  in  ea  cruce  salatem 
hominum  esse  cognosceret,ut  non  ob  aiiudad  ejas 
indicium  serpentem  illum  erigere  juberet,  aisi  ut 
eum  intuentes  qui  morsi  a  serpentibus  moritari 
erant,  continuo  sanarentur.  Nec  propter  aliud  iUe 
serpens  ffiueus  factus  erat,niii  ut  permaasureB  pai- 
sionis  Domini  fidem  significaret.Etiam  vuigo  quippe 
dicuntur  ffiuea,  quorum  numerus  manet.  Si  enim 
oblities8enthomines,etobhteratum  essetde  memo- 
riatemporis,  quodChristus  prohominibusmortuos 
est,  vere  morerentur  :  nunc  autem  tanquam  ffinea 
permanet  crucis  fides,  ut  cum  alii  moriantar,  alii 
nascantur,  ipsam  tamen  sublimem  permanere 
inveniant,  quam  intuendo  sanentur.Noa  igitur  mi- 
rum  si  de  maiedicto  vicit  maledictum,  qui  vicitde 
morte  mortem,  et de  peccato peccatum,  de  serpeole 
serpentem.  Maledicta  autem  niors,  maiedictum  pec- 
catum,  maledictus  serpens^et  hnc  omniaincruee 
triumphata  sunt.  Mal^ictut  igitur  omnit  qui  pendet 
tn  ligno.  Quia  ergo  non  ex  operibus  L.egis,  sed  ex 
fide  justificatCiuistuacredentes  in  se»  timor  male- 


I  Editi :  Ex  pama  quippe  ett  et  maledietio  neecati.  Mii. 
duo,  et  maledieto  peeeato,  Item  dao,  mahdieti  peeeati  ; 
omissa  particulei»  et.  Nos  cum  aUis  novem  Mss.  et  maie» 
dielione  peeeati. 


-i.i 


212) 


EXPOSITIONIS  LIBER  UNUS. 


2122 


dictioais  crucis  ablatus  est :  charitas  benedictionis 
AbrahflB  propter  exemplum  fidei  permanetad  Gen- 
tes.  Ut  annwUiationemt  inquit,  spiritus  per  fidem  acci- 
piamui  :  id  est,  ut  non  quod  timetur  iu  carne,  sed 
quod  spiritu  diligitur,  credituris  annuntietur. 

23.  [Ib.lii,  15-18].  Undeeliam  testamenti  humani 
mentionem  facit,  quod  utique  muito  est  infirmius 
quam  divinum.  Tamen  hominit  con/irmatum  testor 
mentum^  inquit,  nemo  irritum  facit,  aut  superordinat. 
Quia  cum  testator  mutat  testamentum,  non  con- 
firmatum  mutat :  testatoris  enim  morte  coufirma- 
tur.  Quod  autem  mors  lestatoris  valet  ad  confir* 
mandum  testamentum  ejus,  quia  consilium  mutare 
jam  non  potest ;  hoc  incommutabilitas  promissionis 
Dei  valet  ad  conQrmandam  heBreditatem  Abrahes, 
cujus  fides  deputata  est  ad  justitiam  {Rom,  iv^  9). 
Et  ideo  semen  Abrahae,  cui  dietse  sunt  promissioneSf 
GhristumdicitAposlolus,  hocestomnesGhristianos 
fide  imitantes  Abraham  :  quod  ad  singularitatem 
redigit,  commendando  quod  non  dictum  est,  Et 
seminibus,  sed,  Semini  tuo  ;  quia  et  una  estfides,  et 
non  possunt  similiter  justiticari  qui  vivunt  ex  ope- 
ribus  carnaliter,  cum  his  qui  vivunt  ei  fide  spiri- 
tualiter.  Vincuntur  autem  quod  infert,  Lex  nondum 
data  erat,  nec  posset  post  tot  annos  ita  dari,  ut 
antiquas  Abrahae  promissidnes  irritas  faceret.  Si 
enim  Lex  justificat,  non  est  justificatus  Abraham, 
qui  multum  ante  Legem  fuit.  Quod  quia  dicere  non 
possunt,  coguntur  fateri  non  Legis  operibus  justi« 
ficari  hominem,  sed  tide.  Simul  eliam  nos  cogit 
intelligere,  omnes  aotiquos  qui  justiticati  sunt,  ex 
ipsa  fide  justificatos.  Quod  enim  nos  ex  parte  pres- 
teritum,  idest,  primum  adventum  Domini ;  ex  parte 
futurum,  id  est,  secundum  adventum  Domini  cre- 
dendo  salvi  efficimur :  hoc  totum  illi,  id  est,  utrum- 
que  adventum  futurum  credebant,  revelante  sibl 
Spiritu8ancto,ut  salvi  fierent.  Unde  estetiamillud: 
Abraham  concupioit   diem  meum  videre^  et  vidit,  et 
{favisus  est  (Joan,  viii,  56). 

24.  [  Ib.  III,  19,  20].  Sequitur  queestio  satis  neces- 
saria :  Si  enim  tides  justificat,  et  priores  sancti,  qui 
apud  Deum  j  ustiticati  sunt,  per  ipsam  j  ustiticati  sunt, 
quid  opuseratLdgemdari  ?  Quam  queestionem  tra- 
ctandam  sic  intislit,  interrogans,  et  dicens,  Quid 
ergo  ?  Hucusque  enim  interrogatio  est :  deinde  in- 
•fertur  responsio,  Lex  transgressionis  gratia  proposita 
eitf  donec  veniret,  inquit,  semen  cui  promissum  est, 
dispositum  per  Angelos  in  manu  Mediatoris,  Mediator 
autemunius  non  est,  Deus  vero  unus  est  (a).  Mediato- 
rem  Jesum  Ghristum  secundum  hominem  dici,  ex 
illa  ejusdem  apostoli  sententiatitpianius,  cum  ait: 
Unus  enim  DeuSy  unus  et  medtator  Dei  et  hominum 
homoChristusJesus(i  Tim,  ii,5).  Mediatorergointer 
Deum  etDeumessenon  posset,  quia  unus  estDeus: 
mediator  autem  unius  non  est^  quia  inter  aliquos  me- 
dius  est.  Angeli  porro,  qui  non  lapsi  sunt  a  cons- 
pectu  Dei,  mediatore  non  opus  habent,  per  quem 
reconciiientur.  ItemangeliquinuUosuadente  spon- 
tanea  prffivaricatione  sic  lapsi  sunt,  per  mediato- 
rem  non  reconciiiantur.  Restat  ergo  ut  qui  media- 

(a)  I  Retract.,  cap.  24,  n.  2. 
Patrol.  XXXV. 


tore    superbo    diabolo   superbiam    persuadente 
dejectus  est,  mediatore  humili  Ghristo  humilitatem 
persuadente  erigatur.  iNam  si  Filius  Dei  in  naturali 
ffiqualitate  Patris  manere  vellet,  nec  se  exinaniret, 
formam  servi  accipiens  (Philipp,  u,  7)  ;  non  esset 
mediatorDei  ethominum  :  quia  ipsa  Triuitasunus 
Deus  est,  eadem  in  tribus,  Patre  et  Filio  et  Spiritu 
sancto,  deitatis  eeternitate  et  aequalitate  constante. 
Sic  itaque  unicus  Filius  Dei,  mediator  Dei  et  homi- 
num  factus  est,  cum  Verbum  Dei  Deus  apud  Deum, 
etmajestatemsuam  usque  adhumana  deposuit,  et 
humilitatem  humanam  usque  ad  divina  subvexit, 
ut  mediator  esset  inter  Deum  et  homines  homo  per 
Deum  ultra  homioes.  Ipse  est  enimspeciosus  forma 
pneflliishominum,et  unctus  oleoexsultationisprsB 
participibus  suis  (Psal.  xliv,  33).  Sanati  sunt  ergo 
ab  impietate  superbiae,  ut  reconciiiarentur  Deo, 
quicumque  homines  humilitatem   Ghristi,  et  per 
revelationem  antequam  tieret,  et  per  Cvangelium 
posteaquam  facta  est,  credendo  dilexerunt,  dili- 
gendo  imitati  sunt.  Sed  heec  justitia  fidei,  quia  non 
pro  merito  data  est  hominibus,  sed  pro  misericor- 
diaet  gratia  Dei,  non  eratpopularisantequam  Deus 
homo  inter  homines  nasceretur.  Semen   autem  cui 
promissum  est,  populum  signiticat ;  non  illos   pau* 
cissimosquirevelationibuseam  futuram  cernentes, 
quamvis  per  eamdem  sal vi  fiereut,  populum  tamen 
salvum  facere  non  poterant.  Qui  populus  sane,  si 
per  totum  orbem  consideretur  (nam  de  toto  orbe 
Ecclesiam  Jerusalem  ccelestem  congregat  *),pauci 
sunt,  quia  via  angusla  paucorum  est :  in  unum 
tamen  congregati,  quotquot  existerepotuerunt,ex 
quo  Evangelium  preBdicatur,  et  quotquot  poterunt 
usque  in  finem  sseculi  per  omnes  gentes,adjuncti8 
sibi  eliam  iilis,  quamvis  paucissimis,  qui  ex  fide 
Domini,  fide  prophetica  *,  ante  ambos  adventus 
ejus  salutem  gratiee  perceperunt,  implent  sancto- 
rum  beatissimum  civitatis  sempiternae  statum.  Su- 
perbienti  ergo  populo  Lex  posita  est,  ut  quoniam 
gratiam  charitatis   nisi  humiliatus  accipere  non 
posset,  et  sine  hac  gratia  nullo  modo  praecepta  Le* 
gis  impleret,  transgressionehumiiiaretur,  utquee- 
reret  gratiam,  nec  sesuis  meritis  salvum  fieri,  quod 
superbum  est,  opinaretur;  utesset  non  iu  sua  po- 
testate  et  viribus  justus,  sed  in  manu  Mediatoris 
justificantisimpium.  Per  Angelosautem  ministrata 
est  omnis  dispensatio  Veteris  Testamenti,  agente 
in  eis  Spiritu  sancto,  et  ipso  Verbo  veritatis,  non- 
dum  incarnato,  sed  nunquam  ab  aliqua  veridica 
administratione  recedente.  Quiaper  Angelos  dis- 
posita  est  illa  dispensatio  Legis,  cum  aliquando 
snam,aliquando  Dei  personam,sicnt  Prophetarum 
etiam  mos  esl,  agerent ;  perque  illam  Legetn  mor- 
bos  ostendentem,  non  auferentem,  etiam  praevari- 
cationis  crimine  contrita  est  superbia  :  disposi- 
tum  est   per  Angelos  semen  in  manu  *   Mediatoris, 
ut  ipse  liberaret  a  peccatis,  jam  per  transgressio- 


*  Tres  Mss.,    Ecclesia  Jerusalem  emlestem  eongregat, 
Unus,  Eeeleiia  in  Jerutalem  eoelestem  eongregatur. 

*  SicMss.  At  Lov,,  ex  fide  Domini  per  prophetiam, 

*  Sic  plures  Mss.  At  editi,  per  Angelos,  sed  in  mantu 


(Soixante-sept.) 


2123 


EPISTOLifi  AD  GALATAS,  S*  AUGUSTINI 


Dem  Legis  coactos  confiteri  opus  sibi  esse  gratiam 
et  misericordiam  Domini,  ut  sibi  peccata  dimitte- 
reotur,  et  in  nova  vita  per  eum,  qui  pro  se  saDgui-| 
nem  fudisset,  reconciliarentur  Deo. 

25.  [Ib.  III,  21,  22.]  In  istis  enim  erat  per  tran 
gressionem  Legis  confringenda  superbia,  qui  glo- 
riantesdepatre  Abraham,  quasi  naturalemse  jacta- 


Htt 


IV,  34)  ?  Nec  turbaB  infidelium  considerand»  simt: 
omnis  enim  areamultis  partibusamplioremhabet 
paleam,  quam  frumentum.  Unde  autem  etiam  illi 
ejusdem  apostoli  verba  ad  Romanos,  nisi  de  sano- 
tificatione  Judaeorum  ?  Quid  ergo  ?  numquid  repulU 
Deus  pUhem  tuam  ?  Absit.  Nam  et  Ego  leraelita  nm 
ex  semine  Abraham,  de  tribu  Benjamin.  Non  repulii 


banthaberejustitiam,etmerita8uaincircumcisione!    Deus  plebem  suam,  quam  preescivit  (/lom.  xi,  1,  i). 
C8eterisgentibustantoperniciosius,quanto arrogan-j    f ^°^ autem laudaret prsB  cateris  Ecclesiis  Gentium 


tius  praeferebant,  Gentesautem  facillime  etiam  sine 
hujusmodi  Legis    transgressione  humiliarentur, 
Homines  enim  nullam  ex  parentibus  originem  jus- 
titiae  se  trahere  praevidentes,  simulacrorum  etiam 
servos  invenit  evangelica  gratia.  Non  enim,  sicut 
istis  dici  poterat  non  fuisse  illam  justitiam  paren- 
tum  eorum  in  colendis  idolis,  quam  esse  arbitra- 
bantur,  ita  etiam  Judasis  dici  poterat  falsam  fuisse 
justitiam  patris  Abraham.  Itaque  iliisdicitur :  c  Fa- 
cite  ergo  fructum  dignum  poenitenties :  et  nedixeri- 
tis  vobis,  Patrem  habemus  Abraham.  Potens  est 
enim  Deus  de  lapidibus  istis  suscitare  filios  Abra- 
ham  >  {Mattk.  ni,  8,  9).  Istis  autemdicitur :  aProp- 
terquod  memores  estis  quia  vos  aliquando  Geutes 
incarne,quidicimini  praeputiumab  ea  qusB  dicitur 
circumcisio  in  carne  manu  facta,  qui  eratis  illo 
tempore  sine  Ghristo,  aiienati  a  societate  hrael,  et 
peregrini  testamentorum,  promissionis  spem  non 
habentes,  et  sine  Deo  in  hoc  mundo  »  (Ephes.  n, 
II,  12).  a  Denique  illic  infideles  de  oliva  sua  fracti, 
hic  autem  fideles  de  oleastro  in  olivam  illorum 
inserti  esse  monstrantur  (Rom,  xi,  17).  lilorumergo 
erat  de  Legis  transgressione  atterenda  superbia. 
Sicutad  RomanoscumScripturarum  verbispeccata 
eorum  exaggerasset,  Scitis  autem,  inquit,  quoniam 
quxcumque  Lex  dicit,  his  qui  in  Lege  sunt  loquitur,  ut 
omne  osobstruatur,  et  reusfiat  omnis  mundus  Deo{[d. 
111,  19)  :  Judeei  scilicet  de  transgressione  Legis,  et 
Gentes  de  impietate  sine  Lege.  Unde  et  iterum  ait : 
Conclusit  enim  Deus  omniain  incredulitatem,  ut  omnt- 
bus  misereatur  (Id.  xi,  32).  Hoc  et  nunc  dicil,  refri- 
cans  ipsam  quaestionem  :  Lex  ergo  adversuspromissa 
Deif  Absit,  Si  enim  data  esset  Lex  quas  posset  vivifica' 
re,  omnino  exLege  esset  justitia.  Sedconclusit  Scriptu- 
fa  omnia  sub  peccato,  ut  promissio  ex  fide  Jesu  Christi 
daretur  credentibus.  Non  ergo  Lex  dota  est  ut  pec- 
catum  auferret,  sed  ut  sub  peccato  omnia  conclu- 
deret.  Lex  enim  ostendebat  esse  peccatum,  quod 
illi  per  consuetudinem  cescati,  possent  putare  jus- 
titiam  :  ut  hoc  modo  humiliati,  cognoscerent  non 
in  sua  manu  esse  salutem  suam,  sed  in  manu  Me- 
diatoris.  Maxime  quippe  humilitas  revocat,  unde 
nos  dejecit  superbia.  Et  ipsa  humilitas  est  accom- 
modata  percipieudee  graticB  Ghristi,  qui  singulare 
humilitatis  exemplum  est. 

26.  [Ib.  111, 23.]  Nec  quisquam  hic  tam  imperite 
dixerit:  Gur  ergo  nonprofuit  Judfleis,  quodperAn- 
gelos  Legem  ministrantes,  in  manu  Mediatoris  dis- 
posili  sunl  ?  Profuit  enim,  quanlum  dici  non  potest. 
Quae  euim  Gentium  EccIesioB  venditarum  rerum 
suarum  pretia  ad  pedes  Apostolorum  posuerunt, 
quodtot  millia  hominum  tam  repente  fecerunt  (Act. 


Ecclesiam  Thessalonicensium,  similes  eos  factof 
aitEcclesiis  Gentium  Ecclesiam  Thessalonicensiomy 
similes  eos  factos  ait  Ecclesiis  JudaBee ;  quia  multa 
a  contribulibus  suis  pro  fide  passierant,  quomodo 
et  illi  Judaeis  (I  Thess.  u,  U).  Hinc  est;et  illud,  quod 
pauloanle  coramemoravi,  quod  ait  ad  Romanot: 
Si  enim  spiritualibus  eorum  communicaveruni  Gentes, 
debent  et  in  carnalibus  ministrare  eis  (Ram.  xv,  27). 
De  ipsis  ergo  Judaeis  etiam  consequenter  dicit  : 
Prius  autemquam  veniret  fides,  sub  Lege  custodiebamur, 
eonclusi  in  eamfidem,  qusepostea  revekUa  est.  Utenim' 
tampropeinvenirentur,ettamdeproximo  ad  Deum 
venditis  suis  rebus  accederent,  quod  Dominus  eis 
praecepit  qui  vellent  esse  perfecU  (Maith.  xix,  21). 
Legeipsa  factum  est,  sub  qua  custodiebantor, 
eondusi  in  eamfidem,  id  est  in  adventum  ejas  M&, 
qu3B  postea  revelata  est :  conclusio  enim  eorum  erat 
tum  timor  uniusDei.Et  quod  pravaricatores  ipsios 
Legis  inventi  sunt,  non  ad  perniciem ,  sed  adutili- 
tatem  valuil  eis  qui   crediderunt  :  cognitio  eniai 
majoris  flegritudinis,  et  desiderari  medicum  vefae- 
mentius  fecit,  et  diligi  ardentius.   Cui  enim  pluri- 
mum  dimittitur,  plurimum  diligit  (Lue.  vii,  43, 47). 
27.  [Ib.  ni,  24-27.]  Itaque  Lex,  inquit,  pasdagogus 
noster  fuU  in  Christo :  hoc  est,  quod  ait,  Sub  Lege 
custodiebamurconclusim  ea  (Galat.nu  23/  jPoi^ea^tM» 
penit  fides,  jam  non  sumus  sub  pxdagogo.   Eos  ergo 
nunc  reprehendil,  qui  faciunt  irritam  gratiam  Chrif- 
ti :  quasi  enim  nondum  venerit,  qui  vocaret  in 
libertatem,  sic  adhuc  volunt  esse  sub  podagogo. 
Quod  autem  filios  Dei  dioit  esse  omnes  per  fidem, 
quia  induerunt  Ghristum,  quicumque  in  Christo 
baptizati  sunt ;  ad  hoc  valet,  ne  Gentes  de  sedea- 
perarent,  quia  non  custodiebantur  sub  psdagogo, 
et  ideo  se  filios  non  putarent ;  sed  per  fidem  in- 
duendo  Ghristum,  omnes  fiunt  filii  ;  non  natura, 
sicut  unicus  Filius,  qui  etiam  Sapientia  Dei  est ; 
neque  praepotentia  et  singularitate  ^  susoepUonis 
ad  habendamnaturaliteretagendam  personam  Sa- 
pientisB,  sicut  ipse  Mediator  unum  cum  ipsa  susei- 
piente  Sapientia  sine  interpositione  aliciiyus  media- 
toris  efifectus  :  sed  filii  fiunt  participatione  sapien- 
tisB,  id  prsBparanteatqueprsestanteMediatorisfida: 
quam  fidei  gratiam  nunc  indumentum  Yocat»  ut 
Christum  induti  sint,  qui  in  eum  crediderunt,  et 
ideofilii  DeifratresqueejusMediatoris  eflfectisunL 
28.  [Ib.  lu,  28,  29.]  In  qua  fide  non  estdistantia 
Judsei,  nequeGrsBci,  nonservi  nequeliberi»  non  ma- 
sculi  et  feminae:  in  quantum  enim  omnes  fideles  sunt, 
omnes  unum  sunt  in  Ghristo  Jesu.Bt  si  hocfacit  fidei, 

»  Sic  Aoa.  Er.  et  novem  Mss.  At  Lov.,  p%r  p^UsUimi^ 
et  singularttatem.  j-'— 


i 

J 


ii& 


BXPOSltlONIS^  LIBER  UNUS. 


im 


per <inaiii  inhac  Yita  juste  ainbulatar ;  quanto  per- 
fectius  atque  cumulatiuaidspeciesipsa  factura  est, 
cumvidebiinus  faciead  faciem(I Cor.  xui,  i2)?Nam 
nunc  quamvis  primitias  habentes  spiritus,  qui  vita 
est,  propterjustitiam  fidei ;  tamen  quiaadhuc  mor- 
tuum  est  corpus  propter  peccatum  {Rom.  vni,  23, 
10),  differentia  istavel  Gentium,  vel  conditionis,  vel 
sezus,  jam  quidem  ablata  est  ab  unitate  fidei,  sed 
manet  in  con  versatione  mortali ;  ej  usque  ordinem  in 
hujus  vitffiitinere  servandum  esse,  et  Apostoli  prse- 
cipiunt,  qui  etiam  regulas  saiuberrimas  tradunt, 
quemadmodum  secum  vivant  prodifferentia  gentis 
Judsei  et  Grseci ;  et  pro  differentia  conditionis,  do- 
mini  et  servi ;  et  pro  differentia  sexus,  viri  et  uxo- 
res  ^,  velsiqua  taliaceetera  occurrunt :  et ipse  prior 
Dominus,  qui  ait,  Reddite  Csesariquse  Cxsaritsunt^ 
et  DeoquseDeifunt{Matth.  xxii,  21).  Alia  suntenim 
quse  servamusin  unitatefideisine  ulla  distantia^  et 
alia  inordine  vit»  hujus  tanquaminvia,nenomen 
Dei  et  doctrina  blasphemetur.  Et  hoc  non  solum 
propleriram,  uteffugiamusoffensionem  hominum ; 
sed  etiam  propter  conscientiam,  ut  non  simulate, 
quasi  ad  oculos  hominumista  faciamus,  sed  pura 
dilectionisconscientiapropterDeum,qui|Omnesho- 
mines  vult  salvos  fieri,  et  in  agnitionem  veritatis 
venire  (I  Tim.  ii,  4).  Omnes  ergo,  inquit,  vos  unum 
etiisinChristo  Jesu.  Et  addidit,  Si  autem,  ut  hic  sub- 
distinguatur  etsubaudiatur,  vosunumestisinChristo 
JetUf  ac  deinde  iuferatur,  Ergo  Abrahss  semen  Mi$ : 
utistesitsensusjOmnesergovosunumestis  in  Chri- 
8to  Jesu  ;  si  autem  vos  unum  estis  in  Christo  Jesu, 
Tos  ergo  Abrahae  semen  estis.Superius  eni  m  dixerat, 
Nm  didtf  Et  seminibus,  tanqmm  in  multis  ;  sed  tan- 
quam  in  uno,  et  semini  luo,  quod  est  Christus  {Galat. 
m,  i6).  Hic  ergo  ostendit  unum  semen  Ghristum,  non 
tantum  ipsum  Mediatorem  inteliigendum  esse,  ve« 
rumetiam  Ecclesiam,  cujusille  corporiscaput  est : 
ntomnesin  Christounumsint^et  capiant  secundum 
promis8ionemh9ereditatemperfidem,inquamcon- 
olusuB  erat ;  id  est,  in  cujus  adventum  tanquam  sub 
]>aBdagogo  custodiebatur  populus  usque  ad  aetatis 
opportunitatem,qua  in  libertatem  vocandi  erant,qui 
in  eodem  populo  secund  um  propositum  vocati  sunt, 
id  esty  qui  in  illa  area  frumentum  inventi  sunt. 

39.  [Ib.  IV,  i-3.J  Adhocenim  adjungit-.Dicoau/etn, 
Quanto  temparehxres  parvulus  estynihHdiffertaservo, 
eum  sit  dominus  omnium  ;  sed  sub  procuratoribus  et 
aetoribusest  usque  ad  prxfinitumtempusapatreisic  et 
nos  cum  euemus  parvuli,  sub  elementis  hujus  mundi 
eramus  servientes.  Queeri  autem  potest  quomodo  se- 
cundumhanc  simiiitudinem  sub  elementis  higus 
mundi  fuerint  JudaeiyCum  illis  per  Legemquamac^ 
ceperunt,  unus  Deus  qui  fecit  coelum  et  terram,co- 
lendus  commendaretur.Sedpotestesse  aliusexitus 
capituiihujus,  utcumsuperius  Legem  psedagogum 
fecerit((ia<.iii,  24),subquo  eratille  populus  Judeeo- 
rum  ;  nunc  procuratores  et  actores  dicat  elementa 
mundl»  sub  quibus  serviebant  Gentes :  ut  filius  iiie 
parvulusi  id  est  populus  propter  unam  fidem  ad 

1 8ic  juxta  Er.  Lngd.  Ven*  In  fi.,  uxoris*  M. 


unum  semenAbrahflB  pertinens,  quoniam  et  de  Ju- 
dseis  et  de  Gentibus  congregatus  est,  partim  fuerit 
sub  peedagogo  Legis,  tempore  pueritise  suae,  id  est 
ex  ea  parte  quade  Judaeis  cougregatus  est ;  partim 
sub  elementis  hujus  mundi,  quibus  tanquam  pro- 
ouratoribus  et  actoribus  serviebat,  ex  ea  parte  qua 
de  Gentibus  congregatus  est :  ut  quod  immiscet 
Apostolus  personam  suam,non  dicens,  Cumessetis 
parvuli,  sub  elementis  hujus  mundi  eratis ;  sed  di- 
cens,  Cumessemusparvuli,  sub  elementis  hujus  mundi 
eramvs  servientes,  non  pertineat  ad  significationem 
Judaeorum,  ex  quibus  Paulus  originem  ducit,  sed 
magis  ad  Gentium,  hoc  duntaxat  loco  :  quoniam 
et  eorum  personee  decenter  se  potest  annectere, 
quibus  ad  evangelizandum  missus  est. 

30.  [Ib.  IV,  4,  5.]  Deinde  jamdicit,  venientepleni- 
tudine  temporis  DeummisisseFiliumsuumad  libe- 
randum  parvulum  haeredem,  servieutem  ex  parte 
Legi,tanquampffidagogo,  ex  parteelementis  hujus 
mundi,  tanquam  procuratoribusetactoribus:ifut< 
Deus,  inquit,  Filium  suum  factum  ex  muliere,  Muiie- 
remprofeminaposuil,morelocutionisHebr8eorum. 
Non  enim  quia  de  Eva  dictum  est,  Formavit  eam  in 
mulierem  {Gen.  ii,  22),  jam  passa  erat  ooncubitum 
viri,quod  non  scribitur  passa.nisi  cum  dimissi  essent 
de  paradiso.  Focf umautemdixit,  propter  susceptio- 
nemcreaturee  ;  quiaquinascunturex  feminis,  non 
tuncexDeonascuntur,sedtamenDeusiIlos  facit,  ut 
sic  nasci  possint,  ut  omnem  creaturam. FactuTii  autem 
sub  Lege  dixit,  quia  et  circumcisus  est,  et  hostiapro 
illo  legitima  oblata  est  {Luc,  ii,  21,  24).  Nec  mirum 
si  et  illa  Legis  opera  sustinuit,  ex  quibus  liberaret 
qui  eis  serviliter  tenebantur ;  qui  etiam  mortem  sus- 
tinuit,  ut  ex  ea  liberaret  eos  qui  mortaUtate  teue- 
bantur.  Ut  adoptionem,  inquit,  fHiorum  recipiamus. 
Adoptionem  proptereadicit,  ut  distincteinteliigamus 
unicum  Dei  Filium.  Nos  enim  beneficio  etdignatione 
misericordiee  ejus  filii  Dei  sumus  :  iile  natura  est 
Filius,  qui  hoc  est  quod  Pater.  Nec  dixit,  accipia- 
mus  ;  sed,  recipiamus;  ut  significaret  hoc  nos  ami» 
sisse  in  Adam,  ex  quo  mortales  sumus.  Hoc  ergo 
quod  ait,  Ut  eos  qui  sub  Lege  erant  redimeret,  et  ad 
liberandum  eum  populum  pertinet,  qui  parvulus 
sub  paedagogo  serviebat  ;  et  refertur  ad  id  quod 
dixit,  factum  sub  Lege.  illud  autem  quod  ait,  ut  adop- 
tionem  filiorumrecipiamus,  refertur  ad  idquod  dixit, 
factum  ex  muliere,  Uinc  enim  adoptionem  recipimus, 
quodilleUnicusnondedignatus  est  participationem 
naturai  nostrfle,  factus  ex  muliere,  ut  non  solum 
Unigenitus  esset  ubi  fratres  non  habet,  sed  etiam 
Primogenitus  in  multis  fratribus  fieret  {Rom,  vii, 
29).  Duo  enim  proposuit,  factum  exmuliere,  factum 
sub  Lege  :  sed  mutato  ordine  respondit. 

31.  [Ib.  IV,  6.]  Jamillumpopulumadjungens,  qui 
parvulussubprocuratoribus  et  actoribus  serviebat, 
id  est,  eiementis  hujus  mundi,  ne  pularentse  non 
essefilios,  quia  non  erantsub  paedagogo,  Quoniam 
autem  filii  esti»,  inquit,  misit  Deui  Spiritum  Filii  sui 
in  corda  vestra,  clamantem,  Abba,  Fater,  Duo  sunt 
verbaquae  posuit,  utposterioreinterpretareturpri- 
mum  :  nam  hoc  est,  Abba,  quod  Pater,  Eleganter 


2127 


EPlSTOLifi  AD  GALITAS,  S.  AUGUSTINI 


2428 


autem  inteiligitur  non  fruslra  duarum  linguarum 
verba  posuisse  idem  significantia,  propter  univer- 
8um  populum, qui  de  Judesis et  de  Gentibus  in  uni- 
tatem  fidei  vocatus  est :  ut  hebreeum  verbum  ad 
Jud8eo9,  graecum  ad  gentes,  utriusque  tamenverbi 
eadem  signiGcatio  adejusdemfideispiritusqueuni- 
tatem  pertineat.  Nam  et  ad  Romanos,  ubi  simills 
quaeslio  de  pace  in  Christo  Judaeorum  Gentiumque 
tractatur,  hocdicit:  iVon  enim  accepistis  spiritum  ier^ 
vitutis  iterum  in  timore  ;  sed  accepistis  Spiritum  ado- 
ptionis  filiorum,  in  quo  clamamus,  Abba,Pater  (Ibid, 
15).  Recte  autem  de  praesentia  et  de  dono  Spiritus 
sancti  probare  voluit  Gentibus  quod  perlineantad 
promissionem  hsereditatis.  Non  enim  evangeliza- 
tum  est  Gentibus,  nisi  posl  ascensum  Domini  et  ad- 
ventum  Spiritus  sancti.  Coeperant  enim  jam  Judaei 
credere,  cum  in  terris  adhuc  Fiiius  Dei  mortalem 
hominem  gereret,  sicutin  Evangelio  scriptum  est : 
ubi  quanquam  et  ChanansBeB  mulieris  fidem  ipse 
laudaverit  {Matlh.  xv,  28),  et  illius  Centurionis,  de 
quo  ait  non  se  invenisse  talem  fidem  in  Israel  (Id. 
viu,  10) ;  tamen  proprietuncJudaeis  esse  evangeli- 
zatum,  verbis  ipsius  Domini  satisciarum  est,  cum 
ad  ipsius  Chananaese  deprecationem  dixit  non  se 
esse  missum  nisi  ad  oves  quae  perierunt  domus 
Israel  (Id,  xv,  24) :  et  discipulos  cum  mitteret,  ait, 
In  viam  Gentium  ne  abieritis,  et  incivitates  Samarita^ 
norum  ne  introieritis  ;ied  ite  primum  ad  oves  quse  perie- 
runt  domus  Israel  (Id,  x,  5,  6).  Gentium  autem  aliud 
ovile  appeiiavit,  cum  diceret,  Habeo  alias  oves  quse 
non  sunt  de  hoc  ovili  ;  quas  tamen  se  adduclurum 
ait,  ut  esset  unus  grex,  etunus  pastor  (Joan,  x,  16) : 
quando  autem,  nisi  post  clariticationem  suam  ? 
Post  resurrectionem  autem  etiam  ad  Gentes  disci- 
pulos  misit,  cum  eos  interim  Jerosolymae  manere 
jussisset,  donec  eis  secundum  promissionem  suam 
Spiritum  sanctum  mitteret  (Act.  i,  4).  Cum  ergo  di 
xisset  Apostoius,  Misit  Deus  Filium  suum,  factum  ex 
muliere,  factum  $ub  Lege,  ut  eos  qui  sub  Lege  erant 
redimeret,  ut  adoptionem  filiorum  recipiamus  (Galat. 
IV,  4);  restabat  utetiam  Gentes,  ques  uon  erant  sub 
Lege^ad  eamdemtamenadoptionem  fiiiorum  per- 
tinere  ostcnderet :  quod  de  sancti  Spirilus  donoi 
quiomnibusdatus  est,  docet.  Unde  se  etiam  Petrus 
de  baptizato  incircumciso  Centurione  Cornelio  de- 
fenditapud  Judseosqui  crediderant,  dicens  non  se 
potuisse  aquam  negare  iilis  quos  jam  Spiritum 
sanctum  accepisse  claruerat  (Act,  x,  47).  Nam  et 
ipso  gravissimo  documento  etiam  superius  usus 
est  Paulus,  cum  diceret,  Hoc  tolum  volo  discere  a 
vobis  :  Ex  operibus  Legis  Spiritum  accepistis,  an  ex 
auditu  fidei  ?  Et  paulo  post,  Qui  ergo  tribuit  vobis 
Spiritum,  et  virtutes  operatur  in  vobis  :  Ex  operibus 
Legis,  an  ex  auditu  fidei  (Galat.  m,  2,  5)  ?  Sic  et  hic, 
Quoniam,  inquit,  filii  Dei  estis,  misit  Deus  Spiritum 
Filii  sui  in  corda  vestra  clamantem,  Abba,  Pater. 

32.  [Ib.  IV,  7,  8.]  Deinde  manifestissime  ostendit 
de  his  etiaru  se  dicere,  qui  ex  Gentibus  ad  fidem  ve- 
nerant,  ad  quos  etiam  Epistolam  scribit,  Itaquejam, 
inquit,  non  est  servus,  sed  filius  :  propter  id  quod  di- 
zerat,  Quamdiu  haeres  parvulus  est,  nihil  differt  a 


servo.  Si  autem  fitius,  inquit,  et  hserss  per  Deum  :  id 
est,  per  misericordiam  Dei,  non  per  promissioQes 
patram,dequibuscarnaliter  sicutJadaei  natusnon 
est ;  sed  tamen  fiiius  Abrahee  secundam  imitatio- 
nem  fidoi,  cujus  fidei  gratiam  per  misericordiam  Do- 
mini  meruit.^ed  tunc  quidemMqvLii^ignorantes  Deum, 
his  qui  naturaliter  non  sunt  dii  servtstis,  Nunc  certe 
quia  non  JudeBisscribit,sed  Gentibus  ;  nec  ait,  ser- 
vivimus,  sed,$ervistis :  satisprobabileestetiam  sa* 
perius  de  Gentibus  dictum,  quod  sub  elementishu- 
jus  mundi  erant  servientes,  tanquam  sub  proca- 
ratoribus  et  actoribus  (/d.iv,i-3).  Nam  ipsaelementa 
utique  non  sunt  naiuraliter  dii, «  sive  in  CQeio,  sive 
in  terra:  quemadmodummuUidii,etdomiQimulti: 
sed  nobis  unus  Deus  Pater,  ex  quo  omnia,  et  nos 
inipso  ;  etunusDominus  Jesus  Christus,  per  quem 
omnia,  et  nos  peripsum  «  (1  Cor,  vui,  5,  6).  Gum 
autem  dicit,  His  quinaturaliter  non  sunt  dii,  servistis, 
satis  demonstrat  unum  verum  Deum  natura  esse 
Deum,  quo  nomine  Trinitas  fidelissimo  et  cathohco 
gremio  cordis  accipitur.  Eos  autem  qui  natura  non 
suntdii,propterea  superius  procuratores  actoresque, 
appellat,quia  nullacreaturaest,  sivequee  in  veritate 
manet,dans  gloriam  Deo  ;sive  quae  in  veritate  non 
8tetit,queBrensgloriam8uam:nullainquamcreatura 
est,qu8enon,  vehtnolit,divinaeprovidentiflB  serviat; 
sed  volens  facit  cum  ea  quod  bonum  est  ^  ;  de  ilia 
veroquae^hocnon  vult,  iit  quodjustum  est.  Nam  si 
etiam  ipsi  praevaricatoresangeh^  cum  principe  suo 
diabolo,  non  recte  dicerentur  procuratores  vel  ac- 
tores  divinse  providentifle,  non  Dominus  magistra- 
tum  hujus  mundi  diabolum  diceret  ;  nec  uteretur 
iiJo  ad  correptionem  hominum  ipsa  potestas  apos- 
tplica,  eodem  Paulo  alibi  dicenie,Quosiradidisatanse, 
ut  discant  non  blasphemare  (1  Tim,  i,  20) :  et  alio  loco 
ad  salutem  ;  ait  enim,  a  Ego  quidem  sicut  abseni 
cprpore,  praBsensautem  spiritu,  jam  judicavi  quasi 
praesens,  eum  qui  sic  operatus  est,  in  nomine  Do- 
mini  nostri  Jesu  Ghristi  congregatis  vobis  et  meo 
spiritu,  cum  potentia  Domini  nostri  Jesa  Chriiti, 
tradere  hujusmodi  satanae  in  interitum  carnis,  nt 
spiritus  salvus  sitindieDomini  Jesu  (I  Cor,  v,  3-5). 
Sed  et  magistratus  sub  statuto  '  imperatore  non 
facit,  nisi  qaantum  ilU  permittitur ;  et  procurato- 
resactoresquehujus  mundi  nihilfaciunt.nisiquan- 
tum  Dominus  sinit.  Non  enim  latet  eum  ahquid, 
sicut  hominem  ;  aut  in  aliquo  estminus  potens,at 
procuratores  atque  actores,  qui  sunt  inejus  pot^s- 
tate,  aliquid  ipso  sive  non  permittente,  sive  nes- 
ciente,  in  subjectis  sibi  pro  suo  gradu  rebus  effi- 
ciant.  Non  eis  tamen  rependitur,  quod  de  ipsis 
juste  fit,  sed  quo  animo  ipsi  faciunt  :  quia  neque 
liberam  voluntatem  rationali  creaturae  suae  Deni 
negavit ;  et  tamem  potestatem,  qua  etiam  injustoi 
juste  ordinat,  sibi  retinuit.  Quem  locum  latius  et 

1  Lov.,  ex  auctoritate  trium  manuscriptorum,  volent 
faeit,  cum  de  ea  quod  bonum  ett  fit.  Ante  vero  in  editia 
Am.  et  Er.  legebatur,  volens  faeit  cum  ea  (sobaudi.diTina 
providentia)  quod  bonum  ett :  (juam  lecUonem  firmant 
omnes  Dostri  Mss.  ezcepto  Albmensl,  qui  habet,  volent 
facit,  eum  faeit  id  quod  bonum  est, 

*  Am.  Er.  et  decem  Hss.,  sub  lcnUe.  i 


2iS9 


EXPOSITiONIS  UB£R  UNUS. 


2130 


uberiu8  iolibris  aliis  seepe  *  tractavimus  (7n  librU 
d$  Libero  Arbitrio),  Siye  ergo  solem  et  luaam  et  si- 
dera  et  coelum  et  terram,  caeteraque  hujusmodi 
Gentes  coiebant,  sive  deBmonia,  recte  sub  procu- 
ratoribus  et  actoribus  fuisse  intelliguntur. 

33. [Ib.  iv,9.]  Verumtamen  ea  queBsequuntur,jam 
quasi  expiicatam  quflestionem  rursus  implicant.Gum 
eaim  per  totam  Epistolam  non  ab  aliis  ostendat  solli- 
citatam  fui8seGalatarumfidem,nisi  abeisqui  ex  cir- 
cumcisione  erant,  et  ad  carnales  observationes  Le- 
gis,  tanquam  ineissalus  esset.adducere  cupiebant; 
hoctantum  locoad  eos  loqui  videtur,  qui  ad  Genti- 
liumsuperstitionesrediretentarent.Aitenim:c<Nunc 
autem  cognoscentes  Deum,  imocognitiaDeo,  quo- 
modo  revertimini  iterum  ad  infirma  et  egena  ele- 
menta,quibu8rursusutanteaservirevultis  ?  »  Ineo 
eaimquod  dicit,  revertiminij  qiiando  noncircumci- 
sis,  sedGentibus  loquitur^sicutintotaEpistola  ap- 
paret ;  non  utique  ad  circumcisionem  dicit  eos  re- 
Terti,  in  quanunquam  erant,  sed  adtn/lrma.inquit, 
etegenaelementa,  quibus  rursut  ut  antea  servire  vultis, 
Quodde  Gentibus  intelligerecogimur  :his  enimsu* 
pradizerat,  Sed  tune  quidem  ignorantes  Deumy  hisqui 
natura  non  sunt  dtt,  servistis  {Galat,  iv,8) ;  ad  quam 
^ervitutem  reverti  eos  velle  significat,cum  ait,Otio- 
modo  revertimini  ad  infirma  et  egenaelementa^  quibus 
rursusut  antea  servirevultis  f 

34.  [Ib.  IV,  10,  11.]  Quod  autem  adjungit,  Diesob- 
servatis,  et  menses,  el  annos,  et  tempora :  timeo  vos, 
ne  forte  sine  causa  laboraverim  in  vos  *,  magis  hanc 
sententiam  confirmare  videri  potest.  Vulgatissimus 
est  enim  error  Gentilium  iste,  ut  vel  in  agendis  re- 
bu8,  vel  in  expectandis  eventis  vitee  ac  negotiorum 
suorum,  ab  astroiogis  et  Chaldaeis  notatos  dies,  et 
menses,  et  annos,  et  tempora  observent.  Fortasse 
tamen  non  opus  esl  ul  boc  de  Gentilium  errore  in- 
telligamusyue  intentionem  causfle,quamab  exordio 
susceptam  adfinem  usque  perducit,subito  inaliud 
temerede  torquerevelle  videamur ;  seddehispotius, 
dequibus  cavendis  eum  agerepertotam  Epistolam 
apparet.  NametJudseiserviliter  observant  dies,  et 
menses,  et  annos,  et  tempora  iu  carnali  observatione 
8abbatietneomeni6e,et  mensenovorum,et  septimo 
quoque  annoquem  vocant  Sabbatum  sabbatorum. 
Quae  quoniamerant  umbrae  futurorum,  jam  adve- 
niente  Christo  in  superstitione  remanserunt^  cum 
taDquamsalutariaobservarenturanescientibusquo 
referenda  sint:  ut  tanquam  hoc  dixerit  Apostolus 
Gentibus.Quid  prodestvos  evasisseservitutem  qua 
teaebamini,cumserviretiselementismundi,quando 
rursus  ad  talia  reditis,  seducti  ab  eis  qui  nondum 
agnoscentes  libertatis  su6e  tempus^  inter  ceetera 
operaLegisqufiB  carnalitersapiunt,etiam  tempori- 
bus  serviunt ;  quibus  et  vos  rursus  ut  antea  servire 
vulti8,etobservarecum  eis  dies,  etmenses,  et  an- 
nos,  et  tempora,  quibus  serviebatis  et  autequam 
Christo  crederetis?Manifestumestenim,  volumina 
temporum  per  elementa  hujus  mundi,  hoc  esti 

*  Deest,  sape,  apud  Am.  Er.  et  septem  Mss. 

*  Editi  hic  et  mfra,  tn  vobis,  At  Mss.,  tn  vos,  juzta 
gneeom. 


coelum  etterram  etmotus  atque  ordinem  siderum 
administrari.  Quse  infirma  appellat,  ex  eo  quodin- 
firma  et  instabili  specie  variantur  :  egena  vero,  ex 
eo  quod  egent  summa  et  stabili  specie  Creatoris, 
ut  quomodo  sunt,  esse  possint. 

35.  Ergo  eligat  lector  utram  volet  sententiam, 
dummodo  intelligat  ad  tantum  periculum  animae 
pertineresuperstitiosas  temporum  observationes,ut 
huic  locosubjeceritApostolus,rttneov(»,n«  forte  sine 
eausa  laboraverimin  tTos.  Quod  cumtantacelebritate 
atqueauctoritate  per  orbem  terrarumin  Ecdesiisle- 
gatur,  plena  sunt  conventicula  nostra  hominibus 
qui  tempora  rerum  agend  arum  a  mathematicis  acci- 
piunt.  Jam  vero  ne  aliquid  inchoetur,  aut  aedificio* 
rum,  aut  hujusmodi  quorumlibet  operum,  diebus 
quos  yEgyptiacos  vocant,  seepe  etiam  nos  monere 
nondubitant,  nescientes.utdicitur,  ubi  ambulant. 
Quod  si  locus  iste  de  JudsBorum  superstitiosa  ob- 
servationeinteIligendusest,quamspemhabent,cum 
christianos  se  dicivelint,ex  ephemeridisvitamnau- 
fragam  gubernantes,  quandode  divinis  Libris,  quos 
Deus  adbuc  carnali  populo  dedit,  si  more  Judaeo- 
rum  tempora  observarent,  diceret  eis  Apostolus, 
limeo  uos,  neforte  sine  causa  laboraverim  in  vos  ?  Et 
tamen  sideprehendatur  quisquam  velcatechume- 
nusJudaico  ritu  sabbatum  observans.tumultuatur 
Ecclesia.  Nunc  autem  innumerabiles  de  numero 
fidelium  cum  magna  confidentia  in  faciem  nobis 
dicunt,Diepostcalendasnonproficiscor.EtvixIente 
ista  prohibemusarridentes,  ne  irascantur,et  timen- 
tes  ne  quasi  novum  aliquid  mirentur.  Vae  peccatis 
hominum,  quae  sola  inusitata  exhorrescimus :  usi- 
tata  vero  pro  quibus  abluendis  Filii  Dei  ^anguis 
efiusus  est,  quamlibetmagna  sint,  et  omnino  clau- 
di  contra  se  faciant  regnum  Dei,  seepe  videndo 
omnia  tolerare,  saepe  tolerando  nonnulla  etiam 
facere  cogimur  I  atque  utinam,  o  Domine,  non 
omnia  quse  non  potuerimus  prohibere,  facia- 
mus  (a)  t 

36.  [Ib.  IV,  9.]Sed  jam  videamusqueesequuntur. 
Sane  preeterieramus  quod  dictum  est,  Nune  autem 
eognoscerUes  Deum,  imo  cogniti  a  Deo.  Videtur  enim 
certe  hoc  loco  etiam  Apostolica  locutio  congruere 
velle  infirmitati  hominum ;  ne  tantummodo  in  Ve- 
teris  Testamenti  libris  usque  ad  terrenas  hominum 
cog^tationes  modus  divini  eloquii  descendisse  vi- 
deatur.  Nam  quoniam  correxit  quod  dixerat,  co^ 
gnoscentesDeum,mh\\  nos  moveredebet :  manifestum 
est  enimquamdiu  per  fidem  ambulamus,  non  per 
speciem  (II  Cor,  v,  7),  nondum  nos  cognovisse 
Deum;  sedee  fide  purgari,  utopportuno  tempore 
cognoscerevaleamus.  Sed  quodinipsa  correctione 
ait,  imo  cognitiaDeo,  si  proprie  accipitur,  putabitur 
Deus  quasi  ex  tempore  aliquid  cognoscere^  quod 
ante  non  noveratc  Translate  ergo  dictum  est,  ut 
oculos  Dei  accipiamus  ipsam  dilectionem  ej  us,quam 
commendavitmiltendoproimpiis  occidendum  uni- 
cum  Filium  :  sic  enim  de  iis  qui  dihguntur  dicere 
solemusquod  ante  oculoshabeantur.  Hoc  estergo 

(a)  Hanc  locum,  «  Vse  peccatis,  »  etc,  transtuiit  in  li- 
i>rum  Encliiridu,  cap.  80. 


E13i 


EPISTOLiE  AD  GAL^TAS,  S.  AUGUSTINI 


MSI 


eognoscenUs  Deum,  imo  eogniii  a  Deo,  quod  et  Joan- 
nes  dixit,  Non  quod  nos  dilexerimus  Deum,  sed  quo^ 
niam  ipse  dilexit  nos  *  (I  Joan.  w,  10). 

37.  [Ib.  IV,  12-18.]  Dicit  autem,  Estotesicut  et  ego: 
qui  utiquecumJudeBus  uatussimjam  istacarualia 
spirituali  dijudicatioue  contemno.  Quoniam  et  ego 
sicut  vos :  id  est,  homo  sum.  Deinde  opportune  ac 
decenter  faciteosrecoierecharitatemsuam,  ne  tan- 
quam  inimicum  illum  deputent.Dicitenim,  Fratres, 
precor  vos,  nihil  me  Ixsistis  :  tanquam  si  diceret,  Ne 
ergo  putetis  quod  ego  laBderevoscupiam.Sct/u  quia 
perinfirmitatem  camisjampridem  evangelizavi  vobis: 
id  est,  cum  persecutionem  paterer.  Et  tentationem 
vestram  in  cai*ne  mea  non  sprevistis,  neque  respuistis. 
Tentati  sunt  enim,  cum  persecutionem  pateretur 
Apostolus,  utrum  timore  desererent  eum,  an  cha- 
ritate  amplecterentur.  Et  nequesprevistis,  ut  non  su- 
sciperetis  communionem  periculi  mei.  Sed  sicut  an- 
gelum  Dei  excepistis  me,  sicut  Christum  Jesum.Deinde 
admirans,  opus  eorum  spirituale  commendat,  ut 
hoc  intuente8,in  carnalem  timorem  non  decidant. 
Quas  ergo  fuit,  inquit,  beatitudo  vestra  ?  Testimonium 
enim  vobis  perhibeo,quoniam  si  fieri  posset,  oculos  oes- 
tros  eruissetis,  et  dedissetis  mihi.  Ergo  inimicus  factus 
sumvobis,verumvobis  praedicans  ?  Bespondetur  utique, 
Non.  Sed  quid  verum  prxdicans,  nisi  utnon  circum- 
cidantur  ?  Et  ideo  vide  quid  adjungit,  jEmulantur 
vos  non  bene ;  id  est,  invident  vobis,  qui  vos  car- 
nales  de  spiritualibus  voluntfacere,  hocest,  mmu- 
lantur  non  bene,  Sed  excludere,  inquit,  vos  volunt,  ut 
illos  asmulemini,  hoc  est,  imitemini :  quomodo,  nisi 
ut  servitutisjugoattineamini,sicut  ipsiattinentur? 
Bonum  autem  ',  ait,  asmulari  in  bono  semper.  Yult 
enim  ut  semper  ipsumimitentur  :  propterhoc  ad- 
didit,  Et  non  solum  cum  praesens  sum  apud  vos.  Cum 
enim  prsesenti  oculos  suos  dare  vellent,  utique  ip- 
sum  conabantur  imitari,  quem  ita  diligebant. 

38.  [Ib.  IV,  19.]  Ad  hoc  dicit  etiam,Ft/u)/t  mei,[ii 
tanquam  parentem  utique  imitentur^  Quos  iterum, 
iaqiiit,parturio,donec  Christus  formetur  tnoo6u.Magis 
hoc  ex  persona  matris  Ecclesiae  iocutus  est :  nam 
et  aiibi  dioit,  Factus  sum  parvulus  in  medio  vestrum^ 
tanquam  si  nutrix  foveat  filios  suos  (I  Thess.  n,  7). 
Formatur  autem  Ghristus  in  credente  per  fidem  in 
interiore  homine,  vocato  in  libertatemgrati«,miti 
et  humili  corde,non  se  jactantedeoperummerilis, 
quaenulla  sunt ;  sed  abipsagratia  meritumaliquod 
inchoante,  quem  possit  dicere  minimum  suum,  id 
est,  seipsum,  ille  qui  ait  ',  Cum  enim  fecistis  uni  ex 
minimis  meis,  mihi  fecistis  (Malth.  xv,  25,  40).  For- 
matur  enim  Christus  in  eo  qui  formam  accipit 
Christi:  formam  autem  accipitChristi,  quse  adhae- 
retChristo  dilectione  spirituali.  Exhoc  enim  fit  ut 
hujus  imitationesitquod  ilie,  quantum  gradu  suo 
sinitur.  Qui  enim  dicit  se  in  Christo  manere,  ait  Joan- 
nes,  debet  quomodo  ille  ambulavit,  et  ipse  ambulan 
(l  Joan.  n,  6).  Sed  cum  homiaes  a  matribus  conci- 
piantur  ut  formentur,  jam  formati  autem  partu- 


^  Lov.,  prior  dilexit  noi.    M. 

*  Sic  Mss.  juxtagrflecum.  At  editi,  bonum  autem  ett. 

'  Duo  Ms8.,  minimumtuum  eumdemipsuwi  ilUquiaitm 


riantur  ut  nascantur,  potest  movere  qaod  dictum 
^st,  Quos  iterum  parturio,  doneo  Christus  formeiut  ti 
vobis.  Nisi  parturitionem  hanc  pro  curarum  ango« 
ribus  positam  intelligamus,  quibus  eos  parturiYit 
uit  nascerentur  in  Ctiristo :  et  iterum  parturit  prop- 
ter  pericula  seductionis,  quibus  eos  conturbari  vi- 
det.  Sollicitudo  autem  talium  de  illis ouraram,qaa 
se  quodammodo  parturire  dicit,  tamdiu  esse  pote- 
rit,  donec  perveniant  in  mensuram  setatis  plenito- 
dinis  Christi,  ut  Jam  non  moveantur  omni  ▼ento 
doctrinee  (Ephes.  iv,  13, 14).  Non  ergo  propter  ini- 
tiumfidei,quojamnati  eranl,  sed  propter  robur  et 
perfectiooem  dictum  est,  Quos  iterum  parturio,  do^ 
nec  Christus  formetur  in  vobis.  Hanc  parturitionem 
aliis  verbis  etiam  alibi  commendat,  ubi  dicit :  In- 
cursus  in  me  quotidianus,  sollicitudo  omnium  EcclesiO' 
rum.  Quis  infirmatur,  et  ego  non  infirmor  f  quis  fcoii- 
dalizatur,  et  ego  non  uror  (11  Cor.  xi,  28,  S9)  ? 

39.  [Ib.  IV,  20.]  Quod  vero  subjecit,  Vellemauiem 
nunc  adesse  apud  vos,  et  mutare  vocem  meam,  quia 
eonfundor  in  vobis;  quid  aiiud  intelligatur,  nisi  qaia 
filios  suos  esse  dixerat,  parcens  eis  fortasse  per 
litteras,  ne  severiore  objurgatione  commoti,  facile 
inejus  odium  traducerentur  a  deceptoribus  illis, 
quibus  absens  non  posset  resistere.  Vellem  ergo, 
\nqnii,nune  adesse  apud  vos,et  muiare  voeem  m«ra,id 
est,  negare  vos  filios ;  qui  confundorin  vobis.  Malos 
enim  filios,  ne  de  his  erubescent,  etiam  parentes 
abdioare  solent. 

40.[(b.  iv,  21-31.]  Deinde  subjungit,  Diciie  mihi, 
sub  Lege  volentes  esse,  Legem  non  audistis  ?  Et  de  dao- 
busquidem  filiis  Abrah8Bquoddicit,facileintelligi- 
tur  :  nam  ipse  interpretatur  hanc  allegoriam.  Hoi 
enim  duos  filios  habebat  Abraham,  cum  duo  Testa- 
menta  significata  sunt.  Post  mortem  autem  Sara, 
quos  de  alia  uxore  genuit,  non  pertinent  ad  hanc 
siguificationem.  Etideo  multi  legentes  Aposlolum, 
librumautem  Geneseosignorantes,putantsolosha- 
buisseduosfiliosAbraham.  Hosergo  solos  comme- 
morat  ApostoIus,quia  solos  adhuc  habebat,cum  hffc 
significarentur,  quae  consequenter  exponit  :  quod 
ille  de  ancilla,  quae  Agar  vocabatur,  Vetus  Testap 
mentum  significat,  id  est,  populum  Yeteris  Testa- 
menti,propterjugumserviIe  carnalium  observatio- 
num,  et  promissa  terrena,  quibus  irretiti,  et  qun 
tantummodo  sperantes  deDeo,  non  admittunturad 
haereditatem  spiritualem  coelestis  patrimonii.  Non 
autem  sufficitquoddelibera  uxore  natus  estlsaac, 
ad  significandum  populum  hferedem  Novi  Testa- 
menti;  sed  plus  hic  valet  quod  secundum  promis- 
sionem  natus  est.  Ille  autemetdeancillasecundum 
carnem,  et  deliberanascipotuitsecundumcarnem, 
sicutde  Cethura,quam  postea  duxitAbraham,  noo 
secundum  promissionem,  sed  secundum  carnem 
suscepit  filios  (Gen.  xxv,  1,  2).  Isaac  enim  mirabi- 
liter  natus  est  per  repromissionem,  cum  ambo  pa- 
rentes  senuissent.  Quod  si  data  per  Apostolum 
fiducia,  qua  duosillos  allegoriceaccipiendosaper- 
tissimeostendit,  volueritaliquisetiamCethurietilios 
in  aliqua  rerum  figura  futurarum  inspicere  (non 
enim  frustra  de  talibus  personis  administralione 


2183 


EXPOSITIONIS  LIBER  UNUS. 


3134 


Spiritas  saaoti  hsBC  gesta  conscripta  sunt) ;  inve- 
niet  fortasse  haBreses  et  schismata  sigoificari.  Qiii 
filii  de  libera  quidem,  sicut  isti  de  Ecclesia  ;  sed 
tamen  secundum  carnem  nati  sunt,  non  spirituali- 
ter  per  repromissionem.  Quod  si  ita  est,  nec  ipsiad 
hflBreditatem  inveniuntur  pertinere,  id  estadcoBles- 
tem  Jerusalem,  quam  sterilem  yocat  Scriptura, 
quia  diu  filios  in  terra  non  genuit.  Quab  deserta 
etiam  dicta  est,  ca^lestem  justitiam  ^  deserentibus 
hominibus  terreoa  sectantibus,  tanquam  virum 
habente  illa  terrena  Jerusalem,  quia  Legem  acce- 
perat.  Et  ideo  coelestem  Jerusalem  Sara  significat, 
quflB  diu  deserta  est  a  concubitu  viri  propter  co- 
gnitam  sterilitatem.  Non  enim  tales  homines,  qua- 
lis  erat  Abraham,  ad  ezplendam  libidinem  uteban- 
tur  feminis,sed  ad  successionemprolis.Accesserat 
autem  sterilitati  etiam  senectus,  ut  ex  omni  des- 
peratione  divina  promissio  magnum  meritum  cre- 
dentibus  daret.  Gertus  ergo  de  promissione  Dei 
officio  gignendi  accessit  ad  setatem  jam  gravem, 
quam  in  annis  vigentioribuscorporali  copulatione 
deseruerat.  Non  enim  ob  aiiudApostolus,adjuncta 
earum  mulierum  figura,  interpretatur  quod  per 
prophetam  diotum  est,  Quoniam  multi  filii  desertx, 
magii  quam  ejusquxhabet virum ; cum  et  marito prior 
Sarasitmortua,  nequeintereosullumexstitisset  di- 
vortium.  Unde  ergo  illa  deserta,  aut  illa  hat^ens 
virum,  nisi  quodAbraham  propagandee  prolis  ope- 
ram  ad  Agar  anciiiae  fecunditatem  ab  uxoris  Sares 
steriiitate  transtulerat  ?  ipsa  tamen  permittente  et 
ultroofferente,  ut  maritus  ejusdeancillasusciperet 
ftlios.  Antiqua  enimjustiliaB  regula  est^quamcom- 
mendat  ad  Corinthios  idem  apostolus  ;  Mulier  sui 
corporii  potestatem  non  habetf  ted  vir  ;  similiter  autem 
et  vir  $ui  eorporis  potestatem  non  habety  sed  mulier  (( 
Cor.  VII,  4),  Et  hujusmodi  enim^  debita,  sicut  c^b- 
terajn  eorum  quibus  debentur  potestate  consistunt. 
Gui  potestati  qui  fraudem  non  facit,  ilie  castitatis 
conjugalis  jura  custodit.  Senectus  autem  paren- 
tum  Isaac  ad  eam  significationem  valet,  quoniam 
Novi  Testamenti  populus  quamvis  sit  novus,  pree- 
destinatio  tamen  ejus  apud  Deum,  et  ipsa  Jerusa- 
lem  coelestis  antiqua  est.  Unde  et  Joannes  ad  Par- 
thos  dicit '  :  Scribo  vobiSj  patres,  quoniam  cognovistis 
quod  erat  ab  initio  (iJoan,  u,  t3).  Carnales  autem 
qui  sunt  in  Ecclesia,  ex  quibus  heereses  et  schis- 
mata  fiunt,  ex  Evangelio  quidem  occasionem  nas- 
cendi  acceperunt;  sed  carnalis  error  quo  concepti 
sunt,  et  quem  secum  trahunt,  non  refertur  ad  an- 
tiquitatem  veritatis  :  et  ideo  de  matre  adolescen- 
tula,  et  depatre  sene  sine  repromissione  nati  sunt. 
Quia  etDominus  nonnisi  ob  antiquitatem  veritatis 
in  Apocalypsi  aibo  capite  apparuit  (Apoc.  i,  i4). 
Nati  sunt  ergo  tales  ex  occasione  antiquee  veritatis 
in  novitio  teoiporalique  mendacio.  Dicit  ergo  nos 
Apostolussecundumlsaacpromissionisfiliosesse  : 
el  sic  persecutionem  passum  Isaac  ab  Ismaele, 
quemadmodum  hi  qui  spiritualiter  vivere  coeperant, 
a  carnalibus  Judseis  persecutionem  patiebantur  ; 

>  Tres  Mss.,  ealestibui  jutiitiam  deserentibus, 

'  Ita  sexMss.  At  Lov.,  ad  patres,  Am.et  £r.,  adparenies* 


frustratamen,  cnmseoundum  Scripturamejiciatur 
ancillaet  filius  ejus,  nechseres  esse  possitcum  filio 
liberee.  Nos  au/m,  inquit,  fratres,  non  sumus  ancilUe 
filii,sed  h'6er«.Eaenimliberta8  nuncmaximeoppo- 
nenda  est  servitutis  jngo,  quo  in  operibus  Legis 
tenebantur,qui  ad  circumcisionem  isto  trahebant. 

41. [Ib.  v,  1-3.]  Gum  autem  dicit,  State  ergo,  si- 
gnificat  eos  nondum  cecidisse  :  accommodatius 
enim  diceret,  Surgite.  Sed  quod  addidit,  Et  ne  itef^um 
servitutis  jugo  attineamini,  quandoquidem  hic  nul- 
lum  aliud  jugum  potest  intelligi,  quo  eos  attineri 
nolit,  nisi  circumcisionistaliumque  observationum 
Judaicarum  ;  ita  euim  et  sequitur,  Ecce  ego  Paulus 
dieo  vobis,  quiasicireumcidamini,  Christus  vobis  nihil 
proderit :  quomodo  accepturi  sumus  quod  ait,  ne 
iterum  servitutis  jugo  attineamini;  cum  ad  eos  scribat 
qui  Judaei  nunquam  fuerant  ?  Nam  hoc  agit  utique, 
ne  circumcidantur.  Sed  nimirum  hic  declaratur  et 
confirmatnr  illa  sententia  de  qua  superius  dispu- 
tavimus.  Quid  enim  aliud  hoc  loco  Gentibus  dicat, 
non  invenio,  nisi  ut  prosit  illis  quod  a  servitute  su- 
perstitionis  suse  per  fidem  Christi  liberati  sunt,  ne 
iterum  servi  esse  velint  sub  jugo  observationum 
carnalium,  quamvissubLegeDei,  tamen  carnalem 
popuium  serviliter  alligantium.  Christum  autem 
nihil  eis  profuturumlessedicit,  si  circumcidantur  : 
sed  illo  modo,  quo  eos  isti  volebant  circumcidi,  id 
est,  ut  in  carnis  circumcisione  ponerent  spem  sa- 
lutis.  Non  enimTimotheo  non  profuit  Christus,  quia 
Paulusipseillumjamchristianumjuvenem  circum- 
cidit  :  fecit  autem  hoc  propter  scandalum  suo- 
rum  (Act,  xvi,  3),  nihil  simulans  omnino,  sed  ex 
illa  inditferentia  qua  dicit,  Circumcisio  nihil  est,  et 
prxputium  nihil  est  (I  €or,  vii,  19).  Nihil  enim  obest 
illacircumcisioeiqui  salutemin  illaesse  noncredit. 
Secundum  hancsententiametiamilludaddidit,  Tes- 
tificor  autem  omnihomini  circumcidenti  se,  idest,tan- 
quamsalutarem  istam  circumcisionem  appetenti, 
quia  debitor  est  universx  Legisfaciendae.  Quod  ideo 
ait,  ut  vel  terrore  tam  innumerabilium  observalio- 
num,  quae  in  Legis  operibus  scriptfiB  sunt,  ne  om- 
nes  implere  cogerentur  (quod  nec  ipsi  Judsei,  nec 
parentes  eorum  implere  potuerunt,  sicut  Petrus 
in  Actibus  Apostolorum  dicit^c^  xv,  10]),  absti- 
nerent  se  ab  his,quibus  eos  isti  s  ubj  ugare  cupiebant. 

42.  [Ib.  V,  4-12.]  Evacuati,  inquit,  estis  a  Christo, 
qui  in  Lege  justificamini.  Haec  est  illa  proscriptio 
qua  Christum  proscriptum  superius  dixerat(Ga^. 
ui,  1),  ut  cum  isti  evacuarentur  a  Christo,  id  est, 
Christus  ab  eis  tanquam  a  possessionequam  tene« 
bat,abscedit,operaLegisin  eampossessionemtan- 
quam  in  vacuam  inducantur.Quod  quia  non  Christo, 
sed  illis  obest,  eiddiiii,  agratiaexcidistis.  Cumenim 
hoc  agat  gratia  Ghristi,  ut  illi  qui  debitores  erant 
operum  Legis,  liberentur  hoc  debito  ;  isti  ingrati 
tantffi  gratiee,  debitores  esse  volunt  universee  Legis 
faciendee.  Nondum  autem  erat  factum  ;  sed  quia 
voluntas  moveri  coeperat;  itaplerisque  locis  loqui- 
tur  quasi  factum  sit.  Nos  enim,  inquit,  spiritu  ex  fide 
spem  justitix  expeetamus.  In  quo  demonstrat  ea  per- 
tinere  ad  fidem  Christi,  qu»  spiritualiter  exspec- 


S135 


EPISTOUE  AD  GALATAS,  S.  AUGUSTINl 


2136 


tantur  ;  non  qu6B  carnaliter  desiderantur,  qualibus 

promissionibus  servitus  illa  tenebatur  :  siout  alio 

loco  dicit,  Non  respieientibus  nobis  qux  videntur,  $ed 

qux  non  videntur.  Quse  enim  videntur,  temporalia 

sunt ;  quw  autem  non  videntuVy  aeterna  sunt  (II  Cor, 

IV,  18).  Deinde  subjunxit,  InChristo  enim  Jesu  neque 

circumeisioquidquam  valet,  nequeprseputium;  ut  illam 

indifterentiam  declararet,   nihilque  perniciosum 

esse  io  hac  circumcisione  ostenderet^  nisi  ex  illa 

salutemsperare.  Nihil  ergo  valere  dicit  in  Christo 

circumcisionem  aut  praBputium,  sed  fidem  qux  per 

dilectionem  operatur.  Et  hic  illud  tetigit,  qnia  sub 

Lege  servitus  per  timorem  operatur.   Currebatis 

bene,  inquit;  quis  vos  impedivit  veritati  non  obedire  ? 

Hoc  est,  quod  superius  ait,  Quis  vos  fascinavit  (Ga- 

lat.  iH,  i)  ?  Suasio,  inquit,  vestra  non  ex  eo  est  qui  vo- 

cavit  vos.  Haec  enim  suasio  carnalis  est,  ille  autem 

in  libertatem  vocavit.  Suasionem  autem  eorum 

dixit,  quod  eis  suadebatur.  Eos  autem  paucos, 

qui  ad  illos  veniebant,  ut  ista  suaderent,  quia 

in  comparatione  multiludinis  credentium  Gaiata- 

rumexigui  numero  erant,  fermentum  appellat.  Re- 

cipient  autem  isti  fermentum  ;  et  tota  massa,  id 

est,  tota  eorum  Ecclesia  incorruptionecarnalis  ser- 

vitutis  quodammodo  fermentak)itur,  si  tales  suaso- 

xes  tanquam  justos  et  fideles  recipientes  honora- 

verint.  Ego,  inquit,  confido  in  vobis  in  Domino,  quod 

nihil  aliud  sapietis.  Hinc  utique  manifestum  est, 

nondum  illos  fuisse  possessos  a  tahbus.  Qui  autem 

conturbat   rox,  inqult,  portabit  judicium,  quicumque 

ille  fuerit,  Haec  estillaconturbatio  contraria  ordini, 

ut  de  spiritualibus  carnales  fiant.  Et  quoniam  in- 

teiligendumestfuisse  quosdam  qui  cum  vellent  eis 

istam  servitutem  persuadere,  et  viderenteosPauIi 

apostoii  auctoritate  revocari,  dicerent  etiam  ipsum 

Paulum  id  sentire,  sed  noneisfaciie  aperire  voluisse 

sententiam  suam  ;  opportunissime  subjecit,  Ego 

autem^  fratres,  si  circumcisionem  adhuc  prwdico,  quid 

adhuc  persecutionm  patior  ?  Etiam  ab  ipsis  enim  pa- 

tiebatur  persecutionem,  qui  talia  persuadere  mo- 

liebantur,  cum  jam  Evangelium  suscepisse  vide- 

rentur.  Quos  tangit  alio  loco,  ubi  ait,  Periculis  in 

falsis  fratribus  (11  Cor,  ix,  26)  ;  et  hic  in  capite 

Epistolffi,  ubi  dicit,  a  Propter  subintroductos  au- 

tem  falsos  fratres,  qui  subintroierunt  proscultare 

libertatemnostram,  quamhabemusinChristoJesu, 

ut  nos  in  servitutem  redigerent » (Galat,  u,4).  Ergo 

si   circumcisionem  pra^dicabat,  desinerent  eum 

"persequi.  Qui  tamen  ne  timerentur  ab  eis,  quibus 

christiana  libertas  annuntiabatur  ;  aut  ne  ab  ipso 

Apostolo  timeri  putarentur,  propterea  superius  ii- 

bera  plenus  fiducia,  nomen  suum  etiam  professus 

est,  dicens,  Ecce  ergo  Paulus  dico  vobis,  quia  si  ctr- 

cumcidaminiy  Christw  vobis  nihil  proderit  (Id,  v,  2) : 

tanquam  si  diceret,  Ecce  me  imitamini,  ut  non  ti- 

meatis  ;  aut  in  me  causam  refundite,  si  timetis. 

Quod  autem  dicit,  Ergo  evacuatum  est  scandalum  cru- 

eis,  sententiam  illam  repetit,  Si  ex  Lege  justitia, 

ergo  Christus  gratis  mortuus  est  (Id,  u,  21).  Sed  hic 

quoniam  scandalum  nominat,  in  memoriam  revo- 

cat  proplerea  maxime  in  Christo  passosessescan- 


dalum  Judoeos,  quia  istas  carnales 
quaspro  ipsa  salute  se  habere  arbitrabantur»  euni 
saepe  animad  vertebant  prsterire  atque  coateiiinere. 
Hoc  ergo  ita  dixit,  ac  si  diceret :  Sine  causa  ergo 
Christum,  cum  istacontemneret,  scandaiizati  Judni 
orucifixerunt,  si  adhuceisproquibus  crucifizas  est, 
talia  persuadentur.  Et  adjecit  elegantissima  ambi- 
guitate  quasi  sub  specie  maledictionis  benedictio- 
nem,dicens:  [7(mam6/  abscidanturquivosconiurhant, 
Non  tantum,  inquit,  circumcidantur,  sedetatetdm- 
tur.  Sicenim  fient  spadones  propterregnumcoBlo- 
Tum(Matth.  xix,12),etcarnalia  seminare  cessabunt 
43.  [Ib.  V,  13.]  Vos  enim,  inquit,  in  liberialem  vo- 
cati  estis,  fratres.  Quia  illaconturbatio  a  spiritaali- 
bus  ad  carnalia  revocans  in  servitutem  trahebat 
Sed  jam  hinc  opera  illa  Legis  tractare  iacipit,  de 
quibus  eumsupra  dixeram  in  fine  Epistolae  tracta^ 
turum  (Supra,  n.  19),  quae  ad  Novum  quoque  Tes- 
tamentum  pertinere  nemo  ambigit ;  sed  alio  fine, 
quo  liberoseafaceredecet^id  est,  charitatis  aetema 
sperantis  hincprflemia,  et  ex  fide  exspectaatis.Non 
sicut  Judflei,qui  timoreistaimpierecogebaatur,non 
illo  casto  permanente  in  sfleculum  seeculi  (PsaL 
xvm,  10),  sed  quo  timebant  prsesenti  vitee  8un:et 
ideo  quaedam  opera  Legis  implebant,  quae  in  sa- 
cramentis  sunt;  illa  vero  quffi  ad  bonos  moresper- 
tinent,  omnino  non  poterant.  Non  enim  implet  ea 
nisi  charitas.  Quia  et  hominem  si  propterea  non 
occidit  aliquis,  ne  et  ipse  occidatur  ;  non  implet 
prfficeptum  justitiffi  :  sed  si  ideo  non^^occidit,  quia 
injustum  est,  etiam  si  idpossitfacere  impune,  noa 
solum  apud  homines,  sed  etiam  apud  Deum.  Sicat 
David  cum  di vini tus  accepisset in  potestatem  regem 
Saul,impuneutique  occideret,  nec  hominibusinse 
vindicaturis,  quia  multum  ab  eis  diligebatur  idem 
David  ;nec  Deo,  qui  hancipsam  potestatemdedi«se 
se  dixerat,  ut  omnino  ei  faceret  quod  vellet  (I  Rtg. 
xxiv,4-8).PepercitergodiIigensproximumtanqaam 
seipsum,non  solum  persecutum  sed  etiam  persecu- 
turum,quieum  corrigi  quam  interfici  malebat:homo 
in  Veteri  Testamento,  sed  non  homo  de  Veteri  Tei- 
tamento,  quem  fides  futurffi  hffireditatis  Christi 
revelata  et  credita  ^  salvum  faciebat,  et  adimitan- 
dum  vocabat.   Ideo  nunc  dicit  Apostolus,  In  It- 
bertatem  vocati  estis,  fratres  ;  tantum  ne  libertatm 
in  occasionem  carnis  detis:  id  est,  ne  audito  nomine 
libertatis,  impune  vobis  peccandum  esse  arbitre- 
mini.  Sed  per  charitatem^  inquit,  servite  inviam. 
Qui  enim  per  charitatem   servit,  libere  servit,  et 
sine  miseria  obtemperans  Deo,  cum  amore  fa- 
ciendo  quod  docetur,  nou  cum  timore  quod  cogitur . 
44.  [Ib.  V,  14.]. Omm>  enim  Lex,  inquit,tn  unoser- 
mone  impleta  est,  in  eo  quod  ditiges  proximum  tuuim 
tatiquamteipsum.  Omnem  ergo  Legem  aunc  dicitex 
his  operibus  qunadbonosmores  pertinent:  quiaet 
illa  quffi  suntin  sacramentis,cum  bene  a  liberis  in- 
telliguntur,  nec  carnaliterobservantor  a  servis,  ad 
illaduoprfficepta  referantur  necesse  est,  dilectionis 
Dei  et  proximi.  Recte  itaque  accipiturad  hoo  perti- 
nere  quod  etiam  Dominus  ait,  iVoii  veni  Legem  sol- 

^  Sic  Mss.  Editi  vero,  et  reidita. 


S137 


EXPOSmOWS  LIBER  DNUS. 


2iM 


vire^sedimpUre  {MaUh.  v,  17) :  quia  erat  ablatunis 
timorem  caraalem ;  spiritualem  autem  charitatem 
datnrus,  qua  solaLeximpleripotest.  Plenitudo  enim 
LegiSt  charitas  :  ut  quoniam  fides  impetrat  Spiri- 
tum  saBctum,  per  quem  charitas  Dei  diffusa  est  in 
cordibus  operantium  justitiara  {Rom.  y,  5),  nuUo 
modo  quisquam  ante  gratiam  fidei  de  bonis  ope- 
ribus  glorietur.  Quapropter  istos  jactantes  se  de 
operibus  Legis  ita  refellit  Apostolus,  dum  ostendit 
opera  vetusta  sacramentorum  umbras  futurorum 
fuisse,  quas  jam  adventu  Domini  libero  hsredi 
necessarias  non  esse  monstravit  :  opera  vero  ad 
bonos  mores  pertinentianonimplerinisidilectione, 
per  quam  fides  operatur  {Galat,  v,  6).  Unde  si  opera 
Legis  quaedam  post  fidem  superflua,  qusedam  ante 
fidem  nullasunt ;  vivat  justus  ex  fide  {Habac,  w,  4), 
ut  et  onus  grave  servitutis  abjiciat,  levi  sarcina 
Ghristi  vegetatus  {Matth.  xi,  30),  et  justitiee  metas 
non  transgrediatur,  leni  jugo  ^  charitatis  obtem- 
perans. 

45.  [Ib.  V,  15,  16.]  Qu8Bri  autem  potest  cur  Apos- 
tolus  et  hic  solam  commemoravit  proximi  dilectio* 
nem,  quaLegem  dixit  impleri ;  et  ad  Romanos  cum 
in  eadem  quaestione  versaretur,  «  Qui  enim  dili- 
git  alterum,  inquit,  Legem  implevit  :  nam,  Non 
adulterabis,  Non  homicidium  facies,  Non  furabe- 
ris,  Non  concupisces,  et  si  quod  est  aliud  manda- 
tum,  in  hoc  sermone  recapitulatur,  Diliges  proxi- 
mum  tuum  tanquam  teipsum.  Diiectio  proximi 
malum  non  operatur.  Plenitudo  autem  Legis,  cha- 
ritas  »  {Rom,  xni,  8-10).  Cum  ergo  nonnisi  in  duo- 
bus  praeceptis  dilectionis  Dei  et  proximi  perfecta 
sit  charitas,  cur  Apostolus  et  in  hac  et  in  iila  Epis- 
tola  solam  proximi  dilectionem  commemorat ;  nisi 
quia  de  dilectione  Dei  possunt  mentiri  homines, 
quia  rariores  tentationes  eamprobant ;  in  dilectione 
autem  proximi  facilius  convincuntur  enm  non 
habere,  dum  inique  cum  hominibus  agunt  ?  Con- 
sequens  est  autem  utqui  ex  toto  corde,  ex  tota  ani- 
ma,  ex  tota  mente  Deum  diligat,  diligit  et  proxi- 
mum  tanquamseipsum ;  quia  hoc  jubetille,  quem 
ex  toto  corde,  ex  tota  anima,  ex  tota  roente  diligit. 
Item  diligere  proximum,  id  est  omnem  hominem, 
tanquam  seipsum,  quis  potest,  nisi  Deum  diligat, 
cujus  prfficepto  et  dono  dilectionem  proximi  possit 
implere  ?  Cum  ergo  utrumque  prsceptum  ita  sit, 
ut  neutrum  sine  altero  possit  teneri,  etiam  unum 
horum  commemorare  plerumque  sufficit,  cumagi- 
tur  de  operibus  justitiee  :  sed  opportunius  illud, 
de  quo  quisque  facilius  convincitur.  Unde  Joannes 
dicit :  Qui  enim  non  diligit  fratrem  suum  qwm  videt, 
Deum  quem  non  videt  quomodo  potest  dtligere  (I  Joan, 
IV,  20)  ?  Mentiebantur  enim  quidam  dilectionem  se 
Dei  habere,  et  de  odio  fraterno  eam  non  habere 
convincebantur  :  de  quo  judicare  in  quotidiana 
vita  et  moribus  facile  est.  Si  autem  mordetist  inquit, 
et  eomeditis  invieem,  videte  ne  ab  invicem  consumc^ 
mini :  hoc  enim  raaxime  vitio  contentioniset  invi- 
dentiffi,  perniciosffi  disputationes  inter  eos  nutrie- 

^  Editi,  levi  Jugo,  Uns,,  leni  jugo\ 


bantur,  male  de  invicem  loquendo,  et  qusrendo 
quisque  gloriam  suam  vanamc[ue  victoriam,  qui- 
bus  studiis  consumitur  societas  populi,  dum  in 
partes  discinditur.  Quomodo  autem  ista  vitare 
possunt,  nisi  spiritu  ambulent,  et  concupiscentias 
carnis  non  perficiant  ?  Primum  cnim  et  magnum 
munus  est  spiritus,  humilitas,  et  mansuetudo. 
Unde  illud  quod  jam  commemoravi,  Dominus  cla- 
mat,  Discite  a  me,  quia  mitis  sum,  et  humilis  eorde 
{Matth.  XI,  29)  :  et  illud  prophetffi,  Super  quem  re- 
quiescit  Spiritus  meus,  nisi  super  humilem  et  quietum, 
et  trementem  verba  mea  {Isai,  lxvi,  2)  ? 

i6.  [Ib.  V,  17.]  Quod  autem  ait,  Caro  enim  concu- 
piscit  adversus  spiritum,  spiritus  autem  adversus  car^ 
nem  :  hsec  enim  invicem  adversantur  ;  ut  non  ea  quse 
vultis  faciatis  ;  putant  hic  homines  liberum  volun- 
tatis  arbitrium  negare  Apostolum  nos  habere,  nec 
intelligunt  hoc  eis  dictum,  si  gratiam  fidei  suscep- 
tam  tenere  nolunt,  per  quam  solam  possunt  spiritu 
ambulare,  et  concupiscentias  carnis  non  perficere ; 
si  ergo  nulunt  eam  tenere,  non  poterunt  ea  qu» 
volunt  facere.  Volunt  enim  operari  opera  justitiffi, 
quffi  sunt  in  Lege,  sed  vincuntur  concupiscentia 
Garnis,quam  sequendo  deserunt  gratiam  fidei.Unde 
et  ad  Romanos  dicit,  Prudentia  camis  inimica  in 
Deum  :  Legi  enim  Dei  non  est  subjecta  ;  neque  enim 
potest  {Rom.  vni,  7).  Cum  enim  charitas  Legem  im- 
pleat,  prudentia  vero  carnis  commoda  temporaiia 
consectando  spirituali  charitati  adversetur  ;  quo- 
modo  potest  Legi  Dei  esse  subjecta,  id  est,  libenter 
atque  obsequenter  implere  justitiam,  eique  non 
adversari  ;  quando  etiam  dum  couatur,  vincatur 
necesse  est^  ubi  invenerit  majus  commodum  tem- 
porale  de  iniquitate  se  posse  assequi,  quam  si 
custodiat  ffiquitatem  ?  Sicut  enim  prima  hominis 
vita  estante  Legem,  cum  nuUa  nequitiaet  malitia 
prohibetur,  neque  ulla  ex  parte  pravis  cupiditati- 
busresistit;quianonestquiprohibeat:  sic  secunda 
estsubLege  ante  gratiam,  quando  prohibetur  qui- 
demet  conatur  apeccatoabstinere  se,sedvincitur 
quia  nondum  justitiam  propter  Deum  et  propter 
ipsam  justitiam  diligit,  sed  eam  sibi  vult  ad  con- 
quirendum  terrena  servire.  Itaque  ubi  viderit  ex 
alia  parte  ipsam,  ex  alia  commodum  temporale, 
trahiturpondere  temporaIiscupiditatis,et  relinquit 
justitiam  :  quam  propterea  tenere  conabatur,  ut 
haberet  illud  quod  se  nunc  videt  amittere,  si 
iilam  tenuerit.  Tertia  est  vita  suq  gratia,  quando 
nihil  temporalis  commodi  justitiffi  prffiponitur  : 
quod  nisi  charitate  spirituali,  quam  Dominus 
exemplo  suo  docuit,  et  gratia  donavit,  fieri  non 
potest.  In  hac  enim  vita  etiamsi  existant  deside- 
ria  carnis  de  mortalitale  corporis,  tamen  men- 
tem  ad  consensionem  peccati  non  subjugant.  Ita 
jam  non  regnat  peccatum  in  nostro  mortali  cor- 
pore  {Rom,  vi,  12);  quamvis  non  possit  nisi  inha- 
bitare  in  eo,  quamdiu  mortale  corpus  est.  Primo 
enim  non  regnat,  cum  mente  servimus  Legi  Dei» 
quamvis  carne  legi  peccati  {Id,  vii,  25),  id  est^  poe- 
nali  consuetudini,  cum  ex  illa  existunt  desideria, 
quibus  tamen  non  obedimas%  Po9tea  vero  ex  omni 


^139 


EPISTOLifi  AD  GALATAS,  3.  AOGHJSTINI 


JIIM 


parteexBtingaitur.  QuoDiamsi  SpiritusJesuhabitat 
innobis^  qui  suscitavit  Jesum  Christum  a  mortuis, 
yivificabitetmortalia  corpora  nostra,  propter  Spi- 
ritumqui  habitat  in  nobis  {Id.  viii,  11).  Nunc  ergo 
implendusest  gradus  subgratia,  ut  faciamusquod 
volumus  spiritu,  etiamsi  carne  non  possumus  ;  id 
est,  non  obediamus  desideriis  peccatiad  prsBbenda 
illi  membra  nostra  arma  iniquitatis  (id.  vi,  13), 
etiamsi  non  valemus  efficere  ut  eadem  desideria 
non  existant :  ut  quamvis  nondum  simus  in  pace 
iila  ffiterna  ex  omni  hominis  parte  perfecta,  jam 
tamen  desinamus  esse  sub  Lege,  ubi  prnvarica- 
tionis  rea  mens  tenetur,  dum  eam  concupiscentia 
carnis  in  consensionem  peccati  captivam  ducit ; 
simus  autem  sub  gratia,  ubi  nullaestcondemnatio 
iis  qui  sunt  in  Christo  Jesu  (Id,  viii,  I) ;  quia  non 
certantem,  sed  victumpoBua  consequitur. 

47.  [Ib.  V,  18.]  Ordinatissime  itnque  subjungit, 
Quodsi  spiritudueimini,  non  adhuc  estis  sub  Lege  :  ut 
intelligamus  eos  esse  sub  Lege,  quorum  spiritus  ita 
concupiscitadversus  carnem,utnonea  quffivolunt 
faciant;  idest,  non  se  teneant  invictos  in  charitate 
justitiee,  sed  a  concupiscente  adversum  se  carne 
vincantur  (a)  ;  non  solum  ea  repugnante  legi  men- 
tis  eorum,  sed  etiam  captivante  illos  sub  lege  pec- 
cati,  quffi  est  in  membris  mortalibus  (Id.  vii.  23). 
Qui  enim  non  ducuntur  spiritu,  sequitur  ut  carne 
ducantur.  Nonautem  pati  adversitatem  carnis,  sed 
duci  a  carne,  damnatio  est.  Et  ideo.  Quod  sispiritu 
inquit,  ducimini,  non  adhue  estis  sub  Lege,  Nam  et 
superius  non  ait,  Spiritu  ambulate,  et  concupiscen- 
tias  camis  non  habueritis  ;  sed,  ne  perfeceritis 
(Galat.  V,  16).  Quippe  non  eas  omnino  habere,  non 
jam  certamen,  sed  certaminis  prffimium  est,  si 
obtinuerimus  victoriam  perseverando  sub  gratia. 
Gommutatio  enim  corporis  in  immortalem  statum 
sola  camis  concupiscentias  non  habebit. 

48.  [Ib.  V,  19-21.]  Deindeincipitoperacarnisenu- 
merare,  ut  intelligant  se,  siad  operandum  istade- 
sideriis  carnalibus  consenserint,  tunc  duci  carne, 
non  spiritu.  «  Manifesta  autem  sunt,  inquit,  opera 
carnis,  qu»  sunt  fornicationes,  immunditiffi,  ido- 
lorum  servitus,  veneficia,  inimicitiffi,  contentiones, 
animositates,  ffimulationes,  dissensiones,  hiereses, 
invidiffi,  ebrietates,  comessationes,  et  his  similia  ; 
quffi  prffidico  vobis,  sicut  prffidixi,  quoniam  qui 
talia  agunt,  regnum  Dei  non  possidebunt.  »  Agunt 
autem  hffic  qui  cupiditatibus  carnalibus  consen- 
tientes  facienda  esse  decernunt,  etiam  si  ad  im- 
plendum  facultas  non  datur.  Cffiterumquitangun- 
turhujusmodi  motibus,  et  immobiles  in  majore 
charitate  consistunt,  non  solum  non  eisexhibentes 
membra  corporis  ad  male  operandum^  sed  neque 
nutu  consensionis  ad  exhibendum  consentientes ; 
non  faffic  agunt,  et  ideo  regnum  Dei  possidebunt.  Non 
enim  jam  regnat  peccatum  in  eorum  mortali  eor- 
pore,  ad  obediend  um  desideriis  ejus ;  quamvis  habi- 
tet  in  eorum  mortali  corpore  peccatum,  nondum 
exstincto  impetuconsuetudinis  naturalis,quamor- 
taUter  nati  sumus,  et  propriffi  vitffi  nostrffi,cum  et  nos 

(a)  I  Retraet  cap.  S4,  n.  S. 


ipsi  peecando  auximus  qoodaborigine  peeoatihy» 
mani  damnationisque  trahebaoius.  Aliud  eatenini 
nonpeccare;aliud,nonhaberepeccatuai.Naminqao 
peccatum  non  regnat,  non  peccat,  id  est»  qui  nen 
obedit  deaideriis  ejus :  in  quo  autem  non  «zistunt 
omnino  ista  desideria,non  solum  non  peccat,  led 
etiam  non  habet  peccatum.  Quod  etiamsiex  multii 
partibus  inista  vita  possit  effici,  ex  omni  tamen  parte 
non  nisi  in  resurrectione  carnis  atque  commutatione 
sperandumest.  Potest  autem  movere  quod  ait,  Qum 
praBdieo  vobis,  sicutprxdixi,  quaniam  qui  talia  aguMi, 
regnum  Dei  nonpossidebunt,  siqunraturubiistaprffi* 
dixerit;  nam  in  hacEpistoia  non  invenitur.  Ergo 
aut  prffisens  cum  esset,  hoc  prffidixerat ;  aut  oogno- 
verat  pervenisse  ad  illos  Epistolam  qun  missa  est 
ad  Corinthios.  ibi  enim  sic  ait :  «  Nolite  errare ; 
neque  fornicatores,  neque  idolis  servientes,  neque 
adulteri,  neque  molles,  neque  masculorum  conou- 
bitores,  neque  fures,  neque  avari,  neque  ebriosi. 
neque  maledici,  neque  rapaces  regnum  Dei  possi- 
debunt  »  (I  Cor.  vi,  9, 10). 

.  49.  [Ib.  V,  22, 23.]  Hicergocumenumerassetopera 
carnis,  quibus  clausum  est  regnum  Dei,  subjecil 
etiam  opera  spiritus,  quos  spiritus  fructus  vocat. 
Fructus  autem  spiritus  est,  inquit,  ekat^itai,  gaudium, 
pax,  longanimitas,  benignitas,  bonitat,  fidet,  maMSuS' 
tudo,  eontinentia :  et  addidit,  Adoerstu  hujusmodi 
non  est  lex;  utinteIligamusilIossubLegepositos,iQ 
quibus  ista  non  regnant.  Nam  in  quibus  hffio  re- 
gnant,  ipsi  Lege  legitime  utuntur,  quianon  estillii 
Lex  ad  coercendum  posita :  majorenimei  prffipoi- 
lentior  delectatio  eorum  justitia  est.  Sic  enim  ad 
Timotheum  dicit :  «Scimnsenimquia  bonaestLex, 
si  quis  ealegitime  utaturiscienshocquiaLexjasto 
posita  non  est ;  injustis  autem,  et  non  subditii, 
impiis  et  peccatoribus,  etscelestls,  et  contaminatii, 
patricidis,  et  matricidis,  homicidis,  fornicatoiil>us, 
masculorum  concubitoribus,  plagiariis,  mendaci- 
bus,  perjuris,  et  si  quid  aliud  sans  doctrin»  ad- 
versatur  ]» (I  Tim.  i,  8-10) :  subauditur,  his  Lezpo- 
sita  est.  Regnant  ergo  spirituales  isti  fruotus  in 
homine,  in  quo  peccata  non  regnant.  Regnant 
autemista  bona,  si  tantumdelectant,  utipsateneaot 
animum  in  tentationibus  ne  in  peccati  coosentio- 
nem  ruat.  Quod  enim  amplius  nos  delectat,  secun- 
dum  id  operemur  necesse  est :  ut  verbi  gratia. 
occurrit  forma  speciosn  femin»,  etmovetaddelee- 
tationem  fornicationis :  sed  si  plus  delectat  pulchri- 
tudo  illa  intima  et  sincera  species  castitatis,  per 
gratiam  quffi  est  in  fide  Christi,  seoundum  hane 
vivimus,  et  secundum  hanc  operamur  ;  ut  non 
reguante  in  nobis  peccato  ad  obediendum  deside* 
riis  ejus,  sed  regnante  justitia  per  charitatem  eam 
magna  delectatione  faciamus  quidquid  in  ea  Deo 
placerecognoscimus.  Quod  autem  de  oastitate  etde 
fornicatione  dixi,  hoodecffiteris  intelligi  volui. 

50.  Neque  moveat,vel  quod  nonomninoadeum- 
dem  numerum  et  ordinemopera  carnis  inhac  Ept- 
stola  enumeravit,  atque  in  illa  ad  Gorinthios  :  vel 
quod  spiritualia  bona  pauciora,  pluribus  carnali- 
bus  vitiis  opposuit ;  neque  itfi  e  eQOtrfLrio  ul  forni- 


SiM 


EXPOSITIONIS  LIBER  UNUS« 


9ttf 


eatiooibus  castitas,  immiinditiis  munditia»  atqae 
ita  cflBteris  caBtera  occurrereDt.  Non  enim  hoc  sus- 
cepit  ut  doceret  quot  sint,  sed  in  quo  genere  ilia 
yitanday  illavero  expetenda  sint ;  cum  carnis  etspi- 
ritus  nominibus  a  pcBna  peccati  atque  peccato  ad 
gratiam  Domini  atque  justitiam  nos  converti  opor* 
tere  prsediceretinedeserendogratiam  temporalem, 
quapronobisDominusmortuus  est,  non  pervenia- 
mu8  ad  8Bternam  quietem,  in  qua  pro  nobis 
Dominus  Yivit;  neque  intelligendo  pcenam  tem- 
poralem  in  qua  nos  Dominus  mortalitale  car- 
nis^edomare  dignatusest,  inpoenamsempiternam 
incidamus,  quaa  perseveranti  adversum  Dominum 
superbifle  pr»parata  est.  Gum  enim  commemoratis 
multis  operibus  carnis,  addidit,  et  his  simUia ;  satis 
ostenditnon  seista  eiaminatiorenumero  collocasse, 
sed  lii)eriore  sermone  pesuisse.  Hoc  etiam  de  spi- 
ritualibus  fructibus  fecit.  Non  enim  ait,  Adversus 
haac  non  e$t  Lex :  sed,  Advenus  hujusmodi ;  hoc  est, 
sive  ista,  sive  etiam  caetera  hujusmodi. 

51.  Sed  tamen  diligenterconsiderantibusnoQhic 
omni  modo  carnalium  spiritualiumque  operum 
oppositio  inordinata  atque  confusa  est.  Ob  hoc 
autem  latet,  quia  pauciora,  vel  singula  quibusdain 
pluribus  opponuntur.  Nam  ex  eo  quod  carnalium 
vitiorum  in  capite  posuit  fornicationes,  in  capite 
autem  virtutum  spiritualium  charitatem ;  quem  non 
divinarum  Litterarum  studiosum  faciat  intentum 
ad  perscrutanda  cetera  ?  Si  enim  fornicatio  est 
Amor  alegitimo  connubio  solutuset  vagus,  expien- 
daa  hbidinis  consectando  licentiam  ;  quid  tam  legi- 
timead  spiritualemfecunditatemconjungitur  quam 
anima  Deo?  Gui  quanto  fixius  inhaBserit,  tanto  est 
incorruptior.  Inhesretautem  charitate.  Recte  igitur 
fornicationi  opponitur  charitas,  in  qua  sola  est  cus- 
todiacastitatis.ImmunditioB  autem  sunt  omnes  per- 
turbationes  de  illa  fornicatione  conceptsB,  quibus 
gaudiumtranquillitatis  opponitur.  Idoiorum  autem 
servitus,  ultima  fornicatioestanimaB,propterquam 
etiam  belium  adversus  Evangelium  cum  reconci- 
liatis  Deo  furiosissimum  gestum  est.cujusreiiqui» 
quamvis  tritffi  diu,  adhuc  tamen  recalent.  Huicita- 
que  pax  contraria  est,  qua  reconciiiamur  Deo, 
eademque  pace  etiam  cum  hominibus  custodita, 
Yeneficiorum,inimicitiarum,  contentionum,  eemu- 
lationum,  animositatum,  dissensionumque  vitia 
sanantur  in  nobis :  ut  autem  in  aliis,  inter  quos  vi- 
vimus,  justa  moderatione  tractuntur,  et  ad  susti- 
nendum  longanimitas,etad  curandum  benignitas, 
et  ad  ignoscendum  bonitas  militat.  Jam  vero  h8B- 
resibus  fides,  invidia  mansuetudo,  ebrietatibus  et 
comessationibus  continentia  reluctatur. 

52.  Ne  quis  sane  arbitretur  hoc  esse  invidiam 
quod  est  eemulatio  :  vicina  enim  sunt,  et  propter 
ipsam  vicinitatem  plerumque  utrumlibet  horum 
pro  altero,  vel  eemulatio  pro  invidia,  vel  invidia  pro 
semulatione  ponitur.  Sed  quia  utrumque  bic  locis 
suis  dictum  est,  utique  distinctionem  de  nobis  fla- 
gitant.  Nam  flBmuiatio  est  dolor  animi,  cum  alius 
pervenit  ad  rem  quam  duopluresve  appetebant,et 


*  Tres  M8S.J  in  qua  Dominus  mortaliUUem  camii. 


nisi  ab  uno  haberi  non  potest.  Istam  sanat  pax>  qua 
id  appetimus,  quod  omnes  qui  appetunt,  si  asse- 
quantur»  unum  in  eo  fiunt  Invidia  vero  dolor  ani- 
miest,  cum  indignusvidetur  aliquis  assequi,  etiam 
quod  tu  non  appetebas.  Hanc  sauat  mansuetudo, 
cum  quisqueadjudicium  Dei  revocans  ^,  non  resis- 
tit  voluntati  ejus,  et  magis  ei  credit  reote  factum  es- 
se,  quamsibiquod  putabatindignum. 

53.  [Ib.  V,  24.1  Crud/ixerunt  autem  carnem  suam 
cum  passionibus  et  concupiscentiist  sicut  consequenter 
dicit,  qui  sunt  in  Christo  Jesu,  Unde  autem  crucifixe- 
runl,  nisi  timore  illo  casto  permanente  ins6Bculum 
iSeBCuii (Psal,  xvni,  10), quo  cavemus  oflendere  iHum 
quem  toto  corde,  tota  anima,  tota  mente  diligi- 
mus?  Non  enim  hoc  timore  timet  adultera»  ne  cus* 
todiutur  a  viro,  quo  timet  casta  ne  deseratur  :  iUi 
enimtristis  estpreesentiaviri,  huic  absentia.  Etideo 
timor  ille  corruptus  est,  et  transire  non  viilt  hoc 
saBCulum  :  iste  autem  castus  permanet  in  saBculum 
saBCuli.  De  quotimorecrucifigi  optat  propheta,  cum 
dicit :  Con/ige  clavis  a  timore  tuo  cames  meas  (PsaL 
cxvm,  120).  Ista  crux  est  de  qua  Dominus  dicit : 
Tolle  crucem  tuam,  et  sequere  me  (Matth,  xvi,  24). 

54.  [Ib.  v^  25].  Si  iptrtltt,  inquit,  vioimus,  spiritu 
et  sectemur.  Manifestum  est  certe  secundum  id  nos 
jrivere  quod  sectati  fuerimus ;  sectabimur  autem 
quod  dilexerimus.  Itaque  si  ex  adverso  existant 
duo,  prsBceptum  justitiffi,  etconsuetudo  carnalis,  et 
utrumque  diligitur,  id  sectabimur  quod  amplius 
dilexerimus  :  si  tantumdem  utrumquediligitur,ni- 
hil  horum  sectabimur;sed  aut  timore,  aut  inviti 
trahemur  in  alterutram  partem  ;  aut  si  utrumque 
8Bqualiter  etiam  timemus,  in  periculo  sine  dubio 
4Pemanebimus,  fluctu  dilectionis  et  timoris  alter- 
nante  quassati.  Sed  pax  Ghristi  vincat  in  cordibus 
nostris  (Coloss,  m,  15).  Tunc  enim  orationes  etge- 
mitus,  et  in  auxilium  invocata  dextera  misericor- 
diaa  Dei,sacrificium  contribulati  cordis  non  despicit, 
charitalemque  sui  ampliorem  commendatione  pe- 
riculi,  de  quo  liberavit,  exsuscitat.  In  eo  autem  illi 
faliebantur,  quod  negare  quidem  non  poterant, 
sectandum  sibi  esse  Spiritum  sanctum,  assertorem 
ac  ducem  libertatis  suee  ;  sed  ad  opera  servilia  car- 
naliter  conversi,  retrorsum  se  conari  non  intellige- 
bant«  Proptereanon  ait,  Sispirituvivimus,  spiritum 
sectemur;  sed,  spiritu  sectemur,  inquit.  Fatebantur 
enim  Spiritui  sancto  servire  oportere :  et  eum  non 
spiritu  suo,  sed  carne  volebant  sectari ;  non  spiri- 
tualiterobtinentesgratiamDei,sedincircumcisione 
carnali  et  csBteris  hujusmodi  spem  constituentes 
salutis. 

55.  [Ib.  V,  26].  Non  effioiamur,  inquit,  inanis  gto^ 
rim  cupidi,  inviceminvidentes,  et  invicem  provocantes. 
Prorsus  magnifice  etomnino  divino  ordine,  postea- 
quam  eos  instruxit  adversus  iUos  a  quibusin  ser- 
vitutem  Legis  seducebantur,  hoc  in  eis  cavet.  ne 
instructiores  facti,  et  volentes  jam  calumniis  car- 
nahum  respondere,  contentionibus  studeant,  et 
appetitu  inanis  gloriae,  Legis  oneribusnon  servien- 
tes,  vanis  cupiditatibus  serviant. 

*  Tres.  Mss.^  ss  revoeans. 


2443 


EPISTOLiE  AD  GALATAS,  S.  AUGUSTINI 


S144 


56.  [Ib.  VI,  1].  Nihil  autem  sic  probat  spirikualem 
yirum,  quam  peccati  alieni  tractatio,  cum  libera- 
tionem  ejus  potius  quam  insuUatioaem,  potiusque 
auxilia  quam  conviciameditatur^etquantumfacul- 
tas  tribuitur  suscipit.  Et  ideo  dicit :  FratreSf  eUi 
praeoecupatus  fuerit  homo  in  aliquo  delieto,  wt  qui 
fpirituales  estis,  instruite  hujusmodi,  Deinde  ne  sibi 
quisque  videaturinstruere,  etiamcum  proterveexa- 
gitat  irridetque  peccantem,  aut  superbe  tanquam 
insanabilem  detestatur,  in  spiritu,  inquit,  mansue' 
tudiniSy  intendens  teipsum,  ne  et  tutenteris.  Nihilenim 
ad  misericordiam  sic  inclinat,  quam  proprii  peri- 
culi  cogitatio.  Ita  eos  nec  deesse  voluit  fratrumcor^ 
reptioni,  nec  studere  certamini.  Multi  enim  homines 
cum  a  somnoexcitantur,  litigare  volunt ;  autrursus 
dormire,  cum  litigare  prohibentur.  Paz  igitur  et 
dilectio,  communis  periculi  cogitatione,  in  corde 
serventur  ' :  modus  autem  sermonis,  sive  acrius, 
sive  blandius  proferatur,  sicut  salus  ejusquem  cor* 
rigis  postulare  videtur,  moderandus  est.Nam  etalio 
|oco  dicit :  Servum  autem  Domini  litigare  nonoportet ; 
Sed  mitem  esse  ad  omnes,  docibilem,  patientem.  Et  ne 
quisquam  ex  eo  putet  cessandum  sibi  esse  a  cor- 
reptione  erroris  alterius,  vide  quid  adjungat :  In 
modestia,mquiifCorripientemdiversasententies  (11  Tim. 
11, 24-25).  Quomodo  in  modestia,  quomodo  corripienm 
fem,  nisi  cumlenitatem  corderetinemus,et  aliquam 
medicamenliacrimoDiam  verbo  correptionis  asper- 
gimus?Nec  aliter  accipiendum  video  quod  in  eadem 
Epistola  positum  est :  Prxdica  verbum,  insta  oppor- 
tune,  importune;  argue^  hortare,  increpa  in  omni  ton- 
ganimitate  et  doctrina  (Id.  iv,2).  Importunitas  enim 
opportunitati  u  tique  contraria  est :  neque  omnino  ul« 
lum  medicamentum  sanat,  nisi  quod  opportune  adhi" 
bueris.Quanquamergoetsicpossitdi8tingui,/n<laop- 
portune,  utalius  sit  sensus/lmportune  argue,  deindo 
cffiteracontexantur,  Hortare.  increpacum  omnilonga- 
nimitate  et  doctrina :  ut  tunc  opportunus  sentiaris, 
cuminstaseBdificando;cumautemdestruisarguen- 
do,  non  cures  etiamsi  importunus  videaris,  si  hoc 
est  talibus  importunum  :  ita  duo  quae  sequuntur, 
ad  duo  superiora  possuot  singillatim  referri,  Hor^ 
iare  cum  opportune  instas,  increpa  cum  importune 
arguis ;  deinde  ceetera  duo  similiter,  sed  converso 
ordine,  referuntur,  Cumomni  longanimitatefBLdBU&ii' 
tiendas  indignationes  eorum  quos  destruis;  etdoo- 
trinat  ad  instruenda  eorum  studia  quos  «dificas  : 
tamen  etiatnsi  iilo  usitatiore  modo  distinguatur, 
Insta  opportune  ;  quod  si  hoc  modo  non  proficis, 
importune  :  ita  intelligendum  est,  ut  tu  opportuni- 
tatem  omnino  non  deseras,  et  sic  accipiasquod  dic- 
tum  est,  importune,  ut  iili  yidearis  importunus,  qui 
non  iibenter  audit  quas  dicuntur  in  eum ;  tu  tamen 
scias  hoc  illi  esse  opportunura,  et  dileotionem  c\u 
ramque  sanitatis  ejus  animo  teneas  mansueto,  et 
modesto,  et  fraterno.  Multi  enim  postea  cogitantes 
quee  audierint,  et  quam  justa  audierint,  ipsi  se  gra- 
viusetseverius  arguerunt;  et  quamvis  perturbatio- 
res  a  medico  viderentur  abscedere,  pauiatim  verbi 

*  Am.  Er.,  et  eommunis  periculi  eogitatio  in  corde  reser- 
etur,  Sic  etiam  Mss.  uno  tantam  excepto. 


vigore  in  meduUas  penetrante,  sanali  sunt  :  qaod 
non  fieret,  si  semper  exspectaremus  periclitantam 
putrescentibus  membris,  quando  eum  liberet  aat 
uri  autsecari.  Quod  nec  ipsi  corporis  medici  atten- 
dunt,  qui  terrenee  mercedis  intuitu  ourant.  Quotas 
enimquisque  reperitur,  qui  ferrum  eorum  aut  ignem 
non  ligatusexpertussit  ?  cum  et  ilii  rariores  sintqui 
volentes  ligati  fuerint.  Plures  enim  resistentes,  et 
mori  se  malle  ciamantes,  quam  iilo  curari  modo, 
vix  lingua  ipsaeorumrelictaiiberaomnibus  mem- 
bris  constrinxerunt  ;  neque  ad  suum,  neque  ad 
reluctantis,  sed  ad  ipsius  artis  arbitrium  :  quorain 
tamen  vocibusconviciisquedolentium  neccommo- 
yetur  curantis  animus,  nec  quiescit  manus.  Medi- 
cinee  autem  coelestis  ministri,  aut  per  odiorum  tra- 
bem  cernere  stipulamin  oculofratris  valant(ifa(<4. 
vu,  3),  aut  tolerahilius  mortem  videre  peccantis, 
quam  verbum  indignantis  audire  :  quod  non  ita 
accidisset,  si  tam  sanum  animum  curando  aiteriai 
animo  adhiberemus,  quam  sanis  manibus  illi  me- 
dici  aliena  membra  pertractant. 

57.  Nunquam  itaque  alieni  peccati  objurgandi 
suscipiendum  estnegotium,  nisi  cum  internis  inter- 
rogationibus  examinantes  nostram  conscientiam, 
liquido  nobiscoramDeoresponderimus,  diiectioae 
nos  facere.  Quod  si  convicium,  velminae,  veletiam 
persecutiones  ejusquem  argueris,  laceraverintani- 
mum ;  si  adhuc  ille  per  te  sanari  posse  videbitur, 
nihil  respondeas  donec  saneris  prior  :  ne  forte  ca^ 
nalibus  mortibus  tuisad  nocendum  consentias,  et 
exhibeas  linguam  tuam  arma  iniquitatis  peccato 
{Rom.  VI,  13)  ad  reddendum  malum  pro  malo,  aat 
maledictum  pro  maledicto  (IPetr.  ui,9).  Quidquid 
enim  lacerato  animo  dixeris^  punientis  estimpetas, 
non  charitas  corrigentis.  Dilige,  et  dicquod  voles: 
nuUo  modo  maledictum  erit  quodspecie  maledicti 
sonuerit,  si  memineris  senserisque  te  in  gladio  verbi 
Dei,  liberatorem  hominis  esse  veUe  ab  obsidione 
vitiorum.  Quod  si  forte,  ut  plerumque  accidit,  ^- 
lectionequidemtalem  suscipis  actionem,  et  adeam 
cordedilectionisaccedis,  sed  interagendum  subrep- 
serit  aUquid,  dum  tibi  resistitur,  quod  te  auferat 
abhominis  vitio  percutiendo,  et  ipsi  homini  faeiat 
iofestum ;  postea  telacrymis  lavantem  hujusmodi 
pulverem,  multo  salubrius  meminisse  oportebit, 
quam  non  debeamus  super  aliorum  superbire  pec- 
cata,quandoin  ipsa  eorumobjurgationepeccamas, 
cum  facUius  nos  ira  peccantis  iratos,  quam  mise- 
ria  misericordes  facit. 

58.  [Ib.  VI,  2.]  AUer  alterius  onera  portate,  eisic 
adimplebitis  Legem  Christi :  Legem  utique  charitatis. 
Si  autem  implet  Legem  qui  diligit  proximum,  dile- 
ctioque  proximi  etiamin  veteribus  Scripturis  maii- 
me  commendatur  (Levit.  xix,  18),  in  quadUectione 
dicit  alio  loco  idem  apostolus,  recapitulari  omnia 
mandata  Legis  (Rom.  xiii,  8,  9) :  manifestum  est 
etiamUIamScripturam,  quaepriori  populodata  est, 
Legem  Christi  esse,  quam  venit  implere  charitate 
(Matth.  V,  17),  quee  non  implebatur  timore.  Eadem 
igitur  Scriptura  et  idem  mandatum,  cum  bonis  terre- 
nis  inhiantes  premit  servos»  Testamentam  Yetas; 


EXPOsrriONis  liber  onus. 


2U^ 


inbonaaBterna  flagrantes  erigitliberosy  Testa- 
um  NoYum  vocatur. 

[Ib.  VI,  3-5.]  Si  enim  aliquis,  inquit,  videtur 
Itquidy  eum  nikil  sit,  seijuum  seducit,  Non  enim 
leducunt  laudatoresejus,  sed  ipsepotius  ;quia 
sibi  sit  ipse  prassentior  quam  illi,  mavultse  in 
u8Brere,quamin  seipso.  Sed  quid  dicit  Aposto- 
Opus  autem  suum  probet  unusquisque,  et  tunc  in 
tantum  gloriam  habebit^  et  non  in  alterOy  id  est, 
in  conscientia  suanet  non  tn  altero^  id  est,  cum 
eJterlaudat.  Unusquisque  enim  inquit,  proprtiim 
oortabit,  Non  ergo  laudalores  nostri  minuunt 
i  conscientiffi  nostras :  alque  utinam  non  etiam 
nulent,  cum  pierumque  ne  illis  offensis  laus 
a  minuatur,  aut  objurgatione  illos  curare  ne- 
Qus,  aut  jactanter  eis  aliquid  nostrum  osten- 
s,  potius  quamconstanter  ostendimus.Omitto 
8B  tiQguntetmeQliuQturde  se  homines  propter 
numlaudes.  Quid  euim  ista caacitate  tenebro- 
ad  obtineQdam  inanissimam  gloriam  errorem 
ais  aucupari,  et  Deum  testem  in  corde  contem- 
f  Quasi  vero  uilo  modo  comparandus  siterror 
qui  te  bonum  putat,  errori  tuo  qui  homini 
90  bono  placere  studes,  de  ?ero  malo  displices 

[ib.Yi,  6.]  Jam  csstera  planissima  esse  existi- 
^am  et  illud  usitatum  praeceptum  utest,  prae- 
ori  verbi  Dei  prsebeat  necessaria,  cui  prasdi- 
.  Adbonaenim  opera  hortandi  erant,  ut  etiam 
j  Ghristo  ministrarent,  staturi  ad  dezteram 
agnis  ;  ut  plus  in  eis  operaretur  diiectio  tidei, 
1  Legis  posset  timor.  Neque  hoc  quisquam 
re  fiducia  debetpraecipere,  quam  hic  aposto- 
[ui  manibus  suis  victum  transigens  (Act.  zvui, 
L,  34 ;  I  Cor.  iv,  12 ;  I  Thess.  u,  9 ;  11  Thess.  ui, 
ec  in  se  nolebat  heri,  ut  majore  pondere, 
ter  eorum  magis  utilitatem  qui  hsBC  ezhibe- 
quam  propter  eorum  quibus  ezhiberent  ea, 
onere  omnibus  demonstraret. 
.  [Ib.  VI,  7-10.]  Quod  autem  deinde  subjungit» 
te  errare,  Deus  non  subsannatur :  quod  enim  semi- 
rit  homOf  hoc  et  metet ;  novit  iuter  quae  verba  per- 
um  hominum  laborent,  qui  constituuntur  in 
rerum  earum  quas  non  vident.  Vident  enim 
aatiouem  operum  suorum,  sed  messem  non 
it.  Nec  talis  eis  messis  promittitur,  qualis  hic 
i  solet ;  quia  justus  ez  fide  vivit  (ffabac.  n,  4). 
qui  seminaverit,  inquit,  in  carne  sua,  ex  carne 
corruptionem.  Hoc  dicit  de  amatoribus  volup- 
Q  magis  quam  Dei.  Iq  carneenim  suaseminat, 
imoia  quee  facit,  etiamsi  booa  videantur,  prop- 
tameafacit,  utcarQaliter  ei  bene  sit.  Quiautem 
averit  in  spiritu,  de  spiritu  metet  vitam  setemam. 
natio  in  spiritu  est,  ex  fide  cum  charitate  ser- 
justitiee,  et  non  obaudire  desideriis  peccati, 
ivisdemortali  carneezisteutibus.  Messisautem 
aeterQeB  cum  iaimica  Qovissima  destruetur 
1,  et  absorbebitur  mortale  a  vita,  et  corrupti- 
loc  induet  iucorruptionem.  In  hoc  ergo  tertio 
u^  quo  sub  gratia  sumus,  seminamus  in  lacry- 
cum  ezistunt  desideria  de  animali  corpore ; 
118  non  consentiendo  renitimur,  ut  in  gaudio 


metamus,  cum  etiam  reformato  corpore,  ex  nuUa 
parte  hominis,  uUa  nos  sollicitabit  molestia  uUumve 
tentationis  periculum.  Nam  etiam  ipsum  animale 
corpus  deputatur  in  semine.  Seminatur  enim  corpus 
animale,  ait  aUo  loco ;  ut  ad  messem  pertineat  quod 
adjunzit,  surget  eorpus  spirituale  (I  Cor.  zv,  26,  44). 
Huic  ergo  sententiae  propheta  concinit,  dicens,  Qui 
seminai  in  lacrymis,  in  gaudio  metet  (Psal.  czzv,  5). 
Beneautemseminare,  id  est,  begneoperari,faciUus 
est,  quam  in  eo  perseverare.  Fructus  enim  solet 
laborem  consolari  :  messis  autem  nostra  in  fine 
promitUtur ;  et  ideo  perseverantia  opus  est.  Qui  enim 
perseveraverit  usque  in  finemy  hic  salvus  erit  (Matth. 
z,  22) :  et  propheta  clamat,  Sustine  Dominum^  virili- 
ter  age  \  et  confortetur  cor  tuum,  et  sustine  Dominum 
(PsaL  xzvi,  14).  Quod  nuuc  Apostolus  ait,  Bonum 
autem  facienteSyinquiU  non  inlirmemur  ;  proprioenim 
tempore  melemus  infatigabiUs.  Itaque  dum  tempus 
habemus,  operemur  bonum  ad  omnesy  maxime  autem  ad 
domesticos  fidei.  Quos  eum  credendum  est,  nisi 
GhrisUanos  siguificare  ?  Omnibus  enim  pari  dilec- 
tione  vita  aeterna  obtenda  est ;  sed  non  omnibus 
eadem  possunt  exhiberi  dilecUonis  officia. 

62.  flb.  VI,  11-14.]  Deinde  cum  docuisset,  opera 
ipsaLegis,qu8e  suntsalubriaetadbonos  moresper- 
tinent,  dUectione  tidei  posse  tantummodo  impleri, 
non  Umore  servili ;  redit  ad  iUud  unde  tota  causa 
agitur.  Vidistis,  inquit,  qualibus  litteris  vobis  scripsi 
manumea.  Gavetne  quisquam  sub  nomine  EpistoIsB 
ejus  faUat  incautos.  Qui  voluniy  inquit,  placere  in 
came,hi  cogunt  vos  circumcidi,tantum  ut  in  cruce  Christt 
persecutionem  non  patiantur.  Multum  enim  perseque* 
bantur  Judaei  eos  qui  videbantur  deserere  traditas 
hujusmodi  observationes  :  quos  ipse  quam  non  ti- 
meat  satis  ostendit,cum  taies  iitteras  eUam  sua  manu 
scribere  voluit.  Docet  ergo  Umorem  adhuc  in  isUs 
operari,  tauquam  sub  Lege  consUtutis,  qui  ad  cir- 
cumcisionem  Gentes  cogerent.  Neque  enim  qui  'cir^ 
cumciii  sunt,  hi  Legem  custodiunt.  Ulam  enim  dicit 
custodiUonem  Legis,  non  occidere,  non  moechariy 
non  falsum  testimonium  dicere  ;  et  si  qua  hnjus- 
modi  ad  bonos  mores  perUnere  manifestum  est : 
qu8B  nisi  charitate  et  spe  bonorum  aeternum,  quss 
per  fldem  accipiuntur,  impleri  non  posse  jam  dic- 
tum  est.  Sedvoluni  vos  circumcidi,  inquit^  ut  in  vestra 
glorientur  carn^ridest,  ut  non  solum  non  paUantur 
persecutioncm  a  Judaeis,  quinuUo  modoferebant 
incircumcisis  Legem  prodi,  sed  etiam  glorientur 
apud  eos,  quodtam  multos  proselytos  faciunt.  Ut 
enimunum  proselytum  Judaei  facerent,  mare  etter- 
rameos  circuiresolere,  Dominus  dixit  (Matth.  xzui, 
15).  ift^i  autem  absit  gloriari  nisi  in  cruce  Domini 
nostri  Jesu  Christi,  per  quem  mihi  mundus  crucifixus 
esty  et  ego  mundo.  Mundus  mihi  cruci/ixus  est,  ait^ 
ut  me  non  teneat ;  et  ego  mundoy  ut  eum  non  te* 
neam  ;  idest^utneque  mundus  mihi  nocere  possit, 
neque  ego  de  mundo  aliquid  cupiam.  Qui  autem 
in  cruce  GhrisU  gloriatur,  non  vult  placere  in  car- 
ne;  qula  persecutiones  carnalium  non  timet,  quas 
prior  ut  cruciUgeretur  Ule  susUnuit,  ut  vesUgie^ 
8ua  tectaotU>us  praeberet  exemplumt 


EPISTOL^  AD  GAUTAS,  S,  AUGUSTINt  EXPOSIT.  LISeR  tlNtiS, 


tl47 

63.  [Ib.  Ti,  15,  ii.]lfeque  enimdreumeuio  aliquid 
wt,ncgw  frxptttimn.  SerTalusquein  BaflmillamiD- 
differentiam,  a«  quis  eum  putaret  vel  ia  Timothei 
circumcisione  limulate  aliquid  egisse,  vel  Jn  onjua- 
quam  agere,  si  forte  aliqua  talis  cauaa  exlilisset. 
Oitendit  ecim  doq  iptam  cirenmciBioDem  obesss 
aliquid  credeDlibus,  sed  spem  salutis  in  talibus 
obserratioaibus  coDstitutam.  Nam  et  in  Aclibus 
Aposlolorum  hoc  modo  inveniuDlur  illi  circuaici- 
sioDem  persuadere,  ut  aLitereosqui  ei  Gentibus  cre- 
dideranl,  salvos  fieri  negenl  poite{Aet.  zv,  1).  Hon 
ergo  ipsius  operis,  sed  hujus  erroris  perniciem 
refellitApostolus.iS^«git«eircu»ictiioergo,  alt^iiiHl, 
neqite  prxputium,  led  nova,  inquit,  ertatura.  Novam 
crealuramdicitvitaniaoTamperfideniJesuChriBti: 
et  Dotandum  verbum  exl.  Uiffioiie  eDim  inveneria 
crealuram  vocari  eliaoi  eos,  cui  jam  credendo  in 
adoptioaero  filiorum  venerunl.  Dicit  tamen  etalio 
loco  :  Si  qna  igilur  in  Chritto  mori  ereatura,  vetera 
tratuierunt,  eeeefaeta  mnt  omnia  noDa  :  omnia  antm 
ex  Deo  (U  Cor.  v,  17  et  18).  Ubi  aulem  dicit,  Et  ipea 
ereatura  libtrabitnr  a  leroitute  intetirui  ;  et  postea 
dicit,  Non  tolum  aiUen,  ud  tt  nos  ipti  prtmitiat  Spi- 
ritut  habentes  (Rom.  viii,  Sl,  23].  discernit  eos  qui 
credideruDt  ab  appellatione  creaturs  quomodo 
eosdem  aliquando  homiaes,  aliquando  nou  homi- 
nes  dicit.  Naoi  exprobrsns  objecit  Corinthiis  quo- 
dam  loco,  quod  adhuc  homines  essent,  ubi  ait; 
Nonne  hominet  ettit,  et  teeundum  bominem  ambulatit 
([  Cor.  111,  3,  4)  ?  Quomodo  eumdem  Dominum 
etiam  post  resurrectiooem,  alicubi  non  hominem 
appellat,  sicut  iapriucipiohujus  Epistolse,  cum  ait, 
Non  ab  hominibut,  ntque  per  hominem,  ted  ptr  Jetum 
Chrittum  {Galat.  1, 1) ;  alicubi  aon  hominem,  sicut 
illo  loco  ubi  ait,  Unut  enim  Deut,  uniu  et  mediator 


km 


Dti  el  hominum  hmaChrittui  Jtna  (I  Tim,  u,  E).  A 
quieunupu,  inquit,  hane  regulam  tteUmtur,  pexnptr 
iUoietmiterieordia,  et  tuper  Iirael  Dti  ;  id  eat,  eoi 
qui  vere  ad  Tistonem  Dei  prmparanlar,  noD  qui 
Tocantur  hoc  nomiae,  el  caraali  ctecitale  Tidere 
Dominum  aoIunt,quBadogratiam  ejaa  respDentet 
serri  esse  temporum  cupiunt. 

64.  [Ib.  VI,  n.J  De  extero,  inqnit,  laborem  ntmo 
mihi  prxttet.  Noa  vult  per  turbuleatas  coatentionei 
tedium  sibifieridere,  quaDtumsatiserat.exposita, 
et  ia  Epislola  quam  ad  Romaaos  scripsit,et  hacipsa. 
Ego  enim  iligmala  Domini  Jeiu  CKriiti  tn  eorpore  mee 
por(o.'idest,habeoaliosconflictusetcertaminacum 
carae  mea,  qun  iu  perseculionibus  quas  patior, 
mecumdimicant.Sligmataenimdicunturnotffiqus- 
dam  pceaarum  servilium :  utsi  quis,  verbi  gratia, 
servus  in  compedibus  fuerit  propter  Doxam,  id  eil 
proptercuIp8m,TeIhujusmodialiquidpassusfneTit, 
sligmalahaberedicatur;etideoiajuremaDumissio- 
ais,  Inferioris  est  ordinis.  Xuuc  ergo  Apostolut  sti- 
gmatu  voluil  appellare,  quasi  notas  pienarum  de 
perseculionihus  quas  patiebatur.  Propler  culpam 
enim  perseculionis  qua  perseoutus  erat  Ecclesiat 
Chriiti,  hfBC  sibi  retribui  cognoverat :  sicut  ab  ipso 
Damino  diclum  est  Ananite,  cum  idem  illum  Ana- 
nias  tanquam  perseculorem  ChrisliaDorum  formi- 
daret,  Ego  ilti  oi(fnii(iin,inquit,9ua  oporJeo/cMtni  pali 
pro  nomine  meo  {Aet.  ix,  16).  Verumtamea  propler 
remissionem  peccalorum,  in  qua  bapUzatus  eral, 
omnes  illse  tribulattones  non  ei  valebantad  penti- 
ciem,  sed  ad  coronam  victoris  proficiebaut. 

65.  [Ib.  Ti,  1g.]ConcIusio  Epistolffitanquamsab- 
scriptio  maaifesla  esl ;  nam  et  in  DODDuUit  aliit 
Epistotisea  utilur  :  CraliaOomini  notfri /«■«  Ckri' 
iti  eum  ipiritu  vettro,  fratret.  Amen. 


^^fmUx  tettii  tomt 

OPERUM  S.  ACGUSTIIVI 

COMPLECTENS  ALIQUOT  IN  SGRIPTURAM  TRACTATUS  IPSI  OLIM  FALSO  AOSCRIPTOS, 

NIHIRUM  : 

DE    mRABILIBUS   S.    SCRIPTUILE,    LIBROS   TRES. 

DE    BENEDIGTIONIBUS   PATRIARGHjE  JACOB. 

QUiBSTioriiEs  vETERis  ET  Novi  TESTAMENTi,  olim  in  IV  tomo  exhibitas, 

IN  APOGALYPSIM  JOANNIS  EXPOSITIONEli,    oUm  in   IX  tomo. 


Alia  quflBdam  opuscula  in  tertii  tonii  Appdodice  antehac  contenta,  cum  ad  sacram  Scripturam  non  pertioeant,  in 
alios  tomos  retulimus,  scilicet :  de  Ecclesiasticis  Dogmatibus^de  Pide  adPetrum,  de  Spirituet  Anima,  Quffistiunculas 
deTrinitate,  in  YIII  tomum  :  et  SentenUas  Prosperi,  in  IX  tomum. 


S 


ADMONITIO 


IN  PROXIME  SUBJECTUM  OPUSGULUM. 


Hoc  opasculum  nec  stiio,  nec  ingenio  refert  S.  Augustinum,  j  udicio  Erasmi  et  Loyaniensium  Theologor  um. 
In  quod  jam  olim  intellexerat  S.  Thomas,  qui  in  parte  3,  q.  45,  a.  3,  non  vult  hosce  lihros  aiictoritate 
poilere»  falsoque  adscribi  Augustino  dicit.  In  Mss.  et  superiorihus  editionihus,  si  tamen  Erasmianam 
ezceperis,  prsemittitur  prsfatio  epistolari  forma,  e  qua  ?ei  sola  constare  potest  lihrorum  istorum  auc- 
lorem  non  esse  Augustinum  Uipponensem,  sed  alium  quemdam  cognominem,  qui  cum  hic  episcopis  et 
preshytens.maxime  Garthaginensium,  dedicetid  operi8,inferius  tamen  videtur  se  gente  Anglum,  sive  Hiher- 
num  indicare,  in  lih.  1 ,  cap.  7 :  uhi  quidpiam  ohiter  ohservans  de  insulis,  Hiberniam  ex  omnihus  unam  nomi* 
nat;pauloquepost»stummarisLedonemacMalinamappeilat,  verhis  apud  Anglos  vicinosque  accoias  Bri- 
tannici  maris,  praosertim  as  vo  Beds,  usureceptis.Tum  in  Uh.  2,  cap.  4,  Manicheeum  quemdam  Hiherniensium 
mortuum  notat :  quo  in  super  loco  de  cyclis  disserens,  ostendit  liquido  se  post  660  Ghristi  an num  scripsisse 
ho8lihros;quosahip8ononGathaginensium,  sed  Gantuariensium,  vel  Camhrensium(si  tamen  vox  jam  in 
usu  erat),  vei  Kilkennensium,  etc.,  monasteriorum  preshyteris  nuncupatos  fuisse  suspicamur. 


DE   MIRABIUBUS    SAGILfi    SGRIPTURiE 

UBRI  TRES. 


Venerandissimis  urbium  et  monasteriorum  Episcopis  et  Presbyteris,  maxime  Garthaginensium  (a)^ 

AuGusTiifus  per  omnia  subjectus,  optabilem  in  Ghristo  salutem. 


Beatissimi,  dum  adhuc  viveret,  Patris  mei  Eusehii 
ad  hoc  opus  praBoepto  constrictus,  adhortantihus 
etiam  vohisGhristiani8,vel  maxime  venerandissimo 
magistro  imperii  auctoritate  compeliente,  tres  de  Mi- 
rabilihus  sanct»  ScriptursB  Veteris  ac  Novi  Testa** 
menti  lihros,  historica  expositione,quan  ta  potui  hre- 
vitate,  Oomino  annuente,  composui :  in  quihus 
arreptioperis  audacia  juhentium  auctoritate  excu* 
aabitur .  Me  etenim  quamvis  iilis  qu8B  dicehantur  im* 
paremesseconspexeram^prttcipientium  tamen  im** 

(a)  Foriasse  Caiuuarimuiump 


periis  cedere,  et  in  aliam  partem  declinare  non  au- 
deham  ;  certissime  sciens  quod  majorvindicta  jus- 
sionum  refugam  inohedientem  consequitur,  quam 
praBcepto  ohtemperantem  cuiciunque  imperato  im* 
parem  operi  vituperantium  accusatio  comitatur. 
Plus  namque  periculi  fugiens  Jonas  propheta  in 
marinis  fluctibusreperit  (Jonx^  u,  i),quamaccu8a« 
tionis,  si  quod  juhehatur  impleret,  in  sermonibus 
popuiisui  pateretur;,quod  metuit.Propheta  quoque 
altaris  Bethel,  quoniam  lahoriosi  itineris  famem  et 
sitim»  ut  sibi  juBsiun  fuerat»  non  perpetraviti  ino- 


2151 


DE  MIRABILIBUS  SACRiE  SCRIPTURiE,  S.  AUGUSTINI 


%m 


bedienti®  vindicta  mortem  ipsam  paulo  post  in  via 
saturatusinvenit(lll  Reg,  xiii).Jeremias  vero  adhuc 
puer,  neclitterarumdoctrinam,  nec  viriiis  pruden- 
tiae  vigorem  (quando  aDomino  missus  est  prophe- 
tare)habuit:  sedquod  prsRcepto  obediverat,  scien- 
tiam  quam  non  habuerat,  accipere  promeruit 
(Jerem.  \,  4-9).  Undeergononmese  exiguse  faculta- 
tis  penuriam,  sed  praecipientium  providam aspicio 
auctoritatem.  Quoniam  si  in  meigniculum  aliquem 
lucis  non  crederetis,  nullo  modo  mihi  tam  prseci- 
pui  operis  ingeniosum  laboreminjun^eretis.  In  his 
voluminibus  talis  dispositionis  ratio  intenditur,  ut 
primus  de  Moysi  Pentateucho,  secundusde  Prophe- 
tis  {a)f  tertius  de  Novo  Testamento  praenotetur. 
Cuncti  vero  laboris  hoc  magnopere  intentio  pro- 
curat,  ut  in  on)nibus  rebus,  in  quibus  extra  quoti- 
dianam  administrationem  aliquid  factum  viaetur, 
non  novam  ibi  Deum  facere  naturam,  sed  ipsam 
quam  in  principio  condidit,  gubernare  ostendat. 
Praeterea  etiam  in  hoc  opere  curavimus,  ut  sepo- 

(a)  Vetus  codex  monasterii  S.  Audoeni  RotomageDsis» 
de  Profheiia. 


sitis  adhuc  figurarum  intellectibus,  rerum  taotum 
modo  gestarum  rationemetordinemexponeremus. 
Quoniamin  hislocis  dequibushistoricaaarratione 
qusedam  tetigimus,  multiplex  sensuum  intellectiu 
habetur  ;  et  si  de  ipso  per  singula  disputaremus, 
plurimos  hbros  et  loneioris  laborem  operis  legen- 
tibus  praaberemus.  Sed  hoc  prsBcipue  negligentius 
omittere  idcirco  rati  sunius,  quoniam  quicumque 
auctores  hsec  loca  explanare  curaveriiut,  mystico 
allegoriarum  inteIlectui,hoc  est,liguraii  expositioni, 
quie  inhis  repertaest,  adhfieserunt.  Hoc  autemopos 
utrum  intereat,  an  maneat,  in  vestro  pendet  arbi- 
trio.  Ab  uno  enim  vestrum,  id  est,  Bathaao  *,  post 
patrem  Manchinanum  *  si  auid  intelligentiae  addi- 
di,  etabaltero,  ut  credo,  saiiva  oris  ejus  vicemla- 
borum  causam  suscepi.  Ab  omnibus  vero  legenti- 
bus  generatim  oratio  nostraatquepetitiodeplorat, 
quatenus  ea  queedicta  sunt  antequam  decursa  in- 
teliigant,  occasione  aliqua  non  fastidiant. 

*  Audoenensis  Ms.,  Barhano.  Fortasse,  BaithanOt  au 
fuit  Scotus  episcopus,  apud  Bedam,  lib.  2  Hist.,  cap.  19 

*  Aud.  Ms.  Manchianum, 


LIBER  PHIMUS 

De  Moysi  Pentateucho. 


CAPUTPRIMUM.  —  De  Deo  Creatore  et  eonstiluttone 

creaturarum. 
Cum  omnipotentis  Dei  anxiliode  mirabilibus  rerum 
cupimus  tractaresermonem,  underepetendum  ap- 
tius  et  sumendum  videturexordium,quamabipso 
rerum  omnium  Creatore,  de  quo  ssepe  Scriptura 
attestatur  dicens  :  Qui  facit  magna  et  inscrutabilia  et 
mirabilia,quorumnoneslnumenu  (JobWy  10).Quorum 
omnium  mirabiliumvelut  principalequoddamfun- 
damentum  instituit,  quando  omnes  quas  condidit 
creaturas,  ex  nihilo  fecit.  iEternus  ergo  et  omnipo- 
tens  Creator  rerum,  trinus  et  individuus  semper 
manens,  sine  ullo  potentiae  suae  detrimento,  solus 
sine  tempore  cunctas  prsecessit  creaturas :  ac  deinde 
utimmensambonitatemac  potentiamet  benevolen- 
tiam,quas  in  se  solo  prius  habuit,etiam  per  creaturas 
osteuderet ;  ex  informi  materia,  quam  ipse  prius  ex 
nihiIoconiidit,cunctarum  visibiliumet  invisibilium 
rerum,  hoc  est,  sensibiliumetinsensibilium,  intel- 
lectualium  etinteilectucarentium,  species  multifo- 
rmes  divisit.  Quod,  ut  libri  Geneseos  auctoritas 
confirmat,  per  sex  dierum  alternationem  efifectum 
fuisse  monstratur ;  ita  ut  in  die  sextocuncta  consum- 
masse,  quaeadinstitutionem  etinstructionem  perti- 
nentcreatura^/irmissimedeclaretur.  Sicenim  scribi- 
tur : EtcontummavitDeutomniaoperasua indiesextOy  ei 
benedixit  diem  septimum,  quodinipsorequievitabomni- 
bus  opei  ibus  suis  (Gen.  ii,  2).  Ex  quo  intelligitur, 
Deum  in  die  sexto  omnia  perfecisse,  ut  in  die  sep< 
timo  non  alabore,  sed  ab  opere  videatur  cessasse. 
Sed  quod  Dominus  Jesus  Judseis  de  sabbati  requie 
queereutibus  respondit,  Pater  meus  usque  modo  ope- 
ratur^  et  ego  operor  (Joan.  v,  17)  ;  iilum  quidem  die 
sexto  ftuncta  perfecisse  et  in  septimo  requievisse 
credimus,  et  usque  modo  operari  non  dubilamus. 
Sed  quemadmodum  tunc  consummasse,  et  nunc 
operari  idem  Deus  intelligitur,  subtilius  investiga- 
tur.  In  dieenim  sexto  creaturaeyuaturas  perfecit,quas 
gnbernare  etiam  nunc  non  desinit.  Et  in  die  septimo 
rcqnievit  ab  opere  creationis,  qui  nunquam  cessat 
a  gubernationis  regimine.  Tunc  ergo  creator,  nunc 
gubernator  Deus  intelligendus  est :  ac  perhoc  etiam- 
si  novi  aliquid  in  creaturis  exoriri  videamus,  non 
creare  ibi  novam  naturam,  sed  gubernare  olim  cre- 
atam  Deus  putandus  est.  Sed  ita  potens  est  in  gu- 
bernationecreatur«equi  condidit,  ut  veluti  naturam 
novatn  creare  videatuf ,  cum  ab  abditis  natursB  si- 


nibus,  quod  in  illa  latebat,  depromit.  llla  igita 
inusitata  gubernatione,  cum  resper  voluatatempo 
tentiamgubernatorisostendunt,quodperefficaciam 
quotidianae  administrationis  non  faciunt,  in  Scrip- 
turis  mirabiiia  memorantur.  Sed  dum  de  his  mira- 
bilibus  latius  postmodum,  quando  ad  eorum  loca 
venerimus,  disseremus;hoc  tixum  interim  perma* 
neat,  quod  consummatis  naturarumcreationibus^a 
die  septimo  Deus  ab  opere  suo  requievit,  et  nonc 
postmodum  per  omnes  tempus  a  creaturae  totias 
gubernatione  non  cessat.  SeaquamYis  per  sex  die- 
rum  alternationem  omnis  instituta  fuisse  creatura 
perhibetur  ;  non  tamen  hsec  dierum  alteraatio  per 
spatium  temporis  intelligitur  :  sed  in  his  operum 
vicissitudo  declaratur.  Post  namque  historifle  narra- 
tor  divisit  in  sermone,quodDeus  non  divisit  in  ope- 
ris  perfectione.  Simul  enim  cuncta  quae  condiail, 
Deus  creavit  (Eccli,  xvui,  1),  dum  una  Yoiuntate 
multiplicem  omnium  specierum  varietatem  fleri  dis- 
posuit,in  qua  voluntate  una  omnia  simul  siae  tem- 
pore  esse  fecit,  quae  ab  ipso  ortu  suo  per  tempus 
dispensare  non  desinit. 

CAPUT  II.  —  De  rationabilium  naturarum.  disiimiU 

peceato. 
In  hac  ergo  rerum  omnium  conditione  primo  spiri- 
tualis  creatura  invisibilis  originaliter  proo.es8it.  Et 
deinde  ne  quod  interius  erat,  hoc  exterius  nonetset 
in  Dei  operibus,  etiam  corporalis  et  visibilis  crea- 
tura  fieri  coepit:  in  qua  utique  principah  rerum  uni- 
versarum  generalique  divisione,  duas  rationales, 
unam  in  spirituali,  alteram  in  corporali  instiluit 
creator  naturas,  Angelorum  videlicet  et  hominum, 
quibus,  prout  naturarum  differentia  expetit,  etiam 
habitationum  loca  distinxit.  Coelum  namque  An« 
gelis,  terram  hominibushabitandamprsestitit.  Qai* 
bus  institulis,  utriusque  naturae  peccatum,  Ange^ 
iorumscilicetethominumconseguitur.Sedmandati 
transgressiu  qam  inhominibus  factaerai^  libri  Ge- 
neseos  historia  narratur.  QuaBstionem  vero  noa 
minimam  intuentibus  preestat,  qua  causa  Angelo- 
rum  delictum  ScripturaB  testimoniis,  quaiiter  factum 
est,  reticetur.  Quamvisnamque  sub  persona  Baby- 
lonici  regis  iliiusangelicffi  ruinaB  verba  per  proi^o- 
tam  declarentur,  dicentem  :  Sedebo  in  monle  Tettd' 
menti,  in  lateribut  aquilonis  :  aseendam^  super  altitu^ 
dinem  nubium,  etsedi^bo  thronummeumadaquilonem, 
et  ero  similis  AUissimo  [Isai.  xiv,  13,  14)  ;  hec  da 


im 


LIBER  PRIMUS.  -  APPENDIX. 


2154 


rege  BabyloQis  histonca  ezposilione  faciilime  pos« 
santiDteUigi,  nisi  forle  figurali  expositione  de  cor- 
pore  ad  caput  verba  per  ailegoriam  transferan- 
tur.  Unde  loco  assumpta  quaestio  in  hoc  loco  non 
dissolviturydumhistoriaiiterinipsoEvangeiiocauda 
ruinsB  et  sententia  et  vindicta  non  manisfestatur. 
l^isi  forte,  utcaeteri  existimant,  originaie  ilhus  pecca- 
tum  in  seductione  hominis  perserpentem  esse  ali- 
quisdicat;(^erquametsententiamanimadverslonis 
acceperat,  dicente  Domino,ifa^(2tc/u<  tu  interomnia 
animantia  et  beitias  terras  ;  super  pertus  tuum  gradie- 
riSf  et  terram  comedes  omnibus  diebus  vitx  tum  (Gen. 
ni,  14) ;  sedabsit  hoc»  ut  sentiamusangelumposse 
suadere  homini  peccatum  in  terra,  nisi  prius  ipse 
peccaretincoelo,  dicente  Domino,  Vidi^satanam  sicut 
futgur  de  ccelo  cadentem  (Luc.  x,  iS)  ;  unde  enim  po- 
tuisset  et  ipse  inviderefelicitati  humanse,  nisi  prius 
amisisset  beatiludinom  propriam?  Nonsolumergo 
peccatum  hominis  praecessisse  diabolica  ruinacre- 
dendaestfSedetiam  perfectionem  iiiam  creaturarum 
quse  in  die  sexta  facta  est  ;  de  damnandis  in  no- 
Yissimo  die  Domiuo  pronuntiante,  Discedite  a  me, 
maledicti,  in  ignem  leternum,  quem  prxparavit  Pater 
meus  diabolo  et  angelis  ejus  (Mattk.  xxv,  41).  Quando 
ergo  praeparatus  est  ille  ignis,  nisi  in  perfectione 
creaturarum  omnium?Nisi  fortedicamuspostsexti 
diei  perfectionem  Deum  aliquid  creasse  :  c[uod 
absit,  nemendacem  Scripturam,  imo  nosmetipsos 
faciamus.  Gui  ego  carcer  in  illa  creaturarum  con« 
ditione  prffiparatus  est,  iilius  peccatum  originaliter 
illas  creaturas  preecessit.  Quoniam,  utScripturain- 
quit,  Ipse  ab  initio  mendax  est,  et  in  veritate  non  stetit 
(loan,  VIII,  44).  Restat  ergo  ut  ruina  angelica,  qua 
causaa  Domino  tacita  est,exponamus,  dum  illum 
oreaturarum  Dei  principium  angelumcecidisse  non 
ambigamus.  Angelicum  vero  vulnus  verus  medicus 
qualiter  factum  sit,  indicare  noluit,  dum  illud  pos- 
tea  curare  non  destinavit.  Et  qualiter  sit  ejeclusper 
seutentiam  vindict£p,reticuit,quem  per  pcenitentiam 
nullo  modorevocavit.  Peccatum  vero  hominisqno- 
modo  factum  fuerit,  profertur  :  ipsum  namque 
quandoque  promereri  vp.niam  non  desperatur.  Et 
qualiter  ejectus  sit  homo,  indicare  Deus  maluit, 
quem  ad  statum  pristinumin  novissimo  iterumre- 
▼ocavit.Etquomodoanimadversionissententiamac- 
cepit,  non  occultavit,  a  quo  aliquando  per  clemen- 
tiae  suae  veniam  satisfactionem  accipere  non  recusa- 
vit.  Hanc  ergo  differentlam  inhominibusetAngelis 
Apostoius  considerans  ait  :  Non  enim  Angelos,  sed 
Abrahae  semen  apprehendit  Deus  (Hebr.  u,  16).  Cum 
enim  Creator  clemens  etmisericors  in  summa  illa 
et  incommutabili  Dei  Patris  manens  substantia,  in 
servi  formam  semetipsum  exinanire  voluit  (Philipp, 
\i,  7),  non  angelicam  naturam,  sed  humanam  appre- 
hendit.  Sed  et  in  hoc  queeslio  nascitur :  cum  Deus  an- 

geiis  peccantibus  non  pepercit,  et  tamen  peccanti 
omini  per  assnmptibnem  humanae  carnis  veniam 
relaxavit;  quareergoinveniabilivindicta  summus 
angelus  estpercussus,  cum  peccans  et  mandatum 
sui  Conditoris  homo  trans  grediens,  veniabililer 
postmodumad  poenitentiam  revocatussit,Joanne,et 
Domino,  et  Petro  clamantibus  :  Pcenitentiam  agite  ; 
appropinquavit  enim  regnum  coehrum  (Luc.  \u,  3; 
Matth,  IV,  17  ;  Act,  ii,  38)  ?  Angelus  ergo  in  summo 
honoris  sui  ordine  constitutus,im:nutationem  ad 
excelientiorem  statumnonhabuit,  nisi  per  contem- 
plationem  sui  Greatoris  confirmatus,  in  eo  statu 
permaneret  ubi  conditus  fuit :  et  idcircoprolapsus 
iterum  revocari  minime  potuit,  qui  desublimissimo 
sui  ordinisstatu  proruit.  Homo  vero  adhuc  in  terra 
positus,  generandi  officio  deslinatus,  ciborumque 
esui  deputatus,  immutationem  in  sublimiorem  et 
meliofem  spiritualemque  vitam  sine  morte  recipe- 
ret,si  quamdiu  in  hac  conversatione  positus  esset, 
in  mandaticustodiapermaneret.  Hunc,  anieguam 
adstatum  veniret  subli  miorem,  delictum  prfieripuit : 
et  ideo  de  inferiori  illo  suo  ordine,  id  est,  immor- 

Patrdl.  XXXY. 


talitate  sui  corporisconfestim  ruit,dicenteDomino, 
Terra  es,  et  in  terram  ibis  (Gen.  ni,  19).  Clementia 
ergo  Coaditoris  homo  ad  iUam  beatitudinem,  ad 

Suam  peccans  adhuc  non  pervenit,  per  passionem 
omini  revocatur  ;  qui  si  inde  ceoidisset  sicut 
angelus,  nunquam  iterum  revocaretur :  quoniam  ad 
illum  ordinem,  id  est,  immortalitatem  sui  corporis 
nunquam  iterum  pervenil,  nisi  peracta  omninm 
morte,  illa  beatitudo  adquam  revocamur,  per  resur- 
rectionemreslauretur.  Nonadillumtamen  ordinem 
autadstatum  unde  primushomo  ceciderat,  sed  ad 
aliumsublimiorem,qiieinsperavil,restitutiofiet,di- 
cente  Domino,  Eruntsicut  Angeli  Dei  in  t:celo  (Malth. 
XXII,  30).  Prwterea  quoque  ad  cumulum  diabolici 
peccatiillud  accidit,quod  statim  postquam  peccavit, 
foveam  desperationis  incurrit.  Si  enim  de  suo  de- 
licto  babere  veniam  non  desperasset,  nunquam  con- 
sentienti  sibi  homini  damniim  salutis  sua>  procuraret. 
Qui  enimde  prioripeccatohabere  veniamdesiderat, 
nullo  modoaliudaugmentare  praeparal.  Per  hanc 
ergonon  solumsibimctipsifoveamperditionis  inve- 
nit,  sed  etiam  per  se  peccanti  homini  causa  perdi- 
tionisexistitit.  Hocautem  adlevandum  hominis  de- 
lictum  occurrit,  quod  non  solum  per  semelipsum 
mandati  transgressionem  non  reperit,  sed  serpen- 
tinae  suasioni  consensit ;  verum  etiamaliam  creatu- 
ram  rationabiiem  in  Dei  oQensam  non  induxit :  ac 
per  hoc  faciiius  pGenitentise  januam  adinvenitaper- 
tam  ;  quain  qui  non  ingressus  fuerit,  damno  per- 
petuse  vita;  subjacebit.  Qui  vero  per  pcenitentiam 
peccatadiluerit,  angelicfie  felicitatis  consorsinaeter* 
num  erit. 

GAPUT III.  —  DeAbel  el  Enoch  primatum  tenentibus 

in  hominum  justitia. 

Utautemab  ipso  humani  generis  post  peccatum 
originale,primordiohomines  quandoque  promereri 
veniam  Deus  ostenderet,  paucos  homines  elegit 
quibus  notitiam  suae  amicitise  demonstraret :  quos 
processu  teniporis  paulatim  pluresusque  ad   suae 
prsesentiee  visitaret.adventum,  quousque  in  ad- 
▼entu  suoomne  genus  humanumpertotum  orbem 
illuminaret.  Ex  quibus  paucis  pnmus  Abel  totius 
humanse  justitiae  princeps,  et  secundus  post  eum 
Enoch,insignissimus  antediluviumeligitur,quibus 
summajustitiae in initioipsomundiet  finecommitti- 
tur.  Unus  eninistatim  injustitiae  suee  initio,  in  ipso 
etiammundi  principio  sanguinis  sui  tripudio  coro- 
natus,mart7rioarripitur(^en.  iv,8).Alteradhucsine 
morte  (Id.  v,  24),  in  teslimonium  novissimi  temporis 
reservatur.  Sed  huic  Abel  Dominus  Jesus  Christus 
primatumjustitiaehominumcommisit.itainquiens, 
A  sanguine  Abel  justi,  usque  ad  sanguinem  Zachariw 
(Matth.  xxiii,  35).  In  eo  enimquod  dicit,  A  sanguine 
Abel  jusliyUsque  ad sanguinem  Zachariae, et  nonaddi- 
d\\.yjusti ;  hfipreditatem  justitiae  Abel  tenere  Zacha- 
riamostendit.  Sicutetiam  in  genealogia  Saivatoris 
scribitur,  Jesse  autem  genuit  Davtd  regem,  David  au- 
tem  rex  genuii  Salomonem  (Id.  i,  H,  6),  cui  non  addi- 
tur,  regem,  cum   Salomon  patris  regno  teneret 
majus  imperium.  Sed  ex  hoc  intelligitur  patrissui 
David  regnum  Salomon  haereditariojurepossidere, 
et  ad  David  honorem  regni  plus  pertincre,  quod 
primus  exilla  generatione  regnum  obtinuit;  sicut 
et  Abei  in  justitia  hominum  primatum  tenuit,  eo 
quod  primus  in  terra  justus  fieri  ccepit.  Unde  quasi 
haereditario  jure  patrum  succedunt,  sicomnesjusti 
vesti^ia  Abel  in  cunctis  justitiae  partibus  capiunt. 
Sed  ista  investi^atione  recte  incitatus  aliquis  for- 
tasse  interrogabit  ;  Cur  ergo,  inquiens,  dum  Abel 
justitiae  primatum  tenuit,nonhuncDeussinemorte 
ad  testimonium  novissimi  temporis  reservavit,  ut 
inmundi  fineipse  doctor  existeret  veritatis,  qui  in 
principio  erat  auctorperfectioperis  ?  Attamenhuic 
responsioni  congrue  obviare  poterit,  quijustitiam 
in  tribus  partibusconstare  novit.  Totaenim  juslitia 
haec  est,  virginitas,  sacerdotium,  et  martyrium. 

Quaatriplexjustitiain  Abelprimo  fuit,quiet  munera 


215f^ 


DE  MIRABILIBUS  SAGR/E  SCRIPTURiE,  S.  AUGUSTIM 


2156 


Deo  placita  obtulit,  prosapiam  generis  in  saBCulo 

non  reiiquit,  et  marlyrii  coronam  sanguinis  eifu- 

sione  promeruit.  Si  ergo  longiori  tempore,  ut  Enoch, 

Abel  maneret  ;  sine  nlla  dubitatione  conjugium 

iniret.  Quippe  qui  in  tempore  iliius  legis  viveret, 

quae  dixil,  Crescitej  et  multiplicamini,  et  implete  ter- 

ram  (Gen.  i,  28).  Et  si  illud  mandatum  expieret,pro 

certo  nequaquam  virgo  esset.  Et  si  illum  Deus  sine 

morte  scrvaret,  martyrii   primatum  ncquaquam 

acciperet.  Recleergo  competebat,  ut  qui  primusiu 

terrajusluseIigitur,iueo  lotiusjustiliee  formaserva- 

retur,  cuique  primo  in  iiomiuibus  post  delictum 

gestare  figuramconceditur  SaIvatoris,qui  virgo,et 

sacerdos,  et  martyr  esse  videtur.  Enoch  vero  sine 

morte,pertotiuspenesaecuIitempusremotus  ab  ho- 

minum  conversatione  custoditur,  ut  in  eo  qualiter 

hominum  iiomines  si  non  peccarent,  generata  prole 

commutarenturin  vitaui  spiritualemsine  morte,os- 

tenderetur.Sediicetlongoreservatustemporeadhuc 

vivat;mortis  tamen  debilum.quodomnesin  Adam 

8umpsimus,vitare  nonpoterit.  Cerleinhocetiamil- 

lud  occurrit,  unde  scribendi  demirabilibusoccasio 

sumptavidetur,quarequasi  conlra  naturam,  ultra 

humani  levi  nietas,  hujus  vita  lam  longo  admo- 

dumtemporedistenditur.  Attamenin  hoc  non  nova 

natura  uui  homiui  gignitur  :  sed  prislina  et  gene- 

ralis  omnium  hominuin  gubernatur.  lusitum  enim 

omni  homini  in  prima conditione  Geneseos libri his- 

toriam  considerantibus  esse  apparet,  utnonsolum 

longo  tempore,  sed  etiam  perpetuo  viveret,  nisi 

peccuti  aculeo  mors  natura^  melas  exterminaret. 

CAPrT  IV.  —  De  eo  quod  terrena  tantum  animalia  in 

diluvio  mortificata  sunt, 

Inde  procossu  temporis,  hominibus  post  origi- 

nale  peccatum  per  propria  studia  in  Dei  oiFensam 

procedentibus,    et  lu  oblivionem  sui   Conditoris 

decidenlibus,  cum  per  enorme  peccalum,  grandi 

corporis  mole  gigantes  essent  ezorti,  totius  terrffl 

facinus  aquis  diluere  parat  :  et  viro  perfecto  in 

genere  suoreperto,  Noe  videiicetLamech  filio,  mys- 

terium  consiiii  sui  soli  insinuat,  eique  arcam  per 

iongi  temporis  spatium  fabricare  commendat :  ut 

Ycl  ille  per  hocfactummorteimminentecum  domo 

sua  iiberaretur,  vel  videntes  imminens  exitium 

pertimescentes  ad  delictorum  poeniludinem  revo- 

carentur  {Gen,  vi).  Sed  illo  contumaciter  et  negli- 

gentcr  iudicio  contempto,  ex  insperato  tempore 
eus  oiiensus,  ad  communetotius  orbisexcidium, 
aquis  universa  terrse  spatia  pariter  obtexit :  et  ex- 
ceptis  quae  arca  clauserat,  cuncta  qum  in  terra 
tantum  vivere  possent,  liomines  et  ceelera  animan- 
tia  ab  ip^o  coelo  aqua  conducla  delevit  (Id.  vu, 
17-23).  SeJ  universa  quse  in  aquis  vivere  possunt, 
plaga  ilia  non  tetigit  ;  terrena  tantum  animalia 
mortiiicavit.Quoinloco  astuteguaerentibusacsolu- 
tioneindigens  qutiestio  subvenit  :  Quamobrem  ter- 
rena  animalia  humanoe  vindictae  plus  quamaqua- 
tica  succumbunt,  quorum  nec  plura  peccaminum 
gestasubveniunt?In  peccatotamenprimihominis, 
terra  de  qua  gustaverat,  statim  uiale  dicitur.  Per 
divinumnamque  oraculum  ita  MerUiv,  Matedicta 
terrain  operetuo(fd.  ui,17),elc.Quainrenotandum, 
ipsa  animaliaquaemalediclamterram  manducave- 
runt,expertia  maledicliouisessenonposse.praeser- 
tim    cum  terra  cum  suis  animalibus  maledicta 
erat. Iterumergo  aliaadhuc  qucestio  surgit:  Quare 
Deusetiamaquis  iuAdae  maledicto  non  maledixit  ? 
Cui  facillime  respondelur,quod  non  aquam  contra 
interdictnmDominibibit,  sed  deterree  iructuhomo 
comedit.Exceplisquoquehisrationibus.aquiaama- 
ledictoAdeeDeuspepercit,  quoniam  peraquamdi- 
lueremaledictionemiiIamparaverat,quodindiIuvio 
est  factum,  et  nunc  per Baptismum  iuaulgetur :  nam 
inaqua  etSpirilu  sancto  cuncta  humana corporalia 
criminasimuIetspiritualiapurgantur.Aquatiliaenini 
maledictovindictHe  non  succumbunt.  quia  inmale- 
dictiouis  participatione  non  sunt.  Ac  per  hoc  et  Doou* 


nus,  cummortis  humansB  maledictum  resurgendo 
deposuerat,non  terrestrium,  sed  aquatilium  carnem 
animalium  comedebat,  cumadconfirmationemre- 
surrectioniscoramdiscipulis  piscisassi  partem  et  fa- 
vummeIIisaccipien8manducavit(LiM;.zziT,  42,43). 
CAPU  r  V.  —  De  animalihui  qua^  nec  in  terra  tantum 

vivere,  nec  in  aqua  tantum  possunt,  quomodo  dtta- 

vium  evaserint. 

(a)  De  animalibus  quoque  quaB  nec  in  terra  tan< 
tum,  nec  in  aqua  tantum  vivere  possuaty  quaeiiUo 
vertitur,  quomodo  diiuvium  evaserunt,  quaies  sant 
lutri,  vituli  marini,  etmultaavium  genera,  quie  in 
aquis  escarum  suarum  viclum  requirunt,  sed  in 
arena  dormiunt,  et  nutriuntur,  et  requiescuni.  Si 
ergo  arca  inciuderentur,  sine  aquarum  adjuraento 
vivere  uon  possent :  et  si  extra  arcam  remanerent, 
aquis  uoiversa  tegeutibus,  ubi  requiescerent  quo- 
modo  haberent?  Dehis  ergo,  ut  supradizi,  quaestio 
vertitur,  Utrum  per  virtutem  suam  utramvisearum 
naluram,donec  diluvium  transiret^Deus  temperavit 
ut  aut  in  humore  tantum,  aut  in  arida  tantu^M  ilJis 
tunc  vita  esse  potuerit.  Sed  qui  Noe  cum  domo  saa 
per  arcam,  non  per  virtutem  servare  voluerat,  qua- 
fiter  hoc  per  virtutem  custodire  vellet  ?  Anhis  ali- 
cubi  scopulorumaliquarefugia  esse  poterant  ?Sed 
etiam  illa  quomodosubvenirent,  dumomnes  moQ- 
tes,  quibusduodecim  cubitis  altiorfuit,  aqua  tege- 
ret  (Gen.  vu,  20)  ?  An  etiam  in  arcae  tecto  foris 
requies  his  esse  aliqua  valebat,  quod  a  trecentis 
cubitis  Iongitudinis,etaltitudinistriginta,  etlatitu- 
dinisquinquagintacubitisinunumcubitumuudiqoe 
contractutnlatumetstabilespatiurafaciebatyUtquod 
intus  manentes,  sinepericuloconservaret,  etiamper 
profundi  periculum  vagantibus  ^  refugium  foret? 
CAPUT  VI.  —  De  eruptione  aquarum  diluvii. 

De  eruplioue  aquarum  diluvii  ita  refertur :  Rupti 
suntomnesfontesabyssi  magnx^et  cataractx  caUiapertm 
suntjCt  facta  est  pluvia  quadraginta  diebus  et  quadrm- 
ginta  noctibiu  (Gen.  vu,  11,  12).  Fosleasubinfertur: 
Clausi  sunt  fonles  abyssi,  et  prohibitx  sunt  pluvise  d$ 
coelo  (Id.  vni,  2).  Hujus  rei  diflicultatem  fiza  seDten- 
tiaexpIanare,scienti6enostr8Bparvitateprohibemur. 
Verumtamen  in  his  magistrorum  quid  intentio  po- 
tuit  excogitare,  indiiferenti  sermone  proferamus, 
nulii  ez  diversis  opinionibus  certiorem  tribueotes 
auctoritatem  ;  de  quibus  narrationibus,  de  singulis 
electionibus  arbitrium  probandi  seu  reprobandi 
concedimus  libertatem.  Fluvii  enim  de  foQtibus 
utrum  antediluvium  fuerunt,  inquisitio  profertur: 
de  quibus  nulla  in  principio  creaturse  certa  defi- 
nitio,  utrum  facti  an  non  facti  sint  ostenditur  ;  nisi 
quod  fons  unus  ascendens  de  terra,  et  divisus  in 
quatuor  capita,  regioncs  irrigabat  (Id.  n,  6).  Nisi 
forte  de  illofonte  csteros  per  totum  terras  spatium 
ubique  ebuihre  etiam  tunc  aliquis  dicat,  propter 
quorum  omnium  singillatim  assignationem  origi- 
nalis  illius  magni  fontis  commemoratio  sufficeret. 
An  etiam  ante  diluvium  non  erant,  donecilla  aqua- 
rum  abundantissima  eruptione  uuiversorum  lon- 
tium  venae,  ubi  vel  jam  ante  non  fuerunt,  quod 
etiam  ssepe  nuncfieri  cernimus,  erumperent  r  At- 
tamen  non  defonlibus  terr8B,seddefontibus  abyssi 
dicitur,  Et  rupti  sunt  fontes  abyssi.  Sed  hoc  geoera- 
literde  fontibus  potest  sentiri.  Unde  enim  terraiKH 
tuisset  habere,nisi  subjacente  abvsso  peroccultos 
meatus  fontium  venassusciperetrEtidcircoabyssi 
fontes,  etiam  terrae  fontes  possunt  nominari.  Sed 
qui  hoc  ita  sentiunt,  quid  dicent  in  eo  quod  pauJo 
post,  consummata  quadragintadierum  inundatio- 
ne,  subinfertur  :  Et  clausisunt  fontes  abyssi  tnagnsRt 
et  prohibiim  sunt  pluvias  de  cmlo  ?  Si  fontes  ilii,  qui 
nunc  per  terras  fluunt,  in  diluvio  aperti  suot,  quo- 
modo  iterum  clausi  pronuntiantur  ?  nisi  non  om- 
nes  fontes  clausos  esse  denuntient,  prxBter  eos  tan- 

'  Ms.  Aud.,  navigantihus, 

(a)  Exstat  apud  Alcuinum  inlib.  Qtuestionem  in  6ea.« 
qusst.  123. 


4151 


LlBER  PRIMUS.  -•  AFPENDlX. 


tm 


tummodo,  per  quos  ezitus  hujus  aditus  adminis- 
trabatur.Verum  eiiamhocpro  temporesolummodo 
esse  dictum  confirmant.  Fontes  enim  qui  clausi 
erant,  cum  illa  insolens  eruptio  prohiberetur,  pos- 
tea  apertos  fuisse  sequens  ratio  pronuntiat,  dum 
aqu8B  ibant  et  revertebantur  (/d.  viii,  3).  Quo  enim 
revertebantur,  nisi  unde  venerant  ?  Per  fontes  igi- 
tur  apertos  aquse  irruperant,  qui  post,  ut  cessaret 
eruptio,  clausi  erant.  Sed  cum  iterum  aqua  revo- 
caretur,  etiam  fontes,  qui  clausi  fuerant,  reserantur. 
AquflB  enimqu8B  clausisjanuis  venirenonpoterant, 

Suomodo  retro,  nisi  apertis  aditibus,  reintrabant? 
e  eo  autem  quod  dicitur,  Etcataractx  cceliaperix 
mnt^  ii  facta  est  pluviay  nou  minori  diiigentia  indi- 
gens  qusestio,  diversis  inquisitorum  senlentiis  ven- 
tilata  dignoscitur.  Quibusdam  namque  piacet,  ut 
istffi  cataractae  uubibus  apertsefuisse  puteutur,  quae 
RflBpe  coeli  nomine  per  Scripturas  divinas  nuncu- 
pantur,  quomodo  est  illud,  Et  cceli  dabuntimbrem, 
et  terra  dabit  fructum  suujh  {Jerem  ziv,  22  ;  Ptal, 
Lzzxiy,  13)  ;  et,  Panem  cceli  dedit  eis  {Psal.  lxxvu, 
24) ;  et,  Possint  aves  cwli  habitare  {Marc.  iv,  32)  ;  et, 
Volucres  cceli  nidos  habent  ubi  requiescunt  {Luc,  ix, 
58)  ?  Cataraclas  ergo  in  coeio,  in  nubibus  videlicet 
factas  ut  pluvia  veniret,  ilii  praedicti  aestimant, 
quemadmodum  etiam  nunc  tale  ministerium  per 
nubes  fieri  totus  mundus  non  ambigit.  Sed  tunc 
cataractas  cceli  apertas  Scriptura  sancta  comme- 
morat,  quod  solito  plus,  ingens  effusio  pluviaiis 
facta  erat.  Caeteri  vero  istas  cataractas  in  summo 
illo  firmamenio,  quod  ut  divideret  inter  acjnas  et. 
aquas,  Deus  in  principio  fecerat,  factas  prius  esse 
dicunt :  qui  Deum  illas  aquas,  quas  supra  flrma- 
mentum  posuerat,  ad  tale  ministerium  praeparasse 
dicuut :  et  in  hac  conditione  et  superioris  et  infe- 
rioris  acjuae,  sacri  Baptismatis  ministerium  figurali 
expositioue  inspiciunt,dum  perccelestem  piuviam, 
Spiritum  sanctum ;  per  abyssi  undam,  aquam  Bap- 
iismatis  intelligunt :  utsicut  aqua  superior  etinfe- 
rior,  primie  vitae  mundi  peccamina  diiuit :  »ic  Spi- 
ritus  sanctus  et  aqua,  nostree  vitae  prioris  delicta 
remittat.  Sed  dum  in  hocopere  intellectum  potius 
rerum  gestarum,  quam  figuralem  ezpositionem 
assumpsimus,  quoa  ad  rem  praesentem  pertinet, 
prosequamur.  Hi  ergo  qui  tirmamenti  aquas  ad 
diluvium  venire  ponunt,  etiam  ante  diluvium  plu- 
vias  in  m  undo  fuisse  non  aesti  mant ;  occasione  illius 
arcus,  qui  post  diluvium  in  nubibus  est  constitu- 
tus,  in  hanc  aestimationem  ducti,  ez  ipsarum  crea- 
turarum  natura  investigantes,  guod  si  ulia  se- 
rena  ante  diluvium  pluvia  fieret,  iris,  id  est,  arcus 
ille  iu  nubibus  sereuis  appareret ;  qui  per  solem 
semper,  et  humectas  serenasque  nubes  efficitur  : 
et  non  a  sole  tantum  fieri,  sed  etiam  per  lunam 
aiiquoties  in  serenis  nubibus  videtur.  Poterat  ergo 
ipsa  mundi  nupercreati  prima  aetas  sine  ullis  tur- 
bulentiaerisimmutationibuset  pluviis  per  matuti- 
num  et  vespertinum  rorem  ali ;  ut  in  ipsa  fortitu- 
dine  sicut  homines  longaevos  et  sanitate  corporum 
alacres  habuerit,  ita  et  mundus  ipse  nullis  adhuc 
perturbationibus  agitatus  aptos  vescentibus  ferens 
fructus  consisteret  :  et  a  secunda  aetate  sicut  tur- 
bulentis  motibus,  ita  turbidisrerum  tempestatibus 
vivere  etvigere  inciperet.  Quemadmodum  in  terra 
JEffypti  etiam  nunc  nequaquam  nubium  imbribus, 
sed  terrae  ipsius  sudore,  et  aeris  commoditate,  et 
Nili  fluminis  incrementis  fovetur.  Sed  haec  investi- 
gatio  qualiter  accipienda  sit  pro  certo,  eruditi  et 
catholici  viri  videant. 

CAPUT  Vil.  —  De  recessu  aquarum  diluvii. 
Item  de  recessu  aquarum  diluvii  quid  docti  et 
ingeniosi  magistrisentiunt,  sineullanostraeaucto- 
ritatis  prassumptione  proferamus :  ubi  nodosa 
quaestio  studiosis  mentiDus  ostenditur :  Sialiquem 
locum  vacuum  reliquerant,  cum  terrae  spatium 
aqna;  diluviioccupahant  ;et  si  nullum  spatium  tale 
luibuerant,  quando  recesserant  quid  impiebant  ? 


De  qua  inquisitione  in  iliis  aquis  quas  de  cataractig 
coeUdefluxerunt,  bina  magistrorum  aestimatio  est. 
Aut  enim,  ut  nonnuili  aestimant,  per  easdem  cata- 
ractas  revocantur,  et  quemadmodum  de  mari 
aridae  nubeslymphaticosimbresconsuescuntattra- 
here  ;  ita  et  superni  illius  fi rmamenti  spatium, 
aquaa  quas  emiaerat  de  nubibus^  posset  revocare. 
Aquae  euim,  inquit  Scriptura,  ibant  et  revertebantur. 
Quo  ergo  ibant,  nisi  unde  venerant  ?  Si  ergo  de 
ezcelso  illo  tirmamento,  utjuxtaquorumdam  aesti- 
mationem  diximus,  aquae  desuper  fluxissent,  et 
spatium  quod  occupabant,  dimiserunt,  si  illuc 
revocatae  sunt,  quid  mirumsieadem  quae  deserue- 
rant  spatia  complebant  ?  Vei  certe  si  de  nubibus 
eadem  nimborum  copia  fuisse  monstrata  concedi- 
tur,  quid  intelligentibus  mentibus  repugnat,  si  ad 
nubes  iterum  ipsa  retrorsum  verteretur  ;  quemad- 
modum  in  quotidiana  rerum  administratione  fleri 
cernitur,  ut  pluvia  de  nubibus  emissa  et  resumpta 
videalur.  Caeterum  ii  quoque  qui  aute  diiuvium 
pluviam  esse  non  permittunt,  de  recessu  aquarum 
alitersentiunt.IpsienimcumaguarumdiiTnsionem 
defirmamentofactam  pronuntiant,in  nubestamen 
tantummodo  eas  redire  confirmant ;  et  superfluum 
iilud  quod  aqua  desuper  fluens  praebuerat,  etiam 
nunc  per  omne  tempus  turbulentos  aeris  motus,  et 
hemisphaerias  diversasin  nubibus  gignit,  quod  re- 
ciprocis  immutafionibus  idem  aer  nubilosus  nunc 
in  inferiores  partes  mundi,  hoc  est  terram  et  mare 
dimittit,  nuncde  eisdem,  mari  scificet  et  terra,  re- 
colligit :  quomodo  et  in  pectore  humano  halitus 
reciprocis  mutationibus  eodem  modo  quo  dimitti- 
tur,  iterum  exigitur  ut  resumatur.  In  his  autem 
quamlibet  diversis  opinionibus  et  magistrorum 
plurimis  ambagibus,  hoc  auimo  fixum  suscipimus, 
quod  aquarum  quodcumque  desuper  venerat,  ut 
terra  aquis  nudaretur,  ventus  lambebat.  Sic  enim 
scribitur  :  Immisit  Dominus  venlum  super  terram,  et 
diminutassuntaquiB{Gen.vin,  i).  Utrum  vero  innubes 
ventus  lymphata  aequoracollegerat,  an  illa  superni 
firmamenti  spatium  resumpserat,  pro  certo  eruditi 
viderint.  Aquae  autem  illae  quse  de  abyssi  fontibus 
disruptisiargiterdefluxerunt,  per  easdem  viasunde 
venerant,  rursum  dominico  jussu  remeabant.  Sed 
adhuc  nobis  commuuis  quaestio  in  his  renascitur, 
quae  in  reliquis  velut  curata  videbatur  :  Si,quando 
inundaverant,  aliquod  spatium  relinquebant ;  et  si 
non  hoc  habuerant,  quando  reversae  sunt  quid 
implebant  ?  Caeteri  hanc  quaestionem  ita  disserunt, 
quod  mare  tunc  Dei  jussu  de  suo  modo  consueto, 
per  iilorum  fontium  apertionem  crescere,  et  ultra 
metas  suas  inundatione  insolita  per  cuncta  terrae 
spatia  transundare  poterat,  et  in  se  iterum  quod 
amiserat  resumere,  vei  etiam  in  spatium  terrae  de- 
portare,  quod  ad  inferiores  aquas  pertinebat:  quae 
terrasemper  superpositas  lymphas  niside  fontibus 
absumere,  et  in  semetipsam  redigere  consuescit, 
quoniamnoncontra  consuetudinem  videmusetiam 
perparvasres  in  majus  crescere.  Nec  contra  natu- 
ram  terrfle  est,  superpositos  humores  semper  consu- 
mere,  praesertim  cum  hoc  Deus  in  potestate  etiam 
sanctis  suis  tribuit,  quemadmodum  Fliae  et  Elysaeo 
(Illfl«^.xvin,4i,45;lv/J^gf.iu,i0)det*tlkmubecula*. 
Maria  quoque  extraterminosantiquosQrescerecon- 
suescunt,  et  terrarum  spatia  diminuunt  atque  prae- 
scindunt,  sicutetsenesnostroadbuctemporeviven- 
tes,  vidisse  se  confirmant.  Undeetiam  insulasquab 
abinitio  conditi  orbis,  utmulti  affirmant,  non  fue- 
rant,  processu  temporis  faciunt,  dum  propinqua 
promontoriamarinisfinibus  acontinenti  terra  divi- 
dunt.  Perquodintelligitur,  quod  iliaeferaequae  insu- 
larum  orbibus  incIuduntur,non  humanadili^entia 
devectflPysedin  illa  divisioneinsularuma  continenti 
terra  repertae  esseprobantur.Quis  enim.verbi  gra- 
tia,  liipos,  cervos,  et  silvaticos  porcos,  et  viilpes, 
taxone<»,  et  IepiiscuIos,et  sesquivoIo^inHilterniani 
deveheret  ?  Vei  qualiter  si  tuuc  dornnstica  orau^, 


2159 


DE  MIRABILIBUS  SACR-^  SCRIPTURifi,  S.  AUGOSTINI 


H» 


maaum  portantis  itaeffugeranl,  ut  omnia  genera 
haBO  per  silvas  nunc  oberrare  videantur  ?  Sed  non- 
nulliauctoresgenera  haec  besliarum  etferorum  ani- 
maiium,  ipsam  terram  gignere  dicunt,  quihaecani- 
malia  qu8B  in  insulis  includuntur,  non  ex  arca,  sed 
ex  ipsa  lerra  procreata  esse  exislimant.  Uanc  vero 
putationem  eorum  de  quibus  diximus,  de  recessu 
aquarum  diluvii,  etsi  aliquisacceptam  etsufticien- 
tem  esse  crediderit,  nostris  tamenadhuc  mentibus 
illa  queestlo  innodata  residet.  Qiiotidianis  etenim 
inundalionibus  etrecessibus  Oceani,  haec  semper 
qufBstiorenascitur.Quemadmodumhancinundatio- 
nem  unde  venit,  aut  quo  recedit  nescimus  ;  ita 
etiam  recessum  diluvii  ignoramus.  H&c  namque 
quotidianainundatiohisindieatemporeadtempus^ 
per  horas  vigintiquatuorsemper  peragitiir,  etper 
aiternashebdomadasLedonisetMalinaB  vicissitudo 
commutatur  (a).  SedLedo  sexhorasinundationis, 
et  totidem  recessushabet ;  Malinaverograndis  per 
quinque  horas  ebuilit,etperseptem  horaslittorum 
aorsa  retegit.  Quae  tautam  concordiam  cum  luna 
ostendit,  ut  antequam  luna  nascatur,  tribusdiebus 
et  duodecim  horis  semper  incipiat ;  etpost  nasccn- 
tis  lunse  principiaalios  tres  dies,  etduodecimhoras 
consuescit  habere  :  similiter  et  ante  plenilunium 
tribusdiebus  et  duodecimhorisincipit,  etpost  toti* 
dem  temporis  cursus  sui  terminum  consumit.  Sex 
vero  uniuscujusque  temporis  Maiinas,  veris  scilicet 
et  cestatis,  autumni  et  hiemis,  secundum  lunarem 
supputationem  hoc  est,  simul  omnes  viginti  qua- 
tuor  unusquisquecommunis  annushabet,  cxceptis 
videlicet  embolismis,  qui  viginti  et  sex  Malinas  re- 
tinent  :  et  uniuscujusque  de  praedictis  temporibus 
mediffi  tuae,  videlicet  ffiquinoctiales,  et  alise  quando 
vel  dies  vel  nox  cursus  sui  terminum  consumit, 
solito  validior  acinundationealtior  fiericonsuescit. 
Interpositis  vero  spatiis  iterum  tantumdem  semper 
Ledo  intermittitur.  At  vero  rationabilis  hujus  perse- 
verantiae  inundatio,  quo  recedit,  mentibus  nostris 
occultataest:  nonminorem  profectumnescientibus 
proBparat  scientia  hominis.  Nam  qui  veram  sapien- 
tiam  cupit,  ad  aeternumregnumubinullaestigno- 
rantia,  testinare  contendat,  et  interim  cum  insigni 
gentium  magistro  dicat  :  Ex  parte  cogno$cmus,  et 
ex  parte  prophetamus  (1  Cor.  xiii,  9).  Etenim  omnes 
res,  quas  possidemus,  ex  parte  vix  novimus.Terrae 
namque  superficies  in  quaiaboramus,  alimur,  vivi- 
musetsustentamur,  nostrisapparetobtutibus;  sed 
tamen  quomodoillasustentatur,  adbucignoramus. 
Sol  in  ministerium  nostraenecessitatisperdiem  tra- 
ditur,  sed  qualem  in  nocte  profectum  exsequitur, 
a  nostra  scientia  occultatur.  Lunae  quindecim  die- 
bus  crescentis,  et  totidem  tempore  decrescentis, 
totius  vicissitudinis causas quis intelligere  sufficiat? 
Maris inundantis  tumores  considerare  permittimur, 
sed  recedentis  illius  intelhgentia  privamur.  In  nobis- 
metipsis  diem  nostrse  nativilatisscimus  et  memo- 
ramus  ;  diem  mortis  quando  veniet,  cum  certe  ven- 
tura  sit,  nescimus.  nes  etiam  corporales  quas 
videmus,  ex  parte  tantum  considerare  possumus. 
£x  parte  ergo  cognoscimus,  quamdiu  in  hoc  sfieculo 
sumus.  Sed  si  ad  illam  lucem  Patris  iuminum  ve- 
nerimus,  nibilin  creaturis  erit  quod  nesciamus.  At 
vero  ut  nostrum  sequamur  propositum  in  isto  di- 

<  Ms.  Aud.,  dedil  in  viduas, 

(a)  fieda  de  Nat.  teiup.,  cap.  28  :  c  i£stus,  ait,  cres- 
centes  Malinat,  docrcscentes  autem,  placuit  appellare 
Ledonet  ;  >  perinde  loquens  ac  si  reccns  hunc  in  usum 
adhiberi  coepissent  ea  vocabula.  Apud  Marcellum  £m- 
piricum,  qui  in  GaliiaTheodosioscnioreimperantevixit, 
Zidunam  et  Malinam,  capp.  16  et  25,  le^ere  est ;  sed  ia 
significatu  nonnihil  diverso.  uti  observat  V.  GL.  D.  du 
Cange  iii  Gloss.  Ctpterum  Bedse  in  pnedicto  lib.  cap. 
8,  nostroquo  auctori  hic,  Ledo  estffislus  iilemarislan- 
ffuidior  qui  pcr  quatuor  pene  dies  tam  ante  quam  post 
secundam  ultimamque  lunee  quadraturam,  mense  uno- 
quoque  accidit  ;  Mauna  vero  ODStus  vehementior,  con- 
ttogens  dieDtts  alils  ad  noviluniam  et  ad  pleailaniam. 


luvii  tam  magno  in  Dei  creaturig  miraculo,  nihil 
contra  naturam  factum  esse  ostenditur,  quoniam 
nihii  contra  naturam  factum  esse  osienditur,  quo- 
niam  nihil  quod  Deus  in  creaturarum  primacon- 
ditione  non  fecerat^  superinductum  esse  vide- 
tur  ;  nisi  quod  solito  abundantior  maris  copia,  et 
imbrium  ducta  congregatur.Nihilinhisauctoritate 
firmaverim,  ut  indefensione  alicujus  coatentiosuf 
sim :  sed  si  quid  alterius  ingenio  forte  meliori  in- 
teliigentia  horum8uccurrerit,hoc  et  meoingeniolo 
forsitan  complacebit.  Ego  enim  quod  in  hoc  magls- 
trorum  quorumcumque  eruditio  contulit,  litteni- 
lis  his  intimavi,  in  quibus  si  quid  vitiosum,  et  mi- 
nus  sanfiB  intentionis  apparet ;  non  iUorum,  sed 
mea  titubavit  intentio. 

CAPUT  VIII.  —  De  cursu  solii  et  lunae  in  diluvh. 
De  terminis,  de  recursu  solis  et  lune  in  diluvio, 
quamvis  famosa  plurimorum  mentes  quaestio  pul- 
sat ;  nihilin  luminariumautsiderum  consuetis  mi- 
nistrationibus  diluvium  commutasse^  ipsius  anni 
quo  diiuvium  est  factum,  cursus  manifestai*  Noe 
enim  secundi  decimo  septimo  die  mensis  cum  uni- 
versis,  quae  ad  eum  pertinebanty  arcam  intravit 
(Gen.  vn,  11,  i3).FostcentumquinquagintadieftiQ 
mense  septimo  vigesimo  die  mensis,  in  montibus 
Armeniee  eadem  arca  requievit.  Prima  die  deoimi 
cacumina  montium  apparuerunt.  Et  prima  die 
mcusis  primi  aqusB  mmutSB  sunt.  Atque  evoluio 
anni  circulo,  mensesecundo,vigesimaseptimadie 
mensis  arefacta  terra  conspicitur  :  qua  dieDomini 
jussu,  Noe  cum  omni  domo  sua  de  arca  egresius 
esl  {Id.  vui,  4-l8).Ezquibusindicii8manifesii88ime 
ostenditur,  quod  in  iis  quaeadanni  circulum  pera- 
gendum  pertinebant^in  lurainarium  ministrationi- 
bus  dierum  ac  noctium  plenitudine  deciirsa,  nihil 
decedere  videtur.Sienim  luminarium,  soUs  scilicet 
et  lunflB,  cursusin  aliquo  titubaret  ;dierum  ac  noc- 
tium  primitus  vicissitudo,  etdeinde  totiusanni  cir^ 
culus  impeditus  appareret :  dum  vero  nuUo  modo 
turbatusin  seanni  circulus  revertitur,  manifestum 
est  quod  in  anno  prsBcedente  luminarium  cursos 
non  turbatur. 

CAPUT  IX.  —  De  dispersione  linguarum, 
Jam  generali  totius  orbis  purgatione  per  aquam 
Deo  gubernanie  perfecta^  atque  aquis  iterum  terra 
eodemjussuretecta,egres8ade  arcaNoe  soiius  tonc 
justiprosapia,  totiusmundipartescompletura,  cito 
Buccrevit  {Gen.  ix  et  x).  Sed  antequam  in  omnes 
ierras  essent  divisi,  impia  cunctorummeniibuset 
superba  cogitatio  subrepsit,utincommunemagai- 
ficare  nomen  suum,  non  Deicreatoris,  per  excellea- 
tissimse  turris  ad  ccelum  usque  fledificationem 
decernerent,  et  in  memoria  posteritatis  per  oomes 
postea  generationes,gubernatione8,et  totiussflBcali 
tempus  indelebili  cunctorum  prfleconio  celebres  fo- 
rent.  Sed  hac  temeritate  et  superba  praesQmplione 
rursus  Deus  offensus,  per  totius  generis  communem 
culpam  individua  omnium  strage,  quod  in  homi- 
nibus  nuper  erat  ezpertus,  prflBsertim  cum  nullas 
repertus  est  justus,  qui  residuus  esset,  totam  fon- 
ditus  gentem  delerenoIuit.Verumtamencumlliud 
usquetempus  essetunius  linguflB  cunctus  populus, 
universonim  qui  adtale  opus  venerani,  iinguas  in 
diversa  verba  divisit  (Id.  zi,  1-9),  scilicei  ui  rectis- 
simo  justi  arbitri  judicio,  qui  alto  Deum  sQperbia 
tumore  contempserant,  in  fragilissimo  substantia 
sute  membro  sermonis  poenam  utique  sentirent. 
Et  hoc  non  in  ipsis  tantum  patribus  quod  evenerat 
fiebat ;  sed  oer  omnes  filiorum  propa^pnes  talis 
vindictflB  conditio  pertransibat :  ut  qui  letemam 
sibi  posteritatis  fa  mamquflBrerent^mansuram  inillis 
posteritatibus  ip-^ius  prflBsumpiionis  per  universa 
veuturi  ssBCuIi  tempora  animadversionem  inveni- 
rent.  Posteaquoque  hflBC  lin^uarumdivisio  Deidis- 
pensatione  evenerat,  ut  divmaram  Soripiurarum 
mysterium  usque  ad  maiurum  tempus  unius  eiecti 
ex  multis  populi  lingQacastodirel:  a0ndopr«&iii(o 


ai6i 


LIBER  PRIMUS.  -  APPENDIX. 


8162 


tempore,  qaando  universis  gentibus  sacramentum 
sufiodispensationisaperire  voluit,Spiritum  sanctum 
de  ezcelso  linguarum  omnium  scientiam  alTeren- 
tem,  ejusdem  sacramenti  preeordinatis  minibtris 
transmisit :  qui  Dei  magnalia  ad  illud  usque  per 
unamlinffuam  cantaverat,  velutad  consecrationem 
omnium  Linguarum  in  ipso  suo  primo  adventu  per 
Apostolos  praBdicabat.  Sic  enim  illi  quos  de  univer- 
sisgentibus,  velutadhujusrei  comprobationem,  in 
Jerusalem  tunc  temporis  collegerai  Deus,  dicebant, 
Audivimus  eo$  linguu  noitris  loquentes  magnalia  Dei 
{Act,  n,  4-11).  Sic  apostolica  humiiitas  Spiritus 
sancti  munere  coiligeoal»  quod  superbee  praesum- 
ptionis  et  van»  gloriee  cupido  disperserat.  Linguas 
autemillasseptuagintaduasesse,  phirimi  auctores 
consentiunt,  quia  in  edificationem  turris  illius  in 
terra  Sennaar,  quee  nunc  est  Babylon,  lot  patres 
congregatos  fuisse  dicunt.  Unde  et  Dominusseptua- 
gintaduos  discipulos,  exceptis  illis  primariis  Apos- 
tolis,  elegisse  sermone  Evangelii  refertur,  per  quos 
postea  in  omnes  gentes  idem  Evangelium  prsBdi- 
caretur  (Luc,  x,  1).  In  quorum  preefiguratione 
etiamMoysi  spiritusin  septuaginta  seniores  distri- 
buitur  :  et  ahis  duobus  aui  in  castris  resederant, 
Heldad  videlicet  et  Medaa,  ejus  spiritus  prophetisB 
doaum  condonatur  (Num.  xi,  24, 6).  Quorum  quasi 
hflBreditarii  successores,  ad  PtolomaBum  Philadei- 
phum  AlexandriflB  regem  a  pontihcibus,  Eleazaro 
seilicet  et  ceeteris,  qui  eodem  tempore  Judaeorum 
populo  prsBerant,  septuaginta  sapientes,  qui  ex  Is* 
rael  stirpe  descenderant,  missi  sunt,  et  Scripturas 
antiquflB  legisin  graBCum  eloquium  transtulerunt.Ha- 
rum  veroomnium  linguarum  novi  Testamentitem- 
pore,tribusIinguis,hebraic8eutique^graBCflBetlatinflB 
principatus  committitur  ;  quia  in  eis  crucis  Christi 
titulus  htteris  hebraicis,  grflBcis  et  latinis  scriptus, 
Evangeiicaauctoritateperhibetur(/oan.xix,  20).  At 
vero  Deus  in  hoc  contra  naturam  humani  eloquii 
quamolimdisposuit,  nildividendo  etconfundendo 
linguashominumetsermonesfecit;quandoejusdem 
loquelflB  naturain  hominibus  permanet,  nisi  quod 
consuetudodiversadeviareabaIterutrolingua8,non 
naturaliter,sed  consuetudinarie  docet.Latin  us  nam- 
quevelGrsBcusinterBarbaricosgeuitusvelnutritus, 
barbarice  loquitur  ;  versaque  vice  barbari  filius  a 
GrflBcisaut  Latinisedoctus,  venusto  sermone  fatur, 
Exquo  intelligitur  Deum  non  naturam  hominum 
mutasse,  nonnovum  ineis  aliquidcondidisse,  sed 
dicenditantum  modos  et  formasindiversis  generi- 
bu8  divisisse. 

CAPUT  X.  ^  De  Sodomitica  vindicta. 
Magno  deinde  temporis  intervallo  peracto,  in 
confinio  ArabifleetPalflestinfle  quinque  positee  civi- 
tates,  Sodoma,  Gomorra,  Adama,  Seboim,  et  Se- 
goryfecundissimisoli  habitatione,  etrerumomnium 
abundantia  perfruentes,  inconvenientis  luxuriflB  et 
cupidinis  incontractione  triticiconvictfle,dominic8B 
vindictflB  aditum  prflRbuerunt  ;  ita  ut  imbribus 
ignis  et  sulphuris  superfusa  tota  cum  habitatori- 
bu8  suis  et  animantibus  et  urbibus,  regio  flagrans 
arderet(6en.  xix).  Hocnamque  modo  conveniebat, 
ut  qui  communi  studio  Deumoffenderant^commu- 
nis  vindictflp  imoetueodem  perirent :  et  qul  contra 
consuetudinem  nominum  in  turpis  concupiscentisB 
perpetratione  exarserant,  contra  consuetam  ho- 
minummortem  non  terrena  vindicta^sed  CGelestium 
ignium  infusione  arderent:  et  qui  peccatum  suum 
Don  solum  faciendo,  sed  etiam  prflBdicando  palam 
fecerant,  infamem  vitam  famosa  poena  consume- 
rent.  Qu8B?indicta  hactenus  eorumdem  terram  non 
deseruit,  dum  quali  poenflB,  qui  talia  agunt  subja- 
cebunt,  ostendit.  Interistas  vero  duasprimariasin 
sflBCulo  po^nas,  diluvii  scilicet  et  Sodomitanam,  taJis 
difTerentia  deprehenditur,  quod  aqua  uoa  terra, 
igni  altera  punita  videatur  :  una  coeli  rore,  et 
abyssi  unda  diluitur  ;  altera  igneo  imbre,  et  sul- 
phuhs  8uperfu8ione  danmatur.  Una  anni  circulo 


unius  permanente,  terra  retegitur ;  per  alteram  terra 
et  adhuc  cessatione  maceretur :  in  una  naturale 
scelus  in  hominibus  punitur^  per  alteram  adin?en~ 
tio  concupiscentire  conlra  consuetudinem  facta  vin- 
dicatur.  In  ista  vero  Sodomitana  poena  nil  contra 
naturam  Deus  facere  cernitur,  cum  desuper  acreo 
ignitoiI]ospatio,insoIitidesideriiardorinflammatur. 
CAPUT  XI.  —  De  uxore  Lothinstatuam  salis  mulata. 

De  qua  peccatorum  plaga  Loth  Dei  servus  per 
Angelos  eruitur ;  sed  illius  uxor  ne  retro  respiceret 
jussa,  dum  respicit,  in  salis  statuam  soJidatur 
(Gen.^Tiz,  17,  26),  utcujus  visus  non  erat  immunis 
ex  culpae  consortio,  inortem  efTugere  non  posset, 
quamvis  propter  justi  contubernium  eruta  sit  de 
incendio.  Sed  dum  hoc  assumpsimus,  quod  nihil 
in  Dei  creatura  contra  naturam  sit,  sed  insitanatura 
semper  in  omnibus  gubernetur  ;  qualiter,  uxor 
Loth  cum  in  salis  statuam  vertitur,  humani  corpo- 
ris  natura  in  hac  mutatione  gubernatur  ?  Salis  igi- 
tur  naturam  in  humano  corpore  esse  nullus  ambi- 
git,  qui  lacrymarum  salsitudinem  comprobavit ; 
quflB  a  turbato  felle,  ut  medicidicunt,  egredientes, 
salis  naturam,  quam  in  recondito  naturae  sinu 
concipiunt,  de  oculis  fluentes,  etiam  saporis  com- 
probatione  ostendunt.  £t  non  solum  in  lacrymis, 
sed  etiam  in  phlegmate,  et  tussi  expresso  sputo 
pectoris  sapitur,  quod  salis  natura  per  humanum 
corpus  inseratur.  Potens  ergo  rerum  gubernator, 
cum  totum  in  partem  verterecupit,quod  in  modica 
parte  latebat,  per  totum  infundit.  Atque  hac  ex 
causa,  cum  uxorem  Lolh  in  statuam  salis  vertere 
voluit,  parsilla  tenuissima  salis  qu8B  carni  inerat, 
totum  corpus  infecit.  Et  ita  factum  est,  ut  qui  sexto 
die  omnes  naturas  constituere  consummavit,  nir 
hil  ex  aliqua  natura  in  aliam  congessit,  sed  unam- 
quamque  in  semetipsa  gubernat,  quam  in  prima 
conditione  constituebat. 
CAPUT  XII.  —  De  Sara  nonagenaria  pariente  filium. 

Eodemferetempore  AbrahaB  illius  ex  multitudine 
gentium  in  Dei  amicitiam  electi,  Sara  sterilis  uxor 
filium,  Isaac  nomine,  jam  nonagenaria  peperit 
(Gen.  XXI,  1, 2),  cum  illam  usqueflelatem  per  totum 
yitflB  suflB  spatium  sterilis  fuit.  Sed  hoc  valde  con- 
veniebat,  ut  quoniam  filius  quem  parturiebat,  ip- 
sam  figuram  Christi,  qui  ex  sola  Virgine  sine  aii- 
qua  humanflB  voluptatis  cupidine  nasceretur, 
prflBtulit  ;  illum  nou  fletate  qua  solent  feminse  pa- 
rere,  id  est,  a  duodecimo  anno  usque  ad  quadra- 
gesimum  nonum  annum,  sed  ultra  illius  consuetu- 
dinis  metas  parturiret  :  ut  scillcet  ille  infans  non 
solum  ultra  quinquagesimum  annum,  desinente 
partus  officio,  sed  etiam  nonagesimo  anno  nasce- 
retur,  desinente  voluptatis  desiderio.  Et  hoc  quam- 
vis  contraconsuetudinem,non  tamen  adversus  natu- 
ram  factum  est:  quoniam  et  si  contra  consuetudinem 
est  ut  pariat  anus,  adversus  tamen  naturam  non 
est  ut  in  utero  feminali  nascatur  quandoquefihus, 
CAPUT  XIII.  —  De  jmteo  quem  vidit  Agar  ejecta 

cum  filio. 

Quo  nascentefilioetablactato,  ancilla  Agarcum 
filio  suo  Ismael  qui  prior  natus  est  ejicitur,  qu8B 
per  desertum  deficiente  aqua,  et  siti  moriente  cum 
puero  vadens  lacrymatur.  Sed  angelo  eam  com- 
pellante  et  dicente,  Exaudivit  Dominus  vocem  pueri, 
aperti  sunt  oculi  ejus,  et  vidit  puteum  in  solitudine 
(Gen.  XXI,  9-19).  De  quo  puteo  ita  refertur,  ut  aut 
tunc  erumpens  jam  e  terra  prodatur,  aut  si  ibi 
ante  fuerit,  tunc  Agar  oculi,  ut  videret,  quem  ante 
non  potorat  aperiantur. 

CAPUT  XIV.  —  De  ariete  quem  Ahraham  obtuht  pro 

filio. 

Ut  autem  appareret  etiam  hominibus  quam  fide- 
lis  in  Dei  amicitia  parmaneret  Abraham,  fiHum 
suum  Isaac  cum  esset  jam  adultus,  offerre  sibi  in 
holocaustum  superunum  montium,  quem  eimons 
traverat,  Dens  pr8Bcepit.  Qui  obediens,  ad  locum 
quem  ostenderat  ei  Deusi  cito  perrezit,  et  assup- 


2168 


DE  MIRABIUBUS  SACR^  SCRIPTURiE,  S.  AUGUSTINl 


fl6l 


tum  filium  jam  jamque  immolare  coepit :  sed  cla- 
mante  angelo,  filio  suo  quidquam  maline  faceret, 
jam  intervepres  hsrentem  cornibus  arietem  vidit, 
quem  angelojubenteholocaustum  pro  tilio  statim 
obtulit  (Gen.  xxu,  1-13).  Sed  iste  aries  requiritur 
unde  in  solitudine  fuit  :  utrum,  ut  quidam  asse- 
runt,  hunc  in  illa  hora  terra  protulit,  quomodo  et 
in  principio  pecora  gignit  ?  An  etiam,  ne  iUud 
opus  post  diem  sextum  condidisse  de  terra  Deus 
dicatur,  istum  arietem  detulisse  angeium  aliunde 
credimus,  quo  modo  et  Phiiippum  angelus  ab 
eunuche  transtuht  in  Azotum  (Act,  vin,  39),  et  ad 
Danielem  in  Babylonem  Habacuc  transtuiisse  ad 
lacum  leonum  fertur  angelus  (Dan.  xiv,  35). 
CAPIJT  XV.  —  De  Jacob  et  Joseph  ;  quare  uniu  in 
terra  repromissionis,  alter  in  /Kgyptosepelitur, 
Inde  Isaac  generante  Hlios  Jacob  et  Esau  (Gen. 
xxv,25),JacobduodecimPatriarcha8generante(id. 
XXXV,  '22-26),  decemfratresinvidentes  Joseph  ven- 
diderunt  in  ^gyptum  (Id.  xxxvii,28);  qui  interra 
peregrinationis  et  captivitatissucesaliitem  gentibus 
praestans  ad  quas  perven  i  t,  toti  us  regn  i  iCgy  ptiorum 
dispensationem,et  domininm  terrae  iEgypti  accepit, 
ita  ut  et  patrem  cum  omni  domo  sua  in  yfCgyptum 
invitaverit :  ubi  cum  annis  sexdecim  vixisset,  die 
mortis  jam  instante,  filium  suum  Joseph  adjura- 
vit,  ut  ad  sepulcrumpatrum  suorum  id  terramre- 
premissionis,  in  qua  Abraham  et  Isaac  cum  Sara 
et  Rebecca  jacebant,  ubi  etiam  Lia  condita  fuerat, 
illumdeportaret.  Quam  adjurationem  Josephopere 
complevit  :  patrum  enim  suorum  ad  sepulcrum 
paternum  corpus  devexit  (Gen.  xux,  l).  Et  tamen 
ilie  in  i^gyptoposteamoriens,  statim  postmortem 
devehiadpaternumsepulcrumnoluit;sedin>Gpypto 
interim  sepulturae  locum  suscepit,  et  postea  de  os- 
sibus  suis  pergenti  de  >Ggypto  populo  mandavit, 
dicens  :  Efferte  ossa  mea  vobiscum  nine  (Id.  l,  24). 
Quare  ergoalter  adsepulcrum  Abraham  in  terram 
repromissionis  protinus  portatur,  alter  adhuc  in 
terra  i^gy pti  quandoque  deportandus  sepelitur  ? 
Jacob  namque  nequaquam  externae  gentis  feminis, 
nisi  iis  quce  de  Mesopotamia  secum  venerant,  mis- 
cebatur  ;  idcirco  ad  paternum  sepulcrum  integro 
corporepostmortem  statimdevehitur.Joseph  vero 
Assenecn  Putifaris  sacerdotis  Heliopoleos  tiliam 
uxorem  accipiens  (Id.  xli,  45),  exteruo  sangnini 
fuerat  mixtus,  et  ideo  post  mortem  in  extruneo 
terrce  limo  conditus  est.  Quare  ergo  postmodum 
ad  terram  repromissionis  vehi  voluit,  dum  primitus 
in  ^gypto  conditus  fuit  ?  Joseph  ergo  ut  vir  pro- 

f>heticus,  prsevidit  quod  iCgyptiorum  gens  idolo- 
atriae  dedita,  ipsum  qui  terrenae  munificentiae  iUis 
auctor  fuisset,  et  ipsos  de  famis  periculo  liberas- 
set,  aliquando  adorare  vellet  :  quod  et  fecerunt. 
Nam  bovis  simulacrum  juxta  sepulcrum  Joseph 
statuerunt,  eo  quod  bos  viro  in  agricultura  coope- 
ratur.  Qua  etiam  causa  filii  Israel  cum  in  deserto 
idolumadorarevellent,  nonaliam  aliquam  statuam 
quam  vitulum,  id  estbovem  fecerunt :  hac  veima- 
xime  causa  quod  ipse  iniCgypto  juxta  sepulcrum 
Joseph  adoraretur.  Ne  ergo  Joseph  iEgyptiornm 
idololatriae  succumberet,  profectionem  filiorum 
Israel  praevidens,  dixit,  Visitatione  visitabit  vos 
Deus;  et  efferte  ossa  mea  hinc  vobiseum.  Hanc  ergo 
causam  in  hoc  loco  posui,  non  quod  inter  mirabi- 
lia  deputaretur,  sed  ne  tam  magnum  inter  Abra- 
ham  et  Moysen,8ine  aliquoquod  commemoratione 
dignum  sit,  spatium  omitterem. 

CAPUT  XVI.  —  De  Moyse  et  rubo  in  Oreb. 
Post  mortem  autem  Joseph,durissim8e  servitutis 
jugOiEgyptiorumgensflliosIsraelcoepitopprimere, 
ita  utmareseornmparvulos,  nenltra  modunigens 
succresceret,inflnmineprojicere,etdiversajuberet 
morte  mactare  {^Exod.  i,  14,  22).  Qno  tempore 
Mo^rses  Anirae  filius,  in  illa  tempestate  generatns, 
Levilicaeslirpis  vir.inultionemsuee  gentissurrexit : 
et  videns  virum  iGgyptium  Israelitam  opprimen- 


tem,  occidit.  Qusb  res  ut  AgyptiomiB  regi  qaali- 
ter  facta  esset,  innotuit ;  ipse  de  ^figypto  fugiens, 
perquadraginta  annos  in  terra  Mmdiaa  ovespaBcens 
exsulfuit(/d.  n,  il-15).  Cuievoluto  temporepromis- 
sionis,  qu6B  facta  estad  patres,  minantiper  pascua 
gregem  m  monte  Oreb  rubus  ardens,  et  igne  suo  non 
comburiapparuit.  Etcum  taiem  visionem  e]q>iorare 
cuperetpCur  rubusnon  comburereturcum  arderet, 
Dominus  de  mediorubi,  Ego,  inquit,  sum  DomiBos 
Deus  patrum  tuorum.  In  yfigyptum  mittam  te,  ut 
inde  servitutis  jngo  oppressum  solvassemen  eorum 
(Id.  ni,  1-iO).  in  hac  horribili  visione,  hoc  nostro 
operi  primum  occurrit,  quomodo  ignis  videbalur 
ardere,  ettamenilludin  qiioarserat,noD  comburi. 
Si  ergodeistamateriaignis  alitnoniam  sumfMerat; 
quare  illud  unde  creverat  non  consumebaturTEt  si 
non  de  hac  materia  flamma,  qute  videbatur,  surre- 
xerat ;  ut  iu  rubo  ostenderetur  quid  necesse  erat  ? 
Gujnsdamergo  virgulti  consuetudo  refertur,  quod 
quantopIusar5erit,non  tantum  nonconsumitur^sed 
ardendo  purgatius  redditur.  De  quo  ligno  sanctus 
Hieronymusin  explanatione  altaris  iignei,quod  io 
civitate  pervisionem  Domini  in  Ezechiele  ostenditur 

iEzech,  xLi,  22),  refert  quodquasi  lini  colorem  ha- 
)eat :  attamen  de  hujus  nomine  reticuit,  cum  iihus 
naturam  indicavit.  Si  ergo  in  illius  arboris  ruboignis 
illeMoysiostensus  arserat,  quid  mirum  si  nequa- 
quam  illudcomburebatur  ?  Servata  ego  in  utroque 
natura,  igne  scilicetetarbore,  consideratur ;  dum  at 
ignis  naturaliter  de  arbore  ardet,  et  arbor  ardens 
igni  naturaliter  non  consumitur.  Vel  certe  in  illo 
rubonon  ille  ignis  arboris  inimicus  videbatur ;  sed 
potiusignis  ille  ibifuit,  dequodicitur,  Qui  facitan' 
gelos  suos  spiritus,  et  mimstrossuos  ignem  ureniem  (Psal. 
cui,  4).  Ignis  ergo  incorporeus  in  rubo  declaratur, 

?[ui  dum  corporali  homini  ostensus  est,  necesse 
uit  ut  aliqna  corporea  materia  monstraretur. 
GAPUT  XVII.  —  De  duebus  signis,  id  est  manu  in 
sinum  conversa^  ei  virga  in  colubmm  mutcUa. 
Deindepergentiin  iOgy ptum,  bifarium  condona- 
tur  signum,  scilicet  ut  in  tribus  testibus,  in  se  et  in 
duobus  signis,  consisteret  verbum.  Nam  virga 
quam  Mojrses  adhuc  ovinm  pastor  manu  portave- 
rat,  cum  in  terram  projiceret,  serpens  fiebat :  et 
manum  illius  in  proprium  sinum  suum  misssm 
•prima  viceleprosam  protulerat,  et  secunda  vicein 
eumdem  sinum  conversa  sanaapparebat^f^xod.iv, 
1-7).  Sed  in  manu  aut  in  ligno  contra  naturam  esse 
ahquid  factum  non  apparet.  Lepram  enim  et  saoi- 
tatem  insitam,  ut  alternatim  saepe  probatur,  camis 
humanae  natura  retinet.  Sed  crebra  talis  mutatio, 
utineodem  momento  sanamanusetlepra  candens, 
et  rursumsana  appareret,  insignissimi  miraculum 
signi  intuentibus  preebet.  Virga  igitur  in  anguem 
versaetrursus  serpens  in  arborem  mutatus,laborem 
naturee  inqnisitoribns  praeparat.  Nisi  quia  ulrum* 

3ue,  virga  scilicetet  scrpens,  factumesse  manifeste 
ocetur  ex  terra.  Quod  ergoex  eadem  materia  ori- 
tur,  gubernatoris  Dei  potentia vicissim  in  alterutrum 
mntatur.  Sed  si  omnia,qu6B  de  terrafacta  sunt,  in 
alterutrum  mutari  vicissim  conceduntur,  hoc  est, 
ut  animal  in  arborem,  panis  in  lapidem,  bomo  in 
volucrem  verti  posse  concedatur ;  nihil  ex  his  fir 
miter  possitintra  suaenatura)  terminos  permanere, 
et  ridiculosismagorum  fabulationibusdicentium  in 
avium  substantia  majores  suos  saecula  pervolasse, 
assensum  prflesture  videbimur ;  ac  per  hoc  Deum 
in  his  non  gubernatorem,  sed  mutatorem  natura- 
rum  dicemiis  :  quod  absit,  ne  illum  post  primam 
naturarum  omnmm  conditionem,  aliquid  novum, 
qnod  non  propria  natura  retineat,  facere  creda- 
mus.  Nihil  enim  sub  sole  noviim.  Nec  valetquis- 
qnam  dicere,  Eccc  hoc  recens  est  (Eccle.  i,  10) :  et 
ideo  plnrimi  doctores  plns  dicunt  illam  veram  vir- 
gam,  qnae  semper  Moysi  manibus  comprehensa 
virgnltummanebat,  imaginarietantum  inserpentis 
formani  aliquoties  pi'o  signo  fuifse  vertamy  pr«- 


S165 


LIBER  PRIMUS.  -  APPENDIX. 


8166 


ser  lim  cum  ad  nullos  usus»  nisi  ad  signi  ostensionem 
necessaria  esset.  Si  enim  verus  serpens  fuisset, 
serpens  semper  posl  signa  manerel.  Ktenim  vera 
virga  fuerat  ex  qua  Moyses  yEgyptum  piagis  Ik- 
geliare  coeperat ;  nunquam  iu  serpentem  mutata, 
semper  virga  permanserat.  De  qua  mare  dividitur 
(Exod,  XIV,  2i),  et  petrae  in  Oreb  et  in  Cades  percu- 
tiuntur  (/6id.,  17,6  ;  Num,  xx,  H).  Si  ergoimagi- 
nariusserpens  ille  persigna  lantumostenditur,cur 
coram  Piiaraone  caBteri  magorum  serpentes  per  eum 
devoranlur  lExod.  vii,  12)  ?  Cui  objectioni  facile 
docti  respondere  poterunt,  quod  et  ipsi  serpentes, 
qui  per  eum  devorantur,  imaginarii  fuerunt ;  et  ideo 
divini  signi  imaginatio  devorare  poteratquod  per 
magorum  diabolicas  incautationeH  imaginatum 
fiebat.  Juxtaergo  hanc  eeslimationem  non  in  natu- 
ram  serpentis  virga  vertitus,  sed  pro  signo  in  si- 
miiitudinem  imaginarie  commutatur.  Nihii  enimin 
arboris  natura,  quod  facere  serpentem  possit  inve- 
nitur :  et  idcirco  nisi  in  hora  signi,  quaeerat  virga 
naturaliter,  serpens  specialiter  videtur  ^ 

CAPLT  XVIII.  —  De  aqua  in  $anguinem  versa, 
Pergensigitur  in  ^Egyptum  Moyses,  cum  coram 
Pharaone  utsibi  Dominusimperaverat,signafaceret, 
etOei  8ententiam,ut  Israeiiticum  populum  dimitte- 
ret^  regi  indicaret,  et  ipse  rex  Dei  praecepto  nullo 
modo  cousentiret,et  jubente  Dominodecem  piagis 
terram  iEgypti  flageliaret ;  primo  percussas  in  san- 
guinem  vertitaquas,  itautomnes  aguae  pertotam 
^^yptum  mutatae  insanguinem ;  animantibus  qusB 
inipsis  erant,  mortem  praestarent,  et  per  interitum 
sitishominibus  pcenale  facerent  exitium  (Exod.  vu, 
20,  21).  Heecautem  primitusvindictaiEgyptiis  cum 
rege  suo  convenienter  evenerat,  ut  qui  Dei  populi 
infantes  in  flumen  jactari  prseceperant,  ejusaem 
fluminis  aqua  in  sanguinem  versa  exitium  biben- 
tibus  inferret,  etuonbibentibus  pcenam  proestaret. 
At  vero  et  hoc  requirendum  est,  quod  ad  praesentis 
operis  propositum  respicit,  quomodo  Deus  naturee 
gubernator  naturaliter  aqiiam  in  sanguiuem  mu- 
tavit.  Aqua  igitur  cuncti  liquoris  materia,  quotidie 
per  ipsarum  rerum  ministrationes  in  divers  a  mu- 
tatur,  dum  ad  uniuscujusque  naturse  pastum  et 
refectionem  indesinenteretnaturaliter  coutrahitur. 
Cum  enim  per  vitis  arborem  infunditur,  in  viui 
saporem  etcolorem  mutattir:et  cum  olivee  ligni  ad 
excelsas  summitatesascendit,eadeui  aquaoleipin- 
guedinem  facit :  et  cum  ab  apibus  in  favos  conge- 
ritur,  mellis  dulcedinem  operatur  :  et  cum  perpal- 
marum  robora  digeritur,  dactyios  gignit,  et  ad 
sicerae  suavitatem  expressapervenit:etcum  inani- 
maliumdiversorum  pastumdeputatur,  in  sanguinis 
sabtantiasdiversasper  eamdem  carnem  distingui- 
tur.Nam  etnutriendisfetibus,  albi  coloriset  suavis- 
siine  dulcedinis  in  uberibus  lac  prceparat,  et  per 
eanctareliqnsecarnismembra  rubicundum  san^ui- 
nis  colorem  fuscat.  Muita  sunt  prseterea  sangumis 
genera  per  eamdem  caruem,  quaeusquead  viginti 
tria  physiologi  dinumerant,  ex  quibus  urinam, 
8emen,fel  nigrumetrufum,  salivas  et  lacrymas,  et 
csBtera  essedenuntiant  :  heec  quotidianis  admiuis- 
trationibus  naturee  snce  per  resvariasaquapraepa- 
rat.  Quidergo  capacibus  mentibus  obstat,  si  illud 
quodpertempus  longiusfacit.  inmomento  perjus- 
sumpotentissimiGubernatorisnaturalilerefficiatur? 
Aquaergoinsangninem  versa,  noncontranaturam 
facit,  sed  quod  aliis  rebns  per  tempus  efficeret, 
jubente  Domino  in  semetipsaprotinusoperatur. 
CAPUT  XIX.  —  De  caeteris  plagis  jEgyptiorum , 
De  caeteris  vero  plagis  quibusDeus  per  Moysen  et 
MoysesperAaron,  Pharaonem  et  terram  ejusetser- 
vos  ejus  castigaverat,  nil  exccssisse  terminos  na- 
turffi,  ipsa  plagarum  simplex  narratio  manifeslat. 
Quoniam  etsi  tunc  solito  plures,  semper  tamen  de 
aquisranfie  nascuntur;et  sciuiphesaestatistempore 

'  Ms.  Aud.,  virga  speeialiUr  semper  videtur.  Optime. 


calore  solisde  pulvere  oriuntur  ;  locusta)  etmusces 
solis  fervore  solidalee  undique  conveniunt,  etju- 
menta  diversis  causis  morte  solita  vitae  suse  termi- 
num  peragunt;  pulvis  qnoque  conturbatus  de  terra 
sflepe  aerem  sereuumobscurat,  etvesicas,  etpostea 
ulcera  in  hominibus  et  jumentis  infectis  aer  gene- 
rat.  Graudo  eliam  et  fulgura  de  congelanlibus  et 
vehementer  turbatis  nubibus  ruunt,  et  absentialucis 
oculorumobtutus.quantocumqueluxrecessit,  tene- 
brae  plus  praepediunt.  Mors  quoque  in  Adam  semi- 
nata  primitus,  omnibus  filiis  ejus  domiuatur,  per 
quam  tunc  in^gypto  primogenita  soboies  cuncto- 
rum  arciius  damnatur.  Sed  quamvis  haec  omniain 
rerum  naturisinsitaerant,  .Egyptiis  tamen  plagali 
conditione,  ad  eorum  perfidiamcompescenaam,et 
subito,  et  plus  solito  accideruut.  Quarum  ordo  pla- 
garum  sicut  indifferentiarerum,  itaet  ministrorum 
crevit.  Primse  namque  ex  omnibus  tres  plagse  per 
Aaron  efflciuntur.   Qui  primo    cum    percussisset 
aquam,  insanguinemstatim  vertitur.  Etcumiterum 
extendisseteamdem  virgam  super  aquam,  ranarum 
inundatio  replevitterram.  Et  cum  terlio  extendisset 
virgam  super  pulverem  terrae,  sciniphes  ebulJiunt 
(Ibid.j  20  ;  viii,  6-17)  :et  per  Aaron  istee  tres  plagae 
fiunt.  Et  sequentes  tres  ailiae  per  verbum  Moysi  mi- 
nistrantur.  Nam  illo  jubente,  locuslae  etmuscae  ve- 
niunt,  et  mors  jumentorum  consequitur.  At  vero 
tresalifiBUonsermone  tantummodoimperantur,  sed 
per  Moysi  opus  convocantur.  Moyses  enim  sump- 
tumdccamino  pulveremincoelumsparsit,  etvesicse 
in  homiuibus  et  jumentis,  et  ulcera  manantia  ut 
puivis  in  omni  terra  ^Egypti  nascuntur.  Et  postea 
assumens  vir^am  in  coeium  extendit,  et  grandinis 
fulgurumque  msolenscopia  interramruit.  Iterum- 
que  idem  Moyses  eamdem  virgam  in  coelum  dire- 
xit,  et  tribus  diebus  totidemque  noctibus  perma- 
nentestenebrascrassitudinepalpabiles^etadmodum 
ferales  super  terram  induxit  {Exod.  x,  13,  14  ;  vni, 
24;  IX,  6,10,23-25  ;x,  22).  Ultimaautem  plagane- 
que  per  Aaron,  neque  perMoysen  accidit,  sed  an- 
gelusDomini  peryEgyptum  transienscunctaiCgyp- 
tiorum  primogenitadelevit  (Id.  xii,29).Qiiotiesergo 
de  terra  viudictacolligitur,  per  Aaron  vel  ut  in  ferioris 
ordinis  ministrum ;  quffi  vero  de  volatilibus  et  morte 
jumentorum,qu8eetipsavelut  in  terravolant,poena 
contrahitur,  per  Moysis  imperium  agitur ;  quando 
autem  de  supernis  nubibus  castigatio  convocatur, 
perextensionem  iu  altum  Mosaicse  manus  conduci- 
tur.  At  vero  quando  humaufle  mortis  exitus  a  Deo 
dispensatur,  non  homini,  sed  angelo  ministerium 
illud  commititur  :  ut  qui  illud  usque  tempus  per 
rerum,  quas  possidebant,  flagella  minus  terreban- 
tur ;  saltem  per  suse  insignissimae  partis  detrimen- 
tum  commune,  quod  sequebatur,  interitum  vene- 
renlur.  Istarum  quoque  modus  plagarumundique, 
hoc  est,  terra,  aquis,  animantibus,  aere,  igne,  nu- 
bibus,  coelo  et  Angelis  convenerat,  ut  osteuderetur 
quod  contra  Deo  rebelles  et  contumaces  sese  pariter 
universus  orbis  armat.  Sicut  autem  iis  quos  Deus 
punire  voluit,  omnis  creatura  irascitur  ;  sic  et  illis 
quibus  auxilium  proebuit,  omnis  creatura  suflraga- 
tur.  Et  enim  hos  ambos  populos  mare  Rubrum  di- 
visit:  ubi  eorumalteritotius  pressurse  finis,  initium 
alteri  cunctffi  felicitatis  fuit. 
CAPUT  XX.  —  De  recedente  et  siccatomari  Rubro, 
Cum  dimissum,  tot  plagis  attriti,  Israeliticum  po- 
pulum  ^gyptii  a  se  exire  compulissent ;  mala  rur- 
sus  poenitudineacti,  cuncti  cum  rege  suo  exercitus 
pergunt,  ut  quos  dimiserant,  iterum  ad  servitutem 
retraherent.  Tumlsrael  inangustomaris  Rubri  sinu 
coarctato,  Moysevirgam  super  pelagus  extendente, 
subitomarisundaRubritidisdividitur;etingrediente 
populo  pedibus  siccis,  hostibusque  succedentibus^ 
via  dilatatur :  immissoque  vento,  per  totam  noctem 
Deus  mare  divisum,  etiamin  siccumvertit,  et  inter 
ambos  populos  nubem,  quae  divideret,  tenebrosam, 
et  noctem  ipsam  illuminantem  coiumnam  immisit. 


2167 


DE  MIRABILIBUS  SACRiE  SCRlPTURiE,  S.  AUGUSTINl 


tl6S 


Nam  tit  PharaoDis  ezercitus  marepost  Israelintra- 
vit  :sed  uDirefugium,alteri  laqueus  fuit.Uuaprop- 
ter  et  illa  Dubes  media  iCgyptiis  erattenebrosa,  ut 
per  totam  noctem  praecedeDtibus  conjuogi  DODva- 
ferent ;  Israeli  vero  uoctem  ipsam  illuminabat,  ut 
profunda  maris  lucida  via  incederent.  Orto  autem 
diluculo,  defensus  utroque  periculo,  hostium  etpe- 
lagi,  totus  Dei  populus  evasil  ad  ruradeserti;  cum 
totus,  sine  saltem  nuntio  evadente,  Pharaonis  cu- 
Deus,  undis  ad  suas  metas  revertentibus,  concidit 
iD  glarea  profuudi  (Exod,  ziv).  In  hoc  tam  insigni 
in  Dei  operibus  miraculo,  istud  de  praesenti  actus 
Dostri  intentione  exigitur,  quomodo  iu  siccato  et 
recedente  de  littoribus  mari  ratio  conservatur.  Sed 
ipsum  non  tam  difficulter,  Deo  auxiliante,  nos  inve- 
nire  credimus,  qui  congelantibus  undis  stagnorum 
dorsa  glacie  superstrata  saepissime  consideramus. 
Quod  ergo  vcuti  et  pluviarum  desinente  turbine 
aerisinferiorespartesgeluobtinente,  in  aquis  sspe 
Daturaliter  efGcitur,  illud  tunc  Dei  jussu  per  glacia- 
lemventum  subito  urgente  (a)  pelagofactumfuisse 
comprobatur.  Sed  sicut  repente  mare  siccum  Do- 
minoimperanteredditur,  ita  eodem  jubentelique- 
factum, in fluidas undas de sicco resolvitur.  De reces- 
su  vero  illius  quotidiana  administratione,  jam  ante 
preediximus,  quia  per  Oceani  maris  ffistuaria  inde- 
sinenter  fieri  videre  solemus.  Ex  quo  colligere  pos- 
sumus,  quod  mare  sicut  naturaliterquotidiedese- 
rit  littora,  non  contra  naturam,  quamvis  longe  aliter 
dissimili  modo,  Deo  tunc  gubernante,  proprialit- 
tora  detexit. 
CAPUT  XXI.  —  De  carmine  consono  fiUorufnlsrael, 
Considerantes  igitur  filiilsrael  validissimam  po- 
testatem,  quam  in  sui  liberatione  Dominus  fecit, 
Moyse  praecinente  consonocarminecanticum  Domi- 
DO  universi  pariter  decantabant  (Ejrod.  xv,  1-22). 
Ubi  enormi  satis  admiratione  acciditdignum  mira- 
culum,  ut  cunctiparitersenescumpueris,etomne8 
setates,  eodem  inspirati  flamine,  uno  quasi  ex  ore, 
nulla  prsemonitione  edocti,  easdem   concinenter 
litterasdecantarent  in  unum.  Sed  naturae  inquisitor 
in  hoc  loco  securus  efficitur,  ubi  non  consuetudine 
huinani  ingenii,  sed  divino  Spiritu  cantorum  pec- 
tora  et  ora  inspirantur.  Sed  in  his  tamen  cantori- 
bus  nil  idem  Spiritus  contra  naturam  eflecisse  di- 
gnoscitur,  in  quibus  per  ora  et  linguas  halitus  et 
Yox  ad  verba  movetur.  Et  quod  per  verbum  et  stu- 
dium  ipsi  facere  potuerant,  consonum  omnes  car- 
men   clecantare  m   uno  momento  Dominus  illis 
donavit.  Et  qui  paulo  ante  profundum  coram  eis 
aperuerat,  ipse  postmodumintale  canticumeorum 
hnguas  et  ingenia  gubernabat. 

CAPIIT  XXII.  —  De  aquis  indulcatis  in  Marath, 
Inde  oer  infecundae  avium  digressi  solitudinis, 
trium  (lierum  continuo  fatigati  Jabore,  querulosi 
ardore  sitis,  in  Marath  aquas  amarissimas  inyene* 
runl ;  quarum  salsitate  prohibiti,  suae  sitis  habere 
solamen  minime  valuerunt.  Sed  Moysi  a  Domino 
lignum  ostenditur,  cujus  tactu  amara  fluminis  aqua 
indulcatur ;  ejusque  aehinc  dulci  sapore  popiuus 
sitis  ardorem  depotatus  deposuit,  quem  illuc  usque 
incessabiliter  fervor  fatigavit(^jrod.xv,  23-25).  Sed 
qualiter  naturae  investigator  naturaliler  esse  fac- 
tum  approbabit,  quod  amarae  aquae  in  momento 
ligoi  attactu  protinus  indulcantur?  Cujus  ergo  na- 
turae  aut  tantae  dulcedinis  lignum  fuisse  videtur, 
quosemel  intincta  Quminis  unda  amarissima,  sua- 
\is  et  sapida  fit  ?  Et  enim  si  favum  mellis  aliquis 
Dunc  in  amaram  undam  jecerit,  nonne  potius  fa- 
vus  amarus,  quam  unda  sapida  erit  ?  Ex  quo  in- 
telligitur,  nontunc  lignumcontra  naturamaquam 
effecisse  dulcem  ;  sedfpraecepto  conditoris  et  na- 
turae  gubernatoris  lympham  mutavit  In  saporem. 
Nam  etvirga  illa  qua  a  Moyse  mare  Rnbrum  per- 
cutitur,  el  flumen  et  coelum  et  terra  flagellanlur, 

.   (a)  Forte,  rigente. 


quando  terra  ^gypti  diversis  plagii  maceratm*, 

non  hanc  in  se  naturae  virtutem  habiiit,  cum  eam 

Moyses  vel  Aaron  ad  haec  facienda  eievavit,  vei  ut 

aquam  fluminis  in  sanguinem  Yerteret,  vel  etiam 

scmiphes  de  pulvere  suscitaret^  vel  tenebras  dedu- 

ceret  de  ccelo.  Si  enim  aliquis  praeter  MoyseD,  et 

DOD  cum  Dei  praecepto,  mare  iterum  ex  iiia  virga 

percussiset,  pro  certo  ejus  percussioDi  Thetis  ne- 

quaquam  ceoeret.  Et  si  iterum  aquas  fortnitu  per- 

cuteret,  profecto  illas  uuaquam  iu  saDguinem  mu- 

taret.  Sic  et  illam  arborem  per  quam  in  Marath 

aqua  salsa  iodulcatur,  siiu  amarum  liquorem  ali- 

quis  intingeret,  et  non  idem  Deus  ut  primitus  im- 

peraret,  pro  certo  non  illam  salsuginem  in  suavem 

saporem  commutaret.  Unde  pervidendumest,  quod 

Don  ideo  Deus  haec  ligna,  vel  e*iam  de  fornace  pol- 

Ycrem  in  his  mirabilibus  interesse  praeceperat,  at 

aliquid  in  ilhs  per  eorum  naturam  vel  administra' 

tionem  eftectum  fuisse  quis  credat.  Sed  per  haee 

futurorum  mysteria  piaesignata  esse  instituit,  ut 

quid  in  his  nunc  in  Ecclesiae  provectibus  ista  fa- 

ciant,  sapiensdoctorfigurali  expositiona  deceraat 

Dum  autem  lignum  nihil  in  hoc  naturaliter  fecisse 

approbavimus,  restat  nunc  ut  quomodo  per  aatu- 

ram  factum  sit,  exponamus.  Quodcumque  ergo 

per  studium  quamvis  ioiigi  temporis  ia  re  aliqua 

invenitur,  non  aliunde  in  eamdem  per  iadustham 

ex  aliena  natura  conducitur ;  sed  cum  in  natur» 

abdito  recessu  occultatur,  prius  hoc  perplexit  tem- 

porisindustria,  etalterius  naturae  adjumentum  red- 

dit.  Et  quod  per  humanum  seu  etiam  rerum  efiee- 

tum  longo  cultu  efficitur  ;  hoc  Dei  voluntate,  cum 

necesse  habet,  ipsa  natura  operatur.  Aquas  igitur 

amaras,  vel  etiam  ipsas  salsissimas  in  duicem  sa- 

porem  verli  posse,  frequenter  nautae  comprobaat, 

qui  illas  per  humum  optimae  terrae  iafusas,  et  hoe 

artificio  etiam  indulcatas,  saepe  sitim  temperaat 

Nubes  quoque  de  marinis  finibus  vapores  levant 

salsi  liquoris,  sed  easdem  dulces,  quando  pluunt, 

terrenis  usibus  ministrant.  Quoniam  saisugiais  vi- 

tium  quod  in  semetipsis  aquae  insitum  capiunt,  per 

infusionem  terrae  aut  nubmm  deponunt   Simihter 

quoque  et  dulces  aquae,  cum  eas  nomiaes  per  ma- 

rmorum  olerum  cineres  hauriunt,  salsum  et  pius- 

quam  Oceani  saporem  reddunt.  Ilanc  ergo  immu- 

tationem  insitam  sibi  naturaliter  aquse  habent ; 

sed  celerius  per  prajceptum  Conditoris  illam,  quam 

per  efficaciam  humanae  diligentiae  et  ipsarum  re- 

rum  ministrationisexhibent.  Per  alterius  enim  rei 

adjumentum  humana  diligentia,  vel  ipsa  cujusque 

rei  ministratio,  alicujusaatureesupernciem  mutat; 

ipse  vero  creaturarum  coaditor  et  guberaator,  oa- 

turam  occultam,  quae  per  aliam  rem  maoifestaada 

fieret,  in  re  ipsa  sola  denudat.  Sicut  et  ouac  amara 

aqua  dulcedmem  quam  in  occulto  suab  oaturs 

cootiauerat,  per  humum  aut  aui>em  ab  amaritudine 

purgata,  osteoderet;  ita  jussu  guberoatoris  poten- 

tissimi  oaturarum  per  se  solam  absque  alterius  rei 

juvamine  exhibet. 

CAPUT  XXUI.  —  De  manna  pluente  de  ccbIo, 
Ingressi  ergo  solitudinem,  hujus  popuii  sexcenla 
ferme  miilia  peditum  pugnatorum,  excepto  purga- 
mento  exercitus,  id  est  innumerabili  et  promiscuo 
vulgo  quod  de  iEgypto  conscenderat  (Exod.  xii,  37, 
38),  Deusperannos  quadragintamanna,  id  est,c(B- 
lesti  pane  saturavit  (id.  xvi,  14,  sqq.),  Denique  de 
illo  pane  et  Psalmista  postmodum  commemorans 
dixit,  Panem  ccelidedit  eh,  panem  Angehrum  mandih 
cavit  homo  {Ptal.  Lxxvn,  25).  Qui  per  noctem  sem- 
per,  excepta  nocte  sabbati,  cum  rore  descendens, 
circa  castrorum  locura  candorem  nivisostenderet. 
Erat  enim,  inquit  Scriptura,  qwui  semen  coriandri,  et 
coloris  bdellii,  album  quasi  nix  {Num  xi,  7^.  Hoc  au- 
tem  solis  ortum  sufferre  non  poterat,  seacootinuo 
liquefiebat;  cum  versa  vice  collectum  et  mola  con- 
fractum,  ia  coqueadis  paoibus  i|;ais  ardorem  sas- 
teotabat.  £t  si  quis  io  maoe  altenuf  dici,  residoom 


2169 


LIBER  PRIMUS.  -  APPENDIX. 


S170 


aliquid  ex  eo  relinqueret,  Yermibus  scatebat ;  cum 
tamen  gomor  mensura  manna  sanum  post  longa 
postmodum  tempore  plena  Arca  reservahat  {Exid. 
XVI,  38).  In  quo  et  mirabili  etnecessario  tunc  signo, 
exceptis  iis  quas  ad  figuralem  expositionem  perti- 
nent,  studiosis  mentibus  subveniunt,  qusB  suse  ex- 
planationis  illuminationem  Domini  adjutorio  exi- 
gunt.  Primum  enim  utrum  panis  sit  quaeritur  :  et 
quomodo  panis  Angelorum  vocatur :  et  si  cibus  ilie 
nihil  terrencB  natursB  habuisse  describitur,  quomo- 
do  adhuc  in  terra  positi,  et  vitiis  carnalibus  sub- 
iecti  ex  eo  homines  sustentantur.  Panis  enim  in 
Psalmist8B  prflsdicto  versiculo,  ut  praediximus,  cgb- 
lestis  esse  scribitur,  qui  de  nubibus  pariter  cum 
pluviatribuatur :  qutBnubes,  ut  antejam  diximus, 
per  Scripturas,  coelorum  nomine  vocitantur.  Panis 
autem  An^elorum  cibus  ille  dicitur,  non  quod  illo 
Angeli,  qui  cibo  non  egent,  saturarentur,  sedquod 
per  Angelorura  ministerium  taie  officium,  sicut  Lex 
et  cflBtera  popuio  prasbebantur,  guse  disposita  per 
Angelos  inmanuMediatoristribuitur  (Gatat,  iii,  19). 
Qualiter  ergo  homines  qiialescumque  sustentare 

Eotuisset,  nisi  terrenum  aliquid  in  sua  substantia 
aberet  ?  Sed  unde  nubibus  mannapluens  terre- 
nam  substantiam  habere  monstrabitur,  nisi 
forte  aeris  ipsius  inferior  pars  terrenam  aliquam 
naturam  retinere  ostendatur  ?  Quomodo  enim 
avium  volantium  corpora  sufferre  valuisset, 
si  non  terrenee  soliditatis  aliquid  aer  contine- 
ret?  Quapropter  iila  substantia  et  nubes  fultSB 
terraB  ipsius  natura,  etiam  in  nives  et  grandines 
congelascunt,  qui  pene  duritiam  lapidum  contra- 
hunt.  Quid  igitur  hoc  capacibus  animis  repugnat, 
si  sicut  nubes  grandinis  lapillos  concipiunt,  sic 
et  mannas  grana  gignere  potuerunt  ;  prassertim 
cum  ad  terram  veniens,  veluti  cum  oognato  rore, 
si  iilud  sol  ortus  inveniret,  quasi  grando  in  terra 
liquescensdeperiret?  Atqueita  fieri  poterit,  ut  man- 
na  in  terreni  aeris  hujus  partibus  genitum,  terre- 
nis  hominibus  praebuerit  cibalem  pastum.  Ista  ete- 
nim  pars  inferior  aeris,  terra  etiam  in  Scriptura 
divina  nominatur,  dumincentesimoquadra^esimo 
octavo  psalmo,  prophetali  spiritu  in  Domini  crea- 
toris  laudem  omnes  creaturse  incitan  tur.  Sic  namque 
consummatis  his  quae  ad  superiorem  ornatum  coeli 
pertinent,  cum  ad  partesaeris  huius  inferioresve- 
nitur,talitersubinfertur:  Laudate  Dominum  de  terra, 
eic,  usque,  quse  faciuntverbum  ejus.  Ecce  nunccras- 
siorem  nubibus  et  vaporibus  insertum  aerem,  ter- 
ram  Prophetanominavit.et  antequam  ad  inferioris 
terrae,  qutt  postea  subinferuntur,  spatia  perveniat. 
In  illa  ergo  superiori  parte  terrsB,  uoi  grando  et  nix 
gignitur,  nascebatur  manna,  et  in  cibum  inferioris 
terrfB  partis  hominibus  per  Angeios  administraba- 
tur.  Ex  quo  facile  dignoscitur,  non  aliunde  extra 
naturam  quaesiisse  sed  de  terraDeus  viclumpr8B- 
parasse.  ^fon  quod  Deus  quotidie  illis  panem  illum 
communem  etiam  in  deserto  prsBstare  non  posset, 
led  ut  homo  pastus  de  nabibus,  sciret  quia  non  in 
solo  pane  vivit,  sed  in  omni  verbo  quod  de  Dei  ore 
procedit  (Deut,  vni,  3).  Sicut  enim  naturflB  impera- 
vit,  ut  homo  saturaretur  pane,  ita  etiam  de  omni 
quacumque  re,  si  ita  illi  jusserit,  quomodo  habe- 
bat  et  tunc  de  nubibus  pluviam,  victum  habebit 
incolumem. 

CAPUT  XXIV.  —  De  petra  perctusa  in  Oreh. 
Idem  quoque  populus  in  deserto  sitiens  potamenti 
refocillationem  postulavit.  Unde  Moyses  princeps, 
Deoimperante,  virga  percussa  petrain  Oreb,aquam 
depetraproduxit^^^oMMi.  xvii,6).ln  hocnaturflB  mve- 
stigatormangustumredigitur,  quomodoaqusB  na- 
tura  in  durolapideoccultatur.  Deaquavero  inprin- 
cipio  lapides  factos,  qualiter  ignorat,  qui  crystalli 
naturam,  nive  per  muitum  temporis  congelante,  in 
commutabilem  lapidisduritiam  procederenon  am* 
bigat  ?  prflBsertim  cum  ^lebas  non  de  terrsB  ipsius 
hamo,  sed  de  feniprimitus  inoremento  in  summis 


arboribns  vel  scopulis  ssBpe  consideramus,  in  qui- 
bus  j[am  lapillosper  pluviarum  infusionem  etipsius 
feni  m  humum  motionemgenitos  invenimus.  Non- 
nuUas  quoque  terras  argillosas  transfluentium 
aquarum  assueto  cursu  superfusas  in  duritiam  la- 
pidum  vidimusconversas:inquibus  etiamduriores 
velut  antiquioris  eetatis  iapides,  quos  ipsa  humus 

grius  in  se  habuerat,  animadvertimus  insertos. 
ualiter  jamnonnullislapidihusquoque  concavos 
ostreos,  quos  quando  mollis  humus  fuerat,  inter- 
positos  habebat,  veluti  suae  naturali  duritiaB  nunc 
msertos  videmus.  In  cfleteris  quoque  quos  longe 
admodum  eetatis  maread  terras  projecit,  superpo- 
sitflB  morae  nagarbfle  Widentur,  quasnon  de  maris 
glarea  elevalas,  sed  ex  ipsa  marini  humoris  qua- 
litate,  et  eorum  extrema  corporum  indurata  cute 
admodum  esse  concretas,  ipsa  consideratione  pro- 
bamus.  Plurima  etiammannareptilia  testudinibus 
coflBtaneis  induuntur,  in  quibus  durities  plusquam 
plurimorum  lapidum  videtur.  Ex  quibus  omnibus 
manifestis  approbationibus,  lapides  ex  aqua  tan- 
tum  nunc,  etnonnullos  ex  aqua  et  humo  nunc  ge- 
nitos  esse,  doctus  quisque  non  denegat  ;  sicut  et 
lacrymosi  niarmoris  natura  et  consuetudo  indicat. 
Satis  etiam  natura  de  liquore  in  lapidis  duritiam 
concreta  vertitur,  et  iterum  in  liquorem  solvi  con- 
tuetur.  Lapis  quoque,  ut  Job  hbri  narrat  historia, 
resolutus  calore  in  ees  convertitur  (Job  xxvui^  2) ; 
quodnon  potest,nisi  priusin  liquoris  naturammo- 
veatur.  Prfleterea  quoque  omne  metallum  quantfle- 
cumque  durilifls  fuerit,  quam  vis  liquidsB  naturee  esse 
non  pateat  *,  igne  resolutum  liquescit.  Dum  ergo 
ex  aquflB  humore  lapidum  natura  gigni  comproba- 
tur,  quid  obstat  si  Dei  gubernatoris  voluotate  lapis 
in  aquam  versa  vice  mutetur,  ut  natura  ad  suam 
originem  redireiestinet,  cumDeusaquam  depetra 
populo  suo  prfleberi  jubet  ? 

CAPUT  XXV.  —  De  /i/m  Moysi,  quare  ducatu 
Sacerdotum  privati  sunt, 

Post  heec  quoqiie  Moysi  cognaius,  cum  Sepho- 
ram  illius  Moysi  uxoremetduostiliosejusdetulerat, 
ocius  ipsi  in  occursum  Moyses  per  desertum  exire 
festinat.CujusconsilioquamvisgentiliSftamencum 
ad  castrorumlocum  veuitur,  tribuni  etcenturiones 
et  qiiinquagenarii  ctdecurionesinDei  populo  cons- 
tituuntur^^^xod.  xvui,5-7,2f^22).Sed  de  Moysi  fiiiis 
quflestio  nascitur,  cur  patris  sui  in  ducatu  populi 
hsBredesnonsunt.  sacerdotiosaltemprivantur,aum 
per  Psalmistam  dicitur,  Moyses  et  Aaron  in  sacerdo- 
tibusejus  (Psal.  xcvni,  6).  Htec  tamen  quflsstio  ratio- 
nem  dando  vincitur,  cum  filii  Moysi  de  gentili 
malre  peregrinationis  causagenerantur.  Sic  etenim 
de  Moyse,  cum  primogenitum  genuisset,  refertur  : 
£t  vocavit  nomen  ejus  Gersan,  dicens,  Quia  advena 
fui  in  terra  aliena  (Exod,  ii,  22). 

CAPUT  XXVI.  —  De  jejnuio  quadraginta  dierum. 

Intereainvitatus  Deifamine  Moyses,  auadraginta 
dies  jejunavit,  et  liberato  Dei  populo  de  i£gyptio* 
rum  decem  plagis,  quinquagesimo  die,  ex  quo 
in  i£gypto  Pascha  celebratum  est,  decem  manda- 
torum  legem  de  monte  Sinai  in  duabus  lapideis 
tabulis  detulit  (Exod.  xxiv,  12  ;  xkxi,  18).  Quas, 
cum  ofifensus  esset  populi  peccantis  piaculo,  ad 
montis  radices  confregit  (Ej»)(2.  xxxn,  19).  Restau- 
ratisque  totidemnumeriejusdem  maleriflB  tabulis, 
rursus  quadraginta  diebus  jejunus,  Dei  largitoris 
munere,  eadempreeceptareciperemeruit  (Id,  xxxiv, 
28).  Sed  per  hoc  tempus  contra  consuetudinem 
humani  moris,  bis  taliter,  ut  prsBdixi,  nullo  fati- 
gatus  inediflB  labore,  nullam  terrenflB  conversatio- 
nis  escam  manducavit ;  quoniam  divini  sermonis 
consortio  fultus,  tam  longam  inediam  sine  esurie 
sustinere  potuit. 

CAPUT  XXVII.  —  De  populo  cames  postulante. 

PrsBterea  carniumconcupiscentiainfidelis  populi 

*  Ms.  Aud.,  roeece  nagarba. 
Ms.  Aud.,  qwUenus  liquidm  naturm  isse  patiat. 


2171 


DE  MIRABILIBUS  SACRiG  SCRIPTURiE,  S.  AUGUSTINI 


sm 


pars  flagrans  murmuravit,  et  mannsB  coelesti  ollas 
carnium  iCgyptiornm  praeposuit.  Sed  et  Moysi  cum 
essetintoleranda  res  visa.Dominus,  Popu/um,  inquit, 
sanciifica  crastino:  egoenim  illos  menseintegrocarnibus 
saturabo.Cm  imbeciiiitateincitatus  humanaMoyses, 
Sexcenta  millia,  respondit,p«dt7ti7n  pugnatorumfexee' 
pto  innumerabili  vulyo  hujus  populi  numerantur  ^num- 
quid  bonum  et  ovium  immensa  multitudo  csedetur,  aut 
ad  saturationem  innumerabilis  turbae  pisces  maris  in 
unum  congregabuntur  ?  Etidcirco  ut  nihil  de  iis,  qnsB 
Moysi  mens  fragilis,  utpote  humana  arripuit,  in 
pastum  populi  cederet.  Ventus  a  Domino  egrediens, 
aiTeptas  trans  mare  coturniceSf  ad  castrorum  loca  de- 
tulity  easque   duobus  cubitis   in    aere  volantes  circa 
castrorum  loca,  quantum  una  die  confici  potest.  Orty- 
gometram  inseruit  (a) :  quam  populus  colligens, 
mense  integro,  id  est,  trigintadiebus  comedit.  Sed 
incredulos  murmurationis  ullio  consequitur.  Nam 
in  illo  loco,  priusquam  populus  egrederetur,  qui 
concupierant,  ira    dominica  mactali  sepeliuntur 
(Num,  xi).  Certe  in  hoc  nihil  uovura   Tei  contra 
naturam  a  Domino  contribuitur,  qui  olim  creatu- 
ram  avium  conditam,  et  in  abdito  mundi  quodam 
angulo  reconditam,in  necessitate  populi  sui  praes- 
tare  videtur.  Quamvis  in  libro  Sapientiae  scribitur, 
Novam  creatnram  avium  viderunt  (Sap.  iix,  11)  : 
nuper  utique  ostensam,  non  nupercreatam.  Quod 
olim  Deus  cum  coBteris  creaturis  in  principio  con- 
didit,  hoc  in  tempore  necessitatis  plebi  suee  minis- 
travit.  Sed  tamenidcirco  coturnices  ad  tale  minis- 
terium,  quae  prius  cum  manna  contributse  nihil 
adversi  edeutibus  contulerant,   ista  vice  iterum 
detulit,  nequisquamputaret,quodescaavium  sine 
murmurationisculpa  mortem  populo  prsestitit  :quo- 
niam  et in  hac  vindicta sana  conscientia comedentes 
incolumes  servavit ;  et  quando  cum  manna  data 
est,  toti  multitudini  nihil  incommodi  praebuit. 
CAPUT  XXVIIF.  —  De  .Ethiopissa   uxore  Moysi,  et 
lepra  murmuratricis  Marue. 
Postmodum  proptcr  ifithiopissam  ejus  uxorem, 
Aaron  et  Maria  contra  Moysen  insolentia  verbade- 
prom  unt,  quem  omnium  qui  tunc  in  terra  moraban- 
tur,  mitissimum   hominum  Spiritus  sancti  dicta 
describunt.  Sedcum  trestantumillosin  tabernacu- 
lum  vocasset,  Aaron  castigatus  Dei  sermone,  oleo 
unctionis  a  vindictadefenditur  ;  Mariae  veroleprae 
candore  corpus  marceratur,  quapropteretiamextra 
castra  manere  prsecipitur.  Sed  orante  pro  ea  Moyse, 
septimo  die  iterum  revocatur  sana  (Num.  xu).  At 
vero  de  ista  Moysi  i£thiopissa  conjugeduplex  ma- 
gistrorum  invenitur  intentio  :  utrum  de  ifithiopia 
cum  esset  in  domoPharaonis,  de  quaquadragena- 
rius  egreditur,  acceperit,  quae  per  multos  peregri- 
nationis  ejus  dies  illum  exspectavit ;  an  signorum 
tempore,  cum  post  peregrinationem  in  iEgyptum 
reversus  est,  iEtniopissam  uzorem  sibi  junxerat, 
quam  de  iEthiopiasecumetperdesertamdneebai; 
an  eeque  de  Sephora  dicitur  quod  ifithiopissa  sit, 
quandoadaquilonemmarisRubri,ubi  priusiCthio* 
pes  fuerunt,  iEthiopiam  alteramessein  multis  locis 
historiarum  Scriptnraedescribunt.De  quain  ecclesi- 
asticahistoriascribiturquodexpartelndiseadhaeret. 
Etin  ChronicisCanonicis  Eusebiirefertur  (6),  quod 
/Ethiopesab  Indoflumine  consurgentes  juxtaiEgy- 
ptumconsederunt.  Exquo  intelligitur,  quod  terra 
iIIainquaprimitusiEthiopeshabitaverunt,iEthiopia 
dicta  esse  potuerit  ;exc[ua  iEthiopiasi  Moyses  uxo- 
rem  suam  acceperat,  ideoiEthiopissadictafuerat. 
CAPUT  XXIX.  —  De  Choreet  Dathan  et  Abiron. 
Chorequoque  fiIiusIssaardetribuLevi,patruelis 
Moysi  et  Aaron  ;  et  Dathan,  et  Abiron  filii  Eliab;  et 
Hon,  filius  Phelech  de  tribuRuben,  etprfletereadu- 
centi  quinquaginta  viri  proceres  svnagogae,  qui 
tempore  consilii  per  nomina  vocitabantur,  super- 
cilioso  superbiiB  tumore  contra  Moysen  et  Aaron 

(a)  Ortyg  emetra»gen\is  cotumicis  insigni  magnitudine. 

(b)  Ad  annum  mundi  ^580. 


steterunt.  Btenim  Ghore  vindiearesibisacerdotittm 
voluerat,  et  reliqui  aiii  de  principatu  populi  conteu- 
debant.  Sed  illum  qui  ignem  holocausti  Deo  non 
preecipiente  ofiferre  appetivit,  holocausti  tempore, 
coelestis  ignis  cum  his,  qui  ad  eum  pertinebant, 
absumpsit ;  et  eos  quise  in  excelsum  elevantes  Dei 
ordinationi  resistere  coeperant,  sub  pedibuseorum 
terra  dehiscens,  aperto  oreininfemum  deglutiens, 
voravit  (Num.  xvi,  1  36).  In  quibusmanifesteosten- 
ditur,  quod  tantumdem  sensibiles  et  insensibiles 
creaturae  Deidicto  obediunt ;  dum  quemadmodum 
viventes  celeriter  cum  ejus  imperio  veniunt,  ita  et 
quee  non  vivunt,  velut  viventes,  quod  prfficipitur 
peragunt.  Sed  quamvis  quasi  vivens  terra  iliuci  vin- 
dictae  ofticium  peragit,  contra  naturam  tamen  ia 
illo  nequaquam  aliquid  (it :  vitam  enim  insensibi- 
lem  terra  habere  indubitanter  digaoscitur,  per 
quam  in  se  crescentia  arborum  et  olerum  fruteta 
moveri  videntur.  Unde  quasi  in  vivente  carne  palpi- 
tantes  venae  sanguinis  discurrunt,  ita  etiam  per 
terram  vi  ventium  aquarum  rivi  profluunt :  perquam 
vitam  insensibilem  Deo  imperante  terra  os  suum 
aperuit,  quando  hominum  peccatorum,  quasi  ser- 
viens  in  ministerio  vindictae,  tabernacuia  voravit. 
CAPUT  XXX.  •—  De  plaga,  quse  deseendii  tn  populmm, 
quando  Moyses  fugit  in  Tabernaculum. 

Sequenti  itidem  die  totus  populus  contra  Moysen 
et  Aaron,  quasi  sanguinis  reos  consurrexit,  eosque 
ineorumdemultionem  occidere  voluit.  Sedhicuter- 
que,  Moyses  videlicet  et  Aaron,  ad  tabernaeulum 
Dei  diffugiunt,  et  iterum  in  rebelli  populo  coblestis 
flamnia  desaevit.  Rursumque  Aaron  imperante 
Moyse,  impletoaltaris  igne  thuribulo,  forasin  popu- 
lum  venit,  et  inter  vivos  et  mortuos  digredientis 
vestigium  vindicta  non  transivit.  Recto  in  utroqae 
moderamine  effecto,  utqui  contra  justos  principes 
iracundiae  igne  intus  exarserant,  foris  justissims 
vindictse  flamma  conflagrarent :  et  c^ui  in  corde 
proximorum  culpas  veniabiliter  dimiserat,  ejus 
vestigio  defensos  ignis  de  coelo  missus  urere  nou 
audebat.  Illa  autem  diequatuordecim  miiliaignis 
ille  consumpserat  (Num.  xvi,  41-49). 
GAPUT  XXXl.  —  De  virga  Aaron,  quae  franduerat. 

Quos  etiam  rebellionis  reatus  gravius  perurgebat 
Attamen  cessante  tumultu,  ut  singuli  manifestius 
scirent,quem  sibi  Dominus  in  sacerdotiumeiigeret, 
singulorum  ex  duabus  et  decem  tribubus  princi- 
pum  virgas  inserlis  nominibus  Moyses  postulave» 
rat,  et  pro  sorte  Le  vi  ticee  t  ri  bu  s  Aaron  virgam  inserto 
nomine  acceperat,  quas  in  conspectu  Domini  sub 
tabernaculi  tecto  una  nocte  recondit.  Crastino  au- 
tem  maneAaron  virgagemmulasamygdalini  floris 
ostendit.  quo  patebat  Aaronpreeomnibusinsace^ 
dotium  Deumelegisse(iVttm.  XVII,  1-8).  Neo  tamenia 
hoccontra  naturam  virga  monstratur  aliquideffe- 
cisse. 

CAPUT XXXII.  —  De petra  bis  percuuaimiMm. 

Inlerjeolo  leiDpon  deAiiiio  popvdiis  sitieiis  hi  Ca- 
des  deserti  Sin,  murmure  gravi  contra  Moysen  et 
Aaron  tumultuabat.  Quae  res  dum  ad  Dominumper 
Moysen  refertur,  virga  percuti  petra  pracipitur.  Sed 
Moysesinfidelispopulimurmurepermotu8,etiamde 
praecepto  Domini  nde  litubavit,  coramque  populo 
cum  Aaron  bis  petram  percussit,  lagiterque  fluentes 
aquas  sitiens  populus  bibit.  Sed  hac  causa  Moyices 
terram  repromissionis  non  intravit  (Id.  xx.  2-lS). 
Semel  in  Oreb  petra  percutitur»  ubi  tantum  populi 
intidelitas  notatur  (Exod.  xvii,  6|.  In  Cades  autem 
deserti  Sin  saxum  bis  ceesum  pulsatur :  ibi  namque 
infldelitas  in  populo  et  in  duce  dignoscitur. 
GAPUT  XXXHl.  —  De  serpenU  eeneo. 

Itidem  murmurante  populoignitosserpentesfla- 
tuque  adurentesin  eumDominus  immisit,  quorum 
flatu  adustospIurimosmurmuratorumnecavit.ee- 
teri  autem  intereuntium  poena  territi,  et  animo  po»- 
nitente  ad  satisfactionem  inclinati,  ad  Moysen  et  ad 
DominumoIamaveruntyUthttoabeisplagaeesaaret. 


f 


«173 


LIBER  SECUNDUS.  -  APPENDIX. 


t474 


Et  idcirco  fleiLtis  poeDitentium  lacrymis  Dominus 
Moysi  jubet,  utserpentem  aeneum  virga  in  excelsum 
coram  populo  elevaret.  Quo  facto  statim  serpens 
eeneus  erigitur,  etperillius  aspectum  priorum  ser- 
pentium  vulnera  curabantur  {Num.  xxi,  5-9).  Atta- 
men  quemadmodum  etde  virgadiximus,  etarbore 
qua  amara  ac^ua  indulcatur,nonin  serpente  salus, 
sed  in  Domini  imperio  tenebatur.  Quidquid  enim 
ipse  prncepisset,  illud  tunc  in  populo  salus  esset. 
Sed  historia  praecedentium  rerum  in  flgura,  virtus 
nuncin  Christo  et  in  Ecclesia  continetur. 

CAPUT  XXXIV.  —  De  BnUum  et  asina  ejus, 
Balach  fiiind  Sephor,  cum  in  terram  suam  Israel 
venisse  comperisset,  nuntios  misit,  ut  Balaani  ha- 
riolum  invitaret,  ut  populo  Israel  malediceret.  Qui 
cumsedenssuperasinampergeret^etasinaangelum 
inangustiisstantemevaginatogladiovidenstimuis- 
tel,  ter  cffisa  demum  domino  substttit.  Unde  am- 
plioi  flagellata  humano  more  et  sermone,  quasi 
querolosa  ancilla,  loquitur.Et  itla  loquente,  statim 
Balaam  oeuli,  ut  angelnm  cerneret,  aperiuntur 
{Num,  xxu).  Inhocadmirabili  signo  quamvis  asina 
competentia  sibiverba  profatur,  non  tamen  sua 
mente  necaffectusaoloquitur;  sedDominusdequo 
dicitur,£(  aperuit Ikmnmus  osasinsR,  sicutadioquen* 
dum  os  aperuit,  ita  etiMn  linguam  et  palatum  in 
verba  gubernavit.  Asinaenimquid  etquomododice- 
ret,etsiaIiquiddiceret^omniDOBesciebat.Qiioniam 
et  homines  qui  alieno  inflati  spiKlu  loquuntur,  et 
adhuc  cum  loquuntur,  quid dicunt nMciunt,  et  nihil 
ezeo  recordantur  cum  resipiscunt.  Sed  qvA  loquendi 
modos  et  in  nubibus  etin  igne  seepe  invenit,  Min  ore 
muti  animalis  liDgufleplectruminverbagubemmvil. 
Ez  quointelligimusninil  in  naturaasinse  Dominuin 
commutasse,sed  peraerem  oris  ejus,  illa  etiam: 
ignorante,  prophetee  ignoraotiam  compescuisse 
quatenus  UominiSpiritusetsiinseIoqueretur,elatus 
in  superbiam  non  esset,  qui  frequenter»  et  per  res 
insensibiles,  etbrutum  etmutum  et  subjectum  sibi 
animal,  eumdem  loqui  comperisset.  Quoniam 
Spiritus  Dei  ubi  vult  spirat  (Joan.  ni,  8),  etiamsi 
Tcluntati  ejus  qui  loquitur,minus  conveniat.  Sicut 
et  Saui  prophetas  occidere  volens,  mala  incitatus 
voluntate  venerat,  et  tamen  Spiritu  Domini  arreptus, 
inter  eos  auos  persequebatur,  prophetabat  (I  Reg. 
XIX,  24).  Unde  et  ipse  Balaam  ad  maledicendum 
deductus,  et  illud  volens  implere,  non  maledicere 


Dei  populo  potuit,  sed  contra  voluntatem  suam  a 
Domini  Spiritu  coactusest  benedicere  {Num,  xxui). 
His  ergo  auabus  causis  Balaam  venire  a  Domino 
permissus  est,  utper  mutum  auimal  ejus  insipien- 
tiaconfutaretur,  et  adventusChristi  per  prophetam 
gentilem,  qui  futurus  erat  gentinm  Salvator,in  lege 
Dei  scriberetur,  In  omni  popnli  Israei  itinere  co- 
lumna  nobis  per  diemnunquam  defuit,  neccoram 
populo  columna  ignis  per  noctem  (Exod,  xai,  21, 
22),  ut  noctis  frigore  defensi,  et  a  tenebris  illumi- 
nari  pergerent  cum  igne.  Eta  calore  solis  protecti 
fuerunt  in  die  sub  nube.  Quem  Dominus  custos 
Israel  vere  protegit,  nec  solper  diem  nec  unquam 
luna  per  nootem  exurit. 

CAPUT  J[XXV.  —  De  Moyse  pergente  in  montem 

Abarim, 

Quailragesimo  annoegressionisfiliorumlsrael  de 
JEgjpio,  quadragesima  secundamansione  in  cam- 

Sestribus  Moah  super  Jordanem  populus  seclit,  ubi 
oyses  Deuteronomium,  hocest,  iterationem  Legis 
preedicavit  (Deut.  i,  sqq.) :  et  postea  constituto  pro  se 
m  ducatu  populi  Jesu  fiiio  Nun  ex  tribu  Epnraim 
(Id.  XXXI,  7),  imperio  Domini  in  montem  Abarim 
(transi(uum),  in  montem  Nebo  solus  ascendit,  ubi 
centesimo  et  vigesimo  setatis  suae  anno,  nec  motis 
dentibus,  nec  caligantibus  oculis,  integro  corpore, 
totius  humani  generis  commune  debitum  solvit 
(Ibid.y  34).  Duabusautemcausi8,ut  sapientesaiunt, 
mortis  ejus  et  sepulcri  nemo  conscius  erat,  quate- 
nus  illam  faciem,  quae  consortio  sermonis  Domini 
rutilaverat,  mortis  mnerore  repressam,  nullus  vide- 
ret ;  et  ne  sepulcrumejus  populus  Israel,  si  cogno- 
visset  ubi  esset,  adoraret.  Unde  et  virgam  in  qua 
«igna  fecerat,  ut  plurimi  putant,  ne  adoraretur  se- 
cum  abstnlerat ;  quoniametserpentem  quem  fece- 
rat,  filii  Israel  postmodum  adorabant.  Omnis  au- 
tem  illius  fttas  in  tres  quadrageuarias  partes  divi- 
ditur.  Quadragiota  enimannis  in  Mgjpio  in  domo 
Pharaonis  ab  infantia  litteras  didicit.  Quadraginta 
annis  exsul  ex  MgypXo  in  domo  saoerdotis  Madian 
fuit.  Et  quadraginta  annis  per  desertum  ducatum 
populo  proebuit.  Certe  et  nos  consummatis  his  quae 
de  Pentateucho  historica  narratione  comprehendi- 
mus,  primi  libri  finem  de  Mirabilibus  hic  facere 
conveniat,  ut  secundus  de  Prophetia  scilicet  ex- 
cerptus,  ab  Jesufilio  Nun  et  Jordane  initium  sumat. 


LIBER  SECUNDUS 

De  Propbetia. 


CAPUT  PRIMUM.  —  De  Jesu  filio  Nun,  et  dirempto 
Jordane  in  transitu  populi, 
Cumautem  Moyse  egrediente,  Dei  populi  guber- 
nationem  Jesusfilius  Nun  suscepisset,  confortatus 
sermone  Domini,de campestribus  Moab ad  Jordanis 
fluvium  castra  moveri  jubet  :  ac  deinde  cum  arc8B 
testamenti  onere  decorati,  reliquam  plebem  pree- 
cedentes  sacerdotes  primas  unaas  ingrederentur ; 
ab  illo  loco  ubi  steterunt  usque  ad  mare,  omnis 
fluminis  alveusaquissuisconfestim  nudatus,  supe- 
riorque  aquarum  moles  quse  de  fontibus  augeoa- 
tur,  sursum  in  aera  montabat,  quousque  omnis 
Israel  siccis  pedibus  alveum  fluminis  transierat 
(Josue  ni,  i4,  sqq.).  In  cujus  miraculi  testimonio 
duodecim  lapides,  quantos  dnodecim  viri  portare 
poterant,  de  ima  glarea  Jordanis  portati  sunt  in 
locum  castrorum,  et  totidem  tantiexhis  quosterra 
sicca  continuerat,  positi  sunt  in  eorum  locum  (Id. 
iT,  9, 10).  Certe  etin  hoc  sigtiopropositi  operis  nos- 
tri  causa  requiritur,  qualiter  arcam  Domini  flu- 
Tius  naturaiiter  praeterire  non  peruiittit.  Ita  enim 
aquarum  pars  quae  ad  mare  perrexit,  naturae  su» 
cursum  consuetum  consequitur^dum  altiora  dese- 
rens,  per  prona  proprio  more  fluminis  paulatim 


delabitur.  At  vero  humana  industria  alTeos  flumi- 
num  nudatos  legimus  etaudivimus,quomodo  Cyrus 
imperator  Persarum  exercitus  super  Gangem  flu- 
vium,  qui  est  secundae  post  Euphratem  quantita- 
tis,  illa  expeditione  qua  Babyloniam  expugaavit, 
dicituresse  castrametatus.Ubi  charissimumet  viro- 
rum  et  equitum,  equitem  transmeandi  fluminis  au- 
dacia  persuasum,  rapacis  alvei  vortex  demersit. 
Quo  facto,  rex  incredibiliter  iracundiae  furore  ad- 
Tersus  fluvium  permotus,  velut  insensibilem  crea- 
turam  ulcisci  statuit :  ac  immensum  amnem  per- 
peti  anno  totis  viribus  in  quatercentas  sexagmta 
fossas  divisit ;  nudatoque  alveo,  meabilem  vix  ge- 
nua  tingentibus  feminis  reliquit.  Unde  eodem  exer- 
citu  et  rege  eadem  expeditione  Babyloniam  obsi- 
dente,  excelsissimo  murorum  objectu  ab  expu- 
gnandi  molimine  repulsi,  ad  Euphratis  fluminis 
perfluentis  superiora  vada  convertunt.  Illa  autem 
praedictaarteedocti,peraIienum  limitem  diverten- 
tes,  per  ejus  nudatum  alveum  Babylonis  murum 
subintrantes,  urbem  capiunl.  Quod  ergo  humana 
industria  laborioso  conamine  potuit,  hoc  Deus  po- 
tentiae  suae  Tirtute  facilius  peregit.  Sed  forsitan 
quitquam  dispariter  respondebit  noc  factum  esse» 


«175 


DE  MIRABILIBUS  SACRiB  SCRIPTURiB,  S.  AUGUSTINI 


SI76 


dicens,  Hlic  enim  fossurse  opus  alveos  aquarum 
per  humiliora  divertit ;  hic  vero  staas  aqua,  nuUo 
reniteQte  ad  aeris  sublimia  conscendit.  Sed  et  hoc 
nonne  humana  diligentia  saepe  efficit,  et  ab  oppo- 
sitis  vallibus  aquas  in  excelsum  montare,  et  ad 
fontes  redire  ofifensas  compellit  ?  Quod  vero  homi- 
nes  velut  terreni,  de  terrena  crassa  materia  fre- 
quenter  faciunt ;  quomodo  Angeli  timc,  quorum 
officiis  hflecomnia  mirabilia  peraguntur,  per  aerem 
facere  non  potuerunt  ?  Cum  sit  naturale  aeris  opus 
et  proprium  officium  aquas  retinere  in  nubibus  : 
et  ut  aocti  iudoctique  pariter  norunf,  quotidiana 
administratione  retmet ;  ita  tunc  Oeo  Jubente  flu- 
minis  cursum  prohibuit,  utper  illius  fluenta  arca 
Dei  et  sacerdotes  transirent. 
GAPUT  11.   —  De  ealceamentU  et   vettibus  filiorum 

Itrael. 

Terram  igitur  repromissionis  post  lon^i  laborem 
itineris  iQgressi,de  fructibus  Chananitidis  regionis 
populi  turba  comedit,  et  mannae  de  nubibus  esca 
ministrari  desinit  (Jotue  v,  42).  In  hoc  tam  loogo 
itinere  admiratione  dignum  accidit  illud,  quod  per 
quadraginta  annos  nullius  ex  omni  populo  cal- 
ceamenium  aut  vestis  defecit  (Deu/.  xxix,  5).  In  quo 
Dominus  non  naturam  novam  in  calceamentis  et 
yestibus  condidit,  sed  olim  conditam  conservavit. 
CAPIJT  III.  —  De  subvertione  Jerieho, 

Inde  Jordanis  ripam  egressis,  urbs  Jericho  prima 
ex  Chananitidis  civitatibus  occurrit.  Quab  lustrata 
circuitu  dierum  septem,  quasi  arc»  dominicfle  et 
exercitus  ^xpavescens  adventum,  cito  corruit.  Iq 
quo  circuitu  nuilo  armorum  suffragio  usus  est 
victor  popuius,  sed  ad  clamorem  in  gyro  sonan- 
tem  murus  erat  usque  ad  fundamenta  dirutus  {Jo- 
tue  VI,  20).  Ubi  ninii  extra  naturam  esse  factum 
gesta  res  ostendit.  Siquidem  et  hoc  terrfle  motibus 
esse  factum  frequenter  Scriptura  denuntiat.  Quo- 
modo  el  in  famoso  illo  terraB  motu  gentum  Lybiae  ur- 
bes  corruerunt,  et  in  terrfle  motu  dominicsB  passionis 
undecim  inTliraciasubversdesunt.PrflBterea  quoque 

2uod  humani  aclus  efficacia  congerit,  hoc  alterms 
estruentls  vei  etiam  senectutis  tempus  coQsumit.  At- 
tameQhaecdicentes,noQca8uaccidissemurorum  Je- 
richo  ruiuam,  ostcQdimus;  sed  Qec  coQtra  oaturam 
sicut  aliquid  iu  miraculisfactum  ostendemus.  Hoc 
enim  sicut  et  cfleteramiQistrari  aQgelico  operedesi- 
gQavimus,Deijussu  effectum  fuisseuoQdubitamus. 
CAPUT  IV.  —  De  %ole  et  luna  ttantibut  ad  imperium 

Jotue. 
Posthocquoque  ChaQaQfleorum  quiQquo  regibus 
iu  uQum  congregatis  ut  pugnarent  adversus  fllios 
Israel,  cum  ex  adverso  miscerentur  cohortes,  et 
victoria  iuDei  populi  partem  coQcederet,  Jesusfilius 
NuQ  priQceps  populi  Israel  soli  iu  medio  die  prfle- 
cepit  ut  ue  se  moveret,  et  luQfle  ubi  fuerat  staret. 
douec  se  Dei  populus  de  iQimicis  viQdicaret,  quod 
et  factum  est.  Nam  sol  duos  dies  iu  uqo  coQcuisit, 
et  luoa  diei  spatioQOQ  occurrit.  Iq  qua  jussioue  qoq 
humaui  imperii  auctoritate  lumiQaria  requiescuut, 
sed  Domiui  imperaQtis  ut  stareut,  jussui  obediuut. 
Nihil  euim  propter  jubeutis  homiois  verbum  Dei 
creaturse  faciuut,  sed  quod  Domiuusservi  sui  ora- 
tioQi  obedicQs  prflecepit,  hoc  efficiuQt.  Sic  eQim 
perscribitur  :  Soi  ttetit  eontra  Gabaon,  et  luna  ad  val- 
lem  Hailont  obediente  Domino  voei  hominit  {Jotue  x, 
12-14).  Bx  quo  iQtelligitur  Deum  servorum  suorum 
precibus  obedire,  et  ad  eorum  Qecessitatem  crea- 
turas  suas  opportuQe  guberuare.  Hflec  lumiQarium 
mora  uihil  Qovum  in  Qatura  commisit,  etsi  iu  mi- 
Qisterio  aliquid  varium  osteodit.  Sedet  illa  varietas 
nihil  iQ  aQQi  cursu  et  reliquorum  dierum  commo- 
vit,  dum  pariter  sol  et  luua  UQumquodque  Iq  suo 
ordiue  requievit.  Si  euim  uuum  luminare  curreret, 
dum  alterum  interim  requisceret,  dierum  et  men- 
sium  et  auQorum  assuetum  cursum  conturbaret. 
Dum  autem  utrumque  moram  hanc  habuit,  quasi 
post  consuetum  diem  in  occasus  sui  limitem  per- 


rexit.  Non  enim  quod  ad  belli  iUuminationem  loEa 
tunc  in  prflesentia  solis  proficeret,  stare  imperator ; 
sed  ne  quid  in  coQgruo  lumiaarium  meatuper 
UQius  quietem  et  alterius  cursum  destrueretur.  Sed 
quouiametmaris  cursum  luaari  coQYeQieuiem  esse 
iQ  omQibus  evideuter  moQstravimus,   ilium  tunc 
requievisse,  etsi  Scripturae  vocibus  reticelur,  nonne 
ipse  illarum  rerum  proQuutiat  observabilis  com- 
meatus  ?  Luua  vero  qoq  tantum  in  hac  statione  re- 
quieverit,  sed  et  incrementi  vel  decrementi  sui  in- 
terim  consuetudinem  agere  non  poluit.  Si  enim 
dum  stetit  luaa,  licet  sians,  sua  incrementa  vel  de- 
cremeuta  ageret ;  iiiud  iucrementum  lunare  ultra 
solis  cursum  in  c^rclorum  ratioQibus  aliquid  tnrba 
ret.  Dum  vero  nihil  iu  circuli  iu  se  revertentis  cuna 
dies  iiia  solito  longior  prflebuit,  tunc  manifestum 
est,  quod  ia  illa  superveQicQte  vespera,  unius  diei 
incrementum  luna,  sicut  auotidie  solet,  gessit.  Ut 
enim  hoc  manifestisapproDationibus  pateat,  cyclo- 
rum  etiam  abinitio  coQditiorbisrecursus  in  sebre- 
viter  digeremus,  quos  semper  post  quingentos  tri- 
gJQta  duos  auQos,  sole  ut  iu  priQcipio,  et  luna  per 
omuia  coQVCQieQtibus,  QulIissubveQientibus  impe- 
dimcQtis,  in  id  uude  coeperaQt.  redire  ostendemus. 
Quinto  Qamque  cyclo  a  muudi  priQcipio,  anno  ceQ- 
tesimo  quarto  decimo,  geuerale  totius  mundi  dilu- 
vium  suD  Noe  veuit,  qui  post  diluvium  quadringea- 
tesimo  decimo  octavo  auQO  defecit :  et  inde  alius 
iucipieQs,  id  est,  sextus,  in  octavo  fletalis  AbralUB 
auQO  fiQitur.  EtQOQo  ejusaQQo  septimus  iQcipiens, 
trigesimoquiuto  aQQoegressioQisfiliorumlsrael  de 
^gypto,  quiuqueQQio  aQte  mortem  MoysicoQciu- 
ditur.  Post  quem  octavus,  iu  quo  est  iilud  sigQum 
iu  sole  et  luua  factum,  trigesimo  sexto  auQO  egres- 
sioQis  Israel  de  iCgypto  incipicQs,  iQ  trigesimum 
primum  auQum  Asfle  regis  Juda  incidit.  Cujus  tri- 
gesimo  secuudo  auoo  qoqus  exordium  capiens,  in 
quo  et  aliud  siguum  iu  sole,  Ezechiee  regis  tem- 
pore,  de  quo  paulo  post  dicemus,  factum  legitur, 
ceutesimo  octavoaQQO  post  templi  restaurationem, 
quflB  sub  Dario  facta  est,  sui  cursus  spatium  coa- 
summavit  :  douec  decimus  iude  oriens  nonage- 
simo  secuQdo  aoQO  post  passioQem  Salvatoris,  Alia 
et  Sparsa(a)  coQsulibus,  peractis  cursibus  consum- 
matur.  Post  quem  uQdecimus  a  coQsuIatu  Pateroi 
et  Torquati  ad  Qostra  usque  tempora  decurrens, 
extremo  auQO  HiberQicQsium  moneute  Ifanichfleo 
iQter  cflBteros  sapieates,  peragitur.  Et  duodecimus 
nunc  tertium  annum  agens  ad  futurorum  scientiam 
se  prflBstans,  a  nobis  qualem  finem  sit  habilurai 
ignoratur :  quorum  uuusquisque  uniformi  stata, 
peractis  quiQgeQtis  trigiQta  duobus  annis  in  seme- 
tipsum,  id  est,  in  sequentisinitium  revoivitur,  com- 
pletis  videlicet  in  unoquoque  solaribus  octovice- 
nis  nonodecies,  et  in  lunaribus  decemnovenalibui 
vicies  octies  circulis.  Post  quos  et  in  lunari  suppa- 
tatione  per  commuQcs  duodecim  et  embolismot 
septem,  per  ogdoadem  et  heQdecadem  et  incre- 
mcQtum  luuare,  quod  computatores  saitum  nomi- 
uaQt ;  etsolari  per  quadrauteset  bissextos  diligen- 
ter  diuumeratos,  demum  duobus  lumiDaribus  to- 
tidem  dies  habeutibus,  et  per  cursus  sui  omnet 
lineas  concordi  ratione  convenientibus,  velutipri- 
mus  conditi  orbis  annus  innovatur.  Dum  ergo  hi 
circulorum  totales  recursus  in  se  congrue,  et  pcMt 
illos  cyclos  quibus  in  sole  et  luna  morae  vel  redi« 
tus  signa,  quomodo  sub  Jesu  vel  Ezechia  factum 
legitur,  apparuisse  describitur,  siue  ulla  varietale 
redeuQt ;  maQifesteiQtelligitur,q[uodnoo  mora  ilia 
aut  reversio  aliquid  in  lutninanum  et  temporum 
assueto  cursu  prflepeditum  vel  insolitum  relique- 
runt ;  sed  quasi  per  diem  omnemin  occasussui,  ut 
supra  dixi,  limitem  currunt,  postquam  iUiussolito 
longioris  diei  spatium  peregerunt.  Per  quod  vide- 
tur  quod  nihil  ad  sequentis  noctis  longitndiuem 

(a)  Pro,  Avioia  etPanta. 


«•rt 


LIBER  SECONDUS.  —  APPENDIX. 


ii16 


temporis  illa  dies  longa  coBtulerit,  cujus  princeps 
pariter  in  die  cum  sole  diei  praBposito  luna  requiey  it. 
CAPUT  y.  —  De  Gedeone  et  duobut  sigms. 
Itaque  purgata  funestis  habitaloribus  Chanani- 
tidis  regione.  in  Dei  populi  deditionem  ipsa  a  Do- 
mino  terra  tribuitur.  Qui  postmodo  pacis  otio  re- 
solutus,  in  idolorum  terrffi  illius  et  reliquarum  in 
circuitunationum  cultumpervagatur.  Propterquod 
gentibus  88Bpe,quarumidolaipsecolebat^  potestate 
a  Domino  concessa,  mancipium  servire  tribuitur. 
Sed  captivitatum  et  servitutum  laboribus  durissi- 
mis  afflictus,  frequenter  a  Deo  per  pGenitentiam  ve- 
niam  precabatur  :  ad  cujus  Ilberationem,  pGeni- 
tentium  lacrymis  sedatus  ille,  judices  suscitabat, 
qui  de  servitutis  jugo  plebem  eruentes,nequaquam 

!>otenti8B  dominio,  sed  arbitrorum  jure  preefiebant 
Judic.  u,  m,  iv).  Quorum  temporibus  dum  Madia- 
nitis  serviret  populus,  Gedeoni  iilio  Joas  coelestis 
nuntius  apparuit,  illumque  destructo  idololatrifle 
ritu^de  plebis  suffiliberatione  commonuit.  Incujus 
conspectu  dum  Gedeon  oblationem  componeret, 
desuper  carnis  j  us  f undens,  coelestis  ignis  holocaus- 
tum  absumpsit.  hltiterum  postulanti  signum  sicci- 
tas  in  omni  terra,  etros  in  solo  vellere  ;  et  rursum 
siccitas  in  solo  vellere,  et  ros  in  omni  terra  fuit 
(Idm  vi).  Sed  hsBC  quamvis  sociantur  numero  mira- 
Dilium,  nihil  tamen  velut  novum  ostendere  videntur 
in  ministratione  rerum.  Quoniam  et  coBlestis  ignis 
res  terrenas,uts6epediximusetdicemus,  frequenter 
devorat ;  et  alternatim  in  mundo  per  partesnimbus 
rorat.  Sed  tamen  multa  talia  de  niirabilibus  Scriptu- 
rarum  subveniunt,  quae  etsi  in  rebus  gestis  dili- 
gentem  evplanationem  non  exigunt,  figurarum  ta- 
men  praesignatione  in  rerum  spiritualium  intelli- 
gentia  referta  sunt.  Sed  quoniam  in  opere  isto  re- 
rum  tantummodo  gestarum  intellectum  prosequi 
disponimus,  hoc  licet  memorisB  causa  statim  histo- 
riaiiternumero  roirabilium  inseremus.  Qus  etiamsi 
seepe  fortuito  casu  Dei  voluntate  in  rebus  proveniunt, 
terribiliustamenetceleriusetcertiusetiairabiliusin 
signi  alicujus  ostensione  per  Domini-fmperium  gu- 
bernata  et  ostensa  sunt.  unde  cum  historialiter  in 
holocausti  hac  concrematione,  non  terrestri  igne, 
sed  c€Blesti  flamma  hoc  ostendebatur,  quod  futu- 
rum  tunc  bellum,non  humanis  viribus,sed  coelesti 
auzilio  proficeret ;  et  ros  prius  demonstrabat  in 
solo  vellere  ostensus,  quod  divina  miseratio,  qusB 
tunc  in  Israel  fragili  et  molli  populo  fuerat,  ignitas 
gentium  iras,sicut  aauaignem,  possit  exstinguere. 

CAPUT  VI.  —  De  Samonis  fortitudine  in  capillis. 

Iterum  cum  Philistaeis  serviret  Israelitica  piebs, 
Manue  filii  Saruchde  tribu  Dansteriliuxori  primo, 
deinde  ipsi  Manue  Dei  angelus  prophetali  nabita 
apparnit ;  eosquede  filioqui  illis  essetnasciturus, 
quahter  foret  educandus  edocuit,  quatenus  ne  un- 
quam  novacula  caput  ipsius  transiret,  et  siceram 
et  vinum  et  omne  quod  mebriare  potest,  non  bibe- 
ret.  Cui  cum  Manue  nesciens  esse  angelum,  pran- 
dium  voluissetprsBbere,  angelus  inquit,  De  eibistuis 
non  comedam;  sedDomino,  siviSf  holocaustumcompone, 
Quod  cumManue  illo  praecipienle  composuit,  cum 
igneholocausti  coram  eis  stalim  angelusin  coelum 
ascendit  (Judic,  xni).  £t  hic  terrestris  holocausti 
ignis  de  terrain  coelumascendens  demonslraverat, 
quod  per  nascituri  hominis  fortitudinem  Deus  populi 
Iiberationem  praeparaverat.  Natus  igitur  Samson, 
juxtaqueimperium  Domininutritus,maximam  for- 
titudinem  in  septem  sui  capitis  crinibus  habuit. 
Quod  pro  certo  probatum  est,  dum  eisdem  nuda- 
tus  aliquando  etiam  virtutem  amisit.  Nam  cum  Da- 
lilam  in  valle  Sorecti  mulierem  de  regione  Philisti- 
nornm  alienigenam  adamaret,  et  illa  pecuniam  a 
Philistinisprincipibus^quibus  Samsonmulta  mala 
fecerat,  proditionis  ejus  mercedem  accepisset,  ipse 
poscenti  fortitudinis  suee  mysterium  in  capillorum 
suorum  conservatione  fieri  indioavit.  Et  illa  dormi- 
eatisinaiaasao,  Yooato  raaore,capattotoodit.  Per* 


ductusqueSamson  aPhilistfieis,  oculisorbatus,  mo* 
lam  manu  vertebat,doneccapilli  illius  ad  priorem 
iongitudinem  creverunt.  Deiude  Philistfieis  epulan- 
tibus,utinterepulasSamsoniUuderetur,adducitur; 
et  ipse  pueroregenti  gressus  dixerat,  ut  se  adduas 
columnas  perduceret,  quibus  tota  domusimmine- 
bat,  quatenussuperveluti  illaslassus  reclinaretur. 
Quibusambabus  utraque  manu  apprehensis,  invo- 
catoinauxiliumDeo,totamdomum  concussit.Quae 
citocorruens,  triaPhilistinorum  millia  paritercum 
ipso  Samsone  prostravit  (Id,  xvi).  Sed  naturas  in- 
▼estigantibud,  quflestionem  nou  minimam  incutit, 
quomodo  totum  sensibilecorpus  in  insensibili  ca- 

I)illomotumfortitudinishabuit ;  cujusdamnumdo- 
oris  sensumnequaquam  intulit,  cum  illum  tousor 
areliquocorpore  ferramentiaculeo  divisit.  De  Sam- 
sone  ergo,  priusquam  nasceretur,  a  Domino  praeci- 
pitur,  ut  capillus  illius  nunquam  ferriacumine  vel 
alicujusaculei  tonderetur  (ia.xm,  5).Quamdiu  igi- 
tur  in  mandati  divini  custodia  permanserat,SpiritU8 
sancti  munere  maximam  fortitudinem  habebat.  Un- 
de  cum  muliebri  persuasione  praecepti  dominici 
transgressionemadmvenil;eliam  spirituale  fortitu- 
dinis  donum,  quod  habuerat,  statim  recessit.  Non 
quia  insensibili  capilloossium,  et  carnis,  et  sangui- 
nis,  qui  nihil  ex  his  habet,  victus  inerat  :  sed  man- 
dati  dominici  observatiodonumfortitudinis  obser- 
va]t>at.  Sed  fortasse  aliquis  dicet :  Quare  ergo  cum 
capillis  iterum  fortitudo  illius  succrevit,  si  non  in 
capillis  etiam  prius  robur  habuit  ?  Attamen  etiam 
hac  vice,  non  lam  in  longo  capillo  amissam  virtu- 
tem  recuperabat,  quam  donum  spirituale,  quod 
negligens  amisit,  affiictus  poenitentia  crescentibus 
capillis  paulatim  impretraoat;  praesertim  cum  in 
hujus  mandati  transgressione  ex  parte  licet  aliqua 
excusabatur,  quamvis  sus  virtutis  Dalilse  petenti 
mysterium  dicere  non  negavit,  non  tamen  se  im- 
petrante,  vel  concedente,  vel  consentiente  tonde- 
tur.  Undeafflictus  posteaa  Deoimpetravitfaciiius, 
quod  non  sponte,sed  dormiens  seductusamiserat. 
CAPUT  VII.  —  De  arcaDomini  in  terra  Pkilistiim. 
Indepostnon  parvumtemporis,  filiislsrael  man- 
datorum  transgressioneDeum  offendentibus,  inci- 
tata  Philistinorum  agmina  ad  bellandum  contra 
eos  conveniunt.  Et  filii  Israel  de  se  nihil  confiden- 
tes,  arcam  testamenti  Domini  inexercitu  suo  in  pu- 
gnam  contra  adversarios  conducunt.  Sed  Legis 
transgressores  nequaquam  Legis  arca  tuetur,  victo 
potius  et  deleto  ex  parle  populo,  ab  alienigenis 
ipsa  capitur.  Qui  victoriaBmunereloetantesJn  ter- 
ramsuameamdemcaptamperducunt,  et  velutitri- 
umphi  hujus  auctorem,  juxtaDagon  deum  suura, 
arcam  Dei  Israel  in  templo  statuerunL  Sed  primo 
die  Dagon  coram  arcaprostratusrepertus,  iterum  in 
locosuo  restituitur.Crastino  vero  fractiadlimenin 
centum  partes,capite  et  manibus,  spinadorsi  ejus 
truncata  reperitur  :quod  fugientem  idololatriae,  in 
adventu  dominicae  legis,  cultum  monstrabat.  Qui 
enimfugiunt,  persequentidorsum  dauL  Praeterea 
quoque  lota  Philistaea  foeda  admodum  plaga  per- 
cutitur  :  nam  et  extaleseorumforas  prominebant, 
et  ingens  soricum  etlnsolens  copia  per  totam  pro- 
vinciam  diffundebatur(l  Reg.  iv,  v).  Convenienter 
quippe  Dominus  illis  utramque  poenam  praestave- 
rat,  qualem  rerum  ipsarum  conveniens  ratio  exi- 
gebat :  quatenus  qui  misera  animalia  divinocultu 
venerabantur,  per  miserrima  animalia  in  adventa 
dominicae  legis  castigarentur  ;  et  qui  tabernaculi 
Domini  interiora,  id  est,  arcam  extra  limites  suos 
protraxere,  hi  interiorum  suorum  foras  prominen- 
tium  foeda  affligerentur  clade.  Quapropter  quando 
plaustro  novo  impositamduabusfetis  vaccis  vehen- 
dam,  quae  jugum  antea  non  portaverant^  teneris 
domi  vitulis  mugientibus,  ad  fines  suos  redire  ar- 
cam  permiserunt,  quinque  mures  et  totidem  anu- 
los  aureos  indices  plagarum  suarum  quatenus  ne 
eam  Yacuamreoiittereat,  juxtaeam  in  oiapsella  po^ 


2179 


DE  MIRABILIBUS  SACRiE  SGRIPrUR^,  S.  AUGUSTINI 


±iBb 


sueruDt(/d.  Yi,  iO,  ii).  Sed  in  his  multiplex  figu- 
rarum  inlelligentia  latet,  (juaB  proprii  operis  in- 
dustria,  et  lemporis  otio  indiget. 

CAPUT  VI 11.  —  De  ccbU  fra^ore  quo  territi  tutU 

A  llophyli, 

Iterum  quoque  induita  Philistiaorum  agmina, 
quasi  arena  marisinnumerabilia,  perplanase  ter- 
rselsraeletruderuut,  quae  DominusSamuele  orante 
a  facie  tiliorum  Israei  ingenticoBli  fragore  perterre 
bat(/(i.  vuJO) :  quatenus  per  hocet  Israel  non  pro- 
pria  virtute  vicisse  intelligerent  ;  et  hostes  Deipro- 
teclionem,  et  auxilium  erga  huoc  populum  esse 
scirent. 

CAPUT  IX.  —  De  vocibus  et  pluviis  quando  Saiil 

ordinatus  est. 

Uidem  Samuele  invocante  Domiiium,cumpopu- 
lus  sibi  regem  peteret,  et  Saill  tilium  Cis  de  tribu 
Benjaminin  Dei  famine  jussusProphetaordinaret ; 
Dominus  per  pluvias  et  horribiles  voces  intonuit, 
quibus  plebs,  quae  aiidierat,  se  Dominum  repulisse 
neregnaret  sibi,  intelligeret:  quosfragoresperSa- 
muehs  iterum  Dominus  deprecationem  compes- 
cuit,  postquam  populi  de  hac  re  poenitudinem  io- 
tus  aspexit  (I  Reg.  xii,  \S,  19). 
CAPUT  \.  —  De  Saiil  prophetante  inter  prophetas. 

Saul  invidiae  stimulo  suscitatus,  etmalo  spiritu 
ssepe  arreplus,  cuin  David  occidere  vellet,  et  ipse 
Davidtunccum  Samueleetcaeterorum  prophetarum 
cuneo  prophetarel ;  misit  nuntios,  et  ipsum  interfi- 
ciendum  de  medio  prophetarum  rapere  jubet.  Sed 
illos,  protinus  ul  adveniebant,  spiritus  qui  in  pro- 
phetisloquebatur,arripiebat.  IpsequoqueSauIqua- 
si  inj  unclum  famulis  opus  tertiis  acturus  post  eos  exi- 
ens,  cum  interprophetas  venerat,  prophetabat(/(i. 
xix,20,<99.).Diximusautem  cumdeBalaametasina 
disseruiiu  us,  quoniam  Spiri  tus  sancli  verba,non  di- 
cenliummeritopensantur,  sed  ipsiusvolunlateubi- 
cumque  volueritproferuntur:  perquodtamenpro- 
ferentium  ea  merilanon  inmeliusaugentur,sibona 
nonhabentopera,sicutin  Balaam,  etSaul,etCaipha 
pontifice.  Unde  tales  prophetae  in  j  udicio, iVonn^  in 
tuo  nomine  prophetammusi  damnati Domino  respon- 
debunt :  et  tameofeterniignisconsortiumintercfle- 
teros  impios  subibuui  (Matth,  vii,22,23j.  At  veroet 
hoc  loco  quidam  aestimant,  quodSaui  non  divino 
spiritu,  sedmaioillo  quo  saepe  arripiebatur,per  to- 
tum  illum  diem  prophelaret,donecbavidetiam  im- 
minens  mortis  periculu  ro  ,ipso  s  uo  spiritu,arreptU8^, 
Domini  dispensatione  evaderet.Sed  qualiter  hoc  sen 
tiri  potest,  dumitascribitur:  Et  factus  est  supereum 
spiritus  Dominiyetambulans  proplietabat*t  nisiforte  sic 
in  hoc  loco  accipiatur  spiritusDomini,  quomodo  et 
in  aliospiritusDomini  malus  Saul  arripiebat(IAe^. 
XVI ,14).  Verumtamen  ubicumque  sine  additamento 
spiritus  Dei,  vel  spiritus  Domini,  vel  spiritus  Christi, 
vel  spiritus  Jesu,m  Scripturissaoctisinvenitur,  Spi- 
ritus  sanctus  esse  a  oullo  sano  sensu  dubitatur. 
Ubicumquevero  cum  additamento  dicitur  spiritus 
Domini  malus,  ut  est  inlibro  Samuelis,  intelligitur 
diabolus  esse  :qui/>omfnipropter  ministerium, mo- 
/tijpropter  vitium  dictus  videtur.Ssepequoquecum 
singulariter  spiritus  tantum,etnon  addito,  sanctus, 
aut  Dei,  aut  aliud  quodcumque  ex  his,  quae  ad  si- 
gnandum  aut  demonstrandum  Spiritum  sanctum 
pertinent  deprehenditur ;  contrariusspiritusquiest 
diabolus,  autsubjectus  quisquesibi  exhisqui  mi- 
nistrant  daemonibus,  dignoscitur. 

CAPUT  XI.—  De  Samuele  suscitato  a  Pythone, 

Po^t  etiam  inangustia  constitutus,  hostili  sepre- 
meiit»'.  impetu,cum  neque  per  prophetas,  neque  per 
sacerdotes,  neque  persomniapetenti  sibi  Dominus 
ullurn  responsnm  daret,  Saul  rex  Israel  ad  pyto- 
nissam  perrexit,  ut  ex  mortuis  aliquem  sibi  per 
sufiB  artis  incantationes  suscitaret.  Quae  cum  quee- 
reret,  ex  eo,  quem  mortuum  de  somno  cuperet  re- 

**  Ms.  Aud.,  arrepto. 


solvi^ille  sibi  Samuel  eum  vel  respondit  suscitari, 
Suscitatus  vero  Samuel,  Sauli  quid  eveniret,  prie- 
nuntiat,//ac,inquiens,  hora  tu  et  filii  tui  mtcum  eri- 
tiSt  sed  et  Israel,  tradam  teeum  in  manum  inimicorum 
ejus{\  Meg.  xxyw,  5-19).  Qualiter  ergo  Samuel  a 
p^thonissa.suscitaridicitur,dump^thoni8sad«mo- 
niacis  incantationibus  et  prsestigiis  uli  videtur  ?£t 
quomodo  Saul,  quiinvivenlibus  prophetis  Deires- 
pousum  noninvenit,resuscilatuma  morteprophe- 
tam  audiremeruit?Uude  nonhuncesseSamuelem 
iliumprolietamperfectum,  faciliusintelligitur  ;  sed 
diabolus  qui  se  transiigurat  in  angelum  lucis  (II 
Cor.  XI,  14),  in  phantSLsia  Samuelis  consideretur. 
Quod  ex  sermonibus  ejus  recte  dignoscitur,  quo- 
niam  funestoSaulidicebat,  Tuetfilii  tuiecum  meri- 
tis.  Etenim  si  verus  ille  Samuel  hic  ostensus  esset^ 
nuUo  modo  iniquum  regem  consortem  sui  meriti 
postmortemdiceret.  Siergo  apythonissa  diabolus 
ostenditur,  quare  Samuelin  divina  Scriptura  dici- 
tur  suscitatus  ?  In  multis  sacrae  Scripturae  locis 
imaginatisrebus  verarumrerum  nominasaepeads- 
cribuntur.  Quomodo  et  preedicta  virgain  similitu- 
'  dinemserpentisimaginata,  etphantastica  illa  ma- 
gorum  serpentium  inyEgypto  {Exod.  vn,  iO,  12),  et 
ille  aeneus  indeserto  serpeus  nominatur  {Num. 
XXI,  9).  Duo  quogue  Cherubim  pro  simihtudine 
obumbrare  propitiatorium  memorantur  {Exod. 
xxvii,7).Quinquemures,  et  quinque  anuli  deterra 
Philistiim  in  capsella  cum  arcaDomini  referuntur 

il  Reg.  VI,  11).  Duodecim  boves  sub  mari  fieneo  (III 
\eg.  vn,  25),etquatuordecimleonesiuthrono  SaJo- 
moniseburneostatuuntur  {Id.  x,  i9,20).  Cherubim 
quoque  etpalmfle,et  mala  granata,  etretiain  tem- 

Eli  tediticio  depicta  describuntur  {Id.  vi,  32),  cum 
8BC  omnia  non  ipsa  rerum  veritate,  sedpro  simi- 
liludine  ista  nomina  recipiunt.  Ipsae  tamen  9crip-' 
turae  sine  uUo  incertitudinis  respectu  quasi  res  ve- 
ras  haec  nominatim  pouunt.  Phantasma  igitur  Sa- 
muelis  velut  ipse  Samuel  ostensum  pronuntiatur, 
sicut  et  in  visibus  Prophetarum,  et  in  Apocalypsi 
Joannis  ostensi  viri  pronuntiantur. 

CAPUT  XII.  —  Depercussione  Ozx. 
Post  modicum  deinde  David  regnum  obtinante 
arca  testamenti  de  domo  Aminadab  ad  Jerusalem 
a  regeetomnipopuloperducitur.  Oza  filius  Amina* 
dab  sequens  arcam,  cum  illam  velut  sustentans 
tangeret,  subita  morte  percussus  et  sufFocatus  est 
(MReg.  w\,  2-7).  In  quo  facto  temeritas  in  ipso  Oza, 
qui  cumnonesset  de  genere  Aaronarcam  tetigerit, 
damnatur;  et  totus  populus,  quia  caute  in  divinis 
rebus  se  agere  deberet,  admonetur.  Sed  quidam 
aliquod  praecedens  peccatum  in  Oza  per  hanc  pa- 
nitum  culpam  esse  exstimant:  quoniam  saepeeve- 
nit,  ut  minores  culpsB  prfiecedentium  peccatorum 
vindictam  incutiant. 

CAPUT  XI II.  —  De  David  numerante  populum» 
Quemadmodum  cum  populus  Israel  peccasset, 
commovit  Dominus  ut  David  numeraret  populum, 
per  quodaccidit,  ut  plebs  peccans  per  parvamre- 
gisculpam  poenam  sustineret  praecedentiumdelic- 
torum.  Angelusenim  Domini  septuaginta  virorum 
millia  ex  omni  Israel  usque  Bersabee  ocoidit.  et 
Jerosolymam  urbemvelut  delere  proposuit  (II  Reg. 
xxiv)  :  nonquod  Dominus  civitatem,  quam  nune 
disperdidit,  delerevellet,sed  ut  ostensusin  procin- 
ctu  vindictaeangelus,  dignam  videntiregi  pceniten- 
tiam  incuteret.Ex  quo  intelligitur  David  minorem 
culpam  commlsisse(^uam  plebem,  qui  peccatum 
suum  per  solam  poenitentiam  delevit;  populi  vero 
delictum  in  auctoribus  suis  mortis  severitatem 

Sromeruit. 
APUTXIV.  —  De  duobus  signisjuxia  altare  Bethel. 
£t  deinde  cum  per  peccatum  Salomonis,  populi 
Israel  regnum  unumin  duo  divisit  Jeroboam  mius 
Nabath  rexdecem  tribuum  in  parte  aquilonis,  me* 
tuens  ne  templi,  quod  erat  in  Jerusalem,  visitalio 
rursum  populum  Roboam  filioSalomaiusjaogerett 


iiit 


LIBER  SECUiNDUS.  —  APPENDIX. 


2182 


idola  etaltaria  in  Danet  in  Bethelposuit(IIIi2e^.xii). 
Sed  in  dedicatione  altarisquodfuitia  Bethei,virae 
JudaiQ  coQtra  illud  altare  propheiaret,  a  DomiQo 
mittitur.  QuoadveQieQte  duo  terribiliasigQaostea- 
duQtur.  iNam  et  altareia  duaspartesstatim  iQhora 
holocausti  sciaditur,  et  regis  ipsius  arida  maaus 
siccatur  (Id.  xni,  i-5).  Quoe  duo  sigua  rei  et  operi 
suo  apte  coQveQeruQt,  dumquid  ia  ipso  tuac  rege 
sit  factum,  evideoter  osteuduQt.  Aptiim  eaim  vide- 
batur,  ut  qui  Dei  cultum,  qui  illud  usque  ia  uoo 
aitari  et  tempio  erat,  divisisset,  ipsius  altare  quod 
ille  sibimetipsi  fecerat,  sic  scissum  dessicaiet  ;  et 
qui  populi  Dei  aiauum,  aeDomiaosuooblatioaem 
et  holocausta  immoiaret,  aridam  fecisset,  ia  schis- 
matico  ilioholocaustomaausillius  aridaappareret. 
CAPIIT  XV.  —  De  trium  annorum  et  »ex  mensium 

siccitate, 
PraBterea  quoque  AchabfilioAmri,  iacitaate  eum 
Jezabeluxore  sua,  plura  ageate  scelera,  EUasThe- 
sbites  de  Galaad  ia  sermoaeDei  dixit :  Sinon  ros  et 
pluvia,  nisi  juxtaoris  mei  verba,  his  annis  erunt  (Id. 
zvii,  l).Cuju$oratioaeprphibitapIuvia  tribusaaais 
eisex  meosibus  aou  pluit  :quateausquiDeum  per 
maia  iaterra  exacerbasseat,  ccBiiciemeatia  etaeris 
commoditate  carereat.  Verum  haBc  plaga,  ut  multi 
magistri  putaat,taatum  terramlsraelcastigaverat. 
Sedmoris  estScripturarum, uliilam  proviaciamde 
qua  dicuat,omaem  terramiadiffereQteraomiaeQt, 
quod  coQveaienter  cumEliapostmodumAchab  ser- 
moae  demoastratur.CumeaimEiiaminse  vidisset, 
Tu  quis  es,  qui  conturbas  vopulum  Israeh  Achabdi- 
xisse  refertur.Cui  respoaueos  Elias,ia  Israel  tautum- 
modo  culpam,quce  haac  pla^am  iacitaverat.fuisse 
deauQtiat.  Non  emm,iQqu\i,EliasegoconturboIsraeli 
sed  tu  et  domus  patris  tui,  quia  dereliquisti  legem  Do- 
mini,et  servis  Baal  (Id.  xviii,  17-18).  Quibus  utrisque 
dictioaibus  ia  Israel  taQ  tummodo  culpam  et  plagam 
coQveaieatia  verborum  esse  demoastrat.  Sieteaim 
totummuadum  plaga  illa  fIagelIaret,aoagt<t co»/ur- 
baslsrael  taatummodo,  sedqui  coalurbastotumor- 
bem,Achab  dixisset.  la  tempore  autem  siccitatisa 
Domiao  Eli«  dicitur,utia  speluacatorreatisCarith 
se  abcoQderet,ubi  corvis  miaistrautibus  paaeet  car« 
nibus»  etaquatorrentis  illum  satiaret  (Id.  xvii,2-4); 
duplici  scilicet  occasioae,quateQus  et  ia  tempore  fa- 
mis  haberet  alimoaiam,  et  persecutorum  avide  se 
quflereatium  rabidam  effugeret  iram.Corvis  vero  mi- 
nistrare  ProphetaB  prfecipitur,  ut  scilicet  culpam, 
quamia  diluvio  commiseratia  terra,  purgareavis 
illa  videretur,  dum  ut  fidelis  miaister  eficitur  Eli», 
qui  oegligeas  et  fallax  erat  autea  Noe.  Prteterea 
quoque  ia  hoc  miaisterio  illud  etiam  osteaditur, 
qualiterhomo  siaoa  peccasset,  etiam  iafructuoso- 
rum  animalium  auac  miaisteriis  uteretur.  Uade 
▼ero  eas  caroes  et  paaes  ille  corviis  detulerit,  ipse 
yiderit,  qui  taleofficium  committebat.Iaquotamea 
iatueadum  est,  quod  ex  aliquorum  homiuum  sciea 
tium  aut  aescieatium  iadustria,  corvi  hffic  accipe- 
reat,  qui  coctos  paaes  et  caraes  quashbet  quaUter- 
cumoiiepraBparabaat. 
CArUT  XVl.  —  De  vidua  in  Sarepla  Sidoniorum. 
Cumque  de  torreute  propter  uiimiam  siccitatem 
aqua  deticeret,  ad  viduam  ia  Sareptam,  ut  ibi 
pasceretur,  exire  Eliam  Deus  jubet.  Qute  cum  eum 
ia  domo  sua  victuquotidiaaosatiaret,  famiUariter 
receptum,Iecvthus  olei,  et  fariaaB  hydria,  ia  quibus 
unius  dici  refectioQem  ia  adveotu  suo  iaveoerat, 
noamiauta  suQt,doaecvisitavitDomiaus  populum 
8uum(III  Reg.  xu,  8-16).  Et  hoc  accidit,  aoa  quod 
invalida  manus  Domiai  esset,  ut  etiam  postquam 
torrentis  uada  defecisset,  aquam  illi  cum  paaibus 
aliunde  et  carne  donaret ;  sed  idcirco  ad  Sareptam 
Sidoaiorum  saturaadus  Propheta  mittitur,  ut  per 
illumboaaetfidelisviduapasceretur.  Neveroquem 
moveat,  guod  Sidooiorum  terra  haac  eamdem  pla- 

J:am  pariter  cnm  Israel  perpessa  erat ;  dum  inde 
esabei  perieoutrix  propQetarum,  et  totius  yindi- 


ctffi  et  facinoris  causa,  Sidoaiorum  regis  filia,  pa- 
teroam  origiaem  ducebat.  Certe  etiam  hoc  signo 
aou  aova  a  Domiao,  sed  coadita  aatura  immodica 
non  modica  substaoUa  guberaatur,  quomodo  de 
calceameaUs  et  Israel  vestlbus  preedictum  memo- 
ratur.  Nani  iu  csBteris  prsBdictis  omaibus  miracu- 
lis  ail  aaturae  ratioaem  refugit,  sicut  ipse  rerum 
eveatus  frequeater  osteudit. 
CAPUT  XVII.   —  De  mortuo  unico  viduss  fHio  quem 

suscitavit  Elias. 
Uujus  viduae  filius  illo  tempore,  quo  Elias  iu 
domo  ejus  morabatur,  gravi  fiegritudioe  mortuus 
fuit.  Sed  huuc  Ellas  oratione  sua  ad  vitam  iterum 
revocavit  (III  Reg.  xvii,  17-22).  De  quo  traduat  He- 
brffii,  quod  ipse  Jonas  propheta  postea  fuerit,  quem 
de  veatre  ceti  gluUentis,  evoluUs  tiibus  diebus,  Do- 
miaus  absolvit  {Jonx  ii).  Quia  DomiQus  qui  inimi- 
cum  suumia  quocumque  tutoloco  potestoccidere, 
servum  suum  quem  vult  eruere,  cie  qualicumque 
aogusUaUberare  valet.  At  vero  illa  famosa  qusestio, 
qua  de  mortuis  resuscitaUs  agitur,  usque  ad  La- 
zarum  a  oobis  reservatur. 
CAPUT  XVIIl.  —  De  holocausto  in  monte  Carmeli. 

Evoluto  autem  tempore  siccitatis,  cum  Domiaus 
super  terram  veUet  pluviam  dare,  prophetam  EUam 
iu  occursum  regis  Achab  jussit  exire,  qui  omaem 
Israel  ad  eum  et  idolorum  prophetas  quadringea- 
tos  quiaquagiata  ia  montem  Carmeli  coagregavit. 
Quibus  coagregaUs,   sanctus  Elias  duos    boves, 
uaum  Douiiao,  et  alterum  Baal,  per  se  et  per  pro- 
phetas  idolorum  mactari  iu  holocaustum  rogavit, 
ut  Deus  qui  per  igaem  exaudierit,  ipse  popuU  Deus 
sit.  Quo  impetrato,  sacerdotes  Baal  bovem  suum 
prius  occideates,  usque  ad  mediam  diem  tristes, 
Baal  ut  per  igaem  cousumeret  holocaustum,  roga- 
baat.  Sed  Baal,  qui  poUus  igoi  in  potestatem  tra- 
ditus  est,  super  holocaustum  ignem  dare  aoa  po- 
terat.  Elias  vero  bo  vem  suum  ia  u^usta  commiuueas, 
per  membra  divideus,  super  altare  quod  construc- 
tum  fuerat,  et  quod  ipse  curaverat,tunc  statuit : 
eumque  aqua  abunde  superfudit,  oranteque  illo, 
itoigais  de  coelo  cecidit,  qui  bovem  cum  altari  et 
lapidibus  et  aqua  simul  coasumpsti.  Ac  deiade 
sacerdotes  Baal  ia  potestatem  sii)i   traditos,   in 
torreote  Cisou  interfecit,  et  omois  populus  Deum 
Domiaum  esse  coafessus  credidit  (111  Reg.  xvui, 
i  9-40^ .  la  hoc  eUam  extra  aaturam  igni  s  nequaquam 
aliquid  fecit,  qui  desuper  aerio  ignito  spatio  des- 
cendeas,  cum  Dei  guberaantis  imperio,  aUmeaU 
sui  materam,  quam  in  terra  repererat,  coasump- 
sit.    la   superiore   eoim   illo  spaUo   igais    natu, 
ram  abuodaatius  esse,  eUam  igaisia  terra  ardeos 
prouuatiat,  qui  ad  superiora,  ubi  est  aatura  ilUns 
ardeatercoasceadereteatat.Sicuteaimaquaeaatura 
desceaderesemper  ad  inferiora,  sic  ignis  proprium 
est  appetere  excelsa.  Non  tamea  coutra  aaturam 
suam  etiam  aqua  seepe  iaexcelsa  videtur  coos- 
ceudere  :  quod  aou  substaaUa  sua  quae  gravis  est 
per  semetipsam,  sed  per  aeris  leviorem  aaturam, 
quia  aquarum    miauUssimee    guttae    vaporaliter 
coutrahuatur,  solet  facere  :  qu«e  miauUssimeegut- 
Xsd,  ad  aeris  altiora  fumali  modo  coasceudeates, 
cumia  densioribus  aubibus  iu  se  cooveaiuat :  aeris 
natura  superferri  noa  possuat,  sed  veato  coa^ente 
graviuscula  mole  ad  terram  dilabuatur.  Et  si  illas 
ia  aubibus,  priusquam  lapsse  fueriat,  gelu  prseri- 
puerit ;  easdem   guttas  |coacretas  io  graadiuum 
lapillos  glacialiter  soUdatos  frigoris  rigor  deducit: 
et  si  remissiores  et  aecdum  deasataseasgeluiave- 
aerit,  aivem  facit :  et  si  has  gelidum  frigus  aon 
perstrinxerit,  aquae  sUIUcidium  liberum,  ad  iuferio- 
res  partes  uode  ierat  redit.  Sicut  autem  aqua  per 
semetipsam,  aisi  per  aliam  substaaUam  ut  ostea- 
dimus,  non  ascendit ;  sic  et  igais  uisi  per  aliam 
substaatiam  iaferius  non  descendit.  Uade   cum 
et   Dominus  super  quiaque  civitates  de  quibus 
in  primo  libro  diximus  (Cap.  5),  igneos  imbrea 


2183 


DE  MlRABlLiBUS  SAGRifi  SCRIPTORiE,  S.  AUGUStlNl 


iiSi 


plueret ;  hoc  idem  per  sulfur  tiebat,  quatenus  et 
in  sulfure  igais  arderet,  et  per  graviorem  sul- 
furis  naturam  idem  ad  terram  aberetur.  In  hoc 
ergo  loco  ubi  super  altare  ad  holocaustum  ignis 
descendit,  aut  per  aerem  aut  per  sulfur  descen- 
dit :  quoaiam  ignis  per  semetipsum  non  potest 
descendere,  nisi  se  aiicui  materiae  graviori  Deus 
jusserit  immisceri.  Sacerdotes  ergo  idolorum  si- 
ne  homicidii  culpa  Elias  Dei  servus  interfecit  ; 
quippe  quierat  in  iila  LegequsBdicit,  Blasphemum 
non  patieris  vivere  (Levit,  xxiv,  16).  Nullus  homi- 
num  ergo  idolum  colil,  nisi  Dei  blasphemus  exsli- 
terit.Acperhoc  qui  idololatriaecultoresmactaverat, 
blasphemos  et  sacrilegos  de  terrapurgabat.  Et  post 
haec  omnia,  qui  imbres  a  terraB  perfusione  tribus 
annisetsexmensibusorandoprohibuerat,inmodico 
temporisspatio,  eodemorationis  SU8B  officio,  sitienti 
terrffi  abundantem  pluviam  et  placidam  a  Deo 
impetrabat.  Quae  in  terram  prius  nequaquam  ve- 
nisset,nisi  eam  a  cuUoribus  Baal  occidenao  mun- 
daret. 

CAPUT  XIX.  —  De  quadraginta  dierum  jejunio. 

Quos  cum  Jezabei  ab  Eha  interfcctos  esse  compe- 
risset,  illum  de  morte  propria  minacibus  vernis 
prophetam  terret.  Unde  pergensinterram  Juda  que- 
rulus  Elias,  in  umbra  juniperi  sedens  obdormiviL 
Quem  angelus  DominitangensdesomDOsuscitavit, 
et  pane  et  aqua  esurientem  saturans  et  sitientem 
refeciL  Quo  cibo  refectus,  in  ejus  fortitudine  qua- 
draginta  diebus  etquadraginta  noctibus  nil  come- 
dens,  usquead  OrebDei  moutem  ambulavit.  Unde 
verbi  Domini  fruitus  consortio  rursum  in  terram 
Israel  rediit  (III  Reg,  xix).  De  isto  vero  pane  et  aqua 
angelico  ofhcio  ministratis,  quorum  fortitudopas- 
tum  famis  labore  Prophetam  quadraginta  diebus 
pervexit  S  scientibus  unde  naturae  sint,  intelligen- 
tiamdisserendam  patefacere  servamus.  Inquopane 
cum  quasi  humanae  industriee,  quod  panis  coctus 
sit,  operis  similitudinem  conspiciamus ;  non  terreni 
panis  virtutem,  quod  una  saturitate  quadraginta 
dierum  necessitatem  impleverit,  esse  inteliigimus. 
Nisi  forte  augelico  opere  de  quacumque  terrena 
materia  factus  in  terra  degeiitis  animam  hominis 
pastam  vaUdiorem  hominum  paneefiecerit.  Sed  hic 

f)anis  etsi  propriamoccultando  naturam  sollicitum 
ectoreni  facit ;  de  quadraginta  tamen  dierum  je- 
juniO)  quomodoiiludtempus  jejunus  Propheta  per- 
tuierit,  securum  reddit,  dum  per  unius  virtutem 
nuilo  egens  cibo  tanto  tempore  vixit. 
CAPUT  XX.  —  De  igne  descendente  super  quinqua' 

genarios, 
Inde  intorvallo  quodam  temporis  interjecto^ipso 
prophetainuiontesedente,quinquagenariumprinci- 
pem,cumiis(^uisubeoerant,  uteumadseducerent, 
rex  jussit.  Qui  supercilio,  id  est  superbo  tumore : 
infatus  animo  dixii,  Homo Dei\  ut  ad  illumnobiscum 
exeas,  rex  Ochoxias,  id  est  iilius  Achab,  jussit.  Cui 
Ehas:  Utinquis,  sihomo  Deiego  sum  propheta,  inte 
nunc  et  m  eos  qui  tecum  sunt,  ccelestis  flamma  ardebit. 
Quo  facto,  etalium  ejusdem  ordinis  virum  cum  tot 
comitibus  ad  eumdem  rex  ire  prsecipit  :  quem 
consonapriori  proferentem,  simili  sententia  eadem 
vindicta  consumpsit.  Quo  facto,  tertius  ad  idem 
destinatus  periculum  quinquagenarius  cum  suis 
coram  Dommi  propheta  suppliciter  genu  flexit,  et 
per  verba  precatoria  illum  regis  adire  conspectum 
rogavit.  Sed,  Huic  associare,  ElisB  angelus  Domini 
dixit.  Qui  citosurgens  etgressumsocians,  superbis 
interemptis,  cum  humiliato  et  supplice  ad  regem 
perrexit  (IV  Rea,  \,  9,  <5).  Ignis  autem  inhoc  loco, 
^icut  etin  prsBdicto holocausto  Dei,  dicto  Prophet» 
veri)o  obeaiens,quod  jubebatur  impleviL  Etinhis 
gruvioris  forsitan  ante  commissi  crimen  peccati, 
sicutet  in  Ozaetnumero  popuH  prediximus,  ultriz 
flamma  nimirum  punivit. 

Ha.  Attd.,  prolMBiC 


CAPUT  XXI.  —  De  transeuntibut  Jardanem  EUa  et 

Elisxo. 
Demum  vero  cumDominusEIiam  elevarevoluis- 
set,  ipse  et  Elisffius  filius  Saphan,  miaister  suus, 
Jordanis  flumen  divisum  pallio  Elifle,  pede  sicco, 
sicutin  transitu  filiorum  Urael  factum  priediximus, 
transierunt  {Id.  u,  8).  In  cujus  rei  explanationem, 
de  libro  Jesu  prffidicta  huic  operi  satis  sufficiunL 
Quoniam  dum  in  multis  his  mirabilibus  virtatum 
gestis  praedicta  conveniunt,  iisdemrebus  miracula 
facta,  et  si  in  figurali  explanatione  deviaverunt, 
eamdem  tamen  rationem  m  rerum  gestarum  his- 
torico  intellectu  expositiones  natursB  exigunt.  An- 
tequam  de  mirabiiibus  divinae  totius  Scriptur» 
sermonis  nostri  coeperimus  texerecoronulam,  ope- 
rae  pretium  est  etiam  ea,  in  auibus  propter  pFece- 
cedentium  similitudinemexpianareahquid  non  est 
necesse,proutgestasuntexponam ;  praBsertim  cum 
ex  mirabilibus  ScripturflB  dominic»  nil  praeterire 
disposui,  in  quibus  a  ministerio  quotidiano  excel- 
lere  ut  in  alio  videntur. 

CAPUT  XXII.  ~  De  ascensione  Elise. 
Igitur  ambobus  his  ripa  Jordanis  egressis,  Elias 
ministro  suo  dicebat  :  Postula  a  me  quod  vu,  priuS' 
quam  me  Deus  a  te  transire  et  recipi  jubeat.  Cui  Eli- 
saeus,   SpirituSf  inquit,  tuus  duplex^  obsecro,  in  me 
requiescat,  Rursumque  Eiias :  Duriter,  dicens  postu- 
Uisti,  sed  tamen  si  hora  receptionis  meae  mihi  prsesens 
astiteris  et  videris,  hanc  petitionem  eventus  complMt, 
Hoc  ergo  postulans  EiisaBus.  non  elationis  affectum 
super  magistrum  suum  voluit,  sed  videns  peccata 
populi  innumera,  a  propheta,  ^ui  relinqueretur, 
non  si  mplici  Eliae  spiritu,  sed  duphci  compesci  posse 
preevidit.  Si  enim  illud  quod  petivit  vitio  volentis 
seelevare  animo  postulasset,  nequaquam  a  Domino 
etab  ipso  Elia  quodpetebat,  impetrareL  Igiturhis 
dictis,  jamjamque  Elias  ignco  curru  reoeptus  velut 
ad  coelum,  considerante  EiisflBO,  rapitur  (Ibid.  9, 12). 
Et  hactenus  ipse,  sicut  et  Enoch  in  tesUmonium 
novissimi  tem]x>ris,  adhuc  sine  morte  servatur,  ut 
scilicet  horum  in  ore  duorum  testium,  novissiini 
testimonii  sermo  consistat,  in   extremo  tempore, 
pauloantequam  damnetur  satanas,  qai  humanQm 
genus  aperto  bello  deprimaL  Conveniebat  ergo  ut 
Elias,  quem  divini  amoris  zelus,  ignito  ardore  in 
anima  sua  flagrasset,  et  per  ignem  miranda  multa 
signa  faceret,  et  per  currum  igneum  ab  hominibus 
commutatumDominus  ad  sublimiorem  statumeve^ 
heret.  Cfleterum  vero  quod  de  Enoch  in  primo  libro 
prsBdiximus,  EliflB  etiam  convenire  videamas. 
CAPUT  XXIII.  —  De  virtutibus  EUssei. 
In  terea  laben  tia  in  tor  ram  vesti  men  ta  BliflB  moBstas 
hffires  ElisBBus  colligebat  et  Jordanem,  item  Deam 
Eliffi  invocans,  pede  sicco  transierat.  Yeniens  in 
Jericho,amaras,et8teriIes  aquas  immissoinfontem 
sale,  sicut  per  lignumin  eremo  Moyses,  sanabaL  De 
qua  etiam  re  in  loco  ilio  disseruisse  sufflcit.  lode 
veniens  in  Bethel,  a  pueris  parvis  calvus  Elisffios 
illudebatur.Quibus  cum  in  nomine  Domini  maiedi- 
ceret,  duobusursisdesilvavenientibus  quadragiota 
duo  pueri  lacerantur  (/6id.,  1*2-24).  In  hocloconon 
propter  proprium  convicium,  Propheta  in  iracoa- 
diam  commolus  pueris  maledixit ;  sed  aversatorum 
a  Domino  et  Lege  patrum  filios,  qui  in  Bethei  ido- 
lis  immoIabanL  cum  fortasse  et  ipsi  parvi  pueri,  ut 
moris  tunc  erat,  idolis  sunt  consecrati,  justa  vin- 
dicta  plexiL  In  Bethel  namque  unus  ex  duobusyir- 
tulis,  qu09  Jeroboam  filius  Nabath  fecerat,  qui 
peccare  fecit  Israel,  fuit  constitutus  (UI  Reg.  xn,  29). 
In  quibus  decem  tribuum   Israel   a  Domino  idola 
colendo  divertens,peccavitpopulus.  Prnterea  etiam 
Propheta  prffividens  (^uidlonga  posttempora  illu- 
dens  Christo  in  Calvariffi  crucifixi  Judseonim  peta- 
lans  populus  esset  passurus,  quod  eis  figurali  ra- 
tione  competebat,  interim  est  operatas.  Deinde  in 
Ula  expeditione,  qua  Joram  rez  israel»  et  Josaphat 
rex  Juda,  etrex  £dom  adfiUoilloab  eizieniilieiini 


2185 


LIBER  SECONDOS.  —  APlPENDDt. 


2186 


mdesertototusezercitus  sitis  labore  fieret  fatigatus, 
Elis8Bus  aquas  per  siccatum  torrentem  sine  pluvia 
venire  a  Deo  impetraverat  :  ubi  fossas  et  puteos 
populum  facere  jussitpropterlsraelitas  et  geniiles, 
qui  in  eodem  exercitu  erant  (IV  Reg.  iii,  9  20).  Cum- 
que  ex  illa  expedilione  reversus  m  terram  Israel 
venis8et,muliervidua  uniusex  prophetis,  lacryma- 
biliter  ad  eum  clamavit  :  Eceej  inquiens,  creditor 
mens  duoi  fiHos,  quos  servo  luo  viro  meo  genuij  ad  ser- 
viendum  sioi,quia  reddere  aliud  ultra  non  habeam,  tollere 
cupit.  Cui  Elis8Bus:/>ic,  mquiif  quamremindomotua 
potes  habere  ?  Parvumf  respondensait,  o/^t^tio  ungar 
reeondHum  penes  me  habeo  in  vase,  Pete  ergo,  inquit 
FAisadus^mutuoavicinis  tuis  vasavacua  nonpauca,  Quod 
cum  fecisset,  de  parvo  illo  oiei  crescente  ipsa  reple- 
vit  omnm  (Id.  iv,  1-6).  Haeo  exiga  olei  particula  per 
virtutem  Prophet»  m  majus  crescere  non  contra 
naturam  potuit.  Omnem  enim  magnitudinem  crea- 
turarumdeparvitatesempercrescereconvenit,  cum 
prsBsertim  specialius  hoc  in  liquoris  natura,  pin- 
cernaria  arte  fit,  ut  quaedam  poculorumgenerade 
parva  materia  in  abundantiam  liquoris  exundare 
et  fervescere  comprobentur.  Per  Sunam  quoque 
civitatem  saepeidem  viregrediens,  cum  a  quadam 
divite  femina,  sed  steriIi,bono  frequenter  nospitio 
receptus  fuerat,  praedixit  quod  de  viro  suo  proprio 
conciperet.  Sed  ille  natus  et  nutritus  gravi  et  solita 
doloris  aegritudine,  adhuc  puer  percussus  obiit. 
Qaem  tamen  Elisaeus  tigurali  ordme  resuscitans, 
matrivivum  as8igtiavit(i6tcf.,8-37).  Quodametiam 
tempore  fame  coacti  Blii  prophetarum,  inter  C8ete* 
ras  nerbasagrestescolocyntidasmortiferaset  valde 
amaras  non  agnoscentes,  in  pulmento  coxerunt : 
quod  cum  unus  quispiam  illorum  ^ustasset,  in  olla 
mortemesse  clamavit.  Sed  dum  Elisaeus  farinaepa- 
rum  in  eamdem  ollam  manu  propria  misit,  ilhus 
virtus  per  illius  farinulse  sapidum  et  suavem  et  sa- 
num  saporem,  insipidum  etmortiferum  colocynti- 
darumagrestiumvicit  (/6ui.,  38-41).  Viginti  quoque 
panes  in  centum  viros  dividi  praecipiens,  turbam 
8aturaverunt,etsuperabundantem  copiam  fragmen- 
torum  colligentes  ministri  habuerunt  (Ibid.,  42-44). 
Sed  et  dehujus  virtutis  inteiligentia  diligentius  ex- 
planabimusjCum  de  quinque  panibus  et  duobus  pis- 
cibus,  etrursusdeseptem  panibusetpisciculispau- 
ci8inEvangelio,si  Dominuspermiserit,  disseremus. 
CAPUT  XXIV.    —  De    lepra    Naaman    curata,    et 

adhasrente  Giezi, 
Post  hflec  Naaman  princeps  exercitus  regis  Syriae 
leprosns,  cum  mirabilem  prophetam  et  sanitatum 
gratia  condonatum  in  terralsrael  esse  comperisset; 
comitum  stipatus  turba  militum,  sumptisadomino 
suo  muneribusetepistolis,  primitusad  regem  Israel 
pergit :  et  ipse  illum  ad  domum  Elisaei  tendere  mo- 
net.  Ubi  prs  foribus  stante  illo,  Elisaeusperpuerum 
jussit,  ut  septies  in  Jordane  se  lavaret.  Sed  ipse 
superciliosenuntium  omninodespiceret,  nisisocio- 
rum  Buorum  sermonibus,  ut  hanctam  facilem  rem 
faceret,  suasus  foret :  quibus  acquie!<cens^seplies,  ut 
Elisaeus  praeceperat,  in  Jordane  lavatur;  ejusque 
cntis  tota  mollis  et  tenera,  quasi  pueri,  sanata  red- 
ditur.  Unde  pro  salutis  benefico  viro  Dei  munera 
offerre  tentabat.  Quae  ille  recusans,  quod  gratis  acce- 
perat,  gratis  impertiri  malebat.  Ex  hac  re  manife- 
stissime  declaratur,  ut  praedixi,  quod  in  sermone 
imperantis  Dei,  secundum  imperiumProphet6e,non 
inre  aliquavirtutissacramentum  continetur:  quo- 
niam  si  sine  imperio  Prophetae,  imo  Dei  per  Pro- 
phetam,  Naaman  in  Jordane  se  lavaret,  su»  leprae 
purgationemnuUomodotamcitoreciperet.Cogitans 
ergo  apud  se  Giezi  minister  viri  Dei,  quod  quasi 
sine  causa  Naaman  doniinus  suus  Elisaeus  peper- 
eerat,  duobus  assumptis  secum  pueris,  festinantius 
post  eum  exire,  ac  si  a  domino  suo  missus,  pro- 
perat :  acceptamque  ab  eo,  composito  mendacio, 
pecuniam  in  equis  ex  parte  reportabat,  quam  Eli- 
tnus  accipere  totam,  et  habere  nequaquam  volue- 

Patrol.  XXXV. 


rat.  Deinde  vero  interrogatus  Giezi  a  domino  suo 
quo  isset,  non  quoquam  se  isse  falso  simulavit. 
Sed  occultum  mendacium  evidenti  judicio  Pro- 
pheta  convincens,  Nonne,  inquit,  spiritus  meus 
tibi  prflBsens  erat,  quando  homo  in  occursum  tui 
de  suo  curru  descendit  ?  Duni  igitur  infelix  te  cu- 
pidilatis  cogitatio,  ut  hoc  ageres  et  diceres,  fefellit, 
lepra  Naaman  cum  sua  pecunia  tibi  et  semini  tuo 
usque  in  saeculum  adhaerebit  (IV  Reg,  v).  Ecce  ea- 
dem  potestate  Eliswus  prophela  lepram  Naaman 
corpori  deposuerat,  qua  Giezi  eamaem  adhaerere 
carni  et  domui  imperabat.  Uode  pervidendum  est 
istas  omnes  virtutes  non  rerum  ipsarum  effectibus, 
sed  imperantis  praecepto  peragi  :  quamvis  contra 
naturam  nihil  in  illarum  vel  harum  elTectione  cer- 
tuni  est  perfici.  In  quarum  tamen  perfectione  ipsa 
Dei  imperantis  voluntas,  seu  per  se,  seu  per  ange- 
los,  seu  per  homines  Illas  res  inquirit,  quas  futuro- 
rum  figuris  apte  per  omnia  convenire  praenovit. 
CAPUT  XXV.  —  De  /erri  supemataiione. 

Quodam  quoque  tempore  filiis  prophetarum  co- 
ram  Elisieo  facientibus  sibi  locum,  manu  uoiusex 
illis  securisferrumdemanubrio  lapsum  excidensin 
Jordanis  fluvium  cecidit.  Qui  amisso  ferramento 
quod  mutuatum  acceperat,  animo  graviter  doluit. 
Unde  Elisffius  viri  clamore  motus,  affectu  dolentis, 
locum  ubiferrumceciderat  demersum,  requirehat. 
Quo  annotato,  eta  seilluclignoimmisso,  ferrum  de 
profundoad  superioraaquae  natansrevocat(IVi2eo« 
VI,  5,6).Gravemveroferri  naturamtenuisaquaesub- 
stantiaferre  non  valet.  Sed  tamen  qui  postmodum, 
sub  Petri  pedibus  maris  solidaverat  naturam  (Matth. 
xiv,29),ante  illamdeprofundoferrum  levarejubet. 
Sane  aquae  natura  quamvis  terra  fragihor,  tamen 
aere  sohdiorvidetur.  Hocenimaterraminushabere 
virtutis  ostenditur,  quod  ab  ea  metalla  et  lapides 
minus  sufferuntur.  Ab  aere  vero  illud  plus  retinet, 
quod  hominumetcaeterorumanimaliumcorporaet 
hgna  supernatantia  sufiferre  alet.  Unde  etsi  metal- 
lum  ad  integrumaqua  non  supportat,  ex  parte  ta- 
men  cumportantibustolerat :  quoniam  lapidem,  ut 
sffipe  probatur,  quem  vix  duo  viri  in  aere  possunt 
levare,  in  aquacumde  funepependerit,unushomo 
poterit  retinere.  Unde  apparet  aquam  etsi  non  per 
totum,  ex  parte  tamen  metallum  sufferre  posse  ;  et 
quod  ex  parte  res  habet,  Deum  per  totum  ut  sequa- 
tur  naturaliter  imperarc.  Propter  quod  aquae 
natura  nalans  ferrum  sufferre  poterat,  quia  Deus 
quod  ex  parte  per  semetipsam  creaturaconsuescit, 
utad  integrum  laceret,  imperabat. 

CAPUT  XXVI.  —  De  victoria  per  Elisxum. 

Belli  quoque  tempore  regi  Israel  in  multis  locis 
rex  Syriee  insidias  componebat,  quas  Elisaeus  pro- 
pheta  regi  Israelsemper,  ut  se  caute  in  his  ageret, 
manifestabat.  Seddum  hoc  rex  Syrise  per  ElistBum 
fieri  pro  certo  dignosceret,  ad  Dothan  civitatem 
Elisaei  misit  copiosum  curribus  et  eqiiis  instructum 
exercitum.Quod  cum  viri  Deiminister  maturesur- 
gens  videret,  territus  et  pavore  concussns  ad  Eli- 
sffium  venit.  Quemconfortans  Propheta,  Plures,  in- 
quit,  auxiliatores  nostri  quam  hostes.  \ii  ne  ultra 
modum  pueri  mens  perterrita  fieret,  videntisinimi- 
corummultitndinemcopiosam.eiAngelorumigneis 
curribus  et  equis  instructas  per  totum  montem  in 
eiuscircuitu  astantes  phalangas  fecit  esse  visibiles. 
Unde  ad  hostes  digrediens  hoc  a  Domino  impetra- 
bat,  ut  illam  gentem,  sicut  antea  in  foribus  Loth, 
caecitate  percuteret  (Gen.  xix,  11).  Hostesigiturob- 
caecatos,  demonstraturum  se  virum  quem  qneere- 
rent,  promittens,  in  Samariam  urbem  perdnxit, 
eorumqneoculosaperuitibi.  Qnosrex  Israelvidens, 
ab  Elisaeo  quaesivit,  utrum  occideret  eos,  an  non. 
Cui  vir  Dei,  non  ut  interficeret  imperavit,  sed  versa 
vice  inimicos  cibis  reficeret,  et  abirent  (IV  Reg.  vi, 
8-23).  Non  ita  igitur  ut  lucem  diei  non  videret  hic 
populus,  cscitate  percutitur ;  sed  preesentisEIisffii, 
et  locorum  per  quos  ambulabant,  agnitio  ab  ilior  um 


2187 


DE  MIRABILIBUS  SAGRiE  SCRIPTURiE,  S.  AUGOSTINI 


S188 


oculis  occultatur.  Si  eteaim  caecata  dlciiucem  non 
coQspiceret,  aequaquamtanta  multitudo  solum  Eii- 
sflBum  sequiducentem  in  Samariam  potuisset.  Ipsa 
igitur  caecitate  percussi  sunt,  dum  quem  viderunt, 
nullo  modo  iatellexerunt.  Unde  simiii  modo  vir  Dei 
suo  ministro,  non  ad  videndam  lucem  diei,  per 
quam  hostes  viderel,  oculos  aperuit ;  sed  in  Ange- 
loruoi  consideralione,  quosantenon  videbat,  ejus 
intuitumdirexit.  HocetiambeiioBenadabrex  Syrifle 
in  terram  Israel  cum  infinita  mullitudine  veniens, 
Samariam  muitis  diebus  obsedil,  et  ad  tantam  au- 
gustiam  inclusos,  ut  matres  lilios  suos  comoderent, 
obsidionisnecessitatecoercuit.  Uuderex  Israeitam 
obscGBua  infamia  permotus,  ad  domum  Clisaei  fu- 
rore  pienus  venit,  et  ut  preesentem  augustiam  va- 
lentem  absolvere,  decoliare  destinavit.  Quapropter 
ipse  Propbeta  veiutde  animfle  periculo  curans,  iixo 
sermone  respondit,  Gras  eadem  hora  hac,  statere 
modiussimilfiB,  ethordei  modii  mercabuntur  in  hu- 
jusintroitu  urbis  uno  statere.  At  unus  ex  duobus 
ducibus  regis  infida  mente  garriens,  Si,  inquit,  ca- 
taractasDomiQusincoeiofecerit,verum,quoddicis, 
esse  valebit.  Cui  Elissus  ait:  Tu  hflecoculistuisvi- 
debis,  sedcausahujus  infidelitatis  ex  hiscomedere 
non  poteris.  Sequente  dehinc  nocte,  sonitum  aerei 
fragoris  in  Syrerumcaslris  Dominusaudirifecerat, 
qui  cunctas  inimicorum  catervas  pariter  versas  in 
fugam  divertebat.  Quo  explorato, catervalim popu- 
lus  per  portam  civitatis  prorumpens,  intidelem 
illum  ducem  suffocavit:qui  vidensista,  juxtaElisflei 
verbum,  eis  vescinonpotuit(f6td.  24,  sqq.;  vii,  i-7, 
17,  sqq,),  Uis  omnibus  virlutibus,  quas  propter 
mirabiiium  divinflB  Scripturfle  originemservanaam 

Serstrinximus,  aut  aute  in  primoTibro  similia  quae- 
am  annotavimus,autetiam  tertio,quodeEvange- 
lio  et  NoYO  testamento  disseremus,  si  Dominus 
vitamet  adjutorium  dederit,  qufledam  explananda 
reservamus.  IntereapostmortemElisflei  famuhDei, 
cum  quadam  die  familiares  eius  mortuum  quem- 
dam  portantes,  latrunculosvidentespertimuissent, 
in  sepulcrum  Elisflei,  quod  prope  erat,  mortui  cada- 
ver  projecerunt.  Quod  dum  tangeret  ossa  Elisflei, 
revixit,etambulavit(/(i.  xin,2i).Undeauidam  pm- 
scriptum  sermonem  in  hoc  signo  impletum  fuisse 
dicunt,  hoc  est,  Spiritus  ^ui  in  te  estt  fiat  duplexin  m : 
quod  necessario  implen  debuit.  Elias  ergo  in  vita 
sua  priusquam  reciperetur,  mortuum  resuscitasse 
unum  scnbitur  (III /2«^.  xvu,  22),quod  similiteret 
Elisseus  fecisse  jam  cernitur  (Iv  Reg.  iv,  35).  Sed 
et  alium^  id  est  istum,  post  mortem  suam  videiicet 
in  sepulcro,  revivificasse  videtur.  Sedetiam  in  hoc 
dupiexgratia  facto  essenon  apparet.  Quippe  quod 
enim  Elias  semelfecerat,  bisacter,  si  necesse  esset, 
iterare  posset.  Sed  potius  hoc  duplicem  gratiam 
Elife  esse  in  Elisseo  pronuntiat,  quod'Elisfleus  im- 
perando  prflecipiebat,  qufle  Elias  orando  et  postu- 
lando  impetrabat.  Sive,  ut  cseteri  dicunt,  quodEli- 
sfleus  cum  multo  honore  et  saeculi  diguitate,  virtu- 
tum  et  prophetifie  donum  habuit,  quod  Elias 
profugus  et  persecutus,  in  montibus  et  speluncis 
degens,  et  ejectus  ab  hominibus  retinebat. 
CAPUT  XXVII.  —  De  captivitatepopuli.et  Sennacherib 

veniente  in  Judseam, 
Per  longum  deinde  tempus  populus  Israel  cum 
Dei  legem  et  Prophetarum  dicta  transgrediens,  idola 
colendo  Dominumipsum  contemaeret,  qui  patres 
suos  de  terrayEgypti  duxerat  ;  in  manusgentium 
traditiis,  post  plurimas  populi  strages,  et  urbium 
obsessarum  eversiones,  decem  tribus  qufleinparti- 
bus  Samarifie  fuerunt,afaciesua  penitus  projicie- 
bat :  etreges  Assyriorum,  Salmanasar  scilicet  et 
Teglatphalasar*,  quibuseos  captivandos  ettransla- 
tos  tradiderat,  Samaritasproeis,  custodes  videlicet, 
ex  multisgpntibuset  urbibus,  ne  essetincultaterra, 
congregabant.  Quosleones  jubente  Domino,  quod 

1  Ms.  Aud.j  Tegiaphalnasatn 


eum  Qon  metuissent,  diiacerabflLnt.  Uade  adregem 
Teglatphalasar  cito  per  nuntios  sermo  deveaerat, 

Suod  gentes  quas  statuerat  in  terra  Israel,  cullum 
ei  terrfleignorantes,  leoaesIacerabaQt.  Quapropler 
rex  uQum  desacerdotibus  Leviticfle  stirpis  mittens, 
illas  geates  Deum  colere  fecit.  Quoaccepto,quflun- 
visgeutili  superstitioaemiQusrelicta,  leoQum  plaga 
cessavit  (IV  Heg.  xvu).Tribum  autem  Juda  et  Jem- 
salemcivitatem  quameIegitDominu8,et  omaesqui 
ad  eas  pertinebant,  adhuc  Deus  tunc  reservavit. 
Cujus  regnum  ipso  tempore  Ezechias  rez  juslus 
Deumque  timens  gubernavit.  Sed  Sennacheribrex 
Assyriorum,  videns  quod  patres  sui  SamariflB  re- 
gnum  et  imperium  Israel  destruxissent,  etipse  ad 
terramJuda,duceRap8ace,  quemHebraBilsaiflepro- 
phelfle  filiumdicunt,  etprofugumJudfleum  ad  Assy- 
rioscommigrasse,  exercitum  convocat,  et  Jerusalem 
urbem  expugnarejubet.  Sedin  ipsoconamiae  Deus 

{)opuli  defeosor  et  superborum  numiiiator,  de  coe- 
esli  exercitumiIitem,aQgeIum  videiicetadAssyrio- 
rum  castra  misit,  qui  opere  unius  noctis  centum 
octoginta  quinque  millia  ab  ezercitu  SeQnacherib 
interfecit.  Quisicfugatus  deterraJuda,cum  paucis 
ad  Ninivem  urbem  suam  fugiens  vix  evasit.  Ubi  in 
idoiorum  fano  repertus,  filiorum  suorum,  quos 
ipsegeuuit,  vulnere  corruit (/d.  xvm,  xix). 
GAPUT  XXVIII.  -  De  infirmUate  et  signo  Ezeekim. 
Parvo  interjecto,  Ezechias  rex  Juda,  oedetaQta 
victoria  esset  elevatus,  et  forsitan  etiam  gratiarum 
actione  exiguus  in  gravissimi  laQ^uoris  morbum 
iQcidit.Adquemiu  ipso  laaguorevisitandumlsaias 
prophetaveuieQs  dixit :  Disponedomui  tust^  quiawfm 
vives  ultra,  sed  morte  morierts.  Quo  tristi  admodum 
nuQtio  protiQusrex  ipse  permotus,  ad  parietem  fa- 
ciem  sua  coQvertit,  lacrymabilemque  pro  vita  soa 
io  coQspectu  clemeQtissimietmisericordissimi  Do- 
mioi  precem  fudit.  Nouquod  desuo,  utpoleperfeo- 
tus,  meritoiu  coQspectucoQditorissuiiQcertusfuit, 
sed  quia  iu  Christi  veoturi  geueratioQe  sui  generii 

f>rosapiam,  etiQ  throQoDavid  lucerQamnon  dere- 
iquit.  SedcumsupplicaQtisfletibus  regis  etfamuli 
sui,  pius  DomiQus  ad  misericordiam  esset  flexui; 
rursus  Isaias  propheta  puroagitatus  aumioe  mitti- 
tur,  vix  medium  atrii  digressus,  qui  sanitatem  et 
regQum  et  pacem  uudique  regi  ipsiet  civitati  fore 
dcQUQtiat,  etquiQdecimaQQOsvitflBsuaeabipsodie, 
Dei  sermooe  addi  cootirmat.  Sed  dum  Isalas  duu 
prophetias  sibimetiQvicem  coQtrariaseademhora* 
protulisset,  Qecesse  erat,  ut  alteram  quas  facienda 
esset,  sigui  osteQsiooe  firmaret.  UQde  rex  ut  quod 
dicebatur  iudubitaQter  crederet,  solis  in  ortum  ab 
occasu  per  decem  horas  cursum  recidivo  Deus  tra- 
mite  retorquet,  quateuus  iude  veluti  maoe  iteram 
festiQare  iociperet,  qui  diei  totius,  exceptis  duabui 
horis,  spatium  coQsummasset.  Perquasduashorai, 
ut  multi  flestimaut,  celeri  cursu  deoccasuioortum 
revertitur,  utdies  iotegrarursum  sioe  ioterveoieote 
Qocte  iQ  ortu  iQQOvaretur,  ut  scilicet  dies  duoi, 
etiamiuhac  vice,  io  uua  luce  coQcIuderet  {iW  Bef. 
XX,  1-11).  Quomodo  et  sub  Jesu  filio  Nun,  iQillo 
prfledictobellomoram  fecisset,  iQdubitaoter  ethae 
vice  reverti  luoa  mioime  dubitatur  ;  quateousoe- 
quiequam,  ut  prflediximus,  io  cydorum  cursiboi 
coQt  urbaretur.  Piopter  quod  et  maris  ipsa  vicitsitodo 
impedita  fuisseQOQdeoegatur,  utdeceetero  coova- 
Dieoter,  qualicerquotidie  fierisolet,  cumluoeBCur- 
sibus  comitaretur.Naturam  enim  io  hacreversione 
coQveoit  solem  Qon  mutasse,  sed  cui  cooditorisia 
omnibus  naturaliter  praecepto  obedire.  Sicut  eoim 
lucere  et  calere  naturfle  sute  iositum  sol  possidet ; 
ita  quidquid  prflBciperet  domioica  jussio,  seu  cu^ 
rere,  seu  stare,  seu  rccurrere,  oaturaliler  habet. 
CoQveQienter  autem  tale  sigoumregiin  mortis  ex- 
spectatioQe  posito  aptissimum  eveoit,  quod  Domi- 
Dus  per  solem  fieri  taliter,  ooogroa  dtspeDsatiooa 

*  Ma.  Aud.a  dft«. 


2i8d 


LIBER  SECUNDUS.  —  APPfiNDDC. 


2190 


disposuit.  QuoDiain  sicut  soi  in  procinctu  occasus 
sui  positus,  iu  diei  initium  reducitur ;  sio  rex  in 
mortis  exspectatione  constitutus,  quasi  ad  incipien- 
tisvitsegaudiarevocatur.  Tantumquoquetemporis, 
id  est,  quindecim  anuos  ejus  vitae  se  Dominusdixit 
addere,quatenu8  nasciturustuuctilius,  consumpto 
iilo  tempore,  regnumdefuncti  patris  valeretguber- 
nare.  Cnterum  illam  quam  non  exiguam  questio- 
nem  de  isto,  utrum  suas  vitsB  finem  bunc,  si  non 
fleret,  fleri  Deus  disposuit,  multiauctoresbabuere, 

Suandode  Lazaroillo  quadriduanomortuoaliquid 
icemusy  si  Dominus  permiserit,  ex  ipsa  Evaogelii 
auctoritatecupimus  iotimare.Eademquippede  isto 
ex  mortisjanua  revocatosententia,qu8ederesusci- 
talis  ex  mortis  ipsius  somno  iterum  quandoque 
obeuntibus  est  proferenda. 

CAPUT  XXIX.  —  De  eapUvitate  Babykniea. 
Hocquoque  defuncto,  cumreges  Judaetreliquus 
populus  multiplicarent  scelera,  etper  Prophetas  tra- 
diturum  se  Cbaidaeis  Jer-usalem  cum  regibus  etpo- 
pulisaddestruendamDominuspr8Bdiceret,idpostea 
ipsius  eventus,  dumdictaProphetarumtotapariter 
piebscontempseratfComprobabat.  Namcum  Pharac 
rex  i£gypticontraAssyrioset  ChaldsBOs  pugnaturus 
▼enerat,  Josias,  rex  Juda  satis  justus,  in  campo 
Mageddo  iiii  cumexercituobviavit.  Inquoconflictu 
dum  Josias  victus  et  vuloeratus  occiditur,  Joachaz 
fllius  ejus  a  populo  terraB  Judapro  ipso  ordinatur. 
Nechao  vero  AssyriorumetChaldsBorum  devicoex* 
ercitn,  vei  ut  ad  tuendum  regnum  quod  ceperat 
constitutis  in  Garchamis  oppido  ducibus,  cum 
ezercitu  copioso  post  tres  menses,  ex  quo  Josias 
occisus  est,  Jerusalem  revertitur.  Unde,  se  incon- 
suito,  ordiuatus  rez  Joachaz  Josi»  filius  inventus, 
Joachimfratre  suoio  loco  ejus  constituto,  catenis 
vinctusin  iEgyptum  secumtrahebatur.Sedmortuo 
Nechaone,  et  ducibus  qui  in  Carchamis  relicti  fue- 
rantbelio  victis,tertio  anno  Joachim  regis  Juda,qui 
iliud  usque  Nechaoni  adhsBserat,  Nabuchodonosor 
rexBabylonisperexercitumJerusalemvelutyEgypti 
ooloniamobsiaebat.  Cnise  Joachim  sponte  tradens, 
datis  obsidibus,  Daniele  videlicet,  Anania,  Azaria, 
Misaele,  et  parte  vasorum  templi  Domini,  adhuc  in 
regno  suo  relinquitur  ;  donec  gravissimseservitutis 
onere  depressus,  ad  iEgvptiorum  regem  iterum  di- 
vertens,  misso  rursum  de  Babylone  exercitu  com- 
prehensuset  tractus,  priusquamad  urbem  perve- 
niret,  in  campo  Habylonis  undecimo  anno  regni 
suiinterflcitur.  Etinterimdumhieca^untur,  inejus 
loeum  Joachim,  quidicituretJechonias,  filius  ejus, 
pro  paire  suo  a  populo  in  Jerusalemrex  constitni- 
tnr.  Cujus  regni  tertio  roense  ChaldeBorura  reverso 
exercitu,  etcivitatem  Jernsalem  obsidente,  monente 
Jeremia  propheta,  necivitascombureretur,rezJoa- 
chim  cum  Noeschamatreejus,  etcunctis  populi  tri- 
babus,  et  militibus,  et  fabris,  et  clusoribus,  Chai- 
dsBorum  se  populo  tradidit,  qui  illum  cum  omni 
transmigrationesua,interram  ChaldaBorum,  idest, 
in  Babjrlonem  deduxit.  Post  quem  consUtutus  a 
ChaldsBis  Sedechias  patruus  suus  filius  JosisB  regis 
Juda,  regnum  Jerusalem  obtinuit.  Quietipse  nono 
regni  sui  anno,  defioiens  aChaidaBisad  iEgypti  re- 
gem,  regi  Nabuchodonosori  occasionem  dedit,  ut 
ipsosedentein  Reblatha  in  terra  Emath,  qum  nunc 
est  Antiochia,  per  exercitum  suum  obsideret,  et 
expugnaret.  Et  cum  ipsum  regem  undecimo  anno 
regni  sui  cepisset,  incensotemplo  et  tota  urbe,  plu- 
rimis  occisis,et  reliquis  captivis,  eumdem  flliispa- 
riter  et  oculis  orbatum,  secum  in  Babylonemper- 
duceret  (IV  Reg.  xxni,  26,  sqq.  xxiv,  xxv). 
CAPUT  XXX.  —  De  Daniele  clarentein  Balryione. 
Quo  tempore  Daniel,  quem  in  primordio  capti- 
vitatis  unumdeobsidumnumcroposuimus,in  Raby- 
loneexJudsBorum  stirpe,illustrifama  clarebat.Quo- 
niam  eum  essetSpiritu  Dei  plenus,  et  prohetiae  mu- 
nere  condonatas,  qasB  hominibos  csBteris  fiebant 
iQioognita,ipsi  Deos  demontirabat.  Uade  accidit  ut 


Nabuchodonosor  rex  somnium  videret,  evigilanti- 
que  etiam  ex  parteaiiqua  somnii  memoria  nuliare- 
maneret.  Deus  Danieh  non  solum  somnium  ipsum, 
sed  eliamsomniiipsamoccasionem,  quaBCssetante- 
quam  rex  dormiret,indica  verat  (Dan. n).  Hoc  vero  fac- 
tum  est,utregi  DanielsummiCreatorisnotitiaminsi- 
nuaret,  et  plebs  in  servituteetcaptivitate  posita,aii- 

2uod  quam  vis  parvum  auxilium  et  solatium  haberet. 
APUt  XXXI.—  De  tribus pueris  quiignU  tormentum 

sine  Imtura  evaserunt. 
Sedrexilieilain  Dei  obiivionem  animoefferusin- 
cidit,utstatuamauream  altitudioisnimiflBin  campo 
Duranprovinciae  Babyloniserigens,  proprionomine 
consecrari  divino  cuitu  presceperit.  la  cujus  statusB 
dedicationemomnesundiqueprovinciarumpopulo- 
rumqueprfiepositiconvocati.communidecretoipsam 
imagmem,  vellentnoilent,  coactisuntadorare,  pro- 
positarecusantibus  prcesente  poBoa,  quod  non  parva 
fornacis  flamma  urendum  quisgue  agere  nolens 
semetipsumprsesciret.  Undeaccidit^utprsepoaiti  Ba- 
bvIonicflB  regionis  tres  numero,  Sidrach,  Misach, 
Abdenago,ex  Judoeorumstirpe  progeniti,  de  quibus 
ininitio  captivitatis  pariter  cum  Daniele  Babylonem 
deductis  diximus  (Supraj  cap.  xxix) ;  a  Chaldfieis 
accusati  sint  coram  rege,  quod  necaeos  pratronos 
ipsiusregis,necilIamtuncconsecratamnupervoluis- 
sentimaginem  adorare.Quos,  ne  accusatio  alicu- 
jus  odii  causa,et  non  justaquerela  posset  provenire, 
ipse  rex  ad  se  vocari  jussit,  et  utrum  ut  aliorum  fa- 
minibus  aure  traxerat,itacerta  re  haberetur,  inter- 
rogavit.Augensque  interrogata,  Sufflciat,  inguit,  de 
prieterito  narratum  ;  nunc  in  mei  preesentia  jussa 
complete,  et  auream  quam  erexi  statuam  adorate. 
Si  veroquod  jubetur,  exsequinon  vultis,  opere  ne- 
cessario  camini  ignis  ardores  experiendos  subire 
dei>etis.Sed  illi  unanimi  respondentes  sententia,Deos 
quoscumque  tuos  non  tantnm  non  colimus,  verum 
etiam  astanlem  proBsentialiter  statuam  nuper  edi- 
tam,  inquiunt,  nequaquam  adoramus.  Solum  enim 
universitatisauctoremccelestemtantummodoliben- 
ti  voluntate  et  communi  privatoque  studio  venera- 
mur.  Cujuspotentia,  quicumque  sibi  puram,  nullo 
pravoopere  Isesam  conservat  ndem,aqnalicumque 
angustiaprotegit.Ideo(]ue,orex,necpr8Bsentiscami- 
ni  flammas  pertimescimus,necinuIloaIiG|uo  potes- 
tatisminasetsnppliciaformidamus.Quoniampoteu- 
tissimus  reriim  conditoret  gubernator^  servos  suos 
de  ignis  ardore  ,et  qualicumque,  quam  manus  tua 
intulerit,plaga,  per  omnia  potest  liberare.  Unde  rex 
incredibifiter  ira  succensus,  et  fornacemplus  solito 
succendi  praBceperat,  et  hos  per  fortissimos  de  suo 
agmine  viros,  cum  vestimentis  et  ornamentis  in 
ignem  projici,  feroci  sententia  jubebat.  Sed  ipsi  in 
fornacem  projecti,cum  in  flammarum  medioceci- 
derant,  nullo  modo  ignis  ardorem  sibi  in  aliqno 
adversantem  sentiebant.  Namque  Dei  angelus  cum 
in fornacem missis eadem  hora pariter in  ignem  con- 
descendit,quiforasignis  ardoresetflammas  de  for- 
nace  excussit,et  intus  manentes  velut  placido  rore 
superfusos,  sine  ulla  molestia  incolumes  conserva- 
vit  :atquein  circuitu  fornacisinimicos  quoscumque 
ChaldaBosperditioniset  interfectioniseorum  reos  re- 
perit,  ignis  ille  consumpsit  Unde  rex  Nabuchodo- 
nosor  caminum  introspiciens,ait:Ecceegoquatuor 
videovirosexpeditos  in  medioflammffi,  sed  quartns 
C8Bteris  excellit  emincntiaformffi.  Iliosquetres  quos 
in  ignem  miserat,  de  fornace  statim  per  propria 
nomina  vocat.  Quibusnihil  adversidefornaciscon- 
sortio  accidisse  cuncti  videntes  populi  considerabant: 
ita  ut  non  solum  corpora  ardoris  vulnera  et  pene 
ulla  vestigia  non  pertulerant ;  sed  etiam  sana  ves- 
tis  aut  capillus  nullum  adustionis  aut  ignis  ardo- 
rem  saltem  habebal(Dan.ni).  In  hocmirabili  facto, 
natursB  scrutator  qualiter  i^nis  leniter  fornace  in- 
dusos  fovit,  inguirit,  cum  interim  eodem  igne  viri 
circumstantesejusdem  sabstantifiB.eademhora  com* 
burantiir.  Undeergoienitatemhancin  ana  sui  parte 


2191 


DE  MIEUBILIBUS  SACftfi  SCRIPTURiE,  S.  AUGUSTINI 


9i01 


tanc  ignis  habuit,  cum  ex  ai  tera  parte  iaimicos  regno- 
ram(a)  Dei  feroxillias  ardor  iaterfecit?  Igois  igitur 
sabstautiayeinaturainQuliaQisiiaaquavelalicujus 
iiquoris  materia  potestvivere,  cum  ipse  iocorporeaB 
iateiiigitur  e.sse  aaturae.  Ex  quo  accidit,  ut  dum  in 
lignis  ardens,  totum  quod  in  eis  ad  humorem  per- 
tinet  cousumit,  in  aridocinere  quirursum  terrse  fue- 
ratredditus,iiquorispenuriaignemexstinguit.£am- 
dem  quoque  liquoris  naturam  ardoris  voracitas  con- 
sutuendo  non  totam dovorat,  sed  dum  in  superioria, 
ubi  iliius  naturffi  est  copia,  pergere  nititur,rur8um 
sein  aera  elevat.  Unde  famiiiaris  vaporille,cumad 
aeris  excelsa  sustoilitur,  nebulosa  facie  concretus, 
terris  iterum,  unde  ierat,  per  pluvias  ministratur. 
Quod  saepe  vastatarumadustionibus  provmciarum 
comprobatur,  etincensorummontiumcrebro  vapo- 
ribus  roreascopias  deducentibus  declaratur.  Tam- 
diu  igitur  ignis  in  quacumque  terrena  materia  perse- 
verat,quoadusqueliquoremomnem,quiineaest,vel 
ipseconsumat,  vel  quod  ex  suopastu  superest,  sur- 
sum  in  aera  mittat.  Si  vero  exiguus  ignis  satis 
humidam  materiam  invenerit,  ipse  velut  intirmior 
a  validiore  victus,  humoris  abunaantias  cedit.  PrsBte- 
rea  quoque,  cum  Ij^mphatica,  ut  supra  dixi,  sub- 
stantia  pascitur,  ipsius  nequaquam  in  aliquo  vita, 
nisi  per  aerem,  conservatur.  Etenim  si  in  oleo  velin 
quocumque  fomento  incendatur,  si  circumfusus  per 
totum  aerem  non  contigerit,jamjamque  exstingui- 
tur.Quamdiuergoin  aiiqua  terrenamateriaarserit, 
ipsius  vita  inaere  ethumore  consistit.  Unde  potens 
Gubernalor  ignis  naturam  inter  inimicos  et  servos 
dividere  voiuit  ardoreminimicis,  flabilemet  humi- 
dam  aeris  et  aquae  substantiam  famuiis  suis  con- 
vertit;  ut  et  iili  per  comburentem  naturam  accensi 
arderent,  ethiinflabili  et  lymphatico  vaporenihil 
adversitatis  perpeti  sentirent.  (juapropter  ita  Scri- 
ptura  dicit  :  Angelus  Domini  descenait  cumAzaria  et 
$ociis  ejus  in  caminum,  et  excussit  flammam  ignis  de 
camino,  et  fecit  medium  fomacis  quasi  ventum  roris 
fiantem  (Dan.  m,  49,  50).  Ex  aere  enim  spiritum,  et 
ex  aqua  in  ipso  igne  invenit  rorem.  Ecce  et  hanc 
divisionem  sicut  et  ceetera  mirabilia  per  angelum 
effecit,  qui  pariter  cum  servis  Dei,  utsupra  dixi,  in 
ignem  descendit. 
CAPUT  XXXII.  —  De  Daniele  quiescente  in  lacu 

leonum, 
Daniel  quoque  veri  Dei  cultor,  de  quo  in  captivi- 
tatis  principio  diximus,  cum  de  tribus  principibus 
regni  Persarum  et  Medorum  unus  fuisset  constitu- 
tusy  regi  Dario  Astyagis  tilio,  Domino  prsBstante, 
prae  omnibus  factusfueratcharus.  Sed  quoniamdi- 
lectionem  honor  sequitur,  et  lionor  mazimusinvi- 
diam  suscitat  ;  ipsi  caeteri  Medorum  et  Persarum 
principes  graviterinvidebant.  Etidcirco  non  valen- 
tesnisiinlege  Deisuioccasionemillialiquam,  unde 
eum  morti  traderent,  invenire, legem  ex regis edicto 
taiem  fallaciam  nescieutis,  Persarum  et  Medorum 
auctoritate  firmatam  statuere :  Quatenus  ne  quis- 
quam  petitionemquamcumque  a  quoquam  deo  vel 
homine  per  triginta  dies  postulasset,  nisi  a  rege. 
Cui  decretosi  quis  jam  mveniretur  essecontrarius, 
ilium  absque  utia  misericordiaaut  clementia,  devo- 
raudum  ieonum  reciperet  iacus.  Quo  contirmato 
edicto,  dum  diligentissima  cura  noD  desisterentob- 
servareDanielem,  indomo  suater  inomnidie  more 
coDsueto,  veroDeo  suo  deprehendebantgenua  flec- 
tere.  Unde  graviter  ab  iis  accusatum,  de  manibus 
eorum  eruere  voluit  rex.  Sed  hoc  lex  constitutaMe- 
dorum  atque  Persarum  non  permisit.  Quapropter 
moesto  animo  dolente  rege  devorandus  Daniei  in 
lacum  ieouibus  decernitur.  Sed  a  Dei  augelo,  ne 
insons  periret,  leonum  ora  clauduntur.  Unde  rex 
transactainsomni  uocle,  manelacrymabilis  adla- 
cum  veuit,  ubi  iDcolumem  cubantem  inter  leones, 
secura  mente  Danielem  reporit.  imperante  ergo 

(o)  Forlo,  tervorum. 


rege,  jamjamque  Daniel  de  lacu  leonum  abstrahi* 
tur,quo  proditoresillius  protiausdeyorandi  pro  eo 
mittuntur.  £t  quos  inedia  Danieiis  esarientea  fecerat» 
reorum  sanguinis  ilii  us  criminosa  corpora  leones  re- 
cipiebant  (Dan.  vi).  Inhoc  etiam  tam  insigQi  facto, 
non  natura  in  ieonibus  mutatur,  sed  insita  a  con- 
ditionis  initio  suapte  per  angelum  a  Deo  guberna- 
tur.  Blanditiem  enim  et  ienitatem,  quas  catulis  suis 
leones  ostendunt,  in  Danielem  exercebaut ;  et  sflevi- 
tiam  et  ferocitatem,  quam  in  pnedam  faciont,  in 
devoratispeccatoribusreddebant.  Undecertum  est, 
quod  non  contra  naturae  suab  terminos  uiiam  crea- 
turam  Dommus  aliquid  facere,8ed  naturarumpartef 
qualitercumque  necesse  liabetur,  aut  in  ('efeaiiio- 
nem  et  solatium  eorum  quos  protegit,  aut  in  detri- 
mentum  eorum  quos  premit,  gubernare  disponit. 
De  iacu  vero  iterum  et  Habacuc  translato  in  Belis 
et  draconis  fabulis,  idcirco  in  hoc  ordine  Don  po- 
nitur,  quod  in  auctoritate  divinn  ScripturaB  non 
habentur  {Id.  ziv,  30,  sqq.). 
CAPUT  XXXIII.  -  De  Esdra  restUuents  Legem. 
Interea  captivitatis  tempore  completo,  quod  Do- 
minurs  per  Prophetas  implendum  esse  praedixerat 
{Jerem.  xzv,  12  ;  xxix,  10 ;  Dan.  ix,  2),  reversionem 
populi  sui  et  captivitatis  solutionem  per  Cjri  regis 
clementiam  prsBparabat.Quotempore  Esdras  Dei  sa- 
cerdos  combustam  a  Chaldfleisin  archivis  templi  res- 
tituit  Legem  (I  Esdr,  vi,  vu).  Nempe  qui  eodem 
Spiritu,  quo  ante  scripte  fuerat,  plenus  fuerit. 
CAPUT  XXXIV.  —  De  bellis  praRcipuis  qux  Domim 

auxilio  peracta  suni. 
SanctfiB  ScriptursB  Veteris  Testamenti,  Legis  sdli- 
cetetProphetarum  mirabiiium  ordinem  in  duobui 
his  libellis  historica  expositione  summatim  posoi. 
Quibus  si  quid  alicujusfortemehorisingeniisagax 
investigatio  addiderit,  adhuc  me  non  recuso  dtsci- 
puium  iierL  Prscipua  verobellatantumauxiiioDo- 
mini  peracta,  qu8e  textui  divinaB  Scripturas  inserta 
sunt,  inhis  idcirco  omisimus,  quoniametsipropter 
de  ooeio  auxilium  admiratione  digna  simt»  et  figa- 
rali  ratione  contineant  mults  mysteria  ;  tamen  in 
rerumgestarum  inteilectibus  nihiirelinquuntince^ 
ti.  Scimus  quod  Amalech,  orante  Movse,  Jesus 
fiiius  Nun  superabat  (Exod.  xvu,  il-i3) ;  et  Seou 
regem  Amorrn8Borum,et  Ogregem  Basan,  procere 
altitudinis  viros  popuius  Israei  interficiebat  (Num. 
XXI,  24,  33,  et  xxii,  5).  Balach  filium  Sephor  regem 
Madian,cum  Baiaam  iilopr8Bcipuoa6trologo,Phines 
filiusEleazarcum  exercitu  occidit.  Et  JesusBennim 
unum  et  triginta  reges  Chananitidis,  muitis  conflie- 
tibus  prostravit  (Josuezn,  7).  Gedeon  fiiius  Joasia 
trecentis  viris  innumera  Madianitarum  millia  per 
tubas  et  lucernas  occidit  (Judic.  vu,  19-23).  JepDte 
Galaaditespopulum  deGentium  potestate  beUi  |ure 
liberavit  (td.  xi,  32).  Samson  ilie  fortissimus  Ib- 
braeorum,  leonem  sibi  occurrentem  nihil  habcDti 
inmanibus,  confregit;de  cujuspostea  ore  ei  cap- 
pite  favum  mellis  accepit  et  comedit  (Judie,  ziv,  6, 
oUrecentasque  vulpescapiens  ignequesuccensasia 
Phiiistiuorum  segetesdimisit(/i.,xv,4,5).  De  quibai 
ille  mille  viros  impetu  uno  asini  mandibuia  solui 
mortificavit  (Id.  15) ;  et  undique  sedentibus  cirea 
civitatem,  in  qua  dormitaverat,  PhiiistsBiSy  aml>ai 
portfiB  fores  cum  ostiis  et  superliminaribus  et  seris 
et  vectibus  pariter  comprehendens,  in  verlice  moo- 
tis  qui  respicit  Bersaboe,  dereliquit(/d.XYt,  3).  Tri- 
bumquoque  Benjamin  propter  commissum  piacu- 
lum  totam,  ezceplis  sexcentis  viris,  omnis  tiliorum 
Israel  populus  post  tria  bella  delevit  (Id.  xiz,  zz). 
JonathastiliusSaul  etarmiger  suus  stationem  Phi- 
]istinorumpercussit(Ii2«(^.xiv,i3).DavidfiliusJesse 
adhuc  pueretpastorovium,ursietleonisinterfecti  de 
ore  preedam  eripuit,  et  Goliath  Phiiistsum  de  fun- 
dibula  iapide  prostravit(/(i.  xvu.  34,49)«  Qui  postea 
patientiae  virtute  Satil  bis  deprehenso  inimico  soo 
pepercit  [Id,  xxiv,  8  ;  xxvi,  10,  ii).  Bt  rezpostmo- 
dum  factus,  tribus  gravissioiis  prssliis  prostrata 


LIBER  TERTIUS.  —  APPENDIX. 


2194 


itinorumaginiQatributaria  fecit  (II  Rep.  y,  20 ; 
,  i).  David  solus  octiDgeatos  interfecit  impetu 
Id,  xxui,  8).  Abisai  filius  SarviaB  levavit  nas- 
uam  contra  trecentos,  et  interfecit  eos  (/6td., 
"res  robustissimi  ruperunt  agmina  Philistino- 
utpotum  darentregi  David  decisternaBethie- 
qu8B  in  medio  hostium  erat(/6td.,  46).  Banaias 
JoiadflB  interfecit  duos  leones  in  Moab,  et  leo* 
in  cistemain  diebusnivis(/6td.,  20,  21).  Ipse 
le  virgam  tenens  manu,  iEgyptium  specta- 
lignum  hastam  habentem,occidit.  Beilum  quo- 
>bustorum  in  Gabaam  exercitui  David  cessit  in 
erum  (II  Reg.  xxi,  i^^sqq,).  Prseterhsec  maxima 
David  adversus  incircuituregionesbella,  pro- 
Domini  auxilio  favente,  seu  per  semetipsum, 
er  exercitum  smpe  peracta  sunt.  Beilum  vero 
in  saltu  Ephraim  in  ipso Israel,in  testamentum 
restituit  Samarise  regnum  (Id.  zvni,  6,  7). 


Contra  Syros  et  reges  Damasci,  nunc  huc,  nunc  il- 
luc,  altemo  proventu  vergentia  certamina  multafue- 
runt.  HsBComniapropter  de  ccelo  auxilia  mirabiliter 
gesta,  provenerunt.  Sed  illi  operi  nostro  conveniens 
addita^entum  conferre  non  possunt ;  quoniam  nihil 
in  quotidianam  rerum  administrationem  inusitatum 
ostendunt.dumperhominum  et  ipsorumetiam  An- 
gelorum  dispensationes  et  fortitudineseffectafiunt. 
InMachabaeorumlibris,  etsi  aiiquid  mirabilium  nu- 
mero  inserendum  conveniens  fuisse  ordini  invenia- 
tur,  de  hoc  tamen  nulla  cura  fatigabimur.-qiiia  tan- 
tumagereproposuimus,  utdedivini  canonismirabi- 
libus  exiguam,  quamvis  ingenioli  nostri  modulum 
excedentem  historicam  expositionem  exparte  aliqua 
tangeremus.  Ideo  et  prsesens  libellus  m  hoc  loco 
finemsuum  contingat,  uttertiusdeNovoTestameuto 
ab  Evangelii  initio,  Joannevidelicetet  Domino  pri- 
mordium  sumat. 


LIBER    TERTIUS. 


De  Novo  Testamento. 


T  PRIMUM.—  Devisione  Zachariae  et  nativitate 

Joannis  Baptistse. 
aviani  Augusti  Cfiesaris  quadragesimo  primo 
Zacharias  sacerdos  de  vice  Abia,cum  in  ordine 
)locaustum  ia  temploofTerebat,angelu3Gabriel 
de  illorum  numero,  qui  stant  in  conpectu  Do- 
celerl  nuntio  ipsi  responsa  deferebat :  quibus 
ictens,  Uxor,  inquit,  tua  hucusque  sterilis  Eli- 
ti.  grandffiva  satis,  concipiet,  firiumque  Joan- 
lomine,  Altissimi  prophetam  et  prscursorem 
lariet.  Sed  incredula  mente  sacerdos,  parum 
lotis  animo  fidem  accommodans,  Quomodo, 
ndit,hocfieri  poterit;  cum  ego  sim  satis  senex, 
^r  mea  isto  officioinjuventute  privata,in  die- 
iisprovecta8etateprocesserit?Attamenangelus 
inequaquam  exciisationerepulsus,non  causa 
lifle  nlatum  munus  retraxit,  ^ed  quo  a  Domino 
dicebatur  impleretur,convenienti  orissui  vin- 
subjectum  mutnm  sacerdotem  dereliquit:  do- 
iscentepostmodum  puero,Iigat{eIingufle  vin- 
1  solutum  est,  cui  nomeu  filii  scribere  tentans, 
M,  dixit,  est  nomen  ejtu(Luc,  i,  5-27,  57-64).Con* 
[iteautemdispensatioaefactumest,ntJoannes 
ostea  hominibus  victu  et  vestitu  et  loco  exem- 
^nitentiae  praeberet,  et  poenitentiam  prfledicans, 
conceptionis  eius  tempore  pater  poeaitentise 
im  ab  angelo  sibi  impositum,donec  ille  nasce- 
sustineret.  Aliter  quoque  congruehoc  signum 
rat,  uti  dum  qui  regnum  coelorum  prfledicaret 
;urusconciperetur,antiqiiue  Legis  etPropheta- 
)rflBdicatorsacerdos  silenliodamnaretur :  quo- 
Lex  et  Prophetse  usque  ad  Joannem  fuerunt 
L  XI,  43),  exeoautemregnumDei  evangeliza- 
ui  conceptus  adhuc  in  matris  utero  manens, 
|uam  nasceretur,cum  Marifle  matris  Domini  in- 
m  in  domum  ubi  fuerat  sensit,  spirituali  fa- 
3er  os  malris  de  nascituro  ex  ea  Christo  Domino 
letavit  (Luc.  i,  41).  Dum  enim  Moysi  spriritus 
tuagintaduos  consiliarios  distribuitur  (Num, 
),  c^uid  mirum  si  pueri  adhuc  in  utero  ma- 
spiritus  per  matrem  loqueretur  ? 
T  11.  —  De  Incamatione  Domini  nostri  Jesu 
Christiy  et  nativitate  ex  Maria  Virgine, 
ireanuntius  ad  sponsam  Joseph  Mariam  vir^i- 
le  stirpeDavid  talia  dicta  detulit,cui  sine  viri 
tione  parturire  filium  Spiritus  sancti  munere 
xit:  riic,inauiens,natus,quemomniumspon- 
iraculaProphetarum,magnuseritinconspectu 
ni,  et  in  reternum  ore  cunctorumcredentium 
vocabiturAItissimi.  Huicenim  praBcepto  mu- 
latris  sui  Davidsedemdonavit,etregmdomus 


Jacob  absque  fine  imperium,  sine  succedente  hse- 
rede,in  sempiternum  teneblL  Quibus  verbis  ovans 
virgo  accommodatafide,sineullo  sacredulitatisaut 
inoDedientise  objectu  consensit  (Luc,  i,  26-38).  Sed 
mentem  Joseph  conjugis  tumentem  uterum  viden- 
tis,  quam  ipse  nunquam  cognoverat,  ista  res  soUi- 
citam  reddidiL  Quem  tamen  ne  hac  cogitatione 
fatigaretur,idem  angelusde  concepto  puero  etnas- 
cituro,  et  accipienda  virgine  commonuit  (Matth.  i, 
i9-24).  QuflB  virgo  postmodum  instante  tempore 
filium,  quem  sine  viri  semine,  et  carnalis  oblecta- 
mento  voluptatis  concepit,  sine  damno  suab  virgi- 
nitatis  peperit.  lii  qua  re,  quamvis  prflster  cuncto- 
rumhominumconceptionisconsuetudinem,absque 
viri  semine  factum  opus,  ostenditur,  non  tamen 
extro  naturamdemuliebri  uterosumptasubstantia 
carnis  nascebatur.  Ex  natura  natursiliter  naturam 
suscepit,  qui  cooperante  Spiritu  sancto  ex  mater- 
na,  quamvissQla  carne,  veram  carnis  substantiam 
humanflB,  exceptis  vitiorum  passionibus,  integram 
contulit.Quam  rem  ne  sine  exemplo  naturflB  suiicu- 
jus,  velut  novam  in  Dei  creaturis  dimittamus,mul- 
ta  animantia  absque  parentum  coitu  progini  com- 
probamus.  Qualiter  apes  sinepatribusfotu  materni 
corporit  tantumoindocresciunt,etoinniaillius  modi 
volatilia  fetus  suos  taliter  concipiunt.  Sed  et  multfls 
avesabsque  maribus  ovagignerepossunt.Et  talem 
conceptum  in  multis  piscium  generibus  esse  phy- 
siologi  aiunt.  In  sola  quoque  carnesine  patre  ver- 
mis  nascitur,  cui  se  Dominus  hacde  causasimilem 
dicere  per  prophetam  non  dedignatur  (PsaL  zxi, 
7).Quoa  ergo  in  multis  rebus  consueto  a^ore  Do- 
minus  operatur,quid  naturfle  contrariumdicendum 
est,  siquandoipse  voluit,  utinvirginaliutero  Spi- 
ritus  sancti  dispensatione  filius  sineviri  ooitunas- 
ceretur  ? 

CAPUT  III.  —  Depastoribw  quibus  Angeli  natum  tn- 

fantem  nuntiaverunt, 
QuonascenteinBethIehemcivitateDavid,pastore8 
custodiae^rflBgum  destinati,  ab  Angelis  imbuuntur, 
quod  coeh  rex  in  terra  cam  hominibus  ex  homine 
carnem  nascendilege  assumere  tuncdignaretur.Et 
deinde  cum  huic  nuntio  conveniens  audientibus 
pastoribus  carmen  concinunt,  ad  coelum  rursum 
conscendentes  Angeli  redeunt  (Luc,  u,  8-15).  Et  in 
hoc  conveaiens  abAngelisperactus  ordo  conspici- 
tur,  ut  prius  pastoribus  natus  Agnus  et  gregibus 
Pastor  nuntiaretur.  In  hisduobuspuerisJoanne  et 
Jesu,  prflBcursore  etDomino,  non  sinehistorica  ra- 
tione  nativitatis  ordo  intenditur,quodde  anuunus, 
aiter  de  virgine  puella  generatur.  Christi  enim  prflB- 


2195 


DE  MIRABIUBUS  SAGHiE  SCRIPTURiE,  S.  AUGUSTINI 


S198 


cursor  per  omDiaJoaDoes  idcircode  vetula  matre 
nasci  debuit,dum  ipse  Veteris  Legis  iiais  quasi  no- 
vissimusiilius  fuit.  Cliristus  vero  de  puella  virgine 
corpus  assumpsit.  Ipse  enim  est  Novi  Testamenti 
principium,  miorumque,  qui  exNova  Legenasce- 
rentur,  exordium  existitit.lgiturquadragesimo  se- 
cundo  annoOctaviani  AugusliCaesaris,  temporibus 
Herodis  regis  Judaeorum,  ablataexJudeeis  omnido* 
mmandipotestate,  in  oppido  Judaeee  Bethleh6m,de 
David  stirpe,  ex  virgine  Maria  Jesus  Christus  Do- 
minus  nascitur.  Quod  competenter  evenerat,  ut 
cum  regum  et  pontificum  ex  Jacob  stirpe  descen- 
dentium  successio  consumpta  fuerat,  quiin  8Bter- 
num  rex  estct  pontifex,  tunc  nasceretur. 

CAPUT  IV.  —  De  Magis  ab  Oriente  et  stella  duce. 

Nascente  ergo  illo  puero,  quem  Israetitarum  et 
Gentium  ProphetsB  utriusquo  populi  salvalorem 
fore  praedixerantjMagideterraHeviiathductistella, 
ad  eum  cum  muneribus  longo  admodum  itinere 
venerant.  Qui  oblatis  munei-ibus,  et  adorato  per 
tempus  puero,  reversi  sunt;  non  eadem  tamen  vla 
qua  venerunt,  sedperaliam  ad  patriee  loca  remea- 
re  moniti  divino  famine  curabant  (Matth,  iiy  i-12). 
De  hac  autem  stella,  quod  ab  Jerusalem  pergenti- 
busMagis  usque  ad  Bethlehem  dux  itineris  fuit, 
Evangelii  dictaexponunt.  Caeterumvero  qui  deter- 
ra  sua  usqueJerusaiemhancducem  sui  itmeris  ha- 
buisseMagos  existimant,  ex  evangelica  auctoritate 
firmare  non  possunt :  quoniam  Magi  in  terra  sua 
cumessent,excellentemsideribus  stellam  videntes, 
Dei  esse  et  regis, qui  juxta  prophetias  tam  ipsorum 
quam  Ecclesiaticas  (A^tim.  xxiv,  17),  ex  israel  nas- 
ceretur,  seu  ex  propriaeorumscientia,  seu  angeli- 
ca  admonitioneintelIigentes,ad  terramlsraeivene- 
runt ;  et  ad  Jerosol^mam, ubi  totius  provinciae prin- 
cipatus  fuerat,venientes,de  rege  nato  etpariter  Deo 
perquirunt.UndeinventisIsraelitarum  oraculis  va- 
tum  de  eodem  nato,  ubi  nascendi  locum  acciperet 
{Michsex  V,  2),monenle  subdolo  sermone  rege,ala- 
crespergunt.  Egressiqueurbem,  mox  ducem  itine- 
risadChristum  stellamsequentesdeveniunt.  Deista 
vero  stella,  utrum  stella  simpliciter,  an  angelus,an 
Spiritus  sanctus  accipiatur,  etsi  catholico  sensui  ni- 
bilrepugnat,cum  desingulis  disputatum  fuerit,  ar- 
bitris  majoribus  eligendi  liberam  voluntatem  in- 
genioli  nostri  mensura  concedet.Sienim  simpliciter 
stellam  accipiendam  esse  quis  maluerit,  a  caeteris 
stellis  in  hoc  ducatu  cjuomodo  deviavit  ?  Quarum 
natura  ab  initio  condita,in  firmamento  coeli  consti- 
tuta  fuisse  dignoscitur,  sicutlibriGeneseos  auctori- 
tate  manifestatur(Gen.i,  47).  Si  ergo  in  firmamen- 
to  coelimaneret,  inter  Bethlehem  et  Jerusalem  dux 
fieri  ambulantibus  qualiter  posset?Etsiperaera, 
sagittaemore,  quamvis  paulo  lentiore  cursu  prop- 
ter  sequentes  pervolaret,  assuetum  in  firmamento 
locum  et  cursuminterimdesereret.  Qnodnec  majo- 
ribusquidem  luminaribusaccidisse  Scripturae  des 
cribunt,  cum  in  signis  aut  steterun  t,  aut  reversa  sunt. 
Nisiforteaereusille  ignis,qui  taleministeriumacce- 
pit,  propter  similitudinem,sicutinmultisdiximu8, 
stellaevocabulum  accepit.  Autsiangelushabitu  stel- 
l6B  hoc  ministeriumfecit,quidrepugnat,dumseAn- 
geli  quando  se  hominibus  ostendunt,  in  multos 
transformant  habitus  ?  Quomodo  et  Moysi  in  Oreb 
de  rubo  angelus  ignita  facie  loquebatur  (Exod,  ni, 
2),  et  velut  milesarmatusJosue  filioNunextracas- 
train  Galgalisostenditur  (/o5ti«  v,  13). In  currumet 
eguos  igneos  in  ascensione  Elifle  Angeli  finguntur 
(l\  Re^,  II,  H).  Et  quando  ElissBUspueri  sui  oculos 
aperuif,ineisaembabitudinibu3Angelimanifestan- 
tur  (Id,  VI,  17).  In  formahospitum  Abrahae  et  Loth 
conspectibus  se  prsebuerunt  (Gen.  xviii,2 ;  xix,  1) : 
et  Manue  etuxor  ejusprophetali  habitu  loquentem 
ad  eos  anjgelum  viderunt  (Judie.  xni,  9).  Nimirum 
eorum  etista  vice  angelus  duxMagorum  efficitur. 
qui  astrologis  in  etellflB  similitudinem  et  clarissinu 
•ideris  fulgorem  transformatur.  Licet  eoim  inima- 


gine  rerum,  quae  Joanni  in  Apocalypsi  sua  per  vi- 
sionem  dicuntur,  huictamen  intellectuinoncoDtra 
facit,  Stellx  seplem,  Eccle$iarum  septem  Angeli  stcnl 
(Apoc,  1, 20).  Undequamvis  in  8piritu,dum  tamen 
stellae  Angeli  dicuntur»  quid  repugnat,  si  etiam  in 
hoc  loco  stella  angelus  diotus  esse  sentiatur  ?  Vel 
certe  si  neque  angelus,neque  stella  firmameati.ne- 
que  alius  quispiam  ignishfficstella  fuisse  dignosei- 
tur  ;  Spiritusergo  sanctusstellahaeo  fieri  conceda- 
tur.  Qui  sicut  postmodum  corporali  specie  colum- 
bae  descendit  super  Jesum  Dominum  in  Jordane 
(Matth,  lu,  16  ;  Luc,  ui,22)  ;  sic  Gentes  adoratrices, 
stellffi  specie  duxit  ad  cunabula  Domini  nascentit 
in  carne.  De  quo  per  paraboIamBalaam  astrologui 
loquebatur,  Orietur  stella  ex  Jacob  (Num.  xxiv,i7), 
rutilum  scili<;et  lumen  spirilualis  grati»  Christi, 
qua  nox  infidelitatis  Gentium  illumiaatur.  Sicat 
ergo  in  igne  super  Apostolos  postea  in  coenaculo 
Sion  descendit  (Act,  ii,  3),  ita  in  specie  stelliB  Ma- 
gosad  DominumSpiritussanctus  deduxit. 
GAPUT  V.  —  De  baptimate  ChristL 
Hicigitur  puer  scientia  pr8eibataetatem,donectri- 

?;esimum  annum  agens  ad  Jordanem  veoit,  et  ab 
oanne,  de  quo  supra  diximus,  Zacharis  filio,  qui 
tuncpopulum  ineum  crediturumquiventuruserat, 
baptizabat,  etipsebaptismumAgnus  autesuscepit, 
et  confitendum  unda  Jordanislavavit.lnspeoieco- 
lumbffiSpiritus  sanctussupereumdescendit,  etPa- 
trem  de  CGelisloquentemde  seaudivit,jEfteeflFflt«s 
meus  dilectus,  in  quo  sibi  anima  mea  eomplaeuit.  Cum 
his  signis  ccelumapertum  vidit,et  ita  baptizatusde 
fluminis  lavacro  ascendit (Ztic.  iii,  21 ,  22).  Ad  bapti- 
smum  veroDominus  Jesu  exivit,nonquod  baptismi 
sacramento  et  lavacro  egeret,auipropriiautorigi- 
nalis  peccatinuIlamculpamhaDeret;  sedutaquas, 
quibus  qnamvis  in  delicto  Ad»  Deus  noo  maledi- 
xerat,  terrte  quacontinebantur  maledictoinfectas 
purgaret.  Et  ne  quisquam  Baptismi  sacramentum 
negligeret,  dum  qui  sine  peccato  fuerat,  baptismi 
aquas  inivit.Et  nequisquam  abinferiore  baplizari 
parvi  penderet,  dum  Dominus  aservosuomergioD- 
dis  baptismi  appeteret.  Et  quatenus  adhuc  a  dia- 
bolo,  se,donectentatio  perficeretur,  occultaretyqui 
illum  velut  lavacro  indigentem,  inter  pollutos  pee- 
caminibus  ablui  aquis  conspiceret.  ^iritum  vero 
sanctum  super  seinbaptismodescendentemvidit, 
et  vocem  Patris  de  coelo  se  confltentem  Filiumsa- 
um  audivit,et  coelum  coram  se  apertum  eonspexit. 
Non  quod  ante  baptismum  suum  heec  omnia  Dei 
Filius  non  haberet,  sed  ut  Baptismi  sacramentiim 
quid  valeat  ostenderet.  Nonenim  tuncSpiritum  illa 
ccepit  accipere,  qui  eamdem  cum  Spiritu  saneto 
substantiam  creditur  habere.  Nec  tunc  iUum  Paler 
Filium  suum  primitus  professusest  esse,  cui  dixi^ 
Ex  utero  ante  Luciferum  genui  te  (PsaL  cix,  3)  ;  ante 
videlicet  omnem  angelicam  creaturam,  queB  Luci- 
feri  appellationem  per  Scripturas  sffipe  tenet.Neque 
tuncilli  aperiri  coeperatthalamus  CGelorum.quiait, 
Ccelum  mihisedesjerraautemscabellumpedum  meorvm 
^lsai.  Lxvi,  1).  SedidcircohfficomniasanctaTrinitas 
in  baptismoDominicongessit,  utsciretunusquisqua 
nostrum^quidmunerisinsacriBaptismatismysterio 
suscipit.Tunc  enimSpirilum  sanctumquisque  pee* 
catorum  sordibus  ablutus  accipit,  et  a  Deo  Patra 
profiteri  filins  adoptionisgratia  incipit,  ettunc  sibi 
regni  CGeiorum  januamaperiri.et  civemcoelestispa- 
triaeAngelorum  sanctorum  consorsintelligi.  Quam* 
vis  vero  corporali  specieSpiritussanctussuperDo- 
minum  desceudere  dicitur,  non  tamen  de  avibiis 
sumpsissecolumbam,  sedex  aere,  minime  dnbita- 
tur.  Nequaquam  enim  ex  avibus  Spiritum  sanctum 
necesse  fuitcorpus  assumere.dum  aves  sibi  c^nne- 
xee  statutam  (a)  in  nullo  transgresss  sunt  legem 
naturffi  :  sed  si  in  aliquo  transgrederentur,  in  noc 
tantum  meriti  non  haoerenti  ut  pote  aec  aeternaf 

(a)  Forte»  constUutam, 


M97 


LIBER  TeHTIUS.  —  APPENDIX. 


S198 


nec  rationabilis  creatura,  ntaSpirituassamptione 
carnis  a  delicti  viadicta  solveretur.  Sed  quod  Filii 
persona  corpore  carnis  humanaB  induebatur,  con- 
veniens  eratut  Spiritus  sancti  persona  per  corpora- 
lemspeciem  super  eum  descenderet,  et  Patris  vox 
corporalisde  nube  peraeremcorporis  auribusandi- 
retur.  Preeterea  quoqueidcircoin  nube  et  columbfle 
imagine  Pater  et  Spiritus  sanctusad  baptismum 
veniunt,  quoniamaquaticee  naturaB  resiUfieaiiquid 
habuerunt.  Eum  enim  in  terra  Filius  ad  baptismi 
mysterium  atque  creaturam  elegisset,  necesse  fuit 
ut  et  Paterper  aquaticam  nubem  intonaret,  et  Spi- 
ritus  sanctus  illud  corpus,  quodde  aquain  princi- 
pio|factum  est  {Gen,  i,  20),  ex  illa  nube  acceptum 
simularet,  ut  sic  tola  Trinitas  eamdem  volunta- 
tcm,  sicut  habet,  ostenderet. 

GAPUT  VI.  —  De  ChrUti  tentatione  etjejunio, 
Cum  ergo  de  aqua  Dominus  Jesus  baptizatus,con- 
festim  ascenditiUtdiabolodaretoccasionem  tentan- 
di,  avia  deserti  petivit,  ubi  et  quadragint  adies,  et 
totidem  noctes  nulio  humaoi  pastus  suffragio  ful- 
tus  jejunavit.  Ibique  per  tria  tentatus,  inquibus 
primus  homo  seductus  est,  tentantem  Satanam 
tribus  responsionibus  vicii  (Matth.  iv,  l-li).  India- 
bolitribus  propositionibus  totaJDiquitas  :  inChris- 
ti  vero  tribus  responsionibus,  ^uibus  diabolus  re- 
pugnatur,tota  justitia  fuit.Cum  mimicusdamnatur 
et  vincitur,  et  humano  generi  iibertas  et  redemptio 
praeparatur.  In  hoc  namque  Satanas  dum  se  supra 
aactorem  ^  elevare  voluit,  qui  sub  eo  ilfuc  usque 
fuerat,  id  est,  homo  per  Domini  victoris  auxiiium 
ultra  ipsum  excrevit.  Kt  dum  illum  qui  ab  omni 
impedimento  liber  *  fuerat,  alligare  tentabat.inte- 
rimvinctus  ille,  quem  ipse  tenebatin  carcere,  qui- 
bas  tenebatur  vincula  deponit.  Et  dum  contra  se 
fortiorem  repugnare  nititur,  interim  ipse  qui  erat 
infirmior,  adversus  eum  roboratur.Et  eumquihuc 
usquede  ccelo  tantumin  terram  ejectus  fuerat,ter- 
rore  *  etiam  de  terra  ad  inferna  eum  migrare  Do- 
minus  jubebat.  Quadraginta  dierum  inediam  Do- 
miniincarnatio  sastinere  sine  ?it8Bpericulopoterat: 
quoniam  sermo  dominicus,  qui  Moysen  per  aera 
quadraginta  diebus  bis  renovaverat,  hic  Christi 
artus  et  nervos  intus  irrigabat.  Quare  igitur  con- 
summatis  quadra^inta  diebusetquadraginta  noc- 
tibus  esurire  Dommus  Jesus  describitur,cum  Moy« 
sesetElias  tanti  temporis  perjejuniumfamem  pati 
non  memorantur  {Exod.  xxiv,  18,  e^xxxiv,  28  ;  III 
Reg,  zix,  8)  ?  Famem  vero  et  laborem  Redemptor 
noster  consummato  tantodierumnumero  sustinet, 
quatenus  et  tentatori  occasionem  tentandi  inferret 
et  nosceretur  quam  veram  humanse  carnis  subs- 
tantiam  gestaret.  Unde  necextra  humanum  opuset 
in  hocjejunioaliquid  egitnovi,  dumtemporisquod 
priushomines  jejunaverunt,  spatium  nonexcessit. 
CAPUT  VII.  —  De  virtutibus  Evangelii  usque  ad  am' 

bulationem  super  mare, 
Devicto  ergo  adversario  et  quadraginta  dierum 
perfecto  jejunio,  per  Judaeam  etGaiilaeamlsraeliti- 
cumpopulum  ad  viamsalntis  vocabat,et  duodecim 
primariossibi  milites  exomnibus  speciali  electio- 
nis  munere  segregabat  (Matih.  iv,  17  sqq,  ;Luc.vi, 
43-16).  Rtquatenus  deinvisaectinternfie  substantifle, 
animarum  videlicet  sanitate,  faceret  fida  omnium 
corda,  etiam  inservi  ^potestatevisibiliternuliare- 
sistente  vi  languoris  curatareddebat  corpora.  Un- 
de  cum  prsBdicans  Evangelium  regniDei,GaIil6eain 
circumiret,  et  promiscuum  vul?us  varia  aegritudi- 
ne  pressum  cerneret,  quosdam  oculorum  prfBsen- 
tis  defectio  lucis  laetitiaprivabat,  alios  perfusaper 
totius  corporis  superficiem  lepra  foedaverat,  non- 
nullos  pedum  frustratos  habita  forma,  curavit.  In 

*Ms.  Aud.,  altiorem, 
'Ms.  Aud.,  sacer, 
■  Mss.,  errore, 
*  Ms.  And.,  infemi. 


paralyticoautemaquatuor  viris  portato,  triadivi- 
na  opera  cernuntur,  dum  dimittuntur  ei  peccata, 
etpraesentis  segritudinis  plaga  verbotuncsolvitur, 
et  cogitationibus  more  Dei  omnia  scrutantis  res- 
pondetur  (Matth,  ix,  2-6  ;  Marc.  ii,  3-i2).  Et  inhoc 
viro  ostenditnr  quosdam  propteranimae  macuias 
dolore  grassari.  Quomodo  mutus  loqui  non  poterat 
cum  Verbum  Dei  Patris  responsa  ab  illo  postula- 
ret  ?  Qui  in  oreasinse  facundiamreperit,quomodo 
humanamlinguam,quamvismutam,  ad  verbanon 
solidaret  ?Ct  cum  justitiae  lux^quee  inmundum  ve- 
nit,  appareret,  qualiter  caecus  nonvideret  ?  Etqua 
potestate  diabolus  in  hominepermaneret,  adquem 
ejiciendum  quomodoillum  peccantem  de  coelo  ex- 

Sulerat,  Christus  veniret  ?  in  quinque  panibus  et 
uobus  piscibus  quinque  millia  saturantibus,con- 
tinentur  mirationedignatria,  scilicet  materiae  pau- 
cita8,et  populi  saturatimuititudo,  et  fragmentornm 
oopia  (Matth.  xiv^  15,21). 
CAPUT  VIII.  —  De  ambulante  Domino  super  undas. 

Dominus  de  terra  discipulos  petens,  necesse  ha- 
buitin  undisambuIare.Causahujus  Petrifidesfuit, 
id  est,ne  si  solusChristusid  egisset,  veritatem  car- 
nisdubiamrelinqueret.  Dumautem  Petrusfilius  viri 
et  mulieris  hoc  faceret,  per  imperantis  Christi  au- 
xilium,  nullam  de  carne  Virginis  filii  dubitationem 
admittit  (Matth.  xiv,  26,  29).  Sed  qufleri  potest, 
utrum  Domini  et  Petri  corporum  levigata  natura, 
ut  illaaqua  sustineret,  an  aqusesubsfantia  solidata 
est,  ut  corpora  humana  fulcire  posset  ?  Quamvis 
ergo  utrumque  hoc  fieret,  non  contra  naturam, 
Domino  prflecipiente,  esset,  siautaquam  soiidaret, 
aut  humanam  Domini  jussio  carnem  levigaret ;  ut 
milttantes  in  Scytharum  oris,  ut  antiquiferunt,et 
superflequorum  auribus  (a)  proludant,  natandiarte 
quoque  imbuti,  merso  medio  in  profunda  vix  su- 
beunt.  Hominibusergo  illud  valentibus,quid  mirum 
siDomino  imperante  caro  levigaretur  ?  prflesertim 
cumresurrectioniscorporain  tantum  levigabuntur, 
ut  non  solum  crassa  aqua,  sed  etiam  nubibus  et 
aere  sustineantur,  utApostolus  ait,  Rapiemur  ad  OC' 
eurrendum  Christo  in  aera  (I  Thess.  iv,  16).  AUter  si 
aquflenaturam  solidatam  esse  quisquam  elegerit, 
quoniam  aqua  terrenam  habet  crassitudinem ,  ut 
cum  se  gelu  perstrinxerit,  in  duriorem  quam  terrae 
ipsiussoliditatem,  rigeat,  et  multitudinem  sufferre 
valeat,  et  postea  calida  aura  resolvat.  Vel  certe,  si 
liquidas  undasnon  perstrinxerit  natura,qufle  aquis 
inserta  est,  ligna  quamvis  grandia,  et  humana,  et 
cflBterorum  animahum  corpora,  et  naves  liburni- 
cas  supernatantes  sustinere  consuescit.  IUa  soli* 
ditas  Domino  imperante  facta,  nec  mirum  si  etiam 
Petrum  diffidentem  non  sustinet,  cum  infideles 
Domino  volente  etiam  terra  non  sustentabat,  ut 
Dathan  et  Abiron  (Num.  xvi,  3i). 
CAPUT  IX.  —  De  emteris  virtutibus  Domini  nostri 

Jesu  Chrisii, 

In  naturali  rerum  administratione  binfle  rationes 
depreheuduntur.  Deinde  inferior  ratio  quotidiana 
rerum  administratiointelligitur,utde  aqua  in  ani- 
malibus  sanguis  fit,  et  unda  salsa  per  nubes  aut 
terrflB  infusionem  indulcescit.  Et  ratio  superior 
inusitata  gubernatio  fit,  qufle  in  miraculis  rerum 
dignoscitur,  ut  in  sanguinem  aquam  in  yEgypto  in 
momento,  et  intincto  ligno  in  dulcedinem  Deus 
commutavit  (£a;o(i.  vii,  20,  et  xv,  25). 
GAPUT  X.  —  De  mnibus  et  piscibus  saturantibui 

millia  populorum, 

Quapropteretpanem  de  parvo  semine  juxta  in- 
feriorem  rationem  in  magnam  segetem  per  lon^ 
temporis  administrationeminnumerabilium  homi- 
num  pastum  procreat ;  quem  secundum  superiorem 
rationemde  materia  modica  in  momento  perbene- 
dictionemmultiplicat.  Sic  etpiscesperprimam  be- 
nedictionemmuitiplicat,quandodictume8t,Crescil# 

(a)  Forte,  littoribus. 


DE  MIRABILI6US  SACRiE  SCRIPTURiE,  S.  AUOUSTINI 


€t  multiplicaminiy  et  replete  aquat  maris(Gen,  1,22). 
Qiiorum  nunc  carnes  per  superioris  rationis  cau- 
sam,  ad  turbarum  saturitatem  praesenti  benedic- 
tione  multipiicant  (Afa(M.  xiv,i9  ;Joan.  vi,  11). 
CAPUT  XI.  —  De  vieione  Domini  inmonte  eum  Moyte 

et  Elia  coiloquentibus, 

Licelin  hac  ostensione  (Matth,  xvn,  2,  «gg.).Do- 
minifaciessolarisplendorefulserit,  non  tamenipsa 
caro  spienduit,  sed  divinitaslatens  in  corpore,  lu- 
minissui  portiunculam  conspiciendam  foris  yiden- 
tit>us,  quantu  m  poterant^  concessit.  Unde  ergo  vesti- 
menta  candorem  nivis  babuerunt,  dum  neque  de 
carne,  negue  de  divinilate  erant  ?  Nisi  forte  ut  per 
carnem  divinitas  forls  illuxit,  sicetcaro  illuminata 
de  divinitate,  per  vestimenta  radiavil.  Moyses  au- 
tem  et  Elias  specialiter  ad  talem  ostensionem,  vel 
utLegis  etPropbetiaeprincipesadfinem  conducun- 
tur,  vel  ideout  Moysi  cornuta  facie8,in  quamnon 
poterant  filii  Israel  intendcre  (Exod,  xxxiv,  35 ;  II 
Cor.iii,i3),etEliascurruigneoraplus(lViie^.ii,il), 
comparatoChristo  obscurarentur.  £t  cum  isti  qua- 
draginta  dies  jejunasse  ScripturaB  vocibus  memo- 
rantur  ;  de  Jesu  tantum  Domino  his  praeftentibus, 
Patris  se  illis  pronuntiantis  testimonium.  Sed  dum 
Elias  manens  adhuc  in  corpore  vel  ad  talem  con- 
ductionem  venerat,  quid  de  Moyse  dicendum  est  ? 
utrum  incorpore  iterum  ad  hanc  ostensionem  ade- 
rat '  an  exaere  simulatum,  sicut  Samuelvisusest, 
babitum  fingebat?  Etsi  suocorpore  indutusvenit, 
si  hac  vice  resurrectionem  suam,  quse  caeteris  non- 
nisi  in  novissimo  est  futura,  complevit  ?  De  qua 
quaestioneauctoresunaeademauesententiaprolata 
non  differenter  dicunt,  quod  aum  Dominus  cum 
tribus  discipulis  suis,  et  Elias,non  cum  imaginatis 
sed  veris  corporibus  convenisse  non  dubitantur, 
et  ipse  Moyses  in  suo  vero  corpore  de  sepulcro 
resumpto  videtur.  Sed  si  Dominus  Jesus,  primo- 
^enitus  mortuorum  recte  creditur(i4po£.i,5),Mo3rsi 
iterum  post  hanc  visionem  corpus  sepulturee  com- 
roendatur,  ut  ipsum  in  novissimo  die,  quando  re- 
surgent  mortui,  assumere  possit  ^ 
CAPUT  XII.   —  De  Lazaro  et  exteris  resuscitatis 

mortuis, 

Immobili  ergovoluntate  Deus  universorura  vitas 
certo  fini  et  termino  praeordinavit  :  quorumdam 
igiturvita,nonut  moriantur,morte  interfici  videtur, 
sed  ut  per  hoc  qui  eos  resuscitant,  clariores,  ut- 
pote  Deo  chari,  hominibus  etiam  habeantur.  Unde 
deipso  Lazarodiscipulisa  Domino  dicitur,  Uxcii^ 
firmitas  non  est  ad  mortem,  sed  ut  Filius  hominis  per 
eam  clarificetur,  Ecce  hoc  dicto  Lazarus  cito  moritur : 
sed  tamen  per  Filium  Dei,  qui  in  eo  clarificatur, 
quarto  die  resuscitatur  (Joan,  xi,  4,  44).  Quod  non 
spatium  vitae  ejus  posuit  ;  sed  quod  sine  mutatio- 
ne  Dominusdisposuit  facere,  saepe  retrahere  simu- 
lat,  ut  partum  uxoribusAbraham  etlsaac  distulit, 
utgratius  foret.  EtDominus  occasiones  preestat,  ut 
quod  ipse  alicui  donare  cupit,  indulgere  rogetur. 
Si  etenim  ea  quse  non  disposuit,  aliquis  sanctorum 
rogaverit,  nullo  modo  fieri  permittit :  utquod  Moj- 
ses  terram  repromissionis  ingrederetur  (Deu^.xxxiv, 
i)  ;  et  Paulus  ut  ab  eo  angelus  Satante  recederet 
(II  Cor,  XII,  8,  9),  et  petentes  non  impetraverunt. 
Deomnibus  ergo  generaliter  mortuis  tale  quid  sen- 
titur,  quod  ideoprima  vice  moriuntur^  ut  per  illos 
digni  clarificentur.  In  his  enim  octo  mortuis.  quos 
divina  Scriptura  Veteris  et  Novi  Testamentiresus- 
citatos  commemorat,  hoc  considerandum  est,  quod 
de  eornm  primo,  id  est,  filio  viduae,  quem  Elias 
suscitaverat  ita  refertur  :  Revertatur^  obsecro,  anima 
pueri  (III  Reg,  xvii,  49).  De  novissimo,  id  est,  de 
Eutycho  in  Actibus  Apostolorum  :  Et  sublatus  re- 
wrtusest  mortuus,  Ad  quem  cum  descendisset  Pau- 
lus,  incubuit  supereum,etcomplexus,  dixit,iVo/t/tf 
turbari,  anima  enim  ejus  [in  eo  est  (Act,  xx,  9,  40). 

Ms.  Aud«/fper«<tir, 


Caute  uirumque  intelligendum  est,  quod  Tidaae 
filius  mortuus  est,  atque  anima  ejus  reverti  a  Pro- 
pheta  postulatur  :  alter  vero  mortuus  est,  et  in  eo 
ejus  esse  animam  Paulus  dixit.  Iq  utroque  namaue 
Scriptura  vera  est,  quia  mentiri  noo  potest.  itd 
qua  ratione  recipi  potest,  ut  in  membns  occultari 
corporis  posset  mortui  anima  ?  Nisi  forte  aoima, 
qu8B  incorporalis  est,  corpori  inesse  occulte  credi- 
tur .  Sed  quidam  intelligendi  laborem  vitantes.dicuDt 
de  Eutycho,  quod  emittens  animam  ita  mortuui 
est,  utpostmodicum  intervallum  anima  revertente 
Paulum  dixisse  putent,  Anima  illius  tn  eo  est,  Sed 
tamen  Scriptura  tacet,  si  egressa  est  aut  reverst 
anima.  Oeteri  vero  sex  mortui,  quibus  nec  egrM- 
88B  animee,  nec  reversffi  nuntiantur,  sine  ulla  hic 
ambiguitate  praestant  quod  mortui  sint,  et  divina 
operatione  resuscitati  sint. 
CAPUT  XIII.  —  De  solis  eclipsi  in  pastione  Donttst. 

Solisdefectio  juxta  carnem,  nonut  soiet,  quando 
lunaaccenditur,facta  erat ;  sed  in  plena  luna,  sd- 
licet  quinta  decima  die  mensis,  ne  casu  putaretur 
fuisse,  quod  evenerat :  et  tantum  lucem  solis  medit 
die  teneDra^  obscuraverunt,  ut  pertres  illashoras 
defectionis,  stellfle  in  coelo  visse  sint  {Lue.  xxiii, 
44, 45). 

CAPUT  XIV.  —  De  eorporibus  sanetorum  venienH' 
busde  monumentis  suis  post  resurrectionem  DomiMi, 

Sancti  veneruntde  monumentis  suis  post  resur- 
rectionem  Domini  (Matth.  xxvii,  32,  53)  :  sed  rur- 
sum  in  monumenta,  quomodo  et  deMoysememini, 
redintrarunt;  ubi  resurrectionem  omnium  novissi- 
mam  exspectant,  ut  Apostolus  ait  :  Hi  omnes  testi' 
monio  fidei  probati  inventi  sunt,  non  aeceperunt  repro- 
missionem  a  Deo  pro  nobis  melius  aliquia  providente, 
uti  ne  sine  nobis  consummarentur  (Hebr,  xi,  39,  40). 
Si  igitur  isti  et  Moyses  bis  resurgere,  in  hac  osteo- 
sione  utique,  et  in  novissima  cunctorum  resurre- 
ctione,  credendi  sunt,  dum  semel  mortem  sibi  in- 
ditam  Adee  delicto  gustaverunt  ?  Sed  hoc  absit  a 
catholica  fide  ut  semel  morientem  bis  credat  quis 
resurgere.  Nisi  forte  bis  moriMoYsen  et  istos  aliquis 
dicat.  Sed  nusquam  de  his  scribitur,  qui  sic  appa- 
ruerunt,  resurrexisse  ;  sed  aut  vivere»  aut  appa- 
ruisse,  vel  desepulcrisexisse.  Nomen  autem  resur* 
rectionis  in  iis,  qui  post  mortem  in  vita  hac  coa- 
^ersati  sunt,  aut  in  Domini  solius,  aut  in  futura 
omnium  resurrectione  ponitur.  Talis  autem  appt- 
ritio  istorum,  nec  ad  vitam  humanam,  neque  td 
resurrectionem  futuram  pertinet  ;  sed  ad  confir^ 
mationem  dominicee  resurrectionis,  et  ad  creduU- 
tatem  resurrectionis  animarum  ex  inferis,  talii 
apparitio  animos  movet.  Sicut  in  resuscitatis  mo^ 
tuis  similitudo  tantum,  non  mors  continua  fleri 
cernitur ;  ita  et  in  hissimilitudo  resurrectionis,  qoo 
ipsa  resurrectio  ostendebatur.  De  continua  enim 
morte  nuUus  ad  vitam  indeciduam,  nisi  Dominus, 
usque  ad  novissimum  diem  revertitur  ;  et  a  vera 
resurrectione  nunquam  in  mortem  iterum  aliquis 
retrudetur. 
CAPUT  XV.  — •  De  cibo  Domini  post  reiurreetionem, 

Hunc  autem  carnalem  cibum  gualiter  resurrec- 
tionis  caro  susceperit,  docti  requirunt,  dum  resa^ 
recturacorporaspiritualia  essecuncti  fidelessciuQt, 
ut  dicitur,  Resurget  corpus  spirituale  (I  Cor.  xv,  44). 
Quapropter  resnrgent  corpora  non  ^ustatura.saoo 
sensu  creditur  possibilitatem  edendicibos,  sineces- 
se  foret,  habitura.  H»c  Dei  exempla  minime  deoe 
gant,  ut  Angeli  juxta  ilicem  Mambre  (Gen.  xviu, 
8,  9).  Sed  hoc  non  ut  nos  ruminatos  cibos  stomt- 
cho  et  intestinis  conferunt,  sed  statim  ut  acceptt, 
velut  videutur,  degustent,  in  spiritualem  naturaoi, 
non  ex  parte,  sed  tota  transformant. 

CAPUT  XVI.  —  Petrus  paralytieum  restauit. 

Convenientia  de  Spiritu  sancto  in  columba  super 
Christum,  et  in  igne  super  Apostolos  perscriptt 
sunt,  et  auando  diximus  de  divisione  linguarum  et 
de  virtutmus  Apostolorum  post  acceptum  Spiritoffl» 


2t0i 


APPENDIX. 


SSOI 


in  excasatione  eleemosynffi  et  paupertatra  profes- 
sione,  quando  Petrus  paralytico  dixit,  Surge  «I 
ambula  (Act.  iii,  6),  Magistri  praBceptum  servans  : 
Nolite  habereaurumy  nepieargentum  (iiatUi,  x,  9),dum 
8oli  Deo  serviens  de  loiquo  mammona  expeditus 
fuerat,  verbo  imperii  morboligatum  cito  solvebat. 

CAPUT  XVII.  -  Virtus  Peiri. 

Ecce  quanta  est  apostolica  yirtus  in  Ghristo,  sa- 


num  Ananiamdum  Petrusarguitpersermonis  tan- 
tum  imperium,  morte  ligavit  (Aet,  v,  4,  5)  ;  et  Ta- 
bitham  mortis  vinculo  ligatam,  eadem  imperii  po- 
testate  dissolvit  {Id.  ix,  40).  Ideoque  prius  Ananias 
et  Saphira  in  conspectu  EcclesisB  cito  mortui  sunt, 
utapostolica  auctoritas  quantaessetostenderetur ; 
et  quam  magnum  peccatum  esset,  quod  oblatum 
est  iterum  ab  Ecclesia  retrahere,  monstraretur,  et 
C8Bteri  exemplo  hujus  castigarentur. 


ADMONITIO 

DE  SEQUENTI  OPUSCULO. 

Non  Augustini,  sed  Alcuini  est  istheec  de  Benedictionibus  Jacob  patriarchaB  qu8Bstio  expositioque  his- 
torica  et  ailegorica,  decerpta  nimirum  ex  ipsius  iibro  QusBstionum  in  Genesim.  Quanquam  etiam  apud 
Hieronymum  sub  iisdem  ac  totidem  fere  verbis  in  opusculo,  quod  item  Quasstionum  in  Genesim  inscri* 
bitur,  expositionem  priorem  reperias ;  posterioris  vero  expositionis  partem  postremam  apud  Gregorium 
in  iibris  Moralium  in  Job.  Imo  utraque  ex  integro,  sed  ordine  nonnihil  diverso,  atque  aiiquot  permu- 
tatis  vocibus,  habetur  in  tertio  iibro  Commentariorum  in  Genesim,  qui  Eucherio  Lugdunensi  tributi 

oiim  falso  fuere,  editique  in  Bibliotheca  Patrum. 

^■^— .»^— — — ^— ^i^^— ^»^^— ^^j^— ^j^— ^^»^^^— ^»^»^^— ^^^^^^^»^^^^^^^^^^»^^^»^»^^— ^^^— ^^— ^-^— «^»^— ^^— ^"^»^— ^^— — — .» 

DE  BENEDIGTIONIBUS 

JACOB  PATRIARCILE. 


Qnid  intelligendum  est  de  benedictionibus,  qui- 
busJacobpatriarchabenedixilfilios  suos?An  histo- 
rioe  vei  allegoriceintelligendffi  sint,dum  dicit,  Con- 
gregamini,  filii  Jaeob,  ut  annuntiem  vobie  quse  ventura 
iunt  in  noviseimis  diebue  (Gen.  XLiXy?) :  et  si  videtur  ez 
hisverbismagisallegoriamsonarequamhistoriam? 
Resp.  Ulrumque  vero,  et  historiam  et  allegoriam : 
bistoriam  de  aivisione  terr8Brepromissionis,queedi- 
▼isiones  dividendn  erant  nepotibus  eorum  ;  etaile- 
goriam  de  Christo  et  de  Ecclesia  in  novissimis  tem- 
poribus  futura.  Sed  prius  historise  fundamenta 
ponenda  sunt,  ut  aptius  allegoriae  culmen  priori 
structuraB  superponatur. 

Ruben  ^mrimogenitui  meut,  tu  fortitudo  mea^  prin-' 
eipium  dotoris  mei  :  prior  in  donie,  major  in  imperio. 
Efhuui  e$  iieut  aquoj  non  crescoi  ;  quia  oicendisti  cu» 
btle  patrii  tui^etmaeulasti  itratumejui{Gen.  iii,  4)(a). 
Est  autem  sensus  hic  :  Tu  es  primogenitus  meus, 
major  in  liberis,  et  debebas,  juxta  ordinem  nativi 
tatis  tu6B,  hflBreditatem  quae  primogenitis  jure  de- 
bebatur,  sacerdotium  accipere  et  reg:num.    Hoc 

Suippe  in  portando  honore  et  prevalido  robore 
emonstratur.  Yerum  quia  peccasti,  et  quasi  aoua 
qufB  quolibet  vasculo  non  tenetur,  voluptalis  enu- 
8U8  es  impetu  ;  idcirco  prsBcipio  tibi  ut  ultra  non 
pecces,  stsque  in  fratrum  numero,  poenas  peccati 
luens,  quod  primogeniti  ordinem  perdidisti.  [Prin- 
cipium  autem  doloris  est  omnis  primogenitus,  quia 
pro  eo  commoventur  viscera  parentum  (6)]  .  «  Si- 
meon  et  Levi  fratres,  vasa  iniquitatis  bellantia.  In 
consilium  eorum  non  veniat  anima  mea,  et  in  coe- 
tu  illorum  non  sit  gioria  mea  :  quia  in  furore  suo 
occiderunt  virum,  et  in  voluntate  sua  suffoderuut 
murum.  Maledictus  furor  eorum,  quia  pertinax  ; 
et  indignatio  eorum,  quia  dura.  Dividam  eos  in 
Jacob,  et  dispergam  illos  in  Israei  •  (Ibid,,  5-7). 
Significat  autem  non  sui  consilii  fuisse,  quod  Si- 
chem  et  Emor  foBderatos  virosinterfecerunt,  et  con- 
tra  fas  in  pacis  et  amicitiarum  tempore  sanguinem 
fuderunt  innocentem,  et  quasi  quodam  furore,  sic 
crudelitate  raptati,  muros  hospitflB  urbis  everterunt 

(a)  Ex  Hieronymo,  lib.  Queest.  in  Genesim. 
(6)  Haec  noo  suot  Hieronymi. 


(Id.  xxxiv,  26).  Unde  dicit,  maledictui  furor  eorum 
auia  pertinax,  et  reJiqua.  Et  dispergam  illoiin  lirael. 
Levi  enim  haereditatem  propriam  non  accepit,  sed 
i.n  omnibus  sceptris  paucas  urbes  ad  inhabitan- 
dum  habuit  (Joiue  xxi).  De  Simeone  vero  in  libro 
Jesu  scriptum  est,  quod  et  ipse  proprium  funicu- 
lum  non  acceperit,  sed  de  tribu  Juda  quiddam 
acceperit  (Id.  xix,  1,  2).  Juda,  te  laudabunt  fratres 
tui :  manui  tuae  in  cervicibui  inimicorum  tuorum  ; 
adorabunt  te  filii  patrii  tui.  CatuLui  leonii  Juda  ;  ad 
prsedam,  fili  mt,  aicendiiti,  requieicem  accubuisti 
ut  leoy  et  quasi  lesena,  Quis  suscitabit  eum  ?  Quia  Ju- 
da  confessio  sive  laus  interpretatur,  recte  scribi- 
tur  de  Juda,  confitebuntur  tibi  fratres  ;  vel,  lauda' 
bunt  te.  Et  licet  de  Christo  grande  mysterium  sit, 
tamen  secundum  litteram  significat,  quod  per  Da- 
vid  stirpem  generarentur  reges,  et  quod  adorarent 
eum  omnes  tribus.  Non  enim  ait,  filii  matris  tuAB ; 
sed,  filii  patris  tui,  Et  quod  sequitur,  Ad  prsedam, 
fili  m»,  aseendistif  ostendit  eum  captivos  populos 
esse  ducturum,  et  juxta  intelligentiam  sacratio- 
rem  ascendisse  in  altum,  et  captivam  duxisse  cap- 
tivitstem.  Sive,  quod  melius  puto,  captivitas  pas- 
sionem,  ascensus  resurrectionem  significat.  Al' 
ligans  ad  vineam  puUum  suum,  et  ad  vitem  asinam 
suam.  Quod  videlicet  pullum  asinsB,  cui  superse- 
dit  Jesus  (Jitan,  xii,  14),  hocest  Gentilium  populum, 
vineaB  Apostolorum,  qui  ex  Judasis  sunt,  copula- 
verit ;  et  ad  vitem,  sive,  ut  in  HebraBO  habetur, 
Soreth  (a),  id  est  electam  vitem,  alligaverit  asin  am 
cui  supersedit,  Ecdesia  ex  nationibus  congregata. 
Quod  autem  dicit,  Fili  miy  conversionem  ad  Chris- 
tum  de  ipso  Juda  facit  S  eo  quod  Christussit 
universa  facturus.  [Quod  autem  dicitur,  Non  au" 
feretur  sceptrum  de  juda,  et  dux  de  femoribus  ejus^ 
donec  veniai  ille  qui  mittendus  est ;  et  ipse  erit  exspeC' 
tatio  gentium  (Gen.  xux,  8-11) :  siffniucat  quod  non 
deficereut  principes  de  tribu  Juda  usque  ad  tem- 
pus,  quo  natus  est  Christus,  qui  missus  a  Patre 

Ms.  Gorb. :  Quod  autem  dieit,  Fili  mt,  apottrophen  ad 
ipsum  Judam  faeit, 
(a)Leg.  Soree:  sic  enim  vitis  hebraice  appellator. 


S203 


DE  BENEDICTIONIBUS  JACOB  PATRIARCHiB. 


22qIL 


exspectatio  est  gentiam  (a).]  «  Zabulon  in  littore 
maris  habitabit,  et  in  statione  naviam,  perlingeos 
usque  ad  Sidonem.  issachar,  asinus  fortis  accuu- 
bans  inter  terminos  :  vidit  reqniem  quod  esset  bo- 
na,   et  terram  quod  optima ;  et  supposuit  hume- 
rum   suum  ad   portandum,  factusque  est  tribus 
8erviens»(/&ui.,  13-15).  Quia  supra  Zabulon  dixe- 
rat,  quod  maris  magni  littora  esset  possessurus. 
Sidouem  quoque  et  reliquas  Phoenices  urbes  con- 
tlngeret,  nunc  ad  mediterrancam  proviuciam  redit, 
et  Issachar,    qui  juxta  Nephtaiim   puloherrimam 
in  GalilaBa  regionem    possessurus  est,    benedic- 
tione  sua  habitatorem  facit.   Asinum  autem  os- 
seum  vel  fortem    vocat,  et  humerum  dicit  sup- 
posuisse  ad  portandum  ;  quia  in  labore  terr»  et 
yehendis  ad  mare,  quse  in  nnibus  sui»  nasceban- 
tur,  plurimum  laboraret,  regibus  quoque  tributa 
comportans.  Aiunt  Hebrffii  per  metaphoram  signi- 
ficari,  quod  Scripturas  sanctas  de  die  ac  nocte  me- 
ditans  studium  suum  dederit  ad  laborandum  :  et 
idcirco  ei  omnes  serviunt,  auasi  magistro  dona 
portantes.  Dan  judicabit  populum  suum  sieutet  alia 
tribus  in  IsraeL  Fiat  Dan  coluberin  oia,  cerastet  m 
semita,  mordens  ungulat  equi,  ut  cadat  ascensor  ^us 
retro,  Salutare  tuum  exspeetabo,  Domine  (Gen.  XLiz, 
16-18).  Samson  judex  m  Israel  de  tribu  Dan  fuit 
{Judic.  XIII,  2).  Hoc  ergo  dicit :  Nuno  videns  in  spi- 
ritu  comam  nutrire  Samtonem  nazaraeum  tuum, 
caBsisque  hostibus  triumphare,quod  in  similitudime 
colubri  regulique  obsidens  vias  nullum  per  terram 
Israel  transire  permittat ;  sed  etiam  si  ^uis  teme 
rarius,  yirtute  sua  quasi  velocitate  equi  confisus, 
eam  voluerit  praedonis  more  populare,  non  efiugere 
valebit.  Totum  autem  per  metaphoram  serpentis 
et  equitis  loquitur.  Videns  ergo  tam  fortem  naza- 
rffium  tuum,  quod  ipse  propter  meretricera  mortuus 
est,  et  moriens  nostros  occidil  inimicos  (/df.  xvi,30), 
putavi,  o  Deus,  ipsum  esse  Christum  Filium  tuum : 
verum  quia  mortuus  est,  et  non  resurrexit,  et  rur- 
sum  ductus  est  Israel  in  captivitatem  ;  alius  mihi 
Salvator  mundi  et  mei  generis  praestolandus  est, 
ut  veniatcui  repositum  est,  et  ipse  exspectatio  gen- 
tium.  Gad  accinetus  praeliabiturante  eum,  etipseacein' 
getur  retrorsum{Gen.xux,  19).  Significat,qiiodGad, 
Ruben,  et  dimidia  tribus  Manasse  ad  filios,  quos 
trans  Jordanem  in  possessionem  dimiserat,  post 
quatuordecim  annos  revertens,  prflelium  adversus 
eos  gentium  vicinarum  grande  repererit^  et  victis 
hostibus  fortiter  dimicaverit.  Lege  Jesum  Nave  et 
Paralipomenon.  yephtalim,  serous  emissus  dant  eto^ 

?uia  pulehritudinis  ;  sive,  Nephtalim  ager  irriguus 
/6t(i.,2H.Utrumque  significat  Hebraeum  verbum, 
Aiala  Seluha.  Significat  autem,  quod  aquae  calid» 
in  ipsa  nascantur  tribu,  sive  quod  super^Iacum  Ge- 
nesar  fluento  Jordanis  essetirriguus.  Hebrflsi  autem 
volunt  propter  Tiberiadem,  quse  Legis  videbatur 
habere  notitiam,  agrum  irriguum  et  eloquia  pul- 
chritudinis  prophetari.  Cervus  autem  emissus 
temporaneas  fruges  et  velocitatem  terrae  uberioris 
ostendit.  Sed  melius  si  ad  doctrinam  Salvatoris 
cuncta  referamus,  quod  ibi  vel  maxime  docuerit 
Salvator,  ut  in  Evangelio  quoque  scriptum  est 
iMatth.  IV,  15,  t6). «  Filius  mens  Josephaccrescens, 
Filius  meus  accrescens  et  decorus  aspectu  :  filiae 
decurrerunt  super  murum  ;  sed  exasperaverunt 
eum,  et  jurgati  sunt,  invideruntque  illi  habentes 
jacula.  Sedil  in  forti  arcus  ejus,  et  dissoluta  sunt 
Yinoula  brachiorum  et  manuum  ejus  per  manus 
potentis  Jacob.  Inde  pastor  effressus  est  lapis  Is- 
rael  »  (Gen.  xux,  22-24).  0  nlii  Joseph,  qui  tam 
pulcher  es,  ut  te  tota  de  muris  et  turribus  ac  fe- 
nestris  puellarum  iEgypti  turba  prospectet,  invi- 
derunt  tibi,  et  ad  iracundiam  te  provocaverunt 
fratres  tui,  habentes  hvoris  sagittas  et  zeli  jaculis 
Yulnerati.  Verum  arcum  tuum  et  arma  pugnandi 

(a)  Non  sunt  h«o  Hieronyml. 


posuisli  in  Deo,  qui  fortis  est  pugnator  :  et  Tiaeii- 
la  tua  quibus  te  fratres  ligaverunt,  ab  ipso  soluta 
sunt  et  disrupta,  at  ex  tuo  semine  tribus  nascator 
Ephraim  fortis  et  stabili8,et  instar  lapidia  duriorif 
invicta,  imperans  quoque  decem  trioubus  Israd. 
Benjamin  lupus  rapaxy  mane  comedet  pretdam^  H  ms»- 
pere  dividet  spolia  {Ibid.,  tl).  Quam  de  apostolo 
Paulo,  qu8B  dicta  sunt,  manifestissima  sit  prophe- 
tia,  omnibus  patet ;  quod  in  adolescentia  perseeu- 
tus  sit  Ecclesiam,  in  seneotute  praedicator  Evange- 
lii  fuerit*  Hebraei  autem  itadixerunt;  Altare  inqoo 
immolabantur  hostifls,  et  viclimarum  sanguis  ad 
basim  illius  fundebatur,  in  parte  tribus  Benjamia 
fuit  :  hoc,  inquiunt,  signincat,  qaod  sacerdoles 
immolant  mane  hostias,  ad  vesperam  dividunt 
ea  guffi  sibi  ex  lege  coUata  sunt ;  lupum  sangui- 
narium,  lupum  voracem  super  altaris  interpretatio- 
ne  ponentes,  et  spoliorum  divisorem  super  sacer- 
dotibus,  qui  servientes  altari  vivunt  de  altari  («). 
HflBC  autem  historice. 

Spiritualiter  autem  in  Ruben  prioris  populi  Ja- 
daeorum  ostendit  esse  personam,  cui  a  Domino 
dicitur,  Israel  primogenitus  meus{Gen.  xLix,  3 ;  Exod, 
IV,  22).  Etenim  juxta  quod  primogenito  debebatar, 
ipsius  erat  accipere  sacerdotium  et  regnum.  Addi- 
tur,  tu  virtus  mea.  Utique  ^uod  ex  ipso  populo  fun- 
damentum  fidei,  ex  ipso  virtus  Dei,  gui  est  Qihs- 
tus,  advenit.  Quomocio  aotem  ipse  sit  principium 
dolorum^  nisi  dum  Patri  Deo  semper  irrogaverit 
injuriam  ;  dum  convertit  ad  eum  dorsum»  et  noa 
faciem  ?  Iste  prior  in  donis,  quia  primum  ipsi  cre- 
dita  sunt  eloquia  Dei  (Rom.  lu,  2)^  et  iegislatio,  et 
Testamentum  sive  promissio.  Iste  major  imperio; 
utique  pro  magnitudine  virium  quia  copiosias 
C€Bteris  in  hoc  sieculo  populus  idem  regnavit.  E(- 
fusus  est  autem  sicut  aqua,  peccando  in  Christum, 
(IU8B  vasculo  non  tenetur  :  voluptatis  efifusus  est 
impetu,  et  idcirco  addidit»  UUra  non  creseai ;  qaia 
populus  ipse  poslquam  in  universo  orbe  dispersos 
est,  valde  imminutus  est.  Sed  quare  talia  meruit, 
ita  subjecit :  Quia  ascendisti  cubile  patri$  tui,  Pri- 
mogeoitse  autem  plebis  audaciam  praedicat,  qos 
ascendit  cubile  patris  sui,  et  maculavit  stratum 
ejus,  quando  corpus  dominicum,  in  quoplenitudo 
divinitatis  reauiescebat  (Coloss*  ii,  9),  raptum  in 
cruce  suspenait,  et  ferro  commaculavit.  Simeou  sl 
Levi  fratres,  vasa  iniquitatis  bellantia.  Per  Simeon 
et  Levi  Scribm  et  Pharisflei  et  Sacerdotes  Judaici 
populi  intelliguntur.  De  Simeoneenim  Scriba  erant 
JudflBorum,  de  tribu  vero  Levi  principes  sacerdo- 
tum,  qui  consilium  fecerunt  ut  Jesum  aoio  tenereat 
et  occiderent.  De  quo  consilio  dicit,  In  oonsilmm 
eorum  ne  veniat  anima  mea  :  horrebat  enim  tantt 
scelera,  qu8B  novissimis  temporibus  facturi  eraat 
JudflBi.  Quia  in  furore  suo  oecideruni  virum  :  id  est 
Ghristum,  de  quo  dicitur,  Eece  vir,  Oriens  wnm 
ejus  (Zach.  vi,  12)  ;  et  alibi,  Femina  circumdabit  st- 
rum  (Jerem.  xxxi,  22).  Suffoderunt  murum  :  id  est, 
illum  spiritualem  fortissimum  murum,  qurcusto- 
dit  Isracl,  lanceacoofoderunt.  ifa^dteltis  furar  m- 
rum,  quia  pertinax  :  utique  quando  furore  accensi 
et  ira,  obtulerunt  Christum  Pontio  Pilato»  dicentes, 
Crucifige,  crucifige.  j^/  indignatio  eorum^  quia  dwra: 
dum  Barabbam  latronem  peterent,  et  principem 
vitae  crucifigendum  postularent.  Dividam  eos  tnis- 
eob,*etdispergam  illosin  Israel :  auia  nonnulli  ex  ipsis 
crediderunt,  quidam  in  infideiitate  permanseruot 
Dicuntur  enim  divisi  ii,  qui  hb  eis  separantur,  eH 
veniuntad  fidem  ;  dispersi  autem,  quorum  patria 
temploque  subverso,  per  orbem  terrn  incredulam 

genus  spargitur.  Juda^  te  laudabunt  fratres  tui.  Per 
unc  Judam  verus  confessor  exprimitur  Christus. 
qui  ex  ejus  tribu  secundum  carnem  est  genitus.  Ip- 
sum  laudabunt  fratres  sui :  Apostoliscuioet  et  om- 
nes  cohfleredesejusjqui  per  adoptionem  Patris.filii 

(a)  Hacusque  ex  Hieronymo. 


»06 


APPENDIX. 


280b 


Dei  eifecti  8nnt,et  Christi  fratres  per  gratiam,  quo- 
rum  ipse  est  Dominus  per  naturam.  Manu»  tuas  in 
eervicibus  inimfcarumtuorum :  eisdemeaimmanibus 
atque  eodem  crucis  tropsBo  et  suos  lexit,  et  inimi- 
cos  et  adversarias  potestates  curvavit.  Juxta  quod 
et  Pater  promittit  eidicens,  Sede  ad  dexteram  meam, 
donec  ponam  inimicos  tuos  scabellum  pedum  tuorum 
{PsaL  ax,  1,  2),  Adorabunt  te  filiipatristui:q\iSLndo 
muiti  ex  flliis  Jacob  adorant  eum,  per  electionem 
gratisB  saivi  facti  {Rom,  xi,  5).  Catulus  leonis  Juda  : 
quando  nascendo  factus  est  parvulus,  sicut  scrip- 
intnestParmltJunatusestnobisllsaiAxfij.Adpraidamy 
/l/fmt,(ucen(iM(t:idest,ascendensincrucem,captivos 
populos  redemisti  ;et(iuosillecontrariusinvaserat, 
tu  moriens  eripuisti  laeniquerediensabinferis^as- 
cendisti  in  altum,  captivam  duxisti  captivitatem 
{Psal.  Lwu,  i9  yEphes,  iv,  8).  Requiescensaceubuisti, 
ut  leo :  manifestissime  Christus  in  passione  accu- 
buit,  ouando  inclinato  capite  tradidit  spiritum  ;  et 
quando  in  sepulcro  securus,  veiutquodam  corporis 
somnoquievit.Sedquare  ut  leo,etvelutcatulusieo- 
nis  ?  In  somno  enim  suo  leo  fuit,  quando  non  ne- 
cessitate,  sed  potestate  hoc  ipsum  complevit,  sicut 
ipse  dicit :  Nemo  tollit  a  me  animam  meam,  sed  ego 
ponoeam  i^Joan,  x,  18).  Quod  vero  addit,  El  ui  ca" 
tulus  leonts  :  inde  enim  mortuus,  unde  natus.  Bene 
ergo  Christus  ut  leo  requievit,  qui  non  solum  mor- 
tisacerbitatemnontimuit,  sedet  inipsa  morte  mor- 
tis  imperium  vicit.  Quod  autem  dicit,  Quis  suscitabit 
eicm?quianullusnisiipse,juxtaquod  ipseait  iSol- 
vite  templum  hocy  et  intriduo  resuscitabo  illud  (Id,  u, 
i9).  Non  deficiet  dux  de  Juda,  et  reliqua.  Hoc  ma- 
niiestissime  ad  Judam  referlur.  Diu  enim  fuit  ex 
9emine  illius  intemerata  apud  Judaeos  successio 
regni,  donec  Christus  nasceretur,  sicut  supradixi- 
mus.  Alligans  ad  vineam  puUum  suum,  Pullus  suus 
populus  ex  Gentibus,  cui  adhuc  nunquam  fuerat 
Legis  onus  impositum.  Hunccopulavit  ad  vineam, 
ad  Apostolos  sciiicet  qui  ex  Judffiis  sunt.  Nam  vi- 
nea  Domini  Sabaoth  domus  Israei  est  (Isai,  v,  7). 
El  ad  vitem  asinam  suam,  Ipse  dicit,  Ego  sum  vitis 
vera  {Joan,  xv,  i).  Ad  hanc  er^o  vitem  alligat  asi- 
nam  suam,  sjnagogam  tardigradam  scilicet,  et 
gravi  Legis  pondere  depressam.  Lavit  in  vino  stolam 
iuam  :  sive  carnem  suam  in  sanguine  passionis, 
sive  sanctam  Ecclesiam  illo  vino,  quod  pro  multis 
efiundetur  in  remissionem  peccalorum.  Etinsan- 
guine  uvxpalliumsuum.  Palhum  Gentes  sunt,  quas 
eorpori  sui  junxit  :  sicut  scribitur,  Vivo  ego,  dicit 
Dominus,  nisi  hos  omnes  induam  sicut  vesti- 
mentum.  Pulchriores  oculi  ejus  vino.  Oculi  Christi 
ApostoU  sunt  et  Evangehstfle,  qui  lumen  scien- 
tis  Ecclesiffi  praBstant :  quorum  prsBcepta  auste- 
ritatem  vini  priscae  Legis  superant,  quia  longe 
leviora  sunt.  Et  dentes  ejus  laetecandidiores,  Dentes 
prflBceptores  sunt  sancti,  qui  prfficidunt  ab  errori- 
ous  homines,  et  eos  quasi  comedendo  in  Christi 
corpus  transmittunt.  Candidiores  autem  effecti 
suntdoctores  Ecclesise  laote  veteris  Legis.  Zabulon 
habitabit  in  littore  mariSy  et  in  siatione  navium,  Zabu- 
lon  interpretatur  Habitaculum  fortitudinis,  et  Ec- 
clesiam  significat.  Hffic  in  littore  maris  habitat  et 
in  stalione  navium,  ut  credentibus  sit  refugium. 
et  periclitantibus  demonstret  fidei  portum.  HaBO 
contra  omnes  turbines  saeculiinconcussafirmitate 
solida  spectat  naufragium  Judssorum,  et  haereti- 
corum  procellas,  qui  circumferuntur  omni  vento 
doctrinsB  ;  quorum  etsi  tunditur  fluctibus,  non  ta- 
men  frangitur.  Pertendit  autem  usque  ad  Sidonemf 
hoc  est,  usque  adGentes.  Legitur  etiam  in  Evange- 
lio  inde  assumptos  esse  Apostolos  aliquos,  etipsis 


loeis  Dominum  ssBpe  docuisse,  sicut  scriptum  est, 
Terra  Zabulon,  et  terra  Nephtalim,  populus  qui  sedc' 
haJt  in  lenebris,  vidit  lucem  magnam  {Isai,  ix,  l^  2  ; 
Matth,  IV,  i^ySqq,),  Sidon interpretatur  Venator  vel 
venatrix.  Venatoresqui  sunt,  nisi  Apostoli  ?  Qui,  ut 
supradiximus,  exillislocisassumptisunt,dequibus 
dicitur :  Mittam  venatores  multos,et  venabunturvos  in 
omni  mente  ^Jerem.  xvi,  16).  Issachar  asinus  fortis, 
Issachar  qui  interpretatnr  Merces,  refertur  ad  po- 
pulum  Gentium,  quem  Dominus   sanguinis  sui 

Eretio  mercatus  est.  Hic  Issachar  asinus  fortis  scri- 
itur,  quia  prius  populus  gentilis  quasi  brutum  et 
luxuriosum  animal  nuUaque  ratione  substitit,  sed 
postmodum  jugnm  discipIineB  evangelicee  libenter 
portavit.  ffic  aecubans  inter  terminos,  vidil  requiem 
quod  esset  bona,  et  terram  quod  optima  (a).  Inter  ter- 
minos  autem  cubare,  est  praestolato  mundi  fine 
requiescere,  nihilque  de  iis,  quse  nunc  versantur 
in  medio,  quffirere,  sed  ultima  desiderare.  Et  for- 
tis  asinus  requiem  et  terram  opttmam  videt,  cum 
simplex  genUlitas  idcirco  se  aci  robur  boni  operis 
erigit,  quia  ad  seternae  vitae  patriam  tendit.  Unde 
etiam  apponit  humerum  suum  ad  portandum, 
quia  dum  adpromissamrequiem  pervenire  deside- 
rat,  cuncta  mandatorum  onera  libenter  portat. 
Unde  factus  est  tributis  servinns,  hoc  est,  Christo 
regi  sun  fidei  dona  et  operum  bonorum  offerens 
munera.  Damjudicabit  populumsuum  sieut  aliwtribus 
in  Israel,  Fiat  Dan  coluber  in  via,  cerastes  in  semita, 
et  reliqua*  Dicuntquidam(a)Antichristum  per  hflec 
verba  et  prsdici  de  istatribu  futurum,  pro  eo  quod 
hoc  loco  Dan  et  coluber  asseritur  et  mordens,  et 
quod  inter  tribus  Israel  primus  Dan  ad  aauilonem 
castrametalusesl (iVum.  ii,25),  illum  signincansqui 
seinlateribusaauilonissedere  dicit,  etdequofigu* 
raliter  dicit  propneta,  A  Danauditus  est  fremttusequo- 
rum  ejus  (Jerem.  viii,  16).  Qui  non  solum  coluber, 
sed  etiam  cerastes  vocatur.  Ks/xxraenim  grsececor- 
nua  dicuntur.  Serpens  ergo  ille  cornutus  esse  per- 
hibetur,  per  quem  digne  Antichristus asseritur,  quia 
contravitamndelium  cum  morsupestiferaepraedica- 
tlonisarmabituretiamcornibus  potestatis.  Quis  au- 
temnesciatsemitam  angustioremesse  quam  viam? 
PitergoDan  coluber  in  via^quia  in  prassentis  vitaB 
latitudineeosambulareprovocat,  quibusquasipar- 
cendo  blanditur ;  sed  in  via  mordet,  quia  eos  quibus 
Hbertatem  tribuit,  erroris  suivenenoconsumit.  Fit 
cerastes  in  semita,  quia  quosfideles  reperit,  et  sese 
inter  an^ustaprsecepti  coelestisitinera  constringen- 
tes,  nonsolumnequitiacallidfiB  persuasionisimpetit, 
sed  etiam  terrore  potestatis  premit ;  et  in  persecu- 
tiones  languore,  post  beneficia  fictsB  dulcedinis, 
exercet  cornua  potestatis.  Equus  iste  cuius  un- 
gulas  cerastes  mordere  dicitur,  hunc  mundum  in- 
sinuat,  qui  perelationem  suam  incursu  labentium 
temporum  spumat.  Et  quia  Antichristus  extrema 
mundi  hujusapprehenderenilitur,  cerastesisteequi 
ungulas  mordere  perhibetur.  Ungulas  quippe  equi 
mordere  est  extrema  ssBCuli  feriendo  conhngere. 
Ut  eadat  aseensor  ejusretro  ^.  Plebs  infidelis  JudsBa, 
erroris  sui  laqueis  capta,  pro  Christo  Antichristum 
exspectat.  Bene  Jacob  eodem  loco  repenle  in  elec- 
torum  vocem  conversus  est  dicens,  Salutare  tuum 
exspectabo,  Domine  :  id  est,  non  sicut  infideles  An- 
tichristum  ;  sed  eum  quiin  redemptionemnostram 
venturusest,verumcredofideliterGhristum.  Amen. 

*  In  Ms.  Gorbi  sic  desinit  :  Aseensor  equi  est  ouisquis 
iniquUatibus  hujus  mundi  exlollitur,  qui  retro  eadere  di- 
eitur, 

(a)  Ez  Gregorio,  lib.  I  Moral.,  cap.  6. 

(6)  Ex  Gregorio,  lib.  31  Moral.,  cap.  10. 


2407  ELENCHDS  QUiESTIONUM.  «8 

ADMONmO 

IN  LIBRUM  QUiESTIONUM  VETERIS  ET  NOVI  TESTAMENTI. 


Hoc  opus  Augustino  abjudicant  eruditi  quique.Nec  injuria  saue.quandoquidem  res  ratioqae  doceiidi» 
ut  de  stUi  distaatia  nihil  dicamus,  procul  abhorret  a  S.  Ooctoris  ingenio  et  fide.  In  quaBstione  secanda 
dicitur  Deus,  ut  diaboli  prsesumptionem  non  potestate  sed  ratione  destrueret,  materiam  condidisset  qoa 
esset  rerum  confusio,  ex  qua  faceret  mundum.  In  Q.  decima  tertia  infantes  qui  in  Sodomis  cum  paren- 
tibus  perierunt,  a  gehenna  liberos  esse,  quia  in  aliena  causa  occisi  sunt,  absolute  pronuntiatur.  Quo  k>QO 
QuaBstionum  auctor,  quisquis  est,  originaie  peccatum  inficiari  videbatur  Bellarmino.  Et  reyera  ad  hanc 
ipsam  qusstionemrespondens  Alcuinus  in  opere  superGenesim,  interrog.  103,  cum  alioquin  iisdem,  qus 
hic  leguntur,  verbis  usus  fuerit,  nequaquam  tamen  originalis  peccati  reatum  dissimulayit :  Nonnt,  ait» 
^ovuumest  illis,  nediu  vioentes  exemplaseqnerentur  patrum;  et  ut  leviu$  in  fuiuro  crucicntur^  vel  tmnino  wm, 
alienacausaoceisif  In  Q.  vigesima  prima,  et  quadragesima  quinta,  contendit  auctor,  muiierem  non  esie 
creatam  ad  imaginem  Dei :  contra  quam  docet  Augustinus  in  lib.  3  de  Genesi  ad  litt.,  cap.  22.  In  Q.  Ti- 
gesima  tertia  non  patitur  quidquamdifficultatis,  ut  Augustinus,  circaoriginem  animiB.  Q.  vigesima  sep- 
tima  non  Samuelema  pythonissaexcitatum,  sedejus  spectrum  sive  diabolum  Sauiiapparuisse  ticasse- 
rit,  ut  falsam  et  absurdam  esse  veiit  aliam  opinionem  :  quam  tamen  pulchre  congruere  sacris  Scripturis 
ostendit  Augustinus  in  lib.  2  Quffist.  ad  Simplicianum.  Q.  quadragesima  prima  illud  Geneseos,  Spiritus 
Domini  ferebatur  super  aquas,  pugnat  ne  intelligatur  de  Spiritu  sancto,  de  quo  passim  ab  Augustino  expli- 
catur.  Q.  quadragesima  tertia  vehemeater  improbat  votum  Jephte,  quem  facinorosum  appellat»  noi- 
lumque  justiti»  testimonium  habere  dicit,  cum  is  tamen  inter  insignes  viros  laudetur  in  Epistola  ad 
Hebr.,  cap.  1  Mn  Q.  quadragesima  sezta nota  ignoranti»  aut  stulliti»  condemnat  eos,  qui  dicunt  Samae- 
lem  functum  officio  sacerdotis,  quod  ipse  cum  aliis  plurimis  sentit  Augustinus  in  lib.  17  de  Civit.  Dei, 
cap.  4.  In  Q.  quadragesima  octava  de  Filio  Dei  loquitur  more  Arianorum.  Q.  quinquagesima  sexta  dicit 
immerito  quibusdam  videri  (quod  tamen  Augustino  etiam  visum  est)  Joseph  esse  filium  Heli  et  Jaeob, 
unius  secundum  naturam,  alterius  secundum  Legem.  Q.  quinquagesima  nonaquod  apud  Joannem  dixit 
Dominus,  Spiritus  ubi  vult  spirat^  vult  de  vento  interpretandum  esse,  non  de  Spiritu  sancto  :cum  Augus- 
tinus  aliter  interpretetur.  Q.centesimaoctava  multis  conviciis  insectatur  eos,  qui  volunt  Hebraos  dictoi 
ab  Heber,  non  ab  Abraham  :  at  Augustinus  in  lib.  2  Retract.,  cap.  16,  et  de  Civitate  Dei  lib.  16,  cap.  11» 
eam  sequitur  sententiam.  Q.  centesima  nona  incumbit  ut  suadeat  Melchisedech  non  hominem  fuisse, 
sed  Spiritum  sanctum,  ipsumque  in  oblalione  dici  summum  sacerdutem  improbat.  Q.centesimadecima 
quinta  dicit  Abrahamum  cum  patre  suo  idola  coluisse;  contra  Augustinus,in  lib.  16  de  Civit.  Dei,  cap. 
13.  In  Q.  centesima  decima  sexta  iile  pascha  a  passione,  Augustinus  vero  ab  hebriea  voce  transitaai 
significante  censet  fuisse  appellatum^  in  Epist.  53  ad  Januarium,  n.  2.  Prseterea  Pelagianam  hsresim 
quffistiones  aliquot  resipiunt  LovaniensumTheoIogorumjudicio,  veluti  Qufiest.septuagesimaQona,oe(o- 
gesima,  octogesima  tertia,  etc.  Perpaucffi  demum  sunt,  quffi  non  aliqua  ex  parle  pugnent  in  Aogustini 
doctrinam  ;  ut  superfiuum  sit  his  addere,  quod  hujus  operis  prolixi  nullam  S.  Doctor  mentionem  |fi- 
cit  in  libris  Retractationum,  cum  illic  diligenter  Quffistionum  libros  alios  recenseat. 

Superestut  examini  judicioque  Lectorum  subjiciamusopinionem  eruditis  hodie  quamplurimis  proba* 
tam,  qun  hasce  Quffistioneseidem  auctori,  cui  Gommentarios  in  Apostolum  Ambrosii  nomine  ▼ulgatos 
attribuit  Quippe  collatis  ad  invicem  utrisque  operibus,  scilicet  Quffist.  vigesimaquarta  ad  Comment.  in 
I  Cor.  11,  t.  5 ;  Quffist.  septuagesima  quarta  ad  Comment.  in  II  Cor.  5,  t.  21,  etinGal.  3,  t.  13  ;  Qusst 
centesima  secunda  ad  Comment.  in  II  Timoth.8,  t.  20  ;  Quffist.  centesima  octava  ad  Commeat  inPhi- 
lipp.  3,  t.  5  ;  Quffist.  centesima  decima  tertia  ad  Comment.  in  Ephes.  3,  t*  10,  etc,  concordiamin 
rebus,  in  sententiis,  in  verbis  etiam  ipsis,  quam  maximam  deprehenderunt.  Ad  hffic  utrumque  opuseo- 
dem  fere  tempore  confectum  putant:Commentarios  quidem  cumDamasus  Papa,  qui  sub  anni  384  finem 
obiit,  Romanam  Ecclesiam  regeret,  uti  eorumdem  auctor  testatur  in  I  Thimoth.  3^  1. 15  ;  Qusstiones 
autem  anno  circiter  300  ab  excidio  Jerosolymitano,  ex  Quffist.  quadragesima  quarta  Adversus  Judaoos, 
tametsi  non  nemo  sit  qui  hunc  annum  ab  adventu  Christi  numerari  arbitretur.  Jamvero  Commenta- 
riorum  scriptor  creditur  designatus  ab  Augustinoin  lib.  4,  ad  Bonifacium,  cap.  4,  ubi  Hiiarii  nomine 
sententiam  profert,  qu»  adverbum  in  iisdem  Commentariissup.Rom.  5,  t.  12,continetur:porroauteffl 
cum  ab  Hiiarii  episcopi  Pictavensisstilo  etdoctrinaplurimum  dissideantiidem  Commentarii,  non  alios 
esse  existimantur  quam  Hilarii  diaconi,  quiDamaso  Pontifice  pariter  vivebat,  illius  nimirum  qui  sedi 
Luciferianus^  patria  Sardus  dicitur.  Hic  nos,  ut  de  Commentariorum  auctore  nihil  pronunttemus,  juvst 
in  subjectas  Quffistiones  observare,  manuscriptorum  codicum  eam  a  nobis  deprehensam  esse  variett- 
tem,  quffi  efflcere  possit,  ut  jam  demum  revocetur,atque  invalescat  opinio  Erasmiet  aliorum,  qui  pri- 
mum  suspicabantur  non  unius  hominisesse  illud  Quffistionum  opus,in  quo  eadem  qua  dicta  suntile- 
rari,  et  propositis  titulis  rursum  tractari  eamdem  quffistionem  ;  tum  dissimile  dicendi  geona  adhiberi ; 


SS09 


APPENDIX. 


S9i0 


nec  ipsa  constanter  eadem,  sed  plane  contraria  dogmata  propugnari  cernebant.  Enimvero  duo  snnt 
manuscriptorum  codicum  genera.  Quidam  centum  viginti  septem  ilias  quse  primo  Yulgatffi  fuerunt, 
quffistiones  compiecluntur  :  sciiicet  quadraginta  septem  ez  Veteri  Testamento,  reliquas  omnes  ez 
scilicet  quadraginta  septem  ez  Veteri  Testamento,  reliquas  omnes  ez  Novo  Testamento,  reliquas  omnes, 
ezNovo  Testamento  inscriptas  ;  nihilque  ab  editis  differunl,  nisi  quodtitulum  huncce  tertium,  ez  utro- 
quc  miztim,  qui  posterioribus  triginta  quaestionibus  a  typographis  prflefizus  fuit,  nusquam  habent.  Hu- 
jus  primi  generis  manuscripti  duo  sunt  in  Bibiiotheca  Sorbonica,  in  Victorina  totidem,  in  Colbertina 
unus  antiquior  muKo  etante  annos  circiterTOOezaratus.  Aiteriusgeneris  manuscriptos  nonplusquam 
tres  reperimus,unum  Sorbonicum,  alium  Victorinum,  tertium  Germanensem  nostrum,  qui  iicet  centum 
qtiinquaginta  unam  qusBstiones  contineant,  scilicetquinquagintasez  ezVeteri,  etnonaginla  quinque  ez 
Novo  Testamento,  adeoque  primi  generis  codicibus  sint  viginti  quatuor,  quaestionibus  auctiores,  non 
tamen  habent  tractatus  plerosque,  et  conciones  ez  istis  primum  vulgatas :  quodque  ad  rem  facit,  ca- 
rentquadragesimaquartaiiia,Adversum  JudfiBOs  ;  et  centesima  decima  quinta,  Adversum  Mathema- 
ticos  qu8Bstione  aliisque  nonnuUis,  unde  auctoris  sBtas  et  patria  cumperiri  posse  credebatur.  Ez  hoc 
seoundo  manuscriptorum  genere  eruit  Jacobus  Uaemer  aiteram  collectionem  quaestionum,  quae  post 
▼algatffi  sunt.  Damus  hicdeniqueQusestionum  Eienchum  dupiicem,in  quo  manuscriptorum  diversitas 
uno  conspectu  intelhgitur.  Quffistiones  qusB  codicibus  sive  secundi  generis  proprisB  sunt,  stelluia  desi- 
gnandas  cnravimus. 


ELENGHUS  QUJBSTIONUl». 


EX  MANUSCRIPTIS  CODICIBUS 
Primi  geoeris  (a). 

QUiBSTlOKBS  yBTBUS  TXSTAMBfTI. 

I.  Quid  esl  Deus. 

II.  Cur  Oeus  mundum  feceril. 

III.  Quid  opuB  erat  per  Moysen,  et  non  ante,  exordium 
mundi  et  ordinem  creatunB  ezpooere. 

IV.  Qu&re  Legem  non  in  primordio  dedit. 

Y.  Utquid  Abei  sacrificium  acceptatum  est,  et  G&in  refu- 

taium. 
YI.  Si  Lamech  occidit  Gain,  sicut  putatur. 
VII.  Qu8  decem  verba  in  tabnlis  data  sunt,  etc. 
VUl.  Utquid  Mo^rses  descendens  demontevuitum  splen- 

didum  habuit. 

IX.  8i  omnia  Deus  bona  fecit,  qnid  est  ut  dicat  ad  Noe 
de  mundis  el  immundis  :  Induc  teeum,  etc. 

X.  Gom  Deus  dicat  quod  quarta  progeniae  exituri  essent 

iUii  Israel  de  ^Egypto,  cur  Moyses  quinta,  inquit, 
progenie  exierunt. 

XI.  81  yeri  justi  yoluntas  bonaest,  guare  Isaac  non  Esan 
quem  yoluit,  sed  Jacob  benedixit  quem  noluit. 

XII.  Quare  Abr&liam  fidei  sus  signum  circnmcisionem 
accepil. 

XIII.  Si  judicium  Oei  justum  est,  quare  infantes  in  So- 
domia  crem&ti  sunt. 

XIV.  Qui  est  ut  Oeus,  qui  Justus  praedicatur,   peccata 
patrom  filiis  dicat  reddi. 

XV.  Gum  jnstum  preedicet  Lcx,  contra  S&Iomon,  Noli, 
&it»  eue  jutiue  multum, 

XVI.  Quare  angelus,  qui  voleb&tin  yia  Moysen  occidere» 
circumcisione  infantis  placatus  est. 

XVII.  Quid  est  ut  m&ledictos  dic&t,  qui  non  reliquerint 
semen  in  israel. 

XVIil.  Qu&re  S&Oi  pecc&ns  petiit  or&ri  pro  se,  et  impe- 
tr&re  non  potuit  ;  D&vid  &utemecontr&. 

XIX.  Si  Ad&m  corpui  immort&le  li&buit,  &n  mort&le. 

XX.  Quid  est  quod  dicitur,  Panem  Angelorum  mandu» 
eavit  komo  :  cum  Angeli  non  egeant  cibo. 

XXI.  Quid  sit  &d  im&ginem  et  similitudinemDeifecisse 
hominem,  et  &n  mulierim&go  Oei. 

XXII.  Qttid  est  ut  dic&t  S&lomon,  Juttilkea  animam  tuam 
anU  obitum  tuum,  etc. 

XXIII.  An  ex  tr&dnce  sint  &nim8e,  sicut  corpor&. 

XXIV.  Quid  est  ut  vir  im&go  Dei  sit,  et  non  mulier. 

XXV.  Utquid  Joseph  adjur&t  filios  Isr&el,  ut  tollerent 
cineres  ejus  de  ifigypto. 

XXVI.DeElis»o,&nidquoddurepeUit&b  Eli&,  consecutns 

siL 
XXVU.  An  Pythonis8&  S&muel  excit&yerit. 

Ja)  H&c  serie  continentur  omnes  qusBstiones  primo 
l^t». 


EX  MANUSGRIPTIS  CODICIBUS 

Secundi  generis  (a) 

GAPITULA  DB  VETSRl  TB8TAMXNT0. 

1 .  De  Deo  et  de  hominis  libero  &rbitrio. 

2.  ^Adversumeos  qui  negant  &d.Deum&liquidpertinere. 

3.  Cur  Deus  mundum  fecerit. 

4.  Quid  opus  er&t  per  Moysen  poste&  et  non  &nte,  exor- 

dium  mundi  et  ordinem  creatursB  exponere, 

5.  Qu&re  Legem  non  in  primordio  dedil. 

6.  Utquid  Aoei  s&crificium  aceptatum  est,  C&in  repu- 

di&tum. 

7.  Si  L&mech  occidit  C&in,  sicut  put&tur. 

8.  Quae  decem  verb&  in  t&bulis  a&t&  suot. 

9.  Utquid  Moyses  descendens  de  monte,  etc. 

10.  Si  onmi&  Deus  bon&  fecit,  quid  est,  etc. 

11.  Cum  Deus  dic&l  &d  Abr&h&m  de  filiis  Isr&ei  quod 

qu&rt&  progenie  exituri  essent,  etc. 

12.  Si  viri  justi  voluntas  bon&est,  quid  est  ut  Es&u^  etc. 

13.  Qu&  r&tioue  D&vid  S&fiU  |>ostquam  Oeus  &b   eo  re- 

cessit,  christum  Domini  voc&t. 

14.  Qu&re  Abraham  fidei  suaesignum,  etc. 

15.  Si  judicium  Dei  justum  est,  qu&re  inf&ntes  in  Sodo- 

mis,  etc. 

16.  Quid  est  ut  Deus  qui  justus  pr»dic&tur,  etc. 

17.  Cum  justumpraedicet  Lex,  contr&  S&lomon,  etc. 

18.  Qu&re  angeius  qui  in  vi&  voleb&t  occidere  Moysen, 

etc. 

19.  Quid  est  ut  m&ledictos  dicat  qui»  etc. 

20.  Qu&re  S&fil  pecc&ns  petit  orari  pro  se,  etc. 

21.  Si  Ad&m  corpus  immort&Ie  habuit»  etc. 

22.  Quidestquod  dicitur,  Panem,  etc. 

23.  Quid  sit  &d  imaginem  et  similitudinem  Oeiy  etc. 

24.  Quid  est  ut  dic&t  S&Iomon,  Juetifiea,  etc. 

25.  An  ex  traduce  sint  &nim8e. 

26.  Quid  est  ut  vir  imago  Dei  sit,  etc. 

27.  Utquid  Joseph  &djurat  filios  Isr&el,  etc. 

28.  DeEIisceo,  &n  id  quod  dure  petiit,  etc. 

29.  An  Pythonissa  S&muel  excit&verit. 

80.  Quid  contradicendum  his  qui  mundum   ffiternum 
dicunt. 

31 .  Qu&re  oct&vo  die  circumcidi  m&nd&tum  est. 

32.  In  Proverbiis  &it,  Juettu  $ui  aeeutator  ett,  etc. 

33.  An  cum  muliere  n&tur&  serpens  locutus  sit,  etc. 

34.  Legimus  &pud  S&Iomonem,  Divet  et  pauper,  etc. 

35.  S&Iomon,  Anni,  inquit,  tmpiorttm  mtnuentur,  etc. 

36.  Apud  Ss\oinonem,Deut  mortem  non  feeit,  etc. 

37.  *  Cur  Deus  dixit,  Non  permanebit  tpirittu  meut  in 

hominibut  ittit,  ^uia  tunt  earo,  et  erunt  anni  t(/o« 
rum  eentum  viginti. 

(a)  Hac  serie  inter  ftlias  continentar  queestiones  post 

TUlg&t». 


ilH 


ELENGHUS  QUifiSTlONUM. 


Ifl» 


XXVIII.  Quid  coDtradicendum  his  sit,  qui  mundum 
aeterDum  dicunt. 

XXIX.  Quare  octavo  die  circumcidi  mandatum  est. 

XXX.  In  Proverbiis  ait,  Justut  $ui  aecunUor  ett :  quo- 
modo  justus,  si  peccator  ? 

XXXI.  An  cum  muliore  serpens  natura  locutua  sit,  an 
ab  actu  dictus  serpens  an  diabolua. 

XXXII.  Legimus  apud  Salomonem,  Divet  et  pauper  06- 
viaverunt  tibi,  feeit  autem  ambot  Deut,  Quomodo 
ergo  non  est  personarum  acceptio  apud  Deum. 

XXXIii.  Salomon,  anni,  inquit,  impiorum  minuentur  : 
cum  videamus  impios  aliquantos  longoevos. 

XXXIV.  Apud  Salomonem^  Deut  mortem  non  feeit  :  et 
alio  loco,  Bona  et  mala»  vita  et  mort  a  Deo  tunt. 

XXXV.  Qua  rationo  David  SaQl,  postquam  Deus  ab  eo 
recessit,  christum  Domini  vocat,  etc. 

XXXVI.  8i  anima  quoe  peccat  ipsa  morietur,  quid  est 
ut  in  causa  Cbarmi  trigiuta  viri  occisi  sunt. 

XXXVII.  Quid  estut  missa  mors  in Jacob  veneritin  Israel. 
XXXVIil.  Si  equus  ot  mulus  non  babent  intellectum, 

quanto  maKis  terra  ?  quid  ergo  est  ut  dicatur  terra 

benedicere  Dominum. 
XXXIX.  Quid  est  quod  legitur  in  Salomone«  Spet  eti  in 

tenebrit»  Meliorett  eanit  vivta  leone  mortuo, 
XL.  Quid  est  quod  dicit  propheta,   Lcetare  tterilit,  quce 

non  parit,  elc. 
XLI.  An  spiritus  qui  supor  aquas  ferebalur,  Spiritus 

sanctus  intellieatur. 
XLII .  Cur  angelus  Moysi  et  in  igne  et  in  rubo  apparuit. 
XLIII.  *  Cum  Abraham  prohibitus  sit  filium  suum  im- 

moiare  ;  cur  Jeplilemiam  immotaire  Aoft  prohibetar  ? 
XLIV.  *  Adversum  Judseos. 
XLV.  *  Quomodo  homo  ad  imaginem  Dei  factus  sit,  et 

an  mulier  quoque. 
XLVI. '  Utrum  Samuel  fuerit  de  liliis  Aaron,  el  utrum 

sacerdos. 
XLVIl.*  De  hoc  quod  in   Isaia  legitur  :  Et  apprehen' 

dent  teptem  mulieret,  etc. 

QUJiSTIONES  If  OVI  TESTAMBRTI. 

XLVIII.  Deus  porfectio  est  :  quid  ergoopus  fuit  Christo 

ut  nasceretur. 
XLIX.  GurSalvator  baptizatus  sit. 
L.  Si  ideo  Saivator  baptizatus  estutexemplo  esset,  quare 

non  ita  et  in  circumcisione. 
LI.Quomodo  intelligatur  iSpirituttanetut  superveniei  in  ie. 
LII.  Si  de  Spiritu  sancto  natus  est  Christus,  cur  dictum 

est>  Sapieniia  cedijieavit  tibi  domum, 
LIII.  Quidest-utTiiicalend.januar.Salvatornatusdicatur. 
LIV.  Si  ex  semine  David  Christus  Pilius  Dci  factus,  id 

est  jam  natus  est,  quare  cum    baptizatur  audit ; 

Filiut  meut  ett  tu,  ego  hodie  genui  te, 
LV.  Quid  causfle  fuit  ut  yni  cal.  april.  cruciflgi  se  per- 

'    mitteret  Dominus. 
LVI.  Quare  in  Matthoeo  pater  Joseph  Jacob  scribitur,  et 

in  Luca,  Heli,  etc. 
LVII.  Quidestutcum   in  Malachia  scriptum  sit,  Eeee 

ego  mitlo  Angelum  meum  ;  Murcus  dicat  in  Isaia. 
LVIIl.  Qua  ratione  uegat  Joannes  Christum    se  nosse 

ante  baptismum,  cum  probet  ante  oum  nosse. 
LIX.  SiBaptismusccelestemysterium  est,  curNicodemo 

ait  Dominus,  Si  terrettria  dixi  vobit,  etc. 
LX.  Si  Lex  et  Prophetac  usque  ad  Joannem,  quare  Sal- 

vatorad  sacerdotes  mittit  offerri  munera. 
LXI.  Quid  est  ut  Judaeis  discipulos  accusantibus  Domi- 

nus    Ddvid  exemplum  proferret^  per  quod  videntur 

simulcum  David  rei  fleri. 
LXII.  Quid  est  ut  occisis  filiis  Li»,  Rachel  filios  suos 

plangere  dicatur. 
LXIu.  Qua  ralione  Magi  per  stellam  Chrislumregem  Ju- 

dteorum  natum  intellexerunU 
LXIV.  Quomodo  probatur,  post  tros  dies^et  noctes  resur- 

roxisse  Salvatorem. 
LXV.  Si  uiio  ore  Evangelisttc  locuti  sunt,  cur  tres  sexta 

hora,  et  Marcus  tertia  dixerit  passum  Dominum. 
LXVI.  MarcusdflemoniadixitcognovisseDominum,  Apos* 

tolus  vero,  Si  intellexittent,  ait,  etc. 
LXVll.  Quidestutin  cruce  Dominus  dicat,  Pater,  ignotee 

ellit  :  non  enim  teiuni,  etc.  Si   enim  nesciunt,  quid 

ignoscitur  ? 
LXVMII.  Orandum  pro  inimicis  docemur,  quare  animsB 

occisorum  vinaicari  sepetant. 
LXIX.  Siproedicaote  Joanne  Lexcessavit,  quomodoSal- 

vator,  Non   veni,  ait,  tolvere  legem,  sed  adimplere, 
LXX.  *  Domious  certe  inimicos  nos  esse  vuit  diaoolo; 

?uare  ergo,  Etlo,  inquit,  eonsentiens  adoersario. 
.  Jacob  appellatus  est  homo  videas  Deum  ;  qno- 
modOy  Deum  nemo  vidii  ungttiiiii. 


38.  *  Quid  contineat  benedictio  Jacob,  quam  dedit. 

39.  Cur  anffelus  Movsi  et  in  igne  et  in  rubo  appaniit. 

40.  *  Non  fuit  aliua  signum,  quodfiereat  Moyse  palam 

Pbaraoni,  nisi  serpens. 

41 .  *  Quid  est  quod  in  Psalmo,  Bomines,  inqnit,  et  j«iwm- 

ta  salvos  faeies,  Et  ad  Jonam,  iVbfi  paream,  ait, 
eivitaii  in  qtui  habitant  eenium  viginii  fniiHa  ko- 
minum  et  peeora  multa,  etc. 

42.  *  Si  Adam factus  a  Deo et animatus  Spiritum  saoctum 

accepit  (a). 

43.  Si  anima  quae  peccat  ipsa  morietur,  quid  est  utin 

causa  Charmi  triginta  sex  viri  occisi  sunt. 

44.  Quid  est  ut  missa  mors  in  Jacob  venerit  in  Israd. 

45.  *  /n  sole,   inquit,  posuU  iabemaeulum  ««iim,  ideit 

corpus  suum  in  quo  habitavit  Christus,  qui  a  Pi- 
lato  flagellis  caesus  est :  quomodo  ergo  dicitur  hi 
Psalmo  de  Christo,  FlageUum  non  oppropinquakU 
tabemaeulo  tuo. 

46.  *  Cur  Adam  in  mundo  positus  mandatam  accepit. 

47.  *  Vetus  Lex  Deum  jurasse  allegat^  Salvator  auttn 

jurare  prohibuit :  quomodo  non  deatnixit  vetera. 

48.  *  Cur  in  Lege  etiam  ipsi  Aaron  dictum  est  ut  |>ro 

peccatis  suis  holocausta  offerret,  cum  dicat  David, 
Pro  delietis  hoioeoMstum  non  postulatli,  etc. 

49 .  *  Cur  Salomon  Spiritum  sapienti®  habuit,  cum  vi- 

tam  muudam  non  habuit. 

50.  *  In  Tobia  OperaDei  revelareet  eonlUeri  honorifieuu 

est :  Salvator  autem  opus  Dei  faciens,  I^ulit,  ait. 
dixeris, 
SI  •  *  Utquid  circumcisio  et  praecepta  data  sunt  populo, 
que  pritts  noB  eiaatr  aeqtte  nunc  in  auctoritale 
habentur. 

52.  Quid  est  ut  dicatur  terra  benedicere  Dominum,  etc. 

53.  Quid  est  quod  iegitur  in  Salomone,  Spes  est  m  iene- 

bris,  etc. 

54.  In  SapientSa,  Qui  creavii,  Inquit^  orhom  ox  materio 

invisa,  Et  contra  quia  ex  nihilo  facti  sumus. 

55.  Quid  estquod  dicit  propheta.   Lmiare  sterilis,  qem 

non  paris,  etc. 

56.  An  Spiritus,  qui  super  aquas  ferebalur  Spiritus  nno- 

tus  intelligatur. 

CAPrrULA  DB  NOVO  TBSTAMXKTO. 

1 .  Deus  perfectio  est  :  quid  ergo  opua  fuit  Qiristo  ot 

nasceretur. 

2.  Si  unus  Deus  est,  cur  in  tribus  spes  salutis^ot  quare 

prius  non  est  Trioitas  prasdicata. 

3.  *  Our  ilacta  et  dicta  Domina  quatuor  libris^  et  a  qua- 

tuor  Evangelistis  scripta. 

4.  *  Quis  ordo  quatuor  Evanffoliorum. 

5.  Quare  Matthteus  scribit :  Ltoer  genereUioniM  letu  Chri' 

sti  /ilii  David ;  cum  prior  sit  Abraham. 

6.  *  Quid  est  ut  generationes  io  tres  partes  divideret 

Matthsus. 

7.  *  Quare   cum   quadra^inta  una  sint  generatiooes, 

Evangelista  quadragmta  duas  numeraase  videtor. 

8.  Quid  est  ut  cum  consteta  Davidad  tranamigralio- 

nem  Babylonis  octodecim  esse  generationea,  Bfaa- 
gelista  quatuordecim  dicat. 

9.  Cur  Salvator  baptizalus  sit. 

10.  8i  ideo  Salvator  baptizatus  est  ut  exemplo  esset, 

quare  non  ita  et  in  circumciaione. 

11.  Si  ex  semine  David  Christus  Pilius  Dei  factus,  Id  esl 

jamnatus  est,  quare  cum  baptizatur  audit  :  FUiut 
meus  es  tu,  ego  hodie  genui  te, 

12.  Si  de  Spiritu  sancto  natus  est  Christus.  curdictaB 

est,  Sapientia  adilUavU  sibi  domum, 
13«  Quomodo  intelligatur,  SpirUus  saneius  suptr9eniti 
in  te, 

14.  Quid   est  ut  vui  calend.  januar.   Salvator  natni 

dicalur. 

15.  Quid  caussBfuitut  vni  calend.  april.  cruciflgisepe^ 

mitteret  Dominus. 

16.  Quare  in  Matthflso  pater  Joseph  Jacob  scribitur,  et 

in  Luca  Heli,  etc. 

17.  *  Utquid  Salvator  quadraginta  diebus  JejunavitaC 

postea  esuriit. 

18.  *  Cur  baptismus  Joannis  cessavit. 

19.  *  Quare  Lex  usque  ad  Joannem,  cum  Apostolui  di- 

cat  Legi  nos  subjectos  wao  debere. 

20.  Si  prasdicante  Joanne  Ler  cessavit,  quomodo  Stl* 

vator,  Non  veni,  ait,  solvere  Legem,  eic. 

21 .  Si  Lex  et  Prophetee  usque  ad  Joannem,  qnare  Sal- 

vator  ad  sacerdotes  mittit,  etc. 

22.  *  Quomodo  non  evacuata  Lex  est,  quando  sabba- 

tum  solutum  est. 

(a)  H»c  quasstio  diversa  est  a  CDDcm  qiMMt  Mss.  priint 
generis. 


ms 


APPBNOIX. 


S2ii 


LXXII.  Quid  est  quod  dicitur  ia  Apocalypsi,  Vade    et 

aceip4  librum,  ei  devora  illutn,  etc. 
LXXIII.  Quid  est  quod  dicit  Simeon  ad  Mariam  malrem 

Domini^  Potilut  ett  hie  in  ruinam,  etc. 
LXXIV.  Quid  sibi   vult  ut  Isaias   dicat  de  CShristo,  Qui 

peeeatum  non  feeit :  et  Apostolus,  Pro  nobit  peecoi^ 

tum  feeit. 
LXXY.  Gur  Salvator  pro  se  tantum  et  pro  Petro  didrach- 

ma  solvit. 
LXXVI.  la  Evejigelio,  Lex,  dSi,  per  Moyten  data  ett  ;gra^ 

tia  et  veritat  per  Cfirittum,  An  antea  veritas  non  erat  ? 

ErffonecLex. 
LXXVil.  Quid    est  quod  dicitur  in    Marco,   Inirant  in 

domum  neminem  voluit  teire,  et  non  potuit  latere, 
LXXVIII.  *  Le^itur  in  Joanne  quod  cum  negaret  se  Je- 

suB  asoendisse  ad  diem  festum,  ascendit  tamen. 
LXXIX.  Si  proprio  arbitrio  vivimus,  quare  Salvator  di- 

zit,  Nemo  venit  ad  me,  niti  Pater  attraxerit  eum, 
LXXX.  Qerte   aut  fllius  Dei  quisqne  est,  aut  diaboli  ; 

auid  ergo  nascimur  requirendum  est. 
LXXXI.   Apostolus  ait,  Not  natura  Judcei :  do  Judaeis 

ergo  nasci  JudfiBos  ostendil,  non  de  proselytis,  etc. 
LXXXli.  Pagani  elementis  subjecti  sunt,  quare  ergo  di- 

cat  Apostolus,  Eramut  tub  elementit,  etc. 
LXXXUI.  Si  per  Christum  salus  et  vera  cognitio,  cur  non 

ante  venit,  etc. 
LXXXIV.  Quare  lunae  cursum  in  ratione  Paschae  custo- 

dientes,  reprehendimus  Paganos,  quia  dies  lunares 

et  motomcustodiant. 
LXXXV.  Quid  est  ut  cumaDavid  usque  ad  transmigrar 

tionem  Babylonis  septemdecim  sint  generationes  ; 

evangelista  dicatquatuordecim. 
LXXXVI.  Quid  est  quod  probet  matrem  Domini  esse  de 

tribu  Uavid. 
LXXXVII.  Siunus  est  Deus,  cur  in  tribus  spes  salutis  est. 
LXXXVIII.  *Si  major  ^UainNovo  est  Testamento,  cur 

in  Veteri  sedens  videtur  Dominus  et  stans  in  Novo. 
LXXXIX.  Quomodo  accipiendum  quod  Saivator  dicit  de 

Spiritu  sancto,  quod  veniens  arguet  mundum,  etc. 
XG.  81  satanas  diabolus  est,  quare  oicit  Judfeis,  Dt  patre 

diabolo  nati  ettit,  etc. 
XGI.  Adversus  Photinumqui  dicitGhristumanteBlariam 

non  esse. 
XGII.  Qnomodo  intelligatur  quod  dicit  Dominns,  Paeem 

meam  do  vobit,  etc. 
XGIII.  An  Apostoli  Spiritum  sanctum  babnerunt  prsB- 

sente  Domino  in  came. 
XCIV.  8i  Judas  Scariothes  ante  passionem  Domini  cre- 

puit  pendens. 
XGV.  Unde  orta  sit  observatio  Pentecostes. 
XGVI.  Si  Pascha  transitus  interpretetur. 
XGVII.Adversus  Arium. 
XGVIII.  Si  satanas  diabolus  est,  quare  Salvator  dicit  Ju- 

dffiis,  De  patre  diabolo  eeiit. 
XGIX.  Quid  sit,  Tentatio  tos  non  apprehendat  nisi  hu- 

mana. 
G.  *  De  eo  quod  legitur  in  Evangelio  Mattheei^  Conftteor 

tibi,  Pater,  etc. 
GI.  *  De  jactantia  Romanorum  levitarum. 
CII.  *Gontra  Novatianos,  qui   poenitentiam  salutarem 

negant. 
GIII.  *  Gum  constet  Deumin  Levitico  de  sacrificiisoffe* 

rendis  mandasse,  cur  alibi  negatet  respuit. 
01 V.  *Utouid  Dominus  gladium  parari  jussit,   et  post 

prohibuit  percutere. 
GV.  -1-  Quomodo  prophetia  quadret  cum  Evangelio  de 

ooscuratione  solis,  etc. 
CVI.  *  Quomodo  intelligenda  sunt  quee  leguntur  in  Ge« 

nesi  de  opere  sez  oienim. 
CVII.  *  De  ordine  diei  et  noctis,  ulra  sit  prior. 
CVIII.  *  De  lingua  hebraica,  uode  nomen  accepit. 
CiX.  *  De  Melchisedech,  quomodo  Abrahamo  oenedize- 

rit,  etc. 
CX.  *  De  psalmo  primo. 
CXI.  *  De  psalmo  vigesimo  tertio. 
CXII.  *  De  psalmo  quinquagesimo. 
CXIII.  *    Cur  FiliuB  Dei  missus  sit,  et  non  alius. 
CXIV.  *  Adverstts  paganos. 
CXV.  •  Defato. 
CXVI.  *  De  Pascbate  unde  dictum  sit,  et  quomodo  my»- 

tice  celebretur  per  sanguinem. 
CXVII.  De  Abraham  el  eius  fide. 
CXVIIL  •  De  Job. 
CXIX.  *  De  Tobia. 
CXX.  'Dejgiunio. 

CXXI.  *  De  Paschate,  quam  laudabilis  et  gloriosa   sit 
Bolftmnitaa. 


23. 
f4. 

25. 


26. 
27. 
28. 
29. 

30. 
31. 
32. 
83. 

34. 
35. 
36. 
37. 

38. 
39. 

40. 

41. 
42. 
43. 
44. 
45. 

46. 
47. 
48. 
49. 
50. 

51. 
52. 

63. 
54. 

55. 

56. 
57. 

58. 

59. 


Cur  Salvator  discipulos  suos  filios  tonitrui  appellavit 
Cur  Nicodemo  ait  Dominus,  Si  terrena  dixi  ro6w,etc. 
Quid  est  utJudsisdiscipuIos  accusantibus  Dominus 

David  ezemplum  proferret,  etc. 
Qua  ratiooe  Magi  per  stellam  Christum  regem  Ju- 

dseorum  natum  mtellexerunt. 
Quid  est  ut  occisis  filiis  Diae,  Rachel  filios  suos  plan- 

gere  dicatur. 

*  Curpost  baptismum  accessitadSalvatorem  tenta- 
tor  diceos,  Si  Filius  Dei  et,  etc. 

*  Cur  Salvator  tentatori  oon  aliter^  quam  ezemplis 
Legis  restilit. 

Quid  est  ut  cum  in  Malachia  scriptum  sit«  Eece  ego 
mitto  Angelum  meum  :  Marcus  dicat  in  Isaia. 

Qua  ratione  negat  Joannes  ChrisLum  se  nosse  ante 
baptismum,  cum  probet  ante  eum  nosse. 

*  Quomodo  Deum  nemo  vidit  unquam,  cum  Pilius 
dicat  videri  Patrem  cum  ipse  videtur. 

*  Gur  Salvator  mulieri  alienigenaB,  id  est  Chananese, 
initio  misericordiam  denegabat,  non  item  Centu- 
rioni  alienigen»,  etc. 

Quomodo  probatur  post  tres  dies  et  noctes  resur- 
rezisse  Salvatorem. 

Cur  tres  Evangelist»  sezta  hora,  et  Marcus  tertia 

dizerit  passum  Dominum. 
Quid  est  ut  in  cruce  Domious  dicat,  Pater,  ignoice 

illit,  etc. 
Marcus  dffimonia  cognovisse  dizit  Dominum  :  Apos- 

tolus  vero  de  principibus  soeculi,  Si  eognovittent, 

ait,  etc. 
Oraodum  pro  inimicis  docemur  :  quare  animee  oc- 

cisorum  vindicari  se  petant. 

*  Quid  est  Propter  quod  donavit  illi  nomen,  etc., 
cum  imperfectus  videatur,  qui  per  opera  sua 
augetur. 

In  Evangelio,  Lex,  ait,  joer  Moyten  data  ett,  gratia  et 
veritatper  Chrittum,  Ananteaveritas  noo  erat,etc. 

Quid  est  quod  legitur  in  Marco,  Intrant  in  domum 
voluit  neminem  teire,  et  nonpotuit  lalere, 

*  Cur  Joannes  ad  Dominum,  fu  et  qui  venturut  et, 
an  alium  extpeetamut  ? 

*  Quid  est  ut  Salvator  alios  verbo,  ccccum  autem 
facto  luto  de  sputo  curaret. 

*  Quid  est  ut  Lazarum  resuscitaturus  fleret  ;  aut 
locum  ubi  positus  erat,  quasi  ignarus  queereret. 

*  Quid  est,  ut  Herodem  mortuum  legamus  ;  infra 
autem,  et  post  multos  annos  Herodem  Joannem 
occidisse. 

Quid  e8t  quod  probet  matrem  Domini  esse  de  tribu 

Oavid. 
Si  arbitriopropriovivimus,  cur  Salvator  dizit,  Nemo 

venit  ad  me  niti  Pater  attraxerit  eum. 

*  Cur  ApoBtolusomnibusomniasefactumdicit,  quod 
factuDi.  videtur  adulatoris  et  hypocrita. 

Quid  est  quod  dicitur  in  Apocalypsi,  Vade  et  aeeipe 
librum,  et  devora,  etc. 

*  Quid  est  ut  Apostolus  factum  Salvatorem  dicat  ez 
semine  Davicl. 

*  Quid  est  quod  dicit  Apostolus  ad  Galatas,  Ettote 
tieut  ego,  quia  ego  ticut  vot, 

'  Quomodo  llberi  sumus  arbitrii  ac  voluntatis,  cum 
dicat  Apostolus  :  Caro  eoneupiteit  advertut  tpiri- 
tum,  et  tpiritut  advertut  eamem,  ut  non  quas  vul" 
tit  ea  faciatit, 

*  Qua  ratione  sapientia  camis  inimica  est  Deo,  etc. 
Quid  est  quod  dicit   Simeon  ad  Mariam  matrem 

Domini,  Potitut  etl  hic  in  ruinam,  etc. 

*  Quid  est  quod  Joannes  dicit  ad  Christum,  Tu  et 

Sui  venturut  et,  an  eUium  extpeetamut  t  an  dubitans 
izerit 

Quid  sibi  vult  ut  Isaias  dicat  de  Christo,  Qui  peeea* 
tum  non  fecit ;  et  Apostolus,  Qui  pro  nobit  peeca' 
tum  feeit, 

*  Quid  estquod  Apostolus  dicit  Galatis,  Miror  quod 
tie  tam  etto  trantferimini  ab  eo  qui  voeavit  vot  in 
gratiam  in  aliud  jSvangetium,  quod  non  ett  aliud, 
etc. 

*  Quare  Apostolus  dicit^  Omne  peeeatum  guod  feeerit 
komo  exlra  eorput  ett ;  qui  aulem  fornieatur,  in 
eorput  tuum  peeeat :  cum  peccare  in  corpus  suum 
videantur,  qui  sibi  vim  inierunt. 

Cur  Salvator  pro  se  tantum  et  pro  Petro  didrachma 
solvit. 

*  Gur  Apostolus  Paulus  reprehendat  Petrum  quod 
circumcisionem  daret,  cam  et  ipM  Timotheum 
circomcidit. 


dii5 


QUifiSTIONES  EX  VJSTERt  TESTAMENTO. 


Ml6 


GXXII.  *  De  eo  quod  legitur  apud  Evangelium,  In  prin- 

eipio  ercU  Verbum» 
GXXIII.  *  Utrum  Adam  Spiritum  sanctum  habuerit. 
CXXIV.  *  Quomodo  idemopus  differt  secundum  perso- 

nas  sive  in  laudem  sive  in  condemnatiooem. 

61.  *  Quem  spiritum  Apostolus  salvandum  asserit  cum 

dicit,  tradi  hujutmodi  hominem  Satance  in  interi- 
tumeamii,  ut  tpiritut,  etc. 

62.  *    Quare  Salvator  orat  et  Ait,  Ne  fiat  fuga  vettra 

hieme  vel  rabbato  :  cum  tempus  persecutionis  hu- 
jus  differri  non  possit. 

63.  Certe  aut  fiUus  Dei  quisque  est,  aut  diaboli :  quid 

ergo  nascimur  requirendum  est. 

64.  Apostolus  ait,  Not  natura  Judeei.  De  Judseis  ergo 

nasci  Judseos  ostendit,  non  de  proselyiis,  etc. 

65.  *  Quid  ost  quod  Apostolus  dicat,  hemo  potett  dicere 

Dominum  Deum  niti  in  Spiritu  taneto  :  cum  Pho- 
tinus,  Marcion,  Manichaeus,  meretrices  et  spurci 
dicant. 

66.  *  Si  in  Lege  nemo  justificatur,   utquid    maledictus 

est,  qui  non  implevit  Legem. 

67.  *  Si  in  Ubrislo  omnes  thesauri  sapientioD  et  scientise ; 

quomodo  de  die  ethora  judicii  dicit  se  nescire. 

68.  Pagaoi  elementis  subjecti   sunt ;  quare  ergo  .dicat 

Apostolus,  Eramut  tub  elementit,  etc. 

69.  *  Salvator  ait,  Qui  non  religuerit   omnia,  etc.^  non 

Sotett  meut  ette  diteipulut  :  cum  ex    Evangelio 
iscipulus  Jesu  fuerit  Joseph  ab  Arimathia_homo 
dives,  etc, 

70.  *  Quid  est  ut  Salvator  dicat  MarifiB,  Noli  me  tangere , 

etc.,  cum  legatur  ab  aliis  mulieribus  tactus. 
71  *  Quid  est,  Qui  ante  me  fuerunt,  furet  tunt,  etc,  quod 
videtur  Prophetas  pulsare. 

72.  *  ApostoIusdicitChnstumproomnibusmortuum  os- 

se  :  at  ipse  Dominus  ait  se  dare  animam  suam 
redemptionem  pro  multis. 

73.  *  '  Quid  est  ut  David,  jBuytf,  in  malo  accipit,  Salva- 

tor  in  bono  ponit. 

74.  Quidsit,  Tentatio  vos  non  apprehendat  nisi  humana. 

75.  *  Quomodo  Lex  sancta  et  justa  et  bona^  siquidem 

iram  operatur. 

76.  *  Si  dura  mandata  propter  diffidentiam  acceperant 

Judeei,  quid  est  ut  corum  posteri  iisdem  astrin- 
gerentur. 


CXXV.  *  Contra  Eusebium,  utrum  Spiritos  saiictiis  sd- 

vit  mysterium  nativitatis  Dominics. 
CXXVI.  *  De  eo  qui  fidem  percepit,  qaid  plas  habett  ad 

gratiam  consequendam. 
CXXVII.  *  De  Adam  et  Eva. 

77.  *  Salvator  dicit,   Non  pro  mundo  rogo  :  quid  ergo 

Joannes  ait,  eum  advocatam  ease  pro  onireno 
mundo. 

78.  *  Quomodo   rejnii  Christi  non  orit  finis,  cum  Apoi- 

tolus  dicat,  Cum  tradiderit   regnum  Deo  €l  Patri, 

79.  Si  per  Christum  salus  et  veracognitio,  cur  noQ  ante 

venit,  etc. 

80.  *  Cur  Apostolus  ad  Galatas  ait,  Deus  unui  atl ;  qoaii 

uDum  Deum  negarent. 

81 .  *  Gum  Salvator  dixerit :  Pottquam  reeurrexero,  m- 

eedam  vot  in  Galilceam,  ibi  me  videbitis  ;  qoid  eit 
nt  inveniatur  versus  Jerusalem. 

82.  *  Quomodo  Apostolus  contristandum    yetat«  eom 

ipselcontristandum  se,  si  Epaphroditus  obii8set,de- 
ciarat. 
83  *  Apostoli  alios  sibi  oblatos  sanarunt ;    quid  est  ut 
propriis  infirmis  medelam  non  dedennt. 

84.  Unde  origo  Pentecostes. 

85.  Jacob  appellatus  est  homo  videns  Deum  :  quomodo 

Deum  nemo  vidit  unquam. 

86.  Quare  iunae  cursum  in  ratione  Paschae  castodieDtes, 

reprehendimus  Paganos,  quia  lunares  dies   eus- 
todiant. 

87.  Quid  estquodSalvatordicit  de  Spiritu  sancto,  qood 

veniens  arguet  mundum,  etc. 

88.  Si  satanas  diabolus  est,  quare  dicit  Judaeis,  De  Pch 

tre  diabolo  ettit, 

89.  Quomodo  intelligitur  quod  dicit  Dominus,  Pasem 

meam  do  vobit. 

90 .  An  Apostoli  Spiritum  sanctum  habuerunt  prsseDie 

Dominoin  came. 

91 .  Si  Pascha  transitus  interpretetur. 

92.  *  De  aeterDitate  PiUi. 

93.  Adversus  Photinum,  etc. 
84.  Adversus  Arium. 

95.  *  De  Spiritu  sancto  (a). 

(a)  Sic  Elenchus  collectioni  praefixus  in  M ss.»  qoi  tt- 
men  nujus  nona^esimae  quintoe  qusstionis  ioco  exhi- 
bent  Hieronymidialogum  adversus  Ludferianos, 


(^umtioMSi 


VETERIS  ET  NOVI  TESTAMENTI 


£x  Veteri  Testamento* 


Qu^STio  PRiMA.  •—  Quid  est  Deus. 

Uoc  est  quod  nulla  attingit  opinio.  Plus  est  enim 
qu  am  q  uidquid  dici  poterit  aut  cogitari .  Sed  dicamus 
aiiquid,quodIicet  imparsit,  tamen  ex  aliqua  conve- 
niat  ratione  his  quae  Deo  digna  videntur.  Nam  una- 
quaeque  natura  pro  capacitate  sui  suspicatur  de  Deo, 
ut  quantum  natura  distat  a  natura,  tantum  distet 
sententia  a  sententia  in  judicando  quid  sit  Deus. 
Quia  enim  supraomnia  est,  necesse  est  ut  omnium 
mentes  exced^t.  Homines  enim  quantum  possunt 
aciem  mentis  extendere,  aspiciunt  quid  Deus  sit, 
opinione  non  detinitione.  Angeli  autera  qui  supe- 
nores  hominibus  sunt,  quia  plus  de  Deo  aliquid 
sentiunt,  non  est  dubium ;  Arcnanffeli  vero  eo  ipso 
amplius;  Gherubim  autemetSeraphim,qu8Bpoten- 
tiae  juxta  Deum  esse  dicuntufi  majora  de  Deo  sen- 
tinnt,  nontamen  comprehendunlpenitusquidDeus 
sit.  Quia  oemo  novit  Patrem  nisi  Filius,  nec  Filium 
quis  novitnisi  Pater (itfa/(^.  xi,  27).IgiturDeusest, 
8icuthomiDibusvidetur,8piritusnaturasimplex^iux 
inaccessibilis,  iDvisibilis,  ineestimabiUs,  inlinitus^ 
perfectus^nuliiusegens,  fleternus,  immortalis  omni- 
modo,  a  quo  omnia  initium  consecuta  sunt,  vene* 
r«nduS|  diligeiidu8,metuendu8|  eztra  quem  mhil  est» 


imoinquo  suntomnia  qusequesunt  sursumetdeo^ 
sum,  summa  et  ima ;  omnipotens,  omniteoens,  Tsre 
in  omnibus  dives,  quia  nihil  est  quod  eius  oon  sit ; 
bonus,  justus,  misericors :  bonus,  quiarecitexistere 
quse  non  erant ;  justus,  quia  quecumque  fecit  ut 
proficeren  t,  proprio  libertatis  arbitrio  dimissa  sont; 
quia  tamen  non  tam  jperfecta  sunt  ut  labi  non  pot- 
sint,  semina  his  legis  inesse  decrevit  naturauter, 
addeusauxilium  manifestat8elegis,ut  auctoritasejos 
perfecta  esset  hominibus  :  misericors'  vero,  quii 
peccantibusnon  facile  reddit,sedsustinetutconve^ 
sis  ignoscat.  Est  et  severus,  ut  terrore  qum  ab  eo 
bene  condita  sunt  conserventur,  nenegligentiapt- 
reret  vit»  praecipitium.  Et  ne  quod  admirabihas 
estprsetermittamus,  tantaestejusdenientia,  utcoa- 
tumelias  passus  ab  his  quos  fecit,  sufferat,  et  prior 
¥Ocet  eos  ad  pacem.  Numquid  non  majoris  virtatis 
hoc  est,  quam  condidisse  creaturam  f  In  quo  si 

Eermaneret  nimia  bonitas  ejus.  obesset  creatonB. 
nde  aliquando  diligi,  aliquando  timeri  se  Yult,  oe 
aberrantesabeodepereaot.  Hincestunde,  oepatieo- 
tia  ejus  non  utique  ad  damnum  ipsius,  sedadoos- 
trum  omnino  contemnenda  putaretur,  ait:  Tacm; 
numquid  semper  tacebo  {Itai.  zui|  14)  ?  Itaque  Deos 


J 


2i\i 


APPENDIX. 


22i8 


bonus,  etomniaquflBfecitbonasunt.Unde  ergoma- 
lum  ?  Nihil  estmalum  nisi  prflBvaricatio  boni,dum 
aut  iDcoDcessa  priesumuntur,  aut  concessa  ioordi* 
nate  fiunt :  ut  alibi  maodatum,  alibi  pecoatum  fiat. 
Ut  quando  quod  in  uzore  concessum  est,  fit  io  me- 
retrice  ;  et  quod  Deo  offerendum  erat,  offerturdia- 
bolo :  et  cum  quis  non  tollit  suum,  sed  alienum  ;  et 
cum  praevaricator  occidi  debeat,  occiditur  innocens. 
NuUa  igitur  natura  probatur  malum.  Yoluntas  au- 
tem  est  accidens  naturn,  concepta  ex  causis,  quas 
male  moventur,  dum  excedit  modum,  ut  iila  gerat 
quflB  natursB  susb  non  sunt.  Caus»  autem  prflevari- 
cationis  oriunturex  sensibus,  quando  aiiquid  male 
videmus  autaudimus.  Quem  errorem  hasc  res  facit, 
quia  homo  non  est  Deus,  qui  solus  errare  non  po- 
test.Naturaigiturhominumproprioarbitrioremissa 
et  dimissa  est,  ut  possit  facere  auod  vult :  ut  si  bo- 
Dum  natursB  susb  exercitio  melioret,  honorabiiior 
sit ;  si  autem  infirmel  vigorem  suum,  contumeiia 
dig^ushabeatur  hujusmodi.  Facitenimquodcontra 
se  sit.  Non  est  minimum  quod  concessum  est  homini, 
ut  cum  recta  sequilur,  gaudeat  in  sese  perid  quod 
opere  suo  videtse  meliorem ;  aut  certe  imputet  sibi, 

Sui  cum  potuit,  non  dedit  operam  ut  melioraret  se 
onis.  Si  autem  homof^otestatissuaB  non  esset,  sub- 
jectus  fueratnecessitati,  ut  neque  boni  operis  habe- 
ret  gloriam,  neque  mali  pcBnam,  sed  fuisset  unum 
ex  pecoribus.  Quoniam  ergo  ad  utrumque  facti  su- 
mus  possibiles,  ut  per  negiigentiam  delinquamus, 
si  quodbene  audire  et  videre  debemus,  male,  idest, 
extranormam  *  et  rationemaudiamus  ;pervigilan* 
tiam  autem  natursB  bonum  custodiamus  :  et  cauti 
esse  semper  non  possumu8,quia,sicu  t  dixi,ad  utrum- 
que  facti  sumus  possibiles  ;  si  peccamus^  non  jam 
condemnamur,nisiiterumdelinquamus,  jam  quasi 
proditores.  Qui  enim  semel  peccaverit,  reparare  se 
debetne  denuo  peccet,  iam  superior  habeatur.  Quia 
semelelisusbis  triumphabit.  H8ecjustitiaest,utquia 
colluctatioest  in  mundo,  qui  propensiorad  peccan- 
dum  est,  in  non  peccando  coronetur.  Nihil  ergo  in 
Dei  opere  malum  est.  At  si  a  quibusdam  malaqusB- 
dam(ricantur,utvenenum,auttenebr8e,quiacorpora 
nostra  vim  veneni  ferre  non  possunt ;  malum  dicant 
etiam  ignem  aut  aquam  :  et  ferrum  velplumbum, 
quia  multum  ab  auro  distat,  malum  dicatur.  Ad 
oomparationem  enim  lucis  tenebras  condemnant, 
cum  sciantprolocosuo  neces8ariasesse,sicutplum- 
bumaut  testam.  Nam  utiauerequiemdant  postlabo- 
rem.1gituromnisquicolluctaturinmundo,siceniti 
debet,  nein  re  aspera  victus  abscedat,  et  fiat  reus, 
vix  aut  tarde  se  reparans,  et  forte  inter  hsBcprove- 
niat  exitus,  et  exeat  hinc  cum  peccato.  Qui  enim 
omni  virtute  renititur,  si  elisus  forte  fuerit,quasivir 
cadit,  nec  succenset  ei  quisquam,  sed  hortatu  quo- 
dam  animum  ejus  reparat.  Videtenimeum  propo- 
situm  habuisse  vincendi,  etsperattalem  posse  pro- 
ficere  ad  victoriam,  c[uem  non  sine  faligatione  sui 
hostis  elisit.  Qui  enim  facile  vincitur,  non  habet 
animum  resistendi  ;  nec  vincitur,  sed  consentit. 
Hic  acerbius  peccat.  Hujusmodi  vix  ^  ad  veniam  ad- 
mitlendus  est,  qui  votum  habet  delinquendi.  Qui 
enim  id  meditatur  ne  peccet,  etiam  si  peccaverit, 
Don  aspere  peccat.  Diligentioribus  enim  aliquando 
minora  peccata  subrepunt.  Quanto  autem  minora 
sunt,  tanto  subtiliora  ;  et  dum  contemnuntur,  non 
Yitantur.  Majora  enim  longe  apparent.  Ac  per  hoc 

fui  in  majonbus  peccat,  voluntalis  ejus  est  crimen. 
ane  quoniam  superius  peccata  ex  sensibus  ortum 
capere  diximus,  dum  contra  legis  imperium  vel 
rationem,  aliquidaspicimus  aut  audimus,  id  est,  si 
solem  videntes  adorandum  eum  putemus  propter 
pulchritudinem  ejus,  tunc  male  videmus  :quiaad 
mjuriam  pertinet  Greatoris  communis,  ut  quod  illi 
8oli  debitum  est,  deputetur  creaturiB.  Quippe  cum 
ab  eo  prohibitum  sit  per  legem.  Aut  cum  corpora 

^  Mss.,  naturam, 

PATtOL.  XXXV, 


benecompositaet  decora  videmus,  aut  aliquid  pro- 
ximi,  si  concupiscamus,  et  aliter  ea  aspiciamus, 
quam  mandat  lex  :  tunc  facimus  peccatum  quod 
vocatur  malum.  Sed  forte  dicatur^  Nihil  igitur  for- 
mosum  debuit  fieri,no  nos  peccaremus,  ul  tu  tela  nos- 
tra  ex  ahorum  deformitate  constaret.  Quod  si  esset, 
nec  ferrum  esset,  ne  deeofierent  homicidia.  Neque 
lucerna  in  usu  esset,  ne  fures  lumine  ejus  ad  eflnn- 
gendum  uterentur,  ut  quod  magnopere  omnibus 
utile  est,  deesset  propter  quorumdam  vaniloquia. 
Cum  constet  nos  semper  omnia  aspicere,  nec  tamen 
semper  oiunia  concupiscere  ;  quia  non  illorum  vi- 
tium,  sed  nostrum  estcum  sumus negligentes :  quod 
constat  ex  intervallo  creari,  quia  non  sumus  quod 
Deus  est.  Sic  autem  male  audimus,  si  audientes 
idoladeos  esse,consentiamos,autsi  turpia  cantan- 
tibus  aurem  accommodemus.Tunc  autem  bene  audi- 
mus,  si  audientes  de  Deo  quod  unus  sit,  oblecte- 
mur.  Si  quis  autem  contra  legem  aliquid  audiens 
assentiat,  peccat  :  et  hoc  erit  male  audire. 

n.  —  Gur  Deus  mundum  fecerit  ? 

Fecit,  quia  est  opifex  ;  aut  negetur,  si  non  est. 
Sed  esse,  ipsaopera  manifestant.  becit  ergo  ut  esset 
quod  anle  nonerat,quia  sinedubiomelius  estesse, 
quam  non  esse.  Si  dicatur,  Numquid  inane  fuitali- 
quid  ubi  faceret,  aut  quid  prius  erat  ubi  fecit?  Hoc 
Vas  electionis  paucis  absolvit.  Ait  enim  cum  de 
Deo  esset  sermo,  In  ipso  vivimus  et  movmurf  et  su- 
mut  {Act,  XVII,  28)  :  hoc  est,  omnia  in  Deo,  quia 
ubiaue  est,  et  ante  omnia  solus  ac  aeternus,  invi- 
sibiiis  omni  creaturiB.  Et  ne  mjsterium  preetermi- 
sisse  videamur,  aut  potius  ignorasse  cur  mundus 
factus  sit ;  dicimus  aiaboli  apostasiam  multos  an- 
gelos,  id  est  spirituales  potentias,  secum  in  pr»- 
varicationem  traxisse,  dum  voluit  sibi  regnum  im- 
piaprfiBsumptione  defendere :  quod  propheta  Isaias 
significat,  dicens,  Quomodo  eecidisti  decalo^Lueifer^ 

?ui  mane  oriebaris{Isai,  xiv,  42)  ?  id  est,  qui  cwteris 
ucidior  apparebas.  Eratenim  quasi  princeps  mul- 
torum,  interquos  clarior  erat,  et  cum  quorum  so- 
cietate  ad  impium  descendit  certamen.  Videns 
enim  infra  se  multas  spiriluales  potentias  ;  quippe 
cum  in  paradiso  Dei  prsBstantior  esset  cognitione 
mysterii  coelestis,  ipsa  elatione  inflatus,  voluit  dici 
deus :  hac  scilicet  ratione,  qua  etiam  in  prsesenti 
vita  exemplum  ejus  quosdam  imitatos  videmus, 

Siii  contemplatione  aggregatorum  circa  se  militum 
ati,  satellitibus  in  hac  re  fomitem  conspirationis 
prflebentibus,  imperium  sibi  vindicare  yohierunt. 
Hinc  est  unde  Deus,  ut  ejus  prsesumptionem  non 

Sotestate,  sed  ratione  destrueret,  materiam  condi- 
it,  qu8B  esset  rerum  confusio,  ex  qua  faceret  mun« 
dum.  Distincta  enim,  au8B  simulconfusaerant,hunc 
prfiBstiteruntquemvidemusornatum.Discretisenim 
ab  invicemsuDstantiis,facta  compaginationemun- 
dusvocatur  ;quia  unaquaeque  resab  altera  segre- 
gata  ad  mundum  apparuit :  ut  bic  homo  posilus, 
creatus  ex  supernis  et  infernis,  idest,  ex  ccBlestibus 
et  terrenis,  uniusDei  dominium.non  tantum  voce, 
sed  et  imagine,  qua  unus  ab  uno  Deo  factus  est,ex 
quo  csBteri  orientur,  ostenderet.  Ideo  enim  unus 
unumfecit,utdoceretabunoomnia  esse,  acperhoc 
unum  esse  Deum,utsuperiorcreaturaad  confusio- 
nem  suam  in  homine  aisceret,  qui  de  terra  condi- 
tus  est,  veritatem.  Ex  eo  diabolus  inimicus  exstitit 
hominis.Prsevidit  enim  quia  ad  acciisationemejus 
factus  est  homo  :  unde  subtililale  sua  id  egit,  utin 
eamdem  illum  prsevaricationem  in  quam  ipse  ruit, 
induceret,  ut  accusatorem  suum  parlioipem  susb 
damnationis  efficeret.  Ex  transgressione  enim  deita- 
temilli  spopondit,adquamipse  dum  afifectaret^ab 
ea  dejectus  est.  Et  quia  omnis  natura  a  crimine  li« 
bera  est,  ex  accidenti  sumit  nomina*  Ante  enim 
res,  postea  signiticatio :  ac  per  hoc  satanas  et  dia- 
bolus  ex  actu  ejus  composita  sunt  nomina,  ut  sit 


*  Mss.  secundi  generis,  nec. 


{Soizante-dix,) 


2219 


QUiESTlONES  EX  VETERI  TESTAMENTO. 


2ttO 


non  natursB  eju8,  sedvoluntatissignificatio.  Itague 
ut  propositum  Dei,  quod  in  causa  oreati  hominis 
decrevit,  maneret,  et  factum  diaboii,  perquod  ho 
minem  circumvenit,  ad  cumulum  ejus  reatus  pro- 
ficeret  ;  Christus  de  sacris  sedibus  etiam  ad  terras 
venire  dignatus  est :  ut  et  hominem  a  transgres- 
sionis  sententia  liberaret,  etdiaboli  futuram  perdi- 
tionem,  nequis  factumejus  imitareturiostenderet. 
Propterea  dixit  Joanuesapostolus,  Ideovenit  Filiui 
Dei  ut  solveret  opera  dicAoli  (I  Joan,  iii,  8)  ;  qui  si 
natura  malus  esset,  poenam  ei  promittere,  aut  de- 
mentis  erat,auliniqui.  Quis  enimarguat  eum,quem 
videt  non  aliter  aliquid  facere,  quam  natura  ejus 
admittitfSi  igni  poiest  succenseri,  quia  urit,  aut 
aquae  quia  infrigidat,cumnon  utique  voluntatehoc 
faciat,  sed  natura  ?  LJnde  etiam  diabolus  si  natura 
malus  esset,  voluntatem  non  haberet.  Nec  enim 
posset  discernere,  sedunoatque  eodem  modo  om- 
nibus  se  quasi  ceecus  ingereret  ^  Porro  autem 
judicio  quodam  hoc  agit :  nam  suam  voluntatem 
facientibus  parcit,  a  quibusdam  neophvtis  dissi- 
mulat,  adDei  auxilium  confugere  volentibus  offen- 
dicuia  et  impedimenta  oppoDit,servis  Dei  insidias 
tendit,  et  promptioribuscircaejus  obsequia  magis 
infestusest.  Undemanifestumest,  voluntatem  ejus 
esse  in  crimiDe.  Quamobrem  Petrusapostolus  ait, 
Sobrii  estole  et  vigilate  ;quia  adf>ersarius  vester  diabo- 
lus,  tanquam  leo  rugiens^circumit  qumrens  quem  devo- 
ret  (I  Petr,  v,  8).  GenUies  non  qusrit,  Judaeos  non 
quaerit,  maiffi  vilsB  et  conversationis  non  quaerit : 
sed  queerit  Dei  servos  et  Ghristi  famuios,  quos  sibi 
Bcitinimicos  ;  quiafactum  ejus  et  praesumptionem 
ejus  condemnant.  Denique  Lege  data,  plus  exarsit 
invidia  adversus  eos  qui  subLege  erant,  sciens  Le- 
gis  documentaunum  Deum  tradere,  etbonamcon- 
versationeiu  hominibus.  Igilur  si  hoc  naturaiiter 
putatur  facere,  reus  constituinon  polest:  quia  hoc 
lacit  quod  naturse  suse  est,  et  potest ;  et  non  facit 
quod  non  potest,  quia  naturae  suse  non  esL  Itaque 
neque  iauaandus,  neque  condemnandus  est.  Lau- 
dandus  non  est,  quia  obsunt  quse  agit ;  condem- 
nandus  autem  non  est,  quia  non  voluntate  haec  fa- 
cit,  sed  impulsu  naluree.  Nam  aliquos  scimus  su- 
bito  dementes  factos,  fuste,  ferro,  lapidibus,  mor- 
sibus,  multis  nocuisse,quosdam  etiam  occidisse; 
captos  autem  industria  et  judicibus  oblatos,  mini- 
me  reos  factos,  eo  quod  non  voluntate,  sed  impel- 
ieu  te  vi  nescio  qua  hfiec  gesserint  nescientes.Q  uomo- 
doenim  reus  constituitur,  qui  nescitquid  fecerit  ? 
Ita  et  diabolus  si  bonum  nescit,quare  condemnan- 
dus  censetur,  qui  non  facit  quod  nescit  ?  Imo,  si 
posset  iieri,  laudandus  erat,  quia  facit  quod  non 
novit.  Nos  autem  jure  rei  constituimur,  quia  iilud 
non  facimus  quod  scimus  debere  nosfa  cere,  vel  quia 
illud  facimus  quod  scimus  debere  nos  non  facere. 
Sed  quia<per  omnem  Scripturam  reum  diabolum 
constitui  videmus,  el  propterea  gehennam  illi  pa- 
ratam  iegimus,legibus  illum  damnandumscimus: 
quiacum  sciretetpossetfacerebonum,fecitmalum. 
Nec  enim  Deusquijustus  est,  damnareteum,  quia 
bonumnon  fecerat,  quod  nescierat ;  sedquiama- 
lum  fecerat,  quod  sciverat.  Manifestatum  itaque 
puto,  nullauB  naturam  debere  dici  malum  ;  quia 
omne  uiaium,  sicut  claruit,  ex  voluntate  fit,  quae 
per  sensus  accidit  naturee. 

III.  —  Quid  opus  eratperMojsen  postea,  et  non 
ante,  exordium  mundi  et  ordinem  creaturae  expo- 
nere. 

Prius  describi  non  debuit,  quia  adhuc  ex  hac 
causa  error  tantus  non  erat  in  hominibus.  At  ubi 
jam  error  creverat  generi  humano,itaut  etiam  filii 
Israel  contra  hanc  expositionem  in  Mgypio  tradi 
audirent  aphilosophis^gyptiorum,a(}uibus  etiam 
Moyses  fuerat  instructus  omnem  peritiam  ^gyp- 

*  Mss.  Colb.  et  Gerrn.,  immergeret, 

*  Mss. :  quia  aliud  faeimut,  quam  scimus  dehere  nos 
(acere,  Sed  quia,  etc. 


tiaoam,  quse  Apim  ^  qoemdam  mundom  i«tiim  __ 
serit  per  malos  an^efos  condidisM  ;  hune  quoque 
principem  mondi  videri,  id  est.satanamQuam  sen- 
tentiam  Marcion  seeutus,  ruit  tn  mortem.  Nam  et 
Manichsei  ab  eodem  satana  ■  hominem  dicont  fae- 
tum,  non  mundum  istum,  stultioreB  caetem.  Com 
enim  mundum  constet  hominiscausa  fabrioatum, 
illi  a  Deo  dicunt  mundum  factum,  licet  de  alieno: 
hominemveroabadver8ariocreatum,utindomoal- 
teriusalter  posuerit  dominum.  Oportuit  ergo  Moy- 
8en,ut  errorem  istum  proderet  et  auferret,manifei- 
tare  mundi  ethominis  fabricati  Deum  esse  auctorem. 
Accepta  enim  auotoritate  per  signa  etprodigia  qum 
fecit,  docuit,  sine  dubio  id  verum  esse,  quod  let- 
tibus  signis  tradebat.  Quis  enim  non  orederet  ei, 
cujus  tauta  signa  in  rebus  gestis  ezisterent  7  Deni- 
que  hinc  est,unde  quicontradisciplinamhancMB- 
tiunt,  errare  noscuntur,  quia  nudis  verbis  aseer- 
tionem  suam  allegarenituntur.  Itaqueut  nihiiDeo 
coaeternumessedooeret,  ordinemipsum  oreatanua 
rerum  exponit,  ut  dum  minorapriue  facta  fflemo- 
rat,  postea  autem  majora,  nihi)  horum  infectom 
habeatur:  quiaqus  tempore  minorasunUvirtute 
majora  sunt :  ut  si  illa  prcescribere  de  tempore  se 
putent,  ipsa  infirmitatequaposterioribu*  subjecta 
sunt,  convincantur :  aot  si  hfBC  de  virtute  praio- 
mendo  primatum  *  sibi  vindicent^  posfteritate  ipia 
humilientur,  utnihil  horumnon  initio  sobjectum 
videatur.  Ante  quidem  ecBlum  factum  est  et  lerra; 
deinde  lux,  quae  in  of ficio  diei  *  est :  post  flrmamen- 
tum,  quod  appellatum  est  coelum,  et  congregatii^ 
nes  aquarum  quas  appellavit  maria,  ut  apparmt 
terra  m  qua  possit  habitari.  Terram  autem  qoam 
post  coelum  factam  dicit,  nonterramsolam  vuttift- 
telligi,  sed  materiam  significavit,  id  est,  omnia  in* 
ferna  qu8B  in  mundi  omnem  speciem  proleceruBt. 
Coelum  autem  non  hoc  carnale,  sed  iiiud  sopei^ 
nom  quod  spirituale  est,  in  principio  factiun  con- 
tendit :  ut  cum  coelum  primo  dicit  factum,  dein* 
de  terram  in  coelo  omnia  invisibiUa,  et  in  terraom- 
nia  visibiliacreata  a  Deo  significaret.  Totias  eoiffl 
naturae  summaet  ima  comprehendit,  utquidquid 
medium  est,  procul  dubio  etiam  factum  credatur. 
Luminaria  vero  quee  ad  gubernandum  mundom 
instituit,  quartodie  asseritfacta,  ut  quanto  majcra 
sunt  virtute,tanto  inferiora  sinttempore.  Hominam 
autem  sexto  die  constituit,  ut  in  domum  Jam  hi^ 
tam  habitatorem  introduceret.  Et  valde  sublimior 
est  homo,  quem  utique  sexto  die  factnm  declara* 
tum  est:  quem  idcirco  sublimiorem  dixi,  quia  in- 
teriorejusnaturaiufisibilisest,  etintellectu  capax: 
sed  fortitudine  majorest  sol,  et  lumine  potiorluM 
est,  quam  terra.  Hinc  est  quod  quibusaam  displi- 
cet  dictum,  Et  viditlucem  quia  hona  est :  utquia  ooh 
nia  a  malo  facta  dioebanttu*,  eti)ona  credi  nonpo- 
terant,  Mojrses  utbona  quee  factasunt  probarel,ip- 
siDeo  placita  quce  fecit  08tendit,utcuidisplicereiit, 
reumfaceret.  Namquomodopossit  nescire  locen 
qui  dixit,  Fiat  lux,  etfaeia  est  lut  ?  Aut  qois  faett 

Juod  nescilYFacta  autem  iux  placuit  ei  qui  sefecik 
uis  opifexin  operesuo  noo  Isetetur  f  sio  dictua 
est,  Vidit  Deuslucemquiabonaest  {Gen.i,  3,  4).Btnoi 
desunt  qui  dicant,quod  mala  est.Quid»  si  sine  tet- 
timonio  esset  relictum  Tlgiturdescripta  mundi  fi- 
brica,e  primi  hominis  origine  traducem  tenuitge- 
neris  Seth,qui  redditusestproAfaei.etperordineB 
venit  ad  Abraham  patrem iudiBorum  :  utostends- 
ret  Abraham  huicDeocredidisse,  quiopifex  mondi 
est,  et  ipsum  Legemdedisse,  in  qua  f uturus  Ghrit- 
tus  promissus  est,  qui  liberaret  genus  humaoum 
de  aominio  diaboli.  Ex  his  rationabiiis  *  probatur 
fides  nostra.  Testimoniumenimhuicdat  origodei- 

^  Germ.  Ms.,  Sactam,  Ck>Ib.|lC8.,  Salam. 

*  Ms.  Germ  et  Golb.»  Saclam 

*  Mss.,  primatus* 
^  Mss.,  dies, 

■  Ms.  Germ.,  rationibus. 


mi 


Ai>PfiNDlX. 


22122 


eripta»  ({iiia  ab  ioitio  geDOs  est  Ghristianorum.  Ez 
Setri  eQim  filioAdevenitur  ad£noch,  ab  Enoch  ad 
Noe,  ex  Noe  ad  Abraham,  ab  Ahraham  descendi- 
tur  ad  David,  a  DaYid  ad  Mariam,azMariade  Spi- 
ritu  sancto  nasoitur  Ghristus.  Retroergo  omnes 
quotquot  fidem  habueruntunius  Dei,  quam  Saiva- 
torprsBdicavit  Jure  Christianidicendi  sunt.  Abinitio 
enim  Salfator  venturus  promissus  est.Unde  Joan* 
nes  in  Apocalypsi  ait,  Agntu  aui  occiius  eit  a  conUu 
iiUiime  mundi  {Apoc,  xiu,  8).  Itaque  semper  Chri»* 
tiani  fuenmt.  li  enim  omnes,  quos  supra  dizi,  a 
primo  homine  creato  in  mundo,  per  quos  traduz 
tenditur  ad  Saifatorem,hujus  Dei  ndem  habuerunt, 
de  quo  Ghristus  locutus  est  dicens  :  HaBc  eii  auiem 
vita  sgterna,  ut  cognoscant  te  soium  et  verum  Deum,  et 
fuem  mimH  Jeeum  Chrittum  {Joom.  itiu,  3)  (a).  Po- 
testdioi  e  contrario,  Siante  etiiiiGhristianifuerunt, 

nnotitia  per  Christum  ?  Hunc  intelJigentiflB  pro- 
jm  adventus  contuiit  Christi,  quia  proBdicatio 
iiniQs  Dei  ostendit  mysterium,  et  quid  cuique  per- 
lonsB  oompetat,demonstravit«  etad  ezplendam  Lt- 
gis  justitiam,  addidit  quffi  reservata  erant. 

IV.  —  Quare  Deus  Legem  non  in  primordio 
deditr 

(6)  Primum  Lezformata  in  iitteris  dari  non  de- 
buit,  quia  in  natura  ipsaquodammodo  insertaest, 
et  Creatohs  notitia  ez  traduce  non  latebat.  Nam 
quisnesciat,  auid  bon»  vitSB  conveniat ;  autigno- 
ret,  quia  quod  sibi  fieri  non  vult,  alii  minime  de- 
beat  uioere  ?  At  ubi  naturalis  lezevanuit,oppressa 
eonsnetudine  deiinquendi,  tunc  oportuit  Legem 
mauifestari,ut  in  JuasBis  omnes  homines  audirent. 
Non  qood  penitus  oblitlerata  esset,  sed  quia  mazi- 
maejusauctoritatecarebant,  idololatriie  studeba- 
tur.  Timor  Dei  in  terris  non  erat.  Fornicatio  ope- 
rabatur.  Girca  rem  prozimi  avida  erat  concu- 
piscentia.  Dandaergo  Lez  erat,  ut  etqusBscieban- 
tur  auctoritatem haberent,  et  quse  laterecoBperant, 
manifestarentur.  Nam  invenimus  anteMoysennon 
tc^um  nonlatuisscsed  etiam  vindicataesse  pecca- 
ta.  Quammobremet  justifuissereperiuntur  multi, 
quiscientesDeumvinaicem,timebantpeccare.Quod 
cnmcoBpisset  jam  negiigi,legemnaturalem  revelari 
oportuit,  ut  scirenlcuncti  opertaratione,  Deumre- 
quiaitunimactushumanos.  Quamvis  per  diluvium 
viQdicatum  legatur,etiDSodomam  et  Gomorrham 

8}eu.  vu,  ziz):  sed  h«c  vetustatis  oblivio  tezerat. 
ndeper  Moysen  terroris  causaad  disciplinam  cor- 
rigenaam,  et  fidem  in  Deum  reformandam,  com- 
mei&orata  sunt.  Quare  et  Apostolus,  /fMlM,ait,Les 
uon  eei  «Mt7a,  <fd  injustis,  idola  colentibus,  forniea' 
iaribm  (I  Tim.  i,9),et  talia.  Nuncvideamus  an  con- 
▼eniaitis,  qui  Dei  judiciutnaudientesrident  futu- 
rom  ;  ai  proderit,  an  oberit ;  si  veritate  munitur, 
on  earet  ratione.  Lex  quidem  data  est  mundo,  sed 
videmus  eam  circa  multos  cessare.  Non  ergo  jus« 
tum  videtur,  ut  qui  hic  peccant  per  potentiam,  se- 
enrisint.  Aliilegibus  illudunt,pauperesdeprimun- 
tur,justis  accusatio  componitur,  bene  agenles  op- 
probrio  sunt,  pii  indigent,  mali  florent,  iniqui  et 
eorruptores  in  nonore  sunt,avari  et  raptores  locu* 
pietantur,  iudez  venalisest.  Nonne  iniquum  vide- 
iar  siConaitor  rerum  non  hsBC  requirat:  utquihic 
iDJuste  oppressi  sunt,releventur;etquibene  viTen- 
do  indiguerunt,remunerentur;et  quiprooter  justi- 
liamopprobrio  erant,bonorentur :  illiautem  quiper 
potentiam  le^escontempserunt^aut  tergiversatione 
illuaerunt,  imquitatem  sectantes,  sic  gloriosi  in  his, 
utipsi  justiliflB  insuitare  videaatur,  uthumiliati  et 
oonfusi  tormentissubjiciantur  in  conspectu  eorum, 
inquorummaUsetdespectionegaudebant;utetipsi 
'depoena  iilorumlfleti  Deo  gratias  referant,  apud 
quem  soium  personarum  acceptio  cessat^Aom  .ii,l  1 )? 


y.  —  Utquid  Ai>el  sacrificium  acceptatum  eat, 
et  Cain  refutatum  (a). 

Ez  verbis  hoc  ipsius  lectionis  potest  colligi,quia 
non  est  litterarum  arte  velala  historia.  Nam  Abel 
prudentem  et  devotum  in  eo  ipso  sermo  indicat 
ScripturaB,Caia  vero  negligentem  et  improvidum,ac 
per  noc  minus  devotum.  Abel  ergo  de  placidis  po- 
tiora  elegit,  quae  Domino  offerret  creatori,  ut  de  iis 
utique  quAB  creaverat,  prsecipua  illiofferret  ut  per 
hoc  et  dicationem  suam  et  meritem  ejus  probaret, 
ut  et  propriam  revercDtiam  et  Deum  auctorem  os- 
tenderet.  HocCainvelut  rusticus  prsBsentare  nequi- 
vit.  Totum  enim  animum  terree  inserens,  •mentis 
oculos  ad  coelum  levare  non  potuit,  ut  quid  Grea- 
tore  dignum  esset  aspiceret;  qualiacumque  enim 
Deo  obtulit  munera.  Quie  causa  etiam  in  JudaBis 
obliqufiB  mentis  deprehenditur.  Sfispe  enim  repre* 
hensi  sunt,  cum  numera  sua  improvide  Dei  altari 
offerrent,  quAB  nec  hominibusdigna  viderentur,  di- 
cente  Domino,  Cescae  et  luscas  offen^tis  mihi  ;  non  hsec 
suscipiam  de  manibus  vestris  Offer  ea  prseposito  aut 
duci  tuo,  si  acceperit  ea  {Malach.  i,  8).  Cum  constet 
apud  omnes,  persone  subhmi  mazima  offerri 
debere  munera.  Ideoqua  Cain  munera  repudiata 
sunt.  dicente  ei  Domino,  Quid  contristatus  m,  et 
uiquid  concidit  vuUus  tuus  r  Nonne  si  recte  offeras, 
recte  autem  non  dividas,  peccasti  ?  Quiesce.  Apud  te 
conversio  ejus,  et  iudominaberis  ejus  {Gen,  iv,  6,  7). 
Vides  erj3;o  quia  divisio  incurrit  peccatum,  dum 
non  aastimans  quid  dignum  Deo  esset,  potiora  re- 
servavit  suis  usibus.  Itaque  nonquiaobtulit  repre- 
hensus  est^  sed  quia  indigna  obtulit.  Neque  ez  eo 
damnatuseBt,sedquiafactumnoluitemenaarecom- 
monitus.  Ad  te  entm,  ait,conMrsu>  ejus,  et  tuejusdO' 
minaberis  :  hoc  est,  me  non  accipiente,  ad  tuum 
dominium  conversum  est  munus  ate  oblatum;  ut 
de  csBtero  sciret  quid  faceret.  Hinc  invidia  ezarsit 
utoccideret  fratrem,  ut  ab  injusto  occideretur,qui 
justitiam  primus  ostenderat,  et  ezemplum  malum 
daretur  hominibus.  Si  enim  aemulatione  zelicsBca- 
tus  est,  ut  non  solum  gratias  non  ageret,  eo  quod 
reus  factus  non  fuerat,  sed  et  didicerat  guomodo 
hocemendaret ;  verumetiamedderetaliudgravius, 
perquod  damnari  mereretur.Talis  estcausaimpro- 
vidi  ac  fratricidasCain,  qualisetillius  nequam  ser- 
vi,  cui  cumignotumesset  a  domino,ingratuseffec- 
tus  eziens  suffocabat  conservum  suum,  ut  et  de 
praeterito  ignoto  sibi  facinore,  et  de  impietate  in 
conservum  suum  admissa  inezcusabilis  damnare* 
tur  {Matth.  zvui,  27,  sqq.).  Et  tamen  ad  prsBsens 
non  est  damnatus  Cain,  sed  confusus  et  reus  sub 
terrore  dimissus  est  superterram;  ut,si  poeniteret, 
ignosceretur  ei.  Denique  timensne  aliquis  cum  pro 
hoc  facto  occideret,  ait  ad  Dominum,  Major  causa 
est  mea,  relinqui  *  me:si  ejicis  me  hodie  a  facie  tua.ei 
a  facie  terrx  abscondam  me,  et  ero  gemens  et  tremens 
iuper  terram,  Et  erit,  omnis  qui  invenerit  me,  occidet 
me,  Territus  itaque  Cain  verbis  justi  judicis,  timet 
despici  a  Domino,  ita  ut  et  a  conspectu  hominum 
confu^ere  se  debere  putet ;  certus,  quia  qui  irato 
Deo  vivit,  etiam  ab  homine  possit  occidi.Sed  quid 
ei  respondet  Dominus? iVon  «iCjinquit:  hoc  est,  non 
ad  hoc  te  remisi  cum  non  merearis  vivere,  ut  ab 
aliquo  occidaris;  sed  ut  gemas  et  lremas,qua8i  qui 
primus  malum  ezempium  dederis  super  terram, 
dumlaboribus  tuisoon  respondet  fructusexhumo. 
Itaque  omnis  qui  occiderit,  inquit»Cain,  septemvindie- 
tatexsolvet.  HflBC  sententia  o.stendit  jure  damnan- 
dum  Cain.  Quando  enim  vidit  legem  datam  sub 
talicomminatione,  ne  qnis  imitaretur  factumejus^ 
plus  coepit  timere,  sciens  quid  mali  admiserat. 
Septem  ergo  vindictas  promittit,  si  quis  ad  hoc  fa- 
cinus  aspirasset,  ut  videns  ez  hoc  opere  Cain  reum 
factum,  et  cum  adhuc  legis  manifestatio  non  erat, 


1e)  Religaom  deest  in  Mss.  secoodi  generis. 
I)  Gofkler  Aloaini.  qottst.  14  U  Qenesim. 


*  Mss.,  relinque* 

(a)  Alcuin.j  qqnst.  15  in  Gen. 


8223 


QU/ESTIONES  EX  VETERI  TESTAMENTO. 


mk 


soiret  se  septemplici  pcena  multari  si  hoc  non 
vitaret :  utlegis  notitia  sex  plagas  adderet  supra 
quam  meruerat  Gain,  ut  cum  plaga  Cain  septem 
numerarentur  Yindictfie.  Hoc  etiam  numero  remu- 
nerandi  sunt  qui  relictis  omnibus  Dominum  se- 
quuntur^et  in  futuro  vitam  sBternam  babebunt.ffoc 
est  signum  quod  posuit  Dominus  in  Cain,  ne  oecideret 
eum  omnis  qui  invenisset  eum  (Gen.  iv,i3-i5).  In  par- 
ricida  enim  posila  lex  est,  ut  si  auis  bomicidmm 
fecisset,  quia  omne  parricidium  nomicidium  est, 
septies  reus  esset,  quamfueratGain,  uthacseveri 
tateperterriti  c8Bteri,ab  hocse  facinore  cohiberent* 

VI.  —  Si  Lamech  occidit  Cain,  sicut  putatur  ? 

Frustrahoc  putant,  qui  arbitrantur  quod  Lamech 
dixerit  de  Cain,  Occidi  virum  tit  livore  meOy  etjuve^ 
nem  in  vulnere  meo.  Jam  enim  in  quinta  generatione 
natus  erat  Lamech  a  Cain,  id  est,  de  Mathusalem 
abnepote  Cain.  Hoc  autem  idcirco  commemorat 
Lamech,  ut  ostenderet  acrius  astringendum  eum 
qui  sub  manifestata  lege  peccaverit.  Ac  per  hoc  si 
post  Cain  in  imitatorem  ejus  septies  vindicatum 
est,  quanto  amplius  in  eum  vindicandum  est,  quem 
nec  factum  Cain  et  correptio,  nec  post  in  eum  lata 
sententia  terruit,  ut  a  tam  impio  et  crudeli  facinore 
voluntatem  averteret  ?  Post  Cain  ergo  Lamechhoc 
homicidium  perpetravit,  qui  sine  dubio  juzta  ea 
quae  supra  dicta  sunt,  septem  vindictas  exsolvit : 
et  quid  post  Lamech  ei  qui  hoc  secutus  fuisset,  es- 
set  futurum,  osteadit  dicens,  De  Lamech  autem  sep^ 
tuagies  septies  {Gen.  iv,  23,  24).  Ut  quia  malum  opus 
pcBnitentia  non  subsequitur,  septuaginta  septem 
plagarum  ictibus  feriatur,  unde  et  Saivator  etiam 
septuagies  septies  peccanti,  conversotamenremitti 
praecepit  {Matth.  xviii,  22).  Sed  ne  putetur  alius 
ante  Lamech  homicidium  post  Cain  fecisse,  quia 
dixit,  De  Cain  vindicatum  est  {Gen.  iv,  24,  sec.  LaX), 
quasi  jam  factum.  Lamech  autem  de  se  quomodo 
diceret  quia  vindicatum  in  eum  erat,  cum  adhuc 
recens  essethomicidium,  quod  confessus  fueratse 
fecisse  ?  Cum  constet  omne  factum  sententiam  se- 
cum  habere.  Quando  enim  alia  spes  non  est,  prse- 
terquam  quod  expleto  operi  dignum  scitur,  rutu- 
rum  pro  facto  habetur.  Denique  dictum  est  Adae  et 
Evse,  Qua  die  manducaveritis,  morte  moriemini  {Gen. 
II,  17) :  et  utique  non  statim  mortui  sunt,  sed  post 
longum  temporis  intervallum  :  sed  quia  jam  spem 
immortalitatis  amiserant,  futura  mors  praesens 
dicta  est,  quia  haec  coepit  in  spe  haberi.  Igitur  cum 
Lamechjuvenem  se  occidisse  fatetur,  etCainsicut 
claruit,  usque  ad  hoc  tempus  pervenire  non  potuit, 
aut  si  pervenit,  quod  impossibile  videtur,  senior 
fuit ;  eum  non  occidit. 

YII.  —  Qufie  decem  verba  in  tabulis  data  sint  ; 
aut  singuIsB  tabulae,  qun  et  quot  verba  habue- 
rint? 

Decem  sententias,  decem  verba  appellavit :  quia 
etSalvalorsensum  verbum  significavit,  dicens  inter 
caetera  ad  Judosos,  Interrogo  vos  et  ego  unum  ver- 
bum  ;  respondete  mihi  :  bapttsmus  Joannis  unde  eraty 
e  coeU),  an  ex  hominibus  {Matth.  xxi,  24)  ?  Hunc  sen- 
stim  verbum  appellavit.  Simili  modo  et  induabus 
tabulis  decem  verba  scripta  dicuntur,  quae  de- 
cem  sensus  sunt.  Denique  dicit,  Non  sint  tibi  dii 
alii  praeter  me :  primum  verbum  hoc  est ;  et  subje- 
cit  secundum,  Non  faciestibiullam  similitudinem  in 
cobIo  sursum,  et  in  terra  deorsum,  neque  in  aqua  quse 
est  sub  terra.  Deinde  adjecit  tertium,  Non  assumes 
nomen  Dei  tui  in  vanum.  iNon  enim  mundabit  eum  Do- 
minus,  qui  sumit  nomen  ejus  in  vanum  :  hoc  est,  Non 
in  mendacio  nomen  Dei  tui  assumes,  ut  perjures 
per  illud.  Dehinc  quarto  loco  dicit,  Sabbatum  Do- 
mini  Dei  tui  servabis,  et  non  facies  in  illo  ullum 
opus  servile.  Haec  qnatuor  verba  ad  Deum  proprie 

Eertinent,  et  in  prima  tabulacontinentur.  Reliqua 
aec  sunt  :  Primum  verhum  est,  Honora  patrem  tuum 
et  matrem  tuam  :  secundum,  Non  occides  :  tertiutn, 
Nonfornicaberis:  quartum,  Nonfuraberit  :qaintum. 


Non  falsum  testimonium  dices :  seztam»  iToii  ctmewifii»' 
ces  quidquam  proximi  tui  {Exod,  x\,  3-i7).  Htec  ia  se- 
cunda  tabuia  scripta  probat  apostolus  Paaius,  di- 
cens,  Honora  patrem  et  matrem,  quod  eU  mandiUim 
primum  in  promiuione  {Ephes.  vi,  2).  Quoaiodo  eoim 
esset  primum,  nisi  in  secunda  tabiiia  ab  ipso  cob* 
pisset  ?  In  promissione  autem  ideo  dicit»  quia  sta- 
tim  subjecit,  Ut  $is  longaevut  tuper  ierram,  et  heu 
tit  tibi.  HfiBc  est  promissio  facta  iis  qui  maadata 
custodiunt.  Itaque  habes  et  mandata  distiDcta,  et 
numerum  eorum  consummatum,  et  quae  et  qoot 
singuiis  tabulis  scripta  sunt. 

VIII.  —  Utquid  Mojses  descendens  de  monte 
cum  tabulis  vultum  splendidum  habuit  et  intola- 
rabilem  ? 

Accepta  potestate  in  peccatores  cam  hoaorificeo- 
tia  descendit  de  monte,  facie  gloriosa.  Lex  enim 
contra  peccatores  data  est.  Moyses  ergo  qaia  aoo 
peccaverat,  gloriosus  apparuit,  et  in  tantum  ut  a 
peccatoribus  videri  non  posset.  Ostensam  enim  in 
eo  est,  quia  peccatores  gloriam  Dei  ooa  merentor 
aspicere.  Post  simulacrum  enim  vituli  fuBilis,  et 
confractionem  tabularum  in  quibus  data  Lex  fue- 
rat,  rursus  ascendit  Moyses  in  montem  cum  tabo- 
lis,  in  quibus  accepta  Lege  cum  desceaderet,  glo- 
riosa  facta  est  facies  ejus,  ita  ut  noo  possent  aspi- 
oere  hlii  Israel  vultum  ejus,  neque  Aaroay  qoia  et 
ipse  peccaverat.  Sed  interposito  velamioe  logueba- 
tur  ad  iilos,  ut  tamdiu  indigni  essent  gloria  Dei, 
quamdiu  in  peccatis  versarentur  {Exod.  xxxiv,  29, 
sqq.).  Unde  dicit  Apostolus,  Cum  oonversut  fueritad 
Deum,  auferetur  vetamen  (II  Cor.  m,  i6),  utdoao  Dei 
abiuti,  digni  fierent  intendere  gloriam  Dei.  lo  con- 
fractione  enim  tabularum,  quas  ante  acceperati 
iudaeorum  populumreprobumsignificavit,  eoquod 
peccatis  studentes,  promissione  Dei  indigni  futuri 
erant.Quod  autemreiterataLexest^alter  populusfii- 
turus  significatus  estyCui  proficeretLexdatam  monte. 

IX.  ^  Si  omnia  Deus  bona  fecit  et  valde  bona, 
utquid  dixit  ad  Noe,  De  mundit  et  tminiiiidtt  indw 
tecum  in  arcam  {Gen.  vii,  2),  cum  immuodum  bo- 
num  dici  absolute  non  possit  ? 

Per  idquod  multimodam  rationem  habeot  verba, 
faciunt  quaestiones.  Nam  si  ad  causam  de  qua  agi- 
tur  referantur,  nulia  erit  qusBstio,  quia  per  ordineffl 
res  ips»  se  produnt.  Nam  aliquando  commuaedi- 
cimus,  quod  indivisum  est  ;  aiiguando,  quod  ioH 
mundum  est.  Duobus  enim  modis  appellatur  oom* 
mune.  Denique  Petrus  apostoius,  Commune,  inquit, 
et  immundum  nunquam  introivit  in  ot  meum  {Aet,  x, 
ii).  Et  apostoius  Paulus,  Omne,  inquit,  quod  nonttl 
ex  fide  peccatum  ett  {Rom.  xiv,  23) ;  et  alibi,  Lex,  ait« 
non  ett  exfide  {Galat.  ni,  12),  et  tamen  aoa  est  pec- 
catura.  Vides  ergo,  guia  unus  atque  idem  sermo 
non  eadem  semper  significat.  Ideo  et  cum  dieitor, 
immundum,  considerandum  est  qua  ex  causa  dica- 
tur  ;  quia  aIi(;[uando  ad  comparationem  melioris 
immundum  dioitur,  aliquando  ad  opera  sordida 
refertur,  ut  malum  inteliigatur.  Nulia  igitur  subt- 
tantia  malum  ;quiaqu8B  per  substantiam  immundt 
dicuntur,  ad  comparationem  puicherrimarum  r»- 
rum  immunda  sunt.  Nam  et  canis  immundos  di- 
citur  ad  ovem,  et  plumbum  ad  comparatioaem  aori 
immundum  est,  et  corvus  ad  pavum,  et  cum  unioi 
corporis  membra  sint,  alia  honesta,  aiia  iohooesta 
vocantur,  cum  sciantur  mala  non  esse.  Itaque  om- 
nia  in  sua  natura  bona  sunt,  quia  utilia. 

X.  —  Gum  Deus  dicat  ad  Abraham  de  flliis  Is* 
rael,  quod  quarta  progenie  exituri  esseot  de  pote- 
state  ^gjptiorum  {Gen.  xv,  16),  our  Lex  dieit, 
Quinta  progenie  exierunt  fitii  Itrael  de  terra  JSgyptif 

Quantum  ad  verba  pertinet,  videtur  esse  contrt- 
rium ;  si  auiem  sensus  requiratur,  inveoietur  esse 
non  dispar.  Sic  enim  Lex  loquitur,  ut  a  diligenti- 
bus  et  seduiis  possitintelligi,  ut  ratio  veritatisnon 
incuriosis,  sedsolhcitisse  revelet.  Nam  utique  Deus 
dixit^  Quarta  progenie,  et  Mofsas  soripii^  Qumta 


8S25 


APPENDIX. 


2226 


wrog$ni$ :  quamvis  utrumque  Moyses  retuleiit»  et 
lallere  eum  impossibile  sit,  iu  quo  tanta  Tirtus 
operata  sit :  ac  per  hoo  iuvestigandus  est  sensus, 
quia  non  oliose  aliquid  aut  improvide  divina  lo- 
quitur  Scriptura.  Itaque  dusB  partes  sunt,  quas  sin- 
guli  memorarunt.  Deus  enim  (juatuor  generationes 
significavit,  qusB  nats  sunt  in  iEgypto  ;  Mojses 
autem  addens  his  unam,  ex  qua  hsB  ortum  accepe- 
runt,  cum  intrassent  in  i£gyptum,  Quinta,  inquit, 
generatione  exierunt  filii  Itrael,  Generationem  enim 
qusB  intravit  in  iEgyptum,  etquatuor  qu«  illicnataB 
sunt,  simui  complexus  est.  Nam  ab  Abraham  us- 
que  ad  exisum  filiorum  Israei  de  /Bgypto,  ge- 
nerationes  sunt  octo.  Ducentis  enim  qmndecim 
annis  a  promissione  facta  Abrah»,  habitaverunt 
in  Chanaan,  et  ducentis  quindecim  in  i£gypto.  Hi 
sunt  anni  quos  comprehendil  Apostolus  aa  Gala- 
tas  dicens,  Post  quadringentos  et  triginta  annos  facta 
$tt  Lex  {Galat.  in,  n.)  Igitur  hsB  quatuor  generatio- 
nes  natSB  sunt  in  Chanaan.  In  Jsaac  una,  altera  in 
Jacqb,  tertia  in  Levi,  quarta  in  Gerson,  et  Caath, 
et  Merari.Cum  intrassent  autemfiiiilsraelin  iEgyp- 
tum,  Caath  genuit  Amram  :  hsBC  est  prima  gene- 
ratio  facta  in  iCgypto.  Amram  autem  genuit  Aaron 
et  Moysen  et  Mariam,  quffi  est  secunda  generatio 
facta  m  iEgypto.  Et  Aaron  genuitEleazoret  fratres 
ejus,  quseest  generatio  tertia.  Eieazar  autem  genuit 
Pninees  quarta  generatione.  Hn  sunt  generationes 
quatuor  procreatsB  in  iEgypto.  Unde  ailDominus 
ad  Abraham,  Peregrinum  erit  semen  tuum,  et  ser- 
▼itio  oppriment  eos  :  ego  autem  iiberabo  eos,  et 
quarta  generatione  exient  inde.  Vide  si  non  aper- 
tum  est,  quia  non  aliquid  aliud  significavil  Deus, 
quam  quod  gestum  est  in  iEgypto.  Moyses  autem 
ut  etiam  iilam  generationem  poneret,  qusB  cum  Ja- 
cob  patre  suo  intravit  in  iEgyptum,  ex  qua  istas 
quatuor  originem  habeut,  dixit,  Quinta  progenie 
exierunt  filii  fsrael  de  terra  jEgypti. 

XI.  —  Si  viri  jusli  voluntas  bona  est,  quid  est 
ut  Isaac,  non  Esau,  quem  voiuit ;  sediacob,quem 
noluit,  benedixit  (Gen.  xxvn,  27^  ? 

(a)iusti  hominis,  quantum  aa  conscientiam  ejus 
pertmet,  voluntas  bona  est  ;  quantum  autem  ad 
priBscientiam^  immunis  est  ab  aJversis.  Deus  enim 
solus  est,  qui  de  futuris  judicat.  Ac  per  hoc  Isaao 
justus  quantum  ad  pr«sentem  humanitatem,  di- 
gnum  esse  majorem  fiiium  suum  benedicendum 
magis  putabat.  Sed  Deus  qui  occultorum  cognitor 
esty  minorem  benedictionem  mereri  ostendit,  ut  in 
benedictione  non  hominis  ostenderet  esse  benefi- 
cium,  sed  Dei ;  quia  officii  dignitas  est,  non  homi- 
Dis  meritum,  quam  Dei  sequitur  benedictio.  Deni- 
que  dictum  est  a  Deo  in  Numeris  ad  Moysen  et 
Aaron  sacerdotes,  Vos  ponitenomen  meum  super  filios 
Israel  ;  ego  Dominus  benedieam  eos  {Num.  vi,  27) :  ut 
ffratiam  traditio  per  ministerium  ordinantis  trans- 
lundat  hominibus,  nec  voiuntas  sacerdotis  obesse 
aut  prodesse  possit,  sed  meritum  benedictionem 
poscentis.  Quanta  autem  sit  dignitas  ordinis  sa* 
cerdotalis,  hinc  advertamus.  Dictum  est  enim  de 
Dequissimo  Caipha  interfectore  Saivatoris  inter  c«- 
tera,  Hoe  autem  a  semetipso  non  dixit ;  sed  cvm  esset 
prineept  sacerdotum  antii  illius^  prophetavit  {Joan.  xi, 
51).  Per  quod  ostenditur  spiritum  gratiarum  non 
f>ersonam  sequi  aut  digni  aut  indigni,  sed  ordina- 
tionem  traditionis  ^ :  ut  quamvis  aiiquis  boni  me- 
riti  sit,  non  tamen  possit  benedicere,  nisi  fuerit 
ordinatus.utofficium  ministerii  exhibeat.  Dei  au- 
tem  est  effectum  tribuere  benedictionis. 

XII.  —  Quare  Abraham  fidei  susb  signum,  cir- 
curacisionis  accepit  sacramentum  (Gen.  xvn,  10)  ? 

Si  velis  advertere,  non  incongruum  videbisciuod 
putas  diversumessea  ratione(6).  Gredens  enimse 
filium  habiturum,  in  qno  omnes  gentes  benedice- 

>  Mss.  secundi  generis,  ordinem  tradUionit. 
ia\  Exstat  apud  AlcuiDum,  q.  ttS  in  Gen. 
(b)  Alcttio.,  q.  174  in  Gen. 


rentur,  et  a  quo  sanctimonium  exoriendum  erat, 
illa  in  parte  signum  accepit,  per  quam  generatio 
filiorum  etinchoat,  etcessat,  ut  sanctiorsit.  Sed  si 
aliquibus  deformatio  videtur,  animadvertant  Abra- 
ham  in  eo  gavisum,  et  filios  ejus  hoc  testimonium 
fuisse  gloriosos.  Nam  Achior  utique  unus  ex  prin- 
cipibus  Gentilium  videns  lantam  virtutem  esse  in 
Deo  AbrahsB,  ut  Holofernem  ducem  exercitus  Assy- 
riorum,  cujus  potentiam  tota  terra  tremebat,  pro- 
prio  giadio  manu  feminaB  decollaret ;  sponte  se 
circumcidit,  arbitratus  ex  eo  ipso  dignitatem  sibi 
esse  qusBsitam  {Judith.  xiv,  6).  Nonne  prse  se  fert, 
si  aiiquis  pro  nomine  Christi  oculum  aut  aliquod 
membrum  amiserit  ?  Nonne  partem  ipsam  huma<* 
nis  vuitibus  ingerit,  ut  appareat  gloriosus  ?  Pro 
fide  enim  aliquid  ad  tempus  amittere,  lucrum  est 
facere.  Ita  et  Abraham  fidei  susb  signum  accipiens, 
non  deformatus  est,  sed  melioratus  (a).  Spintuaii- 
ter  vero  hoc  significavit,  quia  nebula  carnis  circum- 
cidi  debebat  a  cordibushominum  perfidem  Christi : 
quia  carnalis  error  obstabat,  caliginem  praestans 
humanis  cordibus,  ne  oognoscerent  Creatorem. 
Abraham  autem,  quia  et  promissus  est  ex  semine 
ejus  futurus  Christus,  qui  hanc  caliginem  abster- 

geret,  ideo  circumcisus  est^  quia  filium  credidit  se 
abi  turum,qui  errorem  hunc  amputaret.iam  vide,8i 
non  congrue  iiia  in  parte  vel  tale  signum  accepit. 
XIII.  —  Si  judicium  Dei  justum  est,  quare  infan- 
tes  in  Sodomis  simul  cum  parentibus  cremati  sunt 
{Gen.  XIX,  25)  ? 

Ut  nimis  impium  facinus  Sodomitarum  possit 
adverti,  peccatum  eorum  pervenit  usque  ad  necem 
filiorum  ipsorum,  ne  de  origine  iliorum  signum 
aliquod  remaneret.  Nonne  provisum  est  illis  ne  diu 
viventes  exempia  sequerentur  patrum  ?  A  gehenna 
enim  liberi  sunt,  in  aliena  causa  occisi  (6).  Paren- 
tes  enim  tam  pro  se,  quam  pro  his  rei  sunt^  quia 
ut  eorum  opera  oblitlerarentur,  omnis  progenies 
ipsorum  erasa  est.  Nam  sicut  de  bonis  parentum 
leeti  sunt  filii,  eoquod  commendentur  preBrogativa 
iilorum  ;  sic  et  de  morte,  quie  pro  malis  Ulorum 
infertur,  queri  non  possunt.  Quemadmodum  enim 
participes  in  lucro  sunt,  necesse  est  ut  sint  et  in 
damno.  Similiter  et  in  ifigypto  pro  noxis  patrum 
plexi  sunt  filii,  sed  ut  aa  emendationem  eorum 
proficeret :  ut  quia  ex  aUis  causis  Deum  credere  et 
venerari,  qui  in  Moyse  erat,  noluerunt,  hac  piaga 
territi  conhterentur  cum  satisfactione,  ne  gravius 
hunc  reatum  sentirent.  Hsec  ergo  mors  filiorum, 
crimen  est  patrum.  Quocumque  enim  modo  filii 
debitum  spiritum  reddiderunt,  futuri  accusatores 
parentum,  quia  perfidiam  suam  nec  sanguine  filio- 
rum  vincere  potuerunt.  Non  ergo  in  futurum,  sed 
ad  praesens  tempus  mala  parentum  filios  invene- 
runt.  Nec  qualecumque  beneficium  est,  ^loriosum 
non  esse,  nec  tamen  reum  (e).  Nam  si  quidam 
cum  precibus  enituntur,  in  postremis  positi,  ad 
fidem  veram  accedere,  ut,  si  non  coronam,  vel 
veniam  mereantur  ;  quomodo  poterunt  hinc  ali- 
quid  queri,  cum  quibus  ita  actum  est,  ut  neque 
esset  unde  ignosci  sibi  precarentur,  neque  sublimes 
haberentur  quia  minime  laboraverunt  7  Confer  nunc 
unius  momenti  cruciatum  ad  muiti  temporis  poe- 
nam.  Arbitrare  etiam  multos  laborare,  et  quia 
perseverare  non  possunt,  non  solum  effectum  la- 
boris  amittere,  sed  et  poena  multari.  Adde  etiam, 
quia  difficile  de  maiis  nati,  et  inter  nequissimos 
educati  vel  conversati,  mentem  suam  temperant 
ad  disciplinam  Dei  sequendam.  Vide  ergo,  si  non 
magis  bene  actum  est  cum  filiis  perditorum. 
XiV.  —  Quid  est  ut  Deus,  qui  justus  prsBdicatur, 

(a)  Reliquum  deest  in  Mss.  secundi  generis. 

\b)  Gautius  AlcuiQus  q.  183  in  Gen.  c  Et  ut  ieviuscru- 
cientur,  vel  omniDo  non  in  aliena  causa  occisi.  » 

[c)  Apud  Alcuin.  clarius  in  q.  183  in  Gen.  c  Est  qual»- 
comque  beoeficium,  reum  uon  esse  qui  gloriosus  non  est. » 


2227 


QUiESTIONES  EX  VETERI  TESTAMENTO. 


peccatapatrum  filiisreddere  promiserit  ia  tertiam 
et  quartam  progeoiem  (Exod.  xx,  5)  ? 

NihiliDJuste  Deum  facere  aut  dicere.quidubitat, 
iDsanusest.Itaquesi  verbaDomininon  suppriman* 
tur,  sed  omnia  quae  ad  eamdem  auffistionem  perti- 
nent,  proponantur ;  lucebitquodooscurum  videtur, 
et  pium  8Bstimabitur  quod  minime  justum  putatur. 
Qui  enimverbasuppr]mitqu8estionis,autimperitus 
est,  aut  tergiversator,  qui  calumnisB  magis  studeat 

Suam  doctrinse.  Porro  autem  repromisit  quidem 
ominus,  reddere  se  peccata  patrumfiliis.sedqui 
oderint  eum,  hoc  est,  qui  in  paternis  malis  versati 
servierint  idolis,  sicut  et  patres  illorum .  Ille  enim  ini- 
micus  Dei  est,  qui  honorem  nominis  ejus  vindicat 
creaturee.  Sicutenim  justorumfilii  etipsijusti  nobi- 
litantin  segenusjustitise,  dumet  patrumetsua  jus- 
titia  sublimantur  ;  itaetDec[uissimorum,  et  ipsi  filii 
nequissimi  crementumfaciuntmalitiae,  quiaet  ma* 
lorum  filii  sunt,  etnequitiamilloriim  exemplarunt 
adperditionemmultorum.Gumterroreergolocutus 
videtur  Deus :  sedverumest,  ethochabetratio.  Quis 
enim  maium  et  mali  hominisfllium  non  duplicige- 
nere  exsecretur  ;  quomodo  bonum  et  boni  filium 
duplici  mercede  ^  censet  honorandum?  Idcirco  au- 
tem  in  tertiam  et  qnartam  progeniem  reddere  se 
promisit,ut  si  post  patrem  malum  filius  non  sequatur 
perfidiam  patris,  neposautem  aviin  malisimitator 
existens,  sciat  se  non  immunem  futurum  a  severitate 
sententis  ;  aut  si  etnepos  forte  non  avi,  sed  patris 
secutus  vestigiaTestamentumdiligatDei,  nonigno- 
ret  pronepos  ad  se  usque  pervenire  sententiam,  si 
aemulus  sit  proavi  perfidise,  Hac  legis  manifestatione 
deterreri  voluit  Deusimpiospatres,  ut  agnoscentes 
auantum  msH  pareret  sectatioidololatri8e,velafteota 
nliorum  revocarentur  ad  reverentiam  Greatoris  ; 
aut  filii  timentes  ne  incurrerent  peccata  patrum, 
Dei  legi  obtemperarent,  Illi  autem  addentes  ad  ne- 
quitiam,  aliternoc  interpretari  coeperunt  dicentes, 
Patres  nostri  manducaverunt  uvam  acerbamt  et  dentes 
filiorum  obstupuerunt :  ut  seouri  de  impunitate,  eo 
quod  filiis  ipsorum  redderentur  peccata,  neque  spi- 
ritus  neque  carnis  haberent  pietatem.  Hinc  dicitur 
eis,  Non  morietur  filius  pro  patre,  neque  pater  pro 
filio  ;  sed,  anima  qwepeeeavit^  ipsa  morietur  {Ezech. 
xvui,  2,  4).  Utaddiscerentnonimpunesibifuturum, 
sed  sic  reddi  peccata  patrumfiliis,  utquia  impieta- 
tem  parentumsecuti,maIa,qu8eoblitteranda  eranf, 
exemplaverint,  acerbius  puniantur.  Postquam  os- 
tendit  Deiisquid  mali  pariatidololatria,addiditsta- 
tim  quse  bona  diligentes  se  sequantur,  dicens,  Et 
faciens  misericordiam  in  millia  millium  iis,  qui  dili* 

gunt  me,  et  custodiunt  prxcepta  mea  {Exod,  xx,  6) :  ut 
onumpatris,nonusaueaclpronepotem,sedu8que 
ad  miIIiamilIiumredaat.Utputa,siquisex  semine 
David  diligat  Deum,  quem  constat  utigue  porro 
ante  mille  annos  fuisse ;  huic  additur  misericordia 
Dei,  ut  in  necessitate,  duabus  suffragantibus 
causis,  misericordiam  accipere  mereatur  ;  quia  et 
ipse  Dei  cultor  est,  et  ex  ejus  semine  est,  (f  ui  amaverit 
Deum.  Et  in  hocclementia  Deilaudabilis  est,  utodio 
habentibus  se  usque  in  tertiam  et  quartam  reddat 
progeniem,  etnonin  milliamillium :  utsiinquintam 

Erogeniemtractumfueritmalum,  indeiterum  caput 
abere  incipiat,  ut  ex  eo  numeretur  usque  ad  ter- 
tiam  etquartam progeniem.  Sed dicetguis :  Auctori 
magisampliusreddendum  justum  videtur,  quam 
imitatori.  Inauctorem  congruedaturvindicta;filiis 
autem  quod  plusdicitreddi,  poenaestpatrum.  Etsi 
causara  quserss,  accessuLegispeccatores  plusfiunt 
rei,  sicut  Lamech  etpost  Lamecn.  Quibusdam  tamen 
videtur,  sic  reddita  esse  peccata  patrum  in  filios, 
dum  in  captivitatem  ducti  sunt  causa  patrum,  et 
fuerunt  ibi  usque  ad  quartam  generationem.Quod 
8i  verumest,  non  solura  odio  habentibus  sereddidit 
peccata  patrum,  sedetdiiigentibns  nomen  suum: 

<  Mss.,  secundi  generis,  merito. 


quia  et  Daniel  abductus  est,  et  tres  pneri,  %i  B^ 
ruch,  et  Ezechiel,  et  Esdras  ibi  natus  est.  Liqiiido 
ergo  apparet  illud  convenire  propotitiB  quMtioni, 
quod  supra  diximns. 

XV.  — Gum  justumLexprfledioet,  et  hicverejas* 
tus  sit,qiilplenam  habetjuslitiam,qQoaiodocoiitra 
Salomon,  NoU,  inquit,  eue  justm  muUum  {EceU, 
VII.  17)  ? 

Nimia  justitia  incurrit  peccatum,  temperata  vero 
j  ustitiafacit  perfectos.  Non  enim  sina  malitia  est»  qoi 
m  ultum  est  j  ustu8 ;  guia  peccantibus  ad  tingula  ai  re- 
sponddas,nondeeritubipecees.  Denique  Deitemp^ 
rata  justitia  est.  Peccantibus  enim  aliquando  igno- 
8cit,    aliquando  irascitur,  aliquando  reddit  noa 

Suantum  digni  sunt :  suffert  enim  eos,  ut  sintqui  pro- 
ciant.Lex  enim  quiaseipsam  molirenon  potest,t 
nobis  mitigandae8t,utpo8sit  prodeste  aubte  agen- 
tibus.  Hio  ergo  justut  non  est  moltuni»  qui 
imitator  est. 

XVI.  —  Quare  angelut  qni  volebat  in  via  Moy 
occidere,     circumcisione    infantit  placatut    est 
{Exod.  IV,  24). 

Quod  sine  consiiio  Moysesfeceratyapparentiacom- 
minantis  angeli  emendavit.    Denique  vident  fieri, 
quod  per  negligentiam  fuerat  prfletermittum,  eetta- 
vit  ab  ira.  Idcirco  ergo  sio  infettum  angeium  in  te 
vidit  Moyses,etparatum  ad  vindictam,  quiaviriso- 
blimis  culpa,  grave  peccatumett.  Qoantoenimpe^ 
8ona  ejus  tubiimisest,  tanto  magit  grave  delictam 
ejus.  Quod  er^asummoviro,  utpote a ductore po- 
puli,  fit,  acerbissimumestpeccatiim.Pergebatita- 
({ue  adfilios  Israel;missus  aDeoAbrah8e,ettigQam 
justiti8B  Ahrahae  non  ferebat,  in  quo^oriari  aciebtt 
JudsBos,  ut  autipsesollicitatordicereturt  autnon  ab 
eodem  Deomissus,qui  Abrahamelegerat.  InMadian 
enim  habitansfiliossuosminimecircumcidit:  quos 
aut  ducere  seoum  ad  ifigyptum  non  deboit»  qoi 
cseteros  ibat  inde  edncere  ;  aut  certe  circumeisot 
assumere,  propter  qu8B  supradiximus.Sephoraergo 
uxor  Moysi,  quod  compendioloquitur  Scnptura,noa 
ignorans  qua  causa  viro  suo  infestut  angelut  vide- 
batur,  accipienspetram,circumcidit  filium  tuum,et 
recessit  augelus.  Ea  enim  ratione,  mitigata  ett  ira« 
qoa  fuerataccensa.  Namaliquando  compendiolcH 
quitur  Scriptura,  quse  subintelligi  vult  ex  proposiu 
ratione  :  sicut  etilIud,quodSalvatordicit  Inlerca»- 
teraad  Judaeos,  Quare  $t  vospraterUismandaium  IM, 
ut  traditionem  vestram  statuatis  f  Nam  Dems  dixii,Ho' 
nora  patrem  tuum  etmairem ;  et,  Qm  maledijBerUpalri 
autmatri,mortemoriatur.  Voeautemdicitie.  Qmiamqm 
dixerit  patriaut  matri,  Omne  munusamodcumquefmirit 
ex  me,  tibi  proderit,  et  non  honori^eabii  pairem  ami 
matrem  suam  {Matth.  xv,  3-6).  Sine  dubio  per  com* 
pendiura  dixit  hoc  Salvator,  subintelligantur  taco^ 
dotes  Jud8Borum,  dum  avaritiae  studerent,  DeiLe- 
gemsprevisse.  Impiaenimconspiratione  contiliom 
dederuntfiliis,  utmaledicentespatremautmatrem, 
quodcumque  offerrent  guasi  donum  Deo,  perqoo^ 
aata  sententia  inmaledicossolveretur  :  undetecori 
facti  filii,  contra  Dei  prseceptum  eontemnebaot 
parentes.  Ita  et  Moyses  cum  mfestum  tibi  videret 
angelum,  intelligens  causam,  quid  fteri  deberet 
ostendit  uxori  ut  recederet  abeo  angelnt,  qui  eum 
(|^u8erebatoccidere.  Hocsubintelligiturin  haccausa, 
sicut  et  illud  quod  supra   diximus  in  sacerdotes. 

XVII.  —  Quidest  ut  maledictos  dicat  Lex,  qni  se- 
mennonreliquerintin  Israel  ;perl8aiamautemnihil 
obesse  dicatur  spadonibus,  quia  generare  non  pos- 
sunt (£a7od.  xxni,  26  ;  Deut.  vii,  14,  eileai  lvi,  3-3)? 

Quoniam  aliter  quamdintumerat,  intelligi  ooepe- 
rat :  idcirco  Isaias  propheta  ostendit  pottea,  quo 
sensu  dictum  esset.  Gum  enimhocexcausa  offensi 
Dei  sententisB  loco  positum  esset,  quia  deterentes 
Deum  in  eo  percutiebantur,  neducentet  uxoret  se- 
men  relinquerent :  sichocarripuiterrorhumanus, 
ut  putarent  reos  esse  apudDeum,  si  qui  aut  nxores 
nollentjautaccipientesjutasaoletygeneraranonpos- 


APE^DDC. 


Si30 


sent;  quasinihilaliud  quamsemenquflereret^Deus, 
sicut  arguuntur  per  Halachiam  prophetam.  Isaias 
ergo  ul  consolaretur  eos  auos  mala  intelligentia  con- 
tristaverat,  liocuit  nihilobesse,  si  quis  autnon  posset 
habere  filios,  aut  nollet,  dummodolegem  Dei  serva- 
ret.Maledictum  enim  illis  competebat,  qui  cum  poe- 
sent  ac  veIlent,divino  obstante  ^  udicio,8teriies  erant, 
ue  fructum  haberent  creationis  Dei,  quem  sperne- 
bant ;  utcumyiderentautgeneraresenonposse,aut 
genitosminimepossidere,  cognoscerent  indignan- 
U8  Dei  iram  esse,  et  conversi  satisfacerent.  Nam  et 
sancti  viri  cum  cupidiessentGliorum^  etnon  id  ob- 
tinerent»  sBstimabant  pecoata  obstare  et  dolebant, 
ignorantes  Dei  esseprovidentiam,  cui  serrabantur. 
Deniquo  ad  Dei  procurationem,  et  Anna  concepit, 
et  peperit  Samuelem  (l  Aea.i,  20),etElisabelh  Joan- 
nem  \Lhc.  i,  57),  et  uzor  Manue  Samsonem  {Judic. 
zm,  24).  Spiritualis  enim  intelligentia  inhaccausa 
ista  esC  ut  maledicti  habeantur  qui  non  relique- 
rint  semen,  guod  videat  Deum,  id  est,  qui  non  im- 
biierint  aut  nlium,  autservum,  autproumum,  qui 
Dei  timorem  doceat  superterram. 

XVfll.  —  Quare  Saul  peccans  petiit  orari  pro  se 
ut  ignosceretur  sibi,  et  impetrare  non  potuit ; 
David  autem  peccans  postulavit,  et  veniam  conse- 
cutus  est  j[l  Reg.  xv,  24-26  ;  II  Beg.  xu,  13)  7 

Dei  Judiciumretractari  non  convenit :  nam  huma- 
na  imbecillitas  atque  imperitia,  Dei  se  debet  judi- 
cio  erudire,  in  hoc  quocl  non  sapit,  ut  ex  sententia 
Dei  intelligat  veritatem,et  nihilaliudfieri  debuisse, 
qiiamquod  videtfecisse  Deam,quem  scitacceptorem 
personarum  non  esse  (Act.  x,  34).  Si  enimDavid  pre- 
oem  suscepit,  etSauI  refutavit.nihiladversum  sen- 
liendum  est  Deum  fecisse.  Sciens  enim  qua  mente 
uterque  locutus  est,  ejus  petitionem  accepit,  quem 
vidit  tribulato  corde  veniam  postulare  ;illumautem 
dexpexit,  quia  animam  ejus  poenilentise  nontetige- 
rat  dolor.Quia  Deuscordisauditor  estmagis  quam 
▼ocis.  Hino  dictum  est,  Bomo  videt  in  facUy  Deus  aU' 
iemin  carde  {{  Reg.  xvi,  7).  Ideo  etiam  fallimur, 
j[uia  simulatio  inverbis  et  vultu  circumvenil  nos : 
in  corde  enim  guidsit  videre  non  possumus.Qua* 
mobrem  Dei  judicium  segui  nosoportet,  qui  secun- 
dum  cor,  in  quo  uniuscujusque  sententiaest,  exa- 
minat  aingulos.  Hoc  etiam  et  Salvatorem  fecisse 
invenimus.  Scribamenim  se  offerentem  nonsusce- 
p\i{Malth,  viii,  19) ;  sedentem  autem  Levi  adtelo- 
nium  vocavit  {Id.  xi,  9  ;  Luc.  v,  27)  :  quia  verba 
Scribtt  non  secutum  est  cor,  Levi  autem  tacens  hoc 
in  oorde  habebat,  quod  Scriba  in  verbis  :  Jesus 
autem,  gui  juxta  guod  scriptum  est,  sciebat  quid 
esset  in  nomine  {joan,  ii,  25),  Levi  elegit  (a).  Pr8&- 
lerea  David  non  alium  pro  se  voluit  humiliari  si- 
cut  SatU,  sed  ipse  supplex  tribulato  corde  veniam 
precabatur. 

XIX.  —  QuaBrendum  est,  si  Adam  factus,  corpus 
immortale  habuit,  an  mortale  ? 

Deus  hominem  fecit,qui  quamdiu  non  peccaret, 
immortalitate  vigeret  :  ut  ipse  sibi  auctor  essetaut 
ad  vitam,  aut  adf  mortem  ;  ut  custodiens  se  a  peo- 
cato,labore  suo  gauderetj,es8eseimmortaIem  ;ne- 
gligens  vero  faclus,  ipsesibiimputaret,  quiaccepe- 
rat  esse  mortalis.  Quamdiu  enim  in  Greatoris  lege 
duravit,  dignus  fuit  edere  de  arbore  vitflB.  ut  mori 
non  pos8et.NecenimcorpuslaIeerat.quod  dissolvi 
impossibile  videretur;sed  gustus  arboris  vitsB  cor- 
ruptionem  corporis  inhibebat.  Denique  eliam  post 
peccatum  potuit  indissolubilis  manere,  si  modo  per- 
missum  esset  illi  edere  de  arbore  vitsB.  Nam  quo- 
modo  immortale  corpushabebat,quodcibosusten- 
tabatur  ?  Im  mortalis  enim  non  eget  esca  neque  potu. 
Gibiis  enim  vires  prsBstabat,  vitiB  autem  arborme- 
dicinsBmodo  corruptionemomnemprohibebat.  Sic 
enim  homini  erat  quasi  inexpugnabilis  murus. 

I  Mss.  secundi,  vitaret. 

(a)  Reliquom  deest  in  Mss.  secundi  generis. 


XX.  —  Quid  est  quod  dicitur,  Panem  Angelorum 
maaduawit  hamo  {Psal.  lxxvu,  25),  cum  Angeli  non 
egeant  cibo  ;  quippe  cumsint  naturasimplices,  et 
potentia  spirituali  vigentes  ? 

Panis  quem  Angelorum  appellat,  manna  est. 
Manna  autem  interpretatur,  Quid  est  hoc  ?  Videntes 
enim  filii  IsraeI,quasisemencoriandricaderesuper 
terram  candidum,dixerui)tadiDvicem,  Quidest  hoc 
(Exod.  XVI,  15)  ?  Quod  in  HebrsBa  lingua  dicilur, 
Man  hu  ?  Hic  ergo  panis  aut  cibus,  non  mundi  lege 
creatusest,  commixtioneelementorum;  seddesuper 
venit  spirituali  ratione  provisus  ^  Nec  quidem  in 
supernis  habebatur,  quia  corporibus  alendis  ad 
momentum,  Deivirtute  creatus  est.  Ideo  autem  An- 
gelorum  panis  dictusest.quiaeavirtutecreatusest, 
quaangelicanaturasubsistitetvivit.  Sine  Deoenim 
nulla  vita  est.  Per  id  ergo  quod  de  ccelo  venisse  di- 
citur,  Angelorum  dictus  est  panis.  Ut  enim  quanta 
et  qualia  beneficia  Dei  circa  hominem  sunt,  me- 
moraret ;  sic  Iocutuse8t,utagnoscentesDeogratia8 
referrent,  qui  tanta  cura  servos  suos  gubernat,  ut 
eis  haec  in  carne  adhuc  positis,  si  necesse  fuerit, 
exhibeat,  per  quie  vivunt  Angeli.  Dixit Apostolus  in- 
ter  cfiBtera,  Petra  autem  erat  Christus  (I  Cor.  x,  4),  ut 
guia  Ghrisli  virtute  aqua  fluxitde  petra  {Exod.  xvu, 
o),  petra  appellatua  sit  Ghristus.  Simili  modo,  et 
guiamanna  potestate  ejus  venitde  ccelo,  manna, 
id  est,  panis  dicatur :  utquod  tuncfactum  est,  ejus 
rei,  qu8B  nunc in  Ecclesia oflertur,  fi^ura  f uisse  exis- 
timetur  ;  ut  Christiani  populi,  guosin  Angelissigni- 
ficavit  Scriptura,  panem  mandfucarent  homines,  id 
est,  Judaei.  Et  quiamajor  gratiaest  nuncquamfuit 
in  Prophetis  etlibertasdataperChristum,  quiaubi 
spiritus  DomiQi,ibi  libertas (II  Cor,  111,  17)  ;adoom- 
paralionem  temporum  et  graliarum,  Christiani 
An^Ii  dicti  sunt :  quorum  pane,  qui  Ghristus  est, 
satiati  sunt  iudsBi,  quos  homines  dixit.  Horum 
enim  magis  Christus  est,  quibus  et  revelatus  est, 
et  qui  hoc  nomine  vocari  censentur.  Duplici  ergo 
genere  potest  intelligi  supra  dicta  qusestio,  iit  et 
panis  Angelorum  ccelestium  dicit  possit,  et  Chris- 
tianorum  secundum  ea  qu8B  dicta  sunt. 

XXI.  —  Quid  sit  ad  imaginem  et  similitudinem 
Dei  fecisse  hominem  {Gen.  i,  27),  et  an  mulier 
imago  Dei  sit  ? 

Hoc  estad  imaginem  Deifactum  esse  hominem, 
quia  unus  unum  fecit :  ut  sicut  ab  uno  Deo  sunt 
omnia.  ita  et  ab  uno  homine  omne  genus  huma- 
num.  Similitudo  autemh6Bcest,utquemadmodum 
de  Patre  et  FiIiu8,8icetdeviromulier,  etuniusprin- 
cipii  auctoritas  conservetur.  Sed  filius  ineffabiliter 
et  incomprehensibiliter  natus  est  de  Deo  Patre  : 
mulier  autem  corporaliter,  sicutlegimus  {Id.  ii,  21, 
22),  facta  est  de  viro,  ut  per  eam  nativitas  oriretur. 
Filius  vero  Dei  ideo  natus  est,  ut  per  ipsum  fieret 
creatura.  In  hoc  ergo  dissimile  est.  Nam  et  de  Deo 
Deus  natus  est,  de  viro  autem  femina  :  guia  illic 
simplicitasest^etnonpotuitniside  simplici  simplex 
nasci,  spiritus  de  spiritu,  Deus  de  Deo.  Igitur  vir 
ima^o  Dei  est.  Sic  enim  scriptum  est,  Fecit  Deus 
hominem,ad  imaginem  Dei  feciteum.  UndeetAposto- 
lus,  Virquidem,  inquit,  non  debet  velare  caputj  cum  sit 
imago  etgloria  Dei :  mulierautem,  inquit,  velet  caput 

t\  Cor.  XI,  7,  6).  Quare  ?  Quia  non  est  imago  Dei. 
Jnde  denuodicit  Apostolus,  Mulieri  autem  docere 
non  permittiturf  neque  dominari  in  oirum  (I  Tim .  lu  12). 

XXII.  —  Quid  est,  ut  dicat  Salomon  :  Justifica 
animam  tuam  ante  obUum  tuum  :  et  in  Psalmo,  Non 
justi/icabitur,  ait,  in  oonspectu  tuo  omnis  homo  vivens 
{Eccli.  XIV,  17  ;  Psal.  cxLii,  2)  ? 

Hicjustificatanimam  suam  ante  mortem,qui  spe 
vitflBfuturaeconsequitur  fidem,  nemoriatur  impius. 
SedSalomon  deeo  dicit,qui  sub  Lege  vivit,  et  non 
conversatur  juste.  Hujusmodi  ergo  si  corrigat  ani- 
mum  ut  justitisB  vias  ambulet,  justificat  animam 

*  Mss.  secundi  generis,  pro  justis* 


2231 


QUiESTIONES  EX  VETERI  TESTAMENTO. 


tt32 


suam  ante  mortem.  Salomon  enim  propter  judi- 
cium  futurum  consilium  dedit,  ne  quis  mdiligens 
circa  se  in  peccatis  moriatur.  David  vero  de  per- 
fectione  iustitieelocutusest;  quianemo  justiQcabi- 
tur  apud  Oeum,  ut  dignus  promissione  sit,  nisi 
fuerit  mortuus  cumjustitia.  Quamdiu  enim  vivit, 
futurorum  meritum  non  habet  adhuc  plenum. 
Unde  dicit  Salvator,  Qui  perteveraverit  usque  in 
finem,  hic  salvus  erit  (MaUh.  x,  22,  et  xxiv,  43). 

XX III.  —  An  ex  traduce  sint  animaB   sicut  et 
corpora  ? 

Inhonestum  puto,  si  dicantur  animas  cum  corpo- 

ribus  ^enerari,  ul  anima  nascatur  ex  anima,  quod 

necanimfieipsi  competit:  aut  sicerte  singul»  eoeles- 

tes  potestates  factfle  8unt,etex  ispis  cseterfle  natse  sunt, 

potest  ex  una  Adse  anima  credibile  videri  cseteras 

nasci:Sed  non  convenit,quia  soli  Deohoc  possibile 

fuit,  ut  simplez  generaret,  neccfleterisconcederelur. 

Quod  tammysticum  est  in  causa  Salvatoris,  ut  non 

solum  a  solis  gentilibus  vel  Judseis,  verum  etiam  ab 

ipsis  qui  Christiacos  se  dicunt,  incredibile  repute- 

tur.  Photiniani  enim  et  Araini  hanc  fidem  spernunt, 

neccreduntDeum  geuerasse.Nam  sieotemporequo 

80minaturcorpus,etiamanimageneraturexanima, 

de  Adam  costam  sublatam  legimu8,non  lamen  ani- 

mam  natam  ex  anima  :  sed  si  costa  secum  habuit 

animam  Jam  non  nataest,  seddetracta  in  partem. 

Sed  nechoc  scriptnm  eiit.  Propheta  enim  Zacharias 

inter  caetera,  QutplamatUf  inquit,  animam  hominii  in 

eum{Zaeh.  xii,  l).Nec  Isaias  ab  his  dissentiens  ait, 

Sicdicit  Dominus  Deu$  (fui  fecit  te,  etfinxit  te  in  uiero 

(Isai,  xLiv,  2).  Si  ergo  in  utero  fin^tur, jam  formato 

corpori  tribuitur.  Gum  enim  omnia  membra  implet 

corporis,  figurata  dicitur  in  corpore.  Ut  sicut  aqua, 

cum  sitsineefiigie,  missa  tamen  in  vasfigurata  vi- 

detur  ;  ita  et  anima  cum  sit  natura  incorporea  et 

simplex,  quasi  formatur  in  corpus,  singula  mem- 

bra  vivihcans.  Quod  quidem  Moyses  manifesUus 

tradidit  dicens,  Si  quis  percusserit  mulierem  in  utero 

habentemy  et  abortiverit :  si  formatum  fuerity  det  ant- 

mam  pro  anima ;  si  autem  informatum  fuerit,  multetur 

pecunia(Exod,  xxi,  22)  rutprobaret  nonmesse  ani- 

mam  ante  formam.  Itaque  si  jam  formato  corpori 

datur,  non  in  conceptu  corporis  nascitur  cum  se- 

mine  derivala.  Namsi  cum  semine  etanima  existit 

ex  anima,  multeeanimfie  quotidie  pereunt,  cum  se- 

roen  fluxn  quodam  non  proficit  nativitati.  Sed  si 

propius  respiciamus,  videDimus  quid sequi  debea- 

mus.  Gontemplemur  facturam  Adse.  In  Adam  enim 

exemplum  datum  est,  ut  ex  eo  intelligatur^  quia 

jam  formatum  corpus  accepit  animam.  Nam  po- 

tuerat  animam  limo  terra  admiscere,  et  sic  lor- 

mare  corpus.Sed  ratione  informabatur,  quia  pri- 

mum  oportebat  domura  compaginari,  et  sic  habi- 

tatorem  induci.  Anima  certe  quia  spiritus  est,  in 

sicco  habitare  non  potest,  ideo  in  sanguine  fer- 

tur.   Gum  ergo    corporis    lineamenta  compacta 

non  fuerint,   ubi  erit  anima  ?  An  foris  vagatur, 

quamdiu  immittatur ;  cum  ratio   tradat  sic  dari 

eam  ut  animet  corpus,  non  ut  otiosa  vagetur? 

Sedex  quodetur,  dicantqui  aHudputant;exmare, 

an  ex  femina  *  ?  Si  ex  femina,  non  convenit ;  quia 

aiiud  in  exemplo  est.  Proponunt  enim  ex  viro  cum 

costadatamelanimam  :quod  multisrationibusin- 

firmari  docuimus.  Unde  forte  videatur  dari  ex  fe- 

mina,  maxime  propter  Salvatorem,  quem  scimus 

sine  complexn  carnis  de  Spiritu  sancto  natum  ex 

femina.  Quod  si  arbitrantur,  plus  dant  feminis  : 

auctoritatem  enim  viri  immutant  in  feminam.  Gum 

enim  tam  corporis  quam  animse   originem  ex 

viro  dicant,  convertunt  se  ut  id  quod  potius  est, 

ex  mulieredicant,  idest,  animam ;  quod  veromi- 

nus,  ex  masculo,  id  est,  corpus  :  manifestum  sit 

ordinem  exemplia  Oeo  traditi  immutarinon  posse. 

>  Mss.  secundi  generis,  aliud  putant  ez  mare  dari,aliud 
0X  femina. 


XXIV.  —  Quid  est,  ut  cum  vir  etmnlier  una  sint 
caro,  vir  imago  Dei  sit,  et  non  femina  ? 

Unius  substantiae  quidem  sunt  vir  et  mulier,  et  in 
anima  etin  came :  sed  sradu  major  est  vir,  qnia  ex 
eo  est  femina,  sicut  dicit  Apostolus,  Capiu  mif- 
titris  vir  (Ephes,  v,  25  ;  I  Cor.  xi,  3).  Gausa  enim 
majorem  fecitvirum,non  substantia.Nam  etiD  uno 
corpore  majora  membra  sunt  et  minora,  non  na- 
tura,  sed  ordinatione  ^ 

XXV.  —  Utquid  Joseph  post  prophetiam  adjurat 
filios  Israel,  ut  cum  a  Deofiberarentur,  cioeresejui 
de  iBgypto  transferrent  (Gen.  l,24)  ? 

Non  otiose  illud  mandasse  Josephflliis  Israel.in 
absoluto  est.  Qui  enim  prophelare  potuit,  non  im- 
provide  loculusessecredendus  est.Cumeoim  esset 
in  Dei  Greatorisdevotione  propensior,  sciensautem 
abiCgjptiis  secoli  causa  administrationis,  quain 
magnaegestateyEgyptum  gubemavit  ;poflrtexitum 
suum  errorem  petivit  auferri :  certus  Tanitatem 
vulgi  mortuos  magis  ut  deos  venerari  qaam  vivos, 
ne  ei  deferretur  debitus  Greatori  honor.  Hic  ergo 
ostenditseliberum  fuisseavana  superstitiooeiEgj- 
ptiorum,  quando  ne  ad  Dei  injuriam  proficeret, 
cineres  suos  transferri  mandavit.  Quod  guidem  et 
Apostoios  invenimus  secutos.  Paulus  enim  et  Bar- 
nabas  cum  sacrificari  sibi  veile  vidissent,  scientes 
hoc  exosum  Deo,  sciderunt  vestimenta  sua  dicen- 
tes,  Quid  facitis  ?  et  nos  homines  sumus  vobii  simiUs : 
et  sic  compescuerunt  turbas  (Act.  xiv,  10-17). 

XX VI.  —  Requirendum  de  Elisaeo,  an  ia  quod 
dure  petiisse  ab  Elia  dictus  est  (IV  Reg,  u,  10),  oon- 
secutus  sit? 

Gupidus  ^piritusEIisaeus  faciendarum  virtutum, 
illectus  exemplo  magistri,  accepta  facultate  pos- 
cendi  qnodcumque  voluisset,  avarus  ad  bonum, 
dupliciter  spiritum  sibi  inesse,  quam  in  magistro 
erat,  postuIavit.GuihomoDeiEliasait,  Durepetiiiti. 
Aviditate  enim  non  consideravit  discipulum  non 
esse  super  magistrum  (Matth.  x,  24).  Elias  tamea 
sciens  ilium  non  ambitione  praesentis  gloriae  hoc 
postulasse,  respondit :  Attamen  si videris  me asnsmi 
abs  te,  erit  tibi  sic.  Sensus  hicponderandus  est.  Su- 
bindignatusautem  cum  dixisset,  Dure  netiisti ;  sub- 
jecit,  Si  videris  me  tamenassumi,  erit  tibisic  ;nequ6 
negasse  illi  visus  fuerat.  Ostendit  sic  tili  futuram 
sicut  dignumerat,  nonsicutipsepostulaverat.Mul- 
ta  enim  subintelligi  vult  Scriptura,  ut  collectoi 
sensus  ex  verbis,  non  sit  rationi  religionis  adver- 
sus.  Nam  utique  dura  petitio,  etiam  meritum  de- 
bebat  amittere :  sed  quia  cupidus  boni  sic  posto- 
lavit,  Deus  qui  scit  quid  unicuique  daodum  sit, 
bonis  privari  illum  non  passus  est  meritis  suis.  Vi- 
deamus  itaque  si  Eli»  meritum  admitteret^  ut  Eli- 
sseus  duplum  donum  ejus  mereretur  accipere.  Dio- 
tum  nam^ue  est  a  Spiritu  sancto  per  Zachariam, 
cujusmeriti  futurusesset  Joannes,  Veniei,  inquit,  t« 
spiritu  et  virtuteEiiae  {Luc,  i,  17).  Parem  ergo  Joan- 
nem  Eliae  ostendit.  Et  Dominus  dicit>  Nemo  major 
internatosmulierum  propheta  JoanneBaptisia  IMahh. 
XI,  11).  Non  dixit,  omnibus  major  est :  sea,  nem 
illo  major  est ;  hoc  est,  sequalem  habet,  majorem 
non  habet.  Elias  ergo  par  illi  est,  nullo  utique  mi- 
nor  ;  quomodo  Elisaeus  major  illo  est,  cum  Joan- 
nes  quo  nemo  major  est,  par  Eliae  sit  ?  Nam  venieos 
ad  aquarum  transitum,  non  accepit  hoooremab 
eis,  ut  potuisset  transire,  nisi  nominasset  Deam 
Eliae  (IV  Reg.  ii,  U)  :  ut  per  hoc  dura  petitio  eo^ 
repta  videretur,  dum  nonnisi  nomine  EliaB  auditus 
est,  ne  id  quod  dure  petierat,  accepisse  putaretur, 
quasi  non  sufficeret  pro  temporis  merito  dirpen- 
satio  spiritus  concessa  Eliae. 

XXVII.  —  An  Pythonissa  Samuelem  excitaverit, 
et  ipse  ab  ea  visus  sit,  et  locutus  sit  ad  Satii :  qua 
historia  refert  in  libro  Regnorum  (I  R$g,  xxvui 
7-20)  ? 

>  Mss.  secondi  generis;  ordine. 


2333 


APPBNDK, 


»34 


Indignum  facinus  sesiimo  si  secundum  Terba 
historiflB  commendetur  assensus.  Quomodo  enim 
fieri  poterat,  ut  arte  magica  attraheretur  nr,  et  na- 
Uvitate  sanctus,  et  YitsB  operibus  justus  ?  aut  si 
non  attractus  est^  consensit  ?  Quod  utrumgue  de 
Tiro  justo  credereabsurdum  est.  Si  enim  invitus 
adductus  est,  nullum  suffragium  habet  justitia  ;  si 
autem  voluntarius,  amisit  meritum  spirituaie, 
quod  positus  in  carne  auassiverat  :quod  valde  ab- 
surdum  est ;  quia  qui  ninc  justus  recedit,  perma- 
net  justus.  Porro  autem  hoc  estprsstigium  sataniB, 
quo  ut  piurimos  fallat,  etiam  bonos  in  polestate 
86  habere  confingit.  Quod  Apostolus  inter  cffitera 
aii.  Ip$esatana$transfigurat  se  tnangelumluds  (II  Cor, 
zi,  14).  Ut  enim  errorem  faceret,  in  quo  et  ipse 
gioriaretur,  inhabitu  viri  justi  etnominese  subor- 
navit :  ut  nihil  proficere  spem  quse  praBdicabatur 
Dei  cuitoribus,  mentiretur ;  quando  hinc  exeuntes 
justos  finxil  in  sua  esse  potestate.  Sed  hoc  quos- 
dam  faliit,  quod  demorte  Saul  etfiliorumejus  non 
sit  mentitus :  quasi  magnum  sit  diabolo,  ante  diem 
occasum  corporis  prsBvidere,  cum  signa  quiedam 
soleant  apparere  morituris  ;  quippe  a  quibus  Dei 
protectio  amota  videtur.  Quanto  magis  diabolus 
quem  angelica  majestate  sublimem  prophetica 
oracula  fuisse  testantur  ;  de  cujus  magnitudine 
Apostolus  ait,  An  ignoratis  altitudinem  satanss  (/d. 
n,  11)  ?  Quid  mirum  ergo  si  imrainentem  prope 
mortem  potuit  prAvidere,  cum  hoc  sit  unde  faliit, 
et  se  in  Dei  potestate  vult  adorari  ?  Nam  tanta  he- 
betudine  demens  effectusest  Saui,  ut  ad  pythonis- 
sam  confugeret.  Depravatus  enim  causa  peccati, 
ad  hsBC  se  contulit  quaB  damnaverat.  Sed  si  quis 
propter  historiam,  etea  qusB  verbis  expressa  sunt 
putet  non  prsBtermittenda,  ne  ratio  hislorie  inanis 
sit ;  recte  faciet  guidem,  si  tamen  minime  istud 
ad  veri  rapiat  rationem,  sed  ad  visum  et  inteilec- 
tam.  .Saui  namque  reprobus  factus,  non  poterat 
bonum  inteliectum  habere.  Historicus  enim  mem- 
tem  Saui  et  habitum  Samuelis  descripsit,  ea  quas 
dicta  et  visa  sunt  exprimens  ;  pra^termitlens,  si 
vera  an  faisa  sint.  Quid  enim  ait  ?  Audiens  in  quo 
habitu  esset  excitatus,  Intellexit,  inquit,  hunc  esse 
Samuelem.  Quid  intellexerit  retulit,  et  quia  non  bene 
intellexit,  contra  Scripturam  aiium  adoravit  quam 
Deum  ;  et  pntans  Samuelem,  adoravit  diabolum, 
ut  fructum  faliaciaesuflBhaberet  satanas.  Hoc  enim 
nititur,  ut  adoretur  quasi  Deus.  Si  enim  vere  Sa- 
muel  illi  apparuisset,  non  utique  vir  justus  per- 
misisset  seadorari,  qui  prsBdicaverat  Deum  solum 
esse  adorandum.  Etquomodohomo  Dei,  qui  cum 
Abraham  in  refrigeno  erat,  dicebat  ad  virum  pes- 
tilentiflB,dignum  ardore  ^ehennsB,  Cras  meeumerisj 
His  duobus  titulis  subtihtatem  fallacias  susBprodi- 
dit  improvidus  satanas,  quia  et  adorari  se  permi- 
sit  sub  habitu,  etnomine  Samuelis  contra  Legem ; 
at  virum  peccatis  pressum,  cum  magna  distantia 
peccatorum  et  justorum  sit.  cum  Samueie  justis- 
simo  futurum  mentitus  est.  Verum  potest  videri  si 
de  Sarauelis  nomine  taceatur,  quia  Saiil  cum  dia- 
bolo  futurus  erat.  Ad  eum  enim  transmigravit,  quem 
adoravit.  Semper  enim  diabolus  sub  velamine  la* 
tens ,  prodit  se,  dum  ea  confingit  qua  abhorreant 
a  personis,  per  guas  fallere  nititur. 

XXVIII.  —  Quid  contradicendum  iissit,qui  mun- 
dum  istumab  aBterno  naturaiiter  moveri  inquiunt, 
neque  initio,  neque  abolitioni  obnoxium  ? 

Mundum  abaeterno  constare  et  nullidebere  sub- 
jectionem,  improbabile  et  impossibile  est  :  quem 
videmus  tania  diversitate  exstare  corporum  ;  cum 
nihil  divinum  et  aeternum  possit  esse  nisi  simplex, 
in  qtionuUadiversitasvideatur,  sedsitunitas.  Nam 
et  vices  ipsas  temporum  non  servat,  ut  non  solum 
in  temporibus  varius  sit,  autcontrariisconstetsubs- 
tantiis,  sed  et  in  ipsis  vicibus  temporum  :  cum  res 
aBtema  diversitatem  abhorreat,  et  sit  nec  tactu 
aee  visu  capienda,  utpote  inoorporails :  hio  auiem 


passionlobnoxius  est,  quia  ei  aqua  repugnat  igni ; 
et  ignis  si  amplius  fueritf  superat  aquam ;  et  terra 
cum  sit  natura  aridaet  frigida,  patitur  incendium, 

auasi  res  corporalis.  Itaque  inconveniens  est  mun- 
um  aeternum  dicere,quem  cum  videmuspassioni 
subjectum,  et  per  ssBcula  senectute  deficere,  cre- 
dimuset  finiri.  Quid  censetur  de  homine,  qui  mun- 
dum  aeternum  putat?Gertehomo  coepit  in  mundo : 
sine  homine  ergo  cui  proticiebatannuafecunditas 
mundi?  An  sine  aliqua  providentia  generabat  ?  Et 
quomodo  aeternuscorruptibilia  el  mortalia  genera- 
bat,  cum  de  seterno  debeat  fletermim  existere  ?  £t 
quod  visibile  estet  sentitur  et  tangitur,  qua  auda- 
cia  vocatur  fieternum  ?  Et  quod  vicibus  lemporum 
miuistratur,  ita  utipsatemporaaiiquando  non  ser- 
vent  officia  sua,  quomodo  appeltatur  aBternum  ? 
iOternitas  enim  non  corrumpitur,  nec  immutatur. 

XXIX.  —  Quare  octavo  die  mandatum  est  cir- 
cumcidi  {Gen.  xvii,  12)? 

OctaTO  die  a  nativitate  idcirco  praeceptum  est 
circumcidi,  quia  juxta  numerum  et  curricula  die- 
rum  septem,  ipse  rursum  primus  invenitur  quasi 
post  sabbatum^  ut  jam  non  octavus  habeatur,  sed 
primus.  Quia  enim  salus  futura  per  Ghristum  in 

Srimo  die  erat  priBdestinata  (qui  Dominicus  ideo 
icitur,  quia  in  eo  resurrexit  Dominus),  qui  est 
post  sabbatum  ;  propterea  salutis  hujus  figura  in 
oircumcisione  data  est,  ut  quasi  renovatio  futura 
in  olrcumcisionis  lege  dignosoeretur.  Et  quia  per 
fidem  salvari  liaberent  homines,  que  primo  die 
resurrectionis  Doroini  firmata  est  figura  ;  hujus  rei 
in  circumcisione  primo  die  data  est,  quiB  etiam 
esset  signum  fidei  Abrahaa.  Integra  ergo  causa 
est,  quiasignumpraBteritaBfidei  primodie  signataB, 
figura  fuit  futurae  fidei  primo  aie  constabiiitaB. 

XXX.  —  InProverbiis.  Justus,  a\i,aecusaior  est  sui 
in  primordio  sermonis  (Prov,  xvui,  17) :  quomodo 
justus,  si  peccator  ? 

Omnis  veritas  justitia  est.  Quia  ergo  confitetur 
quod  est,  justus  est:  veritatem  enim  ioquitur ;  pec- 
catores  autem  yindicantes  sua  delicta,  juslificari 
non  possunt.  Uode  hujusmodi  digne  justus  dicitur, 
quia  pronuntians  peccatum  suum,  remitti  sibiuti* 
qiie  postulat,  misericordiam  Dei  implorans.  Scit 
enim  dictum  in  Lege,  Confitere  peeeala  tua,  ut  justi^ 
fieeris  (Ziat.XLin,  26).  Quid  est  autem,  in  primordio 
sermonts  confiteri ;  nisi  noncoactum  fateri,  sed  vo- 
luntarium  ?  Quis  enim  etiam  timens  Deum,  sine 
peccato  est ;  cum  et  in  cogitatione  .admisceantur 
delicta,  et  aiiquoties  peccemusinviti  ?Potesttamen 
et  de  eo  dici  vel  sentiri,  quicatechumenus  dicitury 
ut  accedens  ad  fidem  justificetur.  Gum  enim  petit 
immutari  se,  sine  dubio  peccatorem  se  confitetur 
nt  justificetur. 

XXXI.  —  An  oum  muliere,  natura  serpens  locutus 
sit ;  an  actu  (a)  dictus  serpens  diabolus  eam  sedu- 
xerit  (Gen.  iii,  1)  ? 

Quantum  ad  historiam  pertinet,  serpens  natura 
dictus  est,  qui  sapientioressetC8eterisl)estiis,  quas 
fecerat  Dominus  Deus  super  terram.  Denique  et 
sententiam  Deus  in  serpentem  dedit.  Nam  quid 
miruro  si  dial>olus  sapientior  erat  bestiis,  de 
quo  dicit  Apostolus  inter  caetera,  An  ignoratis  oi- 
tiiudinem  satanm  (II  Cor,  n,  1  i)  ?  Usque  adeo  autem 
natura  serpens  fuit,  ut  diceretur  illi,  Supra  peetus 
et  oenirem  iuum  repes,  et  terram  edes  omntbus  diebus 
vitss  tusB  {Gen.  ui,  14).  HaecIongeBunt  a  conditione 
satanae  ;  quia  neque  corporeus  est,  neque  morta- 
lis.  Et  si  proprius  aspiciatur,  videbitur  sententia 
data  nihil  obruisse  serpenti :  sed  in  eo  in  quo  fac- 
tusest,  jussus  est  permanere.  Quia  enim  minister 
factus  est  satanae  ad  hominem  subjugandum,  cni 
omnia  Deussubjecerat ;  idcircoDeus  in  ea  subjeo* 
tione  qua  omnia  homini  subjecerat,  repressit 
elafionem  serpentis  qua  c<Bperat  miniiter  ew  su- 

(a)  Portei  oiltu 


n» 


QUiESTIONES  EX  VBTERI  TESTAMENTO. 


perbiflB.  Yidebatur  enim  homo  factut  snbterpentey 
perquem,  aecepto  coDsilio  legem  datam  contem- 
psit.  Quoniam  autem  serpentes  prudentes  sunt, 
conflrmat  in  Evangelio  Dominus  aicens,  Eitote  «•- 
tuU  ut  sei^tet  (Matth.  x,  16).  Igitur  quia  ciaruit 
Tere  serpentem  Jocutum  esse  cum  Eva  ;  iilud  su- 
perest  utdiscernatur,  anpotuerit  tam  prudens  esse 
et  astutus,  ut  dolo  falleret  eam.  Si  enim  csteris 
besiiis  prudentior  erat,  non  tamen  hominibus  ; 
quippecnmnuliumanimairationalesit,  nisi  homo. 
Itaque  serpentem  subtilitatem  istam  composuisse 
impossibile  est :  quamTis  enim  prudens  dicatur, 
seanonultranaturam  suam.  Neoenim  deliberat  aut 
ezoogitat,  aut  consilium  capit.  Idcirco  diabolum 
fuisse,  qui  per  serpentem  mulierem  ciroumvenit, 
dubium  non  est.  Admiscensenim  se  serpenti,  egit 
per  ilium  quasi  per  organum,  ut  nec  mulier  oooiuti 
diaboli  intelligeret  doTum,  sciens  prndentem  esse 
serpentem.  Ac  per  hoc  corporaliter  data  sententia, 
spirituaiiterinsatanamoecidit:  quia  sententiareum 
tenet.  Non  enim  abhomine  datasententiaest,  utin- 
nocentem  forte  perimeret  per  errorem  aut  maloYO- 
leDtiam;seda  Deoqui  falli  utique  non  potest,ut  sen- 
tentiaejuseum  solum  teneat,  qui  reusest.  Quiaenim 
cum  sit  invisibiiis  satanas,  dolum  corporaliteregit, 
corporalis  videturdatasententia,  utilium  spirituali- 
ter  teneat,cujns  factum  elicuitdari  sententiam.  Nam 
projectusdesacratissimis  coslorum  sedibus  impu- 
dentissimus  satanasin  terraTolutaturgemens  sem- 
per.  Sed  forte  dicatur,  In  qua,  putas,  lingua  ser- 
pens locutus est  ad  mulierem  ?  Serpen tis  utique  ore. 
Si  enim  hodie  non  desunt,  qui  latratum  canum  in- 
telligant,  et  luporum  ululatum,  et  barritum  ele- 
phantorum,  etcantumgallorum;  quarenon  masis 
rudis  adhuc  mulier  scire  potuit  et  intelligere  sibi- 
lum  serpentum,  oum  multos  soiamus  avium  Toces 
discemere  (a)  ?  Nam  et  constat  diabolum  ejug  lin- 
gua  uti,  cujus  corpus  intraverit :  necaliter  falleret 
mulierem.  Ac  per  hoo  serp^tntis  orelocutus  est  per 
serpentem. 

XXXII. —  Legimus  apud  Saiomonem,  Dives  ei 
pauper  obviaterunt  tibi ;  fecit  autem  ambot  Dominut 
{Prov.  xzu,  2):  quomodo  ergo  personarum  aoceptio 
non  est  apud  Deum  ? 

Longe  absit  a  fidelium  mentibus  hsso  impietatis 
assertio.  Nam  Scriptura  ne  pauperem  contemnen- 
dum  doceret,  etdivitemhonorificandum,  ostendit 
amborum  opifioem  esse  Deum  :  utique  in  pauper- 
tate  et  divitiis,  sed  in  eo  quod  sunt.  Si  enim  facui- 
tatibus  ab  invicem  discrepant,  non  tamen  naturas 
substantia.  Neo  enim  quia  occasiones  proventus 
quosdam  faciunt  in  mundo,  aut  prosperosin  divi- 
tiis,  autinfanstosin  pauDerlate,  iacirco  despiciendi 
sunt  quosDeusnon  humiliavit,  aut  suspiciendiqui- 
bus  veritas  non  dedit  testimonium.  Gontemnendi 

Elane  sunt,  sed  corruptores  morom  et  sacrilegi  in 
ege  Dei;  bonorandi  vero  diligentes  Deumetdisci- 
plinn  oultores.Hi  enim  divites  apnd  Deum  haben  tur, 
quibonaB  conversationissunt:  et  (^uanto  in  mundo 
contemptibiliores  sunt,  tanto  magishonorificentio- 
res  sunt  in  cqbIo.  Nam  qui  beneficinm  temporis  ha- 
bent  in  ampliandis  facultatibus,  si  se  cognoscant, 
et  Dei  intelligant  voluntatem,  qui  terram  omnibus 
dedit,  etsolem  suumcnnctis  orlri  jubet,  et  pluvias 
Indiscretas  e&undii  (Matth.  v,  45) ;  iniquitas  autem 
temporis,  aut  fortuitas  oocasionis,  ant  indigentia 
quibusdamabnegatqun  Deusomnibus  dedit ;  ipsi 
ministrant  eis,  ut  perncientes  Dei  voluntatem,  non 
soium  in  mundo,  sed  et  in  oobIo  divites  sint,  ne 
pauci  temporis  divitiieezcludantnternas.  llli  vero 
quos  paupertatis  eausa  despiciendos  putant,  si  fu- 
turum  Dei  judicium  contemplentur,  illio  semper 
divites  erunt,  ubi  divites  BSBouIi  egebunt,  poBniten- 
tes  se  pauperes  non  fuisse. 
XXXIII.  —  Saiomon,  Anni,  inquit,  impiorum  mt- 

■a)  Reliqaum  abest  a  Mss.  secundi  generii. 


nueniur  {Prov.  x,  tl)  i  qnomodo  ergo  eat  qnod  vi- 
deamus  impios  aliquantos  long»voa  ? 

Dignum  eratqnidemomnes  impios,  non  aolumci- 
tius  hac  luce  carere,  verum  etiam  nec  nniut  momen- 
ti  temporis  vita  frui,  qui  Gonditorit  aui  immemons, 
vitiB  totius  auctoritatem  imputant  creatora.  Sed 
Scriptura  hoa  impios  alioquitnrj  gui  ouai  tub  Dsi 
Lege  agerenty  propensiores  in  idoua  eraot.  Pejons 
enim  sunt  ciBteris  impiis  :  seientes  enim  Denmet 
contemnenteseum, obtemperant  aervis.  Et  guod  de 
hisdictum  sit,  probat  Apoistolus  dicenSy  SemmaM' 
tem  quoniam  queeeumque  Lex  loquitur,  kiM  qui  in  Le§t 
tunt  loquitur  [Rom.  ui,  19).  Oentilea  aatem  aon  hi^ 
bentur  in  numero  vivorum. 

XXXIV.  —  QuomodoidemSalomoa,Dtfiif,inqoit» 
mortem  non  feoit :  oum  alio  loco  dieatv  Bonm  el  aiaie, 
vita  et  mon^  pampertat  et  honeeiat  a  tieo  euni  iSap,  i, 
13  ;  Eecli.  xi,  14)  ? 

Nulli  dubium  eat  bonaomnia  a  Deo  eaae»  oiala 
autem  c|usb  dixit,  solum  mala  aunt»  dum  vindieatv 
de  nobis.  Poenaenim  quamvis  juate  inferatar,  pa- 
tienti  tamen  mala  videtur.  Nam  et  per  prophetaa 
ad  pecoatores  ioquitur  Deus  dicena,  Faeiam  vobis 
mala,  id  est,  poBnia  vos  agam.  Vita  autem  et  mors 
sic  a  Deo  est,  quia  Jegem  dedit,  qnm  aervantibus 
se  vitam  promittit,  oontemptoribus  vero  morten« 
sed  illam  qu»  seounda  dicitnr.  Dum  enim  aaniB- 
quemque  adjudioat  quid  meretur»  ab  ipao  eat,  sive 
absolutio  ad  vitam,  sive  reatus  ad  mortem.  Noa 
ergo  inventor  mortis  est,  sed  judezt  qaia  mortis 
auotor  pecoatum  est.  Quomodo  ergo  Deua  poteral 
facere  mortem,  qui  nescit  peooare?  Sed  dum  pee- 
catis  retribuit,  ab  ipso  dictaeat  eaae  moracnm  noa 
ex  ipso  sit,  sed  ex  hoc  qui  peccavit.  Eadem  ratiooe 

Eaupertas  etdivitiaB  a  Deo  sunt.  Quidam  enim  ha- 
entestimoremDei,luxuriam  spernunt,  vitam  pro- 
digam  fugiunt,  ab  e|^no  et  paupere  oeulum  noa 
avertunt :  hujusroodi  orementum  faciuntboaoram. 
Scriptum  est  enim  in  Proverbiis,  PamperteUem  it 
ignooUitaiem  aufert  ditciplina  (Proo.  xiii,  18).  At  hi 
qui  timorem  Dei  non  habent,  solutiua  vivenles  et 
egenum  despicientes,  sicut  scriptnm  eat,  in  iaopia 
erunt ;  non  solum  negUgenteset  improvidi  eirea  se, 
verum  etiam  eontemptores  datas  legia.  Hoo  mode 
fecit  Deus  pauperes  ao  divites  :  quia  dum  offensio 
legis  parit  egestatem,  a  Deo  fieri  dieitur  aaelore 
legis ;  et  cum  aliqui  terrore  disciphnam  legia  eosto- 
diunt,  a  Deo  auotore  legis  divites  fiunt. 

XXXV.  —  QuarationeDavidSaul,  poatauam  Deoi 
ab  eo  reoessit,  ohristum  Domini  vocat,  et  hono- 
rem  defert  ei  (I  Rej/.  xxvi,  16,  18»  tqqJ)^ 

Non  nesoius  David  divinam  esae  traditionem  in 
oflBoioordinis  regalis,  idoirco  Sacil  ineadem  adhDr 
traditione  positum  honorifieat,  ne  Deo  iajuriamfa- 
cere  videretur,  qui  his  ordinibus  honorem  deore- 
vit.  Dei  enim  imaginem  habet  rex,  aicut  et  episeo- 
pus  Christi.  Quamdiu  ergo  in  ea  traditione  eat,  bo- 
norandusest,  sinon  propterse,  velpropterordinem. 
Unde  Apostolus  inqnit,  Po/eilalt6iif  fti6liaiiaril« 
tubditi  ettote.  Non  ett  potettat  nisi  a  Deo  :  qute  emm 
sunt,  a  Deo  ordinaite  eunt  {Rom.  xui,  i).  Hinc  est  ot 
gentilem,  in  potestate  tamen  positom,  honorifiee- 
mus,  lioet  ipse  indignua  sit,  qui  Dei  ordiaem  teneni 
gratias  agit  diaboio.  Potestas  enim  exigit.  quiame> 
retur  honorem.  Nam  ideo  Pharaoni  futune  famis 
somnium  revelatum  est  {Gen.  xu,  i-37)  :  el  Nabn- 
chodonosor  aliis  secum  assistentibus  solna  filina 
Dei  vidit  in  camino  ignis  (Doii.  ni,  M).  noa  aUc^ae 
merito  suo,  aui  in  idoio  seadorari  voluit,  ae  mento 
ordinis  regalis. 

XXXVI.  —  Si  anima  qusB  pecoaverit,  ipaamorie- 
tur,  quid  est  ut  Aohar  filins  Gharmi  peeoaverit, 
et  triginta  viri  ^  oocisi  snnt  in  oaaaaeiu8(/efti«  vii, 
24,5)? 

Alio  sensu  Soriptura  locutaeai  quam  propositnia 

Mss.  seoundi  generis»  tri§uUm  tem  wrL  Bi  vecivs.lL 


M37 


APFBND1X. 


«Bt  Non  enim  de  hac  morte  qnm  eommunis  ntiqoe 
omnlbus  est,  dixit ;  sed  de  illa  quee  appellatur  s^ 
cunda.  Hoo  euim  pecoatores  suscipit :  illis  autem 
aui  in  pugnai&ortui  sunt,  non  peccatum  Achar  red- 
ditum  est ;  sed  obfnit  illis,  ne  in  protectione  divina 
adiuti  in¥alescerentho8libu8.Neoenim  causaAchar 
innrmati  sunt,  sed  Dei  auxilio  minime  muniti,  ut 
dum  fortiter  facere  nequeunt,  occiderentur.  Nam 
pauci  fuernnt  contra  muitos»  unde  et  superati  nos- 
cuDtur.  Nulla  ergo  injustitia  in  voluntate  Dei  eei. 
In  potestateenim  habet,  si  adjuvare  vult :  ut  si  af- 
fuerit,  miserioors  sit ;  si  noluerit,  justus  :  nec  enim 
in  talibus  debitor  est,  ut  teneatur  obnoxius.  Hine 
est  quod  Jesus  Nave  contristatus  scidit  vestimenta 
8ua  {Ibid.  6),  inteiligens  non  sine  causa  Deum  au- 
xilium  suum  subtraxisse. 

(a)  Gharmi  quidem  pecoavit,  et  mortuus  estlapi- 
dious.  lUi  autem  (riginta  sex  viri,  qui  in  pugna 
morlni  sunt,  non  utique  pressi  a  Deo  sunt,  sed  non 
adjoti.  ImlMciliitate  enim  sua,  dum  fortiter  faoere 
neqniverunt,  occisi  sunt.  Cliarmi  trfp  causa  hoe 
prastitit  vel  obfuit,  quia  qui  adjuvan  habuerant, 
neglecti  a  Deo  sunt.  Hinc  ergo  estquod  Jesus  filius 
Nave  contristatusexsoidit  vestimeota  sua,  quiain- 
teilexit  Deumadjutorem  suum  auxiiium  sublraxisie 
in  hoe  loco. 

XXXVII.  ^  Quid  est  ut  missa  mors  in  Jacob  ve« 
neritio  Israel,  oum  Jacobip8edictussitlsrael(/ia<. 
n,  8,  f0e.  LXX)  ? 

Unius  popnliduonominaposuit,  utex  nominibus 
meritaeorumpossintinteliigi.NamutiquequilsraAl 
cognominatus  est,  prius  Jacob  dicebatur.  Goiluo- 
tans  enim  eum  SalVHtore,  intellexit  Deum  esse, 
qoem  in  specie  corporis  videbat :  ideoque  appella<- 
t08  est,  Romo  videns  Denm  (Gen.  xxxii,i4-t8).  Po* 

gulum  ergo,  quem  Jaoob  nuncupat,  hoc  loco  et  in 
ac  causa  oarnalem  significat,  quomodo  nomiua 
JuflB  natis  a  parentibus  imponuntur.  Sed  hi,  id  est, 
ud«i,  propter  malaopera  non  IsraelitaB  dieti  sunt, 
quia  vaceisetlucissacriflcabantin  Samaria,studio 
et  imperio  Jeroboamregis.  Illeautem  populns,  qui 
in  Jerosolvmis  in  templo  Domini  hosUas  offerebat 
per  saoerdotes  Det,  Israel  appeliatus  est.  Samaria 
ergo  propter  impietatem  suam  tradita  est  oaptivi- 
tati  et  morti :  Jerosoly  ma  autem  reservata  est,  prop- 
ter  quod  habuit  reges  diligentes  Deum.  At  ubi  au- 
tem  etipsa  Jerusalem  impietatem  secutaestSacnari» 
eententia  iiiam  compreDendit  data  in  Samariam. 
Ideo  ergo  dictum  est,  Misit  Deui  mortem  in  Jaeohy  id 
est,  inpopuium  SamariaB,  quicarnaiiterconversa- 
tosesty  sioutsupradiximus  ;  £t  venit  iti  Itrael^  hoc 
eat,  in  populum  Jerusalem,  quia  idoloiatrium  se- 
cota  est,  imitata  Samariam :  ut  simili  modo  abdu- 
eeretur  in  captivitatem  a  Nabuchodonosor,  siout  et 
Samaria  a  Salmanasar  rege  Ass^rriorum.  Hoc  est 
aperte :  sententia  data  in  malos,  invenit  et  bonos, 
dom  desierint  esse  justi.  Missa  enim  mors  io  Jacob, 
sieut  supra  ostensum  est ;  pervenit  in  Israel,  non 
prsBtermittens  Samariam,seddum  cau8a,qua  missa 
est  in  Samariam,  inventa  est  in  Jerusalem,  missa 
iUuo  venitetiam  ineum  iooum,  quo  eademres  erat. 
Qoia  vindietacausam  sequitur,  non  discernens  per- 
ecnam. 

(b)  Dnius  populi  duo  nominaposuit.  Nam  utique 
qui  prius  JacoD  dicebatur,  postea  aocepit  nomen 
Israel,  oum  colluotatus  est  oum  Filio  Dei,  et  vidit 
eum  per  intellectum  homo  videns  Deum.  Populus 
ergo  quem  Jacob  nuooupat,  hoc  in  loco  et  in  hae 
eaosa  non  vidensDeum  intelligitur,  sedguasi  car- 
nalishabetur.propteropera  t>ODa(c) :  utsicut  Jacob 
priusquam  videret  Deum  Ghiistum,  non  dicebatur 
Israelita,  et  hidum  popuiusdiountur  Jacob,  non  vi* 
dentes  Deum  desiguentur.  hrael  autem  popuium 

<a)  QuflBsUo  eadem  ex  Mss.  secundi  generis  quee  inter 
post  vulgatas  Yeter.  Test.  fuit  hactenus  decima  qaarta. 


f6)  Ibid.  QuaBStio  deeima  tertia. 
«) 


0  Forte,  iton  bomtL 


dicit,  qui  operibus  Dei  faetus  dignnshabetur  videre 
Deum.Itaque  populus  Jaooby  quia  carnali  fretus  erat 
auxiiio,  desperans  de  adjutorio  Dei  (idola  enim  di- 
ligebat)  traoitur  inorti,  dum  excitatur  adversus  eos 
rex  Assyriorum.  De  Samaria  autem  hocdictum  in- 
teiiigitur  ab  Isaia  propheta,  quaBpriusmalum  fecit 
ooram  Deo,  vacoas  instituens  auibus  sacriilcarent» 
adinveniente  nova  sacerdotia  Jeroboam.  Mors  ergo 
ad  eos  missa  est  :  primi  enim  ipsi  capti  sunt,  et 
transmigratiaSalmanasarregeAssyriorumyUtiilo- 
Tnm  exemplo  popuius  Juda  et  Beiyamin  et  Levi» 
qu8B  dinB  tribus  remanserunt,  et  dimidia  in  Jeru- 
saiem  Rol>oam  fiiio  Saiomonis,  quib  in  temploDo- 
mini  per  sacerdotes  Domtoisacrincabant.  Hos  ergo 
dicit  populum  Israel  propter  tiitmm  Juda  et  Levi, 

2ui  et  ipsi  oum  exemplo  Samari»  territi  reote  «goM 
ebuerunt,  maiigne  fecerunt  idolis  servientes.  Ta- 
men  fuerunt  aliquanti  reges  in  Jerusaiem,  qui  poat 
eioessum  Salomonis  et  fiiii  ej  us  Roboam,  viam  seouti 
suot  David,  recte  ambuiantes  in  conspeolu  Qei. 
Omnes  autem  re^s  SamariaB  mahgne  egerunt  in 
eonspeotu  Domini  usgue  ad  transmigrationem  suam 
Ideoque  carnali  nomine  nunoupati  sunt.  £t  quia  Je- 
rnsalemeorumimpietatem  secutaest,  tradituretiam 
ipsa  in  oapUvitatem  Nabuohodonosor  regi  Babylo- 
nisB  :  et  hoc  est  misisse  mortem  in  Jacob,  et  venisae 
in  Israei.  Missa  est  enim  in  Samariam,  sed  dum 
causa per  quam  missa  est  in  Samariam, inventa  est 
in  Jerusaiem,  missa  illuc  veuit  etiam  in  locum  in 
quo  eademres  erat.  Non  enim  looum  sequitor  vin- 
aicta,  sed  causam. 

XXXVIH.  —  Siequus  etmulus  non  habent  intel- 
leotum,  qnanto  magis  terra  res  sine  sensu  ?  Quid 
ergoestut  dicatur  terrabenedicere  Dominum  {P$al, 
XXXI,  9  ;  Dan.  iii,  74)  ? 

Non  est  sic  intelligendum  ut  sonant  verba.  Opus 
estenim,  quodiioet  mutum  sit,clamaredicitur  lau- 
dem  Creatoris :  hortatur  enim  aspicientes  se,  benedi- 
oere  opificem  ;  sicutet  omne  vasbene  compositum, 
laudat  artificem.  Quippe  cum  Jegatur  in  Pialmis, 
NumquideonlUebiturtibi  jmlvitf  aut  annuntiabii  veru' 
iatem  tuam  {PsaL  xzix,  10)  ?  In  omni  ergo  insensa- 
ta  substantia,  non  voiuntas,  qusB  utique  nulla  est, 
sed  opera  benedicunt  auctorem.  Siautem  spiritua- 
liter  vis  hoo  accipere  ;  per  terram  hominem  signi- 
ficatum  intellige,  seoundum  dictum  prophetaB.  Me- 
mentoenimai^  Domine,  quoniam  terrasumus  (Psoi. 
Gii,  44)  ;  quem  opera  creatur»  in  laudem  Condito* 
ris  prorumpere  exhortantur. 

(a)  Benedicat  terra  Dominum,  ait ;  hoo  est>  iaudet 
et  oonfiteatur  veritatem  tuam.  Quomodo  er|^  in 
Psalmis,  J^um9iitdoon/ite^'lttrfi^t,  inquit,  pulv%$,aui 
annuntiabitveritatem  tuamt  Non  estsic  inteiligendum 
ut  legituretsonantverba.  Nequeenim  sensumha- 
bet  terra,  ut  gratias  agat  Creatori.  Si  autem  spiri- 
tualiter  hoo  acoeperis,  terram  hominem  inteiiigey 
secundum  dictum  prophettt,  Memento,  Domine, 
quoniam  terra  sumus.  Quam  operam  faoti  mundi 
in  laudem  Creatoris  prorumpere  exhortatur,  ut 
confessionem  veritatis  ejus  aoquirat  iJlis,€[u«B  licet 
taceat,  clamare  dicitur  laudem  Creatoris,  cujus 
opus  est.  H8BC  ergo  causa  est,  quod  in  creatione 
terra  Deum  dicitur  benedioere. 

XXXIX.  -^  Quid  est  quod  legitur  in  Salomone» 
Spes  est,  inquit,  in  teneoris.  Melior  est  canis  vivus 
liane  mortuo  (Ecele.  ix,  4)  ? 

TenebraB  gentilitatem  et  ignorantiaro  signifioant 
Spem  ergo  majorem  in  gentih  popuio  esse,  quam 
in  apostata,  vult  intelligi  per  id  quod  subjecit,  di- 
cens,  Melior  est  eanis  vivus  Uone  mortuo  :  quia  siout 
leo  omnibus  feris  fortior  est,  ita  Christianitas  om- 
nibus  sectis.  Si  quis  ergo  ab  hao  destiterit,  amittit 
■alutem,  ita  ut  deterior  gentili  sit.  Potestenim  fieri 
ut  credat  gentilis,  et  acquirat  salutem,  quam  per» 
didit  apostata.  At  si  non  credat,  adhuc  pejorest 

(«)  QuaBstio  eadom  ex  Blss.  secundi  generis,  inter  post 
vulgatas  Yeter.  Test  decima  sexta. 


1S39 


QDiESTIONES  EX  VETERI  TESTAMENTO. 


fS40 


apostata;  quiadeierius  estamisisse  salutem,  quam 
non  habuisse.  Ganem  autem,  gentilem  significatum 
Salvator  ostendit  dicens,  Non  lieet  aecipere  panem 
fHiorum,etmittereeanibus  {Matth,  xv,  26). 

(a)  TenebraB  ignorantiam  si^niticant  et  gentilita- 
tem :  quia  spes  estin  gentili  poti  us,quam  in  apostata. 
Hunc  enim  dicit  leonem  mortuum,  hoc  est,  chris- 
tianum  apostatam  :  quoniam  (juamdiu  in  fide  du- 
ravit,  leo  erat ;  at  ubi  recessit.  mortuus  dicitur. 
Ganem  Tero,  gentilem  dizit  de  quo  spes  est,  ut  cre- 
dat  :  quamdiu  enim  vivit,  speratur  de  illo.  Iliius 
autem  spes  peribit.  Nam  canem,  gentiiem  signifi- 
oariSalvator  ostendit  dioens,  NonUeet  aecipere  pO' 
nem  /iftoriim,  et  mittere  canibue. 

XL.  —  Quid  est  quod  dicit  propheta,  Lmtare 
sterilis  qufe  non  paris,  erumpe  etexelama  quae  nonpar- 
turis  :  quia  multi  filii  desert«  magis,  quam  ejus  quae 
habet  vtrum  ilsai,  liv,  4)  ? 

Quoniamnlii  Jerusalem  terrense  apostataverunt  a 
Deo,  nonpotest  huic  gaudium  adscribi,  sedmoeror. 
Ad  opprobrium  ergo  huj  us  Jerusalem  propheta  iilam 
superiorem  Jerusalem  l»tari  debere  dicit,  quam  Apo- 
stolus  matrem  nostram  appellat  (GaUU,  iv,26) :  quia 
sine  gemitu  et  doloribus  multo  plures  filios  haoet, 

3uam  haBcqusBcum  lacrymi8generatearnaiiter,Ju- 
nos  utique  :  illaautem  Christianos)>erfidemspiri- 
tualiter.  Quam  ideo  desertam  dicit,quiaipsa  est  vita, 

2uam  deser  uit  Adam  primns,  et  secutus  estmortem. 
um  regenerantur  ergo  homines,  revertuntur  ad 
eam,guamdeseruerant,vitam.H8BeyitaChristu8e8t, 
quia  ipsedicit,  Egosumvita(Joan,  ziv,  6).  Estet  Deus 
Pater  vita,  quiaait  Dominus,  SiouthabetPatervitamt 
ita  dedtt  Fiiio  vitam  (Id,  v,  26).  Sinedubio  et  Spiri- 
ius  sanctus  vita  est,  dicente  Domino.  Quia  de  meo, 
inquit,  aecipiet  (Id.  xvi,  15).  De  vita  utique  qui  acci- 
pit^  vita  est.  Tres  ergo  sunt  una  vita.  Hnc  est  vita, 
per  cu  j  u  s  fidem  regeneramur.  Ipsa  est  mater  nostra, 
sioutin  Genesi  le^imus,  quia  ipsa,  idest,  Vita,  est 
mater  omnium  vivorum  {Gen.  m,  20).  Qui  sunt  qui 
vivunt,  nisi  qui  credunt  ? 

(b)  Duas  matres  hoc  in  looo  intelligimus,  coBles- 
tem,  et  terrestrem  :  id  est  Jerusalem  liberam,  de 
qua  dicit  Apostolus,  quseest  mater  nostra;ei  Jerusa- 
lem  istam  quamservire  dicitcumflliissuis,  hocest, 
Judaeis.  Propheta  enim  adventum  Domini  prasdi 
cans,  et  tempusgratiflBplenuminezsultationevocis 
obtestans,  Jerusalem  ccelestem,  qun  ideo  deserta 
dicta  est,  quia  inhabitantes  filiosperfidemgenera- 
tos  non  habebat,  laetari  debere  hortatur.  Tempus 
enim  venerat,  ut  haberet  filios  olim  pradictos  et 
multo  plures  quam  fuerant  hujus  Jernsalem  :  quia 
Christiani  supergressi  sunt  numerum  Judseorum. 
Sterilis  ergo  dicta  est,  quia  virgo  est,  quae  non  per 
miztionem  et  complezum  generat  filium,  sed  per 
solam  fidem  spiritualiter.  Unde  nec  parturire  di- 
citur ;  quffienimparturit,dolorespatitur.Hffieenim 
ezclamat  in  letitiam  salutis  humanaB.  Jerusalem 
vero  terrena  ideo  virum  habuisse  dicta  est,  quia 
carnaliter  generabat.  Civitas  enimquasiinmatrem 
est  significata,  sicut  et  habitatio  ccelestis  illa  ad 
quam  vocamur,  mater  nostra  dicitur. 

LXI.  —  An  spiritus  qui  soper  aquas  ferebatur, 
Spiritus  sanctus  intelligatur,  quia  aictum  est,  Spi- 
rttus  Dei  ferebatur  super  aquas  [Gen.  i,  2)  ? 

Si  videtur  hicerrasse  in  istasententia.non  estac- 
cipiendum  quod  dizit.Ideoet  a  quibusdam  Spiritus 
sanctus  esse  putatur,  quiaDeispirituslegituresse. 
Invalida  autem  et  inanis  asserlio  est :  non  solum 
enim  ordo  bocnon  patitur,  et  ratio  abnuit,  sed  et 
verba  ipsa  infirmaprobanturadcausam  istamas- 
truendam.  Nam  his  verbis  frequenter  aliud  inveni- 
mus  significatum  in  Lege.  Inter  cntera  autem  ait 
Dominus  Deus  dicens,  Non  permanebit  spiritus  metu 
in  hominibtu  istiSt  quiasunt  earo.  Etin  subjectis.  Sed 

(d\  Ibid.  Queestio  decimo  nona. 
(6)  Qusstio  eadem   ex  Mss  secundi  generis,  et  inter 
post  vulgatas  Yeter.  Teat. 


deleamy  inquit,  omnta,  abhomiiteuique  adpecui  (lii.vii 
3,7).  Propterea  (fuia  diluvium  facturus  erat  auper 
terram,  numquid  Spiritus  sanctus  potest  intelligi? 
Nonne  de  animabus  locutus  est  ?  Nam  non  solum 
nostrffianimaespiritusdicuntur,8edel  pecorum.  Sie 
enim  scriptum  est,  Et  mortua  esiomnis  earo  ra  o^pui, 
in  qtia  erat  spirittu  vitae  {Id.YiU  22).  Et  in  Eiechiele 
prophetasic  dictum  est.dumdererormaiionehomi- 
numpromittit  Deus  dicens,  Haec  didt  Domime  Dns 
ossibtu  istis :  Extendam  super  vos  eutem,  et  dako  ra 
vobisspiritum  meum,  et  vivetis  (Exeeh.  zzzviiy  5).  Num- 
guid  de  sancto  Spiritu  locutus  et  non  de  anima  f 
Omnia  quidem  ccelestia  spiritussunt,  seddiffemnt 
ab  invicem,  et  Deus  spiritusest  (/oan.  iw,  24;IICdr. 
ui,  17),  sed  longe  aliter.  Omnis  itaque  spiritus  Dei 
est  ;  non  tamen  Deus  est,  nisi  spiritus  qui  de  ipio 
est.Cujussignificatiohffioestutsanctu8dicatttr.Naffi 
et  homines  filii  Dei  vocantur,  et  Ghristus  dieitor 
Pilius  Dei ;  sedintervallumest,qniahic  Teras  est,  ilii 
adoptivi.Sicquoqueet  inter  spiritum  Deidivenilai 
est.  Spiritus  enim  sanctus  de  Deoest,  et  consubBlaa- 
tivusei  ;reliqui  vero  spiritusDei  esse  dicuntur,  sed 
oreatura  sunt.  Sed  neo  ordinis  est  ut  Spiritus  sane- 
tus  ferri  super  aquas  intelligatur ;  cum  super  aquas 
spiritualem  creaturam  esse  tradat  ratiOy  et  quassa- 
per  se  habeat  potiorem  creaturam  alteram,  quia 
creatura  a  creatura  differt  in  olaritate  (I  Cor.  zv, 
41)  :  quidquid  enim  prope  sedem  Dei  accaditar, 
clariora  sunt  ministeria.  Unde  dicit  Raphael  ange- 
lus  inter  cntera  :  Ego  sum,  inquity  «itiiff  ex  septem 
angelis  sanctis,  qui  astamta  et  conversamur  anie  ae- 
jestatem  Dei  (Toh.  zn,  15). 

(a)  Si  ideo  a  quibusdam  Spiritus  sanctus  puta- 
tur,  quia  Dei  esse  spiritus  legitur,  invalida  et  ina- 
nis  assertio  est.  Non  solum  enim  ordo  hoc  noa 
patitur,  et  ratio  abnuit,  sed  et  verba  ipsa  infirma 
probantur  ad  hanc  assertionem  astruendam.  Bis 
enim  verbis  aliud  dictum  significatar  freqaenter 
in  Lege.  Ait  autem  Dominus  Dens,  Ntm  permoMM 
spirittu  metu  in  hominibtu  istis^  propterea  quod  «ntf 
oaro.  Bt  in  subjectis,  Sed  deleam,  inquit,  omiMa  il 
homine  tuqtuad  pecus.  Hocutique  dieit,  quia  dilu- 
vium  inducere  habuit  super  terram.  Nunqaam  hie 
Spiritus  sanctus  potest  intelligi.  Deanimabasenim 
dizit.  Nam  non  solum  nostrm  animn  sptritus  di« 
cuntur,  sed  et  pecorum.  Sio  enim  scriptam  est, 
Et  morttM  est  omnis  earo  in  aqua,  in  ^tsa  erat  epiritm 
vitae,  Et  in  Ezechiele  propheta  sic  dictum  est,  eam 
de  rtiformatione  hominum  promittit  Deus  dieeas, 
baec  dicit  Domintu  ossibtu  istts^  Extendam  euper  wr 
etUemt  et  dabo  in  vos  spiritum  metm,  ei  viveiis.  Noa 
utique  ez  eo  Spiritus  sanctus  debet  inteUigi,  qait 
diotum  est  a  Domino,  I>a6o  spirittm  mettm  i»  vos : 
cum  manifeste  de  anima  dizerit  Deus.  Coaunaoe 
est  enim  hoo  omni  spiritui  cum  sancto  Spiritu,  ot 
similiter  dicatur  omnis  spiritus,  Dei  spiritas.  Intel- 
ligentia  enim  hio  necessaria  est  qu»  disceraat  rei 
unius  nominis.  Nam  Deus  utigue  apiritus  dicitar, 
et  anima  hominis  spiritus  dioitur,  el  ▼entus  simi- 
liter,  et  aer,  et  anima  pecoris,  et  angeli,  et  quc- 
cumque  acceperunt  ut  vivant  per  substaQtiam  pro- 

Briam.  Sed  jam  per  intelligenUam  discerais  aiiter 
enm  spiritum  aici,  et  aliter  oreaturam  :  dcutali- 
ter  intelligis  Christum  dici  Fihum  Dei,  et  aliter  bo- 
mines  vocarifiliosDei.  Quotiescumqaeautemaptri- 
tum  qui  proprie  de  Deo  est,  valt  Scriptura  sigoifi- 
care,  adait  aicens,  Spiritnm  sanctum  ;  ut  perhoe 
non  creatura  intelligatur,  sed  quia  de  Deo  est,  noa 
aliud  esse  quam  est  Deus,  credatur.  Moyses  aotem 
eum  creaturam  hylicam,  idest  oonfusionem  rerum 
describeret,quaeutique  sensu  bruta  est,  auper  ler 
ram  et  abyssum  et  tenebras  spiritum  Dei  superferri 
interlocutus  est,  ut  ez  eo  spiritu  et  loco  ia  qao  te- 
rebatur,  superior  creatura,  quam  spiritaalem  dici- 

(a)  QuoBstio  eadem  ez  Mss.  secondi  geaeris,  et  inter 
post  vulgatis  vester.  Test  seconda. 


i24i 


At^PENbllL 


2841 


mu8,  cogfDOBeatar.  Nam  et  ez  eo  qQod  guperferri 
illam  dizlt,  creaturam  illum  sigaificavit,  quia  om- 
ois  creatura  Dei  fertur  Tirtute  a  quo  accepit  ut  sit. 
Nam  quis  ordo  est  ut  Spiritus  saactus  super  aquas 
ferretur,  quem  coostat  utique  super  omoem  esse 
ereaturam  ?  Si  eoim  Ghristas  io  deztera  Dei  est 
Buper  omoes  coelos  {Cohii.  m,  i),  iilio  est  et  Spiri- 
tus  saoctus.  Res  eoim  uoius  meriti  et  oaturaB 
simul  siot  oportet :  quaoguam  ubique  Deus  esse 
uoo  oegetur,  hoc  est  Trioitatis  poiestas ;  tameo 
debita  hooorificeotia  etiam  reservatur,  ut  super 
omoem  creaturam  esse  dicatur,  ut  proprium  ilU 
hoc  sit.  Quare  et  dicimus,  Pater  noiter  qui  ei  in 
ccbIU  (Matih.  yi,  9) ;  et,  qui  luem  habitai  inaoeeuibi- 
lem(l  Tim.  vi,  46). 

XUl.  —  Gur  aogelus  missus  loqui  ad  Ifoyseo,  io 
igoe  et  io  rubo  apparuit  io  moote  {Exod.  iii,  1, 2)? 

Deus  ezcelsus  est :  digoum  ergo  fuit  ut  io  alto 
appareret,  seilicet  io  loco  qui  vicious  est  cobIo.  Et 
qnia  igois  semper  superiora  nppetit  sursum  cres- 
ceodo  ad  coBlum,  io  eo  debuit  coelorum  Domious 
apparere,  qui  de  humo  ad  superoa  cooteodit.  lo 
ruDO  tero  cauia  fecit,  ut  appareret,  delictorum. 
Quia  eoim  peccatorum  causa  Legem  desceoderat 
dare,  spioaB  autem  io  peccatis  sigoiticaotur,  q[uia 
Mttltfiiil,  ioquit,  ut  faceret  uvam,  feeit  autem  ijnnat 
(Itat.  T,  2) ;  et  Lez  statim  viodicare  ooo  veoerat, 
sed  prius  osteodere  :  ideo  igois  rubam  ooo  com- 
bussit ;  id  est,  data  Lez  ooo  fecit  reos  de  prsBterito 
peccatores.  Nam  et  quia  peccata  ooo  suot  de  oa- 
tara,  sed  ez  accideoti ;  rubl,  id  est,  spioarum  ma- 
teria  ooo  habet  radicem  spiois  armatam.  Ratiooe 
ergo  factum  est,  ut  ita  Domious  appareret  Moysi. 

(a)  Nataraaogelica  secuodum  se  simplez  est,  cu- 

)a8  tubstaotia  superiora  appetit,  ooo  ioferiora. 
deoque  Domious  io  igoe  apparuit,  oujus  oatura 
semper  adsuperiora  teodit,ubi  Ghristusest.Iorubo 
autem  idcirco^  qaia  et  spioas  habet  quas  ooceaot, 
et  facilis  est  ad  combustiooem  et  tameo  ab  igoe 
noD  combustus  est.  Ignem  fac  esse  Legem,  quia 
peccatonbus  ignis  est.  Rubus  autem  in  peccatis  si- 

gnificatur,  quia  a  Salvatoread  oomparationem  cn- 
irorum  rubus  mala  arbor  significata  est :  et  pec- 
oata  oihil  aliud  quam  maiitia.  Igitur  igois  cum  io 
persooa  Legis  apparuit,  ooo  tameo  ezussit  rubum : 
•ieut  Lez  data  prffiteriti  peccati  causa,  noo  utique 
▼iodicavit,  sed  magis  abstiouit  vim  justitiaB  sun, 
ut  postea  jam  data  si  cootempta  fuisset,  viodica- 
ret  Hac  ergo  causa  Domious  io  igoe  et  rubo  ap- 
paruit,  quia  io  rubo  igois  Legem  significavit. 

XLIII  (b).  —  Gum  Abraham  fihum  immoiare 
prohibitus  sit,  cur  Jephte  filiaB  sacrificium  persol- 
yerenonest prohibitus (Gen.  zzii,  li,  i2 ;  Judtc.Ti)  ? 

Mnltum  intervalium  est  inter  causam  AbrahsB,  et 
eaasam  Jephte.  Primo  quidem  Abraham  iegitime 
natas  est,  Jephte  vero  spurius :  erat  eoim  filius  me- 
retrieis.  Deiode  Abraham  conYersatioois  optimaB, 
Jephte  autem  prioceps  latrooum.  Abraham  vir  ju- 
stus,  et  io  teotatiooe  probatus  ;  io  Jephte  autem 
nollum  justitiaB  teslimonium.  AbrahaB  itaque  prsB- 
eeptum  est,  ut  fillum  suum  Deo  ofterret,  ut  osten- 
deretur  hominibus  quantum  Deo  crederet  Abra- 
ham,  qui  nec  filium  suum  jubente  eo  dubitavit 
oeeidere.  Qui  enim  conira  mundi  spem  nasci  eum 
potuit  facere  de  steriii  ei  anicuia,  non  fuit  ambi- 
guum  quod  contra  mundi  rationem  posset  eum 
•aseitare  a  mortuis  (ffebr.  zi,  19).  Hoc  lacto  cumu- 
latus  est  justitia  Al>raham.  Osteodit  eoim  Deus, 
qtiia  000  saoguioem  pueri  poposcerat,  sed  ut  fa- 
mulus  8UU8  Abraham  noc  lacto  auctior  fieret.  Diii- 
geotes  eoimse  aliquid  pati  vult,  ut  juste  ilios  pro- 
movere  videatur.  Nam  Jephte  homo  facioorosus  et 
improvidus,  stulta  devotiooe  muous  Deo  promisit 

(a)  Qusesiio  eadem  ez  Mss.  secuodi  generis  inter  post 
rVuIgatas  Veter.  Test.  septima. 
-   (D)  H»c  qoostio  deest  in  Mss.  secandi  generis. 


diceos,  Quidquid  mihi  redeunti  a  ccede  occurrerit  ant^ 
oetia  domut  mesc,  hoc  offeram  Deo.  Numquid  coactus 
devovit,  aut  oumqtiid  ioteliezit  quomodo  deberet 
votum  facere  ?  Quid  eoim  si  caois  illi  aut  asinus 
occurrissef,  quod  Domious  offerri  prohibuit ;  aut 
si  fiiius  alieous,  aut  si  uzor,  ut  io  doiore  alieno 
ezsultaos  redderet  votum  ?  Idcirco  improvida 
meoti  quod  io  alieoam  peroiciem  devoverat,  io 
illum  ipsum  Judicio  divioo  retortum  est :  et  usque 
adeo  ioseosatus  fuit  jephte,  utoec  postea  stulte  se 
devovisse  cogoosceret,  ut  error  ejus  qui  ab  ipso 
coeperat,  per  ipsum  emendaretur.  latelligere  enim 
debuit  Deum  non  tali  sacrificio  deiectari,  et  rogare 
pro  stultitia  sua,  et  aliud  offerre  quod  contra  Legem 
non  esset :  sed  fidelem  se  praBstiUi  factus  parricida, 
eum  constetfidem  stultam  non  solum  roinime  pro- 
desse,sed  obesse.  locaos^itaguefilifiBsuABipsemac- 
tatus  esty  uode  et  Deus  a  tali  sacrificio  dissimula- 
vit.  Si  eoim  hocprohibuisset,  aliud  offerre  sibi  illum 
▼oluisse  videretur,  cum  sciret  ut  iodigoum  ooo 
debere  illum  offerre.  Fiha  autem  ejus  lucrum  fe- 
cit :  quia  eoim  ioooceos  io  maiispatris  mortuaest, 
poBoa  caruit  ioferi ;  quod  diu  forte  vi veodo  adlpisci 
nequisset.  Ut  autem  triumphus  victoriae  Jephte  pro* 
sequeretur,  ooo  meritum  ejus  fecil,  oeque  populi : 
oec  enim  legitur  supplices  illos  fuisse  Deo,  ut  da- 
reteisdefeosorem.  Aut  oumquid  ipsum  Jephte  Do- 
minns  misit,  aut  allooutus  est  ?  Sed  qnia  Aliophyli 
deos  suosIaudabant,quasiqui  subjectos  illis  fece- 
rant  filios  Israel,  vituperantes  Deum  AbrahaB  :  id- 
eirco  propter  honorem  nominis  8ui  Deus  vindica- 
vit  in  Aliophyios,  si  non  propter  istos  vel  propter 
meritum  AbrahflB  et  suum  culmen.  Aut  numquid 
quia  spiritus  Domini  insiliit  in  Samsonem  meretri- 
cantem  (Judic.  ziv,  6,  19 ;  zv,  i4),  dignus  dicetur, 
cum  hoc  factum  intelligatur  ad  Allophylorum  per* 
nieiem  ? 

XLIV  (a).  —  Quomodo  ostendi  posset  ez  Prophe- 
tarum  testimonio  jam  in  Novo  Tesfamento  a  genti- 
bus  recepto,  promissionem  quam  Deus  AbrahaB  fe- 
eerat,  per  Ghristi  adventum  esse  completam  ? 

Scriptum  estin  Isaiapropheta,  Domui  meadomue 
orationis  vocabitur  omnibiu  gentibui  (l$ai,  lvi,  7).  Sed 
forte  dicant  JudflBi,  Domus  Dei,  id  est  synagoga, 
omnibus  patet.  Neo  renitirour  ;  ita  tamen  ut«  sicut 
semper,  circumcisi  applicentur  ad  Legem.  Lez  enim 
eorumestquajussisuntmoreAbrahamcircumcidi. 
Nibil  ergo  novum  hoc  ezemplo  propbetaB  poterit  vi- 
deri ;  quia  ez  qaacumque  gente  quis  veniens,  non 
est  prohibitus  adjungere  se  Legi  ab  ezordio  Ju- 
daismi.  Nihil  novum  a  propheta  dictum  poterit 
nstimari ;  imo  superflue»  si  semper  adroissi  sunt 
servire  Gentiles  Deo  AbrahsB,  nec  aliquando  prohi- 
biti  inveninntur.  Et  verum  est,  quia  subjicientes  se 
Legi,  nunquam  non  suscepti  probantur.  Si  igitur 
hso  ita  sunt,  superflue  videtur  admonuisse  pro- 
pheta,  quod  semel  traditum  custoditum  est  sem- 
per.  Et  an  quis  tam  hebes  poterit  inveniri,  qui  di- 
cat  tantum  prophetam  rem  superfluam  et  ioanem 
locutum  ?  Nescio  cui  hoc  tutum  sit  vel  audire  et 
non  prohibere.  Nam  cum  Judaicus  utique  populus 
propter  peccata,  qusB  in  Deum  delinquebant,  ab 
idolis  suffragia  requirentes,  a  Prophetis  saBpe  cor- 
repti,  poenitentiee  iter  ingredi  nollent,  ut  reverte- 
rentur  ad  Deum  ;  ad  ezprobrationem  illorum  do- 
mum  suam  Deus  aperturum  se  omnibus  gentibus 
ad  orandum  significavit,  ut  abdicatis  JudaBis,  alios 
id  loco  illorum  positurum  se  ostenderet.  Nam  si 
semper  admissaB  sunt  gentes  ad  Legem,  sicut  supra 
dictum  est,  quomodo  hoc  propheta  dicebat  futu* 
rum,  nisi  quia  aliud  significavit  quam  prsBceptum 
eratprius  7  Non  enim  posset  dioeredere  qua  quo- 
tidie  fiebat,  quia  futuraerat.  Unde  manifestum  est 
btud  ad  necem  proficere  JudaBorum,  quibus  osten- 
dit  propheta,  quod  alii  his  amotis  vocandi  essenti 

(d)  Adversum  JadfldOi.HcBcdeest  hiMss.Becaadi  generi8« 


1243 


QUiESTIONES  E^t  VBTERI  tESTAMENTO. 


M4 


ac  reoepturi  domum  ^atisB  Dei,  quod  promissum 
fuerat  JudaBis.  Quid  sit  autem  promissum,  Isaias 
propheta  docet,  diceos,  Veniet  ex  Sion  qui  eripiet  et 
aoertet  impietatem  ab  Jacob;  et  hoe  iltis  a  me  tettamen- 
tum  (ImU,  ux,  20,  2i).  Igitur  hoc  testameDtum  est 
aho  itio  peccatorum.  Hoc  esi  testamentum  Novum, 
quod  promissum  est  per  Jeremiam  dicenlem,  Ecu 
venient  dies,  dicit  DominuSy  et  eonsummabo  domui  /i- 
rael  etdomui  Juda  Testamentum  novum^  nonteeundum 
Testamentum  quod  disposui  pat^ibus  illorum  in  die, 
qua  apprehendi  manum  illorum,  ut  educerem  illos  d$ 
terra  ASgypti  :  quia  ipsi  non  permanserunt  in  Testa' 
mento  meo,  et  ego  neglexi  eos,  dicU  Dominus  {Jerem. 
xzxi,  31,  32).  Hfficestpr8Bvaricatioillorum,quaQdo 
simulacrum  vituli  fecerunt,  tuno  Testamentum 
ejus  ^corruperuQt.  Uode  et  tabul»  io  quibus  data 
Lex  fuerat,  sub  moote  coQfraoUe  sunt  (Exod.  xxxu, 
4,  19),  ex  60  quod  graviora  pracepta  merueruQt 
accipere.  Sed  quia  clemeoset  misericors  Deusest, 
promisit  per  Prophetas  mutare  se  Legem,  ut  aliud 
Testameutum  daret,  quod  differret  ab  eo  quod 
dederat  prius :  ut  aon  solumquod  graveerat  muta- 
retur,  sed  et  illa  qua  ia  ligura  data  eraot,  id  est, 
sabbatumet  circumcisio :  ut  quia  diu  pressi  eraot» 
per  omnia  relevati  supplices  Deo  gratias  agerent.  £t 
quia  iopraBvaricationepaterDadurantes  animosab 
idolis  avertere  noluerunt ;  gentut  cum  residuis  qui 
fidem  servaverunt,  Testamento  frui  quod  futurum 
dixerat,  contestatur:  utduplicimoaogravatiexcru- 
ciarentur  perfidi  Judei.  Bt  ad  tempus  eoim  gravati 
8unt  prsBceptis,  et  in  futurum  congruas  poenas  ex- 
solvent,  guia  neque  in  Veteri,  nequeioNovoTesta- 
mento  fiaeles  iDveoti  suot.  Novumergo  Testamen- 
tum  dare  se  dixit,  ut  cessaret  Vetus,  quod  datumerat 
Patribus.  Ac  per  hoc  qui  in  hoc  Tesiamenlo  servit 
Deo,  neque  sabbatum,  neque  neomeoias,  neq[ue 
circumcisionem  custodit,  neque  escarumdiscretio- 
nes  ;  sed  tanlum  Dei  habet  Umorem  in  fide  :  quia 
non  ex  Lege  justificabitur,  sed  ex  fide.dioente  Ha- 
bacuc  propheta,  Quiajustus  ex/ide  vivet  (Habac.  u, 
4)  :  ut  non  utique  jam  muitis  utatur  prsBoeptis  ad 
Deum  promerendum,  sed  paucis :  Isaia  iterum  de 
hoc  sensu  cadem  diceote  ;  ait  enim,  Si  fuerit  nu- 
merus  filiorum  Israel  tanquam  arena  maris,  reliquix 
eorum  salvae  fient.  Verbum  enim  eonsummans  et  ore- 
vians  in  aftquitate,  quia  verbum  breviatum  faciet  Domi- 
.nus  in  universo  orbe  (Isai.  x,  22,  23).  Reliquis  qui 
in  fide  promissionis  perseveraverint,  caateris  diffi- 
dentibus,  breviatum  Legis  verbum  ostendit :  hoc 
est  Novum  Testamentum  quodpromisiUQuodnon 
aliter  Testamentum  diceretur,  nisi  simili  modo 
etiam  hoc  sanguiois  testimonio  firmaretur  ;  sicut 
et  Testameotura  Vetus,  ut  ooraen  unumsit  utrius- 
que  :  sedio  Veteri  mulla,iD  oovo  autem  paucasint 
prfficepta,  sicut  promisit.  Ut  quia  Abraliam  patrem 
multarum  gentium  futurum  dixerat  ((v«n.  xvii,  4, 
5),  eodem  modo  justificarentur  el  filii,  sicut  fuerat 
justificatuset  pater:  utcessantibusquffi  post  fidem 
AbrahfficceperantySUscipieDtes  fidem  perquamjus- 
tificatus  est  idem  Abraham,  filii  essent  Abrahffi, 
sicut  dictumesta  Domino.  Quodquidem  necmirum 
nec  inauditum  est,  ut  sine  cura  sabbati  et  circum- 
cisioneet  reliquishujusmodi  mandatis  justificentur 
homines.  Nec  enim  per  hoc  placuit  Deo  Enoch,  ut 
transferretnr,  neque,  Noe  hoc  servando  in  diluvio 
Boiusinventusest  justus,  neque  ipse  Abrahampost- 
guam  circumcisus  est,  justificatus  est :  Creaidit, 
inquit,  Ahraham  Deo,  et  reputatum  est  ei  adjustitiam 
(Htbr.  XI,  5, 7,  8  ;/{o?n.]v,  3).  Tnnc  circumcisus  est,ut 
si^num  esset  iQeo,quia  credidit  oum  senioresset, 
liliiim  se  habiturum.  Non  ergo  circumcisio  com- 
niendat  Abrabam,  sed  fides.  Ideoque  credentibus 
Bufficitfides  ad  |u8tificationem,  utfilii  sint  Abrahffi 
in  fide,  non  in  circumcisione,quia  hisnonestoput 
circumcisione.  Non  enimhoo  creditur^  (^uodcredi- 
dit  Abraham.  Judffii  aulem  idcirco  iussi  sunt  cir- 
eomoidii  «l  fidei  AbrahiB  signiun  baberent»  non 


suffi  fideiysed  ut  filii  ejusseoundumcarneia  icirBa- 
tur  :  si  autemcredant,eruntfiliiejasetin  juati&ca- 
tione.  Quid  enimprodest  dioi  fihum  potenlia  eom 
qui  impotens  sit,  nisi  quia  magis  obHat  ?  Dedecas 
est  enim,  inclyti  et  gloriosi  Qiiumesse  tioehonore. 
Nam  in  tantum  circumcisio  carnis  niiUius  meriti 
est,  ut  vindicaturum  se  dicat  Deus  per  Jeremiam 
prophetam  in  omnes  circumcisosprffipatiOy  si  non 
luerint  circumcisi  corde  {Jerem.  iv»  4).  lUis  antcm 
non  indignatur,  qui  circumcisi  corpe  prsputiati 
suntcarne,  quia  nemo  sine  oordis  circumcisiooe 
piacuit  Dco.  Quicumque  ergo  circiuncisi  sunt 
carne,  genus  significaot  Abraliffi  |uxta  carnem ;  nam 
qui  oiroumcisi  sunt  corde,  signihcant  genus  Deiis^ 
cundum  fidem,  quia  circumcisi  omni  mundanosr- 
rore  Deum  profitentur  parentem.  Quid  ergo  pro- 
dest  carnis  circumcisio,  si  oum  fidet  defuerit  in 
Judffio,ad  meritum  Abraha  penrenirenonpoterit? 
Aut  quid  obest  prffiputium,  cum  nemo,  nisi  qui 
ffimutus  fuerit  fidei  Abrahffi,  pervenit  ad  justitiam 
ejus  ?  Superflue  igitur  gloriantur  de  carniscircum- 
cisione,  oum  videan t  iiiam  apud  Deum  meritum  non 
habere.  Et  si,  siout  est  ostensum,  melius  est  fidsm 
hai>ere,  quam  circumcisionem,  meiiores  snnt  Gen* 
tiles  Judffiis ;  quia  isti  fidemhat>ent,  Judasi  ciroum- 
cisionem.  Et  quos  putas  magis  agnoscat  filios 
Abraham  ;  qui  juxta  carnem  similes  ilU  sunt,  an 
qui  in  fide  ?  Sed  Abrahffi  fides  testimoniom  perhi- 
bet,  Ac  per  hoc  non  in  carne,  sed  in  fide  gionatur. 
Ideoque  istos  in  filios  susoepit,  quos  viaet  imita- 
tores  esse  gioriffi  suffi.  Quomodo  enim  iUos  potsit 
appeilare  filios^a  quibus  videt  abhorrere  unoepla- 
ouit  Deo  et  justificatus  est  ?  Non  ergo  fiiios  suos^ 
sed  inimicos  poterit  judicare.Invidi  enim  ejns  TideQ- 
turspernentesfidem,per  quam  ffiorificalusest.29ec 
mirum  si  Judffiidiffidentes  deprehendantur  minimt 
suscipientes  Novum  Testamentum,  cum  teiamns 
iUosnecinVeterifuisse  fideles.  Semper  enimcontra 
Deum  relMlles  et  contumeliosi  fuerunt.  unde  talia 
prfficeptaacceperunt^  perqufficervioesUlorum,  qo» 
mflexibiies  erant,  premerentur.  Nunqoam  enia 
bona  de  Deo  sperare  voluerunt,  cujus  tanta  bcmeft- 
cia  et  virtutes  tam  mirandas  agnoverant.  Hinc  est 
unde  inter  cffitera  dicit  Ezechiel  prophetay  Lemsi 
fnanum  meam  in  daserto  ifUer  eos,  «I  dsgpergerenbsr 
inter  gentes,  et  disseminarentur  in  regunubus,  eo  qued 
justifleationes  meas  non  feeerunt,  et  fraecepia  mea  »• 
pulerunt.  Et  in  subjectis,  Ego  dedi  tUis  praecepia  nob 
6ona,  ei  justifieationesmeai,  in  quibus  tion  viveni  ificu 
(Ezech,  XX,  23-25).  Ostenditquacausa  datasintiliii 

Erfficeptatanta  et  tam  aspera,  utquiaingratitaitis 
onis  exstiterunt,  dictante  justitia,  preeceptis  sevt- 
rioribus  premerentur.  Idoirco  non  bona  ea  dixit, 
cum  justa  sint:  quia  non  iilis  ad  justificatioBem 
proficiel>ant,  sed  ad  exitium  ;  et  poena  licet  digne 
lilata,  patienti  tamen  bona  non  est.  Post  hffic  tsjMD, 
quia  pius  est  Deus,  Novum  Testamentum  datoram 
se  promisit,  in  quo  abbreviatio  facta  Legis  justift- 
caret  credentes,  sicut  justificatus  est  Abraham :  ut 
cessantibus  neomeniis  et  sabbato  et  circumcisiont 
et  cffiteris  prfficeptis,  non  quffi  naturalis  le^  suat, 
id  est,  homicidium,  adulterium,  et  talia ;  ita  josti- 
ficareotur,  sicut  Abraham.  Renovata  enim  fide 
Abrahffi,  omnia  voluit  cessare,  uttale  tempusesset, 

3uale  fuerat  quando  credidit  Abraham.  Sed  fortc 
icaot  Judffii :  Si  ea  que  a  Mojsedata  sant,  cessare 
dicta  sunt  per  abbreviationem  Legis,  nnmaaid 
circumcisio  a  Moysedata  est  ut  cesset  ?  Ac  per  Doe 
signum  patrisno8trihabemus,quiasumusfilu  Abra- 
hffi,  quod  propter  testimonium  generis  cessarenoii 
debet.  Temporequidem  suoservanda  fuitcireum- 
cisio,  id  est,  antequam  Novum  Testamentum  dare- 
tur,  quod  promissum  erat.  At  ubi  Dei  gratia  prses- 
tante,onera  Legis  cessarejussasunt,qnid  opuaest 
circumcidi  ?  Idcirco  autem  nova  Lex  data  est,  id 
est  spiritualis,  utcessarentcamalia,  etaaicipientes 
eam  signum  ejos  acciperent :  ot  aioat  in  Yettti 


iM9 


APPBNblX. 


tt46 


Testamento  Abrah»  fignum  habuerant,  ezqao  g<b- 

Eit  Teetamentum  Vetus ;  ita  et  in  Novo  signum  ha- 
eant  Salvatoris,  qui  Novi  Testamenti  constitutor 
est.  Quemadmodum  enim  ex  Abraham  Hebraei  dicti 
sunt,  aio  et  ex  Christo  Christianidicuntur.  Quicum- 
queergoadhucHebreeidicuntur,  Novum  Testamen- 
tum  quod  promisit  Deus,  non  receperunt,  benefi- 
eium  et  misericordiam  Dei  in  irritum  deduceotes: 
quipopulumeuumjamuon  hominis  nominevoiens 
censeri»  sub  Filii  sui  nomiiie  constituere  ilios  di* 
gnatus  est  Qua  igitur  audacia  dicunt  Judsi,  non 
noslra  nos  lege  uti,  sedsua ;  cumdicat  David,  Coti- 

gibar  itbiin  glnUibus  {PmL  xniySO) ;  etiterum,^pi«- 
mni,  gentei,  cum  populo  ejut  ?  Et  ad  ieremiam  pro- 
phetam  dicil  Domiuus,  Ptiutquam  U  forwiarem  ta 
uUro,  navi  U:  et  antequam  exires  de  vulva,taneUlieain 
U ;  etproj^etam  in  gentibui  potui  te  (^erem.  i,  5).  Ju- 
daismus  certe  proprias  hai>et  sigujficationes :  aut 
anim  populus  iete  m  Jacob  signi&catur»  aut  in  Sa- 
maria,  autin  Jerusalem»  autin  Jud8Ba,autinIsraei. 
De  Mnlibui  autem  apertumest,  quia  aliter  iilos  si- 
ffnincat,quam  suntJud»i.  Nosterergoprophetaest 
Ssremias.Quamvisenim  in  omnibus  Prophetisgentes 
participes  doni  sui  ostenderit  Deus,  ad  Jeremiam 
tamen  speciaiiterdicit,  quia  nobis  illim)  deditpro- 
plietam.  Hic  enim  Novum  Te&tamentum  futurum 
significavit,  quod  plus  gentibus  proficeret  quam 
Jndflsit,  quod  nunc  deciaratum  videtur.  Cum  enim 
in  universa  terra  Novi  Testamenti  sit  prsdicatio; 
tam  raroet  difficile  JudsBus  fiaeiifl  invenitur,  ut  om- 
nes  EcoiesisB  Novi  Testamen  ti>  gentium  nominentur, 
eioutdictuln  eratin  Osee  propheta,  VocabononpU' 
bemmeam,  pkbem  meam ;  et  non  dilnlam^  dilectam  (Otee 
u»  24 ;  Bom,  ix,  35).  Repuisis  ergo  JudflBis,  convocat 
geotesea  misericordia  etgratia,  quavocaredigna- 
tus  est  etAkMraham.  Necenim  Abraham  oon  vocatua 
oognovit  Domioum.  Itaque  qui  dignatua  est  Abra- 
ham,  idem  ipse  dignaius  eat  gentes.  Cur  ergo  di- 
eunt,  Nostra  eatLex ;  cum  manifestum  sit,  donum 
Dei  omnium  esse  voientium  ?  Cesset  itaque  ista 
osurpationis  temeritas,  quia  gratia  Dei  communis 
e8tomnibu8.Quo  namquepudore  negant  Christum 
Boatrum  in  Lege  promissum»  cum  videant  omnia 
aignain  eo,  qusB  Lex  futura  predixerat  ?  Quia  et  se- 
enndum  AbraluB  promissionem  omnes  gentes  jus- 
tificantur,  ineumcredentes((rtfa.xxu,  18)  ;etsecun- 
dnm  Isaiam  prophetam  de  Virffine  natus  est(/iat. 
¥U,  14)  in  Bethienera  ex  tribu  Juda,  sicut  fuit  pro- 
miaanm,  ex  semiue  David  [Midmee  v,  2);  et  juxta 
auod  Jeremias  prophetavit  (Jerem.  xxxi,  31,  32), 
novum  Testamentum,  quod  Deus  tunc  promiserat 
Cotnrum,  praBdicavit ;  et  postomnia  sigaa  virtutum 
ostenaa,  hnmiiiavit  se,  secundum  dicta  Propheta- 
rnm  ;etomnia  qusBpraBdicta  sunt,  passu8,tertiadie 
mnrrexit,quemadmodum  scriptum  estin  propheta. 
Bt  ai  tempus  promissionis  requiraut,  sicut  in  Da- 
nieie  propheta  ostensum  est  (i>aii.  ix,  24,  sqq.), 
inYement  impietum  tempore  quo  natus  et  passus 
astChristus:  quia  a  tempore  primi  anni  Dani  re^is 
Peraarum  usaue  ad  na  tivitatem  et  passionem  Dommi 
et  exeidium  Jerusaiem,  quod  faolum  estper  Vespa- 
sianum  imperii  Romani  priocipem,  impietaB  sunt 
hetKlomadaB  septuagiuta,  qun  sunt  anni  quadrin- 
genti  nonagjnta,  qui  computus  per  regna  et  per 
•eaeceasores  imperiimanifestusest.  Quomodoetiam 
41  Tertuihano  computatuminvenitur  in  iibro  quem 
aerinsit  adversas  Judasos,  quod  ne  ad  iDJuriam  ej  us 
pronceret,  quia  recte  computavit,  praBtermisimus. 
Et  qnis  ambigat  de  hoc  numero,  cum  trecenticir- 
eiter  anninunc  superhuncnumeruminveniantur? 
Impudentis  ergo  esipost  tantum  superaddiium  nu- 
mernm  adventui  Saivatoris,  dicere,  Non  venit,  Sub 
Apostoiia  enim,  aut  tempore  quo  agebat  Dominus 
inter  homines,  se  poteratoccultare  malitia  contra- 
dioensTeritati ;  ntcumonmiasigna  promissiChristi 
'videret  in  Salvatore,  de  tempore  tamen  ambigere 
^dioenl»  nt  perfljiam  aoam  oelarai»  Post  tnteo» 


eum  auper  promisanm  numerum  supercrescere 
multi  anni  coBperunt,  qua  impudentia  est  negare 
venisae,  quod  etiam  et  signis  et  temporibus  adim* 
plelum  scitur?  Nam  quando  aiiquid  plenum  est, 
et  non  superabundat,  potest  conienliosus  aliquis 
dicere non  esse plenum,  sed  superabundantia ciau- 
dilur  os  contentioso:  itaelJucfflBitemporeSaivato- 
ris  potueruni  dicere,  iicet  per  faliaciam,  non  bene 
oomputatum  a  Darii  tempore  usque  ad  Dominum 
Cliristum,  ut  ipse  dicatur  esse  qui  promissus  est. 
Faiiimur  enim  inannis  et  in  mensibus  et  in  diebua 
Imperatorum,  et  ad  hquidum  non  coiligimus.  Ubi 
autem  creverint  tempora  super  numerum  prnscrip- 
tum  annorum  promissi  Chri$ti,nuilapotest  prflBtendi 
excusatio,  ut  non  ipse  esse  Christus  dicatur,  qui 
venit,  nisi,  quod  absit,  meniilus  dicatur  esse  qui 
promiait.  Quandoenim  tempus  promissionis  emen- 
aum  eat,  etnegatur  venisse  qui  promissus  est  quid 
aliud  quam  mendacii  arguitur  qui  promisit  ?  Sed 
yeracem  esae  qui  promisit,  signa  omnia  docent, 
quA  prttdicta  in  Cliristo  sunt,  et  reperta  in  Christo 
noscuntur.  Judtti  autem,  dum  emendare  eruties- 
cunt,  non  cogitant  futurum  judicium.  Nlhil  enim 
pejus  esl,  quam  si  neget  quis  verum  esse,  quod 
mteliigit  non  ease  mendacium. 

ILV.  —  (a)  Quomodo  homo  ad  imaginem  Dei 
factua  8it,  et  utrum  ad  dominaiionem,  et  an  mu- 
iier  quoque  ? 

Faciamutf  inquit,  hominem  ad  imaginem  et  timilitW' 
dinem  nottram  {Gen.  i,  26).  Hoc  quibusdam  ex  aiia 
parte  ieclionis  inteiiigendum  esse  videtur  ;  ex  hac 
videiicet,  inquaieffimusdixisse  Deum,  VeniUy  det* 
undamut,  et  confunaamut  liniguat  eorum  (Id,  xi,  7). 
Quia  quantum  in  superficie  videtur,  simiie  est : 
unius  enim  vox  est,  plurali  numero  loquentis  : 
aeddiacrepat  aenau,  quia  et  dissimiiis  ratio  eat.  Hic 
enim  de  creando  homine  dicit,  quemadimaginem 
et  aimiiitucUnem  suam  Deua  vult  creari.  Uiud  au- 
tem  quod  dioit ,  VenUe,  dewndamut  et  confundamut 
linguat  eorum,  ad  hoc  pertinet,  ne  se  inteiiigerent 
homines :  unde  ad  Angelos  potest  videri  iocutua 
Deus,  quaai  imperalor  ad  exercitum.  Communiter 
enim  dicit,  quia  facturua  erat  per  iUos,  utpote 
Creator  iliorum  :  ac  per  hoc,  Confundamut,  inquit. 
Unguat  eorum.  Nam  cum  dicit,  Faciamut  hominem  aa 
imaginem  et  timilitudinem  nottram,  non  potest  dici 
Angelia  iocutus  ;  qnia  non  potest  dici  una  esse 
imago  Dei  et  Angeforum,  sicut  imperatoris  et  co- 
mitum.  Quia  quorum  imago  est  una,  non  potest 
diasimilis  esse  dignitaaveinatura.Denique  aajecit, 
Et  fecit,  inquit,  &uthominem;  adimaginem  Det  fecit 
eum  (Id.  1,  27)  :  ut  Deus  dixerit,  et  Deus  fecerit ; 
nonaiterdeus  autdifferena,  sed  idem  Deus.  Quod 
enim  unua  ad  unum  dixit,  non  aiiam  naturam  ai- 
gnificavit,  sed  personam.  Gum  enim  Deusunus  sit, 
tres  tamen  personflB  sunt :  et  ideo  unus  est  Deus, 
quia  sive  in  FUio,  sive  in  Spiritu  sanclo,  Dei  unius 
substantia  est ;  quia  non  potest  non  hoc  esse,quod 
deipsa  est,  quod  ipse  est.  Dei  ergo  Patris  persona 
est  dicenUa,  Factamitf;  FiUi  vero  facientis  hominem 
ad  imaginem  i)ei ;  sive  ad  Patris,  sive  ad  auam^ 
nihil  intereat,  quia  utnuaque  una  imago  est.  tecit 
autem  Fiiius  per  Spirilum  sanctum.  Sicut  enim 
Pater  per  FiUumdicitur  facere,  ita  et  Fiiiusper  Spi- 
ritum  sanctum,  ipso  dioente,  quia  ego  in  Spiritu  Dei 
ejicio  daemonia  (Matth.  xii,  28).  Igitur  una  trium 
imago  est;  quiasivePater,  8iveFiUus,sive  Spiritus 
aanctua,  unu8  eat  Deus.  Ac  perhoc  unus  factusest 
homo  ad  unius  Dei  imaginem.  In  eo  autem  imago 
Dei  est  homo,  ut  siout  unus  est  Deus  in  cobUs,  ex 
quo  omnia  subsiatunt  apiritualia ;  ita  unua  easet  in 
terris  homo,  ex  quocaBteri  hal>erent  carnalem  ori- 
ginem.  Aiiquibua  tamen  videtur,  quia  in  domina- 
tione  Dei  imaso  est  factua  homo  ;  et  quia  dicit,  Et 
'pitotum  marit,  et  oolatiUum  cali,  et  Miut 


dominetur  pitoi 
(a)  Bttc  q^flMtio  deeftt  in  Umn 


j|89iri8« 


2S47 


QOifiSTIONES  EX  VBTERI  TESTAMENrO. 


I2tt 


ierrx  :  cum  non  solum  ▼iro,  sedet  mulieri  islacer- 
aaatur  subjecta,  auam  coastat  Dei  imagiaem  ooa 
habere.  Quod  quidem  duplici  modo  caret  ratioae: 
per  hoc  euim  oeque  adFilium  dixisse  Deusasseri- 
tur,  Faciamut  hominem  ad  imaginem  et  similitudinem 
nostram,  sed  ad  dominatiooes  coeiestes,  quas  Apos- 
tolus  commemorat,  si  imagioem  Dei  homo  ia  do- 
minatioae  habet ;  etmulieri  datur,  ut  et  ipsaimago 
Dei  sit,  quod  absurdum  est.  Quomodo  eoim  potest 
de  muliere  dici,  quia  imago  Dei  est,  quam  coostat 
domioio  viri  subjectam,  et  ouUam  auctoritatem 
habere  ?  Nec  docere  eoim  potest,  oec  testls  esse, 
oeque  ftdem  dicere,aequejudicare  :  quaoto  magis 
ooo  potest  imperare  ? 

XLVI  (a).  —  Utrum  Samuel  fuerit  defiliisAaroo, 
et  utrum  sacerdos  fuisse  existimaadus  sit  ? 

Suotquiddmioter  DOs,qui  partim  oegotiis  saBcula- 
ribus  occupati,  partim  micus  studiosi  circa  Scriptu- 
rassacras,  errorem  patiuatur,putaote9Samuelem 
sacerdotem  fuisse,id  est,  ex  Aaroo  babere  origioem : 
excujusprogeoiecoostituit  Domious  Deu8Dasoi,DOQ 
fieri  sacerdotes.  Nec  alicui  praBterfilios  ejuscooces- 
sum  est,  ut  pooeret  io  altaro  iaoeosum.  Ex  quibus 
aliqui  plus  erraotes,  oegaat  quidem  Samuelem  de 
geoere  fuisse  Aaroo  ;hoc  est,  ooq  illum  dicuot  oa- 
tum  sacerdotem,  et  oihilomious  sacerdotio  illam 
asseruot  functum.Quibusprius  respoodeodumest. 
Pejus  eoim  est  oegare  Samueiem  oatum  fuisse  sa- 
cerdotem,  et  tameo  asserere  illumfuoctumesse  sa- 
cerdotio,  quem  dicere  sacerdotem  illum  fuisse  ex 
filiis  Aarou.  Hio  eoim  igooraotia  est,  illic  stultitia. 
Gum  eoim  didicerint,qui  illumputaotootim  sacer- 
dotem  ex  filiis  Aaroo  ooo  esse ;  maoifestum  habe- 
buotQoa  illum  fuisse  sacerdotem :  i^oari  quia  ooo 
licuit  agere  alicui  sacerdotium,  oisi  ei  qui  esset  ex  se- 
mioeAaroo.  Compertumeoimhabeot;  maoifestum 
esteoim,quodGhorecumnooes8etexfiIii8Aaroo,et 
voluisset  super  altare  impooere  ioceosum,  hiatu  ter- 
raBabsumptus  est  cum  sociissuis  (Num.  xvi,  1-34). 
EtOziasrex,  cumoooutiqueessetex  semioeAaroo, 
sed  ex  tribu  Judfe,et  praBsumpsissetagere  sacerdoti- 
um,staQ8  aate  altare^percussuslepraio  frootee8t,et 
8icexspiravit(IIPara^xxvi,i6-2i).IIIiautem,quidi- 
cuot  Samuelem  ooo  oatum  esse  sacerdotem,et  ni- 
hilomiaus  egisse  illum  asseruotsacerdotium^satis 
stultum  est  quod  dicuot :  et  stulto  suadere  quod 
booum  est.Iaboris  est  maximi.Qoaota  enim  hebetu- 
dioe  ducuatur,ut  sole  appareote  superterram,  di- 
caot  quia  oox  est  ?  Gum  eoim  legaot,  et  ooo  uoo 
loco  legaot,  hocaOeo  esse  decretum,  ut  oemo  au- 
deret  sacerdotium  agere  prffiierAarooetfiliosejus, 
bbstioata  meote  cooteoduot,sacerdotem  fuisseSa- 
muelem  :  ooo  eoim  iotel]iguot,quia  si  oatus  sacer* 
do8  000 est  Samuel.ei  sacerdotiumegit,prffisump- 
tor  dicitur:  quia  hoc  Deus  statuit,  et  oascereotur, 
ooo  fiereot  sacerdotes.  Et  de  Samuele  hoc  seotire 
puto  tutum  000  esse.  Quomodo  eoim  posset  fieri, 
ut  vir  laudabilis  et  Dei  testimooio  commeodatus 
hocageret,  quod  iocoocessumsoiebai?  Gujusetiam 
prffisumptioiiisviodictam  pro  certohabebat  semel 
et  iterum  factam.  Negue  eoimDeijudicio  potuitad 
hoc  aspirare,  quem  immutabilem  sciebat :  a  quo, 
siforte  hoc  audisset,  teotari  se  potius  credidisset, 
scieodo  Deum  oullo  modo  seoteotiam  suam  posse 
resciodere.  Posset  eoim  magis  sub  Dei  appareotia 
et  oomioe  id  agi  secum  credere,  ut  circumveoire- 
tur  a  parte  adversa,  quam  judicium  suum  Deum 
possemutare.  Deaiquecum  Balaamprohibitusfuis- 
sel  a  Deo^  oe  iret  aa  BaIach,etposteaiterumrequi- 
sisset,  aa  iret ;  indigoatus  ei  Deus,  ex  ore  asmie 
corripuit  eum  :  quia  prohibeotem  aogelum  videos 
a^tioa,  coeptumiter  implere  oolebat  {Nam,  xxu,28). 
Balaam  vero,  prohibeote  Deoae  iret,  iterum  ioter- 
rogaas,  ao  ire  illum  vellet ;  sic  de  Deo  quasi  de  ho- 
mioe  judicavit,  qui  per  idquod  imprffiscius  est, 

(6)  Hnc  qottstio  deest  in  Mss.  secondi  generis* 


varius  et  mutabilis  est.  Sed  BalaaDi  nullo  divino 
testimooio  commeodatur  ;  erat  eoim  hariolas. 
Samuel  autem  vir  Deo  charus,  et  judiciorum 
ejus  scieos  fixam  esse  seoteotiam,  quomodo  aiiud 
fieri  de[)ere  crederet,quamsciebat  a  Deo  esse  eoos- 
titutum  ?  Sed  Heli,  iaquiuot,  mortuo,  et  ftliia  ejni 
sacerdotibus,  Samuei  ccepit  agere  sacerdotium. 
Quod  oec  Iectiodocet,oecratio  admittit.  Hoceaim 
diceotes,  oullum  putaot  tuoc  fuisse,  gui  ageret  sa* 
oerdotium,  ut  his  tribus  mortuis,  oisi  Samuel  po- 
puli  muoera  obtulisset,  sacerdotium  agi  desiisset. 
Quffi  asseveratioest  Dei  ioimica.  His  eoiai  Deusim- 
providus  judicaiur  quasi  oescius,  cum  id  statuit, 
quod  permaoereooo  possit.  Utquid  enim  ooilialii 
quam  filiis  Aaron  sacerdotium  agere  usqae  in  sffi- 
culum  statuit,  hoc  est,  usque  ad  tempora  adventoi 
Ghristi,  si  hoc  deficere  sciebat  ?  Si  autem  neteivit, 
quod  absit.  improvidusfuit :  el  ideo  fieri  potaityUt 
nec  Samuel  fuerit,  illis  deficientibus,  saoerdos.  Si 
autem  providus  et  prescius  Deui  eit,  permansit 
quod  statuit :  et  si  permansit  quod  statoit,  Samuei 
noD  egit  sacerdotium,  qui  Dei  oon  eratsaeerdo8.Ia 
Veteri  eoim  Lege  oasci  decrevit  Deui  8acerdotes,ia 
Nova  vero  fieriDomiousJussitsacerdotes.  Eligaot 
ouoc  uoum  e  duobus  ;  aut  oatum  probent  Samue- 
lem  sacerdotem,  autfactum.  Sedconsentiuntnoa 
iUum  naium  esse  sacerdotum  quia  sciunt  iilam, 
noo  esse  ex  filiis  Aaron.  Si  ergo  natus  noa  est  sa- 
eerdos  Samuel,  factus  autem  non  legitur,  nee  pro- 
batur,  quia  nec  statuerat  Deus  fieri  saoerdoies ;  in 
absoluto  est,  Samuelem  mioime  fuisse  sacerdo- 
tem.  Sed  cootradictorescIausisocuIiSpSi  saeerdos, 
ioquiuot,  ooo  fuit,  vicem  tameo  egit  saoerdotis  ; 
quooiamlegitur  Deo  sacrificium  obtulisse.  Quisau- 
deat  oegare  quod  scriptumprobatur(l  Reg.  vii.  9)t 
Obtuliteoim  Deo  sacrificiumSamuel,  sednon  inae 
vicem  sacerdoiis  egissecogooscitur.  Ipseenimsem- 
per  dicitur  ofrerre,cuiusobIatioae8  8unt,quassuper 
altare  impouit  sacerdos.  Et  Sadl  obtulit  noc  utigue 
genere,  id  est,  persacerdotem,  sicut  etnuncoffe^ 
tur  ;et  David  obtuIit,et  Salomon  obtulit,  et  c«teri 
similiterobtulerunt :  numquidomoesyicem  sacer- 
dotis  egeruot^Quamviseoim  propriosaeerdos  fofr 
gatur  officio,  ille  tameo  ofiferre  dicitur,  c^jus  oomi- 
oe  agit  sacerdos.  Ipsi  eoim  imputatur,  cujos  mo- 
oeraofferuot.  Et  quiooo  fuit  sacerdos,  quomodo 
vicem  agerepoterat  sacerdotis?  Numquiddiaconoi 
potest  vicem  gerere  sacerdotis  ?  Prffifectus  etenim 
potestagere  vicem  prffifecti,etprffitorpnetoris;  noa 
tameo  privatus  potest  agere  vicem  potestatis  ali- 
cujus  :  quaoto  magis  saoerdotis  vicem  agere  doq 
potest,  qui  ooo  est  saoerdos  ?  Qao  enim  oonsilio 
ad  hoc  aspirare  audeat,  quod  sibi  scit  non  licerBt 
Nam  si  sacerdos  aiioubi  desit,  potest  alterioi 
loci  sacerdos  rogatus  venire,  et  vicem  ejus  agere; 
non  tamen  propheta,  quamvis  sancte  vita  sit«  age- 
re  potest  quoa  scit  sioi  minime  esse  concessaai. 
Aliud  enim  est  bene  vivere,  et  aliud  |>otestatemali- 
cujus  officii  accipere.  Sicut  eoim  qui  sacerdosett, 
non  exeovitamsuam  commendatamputaredebel; 
ita  etqui  sanctfficooversatiooiset  vitasest.non  jam 
ex  eo  sibi  sacerdotium  viodicare  debebit.Quamm 
eoim  booum  sit  8acerdoiium,tameo  malumeritei, 
cui  concessum  ooo  est,  et  prffisumit.  Nam  sirespi- 
ciamus  quod  scriptum  estde  saoeto  Samuele,  vide- 
bimus  quale  testimooium  det  ei  Scriptura,  dieeos, 
^ttiino(tttl,iaquit,  omnipofmlo,qwmiamfidelis  ettSa^ 
muelpropheta  Domino(Id.  m,  20).EtioP8aImOvflHurf« 
ioquit,  Moytes  et  Aaron  in  saeerdotei  ejtu^  ei  SaMS«< 
inter  eo$  qui  invocant  nomen  ejus{PiaL  xcviii.  6).Quis 
ooo  advertat  ex  hac  distioctiooe  divisas  esse  per- 
sooas  digoiiatum  causa.ut  Moyses  et  Aaronsacer- 
dotalem  dignitatem  adepti  noscantur;SamueIvero 
ioter  prophetas  Deodigous  exstiiissehabeatnr,  qni 

f»recibus  Deum  iovocabant  adprotegendnm  popo- 
um  8uum,  sicutlegitur  ?  Intantam  aatem  saeeroo- 
.tes  mininiedeftiisseprobaaiar»  alitfocalaareaab 


nm 


APPENDIX. 


^m 


Allophylis,  bajulis Levitis,  viri  Bethsamis  obtuleriot 
Deo  sacrificia  absente  Samuele.  Rege  autem  facto 
SauIe^Achimaaserat  pronepos  Heli  sacerdotis,  qui 
portabat  ephod.  Sed  nioc,  mquiunt,  videtur  sacer- 
dos  fuisse  Samuel,  quia  vestitus  erat  ephod.  Quasi 
non  hodie  diaconi  dalmaticisinduantur^sicutepis- 
copi.  Ephod  autem  etiam  David  legimus  fuisse  in- 
dutum,  et  duplicem  ephod  (II  Reg,  vr,  14^.  Samuei 
autem  adhucpuerulus,  succinctuseratephod  (I  Reg, 
II,  18):  numquid  pueruluspotuitDeomunerapopuii 
oflTerre  ?  Vides  ergo,  quia  ephod  unum  quidemno- 
men  est,  sed  non  unam  rem  semper  siguificat.  Sacer- 
dotesenim  portabant,non  vestieoanlur  ephod ;  reges 
vero  et  levita  Samuel  induebantur  ephoa.  Aliquando 
ergo  vestis,  aliquando  quasi  armariolum  S  quod 
pK>rtabant  sacerciotes  ad  mterrogandum  Dominum, 
significatur  ephod.  Quantum  apparet.  probatum  est 
Samuelem  non  sacerdotem,  secf  propnctam  fuisse: 
nuuc  his  respondemus,  quiignorantesquiaSamuei 
non  est  de  filiis  Aaron  sacerdotis,  aestimant  ilium 
sacerdotem  fuisse ;  necenim  faserat,  ut  deorigine 
Aaron  descendens,  sacerdos  non  esset.  Qtios  pri- 
mum  volocogno3cere,quia  sisacerdoseratSamuel, 
sinedubio  etHelcanapaterejussacerdos  fuit :  con- 
gruum  quoque fuerat et  fiiios ejus  sacerdotes f uisse : 
quos,  quia  sacerdotes  non  erant,  judices  illoscons- 
tituit  fiiiis  Israei  {Id,  viii,  1),  sicutietidem  ipseerat 
Samuel.  Sic  enim  legimus,  quia  judicavit  liiios 
Israei.  Heicana  autempaterSamuelis^propterquod 
sacerdos  non  erat,  Ascendebaiy  inquit,  ex  diebut  in 
dies  de  civitate  $ua  Ramathaim  adorare  et  tacrificare 
Deo  omnipatenli  sabaoth  :  et  ibi  erat  Heli  et  duo  Jilii 

8'tM,  Ophni  et  Phinees  sa^^erdotes  Domini  (I  Reg.  i,  3). 
uid  tam  apertum,  quia  veniebat  Helcana  offerre 
munera  suaante  Dominum  per  sacerdotestempore 
competentiy  secundum  quod  statuerat  Movses,  ut 
tribus  temporibus  anni  offerrent  munera  et  decimas 
suas,  ubi  fuisset  arcaDominietsacerdotes?Quippe 
cum  et  duas  uxores  habuerit  tempore  uno,  quod 
iHicitum  est  sacerdotibus.  Firat  enim  Helcana  ex 
Levitis,  sicut  generationumordosecontinelin  iibro 
Paraiipomenon  (Paralip.  vi,  33).  Adiiuc  enim  Le- 
vit»  non  erant  habentes  ordinem  constitutum  mi* 
nif terii  circa  sacerdotes  et  arcam  Domini.  David 
enim  in  regno  suo  disposuit  vices  sacerdotibus  et 
Levitis,  ut  a  viginti  annis  et  supra,  inciperent  exhi- 
bereservitia  dominiciscflerimoniis,  utessentdeiiiiis 
Aaron,  id  est  de  Phinees  etThamar  traduce,  classes 
■acerdotum  viginti  quatuor,  qu»  vices  suas  agerent 
certis  temporibus.  Levit»  autem  conslituti  sunt, 
aui  essent  tabernacuii  janitores,  et  qui  bajuli  arc8B 
Domini,  et  qui  excubias  observarent,  et  qui  vaso- 
rum  essentcustodesyetqui  promiscuassusciperent 
oblationes.  Et  vigintiquatuorclasses  institut»  sunt 
cantantium  et  citharizantium  et  musicorum  c«etero- 
rum,  itaut  etiamhi,  id  est,  omnes  LevitaBtiaberent 
temporum  vices  :  quia  necesse  erat  eos  et  otium 
habere,  ut  et  domorum  suarum  agerentcuram.  Ei 
non  soiumhaecproficiuntadcausam  supradictam, 

guoniam  Samuel  non  fuit  de  filiis  Aaron  ;  sed  et 
lud  quod  dicit  mater  ejus  ad  Dominum,  quia  Si 
mihi,  inquit,  dederis  lilium,  commodo  eum  Uomino 
omnibusdiebusvitx  suas  (I  Reg.i,  ii).  Nonhocdice- 
rat,  si  natus  esset  sacerdos,  oportebat  enim  illtim 
servire  altari ;  sed  qoia  Levita  erat,  et  adhuc  lex 
Levitis  non  erat  posita,  sed  unusquisque  pro  vo- 
luntate  sua  agebat,  ita  ut  oberrantes  illicita  praesu- 
merent;  Jonatha  enim  filius  filii  Moysi^  cum  inter 
Levitas  deputatus  esset,  sacerdotium  agere  prae- 
Bumpsit  tribui  Dan.  Ac  per  hoc  legimus  in  libro  Ju- 
dicum,Qtft(i  unusquisque,  inq uit,  p/acito  sibi  faciebat^ 
eo  quod  non  esset  rex  in  Israel  (Juaic  xvn,  6).  Idcirco 
vovit  Anna  dicens,  Commodo  eum  Domino  :  ne  cum 
ceBteris  ol>erraret.  EtutpIeniusquaBstiodiscutipos- 
ait,  etiam  illud  tractemus,  quod  dictum  est  de  Hei- 

*  Ms.  Golbert,  armUiolum. 
PATaoL.  XXXV. 


cana,  quia  veniebat  ex  diebtts  in  dies  offerre  munera 
sua,  et  decimas :  quomodo  decimas  offerebat,  qui 
nihii  possidebat  7  Levitffi  euim  non  acceperunt 
agros  ;  quia  de  decimis,  quae  a  plebe  dantur,  vic- 
tum  qusBrebant.  Sed  potest  fieri,  et  sic  datur  in- 
telligi,  quia  potuit  habere  possessionem  uxoris 
suffi,  aut  emptam  :  quia  de  aliis  tribubus  accipie- 
bant  uxores,  non  solum  hi,  sed  et  cseteri ;  ita  ut  et 
sacerdotes  acciperent  dealiistribubusuxores.  Nam 
Joiadesacerdosmagnusuxoremduxitde  tribu  Juda 
filiam  regis  Joram  (II  ParaL  xxu,  il). 

XLViHa).  —  Quomodo  hoc  quod  inlsaia  dicitur, 
Et  apprenendent  septem  mulieres^  etc  (Isai,  iv,  1), 
septem  Ecclesise  catholicae  significentur  ? 

Ktapprehendentj  inquit,  septem  mulieres  unum  ho- 
minem,  dicenles,  Panem  nostrum  manducabimus,  et 
vestimentis  nostris  operiemur :  verumtamen  invocetur 
«upet*  nos  nomen  tuum,  aufer  opprobf^ium  nostrum.  In 
absoliito  est,  perseptein  mulieres  septem  Ecciesias 
esse  significatas  :  quamvis  enim  una  sit,sed  septi- 
formis  dicitur,utcorpiis  unumseptemplici  numero 
constet  membrorum  :  non  solum  enimnos,  sedet 
superni  cives  Ecclesiae  membra  sunt,  cujus  caput 
Christus  esi(Ephes.  v,23).  Siveigitur  una,sivesep- 
tem  dicanturEcclesiee,non  discrepat.  Unaeuimdi- 
citur,quiaunumhabetcaput,quodeslChristus;sep- 
temautem  ideo,quiasicutmembra  diversasuut;ita 
et  potentiffi  spirituales,  inter  quas  et  nos  deputa- 
mur,  diverssBsuntvirtutes,  propterquod  etaeriflB* 
dicuntur.  Idcirco  enim  diversaB  sunt,  ut  non  omnia 
singul8Bpo8sint,sedsimulomnescorpassintCliristi: 
quia  ipse  estcaput  corporis  Ecclesiae  (Coloss.i,  18), 
ex  quototum  corpus  subsislit,  id  est  ex  quo  omnia 
in  CGBlis  et  in  terra  habent  originem.  In  hac  ergo 
qu8B  in  terris  esl  Ecclesia,  omnium  Ecclesiarum 
facta  estmeotio  :quiacumhuicsacramentumCrea- 
toris  prsBdicatur,  etiaui  coBlestibus  hujusmodi  in- 
timatur  doctrina.  Inferioribus  enim  cum  insinua- 
tur,  necesse  est  ut  audiant  et  superni.  Unde  Apos- 
tolus,  Mihi, inquit,  minimo omnium  sanctorum  data 
est  haec  gratia,  inter  gentes  evangelizare  incompre- 
hensibiles  divitiasChrisli,etilIuminare  omnes,  qu8B 
sit  dispositio  ministerii  absconditia  sseculis  in  Deo, 
qui  uuiversa  creavit,  ut  innotesceret  principibuset 
potestatibus  in  coelestibus  per  Ecclesiam  multifor- 
mis  sapientia  Dei  (Ibid.  23,  sqq.).  Per  hanc  ergo 
Ecclesiam  superni  docenttir,  quia  Veritas,  ait,  de 
te^ra  orta  est  (Psal.  lxxxiv,  12).  ut  enim  mentio  su- 
periorum  fiat,hic  septem  EccIesiaB  nuncupantur  in 
una  plebe,  quas  septem  Ecclesias  supplices  pro- 
pheta  inducit  Salvatori  facto  homini.  Intellexerunt 
enim  ad  hoc  natum  esse  Christum,  ut  auferretop- 
probrium,primumquidemsub  Legesua  agentium, 
deiude  caelerorum.  llabebant  autem  in  memoria, 
scriptum  esse,  Veniet  ex  Ston  qui  eripiat  et  avertat 
imptetatem  ab  Jacob  (Isai.  lix,  20).  Hee  ergo  seplem 
EcclesisB  apprehenderunt  hominem  unum,  id  est, 
natum  Christura,  dicenles,  Panemnostrummanduca* 
bimus,  et  vestimentis  nostris  operiemur  :  verumtamen 
invocetur  nomem  tuum  super  ncw,  aufer  opprobrium 
nostrum.  Quidesthocquoaprecantur?Si  enimpane 
proprio  uluntur,  et  vestimentis  suis  induuntur,  id 
est,  et  vivunt,  el  nudeB  non  sunt,  quid  eis  deest  ? 
Si  enim  panis  ad  vitam  significatur,  et  vestitus  ad 
Dei  induitionem  %  quia  qui  sine  Deo  est,  nudus 
dicitur  ;unde  Apostolus,  Qui  in  ChristOy  ait,  bapti- 
zati  estis,  Christum  induistis  (Galat.  in,  27)  ;  et  ite- 
rum,  Siextpoliatif  inquit,  ttotinudt  inviamur  (IlCor. 
V,  3)  ;  quid  est  quod  poscunt  ut  auferatur  ab  eis 
opprobrium ;  nisi  quia  hic  populus  significatur  in 
septem  Ecclesiarum  numero,  qui  sub  Lege  agens 
Christumexspectabatpromissum  ad  abolendapec- 
cata  ?  Ideo  aicunt,  Panem  nostrum  manducahimusy 
hoc  est,  verbis  Legis  qusB  unum  tradunt  Deum, 

*  Ms.  Colbert.,  egere. 

>  Ms.  Golbert., dtfvo^onm. 

(a)  H8BC  qucestio  deest  in  Mss.  secundi  generis. 


2251 


QUiESTIONES  EX  NOVO  TESTAMENTO. 


sSaB 


pascemur  ;  quia  uon  io  pane  tantum  vivit  homo, 
sed  in  omni  verbo  Dei  {Deut,  viii,  3  ;  McUth.  iv,  4). 
Et  vestimentit  nostrit  operiemury  id  est,  Creatons 
nostri  nomine  censebimur :  quia  hoc  unusquisque 
indutus  dicitur,  quod  et  est  et  profitetur.  Denique 
senatores  vel  ofliciales  ex  vestibus  intelligiintur 
quid  sint.  Sed  quia  hsecsalis  non  faciunt  ad  Deum 
promerendum,  hoc  etiam  statuit,  ut  per  sacra- 
mentum  cognitionis  unius  Dei,  hseres  esset  homo 
regni  ccelorum.  Per  fidem  enim  peccatis  ablutus, 
et  a  mortesecunda  (quae  exsententiadatainAdam, 
homines  apud  mferos  detinebat)  alienus,  nulio 
detinente,  pergit  in  paradisum  Dei  Patris,  in  quo 
dixit  latroni  Dominus,  guod  secum  esset  fnturus 
(Luc.  xxiii,  43).  Quamvis  enim  populus  supradic- 
tus,  qui  per  septem  Ecclesias  significatus  est,  sub 
Dei  iege  esset,  et  devotione  tam  proprii  S  quam 
paterni  delicli,  Quia  omnes,  inquit,  pcccaveruntf  et 
egent  gloria  Dei  (Rom,  iii,  23) ;  idcirco  orant  supra 
memoratflB  Ecclesise,  ut  auferatur  opprobrium  ea- 
rum  invocatione  nominis  Christi :  quiaqui  signum 

*  Ms.  Colbert.,  et  devolione  a  mundi  iptius  origine  in' 
duebatur  tunc  puri/icatione  tam  proprii,  etc. 


eju8  habent  quo  vicit  mortem,  ab  inimico  keneri 
non  possunt.  Et  non  solum  ista  Ecclesie  Christi 
nomen  superse  invocariprflecantur,  sed  etsupems 
spirluales  mcoelestibus  degentes.  Quanquam  enim, 
spirituales  sint  et  coelestes  potentiae,  opprobrio  ta- 
men  subjacent,  si  a  Creatore  suo  f uerint  aUenn,  et 
nec  membra  erunt  corporis,  quae  caput  suum  non 
explianavimusyinsubjectisprophetatestaturdicens 
In  illaautemdie  illuminabitUeut  in  con$iliosuferter- 
ram.  Kt  adjecit.  Quoniam  abluet  Dominus,  inquit,  lor- 
det  filiorum  et  fHiarum,el  tanguinem purgabit  demedio 
eorum  {Itai.  iv,2,fec.  LXX).  Quid  tamevidens,  qaam 
in  ilio  die,  id  estquo  promissum  Dei  adimpletum 
es  l,  et  fidei  sacramentum  declaratum  est  hommibus, 
illuminati  sunt,  ut  per  Crealoris  cognitionem  puri- 
ficati,  qui  rei  fuerant  mortis,  fierent  (Bternn  vits 
haeredes  ?  Promiscue  igitur  propheta  locutus  est,  at 
omnes  donoDei  indigeresignificaret,  ut  sive  pecca- 
tores,sive  justi,  Deimisericordiamexspectassenos- 
cerentur :  peccatores  propter  delictapropria,  utde 
faucibus  mortis  criperentur;  justi  vero  paterno  abso- 
luti  peccato,  deleta  sententia  data  iq  Adam,  per 
quam  cuncti  tenebantur  amorte,libertateacceptaDei 
regnum  intrarent,  facli  jam  non  servi,  sed  fuiiDei. 


QUJESTIONES 

EX  NOVO  TESTAMENTO, 


XLVIII.  —  Deus  certe  perfectio  est  et  nullius 
egens ;  quid  ergo  opus  fuit  Christo  Salvatori  ut 
nasceretur  dc  Deo,  et  Filium  haberet  Deus  per 
quem  omnia  faceret  ? 

Cum  ea  qufe  non  erant  Deus  voluisset  existere, 
etmajestatis  suae  minime  hoc  condignumopus  sci- 
ret ;  prius  de  se,  cum  sit  natura  simplex  et  incor- 
poreus,  Filium  generavil  S  qui  nihil  ab  eo  distaret, 
ut  magnitudini  suae  congruus  responderet  effeclus. 
Quid  enim  ultra  posset  facere,  quam  ut  ex  se  alte- 
rum,  qui  perfectus  est,  generaret  ?  Hoc  ergo  pcr- 
fectumopus  est,  quonihil  possit  aliud  videri  pres 
tantius.  [Caetera  enim  omnia  minora  sunt :  quanto 
enim  excellentior  his  omnibus  Christus  est,  tanto 
magis  creatio  illoruminferiorest  generationeeius. 
Estetaliud*:]  Deus  enimex  quosuntomnia,volens 
condere  creaturam,  Verbum  prius  quod  in  mysterio 
apud  se  habebat,  generavit,  hoc  est  fecit  existere. 
Quod  Verbum  idcirco  Filium  nuncupavit,  utosten- 
deret  de  se  illum  exstitisse,  et  esse  sibi  consubstan- 
tivum  :  ut  lex,  qua  filii  de  parentibus  sunt,  hoccre- 
dibile  faceret,  per  quod  manifestaret  creaturse 
mysterium,  quod  latuit  in  eo  ex  fleterno. 

XLIX.  —  Cur  Salvator  cum  sanctus  natus  sit, 
et  Christus  Dominus  in  ipsa  nativitate  appellatus, 
baptizatus  est;  cum  baptisma  purificationis  causa 
sit,  el  peccati  (Luc.  u,  11  ;  Matth.  ni,  16)? 

Verumetmanifestum  est  Salvatorem  non  eguisse 
baplismo,  quia  Christus  non  faclus  sed  natus  est, 
dinente  angelo  pastoribus,  Ecce  natus  est  vobit  hodxe 
Saloator,  qui  est  Christut  Dominus.  Denique  sciens 
Joannes  sanctitatem  ejus,  prohibuit  eum  a  baptis- 
mo  :  Salvator  vero  institit  fieri  oportere ;  non  utique 
propter  peccatum  suum,  sed  propter  implendam 
justitiam.  Dignum  enim  erat,  utipseexemploesset 
futuris  filiis  Dei  qui  per  Baptismum  filios  Dei  fieri 

*  In  Mss.secundi  generis  additur,  inquoipsevideretur. 

*  Hsec  quoe  uncis  includuntur,  omitt.  in  Mss.  secundi 
gencris ;  postque  verbum,  generavit,  sic  terminatur 
quffistio  :  per  quem  faceret  quce  faeta  sunt,  ut  ostenderet 
ereaturcB  mytterium,  quod  latuit  in  illo  ex  cetemis,  sieut 
dicit  Apostolus. 


docebat :  etquicredentibus  SpiritumsanctamaDeo 
dari  promittebat,  debuit  istud  in  semetipso  visibi- 
liter  demonstrare,  c[uo  comperto  credentea  invisi- 
biliter  se  posse  Spiritum  sanctum  habere sperarent. 
Nam  Salvator  utique,  cum  deSpiritu  saneto  nasce- 
retur,  purificatumcorpushabuit.Unctio  emmcami 
ejus  spirituahter  in  utero  Virginis  data  est.  Spiri- 
tus  enimsanctus  purificavit  quod  de  Maria  virgioe 
in  corpusSaivatoris  profecit  :ethflBcest  unctio  ear- 
nis  corporis  Salvatoris.  Quareet  natus  Christusest 
appeliatus.  Quod  eoim  per  oJei  unctioaem  praestabat 
Deus  ministerio  Prophetarum  iis,  qui  in  reses  un* 
gebantur,  hoc  praestitit  Spiritus  sanctus  homiiu 
Christo,  addita  expiatione.  Quia  anteriores  Christi 
solam  potestatem  imperii  accipiebant  per  unclicH 
nem  ;  Saivator  autem  et  potesUitem  aeeepit  homo 
natus,  et  purificatus  est  natus.  Incongruum  eniffl 
erat,  ut  Dei  Pilius  in  corpore  peccatis  subdito  oas- 
ceretur.  Hominis  ergo  causam  suscipiens,  et  per 
regenerationem  filios  Dei  fieri  docens,  baptizaride- 
buit,  ut  in  se  hoc  ostenderet  ratum.  Facile  enim 
probalum  habetur  et  suadetur  quod  dicitur,  si  a 
magislro  fieri  videatur:sic  utiqueet  virtutum  insignia 
oportuitfieri,utjam  FiliusDei  apparens,  permyste- 
rium  regenerationis  medelamdaretcorporispassio- 
nibus,  ut  exemplo  esset  futuris  fratribus,  quia  per 
regenerationem  accipit  unusquisque  potestatem 
virtutis. 

L.  —  Si  ideo  Salvator  baptizatas  est,  ut  exemplo 
esset ;  quare  circumcisus,  caeteros  prohibuit  eir 
cumcidi  ? 

Circumcisio  prseteriti  temporis  mandatum  est, 
quam  usque  adChristumoportuithabere  auctoriti- 
tem,  ut  tamdiu  curreret,  quamdiu  Cbristua  nasce- 
retur  promissus  Abrahfe,  ut  de  caetero  oessaret 
circumcisio,  promissione  impleta.  Iq  figura  enim 
Christi  Isaac  promissus  est.  Dixit  enim  ei  Deu8,/s 
temine  tuo  benedicentur  omnet  geniet  {Gen.  xzir,  18) : 
quod  est  Christus.  Fides  enim,  quam  Abraham  ac- 
ceperat,  restaurata  aChristoest,  utsemine  Abraho, 
quod  est  Christus,  omnes  gentes  benedioerentur, 
sicut  promissum  fuerat  AbrahsB.  Gircuiiioisio  ita- 


m^ 


APPENDIX. 


2254 


que  signum  fuit  promissi  Filii  Dei,  id  est  Christi ; 
C[uo  aato  cessare  oportuit  signum  promissionis  : 
ita  tamea  ut  ipse  promissus  advenieos  sigoumpa- 
tris  acciperet,  utsciretur  is  esse,  qui  promissus  fue- 
rat  omnes  geotes  justificare  per  fidem  in  circum- 
cisione  cordis.  Quia  enim  patri  Abrahse  caroaiiter 
nasceotis  fiUisignaculum  cu^cumcisionis  corporale 
fuit  ;  ita  et  eorum  qui  spiritualiter  nascuntur,  spi- 
ntualesi^um  estcircumcisiocordis  :ideoquerecle 
post  Christum  non  adhuc  oportuit  carnaliter  cir- 
cumcidi. 

(a)  Gircumcisio  usque  ad  Christum  indulta  est ; 
Al^raham  autem  circumcisionem  in  Christo  promisso 
accepit,  ut  tamdiu  circumcisio  curreret,  quamdiu 
Ghristus  nasceretur  promissus  Abrahee,  qui  omnes 
gentes  justiticaret  perfidem,  sicut  fuerat  justifica- 
tus  Abraham.  Ideo  debuit  circumcidi,  ut  ipse  pro- 
baretur  esse  qui  promissus  Abrahae  esset :  ita  ut 
de  caetero  circumcisio  cessaret,  impleta  promissio- 
ne.  Baptismus  autem  nondebuit  cessare,  quia  for- 
ma  renascibilitatis  est  a  Christo  coBpta  :  non  prius 
data,  et  usque  ad  Christum  consummata  ;  sed  a 
tempore  Christi  incipiens  et  cursum  suum  tenens 
usque  ad  consummationem  mundi. 

Ll.  —  Quomodo  inteliigatur,  quoddicenliMariaB 
ad  angelum^  El  unde  hoc  sciamy  quia  virum  non 
cognosco  ?  respondit  Gabriel  angelus,  Spirilus  san- 
etus  superveniel  in  te,  el  virtus  Altissimi  obumbra' 
bit  tibi  (Luc.  h  34,  35)  ? 

AmbigentiMarifiBde  conceptu,possibilitatem  an- 
^elus  praedicat,  dicens,  Spiritus  sanctus  superveniet 
%n  te ;  noc  est,  Nedubites,  quia  virum  nescis :  quod 
enim  dixi  quia  concipies^  Spiritus  sanctus  super- 
veniens  in  te,  operaoitur  ut  concipias  sine  viro. 
Et  virtus  Altiuimt,  inguit,  obumbrabit  (t6i.  Altissimi 
virtus  sine  dubio  Christus  est :  hoc  enim  ad  ipsius 
personampertinet.SuperveniensergoSpiritussaoc- 
tus  in  Yirginem,  sanctiticavit  eam  opere  suo  effi- 
ciens  corpus  sanctum  ex  ea,  in  quo  Virtus  quse  di- 
citur  Dei  Filius,  nasceretur.  Cujus  obumbratio  in 
Yirginem  hffic  est,  ut  de  immensitate  divinitatis 
aliquid  esset  in  utero  Virginis,  quantum  posset 
capere  natura  humana,  quod  quasi  ex  spiendore 
obumbratio  diceretur,  virtus  Dei  esset(6) ;  quae  Dei 
Yirtus,  necnon  et  Deus.  Nihii  enimdeDeo  est,  quod 
non  dicatur  Deus.  Nam  boc  corporeum  est,  ut  sit 
in  carne  aliquid  et  caro  dici  non  possit,  ut  pili,  et 
ossa,  et  nervi  et  caetera. 

(c)  Ambigenti  Marise  de  conceptu,  etc.  Virtus  Al- 
tissimi  sine  dubio  Christus  est.   Ad  ipsius  enim 

Bersonam  pertinet  dictum  hoc  ;  signum  enim  Filii 
ei,  hoc  est  cum  dicitur,  Virtus  Dei.  Juxta  divini- 
tatem  vero  et  Pater  virtus  est,  et  sanctus  Spiritus 
virtus  est,  et  trium  horum  una  virtus,  quia  una 
substantia  est.  Spiritus  sanctus  ergo  carnem  ex 
Virgine  fecit  Salvatori  :  virtus  Altissimi  autem,  id 
est  Christus,  obumbravit  eam  veoiens  in  carnem 
factam  a  Spiritu,  ut  in  corporeet  anima  lateret  Fi- 
ilii  virtus.  Latere  autem  ejus,  est  ad  tempus  non 
intelligi.  Obumbratio  autem  quid  penitus  intelliga- 
tur,  considerandum  est.  Vis  autem  hujus  verbi  si 
exprimatur,  obumbratio  virtutis  Dei,  impetitio  ali- 
qua  intelligitur,  ut  dum  obumbratur  corpus,  aii- 
quid  sumere  ex  Dei  virtute  dignoscitur.  IIoc  autem 
aliquid  totumest,  quia  non  potest  partiri  divinitas. 
Sequitur  itaque,  Proptereaet  quod  nascetur  ex  ie 
sanctum,  vocaoitur  Filius  Dei.  Quod  enim  de  Spiri- 
tu  saocto  oatum  est,  io  se  babens  obumbrationem 
virtutis  Dei,qu8B  est  Filius  Dei,  sine  dubio  sanctum 
natumest.idestcorpusFiliiDei.  Saoctieoim  corpus 
sanctum  est.  Sanctus  ergo  Filius  Dei  in  sanctocor- 

(a)  Quceslio  e&dem  ez  Mss.  secundi  generis,  inter 
postvulgatas  ez  Novo  Test.  ordine  vigesima  secunda. 

(6)  Forte,  obumbratio  diceretur  virtatis  Dei,  etsetque 
Dei  virtus. 

{c)  Qusestio  eadem  ex  Mss.  secundi  generis,  interpost 
vulgat&s  ez  Novs  Test.  ardine  trigesima  octava. 


Sore  natus  est.  Sic  et  enim  de  carne  Christi  dixit 
avid,  Non  dabis  sanclum  tuum  videre  corruptionem 
{Psal.  zvii,  9) :  ut  in  corpore  sancto  ipse  signifi- 
cetur. 

LII.  —  Si  de  Spiritu  sancto  natus  est  Ghristus, 
id  est  effectu  ejus  ex  Mariacaro  factus^  cur  dictum 
est,  Sapientia,  quffi  utique  Christus  est,  xdificavit 
sibi  domum  (Prov.  ix,  1)  ? 

Qusestio  ista  gemina  ratione  potest  intelligi.  Pri- 
mumenim  domus  GhristiEcclesiaest,  quam  aedifi- 
cavitsibi  sanguine  suo.  Deindeetiam  potestetcor- 
pusejusdici  domusipsius,  sicutdicitur  et  templum 
eius.  Si  enim  propter  habitatiooem  dicitur  lem- 
plum  Dei,  non  absurde  dicetur  et  domus,  sicut  le- 
gimus  in  Lege.  Sed  si  eifectu  Spiritus  sancti  factum 
est  corpus,  et  domumpossedici  arbitramur,  quare 
ad  personam  Cbristi  relaturo  est,  quaeritur.  Fac- 
tum  Fiiii,  factum  Patris  est,  quia  utriusque  una 
virtus  est.  Simili  modo  etiam  factum  Spiritus  saoo- 
ti,  factum  Filii  Dei  est,  propter  naturae  et  voiunta- 
tis  unitatem.  Sive  enim  Pater  faciat,  sive  Filius, 
sive  Spiritus  sanctus,  Trinitas  est  qu8B  operatur :  et 
quidquid  Tres  fecerint,  Dei  unius  est  operatio. 

(a)  Factum  Filii,  factum  Patris  est ;  quia  una  vir- 
tus  Patris  et  Filii  est.  Sic  factum  Spiritus  saocti, 
factumChristiestiquiadeipsiusaccepit.Secuodum 
persooam  ergo  efiectu  Spiritus  saocti  Christus  caro 
factus  est.  id  est  homo  oatus:  secuodum  divioita- 
tem  autem  Christus  operatus  est  in  Virgioe,  ut 
fieret  caro.  Quia  Spiritus  saocti  et  Christi  uoa  di* 
vioitas  est  ;  ac  per  hoc  opus  Spiritus  saocti,  opus 
Christi  est. 

LHI.  —  Si  omnia  ratiooe  facta  suot,  quid  est 
ut  octavo  caleodas  jauuarias  Saivator  oatus  esse 
dicatur  ? 

Nemo  sic  poterit  bebetari,  ut  oeget  omoia  facere 
L'eum  cum  ratiooe.  Ideo  ergo  Christus  desceodens 
de  sacrissedibusad  salutemmuodotribueodam,  ut 
etiam  mundum  ipsum,  et  tempora  a  se  iostituta 
doceret ;  tuoc  oasci  homo  voluit,  ad  dimioutiooem 
humaoi  geoeris  augmeotaodam  in  Deum,  quando 
exmagoa  dimioutiooelux  qusB  dies  est,  cremeolum 
iucipit  accipere  :  ut  tempus  oativitatis  ejus  ratiooe 
coogruat  doctriose  diviosB,  qu8B  ex  umbra  mortis 
homines  CGepit  multiplicare  ad  vitam. 

LIV.  —  Si  ex  semme  David  Christus  Filius  Dei 
factus  est  secundum  carnem,  hoc  est,  natus  jam 
Filius  Dei  est  in  utroque,  quia  sanctus  natus  est; 
quomodo  ergo  poslquam  baptizatus  est,  dictum  ei 
a  Domino  Deo  est,  Tu  es  filius  meus^  ego  hodie  genui 
te  (Pm^  II,  7)  ? 

Christus  Dei  Fiiiusex  ieterno  est  secundum  spiri- 
tum  sanctitatis  :  iuxta  carnem  vero  ex  semineDavid 
natus  est  Filius  Dei,  ut  in  utroque  non  factus  Dei 
Filius  habeatur,  sed  natus.  lllud  autem  quod  in 
baptismo  audit,  mysterii,  non  sua  causa  est.  Nam 
hoc  omoibus  audit  qui  baplizaotur.  Ipse  autem 
demoostratur  tantummodo,  ut  ex  hoc  appareat  io 
homioe  virtutibus  Deus  :  cseteri  vero  tirmaotur, 
quia  ex  boc  iocipiuot  esse  filii  Dei,  cum  saoctum 
accipiunt  Spiritum.  Quamvis  eoim  sanctum  natum 
sit  corpus  Domini.  non  tamen  sacramento  regene- 
rationis  firmalus  fuerat  homo  Christus  esse  Filius 
Dei,  nisi  Spiritum  sanntum  accepisset,  juxta  decre- 
tum  renascibilitatis  dooum.  Nam  et  Judaei  filii  Dei 
dicti  suot  io  devotiooe,  ooo  io  sacramento  quod 
nunc  operatur,  ut  accepta  remissione  peccatorum 
superveniente  sancto  Spiritu,  dicantur  filii  Dei. 
Salvator  ergo  et  natus  est  secundum  carnem  Filius 
Dei,  etpost  in  mysterio  firmatus.  Nec  enim  poterat 
quod  de  sancto  Spiritu  natum  est,  non  de  Deo  nas- 
ci ;  sed  ut  propositum  mysterii  impleretur,  super- 
venienie  Spiritu  non  diminutum  est,  sed  auctum. 

(6)  Christus  Filius  Dei   secundum   spiritum  ex 

(a)  Qusestio  eadem  ez  Mss.  secundi  ffeneris. 

(6)  Quoestio   eadem  ez  Mss.  secundi  generis,  iot^ 


tm 


QUiESTIONES  EX  NOVO  TESTAMENTO. 


zSU 


8Bterno  est,  juxla  camem  aulem  Dei  Filius  ez  se- 
mlae  David  est  ex  nativilate.  Non  per  bap)tismum 
factus,  quia  de  Spiritu  sancto  natus  purificatum 
corpushabuit.  In  baptismo autem  ideoaudit,  Filius 
meus  e$  (u,  egohodie  genui  te,  ut  ostenderet  per  mj^s- 
terium  Baptismatis  fiiios  Dei  lieri.  Denique  Spiritu 
descendente  et  manente  in  se^  audit  hflec  verba  ; 

guia  ante  acceptum  Spiritum  sanctum  non  sunt 
iii  Dei.  Audit  ergo  non  sibi,  sed  nobis,  ut  in  iiio 
disceremus  quomodo  iilii  Dei  esse  possemus.  Non 
eoim  sibi  baptizatus  est,  sed  nobis  ;  quomodo  alio 
ioco  ipse  Dominus  ait,  Nonpropler  me  venit  haec  vox, 
sed  propter  vos,  ut  credatis  (Joan.  xn,  30) :  ita  et  hoc 
factum  est,  ut  forma  nobis  fieret. 

LV.  —  Quid  causae  fuit  ut  illo  tempore  crucifigi 
se  permitteret  Dominus,  quo  octavo  caleudo  apri- 
lis  Pasctia  acturi  erant  Judsei  ? 

Omnia  propriis  locis  et  temporibusegit  Salvator. 
Utenim  omnia  se  voluntate  Fatris  recte  coudidisse 
doceret,  tunc  voluit  passione  sua  mundum  redi- 
mere  et  reformare,  quando  eum  et  creaverat ;  id 
est  in  aequiuoctio,  unde  mundus  initium  coepit,  et 
dies  super  noclem  increscere.  In  regno  itaque  agens 
Romiino,  nonnisi  oclavo  calendas  aprilis  pati  de- 
buit,  quando  aequinoctium  habent  Romani.  Tunc 
enim  utique  primum  haec  pars  mundi  iliuminata  cst, 
et  ex  eo  dles  coepit  crementum  accipere.  Ideoque 
et  passione  Saivatoris  tunc  a  tenebris  ad  iucem 
perducta  est.  Nuliaitaque  vituperatio  auctorispo- 
terit  videri,  quando  lapsam  creaturam  tuuc  refor- 
mavit  guando  et  fecerat.  Nec  enim  reprehendi  po- 
terit  rei  lapsae  initium  creationis,  cum  ad  id  redeat 
instauratio.  Eadem  enim  die  voluit  esse  renovatio- 
nis  gaudium,  quo  fuerat  et  dedicationis  K 

LVI.  —  Quare  in  Matthaeo  pater  Joseph  Jacob 
scribitur,  el  in  Luca  Heli,  ut  aut  duos  patres 
habere  imperite  descriptus  sit,  aut  certe  qui  vere 
pater  ejus  sit,  nesciatur  {Malth,  i,  16 ;  Luc.  iii,  23)  ? 

Nonest  ambiguum  patrem  Joseph  Jacob  fuisse. 
Ordo  enim  a  David  per  Salomonem  tramitem  suum 
teuens,  recto  cursu  pervenit  ad  Jacob,  cujus  filius 
est  Joseph  :  Heli  autem  filius  Mathat,  a  David  per 
Nathan  nlium  ejusdem  David,  ordinemtenet,  usque 
ad  tempus  quo  Salvator  advenit  *.  Unde  singuli 
Evangelistae  a  David  singulorum  fratrum  genera- 
tionuni  ordinem  prosecuti,  quasifurcam  fecerunt, 
ut  Mattheeus  a  David  per  Salomonem  descenderet 
ad  Joseph ;  Lucas  vero  ab  Heli,  qui  tempore  fuit 
Salvatoris,  ascendit  per  traducem  Nathan  filii  Da- 
vid,  et  utriusque^  idest,  Heli  et  Joseph  junxit  tribum, 
ostendens  unius  generis  esse  utrumque  ;  ut  cum 
Heli  sociat  Joseph,  non  discrepare  eos  iu  genera- 
tione,  sed  fratres  ostendat :  ac  per  hoc  non  solum 
ipsius  Joseph  filium  esse  Salvatorem,  sed  et  Heli. 
Ipsa  enim  ratione,  qua  ipsius  Joseph  filius  dicitur 
Salvator,  ipsa  est  et  Ileli  filius,  el  ceeterorum  om- 
nium,  qui  cle  eadem  tribusunt.  Hinc  estquoddictt 
Apostolus,  Quorum  patres,  et  ex  quibus  Cnrtstus  se- 
cundum carnem{Rom.  ix,  5).  Divino  etenim  nutu  per- 
motus  Lucas  est,  ut  ab  Heli  per  traducem  Natnan 
ascenderet  ad  David,  et  per  Tharam  patrem  ejus 
ascenderet  ad  Sem  filium  Noe,  et  adhuc  super  di- 
luvium  perveniret  ad  Seth  filium  Adfle,qui  redditus 
estpro  Abel ;  eteadem  ratione  faceret  filium  Adse 
Salvatorem,  quadicebaturfiliusesse  Joseph  etHeli. 
Super  Adatn  autem  transcendens,  assignaret  ante 
omnem  carnem  Christum  Filium  Dei  esse.  Illud 
quod  quibusdam  videtur,  qnia  Heli  acceperat  uxo- 

post  vuIgatasexNovoTest  ordinequadragosimaquinta. 

*  In  Mss.  secundi  generis  ita  concluditur  :  Ergo  my«- 
terium  hoc  continet  ut  salus  mundo  tunc  redderetur, 
quando  eam  aeceperat. 

*  Mss.  secundi  generis  :  adtemput  quo  fuit  Joseph.  Hi 
enim  duo  filii,  id  est  Joseph  et  aeli,  duorum  fratrum, 
Salomonii  et  Nalhan,  singuU  ex  singuli»  fratribus  per 
ordinem  generationum  suarum  pervenerunt  ad  tempus 
juo  Salvator  advenit. 


rem  Jacob,  quomodoLexmandavit,  ut  si  quismor- 
tuus  fuisset  sine  filiis,  acciperet  frater  aut  propln* 
quus  uxorem  ejus,  et  resuscitaret  semen  fratrissiii 
(Deut.  XXV,  5) ;  et  ita  factum^  ut  HeU  generaret  Jo- 
seph  Jacob,  oujus  uxorem  acceperat,  et  per  hoc 

i'  ungi  generationem,  utnon  immerito  Joseph  patrem 
labere  Heli  dicatur :  hoc  nec  probabiie  est,  nec  ad 
ullam  rem  proficil.  Hlud  autemquodsupradictum 
est,  et  per  generationem  iungit  duos  fratres  filios 
unius,  et  Christum  ostendit  Filium  Dei  esse  ante 
omnem  generationem.  Bvangelistaenim  cumrefer- 
ret,  dicens,  Et  ipse  Jesus  erat  incipiens  fere  annorum 
trigintaf  fitius  sicut  putabatur  Joseph,  qui  fuii  Beli,  id 
est  Jesus  fiiius  aestimabatur  Joseph  :  et  non  solum 
Joseph  erat  filius,  sed  et  Heli.  Non  quia  Joseph  fi- 
lium dicitHeli, sed  eodem genere,quo  Joseph  voca- 
balur  filius  esse  Jesus,  ita  erat  etiamfilius  Heli,pro- 
pter  quod  fratrum  filii  erant  Joseph  et  Heli,  id  est 
Salomonis  el  Nathan  filiorum  David,  ut  per  David 
ascendens  ad  Abraham  et  Noeet  Seth,  et  adipsum 
Adam,  et  super  Adam,  doceat  esse  Christum  Fi- 
lium  Dei.  Cum  enim  dlcit,  Qui  fuit  filitu  Seth,  qui 
fuitfilius  Adae,  qui  fuit  Filius  Dei ;  Chrisluni  utique 
ita  dicit  Adae  filium,  sicut  dicebatur  filius  Joseph. 
Ail  enim  Maria  ad  eum,  Fili,  quid  fecisli  nobis  stc  1 
Etenim  ego  et  pater  tuus  moesti  et  trittes  quaerebamm 
te  (Luc,u,  48j.SuperAdam  autemjunxit  Chrislum 
Patri  Deo,  ut  qui  horum,  id  est  ab  Adam  usque  ad 
Joseph  etUeli  filiusdicebatur,  ante  istosomnes  Dei 
verus  Filius  intelligeretur,adconfusionem  Photini, 
qui  Christum  nounisi  ex  Maria,necantefuissecon- 
tendit  (a).  Quorum  enim  non  erat^filiusdicebatar; 
et  Dei,  cujus  Filius  verus  erat,  negabatur.  Si  enim, 
quodimprobabileest,  etad  uullamrem  proficit,Jo- 
seph  Heli  filius  dicalur,  secundum  quoosupradixi- 
mus,  nondixisse  videbiturde  Christo,  quta  fuitFiiius 
Dei,  sed  de  Adam.  Per  ordinem  enim  singuloram 
fiIiorumpatressubjiciendo,venitad  Eno8,cujuspa- 
tremdicitSeth,patrem  autemSethdicitAdam,Adae 
vero  patrem  dicit  Deum :  et  nescio  qu€e  ulilitas  sitsie 
asseverare.  Si  autem  per  ordinem,  sicut  diximas, 
singuli  patres  Christi  dicantur,  sicut  et  filius  dice- 
batur  Joseph,  quia  dictum  est,  Quorum  patres,  et  es 
quibus  Chrtstus  secundum  camem  ;  ipso  ordine  legi- 
tur  filiusesse  Seth,  et  filius  Adae.  Ea  super  hosom- 
nes  assignatur  Filius  Dei,  ut  ante  ipsos  aicatur  esse, 
quorumfilius  nuncupatur. 

LVII.  —  Quid  est  hoc  ut  cum  in  Malachia  pro- 
pheta  scriptum  sit,  Ecce  milto  Angelum  meum  anti 
faciem  tuam,  qui  prxparet  vtam  tuam  ante  te  ;  Marcus 
hoc  evangelista  m  Isaia  propheta  scriptum  asserit 
(Malach,  in,  1  ;  Marc.  1,2)? 

Non  potuit  latere  Marcum,  guid  scriberet :  nec 
enim  expers  erat  lectionis,  qui  ab  infantia  diviois 
Litteris  imbutus,etexercitatuseratin  Lege,maxime 
cum  Apostolus  sit  secutus.  Sciens  autem  omniaad 
auctorem  referenda  dicta,  haec  adlsaiam  revocavit, 
qui  sensum  istum  prior  intimaverat  dicens,  Foj 
clamantis  in  deserto  :  Parate  viamDomino,  reeiasfacite 
semitas  Dei  nostri  (Isai.  xl,  3)  Denique  post  verk»a 
Malachiae  statim  subjecit  Evangelista  dicens,  Vot 
clamantis  in  deserto ;  ut  jungeret  verba  utriusque 
prophetae  ad  unum  sensum  pertinentia  sub  pho- 
ris  prophetae  persona. 

LVIIl.  —  Qua  ratione  negatse  Joannes  Ghristum 
scisse  ante  baptismum,  cum  venienti  ei  ad  bap- 
tismum  dicat,  Ego  a  te  debeo  baptizari^  et  tu  venis 
ad  me  (Joan.  i,  31,  33  ;  Matth,  m,  44)  ?  quomodo 
ignorabat  eum  quem  prohibuit,  hnmilians  se  eif 

Tanta  sanctitate  preeditus  est  etiam  ab  ipsis 
cunabulis  Joannes,  ut  nec  falli  nec  fallere  credatur, 
nec  Dominum  suum  qui  eum  in  utero  per  Spiritum 
sanctum  iliuminaverat  nescire  :  ac  perhoc  verum 
est,  quia  et  descendente  in  eum  Spiritu  agnovit 
eum,  et  priusquam  ad  baptismum  reniret,  non 

(a)  Reliquum  deest  in  Mss.  secimdi  generis. 


2257 


APPENDIX. 


2258 


ignoravit  eum.  Sciebat  enim  eiim,  sed  an  ii>sees- 
set,  qui  donum  Dei  olim  Patribus  repromissum 
mintstraturus  esset,  nesciebat  :hoc  est,  quod  tunc 
se  didicisse  profitetur,  cum  vidit  in  eum  Spiritum 
descendisse.  Sic  enim  se  a  Deo  instructum  dicit 
Joannes,  Super  quem,  ait,  videris  Spiritum  descen- 
dentem  et  manentem  super  eum,  ipse  est  qui  baptizat 
in  Spiritu  sancto.  Hoc  etiam  Apostolus  conlestatur : 
Dico  enim,  inquit,  Christum  ministrum  fuisse  circum' 
eisionis  propter  veritatem  Dei,  ad  confirmandas  pro- 
missiones  Patrum  {Rom.  xv,  8).  Hoc  in  quo  nescie- 
bat  Dominum  Joannes  :  quamvis  enim  magnifi- 
centiam  ejus  non  ignoraret,  hoc  tamen  latuiteum, 
quia  por  ipsum  fides  Abrahae  implenda  erat. 

LIX. —  Si  Baptisma  cceleste  mysterium  est,  cur 
Nicodemo  cum  d<i  Raptismo  dubitanti  loquitur 
Dominus,  i9t  terrestria,  inquit,  dixi  vobis,  et  non 
creditiSy  quomodo  si  dixero  vobis  ccelestia  credetit 
(Joan,  111,  12)? 

Qui  Baptismum  putat  carnali  ratione  consistere, 
hic  non  est  spiritualis  :  nec  donuin  coeieste  pote- 
rit  consegui,  qui  se  non  per  aquam,  sed  per  ndem 
immutari  non  credat.  Aqua  enim  cernitur,  sed 
qui  non  videtur  Spiritus  operatur,  ut  fides  in  eo 
sit.  Quia  sicut  sordes  corporeas  aqua,  ita  Spiritus 
animam  abluit  a  peccatis  ;  ut  quomodo  visil>iiia 
visibilibus,  ita  et  spiritualibus  prosit  Spiritus  :  ac 
per  hoc  spiritualis  ratio  vertitur  in  Baplismo.  Pius 
enim  est  ibi  quod  auditur,  quam  guod  videtur. 
Cum  hinc  ergo  Nicodemus  carnali  instructus  ra- 
tione  dubitaret,  Salvator  ut  eum  ad  fidem  attrahe- 
ret  ezemplo  usus  est  congruo,  ut  ad  rem  invisibi- 
lem  firmandam  visibile  daret  exemplum,  quod 
soio  auditu  consistit,  non  visu,  et  non  negatur  :  et 
est  tamen  terrenum,  quia  mundi  rem  operatur. 
Ait  ergo  Dominus  ad  Nicodemum  suadendo  iili, 
Spiritus  ubi  vult  spirat,  et  vocem  ejus  audis^  et  nescis 
unde  veniat  vel  quo  eat.  Sic  est  omnis  qni  renascitur 
ex  aqua  et  Spiritu  sancto  :  ut  quomodo  voz  venien- 
tis  spiritus,  id  est,  venti,  auditur  quidem,  non  au- 
tem  videtur,  sicut  dictum  est ;  sic  et  ratio  Baptismi 
auditur  quod  dicatur,  tamen  quomodo  per  Spiri- 
tum  fit  non  videtur  ;  auditur  tamen  cum  auid  fu- 
turum  est  ab  eo  qui  verba  iusinuat,  prffidicatur, 
ut  fieri  credatur  quod  auditur,  non  tamen  ratio 
facti  reddatur.  Cum  autem  nec  per  ezemplum  Ni- 
codemus  duceretur  ad  fidem,  tunc  audivit  a  Sal- 
vatore,  Si  terrestria,  inquit,  dixi  vobis,  et  non  credi- 
tis  ;  quomodo  si  dixero  vobis  ccelestia,  credetis  ?  Ista 
verba  terrena  dixit,  quse  ad  exempium  protulit : 
hocest,  si  perrationem  terrenam,  inquit,  ezempli 
dati,  spiritus,  id  est,  venti,non  creditis  posse  fieri, 
quia  quomodo  fiat,  non  videtur  ;  quomodo  fieri 
poterat,  ut  si  darem  coelestia  exempta,  que  utique 
nescitis,  crederetis  ?  Potest  enim  homini  suaderi 

3uod  nescit,  per  id  quod  scit ;  ut  puta  Deus  dicit 
6  Christo,  quod  Filius  ejus  sit  verus,  quod  quo- 
modo  sit,  comprehendi  non  potest :  per  id  autem 
quod  scimussecundum  carnem  quomodo  sintfilii, 
credimus  ideo  Deum  dizisse,  Christus  Filius  meus 
est  verus,  ut  de  semetipso  ilium  esse  significaret. 
Hoc  modo  et  Salvatorem  auod  nec  verbis  nec 
animo  ezpiicari  potest,  per  ia  quod  sensibile  estet 
auribus  auditur,  voluit  commendare  ;  hoc  est  per 
ezemplum  spirilus  qui  est  ventus,  quem  et  sensi- 
bilitas  capit  et  auris  audit,  sed  unde  veniatnescit, 
factum  Spiritus  sancti,  quod  capi  non  potest«  voluit 
facere  credibile.  Sed  et  in  Actibus  Apostolorum 
eodem  modo  legitur  :  Et  factus  est,  inquit,  subito 
de  coslo  sonus,  tanquam  advenientis  spiritus  validi,  et 
replevit  totam  domum  (Act.  ii,  2),  etc.  Ecce  aperte 
ezemplo  venti  Spiritum  sanctum  insinuat  ita  de 
coelo  advenisse,  et  sonuisse,  quemadmodum  vali- 
dus  ventus  super  terram.  Namet  Jeremias  ventum 
spiritum  vocat  dicens,  Yentus  spirat  in  omni  re- 
gione.  Qui  propterea  quod  in  hoc  mundo  est,  et 
per  diversa  circumfertur  loca^  unde  veniat,  vel  quo 


eat,  nescimus.  Spiritus  autem  sanctus  de  coelo  ve- 
nit,  sicut  legimus,  ut  credentes  illuminet.  Quo- 
modo  ergo  quibusdam  videtur  de  Spiritu  sancto 
Salvatorem  dixisse,  Spiritus  ubi  vuU  spirat,  et  vo- 
cem  ejus  audis,  sed  nescis  unde  veniat,  vel  quo  eat  ? 
cum  constet  ezempli  causa  locutum  hoc  Salvato* 
rem.  Denique  subjecit,  Sic  est,  inquit,  omnis  qui  re- 
natus  fuerit  exaqua  et  Spintu  sancto.  Quid  tam  aper- 
tum,  quia  spiritum  ventum  significavit  ?  Sed  ideo 
putant  non  ventum  significatum,  quia  ait,  Ubi  vuU 
spircU :  quasi  non  omnis  creatura,  lege  sibi  posita, 
remissa  sit  arbitrio  proprio.  El  nos  enim  imus,  et 
facimus  quod  volumus,  agentes  sub  lege  ;  quare 
et  rationem  prestabimus.  Aut  possibile  putatur, 
et  nec  stultum  videtur  ut  effectum  volens  sancti 
Spiritus  insinuare,  illum  ipsum  daret  exemplum. 
Igitur  omni  genere  quffistionem  solutam  arbitror. 

(a)  Quod  dizit,  i9t  terrestria  dixivobis,  et  non  cre- 
ditis,  non  pertinel  ad  Baptismum  ;  quia  baptis- 
mum  nostrum  scimus  esse  spirituale,  quamvis  per 
aquam  celebretur  :  sed  ratio  illic  vertitur  coeles- 
tis.  Nec  enim  aqua  purificat,  sed  invisibiliter  et  in- 
comprehensibiliter  Deus.  Pertinet  vero  ad  imita- 
tionem  dati  ezempli,  id  est,  ad  id  quod  dizit,  Spi- 
ritus  ubi  vuU  spirat,  et  vocem  ejus  audis,  sed  nescis 
unde  veniat,  vel  quo  eat.  Per  hoc  enim  ezemplum  ad 
fidem  Nicodemum  voluit  informare,  ut  crederet 
renasci  hominem  per  aquam  et  Spiritum,  non  ta- 
men  posse  capi  guomodo  fiat :  fit  enim  spirituali- 
ter.  Sic  enim  spiritus,  hoc  est  venli  vocem  audis, 
quffi  est  sonus,  sed  nescis  unde  veniat,  vel  quo 
eat :  sic  et  eum  qui  renascitur,  quomodo  immute- 
tur  nescis,  tamen  quia  fit  sentis,  quia  immuta- 
lionem  ipsam  sentis.  Sienim  ventus  ubivultspirat, 
quanto  ma^is  Spiritus  qui  de  Deo  est,  c[uem  vult 
sanctificat  ?  Ideo  autem  dizit,  Ubi  vuH  spirat ;  quia 
omnis  creaturaquamvis  sub  Lege  agatur,  proprio 
tamen  dimissa  est  arbitrio.  Si  quis  autem  spiritum 
istum,  Spiritum  sanctum  putat  intelligi,  non  stat : 
quippe  cum  ezempli  causa  spiritum  istum  posuerit, 
per  quem  quod  dizerat  renasci  per  aquam  et  Spiri- 
tum  nominem  oportere,  et  a  Nicodemo  non  crede- 
batury  suaderet.  Nam  utique  aliud  estexemplum,  et 
aliud  quod  firmatur  ezemplo.  Si  ergo  in  ezemplum 
datusest,nonestSpiritussanctus,  mundanusquidi- 
citur  ventus.  Volensenimrationemspiritualem  sua- 
derenoncredentiNicodemo,  ezemplum  spiritus  de- 
dit.  ut  peripsumratio  etoperatiosanctiSpirituscre- 
deretur.  Spiritus  tamen  sanctus  scimus  quia  de 
ccelo  venit,  ut  se  infundat  credentibus,  sicut  fac- 
tum  legimus  inter  initia  Apostolis,  et  sonum  tunc 
vocem  appellatum.  Ila  enim  dictum  est,  Et  subito 
factus  est  de  cobIo  sonus  tanquam  advenientis  spiritus 
validi.  Hunc  sonum  in  subjectis  vocem  appellat. 
Ezemplo  enim  spiritus,  id  est  venti,  Spiritus  sancti 
opera  ostendit,  ut  dictum  Salvatoris  maneret.  Quid 
enim  aliud  est  cum  dicit,  Et  factus  est  de  ccslo  sontu 
tanquam  advenientis  spirilus  validif  Sic  utique  dizit 
Spiritum  sanctum  aescendisse  et  sonuisse  sicut 
ventus  validus.  Hunc  ergo  spiritum  ad  ezemplum 
dedit.  Deniqueait,  Sic  est  omntsqui  renascitur.  Ethic 
unde  veniat  nescimus  :  Spiritus  autem  sanctus  de 
ccelo  venit. 

LX.— Si  lez  et  Prophetffi  usqueadJoannem,quo- 
modo  Salvator  ad  sacerdotesmittit  offerri  munera 
pro  emundatione  lepr»  (Matth.  viu,  4;  Marc.  i,  44; 
Ltic.v,  14)? 

Hocquidemnonfuittemporis,  sedad  condemna- 
tionemfactum  estJudffiorum:  ut  cum  veritatis  cul- 
men  meliorati  temporis  non  intelligerent  ad  lucrum 
salutis  suffi  factum,inclaBaretse  veritasadaccusa- 
tionem  eorum.  Cum  enim  velut  Legis  inimicumha- 
berenlSalvatorem,  quia  misericordiffi  causaabone- 
reillos  Legis  volebatliberare,  sicutprffidictum  erat 
ab  Jeremiapropheta  laitenim  inter  catersi, Btdabo 

(a)  Quoestio  eadem  ez  Mss.  secundi  geDeris,  intcrpos 
vulgatas  ex  Novo  Test.  decima  sexta. 


2259 


QU;ESTIONES  EX  NOVO  TESTAMENTO. 


296D 


iUistestamentnmnovum,  non  quale  dedipatribus  eorum 
(jerem.  xxxi,  31,  32) :  tunc  Salvator,  ne  inimicus, 
sicul  putabant,appareret,  nova  pi*ffidicans,eumqui 
munoalus  fuerat  aiepra, adsacerdotes  misitofferre 
munera  pro  emundatione  sua,  sicut  prfficeperat 
Moyses  (Levit.  xiv,i2).  IDtudad  accusationem  eorum 
hoc  proticere  testaretur,  Intestimonium/mqmiyHlis: 
utin  judicio  haec  ros  contra  illos  lestis  esset,  qui 
Salvatorem  inimicum  Legis  dicebant.  Hoc  secutus 
est  et  apostolus  Paulus  :  cum  enimpraedicaret  jam 
Qon  oportere  circumcidi,  ipseThimotheumcircum- 
cidit  propter  scandalum  Judaeorum  {Aet.  xvi,  3) : 
maluitenimremsuperfluamfacere,auamtumultum 
excitari  afaisis  fratribus  :quod  auidem  errori  pro- 
fecitJudaeorum.  Satis  enimeis  factum  est  ad  ho- 
ram,  per  quod  in  perpetuum  errarent. 

(a)  Hoc  secutus  est  apostoius  Paulus.  Cum  enim 
praedicareljamnonoporterecircumcidiquemquam, 
ipse  Thimotheum  circumcidit,  propter  scandalum 
Judaeorum.  Maluit  enim  rem  superfluam  facere, 
quam  imperitis  ex  quibus  aliqui  possent  salvari, 
scandalo  esse.  Dominus  autem  prope  similiter,  ut 
Judaeis,  quoddeilloopinabantur,aurerret(dicebant 
enim  hunc  iniinioum  traditionisJudaic8B),tuncjus- 
sil  ut  leprosus  offerret  munera  pro  emundatione 
sua,  sicut  praeceptum  erat  a  Moyse  *  et  subjecit,  In 
testimoniumillis;  uthaec  restestis  esset  contra  illos, 
quia  Salvator  non  erat  Lep^is  inimicus.  Pactum  ita- 
queest  quodjam  cessare  debuerat.  Sedquia  solent 
superflua  jam  non  nocere,  ideo  factumest  ut  pro- 
desset  illis  utique,  qui  male  opinabantur,  ut  satis 
sibi  facerent,  quia  Salvatornonerat  Legisinimicus. 
LXI.  —  Quid  est  ut  Judseis  discipulos  accusanti- 
bus,  eo  quod  sabbatum  violarent,  spicas  manibus 
confricantes  et  comedentes,  Salvator  exemplum 
David  proferret,  quiamanducavit  panes,  quosnon 
licebat  manducare  nisi  solis  sacerdotibus  (Matth. 
nu,  1-4)?  per  quod  non  videnturexcusari,  sea  simul 
cum  David  rei  fieri :  quippe  cum  nec  sabbatis 
fecerit  hoc  David. 

Salvator  hypocrisim  JudcBorum  multisvultexem- 
plis  arguere,  majoraostendensadmissa  inLege,et 
QuUum  ausum  fuisse  accusare:  utnon  solumsemel 
et  iterum  sabbatum  ui  Lege  violatum  monstraret, 
verum  etiam  sacerdotalem  panem  ipso  sacerdote 
concedente  praesumptum  illicite  ;  et  quod  majus 
est,  a  sublinn  auctoritate  Legis  suae  viris.  Primus 
enim  Jesus  Nave  divino  praecepto  sabbatum  non 
servavit  ;  quo  facto  muri  Jericno  ultro  ceciderunt 
(Josue  VI,  15-20).  Quantum  profuit  sabbatum  non 
custodisse,  sedtidem  ?Et  Machabsei.cumprius  cae- 
si  fuissent,  sabbatis  dimicaverunt,  et  de  hostibus 
triumphaverunt  (I  ifar/ui6.ii,  38,  4i).  Ktsacerdotes 
utdominicis  cerimoniis  inservirent,  in  teniplo  sab- 
batum  contemnebant.  David  autem  jam  unctus  in 
regem,  postquam  Oei  virtuteinterfectumarmi-exs- 
poliavit  Aliophylum,in  itinere  p03itus,necessitatem 
famispassus,  asacerdotepanem  accepit  d  Reg.  xxi, 
6),  quem  nonilli  licebat  manducare  :  sed  excepta 
necessitate  non  licebat  ;  licitem  autem  erat,  si 
necessitas  exegisset.  Deniqne  sacerdos  videns  ne- 
cessitatem,  non  negavit;et  David  a  Deo  electus, 
sine  cunctatione  accepit :  talis  causa  est  et  sabba- 
ti,  quare  etcircumcidi  in  sabbalo  non  prohibetur. 
Haecenim  qufie  periculosa  non  sunt,  sic  servanda 
mandata  sunt,utnonobsit,  siexnecessitate  fuerint 
admissa:  quianonad  salutem,  sed  adreverentiam 
mandata  sunt.  Illud  autem  quodomninonon  licet, 
sempernon  licet,  nec  aliqua  necessitate  mitigatur, 
ut  udmissumnon  obsit.Est  enim  semperillicitum, 
quod  legibus  quiacriminosum  est,  prohibetur.  Su- 
perioraautem  illa,  quae  diximus  aliquando  licere, 
talia  simt,  qualia  jejunialegitima,  quae  in  necessi- 
tatesoluta,non  f.tciunt  reos,  si  stomachi  fuerit  cau- 
saautinfirmitasfebrium.Haecigitur  scientes,dolose 

(a)  QaoesUo  eademex  Mss.  secundi  generis,  interpost 
vulgatas  ox  Novo  Test.  vigesima  octava. 


Judaei  discipulos  acousabant,  quasi  sabbatum  Tio- 
larent,  sicutsupradictum  est.SalTatorautemQoluit 
illis  de  tempore  impletfieLegis  praejudlcare.ne  ploi 
ad  insaniam  prosilirent ;  sed  de  prseterito,  unde  sab- 
batumvindicandum  magis  putahant,  calumaiosoi 
illos  ostendit :  et  non  solum  in  sabbati  causa,  sed 
etiam  in  sacerdotali  paae  confusi  suQt,  sicut  supra 
ostensum  est. 

(a)  Noluit  Salvator  de  tempore  impleti  sabbati 
praejudicare  Judaeis.  Aperteenim  aucfire  quod  ve- 
rum  est,nonillos  dignosjudicayit,utpoteiQlidel6s: 
seddeeoillos  voluit  coQvincere,  quod  sibi  praesu- 
mebant,idest  de  temporequo  adhuc  sabbatumro- 
bur  suumtenere  videoatur,  oum  accusareat  disci* 
pulos  cursabbatis  spicas  vellereQt,  et  confricaQtes 
maQibus  manducarent,  et  jam  sabbati  servaodi 
tempus  esset  impletum.  Praetermisso  hoc  ostendit 
illis,  etiam  tuQC  quaudo  sabbati  adhuc  lex  mane* 
bat,  nccessitatis  causa  sabbatum  f uisse  violatum  : 
quod  enim  nonlicebat,  fecit  David;et  quod  prohi« 
bitum  erat  fecit  Jesus  Nave,quando  muros  Jericho 
septem  diebusarmatosjussit  circumire  ;  etciuodia- 
terdictum  erat  Machabaei gesserunt,  sabbatissede- 
fendeutes  ;  Et  in  templOt  inquit,  saeerdotes  sabbatMM 
violantf  et  sine  crimine  sunt.  Per  haec  ergo  ostendit, 
malevolentia  magis  quam  errore  accusari  discipu- 
losa  Judeeis  ;  quando  hffic  omnia  scientes  a  volen- 
tibus  sabbatis  gesta,  et  a  sanctis  quidem,  aecusa- 
bant  innocentes.Sic  enim  maQdatumest  sabbatom 
custodiri,  utsi  necessitastameQesset^reus  non  fie- 
ret  qui  sabbatum  violasset.  Ideo  sabbatis  circum- 
cidi  nonestprohibitum,  quia  necessitas  eratutfie- 
ret.  Unde  et  discipuli  esurientes  spicas  veHebant, 
quod  non  licebat  secundum  praeteritum  tempns, 
sed  necessitate  famis  factum  est  licitum  :  sicut  et 
David  fecit  quodnonlicebatcumesuriret,  etsciens 
famen  hoc  excusare.  Talis  haec  causa  est,  qualis  ho- 
die  in  jejuniis  legitimis.  Numquid  si  quis  aeger  jo* 
junim  corruperit,  reus  constituitur  ?  Non  utiqne, 
quia  non  est  pericuIum.Hoc  enim aliquando  licet, 
flicut  sabbatum  apud  veteres.  Quod  enim  semper 
non  lioet,  non  haoet  excusationem  necessitatis. 

LXIl.  —  Quid  est  ut  occisis  flliis  Liae,  qui  erant 
ex  tribu  Juda,  Rachel  filios  suos  plangere  dicatiir 
(Matth.  u,  18)? 

Quantura  ad  historiam  pertinet,  Rachel  filii  sont 
tribus  Benjamin.  Porroolim  pro  maleficiis propriis, 
operibui  scilicet  Sodomitarum,  et  stupro  quodiD 
concubinam  viri  Levitm  gesseranta,  reliauis  tnbo- 
bus  exstincti  et  erasi  sunt  (Judie.  xix,  xx).  Quamo- 
brem  consolationemreciperevelle  negatur,  scieos 
nullam  spem  eorum  qui  periisse  noscuntur.  Fiiii 
autem  Liae  in  primfevis  annis,  in  Salvatoris  caust 
occisi  sunt.  Unde  eorum  causam  planotui  non  vnlt 
adscribi;  quia  et  innocentes  occisisunt,  et  propter 
Deum,  aquo  sine  dubio,  mercedis  gratia,  nteroa 
vita  donati  sunt.  Quapropter  planctumRachelfiliit 
dicit  competere,  qui  etin  praesenti  et  in  futuroerasi 
suut.  Illi  autem  carnaliter  plaQoti,  spiritualiter 
consolati  sunt.  Filii  autem  Rachel  carnaHter  con* 
verati,flammis  spiritualibus  consumentur.  Idcirco 
autem  Liaeflliisoccisis  adimpletumplanctum  Ra- 
chelis  Evangelista  testatur,  quia  tunc  plangere* 
filiossuos  coepit,  quando  fllios  sororis  suae  iu  tali 
occisos,  ut  aeternae  vitae  haeredes  existerent.  Coi 
causa  viditenim  aliquidadversum  advenit,  ezfelid- 
tate  alterius,infausta  sua  miserius  lu^et. 

LXIII.  —  Qua  ratione  Magi  chaldsei  per  stella 
apparentiam  Ghristum  regem  Judaeorum  natum 
inteilexerunt,  cum  stella  indice  temporalis  rex  so- 
leat  designari  (Matth.  u,  1,2)? 

Hi  Magi  chaldaei  non  malevolentiaastrorumcar- 
sum,  sed  rerum  curiositate  speculal>antur.  Siciit 
enim  datur  intelligi,  traditionem  Balaam  sequeban- 

*  Mss.  secundi  generis,  plus  planaere. 
{a)  Qiioestio  eadem  ex  Mss.  secunoi  generis,  inter  post 
vulgatas  ex  novo  Test.  ordine  vigesima  tertia. 


2864 


APPENDIX. 


SS62 


tur  :  qui  cum  accersitus  esset  a  Balach  ad  maledi- 
cendum  populum  Dei,  divino  nutu  benedicere  cce- 
pit.  Ex  hujus  ergo  relatioue  compertum  habebant, 
niturum  Dei  provideutia  ex  Jacob  qui  regnaret. 
Uinc  enim,  quod  non  est  occultum,  propnetavit 
dicens.  Orietur  stella  exJaeob,  etc.(iVttm.  xxni,xxiv^. 
Istam  ergo  traditionem  Magi  secuti,  videntes  stel- 
lara  extra  ordinem  mundi,  hanc  csse  intellexerunt 
quam  Balaam  futuram  indicem  regis  Jndfleorum 
prophetaverat.  Quodquidemfactuin  contra  inimi* 
cos  religionis  est.  Inde  enim  testimonium  accepit 
unde  solet  improbari.  Astrologi  enim  inimici  sunt 
veritatis. 

(a)  Hi  Magi  chaldeei  non  malevolentia.  etc.  Orie- 
tur  itella  ex  Jacob,  ef  exsuraet  homo  de  Israel,  et  con- 
fringet  duces  Moab,  et  praeaabitur  omnes  filios  Seth^  et 
erit  Edomhaeieditasejus,eic,  Haec  ergoprophetiaest 
BaIaam,nonquia  fuit  propheta^sed  Deuscausam 
populi  sui  egit  per  illum,  non  voluntarium  sedin- 
vitum  :  sicut  prophetasse  inveninntur  missia  Saul 
ad  David  capiendum,  et  sicut  ipse  Saul  cum  dic- 
tum  est,  Numquid  et  Saiil  inter  Prophetas  (I  Reg, 
XIX,  20-24)?  Hinc  enimprobare  voiuit  Deus  quanta 
sit  majestas  Dei  Judseorum,  ani  cum  maledicere 
venerat,  convertit,  utbonum  iili  videretiir  benedi 
cere  populum  Dei.  Nec  enim  maledictum  ejus  po- 
terat  timere,  cujus  cor  habebatin  potestate.  Hunc 
ergo  prophetam  hanc  intimasse  collegis  suis  da- 
turintelligi,  qui  cum  curiosi  suntcircaastra,viden- 
tes  stellam  incognitam,  et  nimia  claritate  fnlgen« 
tem,  ita  utsolem  luce  superaret  (videbatur  enim 
per  diem),  conferentes  inter  se,  animadverterunt 
nancessesteliamquam  futuram  dixeratBalaam. 

LXIV.  —  Quomodo  probatur  post  tres  dies  et 
noctes  resurrexisse  Salvatorem  ex  mortuis  ? 

In  hac  causasi  numerumdierumac  noctiumper 
ordinem  requiris,  effectuni  intelligentifo  non  haoe- 
bis.  Quia  et  Moyses  quadraginla  diebus  et  qua- 
draginta  noctibus  jejunavit  \Exod,  xxxiv,  28),  et 
tamen  non  integer  numerus  invenitur  :  quando 
enim  per  diem  ascendit,et  perdiem  descenait,  om- 
Dem  utique  numerum  non  implevit :  sed  quia  ubi 
dies  est  computatur  nox,  et  ubi  nox  est  computa- 
tur  etdies,  ut  aparte  adtotum,  quadraginta  dieset 
qnadraginta  noctes  dicuntur.  ita  est  quod  dixit 
Salvator,  Sieut  fuit  Jonas  in  ventre  ceti  tribus  diebus 
et  tribus  noctibus,  ita  erit  Filius  hominis  in  eorde 
terrx  {Matth,  xiuiO),  Etquia  tres  noctes  sunt,  tres 
accipiantur  et  dies.  Est  enim  nox  ne  novum  aut 
contra  rationem  forte  videatur,  utcum  nox  ex  die 
pendeat :  nam  an  te  lucem  factam,  ex  qua  appella- 
tusest  dies,  quam  vesperum  quod  sequitur  nox 
institutum,minime  dubitatur,  quod  passioDomini- 
ca  anocte  sumereasseveratur  initium,  non  absur- 
dum  est.  Nam  sicutlux,  idestdiesjmago  vitsBest; 
itanox  simiiitudo  mortis  est,  id  est  tenebre :  sicut 
in  Scripturis  evidenter  ostenduntur  fllii  lucis,  et  e 
contra  tenebrarnm.  Necmirum  sicum  ubiqnedies 
nocti,  et  lumen  tenebris,  hic  solum  quae  sunt  se- 
quentia  anterioribuspraeponantur ;  vel  quodintali 
causa  rerum  ordo  confnnditur  et  mutatur.  ut  ante 
signavimus.  Nam  morlisnoxmagis,quamdieses8e 
videtur.  Ideoetenim  a  nocteinitium  sumitur,  qnia 
non  aliterprincipitenebrarum  nisi  per  noctem  po- 
tnit  snbintrari,  ia  est  non  potnit  vinci :  el  ut  aliqua- 
tenus  Dominus  lucis,  id  est  fleternae  vitae,  principi 
tenebrarum  sivemortis  subjectus  esset  ad  tempus; 
quatenus  et  praeteritos  et  post  futuros  a  -  orte  li- 
beraret.  Nam  non  essetmorspenitusevacuata,nec 
unquam  tenebrarum  caligo  aiscussa,  siDominum 
non  vidisset  subintrantem.  Etenim  tanta  luce  se- 
cretum  mortis,  in  quo  dominabatur,  evannit,  nec 
penitus  vinci  potest,ni  'i  qni  vel  per  sua  vel  in  suis 
capitur.  Recleergoin  tali  negotiotantnmraodonox 
obtinetprincipatura,ita  ut  amitteret  potestatem  :  et 

{n)  Quffistio  eadeai  ex  Mss.  socundi  generis,  inter  post 
vulgatas  ex  Novo  Test.  trigesima  oona. 


ut  Judaei  non  credentes  in  perpetua  nocte  remane- 
rent,  nec  auctor  dies  tanti  sceleris,  imo  sacrilegii,sed 
non  fieretypraeceden  ti  nocti  contra  rerum  seriem  sub- 
ditur  dies,  sicut  Deus  et  Dominus  omninm  rerum 
principinefariflB  mortis,  ut  omnesamortis  iaqueis 
explicaret.  (}uod  sicuiadhucforte  videturessecon- 
trarium,  diligenter  advertat  ne  incipiatillud  durius 
aestimare,  quod  Deus  se  personam  induens  servi, 
nox  dicamhominis,  mortidederit.  Quid  ergo  hicet 
ordinem  quaeris,  ubi  omnia  videas  esse  contraria? 
Quae  est  enim  lux  qufle  fuit  in  tenebris,  et  tenebrffi 
eam  non  comprehenderunt  (Joan.  i,  5)  ?  Dominus 
lucis,  quiel  comprehensus  est.  Qui  enimscitse  ad 
hoc  comprehendi  ut  feriatur,  tempus  illud  in  mor- 
tem  computat.  Est  et  dies  sequens  qua  auditus  et 
crucifixns  est.  Est  et  noxquaBcaditin  sabbatum,est 
et  ipsnm  sabbatum.  Est  etiam  vesper  postsabba- 
tum,  hoc  estquod  Judseis  a  Moyse  praeceptum  est 
infignra,  utvespere  intrarentin  sabbatum,  inquo 
Dominus  resurrexit : qui complectitnr diem  dommi- 
cum  ;quianox  noncomputatursinedie,  nequedies 
sine  nocte.  Hac  ratione,  post  tres  dies  et  post  tres 
noctes  Dominus  resurrexit. 

(a)  Praescius  Salvator  omnium  quie  in  se  futura 
erant,  haec  protestatus  estyCertusadhocseaJudaeis 
comprehendiutoccideretur,sequoqueimpietatiiUo 
rum  non  repugnaturum,cnmpossetutiqueeosiliu- 
dere  :  quippe  cnm  propterea  jam  detentus,  aurem 
servi  principis  sacerdotum,  quam  producto  gladio 
abscideratPetrusapostolus,  reddidit ;  ut  seosten- 
deret  non  infirmitate  humiliatum,  sed  providentia 
quadam  voluntatl  iilorum  cessisse  ad  tempus,  ut  per 
hoc  regnum  inferni  destrueret.  Improvidus  enim 
diaboIussensibusseJudaeorumimmersit,  ut  eosad 
necem  Salvatorisincenderet,  quasi  sibi  prodesset, 
8ihicquiviamveritatisostenderet,toIlereturdevita: 
nesciens  futurum  adversum  se.  Cum  enimpeccati 
causade  caplivitatehoministriumpharet,  inventus 
ipse  reus  perid  quodChristum  innocentemoccidit, 
ut  eum  qui  peccatum  nesciebat,  inter  peccatores 
teneret ;  ita  factum  est,  ut  etiam  illos  quos  jure  in 
inferis  tenebat,  amitteret.  Igitur  horum  praescius 
Salvator,noctemquacomprehensusest,simuIcom- 
putavit.  Omnisenimdetentus.quisejudicis  manus 
non  crediteVadere,  antequam  feriatur,  jamse  mor- 
tuumdicit.  Adde  huic  diem  quo  passus  est,  et  se* 
quentemnoctem.  Adde  etsabbatum  et  noctem  quee 
lucescit  in  diem  dominicnm  cum  ipso  die  domini- 
co,  et  complevisti  mysterium  verborum  Domini. 
Novissima  enim  nocte  cum  adhuctenebraeessent, 
et  dies  inciperet  oriri,  inter  lucem  et  tenebras  sur- 
rexit,  ut  et  nox  computetur  etdies,  quopossitnu- 
merus  a  Salvatore  prsedictus  integer  inveniri. 

LXV.  —  Si  uno  ore  et  ratione  Evangelistae  locuti 
sunt  ;  quomodo  factum  est  ut  tribus  dicentibus, 
id  estMatthseo,  LucaetJoanne,quiasextahora  cru- 
cifixus  est  Dominus,  Marcus  e  diverso  tertia  hora 
crucifixum  dicat  Salvatorem  (Matth.  xxvn,45;  Ltic. 
xxnu  44  ;  Joan,  xix,  14  ;  Marc.  xv,  25)  ? 

Obscuris  vera  involverenonestbonum.Namtres 
Evangdlist8eunumsensumhabuerunt,Marcusautem 
rem  quae  abillis  prfletermissa  fuerat,  voluit  intimare, 
soiens  necessariam.NeccnimfaUi  posset  qni  aucto- 
rum  exempla  secutus,  ea  quae  scripsit  magna  de- 
votione  et  mdustria  didicit.etnec  sine  sancto  Spi- 
ritu  fecit.  Quidergo  exhoc  ostendere  voluit,  debet 
absolvi.  Contnendum  itaqueest,  quia  non  aPilato, 
sedaJudaeis  SalvalorcrucifixusesL  Quantum  enim 
ad  leges  Romanas  pertinnit,  innoeentem  pronun- 
tiavit  SaWatorem.  Ait  enim  Pilatus  Jndaeis,  Ego  nti/- 
tam  invenio  causam  in  eo.  Et  dicentibus  illis,  Cruci" 
figeeum  ;  respondit.  Quid  enimmali  fecit  ?  Denique 
persistensetvolenseducere  eumdemanibus  eorum 
calumniam  passusest,dicentibus  eiSySihunc  dimit- 
tis,  non  est  amicus  Cspsarit.  Omnis  enim  qui  se  regem 

(a)  Quaestio  eadem  ez  Mss.  secundi  generis,  inter  post 
vulgatas  ez  Novo  Test.  decima  octava. 


2263 


QUiESTIONES  EX  NOVO  TESTAMENTO. 


22M 


facit,  eontradicit  Cxsari,  Si  factum  est  ut  traderet 
eum  judicioiIlorum(/oan.  xix,4-13).  Sententiamer- 
go  non  dedit  Pilatiis,  sed  JudaBi.  Denique  prflemo- 
nitisunt,  inquit,  a  principibus  sacerdotum,  ut  di- 
cerent,  Crucifigatur.  Hanc  sententiam  tertia  hora 
datamvuit  intelligi  in  qua  assiduis  vocibus  perdu- 
rantes  cum  intervallo  horarum  fere  trium,  quibus 
itum  et  reditum  est  ab  Herode,  crucifixerunt  Sal- 
vatorem.  Omnis  enim  qui  addicitur  morti,  ex  eo 
jam  mortuus  computatur,  quo  sententiam  excipit. 
Bianifestavit  igitur  Marcus,  quia  nonin  judicis  sen- 
tentia  Salvator  crucifixusest.  Difficileesteniminno- 
centem  probare  eum,qui  sententiajudicis  punilur. 
Discordare  ergo  se  passusest  in  verbo,  ut  doceret 
tertia  hora  cceptum  esse,  quod  sexta  hora  imple- 
tum  est :  non  legibus,  sed  persistente  malevolentia 
JudaBorum. 

(a)  Obscuris  vera  involvere  non  est  bonum.Nam 
tres  Evangeiistasverum  dixisse  ipsa  concordia  ob- 
testatur.Marcum  autem  sensum  nescioquemoccul- 
tum  voluisse  prodere,  res  ipsa  declarat.  Nec  enim 
falii  posset,  qui  auctorumexemplasecutus,eaqu8B 
scripsit,  magna  devotione  etindustria  didicit.Quid 
ergo  ex  hoc  dicto  prodere  voluit,  solerti  vigilantia 
investigandum  est.  Necenim  otiose  a  tribus  Evan* 
gelistis  discordarese  passus  in  verbis  est.  Animad* 
vertamus  ne  verum  dicant,  qui  sententiam  datam 
tertia  hora  dixerunt,  ac  per  hoc  tertia  hora  crucifi- 
xum  Salvatorem,quamvis  iliud  probare  non  vaiue- 
runt.  Sensum  enim  forte  sciunt,  sed  quatenus  de- 
fendant,  ignorant.  Ideoque  Piiati  persona  interim 
sequestratavideamus,  undesententia  data  in  Sal- 
vatorem  accepit  exordium,  et  lunc  apparebit  an 
possit  verum  videri  quod  dicimus.  Constat  itaoue 
principes  JudsBorum  prsBmonuisse  Judasos  ut  Ba- 
rabbam  latronem  peterentsibi  indiefesto  dimitti, 
Jesum  vero  crucifigeredel>ere.ContraquodPiIalus 
cum  diu  resisteret,  voiens  dimittere  Salvatorem, 
frequenter  intranset  exiensadJudaeos.dicebatnuI- 
lam  se  in  eo  causam  mortis  videre.  Illi  autem  in- 
sistentes  dicebant,  Crueifigatur,  Hinc  moraB  ortas 
sunt,  et  cum  iliuditur  a  militibus,  et  producitur.et 
veste  purpurea  induitur,  et  fit  ei  corona  de  spi- 
nis,  etadoratur,etconspuitur,  et£lagellatur»etpal- 
mis  verberatur,  proptereasextahorain  crucempo- 
situs  est.  Ad  PilatUm  autem  adductus  est :  tunc 
exivitadeosPilatusforas,  quoniamipsi  non  iutroie- 
runt  praetorium  ;  et  allocutusest  eos,  et  audivit  fal- 
sas  accusationeseorum  etmisit  illumad  Herodem, 
et  regressus  est,  et  iterum  interrogavit  Jesum,  et 
ipse  e  contra  respondit  ei,  et  postea  iterum  exivit 
ad  Judaeos  et  collocutus  dicebat,  nullam  causam 
mortis  essein  Salvatore.  Interea  perventum  estad 
horam  tertiam  perhas  moras.  Tunc  Judaei  volenti 
Pilato  dimittere  eumdixerunt^Crttctyiyatttr.  Contra 
quos  Pilatusdiu  resistens,cum  nou  potuisset  obti- 
nere,  tradidit  Jesum  sententiaB  illorum  hora  fere 
sexta.  Sic  enim  scriptum  est,  Tunc  tradidit  eum  vo- 
luntalibus  illorum,  Ideoque  dictum  est  rectesenten- 
tiam  tertiahora  datum ;  quia  non  aPilatodataest, 
sed  a  Judaeis.  Pilatus  autem  invitus  consensisse 
videtur:  propter  invidiam  enimmaximedicentium 
Si  hunc  dimitti$y  non  es  amicus  Cx$ari».  Quid  ergo 
Marcus  volens  purgare  hoc,  secutus  est,  videamus. 
Ostendere  voluit  Salvatorem  non  judicis  sententia 
occisum,quia  difficilequi  judicis  sententiam  exci- 
pit,  nonj  uste  occisus  videtur. 

LXVI.  —  Quomodo  Marcus  evangelista  daemonia 
cognovisse  ait  etprofessaesseJesum,  e  contra  au- 
tem  Apostolus,  pnncipes  et  potestates  hujus  saBcuIi 
neget  cognovisse  divinitatem  Domini  Jesu  ?  Dicit 
enim  inter  caetera  Marcus,  Sciebant  eum  ipsum  esse  : 
Apostolusvero,  Quemnemo,  inquit,  principum  hujus 
sieculicognovit.  Si  enim  cognovissent,  nunquam  Domi^ 
num  majeslatis  crucifixissent  (Marc.  i,  34  ;  I  Cor,  ji,  8). 

la)  Qu(Pstio  eadein  ex  Mss.  secundi  generis,  inter  post 
vulgatas  ex  Novo  Test.,  vigesima  prima. 


Si  daemonia  sciebanty  quomodo  prindpes  igoora- 
bant? 

Quibusdam  videtur  prinoipeshujussaBCuli,  majo- 
res  JudaBorum  significasse,  quasi  juxta  illud  quod 
Petrus  apostolus  dicit,  Scitis  entm,  inquit,  fratres, 
quia  per  tgnorantiam  gessistis  hoc  ma/tim,  sicui  el  prin- 
cipes  vestri(Act.  iii,  17).  Ergo  JudaBorum  erantprin- 
cipes,  nontamen  hujus  saBCuIiprincipeseraQt.  Unde 
ait,  vestriy  non  sfleculi :  quippe  cum  dixerint  regem 
se  habere  Caesarem,  sub  cujus  fuerant  redacti  po- 
testate.  Sunt  autem  isti  hi  princijpes,  quosalio  loco 
significavit  Apost^Ius  dicens  :  Non  e$t  nobii  eoUnc- 
tatio  adversus  carnem  et  sanguinem,  sed  adversus  priii- 
dpes  et  potestates  hujus  mundi,  adversus  tenebrarum 
harum  rectores  (Ephes,vi,  12).  Recte  ergo  quaeritar. 
Si  enim  isti  non  cognoverunt  Jesum,  quomodo  po- 
terat  fieri  ut  daemonia  agnoscerent  eum  ?  Sed  aliud 
est  quod  cognovisse  in  Christo  daemones  dicit,  et 
aliud  quodhujus  saeculi  principesnegat  cognovisse. 
Nam  daemonia  sciebant  ipsum  quidem  esse,  sed 
qui  per  Legem  fuerat  promissus.  Omaia  enim  si- 
gna  videbant  in  eo,  quae  dixerant  futura  esse  Pro- 
phetae  ;  ut  quod  ex  semine  David  de  virgine  venta- 
rus  esset  redemptor  Israel :  mysterium  autem  divi- 
nitalis  ejus  ignorabant,  sicut  et  principes  eorum. 
Denique  quaerit,  quamvis  captiose,  diabolus  a  Sal- 
vatore  dicens,  Si  tu  es  Filius  Dei,  etc.  {Maith.  vr,  3). 
Yidens  enim  aliquando  divinam  virtutero,  aliquao- 
do  hominis  infirmitatem^  ambigens  quid  verum 
esset,  torquebatur.  Concordanl  ergo  Scripturae  se- 
cundumeaquae  revelatasunt.Impossibile  est  enim 
discordare  unius  spiritus  viros. 

(a)  Quibusdam  videturprincipeset  potestatesha- 
jus  saBCuIi  Judaeorum  majores  et  principes  dixisse, 
qui  j  uxta  Petri  apostoli  dicta  ignoraverunt  quid  mali 
fecerunt.  \ii emm,Seio,fratres,quia  pertgnorantiasn 
gessistis  hoc  malum,  sicut  et  principes  vestri.  Judaeo- 
rum  principes  hi  fuerunt,  non  tamen  hujus  saecali 
principes  dici  potuerunt :  quippe  cum  in  potestate 
redacti  fuerant  Romanorum,profitentes  se  non  ha- 
bere  regem  nisi  Caesarem.  Hi  autem  suntprincipes 
isti,  quos  aliolocosignificat  Apostolus,  dicens,  Non 
est  nobis  coUuctatio  adversus  camem,  sed  euiversus  ku- 
jus  mundi  principes,  el  tenebrarum  harum  rectores,  Si 
ergo  hi  sunt  principesquinescientesDominumma- 
jestatis  Christum  esse,  crucifixerunt,  quomodo  a 
daemonibus  potuit  sciri  ?  Non  illum  aliter  scieruot 
dsemones,  guam  sciebant  principes  hujus  saBculi. 
Sciebant  enim  ipsum  essequi  promissus  erat  in  Lege 
per  signa  prophetiae  :  non  tamen  mjsterium  ejus, 
quoFiiius  Dei  erat  ex  aeterno,  sciebant,  neque  sa- 
cramentum  incarnationis. 

LXVII.  —  Quid  est  quod  in  cruce  positus  Salva- 
tor  ait  :  Pater^  ignosce  illis  ;  non  enim  sciuni  qvii 
faciunt  (Luc,  xxui,  34) :  si  enim  nesciunt,  quid  est 
quod  ignoscitur,  maxime  cum  dicat  rex  Abiuie- 
lech  ad  Deum,  Numquid  gentem  ignorantem  perdes 
(Gen,  XX,  4)  ? 

Non  omnis  ignorans  immunis  a  pcena  est  :ille 
enim  ignorans  potest  excusari  a  pceaa,  qui  a  quo 
disceret  non  invenit.  Istis  autem  hoc  ignosci  pelit 

aui  habentes  a  quo  discerent,  operam  non  dederunL 
ujusmodi  non  licet  ignorare.  Accipient  ergo  ve 
niam,  si  convertantur. 

(6)  Non  omnis  ignoransimmunis  a  poena  est.  Hic 
enim  qui  potuit  discere,  et  non  deditoperam,  reum 
se  fecit.  Erat  enim  ut  disceret,  et  a  quo  disceret :  sed 
negligentiorluxuriaautmalevolentiafactusinexea- 
sabilis  est  a  crimine.  Unde  dicit  Salvator,  Si  non  ve- 
nissem  et  hcutus  eis  fuissem,  peccatum  non  habervA 
(Joan,  XV,  22).  Ille  autem  qui  non  suo  vitio  ignorat, 
ideo  enim  ignorat  quia  non  fuit  a  quo  disceret,  nec 
rumore  comperit  doctrinae  opinionem,  omni  genere 

(ii)  QuGGstio  eadem  ex  Mss.  seciindi  geoeris,  interpost 
vulgatas  ex  Novo  Test  quadragesima  octava. 

(6)  Qucestio  eadom  ex  Mss.  secundi  generis,  inter  posl 
vulgutas  ex  utroque  Test.  quarta. 


SS65 


APPENDIX. 


9366 


immunisa  condemnatione  est.  Ideo  his,  si  conver- 
tantur,  Dominus  veniam  postulata  Patre,  qui  cum 
preedicaretur  veritas,  ut  eam  addiscerent  operam 
non  dederunt,  sed  per  ignorantiam  auctorem  ejus 
occiderunt.  Unde  Petrus  apostolus  in  Actibus  ait, 
Convertimini^  ut  deleanturpeccata  ve$tra{Act,  ui,  19). 

LXVIU.  —  Gum  utique  orandum  pro  inimicis 
Dominusdocuerit,  guidestquodin  Apocalypsi  con- 
tra  hos  animse  occisornm  ulcisci  se  petant,  a  Deo 
postulantes  vindictam  (Matth.\,  44  ;  Apoc,  vi,  10)  ? 

Sic  enimanimae  occisorum  clamant  vindicari  se 

f»ostulantes,  sicut  sanguis  Abel  clamavit  de  terra 
Gen.  IV,  10).  Causseergosunt  quae  clamare  dicun- 
tur,  cum  loqui  non  possint.  Sanguis  enim  effusus 
quid  aliud  quam  vindicari  se  postulat,clamans  non 
voce,  sed  ratione  ?  Nam  et  opus  opiflcem  laudare 
dicitur  per  hoc  ipsum  quod  videntem  se  oblectat. 
Non  enim  tam  impatientes  sunt  sancti,  ut  urgeant 
jam  fieri  quod  sciunt  tempore  praefinito  futurum, 

2uod  nec  anlicipari  potest,  nec  differri.  Sed  hoc 
icto  ostendere  voluit,  vindicaturum  Deum  san- 
guinem  sanctorum  suorum  :  ne  quia  tam  patiens 
nunc  videlur,  inultum  pularelur  impium  bellum, 
quod  contra  sanctos  geri  lur :  ut  et  terrorrem  incu  tiens 
persequentibus  Dei  servos,  et  exhortaretur  pro  se 
patientes.  Revelatur  enim  anima  patientis  quando 
vindicari  se  audit  a  potenle.  Prae  se  enim  spem  fert, 
si  mortem  suam  audiat  judici  displicere  :  tunc 
enim  pro  cerlo  habet  innocentem  se  esse.  Et  Deus 
quidem  misericors  et  patiens  est,  sed  moderate. 
Ezspectat  enim  ut  impii  credant,  et  peccatores  se 
eraendent :  si  quo  minus,  plectentur,  quia  Dei  ion- 
gampatientiamcontempserunt.Gujusreiexemplum 
etiam  tempore  misericordi8epraedicat(eostendit,ne 
non  patiens,  sed  insensibilis,  et  quem  neque  dolor 
alicujus,  neque  pietas  commoveret,  videretur.  Hinc 
est  unde  ait  per  prophetam,  Tacuiy  numquid  semper 
tacebo  {l$ai,  xlii,  14)  ?  et  Dominus.  Numquid  non 
faeiet,  inquit,  Deut  vindictam  iervorum  suo7'um  cla- 
mantiumad  se  die  acnocte  {Luc.  xvm,  7)  ?  Sic  utique 
clamant,  sicut  supra  diximus.  Si  quis  ergo  chris- 
tianus  ad  tempus  vindicet,  non  acerbe,  neque  cum 
sanguine,  non  peccat:  melius  tamen  fecerit,  si  di- 
miserit  judici  Deo. 

(a)  Apocaljpsis  cum  futura  mala  et  tribulationes 
difiQdentifieetmalflB  vitaecausa  Deo  vindice  testare- 
tur,  exemplareetiam  poenarum  uniuscuiusqnepec- 
cati  occuiata  iide  demonstrans,  ut  nihil  impietatis 
et  crudelitatis  inullum  remanere  probaret,  animas 
occisorum  dieacnocte  dicit  vindicari  so  postulare. 
Quod  q[uidem  non  est  conlrarium :  quia  Deus  uti- 

3ue  qui  hanclegem  dedit,  vindicare  se  in  diem  ju- 
icii  repromisit,  uthoc  prseceptum  ad  preesens  de- 
disse  videatur,  quod  excusat  occisorum  animas, 
si  illicjam  positidiera  uitionisdeposcunt.  Ettamen 
ut  veriusdicam,  causam  clamareintelligendum  est. 
Ipsaenim  non  lacet,sedsempervindictamflagitat : 
sicut  dicit  Deus  ad  Gain,  Sanguis  fratris  tui  clamat 
ad  me  de  terra.  Quid  est  hoc,  nisi  quia  causa  faci- 
noris  clamat,  vindicari  desiderans  ?  Si  enim  dici- 
mus,  propter  opus.  Laudat  terra  Dominum  ;  cum 
utique  neque  vocem  habeat,  et  careat  intelleclu  : 
sic  propter  opera  mala  clamare  dicitur  sanguis.Nam 
utique  non  tam  impatientes  erant,  neque  tam  im- 
periti,  ul  ante  diem  futurum  judicii  vindicari  se 
pelerent,  ne  postularent  fieri  quod  sciebant  non 
effici  ante  tempus  definitum.  Et  Salvator  similiter, 
Non  faciet,  inquit,  Deus  vindictam  electorum  suorum 
elamantium  die  ac  nocte  f 

LXIX.  —  Si  jam  praedicante  Joanne,  aut  Salva- 
tore,  Lex  cessavit;  quomodo  Salvator  ait,  Non  veni 
solvere  Legem  aut  Prophetas,  sed  adimplere  {Matih, 
v,  17)  ?  Si  enim  prohibita  est  ',  quomodo  non  so- 
luta  est,  quae  agendi  amisit  auctoritatem  ? 

*  Sic  codex  Colbertinus.  At  Mss.  secundi  genoris :  i9t 
enim  eettavit.  Editi,  prophetia  ett, 
(a)  Ibid.  Queestio  auodecima. 


Omniaquflede  Christodicta  sunt,  adimpletasunt : 
et  ipse  DomlnussicadimplevitLegem  et  Prophetas, 
cum  omnia  qusecumque  de  se  scripta  sunt,  fecit, 
nec  dissolvit  aliquid,  sed  confirmavit.  Lex  enim  et 
Prophetffi  usque  ad  ipsum.  Prophetae  enim  de  ipso 
locuti  snnt,  ideo  ultra  illum  quae  ab  his  de  hoc,  id 
est,  de  Christo  dicta  sunt,  tendi  non  possunt;  ne- 
que  posl  ipsum  aliquid  hujusmodi  Prophetse  repe- 
rire  potuerunt  :  quia  neque  habent  de  quo  dicant, 
et  de  quo  dicebatur  jam  venit.  Omnia  etenim  suis 
volummibus  complexi  sunt,  et  incarnationem,  et 
conversalionem,  et  passionem,  et  resurrectionem, 
et  divinitatis  manifestationem,  et  futurum  ejusju- 
dicium  revelaverunt :  ac  per  hoc  cessaverunt  Pro- 
phetffi  impleto  opere  dispensationis.  Lex  autem  du- 
piici  mo(io  cessavit  ;  nec  quidem  tola  :  nam  et  id 
quod  cessavit  poterit  permanere,  si  servetur  con- 
ditio.  Aliudenimcessavitin  sententia,  aliud  inipsa 
Lege.  Prffidicante  Joanne  baptismum  poenitentiffi  in 
remissionempeccatorum,cessavit  sentcntia  Legis, 
quffi  reos  tenebat  peccatores  ;  cessaverunt  etiam 
onera  Legis,  quffi  aa  duritiam  cordis  judaici  fuerant 
data  in  escis,  neomeniis,  sabbatis,  et  cffiteris.  Mise- 
ricordia  enim  adveniente,  cessavit  vindicta.  Sed 
onera  Legis  in  perpetuum  cessaverunt.  Sententia 
vero  his  cessatet  aboletur,qui  permanserein  bene- 
ficio  consecuto.  His  autem  quiredeuntadhominem 
veterem,  refricatur  Legis  auctoritas,quia  immemo- 
res  beneticiorum  redeunt  sub  sententiam  Legis. 
Gircumcisio  vero  et  sabbatum  usque  ad  illud  tempus 
valuit,  quo  novffi  legis  prffidicaretur  mandatum.  Sic 
enim  data  sunt,  ut  adveniente  lege  fidei  cessarent. 
Unde  dicil  Apostolus,  Finis  Legu  Christus{Rom,  x, 
4).  Namet  Danielhocsignificat,  cum  etde  adventu 
Domini  et  lem  poribus  hebdomadum  prophetat,quia 
et  chrisma  et  judicium  et  sacriGcium  et  ipsa  civi- 
tas  cessatura  erant  (Dan.  ix,  24-27).  SpirituaU  enim 
advenientelege,  necesseerat  cessare  carnalia.  Tunc 
enim  ex  parte  corporis  serviebatur  Deo,  nunc  ex 
parte  animffi;  pridem  visibiliter,  modo  invisibiliter ; 
tunc  in  carne,  nunc  in  animo.  Quia  Deo  utique  qui 
spiritus  est,  in  spirituserviendumest  iJoan,  iv,  24). 
Non  ergo  soIutaLex  est,  quia  cessavit,  sed  succes- 
sum  il)i  est  impleto  tempore.  Nec  eniin  adminis- 
tratio  ejus  accusaturautjudicium,  si  peccatoribus 
indulgentia  datur  :  cum  hinc  magis  recte  data  et 
justa  probetnr,  quia  quibus  dominabatur,  4>ecca- 
tores  ruisse  non  negantur,  qumjustis,  inquit,  Lex 
nonestposita  {\  Tim.  i,  9).  Non  ergo  quia  misericor- 
dia  prffiferenaa  est,contemnenda  putetur  justitia  ; 
cujus  reverentia  si  non  esset,  ipsa  misericordia 
fructum  non  haberet.  Nisi  enim  nanc  servaverint 
post  acceptam  misericordiam,  nihil  illis  proderit 
mdulgentia.  Nam  dixit  Lex,  Non  faeies  tibi  idolurn, 
neque  adoraveris  quae  tn  coelo  sursum  sunt,  et  quse  in 
terra  deorsum  ;  et,iVon  pejerabis;  et,  Honora  patrem, 
et,  matrem,  ei,Non  occides,  Neque  fornicaberis,  Neque 
furtum  faciesy  Non  dicesfalsum  testimonium,  Nequecon- 
cupisces quidquam  proximi  tui  [Exod.  xx,  4-t7).  Num- 
quidhfficcessassedicendasunt?Absit.Sinehisenim 
quis  poterit  vel  in  hac  vita  idoneus  judicari  ?  Ac 
per  hoc  cffitera  cessaverunt  quffi  supra  diximiis, 
neomeniffi,  sabbata,  lex  escarum,  sacrificia,  cir- 
cumcisio.etc.HincestundedicitApostolusinteralia, 
Principes  non  sunt  timori  operi  bono,  sed  malo.  Ktt  au- 
tem  non  timere  potestatem  ?  Bonum  fac,  et  habebis  lau- 
dem  extlla  {Rom.  xui,d).  Hffic  servata  bonosfaciunt, 
non  tamen  perfectos.  Unde  Salvator.  Nisi  abundo' 
verit,  inquit,  justilia  vestra  plus  quam  Scribarum  et 
Pharisseorum  non  intrabitis  in  regnumeoelorum  (Matth, 
V,  20).  Addens  enim  istis  potiora  Salvator,  non  sol- 
vit  utiqueLegem,  sed  adimplevit.  Sensusenim  Le- 
gis  ad  salutem  hominis  pertinet,  utputa,  Oculum 
pro  ocuU),  dentem  pro  dente  {Levit.  xxiv,  20)  :  ut  ti- 
mens  ne  pateretnr  quod  aiii  facere  prohibitus  est, 
cohiberetse  a  nequitia.  Salvator  autem  superiorem 
in  hunc  sensum  addens  justitiam,  Ego  autem  in- 


2967 


QUiESTIONES  EX  NOVO  TESTAMENTO. 


fm 


quit,  dico  tobii,  non  resisteremalo  ;sed  siquis  te  per- 
eusserit  in  dexteram  maxillam  tuam,  praebe  illi  et  si- 
nistram  (Malth.  v,  39)  ;  ut  dum  vicem  non  reddit 
malo,  perfectus  slt.  Reddere enim  vicem  jiistitiaest, 
sed  non  plena ;  si  vero  dissiinulet  ab  injuria,  plena 
justitiaestet  abundans.  Retribuere  enim,  gaudere 
ad  tempusest;remittereautem,  in  futurnm  praestat 
laetitiam.  Sicer^o  adiinplevit  Legem  Salvator,  dum 
quos  illa  justitiam  docuit,  hic  justiores  effecit, 
quod  illa  uon  potuit.  Quamobrem  gaudium  Lpgts 
est,  guia  discipuli  ejus  peritiores  effecti  sunt.  Des- 
truxissetplaneLegem,siimpune  peccaredocuisset. 
Porro  autem  susfiendit  sententiam,  ut  hic  qui  male 
facit,habeatspatiumpGenitendi:siquominus,redit 
in  illum  sententia  cumulata,  quia  non  cognovit  ad 
hoc  se  remissum  ut  emendaret  se. 

(a)  Prophetarum  dictadeSalvatoris  adventujm- 
pleta  sunt  cum  venit;  quandoenim  quod  preedic- 
tum  est,  factum  est,  impletum  videtur:  Lexautem, 
quam  ad  tempus  datam  diximus,  cum  tempore, 
quod  transgredi  prohibita  est ;  quia  quod  impletur, 
cessat.  Auctoritatem  enim  amisisset,  ct  destrncta 
videretur,  si  non  juxta  prmdictum  tempus  cessas- 
set.  Nani  si  alicui  in  potestate  constituto  successor 
datur,  numquiddestructusdicetur?Destructaplane 
esset  Lex  si  tempore  quo  viguit,  accusaretur.  Et  non 
dixit,  implesse  soLegem  aut  Prophetas;  sed, odtm- 
pkre.  Adimplere  autem  non  aliud  significat  quam 
plene  addere.  Quid  est  autem  addere  Prophetis, 
nisi  culturam  Deisub  Trinilatis  nomine  ordmare? 
Quamvis  enim  Prophelip  in  Dei  nomine  docuerunt 
et  corripueruntpopulum  ;  hoc  tamenmysterium  in 
abscondito  erat.  Legem  autem  hoc  est  adimplesse, 
manentibus  praeteritis  nova  addere,  utputa,  Audis- 
tii,  inquil,  qniadictum  estantiquiSy  Oculumpio  oculo, 
dentem  pro  dente,  Ego  autem  dico  vobis,  non  resistere 
malo  ;  sed  si  quis  percusserit  te  in  maxillam  tuam  dex- 
teram,  praebe  illi  et  sinistram.  Hoc  fuit  adimplere. 
Non  enim  destruxit  illam,  sed  potiora  addidit,  non 
ut  peccare  videretur  qui  vindicat,  sed  ut  melior  sit 
qui  non  retribuit.  Nec  aliud  ergo  voluit,  quam  quod 
Lcx  in  sensu  habet,  sed  voluntatem  ejus  perficit.  Ut 
enim  Lex  hominem  justitiam  doceret,  et  per  hanc 
salvumfaceret,  mandavit  ut  si  quis  ocuium  toUeret 
alicui,  oculum  amitteret  :  et  ut  hoc  timore  territi 
homines  non  facerent  quod  sibi  heri  nolebant,  et 
per  hoc  salutem  haberent.  Sed  quoniam  fragile  ge- 
Dus  est  hominum,  et  ad  peocandum  proclive,  ideo 
incurrit  ut  patiatur  quod  sibi  fieri  non  vult.  Immu- 
tatis  ergo  Salvator  verbis  docuit  quod  saluti  pro- 
desset,  ut  sensum  Legis  adimpleret,  ut  quia  timore 
Legis  salvi  esse  nequiverunt,  per  patientiam  victi 
emendarentur,sesecorrigentes.  Hocprfleceptumda- 
tum  est,  ut  non  insolentes  viverent  patientia  bono- 
rum,  dum  non  illis  retribuunt  condigna  ;  ut  si 
Toiuerint  corrigi,  boni  ex  hoc  profectum  habeant, 
illi  vero  geminam  pcBnam.  Non  ergo  justitia  des- 
tructaest,quam  videmusetiam  per  Apostolos  ope- 
ratam  :  quia  et  Petrus  apostolus  in  Anania  ct  Sa- 
phira  hanc  servavit  {Act.  v,  1-10).  Et  Vas  electionis 
Don  repudiavit,  sed  usus  est,dum  et  Elymam  ma- 
gum  resistentem  vicB  Domini,  excsecavit  (Id.  xni,  8- 
ll).Esteliam  aliud  quo  impleta  Lex  est.Dicitenim 
Dominus.  Audistis  quia  dictum  est,  Diliges  proximum 
tibi,  et  odio  habebis  inimicum  tibi ;  hsec  justitia  est : 
Dominus  autem,  Ego  autem,  inquit,  dico  vobis,  Dili' 
gite  inimicos  vestros(Matth.  v,  43,44).  Addit  utique, 
quod  est  adimplevit,quianon  destruxit  vetera,sed 
ut  perfectos  faccret,  potiora  mandavit.  Inimicos 
enim,  hoc  est  malo^,  quia  retributione,  quae  justi- 
tia  dictante  fit,  emendare  et  corrigere  non  potuit, 
peramorem  illos  et  obsequium  salvos  fieri  voluit, 
quod  etLex  in  sensibus  habebat.  Lex  enim  sic  vo- 
luit  inimicitiam  toIlere,ut  per  retributionem  territi 
homines  desinerent  esse  inimici :  et  qnoniam  au- 

(a)  Qusstio  cadem  ex  Mss.  secundi  generis,  inter  post 
vulgatas  ez  Novo  Test.  decima  tertia. 


dacia  sua  homines  timorem  Legis  et  naturaB  spre- 
verunt,  crescentes  in  malum;perhumilitatem  Sal- 
vator  inimicitiam  voluit  vinci,  ut  vel  sic  bomines 
flecterentur  ad  bonum,dum  viderent  non  sibi  reddi 
inimicitiam  ;  permanentes  autem  gravius  tractan- 
dos  fore,  (]uia  nec  humilitate  ejus,  cujus  vicissitu- 
dinem  experiri  debuerant,  victi  sunt.Non  ergo  jus- 
titia  in  vindicta  oblitterata  est,  sed  suspeusa  ad 
utrumque;quia  cessavitcirca  eum  quisese  cogao- 
vit  :  si  quominus,  plecteret  conlumacem. 

LXX  (a).  —  Dominus  certe  inimicos  nos  diabolo 
fieri  prsscepit  :  quid  ergo  est  ut  in  Evaagelio  dicat, 
Esto  consentiens  adversario  tuo  cito  (Ibid.  v.  25)  ?  Quis 
est  hDminis  adversarius,  nisi  diaoolus  ? 

NuUidubiumestdiaboIumessehominisinimicum, 
maxime  fidelis.  Vebementiora  enim  tela  sua  coatra 
Dei  servosexacuit.  Sicutergo  iste  bonorum  inimicus 
est,ilaetIexmalisadvers.test.Quisenimcontemoen- 
ti  se  non  adversetur  ?  Dominus  ergo  peccatorem 
alloquitur,  ut  consentiat  mandatis  quae  illum  ioobe- 
dientemcondeumant,utsubjiciatsevoluotatieorum, 
et  hat  ex  inimico  amicus.  Quia  et  contemptor  legis 
inimicus  estejus  :  volunlatienim  ejusresistit.  Ideo- 
que  hortalur  Dominus  peccatorem,  ut  bene  agendo 
reconciliet  sibi  legem,  ne  in  diejudicii  aoetiseteum 
a  pud  j  udicem,  et  condamiutus  pcenas  de  t  spretae  le- 
gis  :  Omni  etentm,  inquit,  qui  male  vult  agere,  di- 
sciplina  Dominica  inimica  videtur  :cui  uisi  conseo- 
serit,  mitteturingehennam,  diabolo,  quivereinimi- 
cus  humani generis est,  praeparatam. 

LXXl.  —  Jacob  appeilatus  est  Homo  yidens 
Deum,  etMoyses  vidit  Deum  facie  ad  faciem  ;  nec- 
non  et  Isaias,  Vidi,  ait,  Deum  sabaoth  oculis  meis  : 
contraautem  Joannes  evangelista,  Deum,  inquit,  ne- 
mo  vidit  unquam  (Gen.  xxxu,  28  ;  Exod.  xxxiii,  II  ; 
Isai.  VI,  5  ;  I  Joan.  iv,  12) ;  hoc,  quaotum  videtur, 
contrarium  est. 

Quantumadtidemveripertinet,DeumomDinone- 
moviditunquam,nequePatrem,nequeFilium.Quod 
enim  visus  dicitur,aa  intelligentiam  refertur  ;  visas 
est  enim  vclut  in  imagine.  Veluti  nos  cum  impera- 
tores  nesciamus,  videmuseosin  figura,  doq  io  veri- 
tate  :  ita  et  Deus  visus  est,  ut  intelligeretur  Deus 
esse  qui  apparehat,  per  rationem,  non  per  substan- 
tiam  ;  quia  in  natura  sua  Deus  videri  non  polest. 
Et  ut  verius  propositae  qumstionis  secreta  panda- 
inus,  sensum  Evangelistne  explicare  nitamur.  Joan- 
nes  enim  occultum  aliquid  prodere  voluit,quod  sci- 
vit  ad  salutarem  doctrinam  pertinere  :  idcirco, 
Deum,  inquit,  nemo  vidit  unquam,  nisi  unigenitus  Fi- 
Hus  qui  est  in  sinu  Patris,ipse  enarravit.  Animadver- 
tamus  sensum  Evangelistse  :  ut  enim  verum  esse, 
quia  nemo  vidit  Deum  unquam,ostenderet,Pilium 
hoc  enarrasse  docet :  quem  falli  utique  impossibile 
esty  quia  in  sinu  Patris  est.  Sinus  autem  Patris  quid 
est,  nisi  affectus  in  charitate  veri  Patris  per  natu- 
ree  unitatem  in  Filium?  Quamobrem  nemo  vidit 
Deum,  nisi  unicus  Filius  :  hoc  Joanoes  apostolus 
Filium  Dei  audivit  dicentem  inter  alia,  Non  quiB 
Patrem  vidit  quisquam,  nisiqui  est  a  Deo,  hic  vidit  Po- 
(r^m.  Utergo  ad  condemnationem  proficeret  Juda^ 
orum,qui  Ghristum  Dei  Filiumaudire  Dolebant  vel 
credere,  ostendit  Evangelista  hunc  esse  Chri^tum 
qui  Patribus  apparuisset  in  Deum  *  :  illum  aulem 
qui  Pater  nst,  nunquam  videri  nisi  a  Filio.  Qnando 
enim  Deum  Patrem  negat  visum,  et  Deum  appa- 
ruisse  Patribus  profitetur,  manifestare  se  vult  Dei 
Filius,  quiaipse  semperin  Deum  visns  a  Patribiis 
est.  llnde  inter  cfetera  dicit  Judseis  de  Peilre, Nequf 
vocem  ejus  audistis  aliquando,  neque  figuram  ejus  vi- 
distis  (Joan.  v,  37).  Ecce  non  est  contrarium,  et 
visum  et  invi<>um  esse  Deum. 

LXXIl.  —  Quando  legitur  in  Apocalypsi  Joannis, 
Vade,  inquit  et  accipe  librum  ae  manu  anqeli^  et 
devora  illum,  et  amaricabit  ventrem  tuum,  $ed  in  ort 

*  Abest,  in  Deum,  a  Mss.  secundi  generis. 

(a)  Haec  queestio  deest  in  Mss.  secaadl  generis. 


2269 


APPENDIX. 


SS70 


iuo  erit  duleii  siout  mel  {Apoe.  x,  8,  9)  :  quis  iste 
liberesl,qui  amarum  facit  ventrem  cum  sitdulcis? 
Omnia  divina  volumina  amara  sunt^  sed  perfidis 
atque  carnalibus.  Idololatrisenim  insuaveest,cum 
audiunt  unum  Deum  praedicari  in  Christo.Et  Pho- 
tious  simul  perlimescit  horrore  correptus.  Erubes- 
cit  etiaui  Sabellius  audiens  Patrem  esse  qui  Fiiius 
dici  non  possit,  quia  ab  ipso  sunt  omnia;  Filium 
autem  idcirco  Filium  appeliari,  quia  non  utique 
Pater  ipse  est,  sed  de  Patre,  nec  a  quo,  sed  per 

2uem  sunt  omnia.  Gonfutalur  et  Arius,  cum  legit 
hristum  venim  esse  Filium  Dei;  sine  dubio  enim 
verus  dici  nou  posset,  nisi  proprie  essct  de  Deo. 
Convincitur  et  Marciou,  addiscens  quia  Verbum 
caro  factum  est,  qui  pulat  Christo  carnem  negan- 
dam.  Arguitur  etiam  improbus  ManichsBus.videns 
scriptum  ab  Cvangehsta,  quia  Salvalor  non  solum 
preesentia  sui  nuptiarum  vota  decoravit,  verum 
etiam  poculis  honestavit  (Joan,  ii,  t-ll),  qui  nup- 
tiarum  aditus  intercludit  et  promiscue  convenire 
hortatur.  Hacc  continentur  in  iibro,  quem  accepit 
Apostolus  devorandum.  Hic  liber  Evangelium  est 
quod  xocra  Joannem  intituiatur,  quod  non  solum 
maie  sentientibus  amarumest,  verum  etiam  indis- 
ciplinatis,qui  noluntcorripi,  ut  in  pejus  proficiant. 
Ista  revelatio  eo  tempore  racta  est,  quo  apostoius 
Joanncs  in  insula  erat  Pathmos,  reiegatus  a  Domi- 
tiano  imperatore,  (idei  causa.  Tunc  fuit  in  Spiritu, 
ut  posset  videre  ccelestia,  el  dum  hfec  ei  ostendun- 
tur,  quae  futura  sunt  causa  impietatis  et  stupri  et 
cfleterorum,  datus  est  illi  liber  qui  dulcis  quidem 
erat  in  ore,  sed  amarum  faceret  ventrem  :  ut  ex 
his  qui  videntur  unius  corpus  esse  hominis  Sistis 
duiois  esset ;  qui  propter  quod  integrae  professio- 
nis  sunt,  in  ore  significati  sunt :  hoc  enim  dulce  in 
ore  est,  quod  unum  est :  iilis  autem  qui  heeretica 
pravitate  carnaliter  vivunt  vel  sentiunt,  propter 
quod  in  ventre  significati  sunt,  amarus.  Accusabit 
enim  eos  indie  judicii  Dei.  Post  revelationem  ergo 
Evangelium  jussus  est  scribere,  propter  heec  quae 
supra  diximus.Et  Ezechieli  prophetaesimiliter  dic- 
tum  est,  ut  acciperet  librum  qui  esset  dulcis  in  ore 
ejiis.quando perfidiam popuh  missus  est  increpare 
{Exech,  111,  t). 

(a)  Frequenter,  qui  compendium  quserit,  solet 
errare.Quid  est  ut  non  omnia  ad  causamdicta  pro- 
ponas,  sed  aliqua  reprimas,  ut  obscurior  tiat  sen- 
sus?  Nam  dictum  est  Joanni,  Vade.et  accipe  librumf 
qui  e$t  in  manu  angeh\  et  devora  illum;  et  erit  in  ore 
tuo  dulcis  tanquam  metjSed  amaricabil  ventrem  tuum. 
Et  ait,  Oportet,  inquit,  te  prophetare  ilerum  populis  et 
gentibus  multis.  Quantum  ergo  ad  veri  pertinet  ra- 
tionem,  post  exsilium  Evangelium  scripsisse  pro- 
batur.  In  exsilio  enim  positus  in  insula  Pathmos, 
in  quam  fuerat  a  Domitiano  imperatore  reiegatus, 
vidit  revelationem,  sicut  dicit,  in  die  dominico  : 
post,  sicut  dixi,  scripsit  fivangelium,  quod  haereti- 
cis  araarum  est,  quos  in  ventre  signincavit.  Sunt 
eoim  carnales,  quia  male  intelligunt  Christum.  In 
ore  autem  luo,  quod  dicit,  erit  dulcis  tanquam  mel : 
quasiomnium  Christianorum  unum  facit  corpus,ut 
singuli  membrasint  alter  alterius :  ita  ut  in  ore,quod 
utique  capitis  pars  est,  honorabiliores  et  fideliores 
significet,  quibus  veritas  quae  de  Christo  esl,  dulcis 
est ;  in  ventre  haBreticos  significat,  quia  carnales 
sunt.  Veritas  enim  quee  Christum  verum  Deum  io- 
quitur,  his  amara  est.  Totum  enim  Evangelium 
Joanniscontrahaereticosest.ContraPhotioumenim, 
qui  Christum  aote  Mariam  esse  negat,  probat  de 
coelis  desceodisse  Salvatorem.  Cootra  Arium  au- 
tem,  osteodit  Christum  initium  non  habere  :  quia 
in  initio  erat  Deus  Christus  filius  Dei  apud  Deum 
Patrem,  et  quia  nihil  sine  illo  factum  est,  ipsum 
non  posse  dici  facturam.  Si  enim  factura  erat,  fac- 

*  Mf:.  Colbcrt ,  eorporis  ette  hominibut. 
(a)  Qusstio  eadem  ex  Mss.  secundi  generis,  inter  post 
vulgatas  ex  Novo  Test  sexagesima  quinta. 


tum  esset  aliauid  sioe  illo  :  sed  quia  nihil  sine  illo 
erat,  semper  fuit.  Sabeiiium  autem  aui  uoiouem 
accipit  Patrem  et  Filium,ut  uous  siogularis  duobus 
oominibus  nuncupetur,  sic  confutat  ut  dicat,St  me 
diligeretit,  gauderetis  utique,  quia  vado  ad  Patrem, 
auia  Pater  major  me  est  (joan.  xiv,  28)  :  ubi  mani- 
restavit  duorum  personas,  quando  Fiiius  Patrem 
majorem  appellat.  Nec  enim  singularis  ipse  sibi 
major  est.Necnon  convincit  et  Marcionem  qui  car- 
nem  Christi  deupgat.  Dixit  enim,  Et  Verbum  caro 
faetum  est,  et  habitavit  in  nobis  (Id.  i,  t4).Hoc  sensu 
etiam  Manichaeum  arguit,  qui  Christum  in  carne 
venisse  nescit,  et  nuptiarum  aditus  intercludit, 
ignarusSalvatorem  nuptiarum  convivium  remune- 
rasse.  Similimodo  et  prophetae  Ezechieli  dictum 
est  ab  an^elo  ut  acciperet  volumen  (Ezech.  in,  l),et 
devoraret  illud,et  dulce  esset  in  ore  ejus,ventrem 
autem  ejus  repleret.  Hoc  dictum  est  prophetae,cum 
missus  est  arguere  populum  perfidum  et  indiscipli- 
oatum,  qui  similiter  in  ventre  significati  sunt,quia 
erant  oarnales.  Ex  his  sunt  quos  Scriptura  in  Isaia 
propheta,  lioet  mali  sint,  rratres  appeliat.  Dicit 
eniin  :  Vos  qui  timeiis  Deum,  dicite  illis  qui  vos  ode^ 
runt,  nec  atuiierunt  prseceptamea,  Fratres  nostri  estU 
(Isai,  Lxvi,  5.  sec,  LXX). 

LXXIlI.  —  Quid  est  quod  Simeon  dicitad  Mariam 
matrem  Dotnini  inter  caetera,  Hic  positus  est  in  r tit- 
nam  et  in  resurrectionem  multorum  in  Israel:et  tuamy 
inquit,  ipsius  animam  pertransibit  gladius,  ut  reoelen- 
tur  multorum  cordium  cogitationes  (Luc.  ii,  34,  35)? 

Simeon  vir  sanctus,  et  divinis  oraculis  commen- 
datus,  per  Spiritum  sanctumlocutus  qiiid  futurum 
essethomioibiisei  causa  Christi,utruinahisesset, 
qui  cum  sibi  viderentur  stare  per  observantiam  et 
peritiam  Legis,  diffidentia  tamen  operum  Christi 
oaderent,  dissoluti  a  promissione  Patrum  :  iliis  au- 
tem  qui  nullius  prope  dignitatis  essent  in  Lege,cre- 
dentiDus  vero  in  Christum,  resurrectio  in  Israel. 
[Ut  digni  Deo  fierent  qui  prius  indigni  et  inutiles 
erant,  et  reprobarentur  qui  aliquid  esse  putaban- 
tur  ^j  Hoc  est  guod  alio  loco  dicit  Dominus,  In 
judictum  ego  veni  in  hunc  mundum.ut  qui  non  vident, 
videant ;  et  qui  vident,  cseci  fiant  (Joan.  ix,  39).  Deni- 
que  non  Legis  doctores,  non  Pharisaei,  non  Scribae 
secuti  sunt  Christum;  sed  piscatores,  homines  im- 
periti  et  rusticani.  Hinc  est  unde  dicit  Dominus  : 
Pater,gratias  aao  tibi,  quia  abseondisti  hseca  sapienti» 
bus  et  prudentiSus,  et  revelasti  ea  parvulis  (Matth.  xi, 
25).  Quod  autem  adjecit,  dicens,  Et  tuam  ipsius  ant- 
mam  pertransibit  gladius,  ut  revelentur  multorum  cor' 
diumcogitationes ;  hoc  utique  8ignificavit,quiaetiam 
Maria,  per  quam  gestum  est  mysterium  inoarna- 
tionis  Salvatori»,  in  morte  Domini  dubitaret ;  ita 
tamen,  ut  resurrectlonis  honore  et  virtute  Domini 
firmaretur.  Omnes  enim  stupore  quodam  in  morte 
Domini  dubitarunt.  Non  tamen  in  dubitatione  per- 
manserunt.  Sic  enim  animam  pertransit  gladius,8i 
dubitatio  non  permaneat  in  cogitatione,  sed  pella- 
tur  superveniente  reformante  se  pristina  virtute. 
fQuis  enim  non  ambigeret  videns  eiim,  qui  se  Fi- 
lium  Dei  dicebat  sic  humiliatum,  ut  usque  ad  mor- 
tem  descenderel?  Etquia,  ut  dixi,  omnis  ambigui- 
tas  in  resurrectioneDomini  recessura  erat,  pertran- 
sire  dixit  gladium,  non  supercadere,  aut  oontingere 
transeuntem  membrum  aliquod.  Ut  sicut  gladius 
missuspertransiensjuxta  hominem,timorem  facit, 
et  tamen  non  percutit,  ita  et  dubitatio  moestitiam 
faceret,  non  tamen  occideret  :  quia  non  sedit  in 
anima,  sed  pertransiit,  quasi  per  umbram  contin- 
gens  corda  aiscipulorum.  Denique  Cleophas  et  alius 
discipiilus  Emmaus  euntes  *,  in  via  tristes,  dixe- 
runt  inter  caetera  ipsi  Domino,  nescientes  quia 
Dominus  est,  Pfos  putabamus,  quia  ipse  erat  qui  tnct- 
piebat  liberare  Israel  (Luc.  xxiv,  21).  Dubitaverunt, 

1  Hcec  desunt  in  Mss.  secuodi  generis. 
*  Ms.  Golbert.,  Cleophas  it  AmaiM  euntes. 


22T1 


QU^STIONES  EX  NOVO  TESTAMENTO. 


^m 


sed,  statim  agnito  Domino,  transiyit  dubitatio  >]. 
Sicut  dictumest  et  de  iosepht quia,  ferrumperlraip- 
$ivit  animam  ejus  (Psal,  civ,  18).  In  carcere  eaim 
innocens  diu  positns,  de  Dei  judicio  circa  se  quod 
dubitaverit,  non  est  mirum  :  sed  quia  plus  deDeo 
sperabat,  non  permansil  in  ambiguitate.  In  eo  enim 
guis  judicatur,  in  quo  propeusior  est.  Apocalyp<%is 
Joannis  hoc  sancit.  Dicit  cnim,  Dubiiset  infidelibus 
part  erit  in  stagno  ignis  et  sulpkuris  {Apoe.  xxi,  8). 
Ideo  qui  non  permanet  in  dubitatione,  eripitur  a 
morte  (a) :  hoc  est  mortem  evadere;  qiiia  dubitare 
de  Deo,  vei  de  Christo,  mors  est.  Ac  per  hoc  qui 
desinit  dubitare,  evadit  mortem. 

LXXIV.  —  Quid  sibi  vult  ut  Isaias  propheta  dicat 
de  Christo,  Qui  peecatum  non  fecit  :  contra  autem 
Apostolus,  Eum  qui  peceatum,  inquit,  nesciebat,  pro 
nobis  peccatum  fecit  (Isai.  uii,  9;  11  Cor,  v,  21). 

Quantum  ad  sensum  nertinet,  quffistiones  diverssB 
sunt,  sed  verba  similia  :  ex  parte  quidem  similia, 
ex  parte  vero  discrepanlia. Fecilenim,etnon  fecit, 
contrarium  est ;  nesciebat,  et  non  fecit  simile  est. 
Propheta  ergo  ex  persona  Ghristi  locutus  est,  quia 
peccatum  non  fecit,  nec  dolus  inventus  est  in  ore 
ejus  ;  Aposlolus  vero  loquitur  de  persona  Dei  Pa- 
tris,  qui  eiim,  id  est  Christum  qiii  peccatum  nes- 
ciebatypronobispeccatum  fecit.Quodduplici  modo 
intelligendum  est.  Primum  enim  fecit  illum  pecca- 
tum,  (Jum  incarnari  illum  voluit,ut  quem  sors  non 
tangebat,de  peccatrice  carne  corpus  acciperet,per 
quod  dicitur  faclus  peccatum.  Dcinde  dum  oflert 
eumpro  peccatiR^fecitillumpeccatum.Uo-^tiaenim 
in  Lege  pro  peccatis  oblata,peccatum  nuncupaba- 
tur.  Non  ergo  Christus  peccatum  fecit,  sicut  dicit 
prophela ;  sed  a  Patre  ipse  peccatum  factus  est, 
sicut  ostensum  est.  Oflerre  autem  Christum  pro 
nobis  quid  est,  nisi  dare  potestatem  volentibus  eum 
occidere?  Qiiod  idcirco  concessum  est,quia  profu- 
turum  erat  ut  esset  causa  descendendi  ad  inferos, 
ut  spoliaret  tartarum  animabus.  Superabundans 
eoim  et  inauditum  peccatum  est,occiaisse  eum  qui 
DOQ  solum  nuilo  genere  peccaverat,  sed  et  muftis 
vitam  donaverat.Hocpeccato  reus  factus  diabolus, 
contradicendi  audaciam  perdidit.  Nam  simile  aliud 
ad  Galatas  in  Epistola  legitur  :  inter  csetera  enim, 
Factus,  inquit,  pronobis  maledictum  {Galat,  in,  f3). 
A  quo  factiis,  nisi  a  Patre  ?  Judicio  enim  Dei  crux 
Christi  maledictum  est  Jiidteorum  :  peccatum  enim 
illorum  exciamat  mors  Salvatoris.Crucifigi  ergo  se 
permisit^  ut  passio  ejus  proficerpt  nobis,  ut  hinc 
cum  signo  ejus  exeuntes,  a  secunda  morte  minime 
teneremur.  Metuit  enim  mors  eliam  servos  ejus  a 
quo  victa  est. 

(6)  Quantum  ad  propositum  pertinet,  non  solum 
verba  discrepant,sed  et  personae  diversm  sunt.Fecit 
eaim,  et  non  fecit,  contrarium  est.  Sed  quia  non  ab 
hoc  factum  intelligiliir,  qui  fecisse  negatus  est, 
contrarium  dici  non  potest.  Prophetfie  enim  dictum 
adpersonam  pertinet  Christi,  Apostoli  vero  adper- 
sonam  Patris.  Deus  enim  Pater  reconciliavit  sibi 
mundum  per  Ghristum;  et  ita  factum  est,  ut  eum, 
id  est,  Christum,  faceret  peccatum.  Uoc  est  enim 
fecisse  eum  peccatum,  dare  iilum  in  utero  virgi- 
nali,  ut  nasceretur  homo,  ex  parte  carnis  factus 
peccatum,  quia  caro  peccati  est,  hic  utique  quom 
sorset  conditio  non  tangebathominem  procreare. 
Ad  hoc  igitur  natns  est,  ut  hoslia  pro  peccatoribus 
offerretur.  Peccatum  ergo  factus  dicitur,  quia  se- 
cundum  Legem  hostia  quse  pro  peccatis  offereba- 
tur,  peccatum  nuncupabatur.Similislocusestalius 
Apostoli  ad  Galatas  dicentis  de  Salvalore,  Factus 
pro  nobis  maledictum:  ipse  sensus  est,Factus  estpro 
Dobis  peccatum  sive  malediclum  nostra  causa  a 
Deo  Patre  qui  permisit  illum  a  Judaeis  occidi,  ut 

^  H8RC  desunt  in  Mss.  secundi  gcneris. 
(a)  Reliqiitim  deest  in  Mss.  secundi  generis. 
{b)  Quaestio  eadem  ex  Mss.  secundi  generis,  inter  post 
vulgatas  ex  Novo  Test.  quadragesima. 


incredulitatis  suse  causa  abdicarentur  a  Dobii  in 
locum  illorum  inductis ;  sicut  dicit  Salvator,  ToUe- 
tur  a  vobis  regnum  Dei,  et  dabiturgenti  facienti  fruc- 
tum  ejus  {Matth,  xxi,  43).  Nam  omne  quod  penuittit 
Deus,  faceredicitur:  quia  si  nonpermitlat,  nonfit. 
Unde  dicit  Dominus  ad  Pdatum,  Non  haberes  potes- 
tatem  in  me,  nisi  data  esset  tibi  desuper  (Joan.  xix,  it). 
Non  ergo  immittens,  sed  permitlens  dare  dicitur 
potestatem,  utdum  malamens  voiuntatis  suab  ac* 
cipit  polestatem,  sit  rea :  sicut  Judaei  qui  occideates 
Salvatorem,  fecerunt  iilum  maledictum  suuo:i,  Dei 
j  udicio.Crux  enim  Saivatoris  maledictum  est  J  udeeo- 
rum.  Non  enim  sicut  hostia  quse  pro  peccatis  offe- 
rebatur,  abluebat  offerenlem  ;  sed  coutra  oblatus 
Salvator  macula  et  peccatumiit  ofifereutiumi  :jus- 
lificatio  autem  illorum  qui  dissentiunt.  ut  gentibus 
benedictio  Abrahai  fieret  in  Christo  Jesu.  Oblatio 
enim  Judffiorum  profecit  Gentibus  non  diffidenti- 
bus  a  tide  Jesu  Christi. 

LXXV.  —  Gur  Salvator  pro  se  tautum  et  Petro 
didrachmam  solvit,  non  eliam  procaeteris  Aposto- 
lis  (3/a//^.  xvu,  26)  ?  Quippe  cum  omneseum,  re- 
liclis  facultatibus  omnibus,  subsecuti  siut,  pro 
omnibus  solvere  debuisse  videtur. 

Didrachma,  capitum  exactio  intelligitur,  non 
prffidiorum,  [quoa  nunc  pannosum  aurum  appel- 
iatur,  quia  el  pauperes  exiguutur  *   :]  nec  enim 
Salvator  aliquid   possidebat  in  mundo,  ciim  sit 
dominus  mundi.  Morluus  enim  alienis   impendiis 
sepelitur  :  el  nos  a  qiiibus  mundiis  extraneus  est, 
facultates  augerecupimus,  ut  morientes  mundum 
a  nobis  invasum,  nou  tantum  voce,  sed  et  litteris 
contestemur,  ut  professione  nostra  ab  eo,   cujus 
mundus  est,  condemnemur.    Hinc   Dominus,  Qui 
noR,  inquit,  reliauerit  omnia,  et  secutus  mefuerit^  noii 
potest  meus  esse  discipulus  (Luc,  xiv,  26).  [Quicumque 
ergo  sic  habet  facultates  suas,  ut  spem  in  illis  noo 
habeat,  paralus  autem  sit  pro  fide  illas  abjicere, 
viam  ambulat  auaitur  ad  Ghristum  Dominum  nos- 
trum  *].  Didracnma  ergo  ab  his  exigenda  erat,  aui 
aliquid  negotii  gerebant,  aut  artibus  operam  aa> 
bant.  Salvator  autem,  quia  nihil  horum  curabat, 
neque  discipuli  ejus,  exigendus  utique  noD  erat : 
sed  quia  inimicusdiabolus  semper  ia  insidiiserat, 
occasionem  quaerens  si  posset  inclinare  Salvato- 
rem  ;  exactorum  didrachmee  animos  occupavit,  ut 
ejusfacerentvoluntatem  ;  ul  accedentesad  Petrum, 
qiii  primus  inter  Apostolos  erat,  solvi  debere  ab 
eorum  magistro  dicerent  didrachmam.  q[ui  ab  his 
oneribus  liberi  erant.  Nihil  enim  agebaut  m  mundo 
quod  esset  mundi :  utquia  non  erat  uDde  soiveret, 
aut  his  scandalo  esset,  aut  certe  humilitate  suftra- 
gii  qutereret  a  auo  solveretur.  Tunc  Dominus  ut 
improvidum  diabolum  adversus  semetipsum  sera- 
permachinariostenderet,  adniareire  Petrumapos- 
toliim  jubet  *,  etcapti  piscis  os  aperire,  et  illic  io- 
venire  nummum  exactioni  debitum  :  quo  soluto, 
Don  solumscandalumnon  essetexactoriDus,neque 
inclinaretur  requisitoauxilio  ad  solveDdum ;  verum 
etiam  signiim  virtutis  maximae  demonstraret,  pet 
quodcaptos  a  diabolo  ad  setraheret,  ut  argumeoto 
et  astutia  sua  diabolus  torqneretur.    DicuDt  er^ 
exactoresdidrachmee  ad  Petrumapostoiiim,  Ifoyu- 
ter  vester  non  solvit  didrachmam,  etc.  Quo  dicto,  ma- 
gistrum  ut  prn  omnibus  discipulis  solveret,  coove^ 
nerunt.  Salvator  autem  cum  pro  se  et  Petro  dari 
jubet,  pro  omnibus  exsolvisse  videtur  :  quia  sicut 
m  Salvatore  erant  omnes  causa  magisterii.  ita  et 
post  Salvatorem  inPetro  omnescontinentur.lpsum 
enim  conslituit  esse  caput  eoriim,  ut  pastor  esset 
gregi  dominici^.  Nam  inter  c/etera  dicit  discipulis: 

1  Absunt  haec  a  Ms.  Colbertino. 

'  Hocc  absunta  Mss.  secundi  generis. 

'  Mss.  seciindi  generis  addunt,  qwisi  aU  curamdomut 
delegaverat. 

*  Mss.  secundi  generis  :  Ipsum  enim,  potl  sc  reliquit 
pattorem,  ut  pastor  esset  gregis  dotiitiitci« 


2S73 


APPfiNDfiC. 


2274 


Vigilate,  et  orate^  ne  intretis  in  tentationem  {Matth. 
XXVI,  41).  Et  Petro  dicit  :  Ecee  satanat  expostulavit, 
ut  fX)S  ventilet  sicut  triticum  :  ego  autem  rogavi  pro  te, 
utnon  defieiat  /ides  tua:  et  tu  aUquando  conversuscon' 
(irma  fratres  tuos  (Luc,  xxii,  3i,  32 j.  Qiiid  ambigi- 
tur?  Pro  Petrorogabal,  et  proJacobo  et  JoanDeuoa 
rogabat,  ut  caeteros  taceam  ?  Manifestum  est  in 
Petro  omaescoDtineri :  roganscDim  pro  Petro,  pro 
omnibus  rogassedignoscitur.  Semper  enimin  pree- 
posito  popuius  aut  corripitur,  aut  laudatur.  Quia 
et  alio  loco  dicit:  Ego  pro  his  rogo  quos  mihi  dedisti^ 
Pater;  et  volo  ut  ubi  ego  sum,  etipsi  sint  mecum  {Joan. 
XVII,  9,  24). 

LXXVI.  —  Joannes  in  Evangelio,  Lex,  ait,  per 
Moysen  data  est,  Gratia  et  veritas  per  Jesum  Christum 
facta  est  {Id.  i,  il):  ergo  Grutia  et  veritas  ante  non 
fuit.  Quomodo  ergo  Lex  a  Deo  data  dicitur,  in  qua 
veritas  non  fuil  ? 

Non  sic  passim  prcetereundnm  est,  sed  conside- 
randum  est  quid  isit,  Lex  per  Moysen  data  est.  Per 
Movsen  enim  Lex  data  mauifesta  habet  praeeepta ; 
sed  scripsit  et  historiam,  quee  et  ipsa  Lex  appella- 
tur.  Et  videamus,  quid  in  praeceptis  ejus  non  erit 
verum  :  forte  quod  dicit,  Non  occideSf  Nonfomica- 
beris,  Non  furtum  facies  [Exod.  xx,  13-15)?  taliasunt 
et  caetera.  Nam  historia  ejus,  quia  ante  adventum 
Christi  veritas  non  erat,  hoc  manifestum  est.  Ete- 
nim  quae  sub  velamine  erant,  quid  siguificarent, 
incertum  erat.  Cum  autem  per  Christum  manifes- 
taretur,  cujus  persona  sit  quse  dicit  in  Genesi,  Fa- 
eiamus  hominem  ad  imaginem  et  ad  simititudinem  nos^ 
tram  {^Gen.  i,  26),  et  guis  est  qui  fecit ;  et  quis  fue- 
rit  qui  in  rubo  aPatriarchis  visus  fuit(£j;oa.  ni,2) ; 
et  qiii  in  petra  operatussit,  quae  deditaquas  in  de- 
serto  {Id.  xvn,6) ;  quia  Petra,  inquit,  erat  Christus 
(I  Cor.  X,  4)  :  sic  fuit  veritas  per  Cnristum,  quando 
ea  quae  latebant,  aut  in  dubium  veniebant,  quid 
significarentaChristo  ostensum  est.  Namiuler  cae- 
tera  Dominus  ait,  De  me  scripsit  Moyses  {Joan.  \,  46). 
Hoc  prius  latuit ;  error  enim  erat.  Putabatur  enim 
Deus  Pater,  qui  erat  Fiiius ;  et  qui  aestimabatur  an- 
gelus,  cognitus  est  esse  Dei  Filius.  Et  promissio 
facta  fuerat  Abrahae,  qnee  quamdiu  non  reddeba- 
tur,  in  ambiguo  erat ;  cum  autem  veniente  Christo 
reddita  est,  facta  est  veritas  :  quando  et  quod  pro- 
missum  est  redditum  cst,  et  coepit  sciri  quod  erat 

Eromissum.  Promittentis  enim  fides  tunc  vera  pro- 
atur,  cum  exsoivit  promissum. 
(a)  Videndum  est  quid  sit,  Lex  per  Moysen  data 
est.  Per  Moysen  autem  Lex  data,  manifnsta  habet 
prsecepta,  et  quid  illic  non  erit  verum?  Non  occides, 
Non  fornicaberis  ?  talia  et  ctetera  sunt.  Sed  scripsit 
et  historiam  in  quausque  ad  adventum  Salvatoris, 
quae  esset  veritas,  manifestata  non  erat.  Cum  ergo 
per  Christum  manifestatur,  cujus  persona  dicat, 
Faciamus,  et  quae  sit  quie  faciat  ;  et  quis  fuerit  qui 
in  rubo,  aut  Patriarchis  visus  sit;  et  qui  in  petram, 
cum  aquam  ipseproduxit,  operatussit,  quia/^^/ra, 
inquit,  erat  Christus:  fit  ergo  veritas  per  Christum, 
dum  eaquae  indubium  veniebant,  quid  significent 
intelliguntur.  ItaqueLexper  Moysendata  reos  cons- 
tituit  peccatores  :  Gratia  autom  promissa  in  Lege 
adveniens,  donatis  pcccatis  peccatores  morte 
privavit.  Ordo  ergo  fuit  primum  Legem  dare,  pos- 
tea  vero  misericordiam^  quae  tnnc  fit  Gratia,  dum 
donat  peccata.  Ante  enim  promissio  erat,  qiiae 
postea  fit  gratia.  Veniet  enim,  mquit,  ex  Sionquieri- 

£iat  et  avertat  impietatem  ab  Jacob  {Isai.  ux,  20,  sec. 
>XX).  Heec  promissio  per  Christum,  facta  est  Gra- 
tia,  dum  donat  gratis  peccatd.  Quomodo  aiitem 
donaret  peccata,  si  non  prius  Legem  daret,  per 
quam  reis  factis  veniam  largiretur  ?  Nam  non  da- 
ret  nisi  quod  sibi  debebatur.  Deberi  autem  non 
poterat,  nisi  Lex  preecederet. 
LXXVII.  —  Quid  est  quod  inter  ceetera  dicit  Mar- 

(a)  Queestio  eadem  ex  Mss.  secundi  generis,  inter 
post  vulgatas  ex  Novo  Test.  trigesima. 


cu8  Evangelista  de  Christo,  Intransin  damum  voluit 
neminem  scire,  et  nonpotuit  latere  (Marc.  vn,  24)? 
si  ergo  voluit  et  non  potuit,  infirmata  voiuntas  ejus 
videtur. 

Impossibile  prorsus  est  ut  Salvatoris  voluntas 
non  impleatur ;  nec  potest  velie  quod  scit  fieri  non 
debere  :  idcirco  quod  factum  est,  hoc  voluisse  di- 
cendus  est.  Nam  voluntas  ejus  nunquam  extra  na- 
turam  ejus  est.  Sicut  ergo  natura  ejus  in  reprehen- 
sionem  non  cadit,  ita  nec  voluntas.  Nam  quod 
proponitur,  factum  iegitur  in  finibus  Tyri  :  tunc 
intravit  in  domum,  et  neminem  voluit  scire.  Nunc 
requiritur  qnomodo  vel  quare  neminem  voluit  sci- 
re.  Animadvertendum  est  enim,  quia  istud  in  fini- 
bus  gestum  est  Gentilium,  qui])us  adhuc  tempus 
prteaicandi  non  erat.  Denique  miltens  discipulos 
suos  prsecepit,  dicens,  In  viam  Gentium  neabieritis, 
et  in  civitates  Samaritanorum  ne  introierilis  ;  sed  ite 
potius  ad  oves  quse  perierunt  domus  Israel  {Matth.  x, 
5,  6).  Idcirco  noluit  se  prodi,  quod  esset  in  domo  ; 
requiri  autem  se  non  noluit,  sed  Hbenter  accepit. 
Quamvis  enim  tempus  non  esset  praedicandi  Gen* 
tilibus,  ultro  tamen  venientes  ad  tidem  non  susci- 
pere,  invidiee  erat.  Sic  factum  est,  ut  dum  Salvator 
a  discipulis  proditus  non  esset,  ab  aliis  tamen  qui 
eum  ingredientem  domum  viderant,  proditus  sit : 
et  ccepit  sciri  quod  esset  in  domo,  ut  intrarent  ad 
illum  qui  vellent  consequi  beneficia.  A  suis  ergo 
noluit  praedicari,  quod  esset  in  domo.  Requiri  enim 
se  voiuit ;  et  ita  factum  est.  Non  enim  latuit  ab  aliis 
demonstratus  qiiod  esset  in  domo.  Denique  mulier 
Chananaea  audiens  de  iilo,  intravit  ad  eum  depre- 
cans  ut  expeileretdaeinonium  a  fiha  ejus :  queeni- 
si  prius  subjecisset  se  Deo  Judeeorum,  beneficium 
consecuta  non  esset.  Impleta  ergo  voiuntas  Sal- 
vatoris  est  secundum  quae  explanavimus  :  eaenim 
quae  compendio  brevitatis  studens  Evangelista 
complexus  est,  disciitienles,  invenimus  quod  la- 
tebat. 

(a)  Hoc  quod  per  compendium  propositum  est, 
ut  plus  seusum  posset  occulere,  in  finibus  factum 
legitur  Tyri :  quia  cum  Salvatorpervenisset  in  fines 
Tyri,  intravit  in  domum.  Et  quia  non  adhuc  Gen- 
tibus  prcedicare  oportebat,  jussit  neminem  alicui 
Duntiare  adventum  suum :  hoc  est,  neminem  voluit 
seire  :  et  subauditur,  a  suis  noluit  nuntiari  alicui 
quia  erat  in  domo.  Requiri  autein  se  noluit,  quia 
tempus  ofTerendi  Gentibus  gratiam  non  erat.  Deni- 
que  veniens  mulier,  comperto  ab  aliis  qui  viderant 
illum  intrasse  in  domum,  orabat  expeili  daemo- 
nium  a  filia  sua.  Salvator  autem  sciens  non  esse 
tempusdandiultro  gratiam  Gentibus,  Aii,Sine,nat% 
prius  saturentur,  Non  enim  licet  accipere  panem  /i(to- 
rum,  et  mittere  canibus.  Tunc  mulier  consensit  Sal- 
vatoris  verbis,  et  accepit  beneficium  quod  volebat. 
Consentiendo  enim  junxit  se  Deo  Judaeorum.  Hac 
ergo  causa  noluit  per  suos  sciri  quod  esset  in  do- 
mo  :  et  ita  factum  est  ut  voluit. 

LXXVIIl(&).  —  Legitur  in  Evangelio  Joannls,  quod 
cum  negasset  se  Salvator  ascendere  ad  diem  fes- 
tum,  ascendit  {Joan.  vn,  8,  li) :  hoc  inconstantis 
esse  videtur. 

Semper  breviata  propositione  sensum  occultas. 
Nam  hoc  quod  in  quaestionem  vocas  tunc  factum 
est,  quando  in  Gahlsea  positus  propter  tumultum 
Judeeorum,  fratribus  suis  adhuc  non  credentibus 
sibi,  compellebatur  ascendere  in  Judaeam,  quia 
futurus  erat  dies  festus  Judeeorum,  ut  seditionem 
pateretur.  Ipse  autem  respondit  eis,  dicens :  Vos 
ascendite  ad  aiem  festum  istum,  quia  mundus  vos  non 
odit :  me  autem  odit,  quia  arguo  opera  ejus.  Ego  non 
ascendo  ad  diem  festum  hunc,  quia  tempus  meum  non- 
dum  impletum  est.  Tunc  fratres  ejus  ascenderunt  ad 
diem  festum»  ipse  vero  mansit   in  Galilapta.  Post 

(a)  Quffistio  eadem  ex    Mss.  secundi   generis^  inter 
post  vulgatas  ex  Novo  Test.  vigesima  quiDta. 
(6)  H«c  qu«8tio  de  estin  Mss.  secandl  geaeris. 


2i75 


QU^STIONES  EX  NOVO  TESTAMENTO. 


SM 


autem  ei  ipse  ascendit  ad  diem  festum.  Quid  vide- 
tur  coQtrarium,  quando  non  tunc  ascendit  quando 
negaTit,  sed  ascendit  postea ;  et  ascendit  non  quasi 
ad  diem  festum,  sed  quasi  ad  litem  ?Iili  enimora* 
nes  Iffiti  ascenderunt,  quasiad  perfruendasdelicias 
diei  fesli.  Certum  est  ergo,  quia  non  ascendit  ad 
dlem  festum.  Salvatori  autem  ille  fuit  dies  festus, 
quo  passione  sua  redemit  mundum.  Deniqne  di- 
cit:  Nunc  clarificatus  est  FUius  hominisj  et  Deus 
clarificatus  est  in  eo  (Joan*  xiii,  31).  Hic  dies  festus 
ejus  est,  in  quo  vicit  mortem. 

LXXIX  (a).  —  Si  proprio  arbitrio  vivimns,  quare 
Salvator  dixit,  Nemo  venit  ad  me,  nisi  Pater  qui 
misit  me,  traxerit  eum  (Id.  vi,  44) :  et  consentiens 
his  Aposiolvis t  Neque  volentisy  inauiijnequecurrentis, 
sedmtserentisDei  est:ei,  Cujus  vult  misei-etur,  etqitem 
vuU  indurat  (Bom.  ix,  16, 18)?  Quomodo  voluntatis 
arbitrium  liberum  est,  quando  alterius  nutu  aul 
ad  bonum  ducitur,  aut  ad  malum  ? 

Aliter  causa  se  habet  quam  proposita  est.  Non 
enim  hic  qufiestionis  hiijus  sonsus  est  quem  obten- 
dis.  Nam  nullo  genere  ex  his  liberi  arbitrii  poterit 
causa  turbari :  quia  si  penitus  sensum  dictorum 
advertas,  scieshinc  magisarbilriiliberi  hrmari  sen- 
tentiam,  Heec  enim  contra  maievolos  Judaeos  pro- 
lata  sunt.  Cum  enim  dolo  simulationis  ortae  ex  in- 
vidia,  Joseph  patrem  proprium  et  tilios  ejus  fratres 
assererent  Salvatoris,  ne  Dei  esse  Filius  crederetur, 
tunc  Salvator  ait,  Nemo  venit  ad  m«,  nisi  Pater  qui 
misit  me,  attraxerit  eum.  Quomodo  autem  Pater 
attrahebat  ad  Filium,  nisi  per  opera  queB  faciebat 
per  iillum  ?  Sic  enim  dicit,  Pater  manensin  me,  ipse 
operatur  (Joan,  xiv,  10) :  ut  opera  heec  attraherent 
ad  fidem  Christi.  Virlutes  enim  quas  faciebatSal- 
vator,  ipsffi  suadebant  Deum  esse  Patrem  Christi : 
ut  qui  aiium  patrem  habere  illum  diceret,  non  at- 
traheretur  a  Deo  ad  Christum.  Ideo  ergo  Deus  ope- 
rabatur  perChristum,  ut  verbis  ejus  tides  commo- 
daretur,  quibus  dicebat  se  Filium  Dei.  Haec  est 
attractio,  non  vioientiae,  sed  testimonium  Dei  in 
Christo,  cuiqui  credidit,  attractus  diciturab  eoad 
Christum.  Nemo  enim  Salvatori  credit,  nisi  qui 
Patrem  illius  proprium  dicit  Deum.  Nam  Aposto- 
lus  non  ut  arbitrium  pulsaret,  heec  fatus  est  guae 
in  quaestionem  redegisti ;  sed  ut  judicium  Dei  re- 
tractari  prohiberet,  haec  dixit,  justum  prfiedicans 
Deum  :  scit  enim  cujus  debeat  misereri.  Cordis 
enim  inspector  providet  postulantis  mentem,  an 
mereatur  acciperc.  Denique  dicit  per  prophetam, 
Plebs  hsec  labiis  me  honorat,  cor  autem  eorum  longe  est 
a  me  (/sai.xxix,  13).  Nam  simulatoris  animumjus- 
tum  est  ut  obduret  Qui  enim  non  per  errorem,  ve- 
rum  vocat  faisum,  sed  per  malevolentiam,  ut  in- 
telligeus  bonum,  lingat  se  nescire  quod  bonum 
est,  ut  convertat  iilud  in  malum ;  hoc  utique  debet 
iili  praestari,  ut  vere  non  intelligat  bonum,  ne  sal- 
vetur,  quod  non  vuit.  Nec  enim  justum  est,  ut  in- 
Titus  salvetur,  qui  non  per  ignorantiam  salutem 
spernit,  sed  per  malitiam  vel  invidiam.  His  igitur 
confirmatur  raagis  liberum  arbitrium  quam  des- 
truitur,  ut  unicuique  pro  voto  suo  respondeatur. 

(b)  Nullo  genere  ei  nis  liberi  arbitrii  causa  pote- 
rilturbari.Sieniradictaadcausamreferasquadicta 
sunt,  scies  hinc  magis  arbitrii  liberifirmarisenten- 
tiam.Cumenim  Judsei  studio  malevolentiaesuaede 
Salvatore  dicereut,  Nonne  hic  est  filius  Joseph,  cujus 
nos  novimus  patrem  ?  Quomodo  ergo  hic  dicit,  Quia  de 
ccelo  descendi  f  Ad  hoc  respondit  Jesus  :  Nemo  potest 
venire  ad  me,  nisi  Pater  quimisit  me,  attraxerii  eum, 
Nunc  videndum  est  quomodo  trahit  Pater.  Ipsius 
Salvatoris  verbum  sumatur  ;  dicit  enim,  Operaquse 
facioy  Pater  fadt^  Credite  quia  ego  in  Patre,  et  Pater 
in  ne.  Si  ergo  in  Filio  Pateroperatur,  operaaulem 

ya)  Pelagianizare  videtur  auctor  hujus  sequentisque 
qusstioDis. 

(6)  Quoestio  eadem  ez  Mss.  secundi  generis  interpost 
yulgata*  ex  Novo  Test.  trigesima  secunda. 


sunt  qu8B  invitant  ad  fidem ;  recte  dixit,  quia  nem 
venit  ad  me,  nisi  quem  Pater  traxerit,  Trahit  autem, 
cum  operatur  per  Filium.  Nam  qui  sibi  vult  credi, 
({uomodo  toUit  liberi  arbitrii  voiuntatem  ?  Et  qui 
incredulum  arguit,  qua  rationetrabitiDvitum?  Ad 
Judaeos  utique  noc  protulit,qui  alium  patrem  iilius, 
quam  qui  est,  dicenant.  Nemo  enim  Salvatori  cre- 
dit,  nisi  qui  Patrem  illius  dicit  Deum.  Apostolus 
quoque  non  ut  arbitrium  pulsaret,  h«c  latus  est 
quse  nunc  proposita  sunt ;  sed  ut  ostenderet  Dei 
essejustum  iudicium,  qui  falli  nonpotest  indanda 
aut  nondanda  misericordia.  Est  enim  quipostulat, 
et  noo  meretur  accipere ;  alius  vero  petit,  et  mere- 
tur  accipere.  Hic  enim  non  soiis  verbis,  sed  ope- 
ribus  obsecrat ;  ille  sola  lingua;  hicet  corde  con- 
tribulato;  talis  enim  potest  impetrare.  Deniquequid 
diclum  in  Lege  est  ?  Plebs  haeclabiis  me  honorat, cor 
autem  Ulorum  longe  est  ame,  Si  ergo  duo  petant,  unus 
autem  ex  his  accipiat,  debet  sciri  hunc  sic  postu- 
lasse  ut  dignus  esset  accipere  :  quia  Deus  qui  jus- 
tusest,non  dat  nisi  cui  dandum  scit.  Videsergonon 
arbitrium  negatum,  sed  firmatum.  Nam  si  unamen- 
te,  una  operatione  duos  audieris  postulasse,  et 
unumex  hisexauditum,  alterum  despectum  ;  recte 
et  arbitrium  non  esse,  et  Deum  acceptorem  perso- 
narum  pulares. 

LXXX.  —  Certe  autfilius  Dei  quisque  est  aut  dia- 
boli :  seraper  ergo  fihus  est ;  sed  aliquando  Dei, 
aliquando  vero  diaboli  :  quid  ergo  nascimur  re- 
quirendum  est. 

Dominus  cum  filii  Israel  sflepe  delinquerenteducti 
de  iEgypto,  iratussententiamdedit,dicens,nuilum 
illorum  intraturum  in  terram  promissionis  excepto 
Caleb  et  Josue  filioNave,  qui  prius  Ausesdicebatur. 
Eos  autem  qui  nati  fuerant  in  deserto,  ipsos  dixit 
intraturos,  eo  quod  nescirent  bonum  aut  malum. 
Nescire  autembonum  aut  malura,simplicitasquflB- 
dam  est  naturalis,  quce  neque  ad  malum  eruditaest 
Heec  est  igoorantia  sine  malitia.  Sine  sensu  enim 
nascimur:  sednaturanostrahocbonum  habet^quod 
capax  est  ediscere  veritatem.  Filiusautem  diaboli 
est,  qui  natus  malis  rebus  imbuitur,  ut  his  studeat 
quse  mimicasuni  Creatori,  multos  asserens  deos,  et 
bis  immolandumquasi  mundirectoribus.Uicsiresi- 
piscat,etjuxtanaturamsuam  sentiat,  adCreatorem 
se  conferens,  filius  Dei  erit.  Ac  per  hoc  neque  filii 
Dei  sunt  qni  nascuntur,  neque  filii  diaboli.  Quid 
enimdicit  Salvator  Judaeis  ?  VosdepatrediaboloestiSt 
et  concupiscentiaspatris  vestri  vultis  facere  (Joan,  viu, 
44).  Yides  ergooperibus  et  professione  filios  creari 
diaboli  :  hos  autem  esse  filios  Dei,  qui  confitentes 
proprium  esse  Deum  Putrem  Chrisli,  recte  versan- 
tur.  Sic  enim  Deus  instituit  genus  nostrum,  ut  sioa 
sensu  nascamur,  possibiJitatem  tamen  babeamos 
discendi,  sive  bona,  sive  mala  ;  ut  ipsi  nobis  aut 
mala  acquiramus,  aut  bona  :  utlaetemur  in  nobis, 
cum  recte  agentes  remuneramur  ;  aut  ipsi  nobis 
imputemus,  si  prava  sequeutes  condemnemur. 

(a)  Doroinus,  cum  fihi  Israel  saepe  delinquerent 
educti  dcifigypto,  iratus,  nullumillorum  in  terram 
promissionis  intrare  permisit,exceptoCalebetJesa 
Nave.Filios autem  eorum qui nati fuerant in  deserto, 
ipsos  dixit  intraturos,  eo  quod  nescirent  bonum  aul 
malum.  Nescireautembonum  vel  malum,  simplici- 
tas  quffdam  est  naturalis,  queenequead  bonum  ne- 
que  ad  malura  erudita  est :  hoc  est,  igoorantia  sioe 
malitia.  Sine  sensu  enim  nascimur,  sed  nostra 
natura  capax  est  ediscere  veritatem.  Filius  auteoi 
diaboli  est,  qui  natus  malis  rebus  imbutus,  iis 
studet  quaeadversus  Creatorem  sunt,  dicens  multos 
esse  deos,  et  iis  sacrificandum  quasi  mundi  recto- 
ribus.  Hicsiresipiscat,  ad  naturalemregressusjus- 
titiam,  recipiens  fidera  Christi,  erit  filius  Dei :  ac 
per  hoc  necfue  filii  Dei  sunt  qui  nascuntur«  neque 
diaboli.  Quid  enim  dicit  Salvator  Judaais  i  Vosde 

(a)  QuffisUo  eadem  ex  Mss.  secundi  generis»  inler 
post  vulgatas  ex  Novo  Test.  qnadrageslma  prima. 


8277 


APPENDIX. 


i278 


patre  diabolo  naii  estis,  et  concupUcentias  patris  vestri 
vuUisfacere,  Yides  ergooperibusetproressionelilios 
diaboii  procreari.  Sic  eDim  Deus  instituit  genus 
nostrum  utsinesensunati,  possimustamenerudiri 
ad  utrumque,  ulsivead  bonum,  siveadmalumipsi 
uobis  quodammodo  simus  auctores  :  ut  laetemur 
in  nobis,  cum  recte  agentes  remuneramur ;  aulnobis 
imputemussi  prava  seqnenles  poenis  subjiciamur: 
ideo  judicio  nostronos  dimisit,  utneque  queramur 
de  malis,  neque  frustra,  sicutet  Dei  filios  per  tidem 
fieri,  denobis  gaudeamus  si  coronemur.  Deuscou- 
ditor  et  auctor  substnntiaenostrae  voluit  aliquid  nos 
proprium  nostrum  habere,  ut  non  indigue  glorie- 
mur  de  fide,quam  habemusin  Deo.Qui  enim  potesta- 
tis  suse  non  est,  quidqnid  habnerit,  aiiennm  est ;  ut 
nec  gloriari  possit  debonis,  nec  reus  constitui  de 
malis. 

LXXXI.  ~  Apostolusait,  Nosnatura  Judaei  (Galat» 
11,  i5)  :  de  Judseis  ergo  nasci  Judaeos  ostendit :  non 
de  proselytis  dico^  quos  constat  fieri  Judaeos.  De- 
nique  qui  in  eremo  nati  sunt,  nonsunt  circumcisi, 
et  tamen  Judssi  erant.  Non  ergo  circumcisio  Ju- 
dflBum  facit ;  sed  nativitas  sub  Dei  Creatoris  devo- 
tione  progenita.  Si  ergo  de  Judseis  Judsei  nascun 
tur,  quare  non  etiam  de  Chrislianis  Christiani  ? 
nam  et  de  Paganis  Pagani  nascuntur. 

Non  omne  quod  nascitur,  hoc  et  unde  nascitur. 
Nam  et  aurum  de  terra  nascitur,  et  non  tamen  terra 
est ;  et  gemmfle  et  alia  multa  :  et  de  ligno  esca  na- 
scitur,  et  deovopulius.De  Paganisautem  ut  Pagani 
nascantur  h(ec  racit  causa :  quiaenimomnis  paga- 
Dus  in  ignorantia  est,  et  qui  nascitur  ex  eo  sine 
seosu  est,  ambo  ignoranles  sunt.  Sed  hoc  interest 
inter  utrumque,  quia  qui  ^enerat,  sine  dubio  blas- 
phemus  est,  ac  per  hoc  filius  diaboli  est :  natus  au- 
tem  infans  nescit  blasphemare,  sicut  nescit  bene- 
dicere  ;  paganus  tamen  est,  quiasinesensuest.  De 
Judaeo  autem  idcirco  Judaeus  nascitur,  quia  sub 
Creatoris  devotione  generatur.  Sicutdixit  Adamde 
Cain,  Procreavi  hominem  perDeum(Gen,\yfi).  Sicut 
eaim  Pagani  indevoli  Creatori,  dsemoniis  gratias 
agunt  in  omnibus  ciuee  agunt ;  ita et  Judaei  Deo  Crea- 
tori  supplicesplaudant  eum  in  omni  actu  suo,  ineo 
despiciendiquia  non  cognoscunt  Christum,per  quem 
sunt  omnia.  Hoc  etiammododeJudoeo  Judaeusna- 
scitur.  Non  enim  sicut  quibusdam  videtur,quia  cir- 
cumcisio  facit  Judaeum.  Circumcisio  enim  signiim 
Judaismiest,  nonJudaismus:quia  non  Abrahtecir- 
cumcisiojustitiaest,  sed  signumjustiti8e,utnati  ex 
Abraham  signum  haberent,  per  quod  probarentur 
filii  esse  Abrahss  :  quippecum  ex  Juda  Macbabeeo 
hoc  nomine  sint  appellati,  ut  non  solum  ex  Juda, 
sed  et  ceeteri ex  oranibus  filiis  Jacob,  Judaei  vocaren- 
tur,  propterea  quod  Judas  dux  fuerit  eis.  Ideoque 
nati  Judaei  signumaccipiunt,  utquisuntintelligan- 
tur.  De  Christiano  autem  ideo  non  nascitur  Chris- 
tianus,  cfuiaipse  quigenerat.non  natus,  sed  factus 
est  Christianus.  Quamobrem  et  iste  qui  nascitur^ 
fieri  oportet,  ut  sit.  Nec  enim  per  substantiam  nas- 
citur,  sed  per  fidem  quae  jam  nalis  accedit.  Igno- 
raotia  enim  cumcarnenascitur,fIdesautpmpostea 
spirituali  ratione  inseritur.  Sed  diciture  contra,  Si 
factus  utique  estqui  generat,  hocjam  debelgene- 
rare  quod  ipse  est,  ut  accepta  dignitas  traducem 
faceret.  Nam  senatores  generant  senatores,  Sedse- 
natorum  dignitasnon  habet  apud  Deum  meritum. 
Neque  ipsa  natura,  hoc  est  subslantia  consequitur 
beneficuim,  sed  in  sola  fama  et  sermone  dignitas 
vertitur.  Ac  perhoc  curritquidem  sermoper  tradu- 
cem  carnis,  sed  nihil  aliud  prsestat,  quam  opinio- 
nem  dignitatis  :  sicut  et  hi  qui  consules  sunt,  aut 
statuis  honestantur,gaudentinvano.  Christiani  au- 
tem  cum  fiunt,  ipsi  naturae   accedit   dignitas,  ut 
essentiaipsa  hominisfleternumhabeat  incorruptibi- 
Iitatisbeneficiumutnonopiniosola,sed  etres  sitin 
efifectu  apud  Deum.  Taleest  utistud,  siquisdiser- 
tuB  pauper  in  laude  sit  et  egeat  pane,  aut  reliquis 


necessariis.  H6ec  enim  vera  laus  est,  si  sic  illi  pro- 
ficiat  quaesita  dignitas,  ut  nullius  egeat;  dum  hoc 
nalurse  eius  praestatur,  ut  per  se  ipsa  vivat,  et  bene 
vivatnullo  requisito  sufTragio  :.hocest,  vere  divi- 
tem  fieri  el  gloriosum. 

(a)  Non  omue  quod  nascitur,  boc  est  quod  unde 

nascitur.  Nam  et  aurum,  elc,  Paganus  tamen  est, 

quia  sine  sensu  est»  ueque  suumhabens  meritum 

neque  alterius.  De  Judceo  autem  idcirco  Judaeus 

nascitur,  etc,  Sed  dicitur  ecoutra.  Sifactus  utique 

est  qui  generat,  hoc  debet  generare  quod  ipseest, 

utjamaccepta  dignitas  traducem  faciat  :  sicut  et 

inJudaeis,  quia  Abraham  de  pagano,  Dei  cultor 

factus  est,  et  ex  eo  origo  Judeeorum  ;  sicut  et  facti 

senatores,  jani  seuatores  generant.  Sed  senatorum 

dignitas  non  apud  Deuui    meritum  habet,  neque 

ipsa  nalura,  id  est  substantia  consequilur  benefi- 

cium  ;  sed  in  sola  fama  et  sermone  dignitas  verti- 

tur  ;  ac  per  hoo  currit  sermo  per  traducem  carnis, 

nihil  aiiud  praestans,  quam  opinionem  mundanse 

dignitatis.  QuareaulemdeJudffio  Judreus  nascitur, 

jam  dictum  est  :Christianusautemcumbonidigni- 

tas  naturae  ipsi  accedit,  ut  substantia  hominis  qua 

constat  beneficium  consequatur,  utnonopiniosola, 

sed  et  ressit  in  effectuapudDeum.  Deuique  accepta 

remissione  peccatorum,  purificalur  totus  homo,  ita 

ut  et  filius  a  Deo  adopletur.   Quamobrem  omnes 

natos  renasci  oporlet,  quiamisericordiaDeisingu- 

lis  donat  gratiam.    Nec  enim  alter   alteri   potest 

remissiouem  accipere.  Anima  enimquae  nasciturin 

corpore,  vel  cumcorpore,  subditamorti  inventse  ab 

Adam,  nisi  signum  acceperit  evictse  mortis,  tarta- 

rum  inferni  non  evadit.   Unusquisque   enim  sibi 

accepit  beneficium,  non  et  ei  qui  nondum  est.  Si 

enim  factus  Christianus  immortalis  jam  esset,  recte 

natus  de  illo  hoc   esset  quod  et  genitor.  Nam  qui 

fiunt  Christiaui,  signum  accipiuut,  ne  a  morte  se- 

cunda  teneantur  :  non  tamen  morlem  preesentem, 

quam  Adam  invenit,  evadunt.  Infantes  autem  pro- 

pterea  baptizantur,  cum  sint  innocentes,  utanima 

rudis  nata  in  corpore,  signum  habeat  mortis  evi- 

cts,  ne  possit  ab  ea  teneri.  Hoc  signum  Abraham 

non  habuit :  neque  Prophetee,   quia  tempus  illos 

non  invenit ;  reservalum  est  autem  Pilio  Dei,  qui 

veniens  vinceret  morlem,  et  hanc  gratiam  creden- 

tibus  largiretur.  Hincest  unde  DominusaitJudeeis, 

Abraham  pater  vester  cupivit  utvideret  diemmeum  ;  et 

vidit,  et  gavisusest  (Joan.  vni,  56).  Sciensenim  Abra- 

ham  Chrislum  ad   liberatiouem  humani  generis 

repromissum,  semper   euim  necesse  erat  ortum 

ejus  in  inferis  positos  exspectare;quem  ubi  in  spi- 

ritu  uatum  esse  vidit,  gavisus  est,  certus  quodin 

brevi  de  inferno  oreptus  inducereturin  ccbIos.Quo- 

modo  ergo  de  Christianis  nascideberent  Christiani, 

quando  qui  non  crediderit,  aut  non  fuerit  bapti- 

zatus,  non  erit  Christianus  ? 

LXXXII.  —  Paganos  elementis  esse  subjectos 
nulii  dubium  est  :  quid  est  ergo  quod  Apostolus 
dicit,  Eramvs  et  nos  subelementishujusmundt  servien- 
tes  ?  (Galat.  iv,  3).  Si  itaqueet  Judsei  elementiserant 
servieutes,  quid  differebant  a  Paganis  ? 

Manifestum  est  adjectione,  autdiminutione,  sive 
immutatione  unius  syllabae  sensum  perverti.Idcirco 
Paganos  elementa  colere  omnibus  cognitum  est  ; 
Judaeosautem  noneIementis,sedsubeIemenlisDeo 
servisse,  propter  neomenias,  etsabbata,  etcircum- 
cisionera,  et  caetera  talia;  hcec  enim  carnalia  sunt. 
Quidquid  enim  visibile  est,  carnale  est>  ef  de  ele- 
mentis  est.Sed  quia  ex  prsecepto  Dei  erat  Deo servie- 
batur;  utex  visibilibusadinvisibiliaveniretur,etex 
hac  causa  profectusfieret  ad  majora  capienda,ut  in 
his  meditatidigni  fierentpromississpiritualibus.  Ex 
ea  igitur  parte,  quam  supra  dixi,suDeIeuientis8er- 
viebant  Judsei  ;  ex  alia  parte  legem  habebant  spi- 
ritualem,  quse  et  peccare  prohibet,  et  exhortatur 

(a)  Quaestio  eadem  ex  Mss.  secundigeneris,  iaterpost 
vulgatas  ex  Movo  Test  quiDquagesima  sexta. 


S279 


QUiESTIONES  fiX  NOVO  TESTAMENTO. 


iist 


ad  dilectionem  Domini  Dei,  qui  venturus  eis  fuerat 
promissus  ad  remittenda  peccata. 

(a)  Pagani  non  sub  elementis  serviunt,  sed  ipsis 
elementis.  Coluntcnim  aslra,  solem,  lunametsi- 
dera;h8ec  intirmamento:  ininferioribusautemter- 
ram,  aquam  :in  marivero  Neptunum:ininferisau- 
temPlutonem:apertecreaturammundanamcolunt, 
preeteritoCreatore.  Nam  Judeei  hoc  modo  sub  ele- 
mentis,  Deo  tamen  serviebant,  qui  hsec  ipsa  man- 
data  dederat.  Observantenimneomenias,sabbata, 
pecorum  sacrilicia.  Initlo  mensis  septimi  tuba  ca- 
nere,  quintodecimo  autem  die  mensis  septimime- 
duUas  palmarum  et  ramos  llgni  spissos,  et  ramos 
salicis  circumferre,  et  incasis  septem  diebus  habi- 
tare.  Haec  ergo  observantes,  recle  sub  elementis 
dicuntur  servisse :  hsec  enim  ex  elementis  sunt. 
Christiani  aulem  non  subelementis,  sedsupra  ele- 
menta  Deo  servium,ad  Jerusalem  coclestem  prope- 
rantes,  in  spiritu  Deum  adorant,  nou  in  visibilibus 
et  mundanis,  sedin  animo  Dei  culturam  habentes, 
invisibili  invisibiliterservientes,  sicutdicilDominus 
in  Evangelio,  Veniet  hora,  in  qua  veri  adoratoren  ado- 
rabunt  Patrem  in  spirituetveritate  (^Joan,  iv,23).H8eo 
ergo  veritas  est,  spiritu  Deoserviie,  animo  magis 
quam  corpore  :  ul  quia  Deus  spiritus  est,  spiritua- 
liter  excolatur.  Ex  hac  parte  Judeeos  sub  elementis 
subjectos  dicit  fuisse,  qua  supra  memoravi:  exalia 
autem  parte.Legisspiritualem  fuisserationem,qua 
et  peccare  prohibuil,et  diligendum  ex  omnicorde 
Dominum  mandavit,  et  spem  habere  in  Christo. 
Sed  Apostolis  praedicantibus  haec  magis  defende- 
bant  quse  carnaliter  data  fueraut.Hsec  Apostolus 
memorat  ut  obfuscet  Judaeos,  qni  obtrectautesLe- 
gis  spiritualis,  visibilibus  erautsubjecti:  etuthaec 
vere,  ad  comparationem iegis  fidei,  iutirma  osten- 
deret,  etiam  interposita  persona  hoc  denotat,  qui 
utiqueeorum  aemulus  fuerat  vehementer.  Cognito 
autem  Chrislo,  haeccontemni  aestimavit,  quia  mul- 
tumdiffert  GratiaDeiperChristumaLege  faclorum. 

LXXXIII.  ~  Si  pcr  Christum  salus,et  veraetper- 
fecta  cognitio  ;  cur  non  ante  venit,  ut  et  anteriores 
nostri  qui  in  ignorantia  fuerunt,  addiscerent  veri- 
tatem  ?  Denique  post  adventum  Christi  multi  sal- 
vati  sunt,  magis  quam  prius.  Undeetsi  ante  venisset, 
multo  plures  salvati  fuissent.  Si  ergo  ita  est,  re- 
prehensibile  videtur. 

Nulli  misericordiam  facienti  calumniam  fieri 
oportet.  In  potestate  enim  dantis  est,  quando  vel 
quantum  velit  misereri.  Exhortandus  est  enim 
hujusmodi  et  precibus  provocandus,  non  conten- 
tione  a  bono  opere  revocandus.  Forte  non  contra- 
diceretur,  si  pro  hac  misericordia  vicis  illi  aliqua 
redderetur.  An  quis  medicum  arguet  qui  medica- 
menta  sua  et  ofHcium  suum  gratis  impendet  ?  aut 
accusabitur  tarditas  ejus  ab  eis,  a  quibus  non  est 
requisitus  ?  Hoec  qnidem  diximus  secundum  ratio- 
nem,  sed  Salvatorisbonitasista  non  curatpropter 
imbecillilatem  humanam  :  suam  enim  sequitur  na- 
turam  ad  faciendam  misericordiam.  Idcirco  tunc 
venit  quando  debuit  venire,  voluntatis  suss  ratio- 
nem  secutus,  non  meritorum  nostrorum.  Nam  si 
merita  perpendas,  venire  non  debuit.  Venit  ergo 
quando  et  subveniri  debere  scivit,  et  gratum  futu- 
rum  beneficium.  Si  autem  ei  cui  necessitas  immi- 
net  ante  subveniatur,  erit  quidem  gratum  ;  non 
tamen  valde  poterit  scire  quid  sibi  prmstitnm  est : 
si  autem  in  ipsa  necessitate  posito  auxilium  feras, 
sciet  quale  beneficium  consecutus  sit.  De  tribula- 
tione  enim  ereptus,  majores  gratias  referet :  quo- 
modo  si  esurienti  ofiferas  panem  ;  si  autem  offeras 
oum  non  esurit,  non  utique  tam  gratum  erit.  Idcir- 
00  recte  factum  est,  ut  non  ante  veniret  Dominus. 
Primum  enim  dimisit  ^enus  hominum  uti  volun- 
tate  8ua,  non  sine  testimonio  sui,  quia  ex  ipsa 
mundi  fabrica  perannua  munera,  quge  elemento- 

(a)  QueesUo  eademexMss.  secundi  generis,  inter  post 
vulgatas  ex  Novo  Test.  quiQquagesima  nooa. 


rum  ministerio  humanis  usibus  exhiberi  decrevit, 
intelligiet  timfferidivinitatemsuam  voluit.  Quippe 
cum  etiam  ex  traduce  primi  hominis,  deinde  £noch 
et  Noe  notitia  ejus  esset  in  terris.  Sed  cumlanguore 
quodam  humani  generis  obsolescere  coepisset  co- 
gnitio  Dei  iuter  homines,  et  mores  immutarentur, 
eligere  dignatus  ost  Abraham,  in  quo  forma  esset 
renovatse  notitiae  Dei  et  morum.  Et  cum  adhuc  re- 
verentia  segnior  esset,  postea  per  Moysen  Legem 
litteris  dedit^  quee  neque  obsolesceret,  et  magis 
metum  incuteret.  Major  enim  timor  est,  ubi  auc- 
toritas  manifesta  est.  Et  quiaacoeptam  Legem  ^eo- 
tes  spreverunt,  non  se  subjicientes  ei,  neque  ii  qai 
acceperunt  servaverunt  eam  ;  motus  Dominus  mi- 
sericordia,  misit  Fiiium  suum,  qui  se  pro  illis  of- 
ferens,  mortem  destruens,  data  omnioiis  remis- 
sione  peccatorum,  Deo  Patri  illos  justificatos  oflfer- 
ret.  Non  enim  posset  descendi  ad  inferos,  nisi  per 
mortem.  Nec  ordo  enim  nec  ratio  poscebat,  eum 

aui  mortuus  non  fuisset,  iutrare  januas  tartari. 
onne  si  quis  vult  in  terra  sua  harbaros  decipere, 
immutat  se  in  habitu  illorum,  ut  putetur  unus  ex 
his,  et  sic  explorat  quomodo  iilos  subvertat  ?  Ita 
factum  est  et  de  diabolo  :  quoniam  malo  more 
hominem  subverterat,  ut  in  morte  non  remaneret, 
inventum  est  remedium,  quomodo  quos  male 
tenebat  amitteret,  et  subentraretur  ei :  et  quem 
putabat  se  velut  hominem  oocidisse,  reperiret 
illum  apud  inferos  Deum.  Quo  faoto,  reus  inven- 
tus  omnes  quos  tenebat  amisit,  et  de  caetero  aperta 
est  ad  coelum  via.  Ecoe  quantum  profuit  adventui 
Salvatoris,  ut  scientes  homines  ae  quo  periculo 
liberati  sunt,  sine  cessatione  gratias  illi  referant. 
Sed  forte  e  contra  dicatur  :  Si  multi  ante  Legem 
et  post  Legem  peccatis  pressi  totos  se  carni  dede- 
runt,  et  digni  fuerunt  m  tartaro  remanere,  sine 
dubio  fuerunt  qui  devotione  et  Creatoris  reveren- 
tia  vitam  suam  naturfle  lege  frenarunt :  numquid 
non  etiam  hi  detenti  sunt  apud  inferos,  exuti '  nac 
vita  ?  Si  auLem  ante  venisset  post  mortem  Ade, 
liberato  Adam  qui  prior  peccaverat,  caeteris  ad 
ccelum  aperiret  viam,  ut  qui  bene  vixerant,  agnito 
Creatore  defuncti  reciperenlurin  coelum.  Damnum 
ergo  est,  quia  non  ante  venit  Christus  ?  Damnum 
esse  manifestum  est,  sed  quaere  juxtum  an  inius- 
tum  sit.  Solent  enim  damna  justa  esse,de  qmbat 
queri  non  liceat.  Numquid  fur  deprehensus  et  jux- 
ta  legem  in  quadruplum  condemnatus,  ausus  est 
queri  ?  Ac  per  hoc  aamnum  quod  genus  horainum 
passum  est,  juste  faotum  est,  unde  et  permissum 
est.  Quare  et  Salvator  inter  ipsa  primordia  venire 
non  debuit.Cum  enim  diaboius  superbiret,  bomo 
factus  a  Deo  positus  est  illi  inimicus,  ut  auxilio 
Dei  munitus,  quia  impar  erat,  resisteret  ei  accepto 
maniato.  Diabolus  autem  solita  subtilitate  sima* 
lavit  se  ignorare  quid  preeceptum  esset  a  Deo,  at 
invenitEvam  instabilem  :  postea  autem  promitteDi 
illi,  quod  si  interdictum  contigissent,  prsestaret 
illis  divinitatem  ;  oircumvenit  eos.  Tunc  diat>oIus 
superato  homine  triumphavit  :  hic  victus  geoos 
suum  subjecit  peccato.  Quamobrem  injustum  erat 
victori  violenter  auferre  spolia,  quia  Deus  quod 
facit  juste  facit.  Praeterea  oum  acerbe  peccaverit 
homo  assentiens  ei,  contra  mandatum  Creatorii, 
fleri  se  Deum  ;  idololatriam  admisit,  per  quod  is 
Deum  peccavit  :  ideoque  non  illi  statim  deboit 
subveniri  ;  quippe  cum  neo  poenituerit,  nec  grata 
ei  fuisset  misericordia,  si  non  scivis  et  quid  mere- 
retur.  Quanquam  enim  omnia  possit  Deus,  illod 
facit  quod  convenit  rationi,  ut  irreprehensibilif 
perseveret. 

(a)  Si  eicui  neoessitas  imminet,  anle  subveniatur, 
erit  quidem  gratus,  non  valde  tamen  pHOterit  scire 
quid  sibi  preestitum  est.  Si  autem  in  ipsa  neces- 

*  Mss.  Colbert..  expuneti. 

(a)  Qusstio  eademex  Mss.  secundi  generis,  inter  post 
Tulgatas  ex  Novo  Test.  quinqoagesima  octava. 


22^1 


APPfiNDIX. 


^i 


sitate  posito  auxilium  feras,  sciet  quale  beneficium 
coDsecutus  est.  De  tribulatione  eaim  ereptus  plus 
gratias  agit ;  quomodo  si  esurienti'  offeras  panem : 
si  autem  offeras  non  esurienti,  que  erit  gratia  ? 
Idcirco  recte  factum  est,  ut  non  ante  veniret  Domi- 
nus.  Primum  enim  dimisit  genus  humanum  uti 
voluntate  sua,  non  sine  testimonio  sui  :  quia  ex 
ipsa  fabrica  mundi  per  annua  munera,  quae  ele- 
mentorum  ministerio  humanis    usibus   exhiberi 
decrevit,   cognosci    et  timeri    divinitatem    suam 
voluit.  Poslea  vero  cum  obsolesceret  notitia  Dei 
in  terris,   et  mores  immutarcntur,  dignatus  est 
visitare  genus  hominum,  ut  data  Lege,  vei  refor- 
mata  (erat  enim  in  natura,  sed  negiigi  coBperat), 
et  notitiam  sui  et  Legis  auctoritatem  restauraret  ; 
utrecognitoDeo,etrevocataLegetimereinciperent: 
certi  quia  qui  Legem  dedit,  judicaturiisessetactus 
humanos.  £t  quia  accepta  Lege  a  peccatis  se  co- 
hibere  nequiverunt,  cum  possent,  diu  etiam  per 
Prophetas  admoniti  :   motus  Deus  misericordia 
misit  Filium  suum,  qui  se  pro  illis  offerens,  et 
morlemdestruenSjdataiilisremissionepeccatorum, 
Deo  Patris  iilos  justificatos  offerret  :  ut  scientes 
de  quo  periculo  sunt  erepti,  sine  cessatione  Deo 
^ratias  a^ant ;  ut  etiam  si  usus  eiegerit  sangui- 
nem  pro  lilo  fundentes,  nec  sic  se  ilii  vicem  red- 
dere  profiteantur.  Quam  gratum  ergo  et  pretiosum 
benencium  existimant,  quod  nec  morte  couipen- 
sari  putant  ?  Sed  forte  contra  dicatur  :  Si  multi 
ante  Legem,  et  post  Legem  peccatis  pressi   totos 
se  carni  dederunt ;  sine  dubio  fuerunt  aliqui,  qut 
creatori  Deo  devoti  a  viliis  se  infraenarent.  Age, 
numquid  hi  expuncti  a  vita  non  in  infernum  des- 
cenderunt?  Si  autem  ante,post  mortem  Ad8e,Christu8 
venisset  ;  liberato  Adam,  qui  peccato  proprio  te- 
Dcbatur,  a  morte,  caeteris  ad  ccelum  iter  fecerit 
credentibus,  utquia  bic  bene  vixerant,  grati  Crea- 
tori  et  restauratori  defuncti  reciperentur  in  ccelum. 
Damnum  ergo  est,  quia  non  ante  venit  Christus. 
Damnum    esse    manifestum  est.  Sed  quaere   an 
justum  an  injustum  sit.  Soient  enim  damna  justa 
esse.  Numquid  fur  reprehensus,  cum  in  quadru- 
plum  juxta  legem  damnatur,  non  dainnum  pati- 
tur  ?  Sed  justum  est,  ac  per  hoc  justum  quod  ho- 
minum  genus  passum  est,  juste  provenit,  ideo  et 
permissum  est.  Quare  et  Salvator  inter  ipsa  pri- 
mordia  venire  non  debuit.  Cum  enim  diabolus  su- 
perbiret,  et  homo  a  Deofactuspositus  est  iili  inimi- 
cus,utauxiiiisDeimunitus,quiaimpareratviribus, 
resisteretilii  accepto  mandato  unius  Dei  imaginem 
in  terris  ad  errorem  auferendum,  perid  quod  unus 
ab  nno  factus,  ex  quo  ceeteri,  demonstraret.  Dia- 
bolus  autem  solita  subtiiitate  simulavit  se  ignorare 
quid  preeceptum  fuisset  a  Deo,  et  invenit  Evani 
instabilem,  post  autem  promittens  iliis,  q^uod  si 
interdictum  degustassent,  futuri  essent  dii  ;circum- 
veniteos.Sicdiabolusdevictohomine  triumphavit, 
hic  victus  genus  suum  vendidit  peccato.  Nou  ergo 
justum  erat  victori  statim  auferre  violenter  spolia  : 
qnia  quod  facit  Deus,  juste  facit.  Preeterea  cum 
acerbe  peccaverit  homo ;  assentiens  enim  fieri  se 
Deum,  idololatriam  admisit,  hoc  est  in  Deum  pec- 
cavit  :  ideoque  non  illi  statim  debuit  subveniri, 
qui  nec  poenituit.  Post  autem  justis  mul  tamala  in- 
tulit  satanas :  Job,Josepb,JeremiGB,  Isaise,  Zachariae, 
et  ceeteris  Prophetis,  et  justis.  Idcirco  commissus 
estChristus  a  DeoPatre  suo  qui  illumvinceret,else 
manifestaret,  regnum  ejus  auferens  ratione,  non 
potestate  ;  quanquam  omnia  possit  Deus  :   sed 
lilud  facit  quod  congruit  rationi,  ut  irreprehensibi- 
lis  perseveret. 

LXXXIV.  —  Quare  lunfle  cursum  in  ratione  Pas- 
chae  custodientes,  Paganos  reprehendimus,  quia 
dies  iunares  et  motum  custodient  ? 

Absit  a  Christianis  ut  sidera  venerari  dicantur, 
quibus  indulta  est  spirituali  cultura,  ut  despicien- 
tes  quae  videntur,  iis  qufle  invisibilia  et  super  coe- 

Patbol.  XXXV. 


lestia  sunt,copuIentur;ethfiec  omnia  transcendant 
futuri  cum  Angelis  Dei.  Nam  et  siderum  cuitores 
aut  cum  ipsis  erunt,  aut  infra  ipsa.  Quomodo  enim 
fieri  potest,  ut  aliquis  super  heec  sit  quee  colit  ? 
Pagani  itaque  non  computum  lunaeobservant  ;sed 
lunam  ipsam  velut  deam  venerantur.  Et  effectus 
curriculorum  ejus  apprehendisse  se  art>itrantes, 
quid  certisdiebusagendum,quidvecavendum  sit, 
decernunt,  imperio  ejus  auasi  vitam  et  conversa- 
tionem  suam  ordine  quodam  subjicientes  :  quos, 
quia  extra  Dei  ordinationem  hflec  ausi  sunt  usur- 

f»are,  falli  frequenter  deprehendimus.  Heec  enim 
uminaria  in  signa  temporum  Deus  constituit.  Un- 
de  et  nos  numerum  lunse  custodimus,  non  illam 
ipsam  excolimus  ;  ut  a  quarta  decima  luna,  quae 
nobis  secundum  Legem  primaest.rationemPaschae 
observemus.  Omnia  enim  plena  Deus  instituit  : 
ideoque  a  quarta  decima  usque  ad  vigesimam  pri- 
mam,  bis  septem  diebus  Pascha  nobis  celebrare 
concessum  est,  ut  de  his  septem  aliqui  dies  a 
parasceve  usque  ad  resurrectionem  Domini  con- 
cl  idantur  :  ut  neque  tertia  decima  in  passione  sit, 
neque  qiiarta  decima  in  resurrectione,  aut  quinta 
decima  ;  ne  ante  primam  secundum  nos  lunam, 
passio  Christi  sit,  neque  resurrectio  ejus  non  primo 
die  quo  cneptus  mundus  est.  Omnia  enim  mundi 
tempora  unius  hebdomadsecurriculis  numerantui ; 
quia  his  Deus  mundi  membra  et  ornamenta  com- 
posuit.  Sex  enim  diebus  mundum  aptavit,  et  sep- 
tima  cessavit,  nuam  sabbatum  appellavit.  His 
enim  septem  diebus  totius  mundi  rntio  et  nume- 
rus  continetur.  Semper  enim  in  se  redeuntes  mul* 
tiplicant numerum  temporum.  Posl  sabbatum  enim 
a  primo  die  repetit  semper  usque  ad  diem  septi- 
mum,  id  est  sabbatum  :  utresurrectio  Domini  pri- 
mo  die  inchoati  mundi  facta  discatur  ;  qui  dies 
dominicus  dicitur.  Ipsum  enim  fecit  Dominus 
unum  cum  vespere,  et  in  septenarium  numerum 
evolutus  incipit  iterum,  ut  si  post  hebdomadam 
primus.  Quod  ita  decretum  ab  initio  est  propter 
sacramentum  incarnationis  Domini,  et  passionis, 
et  resurrectionis.  In  corpore  enim  Domini  totus 

f>rope  mundus  resurrexit,  et  instauratus  est.  Abso- 
utum  est,  non  nos  lunam  colere  ;  sed  numerum, 
Sui  per  lunaB  cui^sum  institutus  est,  custodire. 
iabolus  autem,  qui  est  satanas,  ut  faiiaciee  suse 
auctoritatem  aliquam  possit  adhibere,  et  menda- 
cia  sua  commentitia  veritate  coiorare,  primo  men- 
se  quo  sacramenta  dominica  scit  celebranda, 
quia  non  mediocris  potentiae  est,  Paganis  quse  ob- 
servarent  instituit  mysteria,  ut  animas  eorum  dua- 
bus  ex  causis  in  errore  detineret  :  ut  quia  preeve- 
nit  veritatem  failacia,  meiius  quiddam  rallacia 
videretur,  quasi  antiquitate  praejudicans  veritati. 
Et  quia  in  primo  mense,  in  quo  aequinoctium  ha- 
bent  Rouiani,  sicut  et  nos  (a),  ea  ipsa  observa- 
tio  ab  his  custoditur  ;  ita  ut  etiam  per  sanguinem 
dicant  expiationem  fieri,  sicutet  nos  per  crucem  : 
hac  versutia  Paganos  detinet  in  errore,  ut  putent 
veritatem  nostram  imitationem  potiusvideriguam 
veritatem,  quasi  per  eemulationem  superstitione 
quadam  inventam.  Ncc  enim  verum  potest,  in- 
quiuntjfestimariquodposteaestinventum.Sedquia 
apud  nos  pro  certo  veritas  est,  et  ab  initio  hflec  est, 
virtutum  atque  prodigiorura  signaperhibenttesti- 
moniura,  ut,  teste  virtute,  diaboii  improbitas  inno- 
tescat.  Quoniam  enim  sola  est  quee  facile  suadeat, 
haec  contra  versutiam  et  praeventum  diaboli  posita 
est,  utsimulationem  ejus  revelet.  Nemo  enim  etiam 
inimicorum  negare  audeat  illic  esse  veritatem, 
nbi  virtus  apparet. 

LXXXV.  —  Quid  est  ut  cum  constet  a  David 
usque  ad  transmigrationem  Babvlonis  decem  et 
septem  esse  generationes  ;  evangelista  quatuorde- 

(a)  Loquitur  perinde  ac  sic  alibi  qaam  Romse  scribat : 
non  ergo  idem  ipte  est  auctor  qusDstionia  ozv  apud 
Romam  scriptGe. 


2S83 


QUiESTIONES  EX  NOVO  TESTAMENTO. 


m 


cim  dicat  (lfa<^^.  i,  17),  prsetermissis  Ochozia,  qui 
post  Joram  est  tilium  Josaphat,  et  Joas  filios  Ocho- 
ziaB,  et  Amasia  fiJio  Joas  ? 

Nihii  Evangelistam  quamsensum  Legissecutum 
credibiie  videri  debet.  Ideoque  non  immerito  hi 
ab  Evangelista  sublatisuntde  numero  ceeterorum. 
Sic  enim  borum  continuavit  impietas,  ut  malignum 
eorum  nullum  intervallum  haberet.  A  Joram  autem 
coeptum  maiignum  sic  perambuiavit  usque  ad 
Oziam  filium  Amasiae,  ut  nuUius  iateris  esset  suf- 
fragium^  quo  ez  parte  meritopatris  aliquishorum 
remanerel  in  numero  regum.  Nam  Joram  maligne 
agens  merito  Josaphat  prGemissus  in  numero  est ; 
et  Ozias  merito  Joalhan  reservatus  in  numero  est. 
lllorumautemtriumcontinuatamalignitasin  Deum 
est.  Salomon  quoque  merito  patris  remissus  in 
regno  est  ;  et  Roooam  tilius  Salomonis  maligne 
agens  merito  Asa  reliclus  est  in  numeroregum. 
Ilii  autem  tres  in  medio  maiorum  conclusi  sunt 
mahgne  agentes,  ideo  erasi  sunt.  Pejus  enim  a  per- 
ditione  generis  exemplum  est,  quaud  se  jugiter 
maiignitas  pandit  (a).  Et  ut  proprie  dicam,  propte 
rea  quodejL  traduceeorumnonest  Joseph,  preeter- 
misbi  unt.  AbAbraham  enim  horum  generationem 
secutus  est  Evangelista,  ex  quibus  originem  trahit 
Joseph,  cui  desponsata  est  Maria,  quae  genuit 
Christum. 

LXXXVi.  —  Quid  est  quod  probet  Mariam  ma- 
trem  Domini  ex  tribu  et  semine  esse  David  ? 

Idonei  testis  proferemus  sermonem.  Dicit  enim 
Angeius  ad  Mariam  inter  caetera  :  Ei  dabit  illi  Do- 
minus  Deus  sedem  David  palris  sui,  et  regnahit  in 
domo  Jacob  in  aelernum,  ei  regniejusnon  ei'it  jfinis(Luc, 
I,  32y  33).  Quomodo  dicerelur  ab  idoneo  teste  pa- 
ter  ejus  David,  si  nou  esset  mater  ejus  Maria  ex 
semine  David  ? 

LXXXVII.  —  Si  unus  est  Deus,  cur  in  tribus  spes 
salutis  est,  et  non  in  duobus  aut  quator,  aut  certe 
in  ipso  uno  ?  et  quare  non  est  ab  initio  Trinitas 
praedicata  ? 

Nihil  pene  novum  efifectum  est :  sic  enim  Trinitas 
praedicatur,  ut  unus  Deus  credatur.  Non  ergo  addi- 
tum  est  ahquid,  sed  sacramentum  Dei  unius  reve- 
latum.  Inter  ipsa  autem  primordia  manifestari  non 
oportuit  ;  quia  prius  praedicandum,  el  postea  id 
quod  praedicatum  est,  revelandum  :  ut  scias  Pa- 
trem  esse,  a  quo  cuncta  sunt  ;  Fiiium  vero  dici, 
per  quem  sunt  omnia  ;  Spiritum  autem  sanctum 
appellari.  per  quem  omnia,  quse  a  Patre  quidem, 
sed  per  Fihum  sunt,  regenerantur  ad  ticlem  Dei 
unius.  Hi  ergo  tres  sunt  quidem,  sed  una  divini- 
tas.  Ratio  igitur  facit  ut  tres  sint,  non  plures  aut 
infra.  Omnis  enim  numerus  usque  ad  novem  per- 
venit,  quia  tres  dum  invicem  m  se  sunt,  faciunt 
numero  novem  ;  quia  in  uno  tres  sunt,  et  tres 
suntunnm.  Qui  enim  videt  unuu],  videt  Ires,  dum 
nihil  differt  aJter  ab  altero.  Tres  ergo  unum,  et 
ter  tres  unum.  Hsec  enim  in  nono  numero  perfectio 
est,  quantum  ad  numerum  pertinet,  quia  de  uno 
sunt  omnia.  Addito  enim  uno  ex  quo  vei  in  quo 
tres  qui  numeranlur  novem,  fiunt  decem  vel 
viginti.  Semper  tamen  usque  ad  novem  venitur, 
et  unus  additur,  quia  novem  unum  sunt,  ut  ple- 
na  perfectio  sit  unitatis. 

(b)  Unus  quidem  est  Deus,  sed  non  singularis 
est.  Habet  ex  seternis  in  mvslerio  aiterum  qui  sit 
cum  altero.  Ct  quoniam  Deus  pater  in  se  liabet 
alterum  cum  aitero,  sicut  dixi,  dignum  fuit  unum 
prius  praedicare,  non  manifestato  mysterio  quod 
erat  in  ipso  :  quoniam  caput  Filii  Pater  est,  et  ca- 
piit  Spiritus  sancti  Filius,  quia  de  ipso  accepit :  et 
sicut  Pater  misit  Filium,  ita  et  Filius  misitSpiritum 
sanctum.  Postquam  autem  cognitus  est  Dens  ex 
quo  suntomnia,  tunc  scientibus  se  mauifestavit 

(a)  Rcliquuni  deesl  in  Mss.  generis. 

(b)  Queestio  eadem  ex  Mss.  secundi  generis,  inter 
post  vulgatas  ex  Yeiere  Test.  nona. 


Filium  suum,  quem  ex  fietemo  habait  apud  se. 
Manifestus  autem  FiJius  osteQdit  Patrem  esse 
qui  prius  unus  Deus  priedicabatur  esse.  Qiio  cogiii- 
to  palam  fecit  esse  etiam  Spiritum  saocium,  qui 
tertius  sit  a  Patre,  secundua  autem  a  Ghristo  secua- 
dum  numeri  ordinationem  ;  juxta  aubstantiam 
autem  non  esse  et  non  differre  aiterum  ab  altero: 
et  hoc  ex  seternis  fuisse  in  mysterio  Dei,  qui  ia 
Triuitate  est  adoramiua.  In  eodem  enim  honora 
vuit  recipi,  quod  ex  ipso  est,  in  guo  recipitur  ipse 
a  quo  est.  Dignum  enim  est,  quia  in  ipso  fueruut 
et  omnia  per  Filium  facta,  et  per  Spiritum  saoe- 
tum  iiluminata,  ut  in  Trinitate  salus  praedicetur, 
servato  ordine  persouarum,  unius  divioitatis  indis» 
creta  adorelur  potestas.  Ut  ergo  tres  siot  oon  ploi 
aut  infra,  ratio  facit:quia  omnis  oumerus  uaque 
ad  tres  pervenit.  Tres  enim  quia  invicem  in  se 
suut,  undique  Trinitas  annunitatur,  quia  in  uno 
tres  sunt,  et  tres  unum  sunt.  Uoum  qui  videt, 
videt  tres,  dum  nihil  differt  aiterum  ab  altero.  Tres 
ergo  unum,  et  unum  tres.  Hflec  est  Trioitaa  uodi* 
que  perfecLa.  Et  haec  est  Trinitatis  iutelligentia, 
quse  tunc  perfecta  est,  si  unum  dicantur. 

LXXXVIII.  —  (a)  Si  major  gratia,  et  manifestior 
inteUigentiainNovoestquaminYetereTestamento; 
quare  Isaias  propheta  aedentem  io  throDo  majesta- 
tis  vidit  Dominum  sabaoth,  qui  est  Christus,  juxta 
ioterpretationem  Joannisevangeiistae?dixit  enim 
inter  cs&iersL.Hceclocutus  est  Isaias,  quando  vidit  majet- 
tatem  ejus,  et  locutus  est  de  eo  (Isai.  vi,  i  ;  Joan,  xu, 
41).  In  Novoautem  Stephanus  primus  martyrstao- 
tem  se  vidisse  dicit  Jesum  a  dextris  Dei  (Act.  vu,35). 
Quid  est  istud  ut  hic  sut)jectus  videatur  post 
triumphos,  et  illic  quasi  Dominus  aotequam  via- 
ceret  ? 

Proutcausa  fecitita  et  Dominus  se  ostcodit.  Pro- 
phetae  enim  visus  estquasi  rex  corripieos  piebem: 
et  hoc  se  ostendit  quod  eral,  hoc  est,  sedentem.  Iii 
pace  enim  eratcausa  divinitatisejus.  Stephanoan- 
tem  ut  stans  appareret,  fecit  calumoia  Judaeorum. 
InStephanoautem  Salvatoriscausavim  patiebatur, 
Ideo  sedente  judiceDeo,  stans  apparuit*  quasiqoi 
causam  diceret :  et  quia  bona  causa  ejus  eat,  ad 
dexteramjudicis  erat.  Omnis  quicausam  dicit,stet 
necesse  est. 

LXXXIX.  -^  Salvator  inter  caetera  dicit  de  Spirita 
sancto,  quod  Veniens,  inquit,  ille  arguet  mundim 
de  peccato,  et  de  justitia,  et  de  judicio.  De  pectato 
quidem,  quia  non  crediderunt  in  me  ;  de  justitis 
verOy  quia  eo  ad  Patrem,  et  jam  non  videbilis  me; 
de  judicio  autem,  quia  princeps  hujus  mundi  judiet' 
tus  est  (Joan.  xvi,  8).  Gausam  quidem  videtar 
dixisse  arguendi  mundi,  sed  iodiget  explana- 
lione. 

Cum  Salvatori  noncrederent  Judaei,oequemua* 
danpe  potestates  ^auianonsolumhomioibusse  ma- 
nifestari  voluit^sed  et  principibus  et  potestatibos  io 
coelestibus,  sicut  docet  Apostolus  m  Epistolaad 
Ephesios  (Ephes.  ni,  iO) ;  post  passiooem  suamvera 
se  locutumSpiritumsanctumprobaturum  osteodit 
Ethoc  est  arguere  mundum,ostendereilli  veraessa 
quaecrederenoiuit.  Credere  enim  noluit  a  Deo  ve- 
nisse  Saivatorem.  Saivator  autem  servata  justitia 
non  trepidavit  reverti  ad  eum  qui  se  miserat :  et 
per  id  quod  regressus  ost,  probavit  seinde  venisse. 
Quia  nemoj  inquit,  aic^nc/t/ad  Deum,  nisi  qui  d^eeu- 
dit  a  Deo  (Joan,  in,  13).  Videntea  ergo  potestatet 
ascendereeum,  confusae  sunt,  videotes  verumesie 
quod  velut  falsum  spreverant.ltaqueistajustitiaa^ 
guiteos,  qua  justumprobatum  est,  quia  regressus 
est  unde  venerat.  Sic  autem  arguit  eos  de  peccato, 
quia  non  solum  credere  ei  noluerunt»  sed  et  occide- 
runt  eum.  De  judicio  vero  sic  eos  corripuit,  dum  oi- 
tendit  principem  mundi  reum  factum  etcomprehen- 
sum  ab  eo ,  cuj  us  Odei  non  oommunicarunt.  Yideates 

(a)  HflQc  quflastio  deest  in  Mas.  seciuidi  generia. 


^m 


APPENDIX. 


iS86 


enim  animas  de  inferis  ire  in  o«los,  cognoverunt 
adjudicatum  esse  principem  huju8mundi,ut  reus 
factus  in  causa  Saivatoris,  q\m  teuebalgureamitte- 
ret.  Hfec  quidem  ascendente  Saivatore  visa  sunt ;  sed 
superveniente  in  discipulos  Spiritu  sancto,  palam, 
apertequemanifesta  sunt.  Veraenim  correptiotunc 
fuit,quando  post  passionem  resurrectionemque  ad 
testimoniumSalvatorispubliceaperiidisvideDantur 
resurgentes  mortui,  claudi  currentes,  leprosi  mun- 
dati,paraly  tici  contirmati,  ceeci  aspicere,  surdi  audi- 
re,  mutieloqui,  dsemoniaci  purgari,  infirmi  recupe- 
rata  sanitate  gratias  agere.  Hoc  modo  Spiritus 
8anctusarguitmundum;quiainnomineSa]vatoris, 
qui  reprobatus  est  a  mundo,  omnium  curationum 
yirtutes  operatus  est. 

XG.  —  Si  diabolus  ipse  est  satanas,  quid  est  ut 
inter  castera  dicat  ad  Jiidaeos  Salvator,  Vosdepatre 
diabolo  eMiSj  et  eoncupiscentias  patris  vestri  mltis  /*a- 
eere.  Hle  homicidafuitab  initio.et  in  veritatenon  steiit; 
quia  veritas  non  est  in  est  in  eo  :  cum  loquitur  menda' 
cium,  ex  suis  propriis  loquitur  ;  quia  mendax  est  sicut 
et  pater  ejus  (Joan,  vni,  44)? 

Diabolus  non  speciaie  nomen  est,  sed  commune 
cumcsBteris.  In  quocumqueenimoperadiabolifue- 
rintinventa,  sine  dubio  diabolus  appellandu<(  est. 
Operisenim  nomen  est,  non  naturee,  Itaque  hoc  in 
locopatrem  JudaeorumCainsi^nificat,  cujus  imita- 
tores  volentes  esse  Judcei,  balvatorcm  pereme- 
runt.  Hinc  dicit  eum,quia  se  parricidio  maculavit, 
et  reum  fecit  mortis,  in  veritate  non  stetisse.  Ab 
ipso  enim  forma  data  est  fratricidii.  Istura  ipsum 
clicit,  cum  loquitur  mendacium,  de  suis  propriis  loqui, 
utostenderetunumquemquenonnisipropriavolun- 
tate  peccare.  Sed  quia  imitator  diaboli  est,adjccit, 
Quia  mendaxest,  sicut  et  pater  ejus,  Hic  enim  ut  pri- 
mum  hominem  morte  condemnaret,simulavit  se  nes- 
ciBsequidpraeceptumfuisseteiaDeo.SicetCaininter- 
rogatus  finxit  se  nescire,  ubi  essetfrater  suus  Abel, 
quem  occiderat  (Gen.  iv,  9).  Hoc  ergoin  loco  diabo- 
lum  Cainesse  dixit;  patrem  autemejus  diabolum, 
cujusopera  secutus  est.  Diaboli  enimfilius,  diabo- 
lus  est.  Sed  diabolus  ille  quiest  satanas,  patrem  in 
malitia  sua  nuUum  habet.  Ipse  enim  sibi  in  malo 
auctor  est.  Prior  enim  ipse  peccavit,  ac  perhoc  qui- 
cumque  imitati  illum  fuerint,  fiiiiejusdicentur,  et 
ille  pater  eorum.  Etenim  nos  in  fide  patrem  Abra- 
ham  habemus,  quia  prioripse  credidit  Deo:  ac  per 
hoc  nomine  ejus  censemur.  Fideles  enim  dicimur 
sicutetille. 

XQ.  —  Quserendum  quomodo  contradicendum 
sitargumentisPhotinidicentis^ChristumanteMariam 

non  esse. 

A  Joaone  prius  queeramus  Baptista,  quem  ipse 
Saivator  testem  suum  esse  professus  est.  Ait  enim 
inter  caetera  de  Domino,  Qui  de  sursum  venit,  super 
omnes  est :  qui  autem  de  ta  ra  est,  de  terra  loquitur. 
Qui  vvro  de  ecelo  venit,  quod  vidit  et  audivit,  testifica' 
tur  :et  testimoniumejus  nemoaccipit  (Joan. iii,3l,32). 
Ecce  Joannes  omnes  secumpariter  ad  comparatio- 
nem  Domini  terrestres  appellat ;  quia  iilum  de  coe- 
lis  testatur  venisse,  caeteros  vero  omnes  de  terra 
esse,  hoe  est,  de  inferioribus,  Et  ipse  Dominus  inter 
caetera  eadem  loquitur,  dicens  :  Non  enim  descendi 
de  coelo  ut  faciam  volutatem  meam,  sedvoluntatem  ejus 
qui  misit  meyPatris(Id.  vi  :  38).  Et  iterum  Dominus 
mter  alia  hoc  sensu  loquitur  dicens  :  Et  non  dico 
vobiSt  quia  ego  roaaho  Patrem,  Ipse  enim  PaterdHigit 
vos,  quia  vos  me  diligitis  et  creditis  quia  a  Deo  exivi. 
Exivi  enim  a  Patre,  et  veni  in  hunc  mundum :  iterum 
relinquo  mundum,  et  vadoad  Patrem.  Tunc  videntes 
discipuli  manifeste  illura  esse  locutum,  dicunt  ei  : 
Eeee  nune  palam  loqueris,  et  proverbium  nuUum  dicis, 
Nunc  scim%a  quoniam.scis  omnia^  et  non  opus  tibi  est  ut 
quis  te  interroget :  in  hoe  eredimus,  quoniam  a  Deo 
existiild.  XVI,  26-30).  Hsec  interpretatione  non  indi- 
gent.  Quippe  cum  ista  summa  sitreligionis  nostrae, 
at  dMstiim  ante  oarnem  in  ccbUs  cum  Deo  fuisse 


credamus,  ut  Filium  apud  Patrem.  Nam  si  propter 

justam  conversationem  et  coeiestem  doctrinam  de 

coelo  et  a  Deo  se  dixit  exiisse,  et  venisse  in  mundum 

eadem  debuerant  dicere  de  se  omnes  Prophetae  et 

Apostoli.  £t  quia  dixit,  Iterum  relinquo  mundum^  et 

vado  ad  Patrem  ;  hoc  forte  dicatur  significasse,  quia 

doctrinaqusB  venerata  Deo,reiictomundo  adDeum 

est  regressa?  Aliud  enim  quod  dicant  non  habent. 

Si  eniui  de  ccelo  venisse,  et  a  Deo  exiisse,  et  ve- 

nisse  in  hunc  mundiim,  ad  virtutis  etdoctrinue  per- 

tinet  oausam,  non  ad  Salvatoris  personam,  cum 

dicit,  Iterum  relinquo  mundum  et  vado  ad  Patrem  ; 

illo  utique  redit  unde  venerat :  sed  videmus  post 

abscessum  Domini,  et  virtutem  fuisse  in  munoo  et 

doctrinam.  Vides  ergo  non  de  virtute  dictum  esse 

a  Domino  et  doctrina,  sed  specialiler  de  se  Domi- 

num  locutum.  Quod  si  virtutis  quse  in  Christo  ope- 

rata  est,  dicis  esse  verba  ;  haec  ipsa  virtus  Deum 

Patrem  suum  appellat.  Ecce  incurris  quod  times  : 

quiasivirtusDeiPiliusDeiest,  ipsa  utique  virtus  Dei 

est,  dequadicit  Apostolns,  Christumuei  Virtutemet 

Deisapientiam  (I  Cor,  i,  24) :  hcec  exivit  a  Deo,et  ilerum 

ad  eum  regressa  est.  Itaque  haec  ipsa  Virlus  quae 

Christus  est,  in  Spiritu  Dei  dsemonia  se  testatur  eji- 

cere  (Matth.  xu,  28) ;  qui  spiritus  per  Apostolos  ope- 

ratus  est,  ut  scias  Spiritum  sanctum  per  quem  Domi- 

nus  operatus  est,  post  abscessum  Domini  hic  in 

mundo  perApostoIosoperatum:  ulpleniusappareat 

Dominumdesuapersonalocutum,quiarelictomun- 

doregressusestadDeum.Autsiputusvirtutemhanc 

non  esse  Christum,  duce  erunt  virtutes  et  duo  filii 

Dfti  :  et  ubi  est  illiid  quod  legitur  Unigenitus  Filius 

Deiy  quiest  in  sinu  Patris  (Joan,  i,  18)?  et  iterum^Sie 

enim^xnqxxiX^dHexit  Deusmundum  hunc,ut  Filiumsuum 

unicum  daretpro  eo  (Id.  lu,  16)?  Animadvertis  jam 

virtutemDei,qu8ecorporalileroperataestinmundo, 

ipsam  unamessequaeetDei  Virtusdicatur  etFilius. 

Et  videamus  quid  crediderint,  aut  cui,   Apostoli 

audientes  a  Domino,  Ecce  iterum  relinquo  mundum^ 

et  vadoadPalrem :  respondernnt  enim,  Ecce  nunc  po- 

lam  loqueris,  et  proverbium  nuHum  dicis.  Nunc  scimus 

quia  nosti  omnia,  et  non  opus  est  tibi  ut  quis  te  inter' 

roget  :  in  hoc  credimusy  quoniam  a  Deo  existi,  Nunc 

videaraus  si  de  virtutibus  ambigerent  discipuli, 

utrum  a  Deo  exissent,  cum  vidissent  Lazarum  jam 

fetidum  quartadieresuscitalnm  (/J.  xi,44)9CiBCoa 

nativitateoculosreformatos  (Id.  ix,  7),  tactu  fimbrifle 

mulierem  a  profluvio  liberatam  (Matth.  ix,  20-22), 

aquse  naturam  mutatam  invinum  («/oan.  ii,9).  At  de 

persona  Doinini  nemo  plane  dubitavit,  vel  de  virtu- 

tibus:quippecumdicerent  iIlumaliiesseEIiam,alii 

Jeremism,  aut  uuum  ex  Prophetis  (Matth.xyuM), 

Nam  cumlapidarevellentillum  Judaei,  responditeis 

Jesus  :  Multa  opera  bona  ostendi  vobis  a  Patre  meo  • 

propter  quod  eorum  opus  lapidatis  me  ?  Dixerunt  ei 

Judflei :  Nosde  bonoopere  non  te  lapidamuSySedpropter 

blasphemiam  ;  etquta  eum  sis  homoy  facis  te  Deum  (Joan. 

X,  31-33).  Si  ergo  Judsei  quod  Dei  opera  essent  non 

ambigebant,  Aposloli  ambigebant?Quoniam  ergo 

omnisdubitaliodeSalvatorispersonaerat^resenim 

inaudita,  et  quse  in  senftum  humanum  non  rueret, 

stuporemhominibusfaciebat,cumaudiebantdicen- 

tem  illiim  se  a  Deo  eziisse,et  proprium  sibi  patrem 

esse  Deum) ;  idcircodiscipuli  satis  sibi  esse  factum 

confitentes  manifestatione  verborum  Domini,dixe* 

runt  ad  eum  :  Nunc  scimus  quoniam  nosti  omniay  et 

nonesopus  ut  quis  te  interroget:  in  hoc  credimus,  juo- 

niam  a  Deo  existi.  Si  enim  non  vere  a  Deo  exivit, 

fides  Apostolorumexinaniturised  non  potest,  quia 

a  Salvatore  probata  est.  Respondit  enim  eis,  Modo 

creditis ;  id  est,  tanta  signa  viaentes  non  credebatis. 

Itaq  ue  probatum  est  Aposlolis  Christnm  a  Deo  exiisse 

et  venisse,  ut  per  hanc  exitionem  Fifiiim  istum  Dei 

credere  non  esset  ambiguum.  Si  enim  nemo  vidit 

Deum  nisi  qui  est  a  Deo  hic  vidit  Deum  [Id,  vi,46), 

et  si  nemo  novit  Patrem  nisi  Filius  (Matlh,  xi,  27) ; 

hoc  est  vere  apud  Deum  Patrem  fuiase»  et  ab  eo 


m1 


QUiESTIONES  EX  NOVO  TESTAMENTO* 


n» 


exisse,  et  venisse.  Nemo  eniin  alius  poterat  a  Deo 
ezire,  Disihicqui  io  priDcipioeratapudDeuin(/oan. 
),  i);  quiaetDec^uisquam  alius8ciebat,aut  viderat 
Deum.  Ideo  DODiDcredibilenobisest^yerum  Filium 
hunc  Dei  credere.  Sicut  dicit  JoaoDes  iD  Epistola 
prima,jE^/  simus,  iDquit,  in  vero  Filio  eju$  Jesu  Christo. 
uic  est  vertu  Deut,  et  vita  afterna  H  Joan.  v,  20)  :  et 
Apostolus,  Qui  proprto,  iuquit,   Filio  non  pepercit 
{Hom,  VIII,  32) :  et  Evaugeiista;  Quia  proprium,  ait, 
sibipatrem  dicebat  Deum  (Joan,  v,  18).  Si  verus  ergo 
Filius  Deiest  Christus,  auomodohonio  laDtum  est? 
verus  cDim  Pilius  dod  diceretur,  Disi  proprie  ab  eo 
essetgeDilus.  Autdicat  Photiuus,  quareverusFilius 
Deicreditur,  si  dod  estverus?  Aut  quid  opus  erat 
huDc  credere  Filium  Dei,  si  udus  esset  de  caeteris 
saootis,  qui  filii  Dei  digni  suDtappellari?Aut  Dum- 
quid  aliqua  iodigoitas  io  hoc  est,  per  quam  Filius 
Dei  sicut  caeteri  suDt,  credi  dod  posset  :  et  idcirco 
dicitur,  uthicdequoiDcredulum  videtur,  credatur 
Filius  esse  Dei  ?  Si  eoim  potior  ceeteris  est,  quid  opus 
est  ut  dicatur,  Grede  Christum  Filium  Dei  esse,  si 
UDUs  essetdecaeteris;  oisiquia,  utaliter  dehoc  cre- 
datur,  prapcipitur,  quam  de  cffiteris?  Ut  quiamulti 
suDt  qui  filii  Dei  saoctitatis  causa  appellaDtur,  hic 
solus  verus  FiliusDei  credatur,  uodeet  uuicus  dici- 
tur.  Namquls  saoctorumausus  fuerit  Filium  Dei  se 
dicere,  dod  dicam  et  uoicum  S  oisi  Salvator  cooscius 
Dativitalissuffia  Deoprofectfle?Quomodo  autempa- 
teretur  se  adorari,  si  nesciretse  de  Dpo,  cum  scri- 
ptum  sit,  Dominum  Deum  tuum  adorabisy  et  ipsi  soli 
servies(Deut,y\,  13)?  Quippe  cum  Joannem  angelus 
corripuerit,  eoquod  adorare  se  vellet,  dicens  ei^Ne 
fecerts,  quia  conservus  tuus  sum  :Deum  adora  (Apoc, 
ziz,  \0,  et  xsn,  9).  Et  cum  soli  Deo  serviendnm 
Scriptura  testetur  ;  Apostolus  tamen,  Qui  servit^  in- 
quit,  Christo,placetDeo(Rom,  xiv,  iSKQuare?  Quia 
UDum  suDtDeusetChristus, PateretFilius.  Aposto* 
lusse  Christi  servum  fatetur,etdicitCoriDlhiis,  No- 
lite  fieri  servi  hominum  (I  Cor.  vii,  23).  Et  adGalatas, 
Pautus  anostolus,  non  ab  hominibus,  neque  per  homi» 
nem  :  sea  per  Jesum  Christum,  et  Deum  Patrem,  qui 
suscitavit  eum  a  mortuis (Galat  i,  1)  :  oslendit  aperte 
Christum  Deum  esse  et  bomiuem,  ut  apostoJatum 
suumDooabhomiDe  esse^seda  Christo,juxtaquod 
Deusest,  et  a  PatreDeo  esse  demoostraret.  Denique 
in  subjectis  ait  iNeque  enim  ego  ab  homine  accepi  il- 
/ud,  neque   dtdici ;  sed  per  revelationem  Jesu  Christi 
(Ibid.,  1, 12).  Quid  tam  apertum ? Dei euim  docirinam 
Donperhominemdicitseesseassecutnm,sedabipso 
Deoedoctum.  Nam  nos  Dei  doctrinam  per  homiDes 
accipimus  :  Yas  autem  electionis  nihil  seprobat  ab 
Apostolis  assecutum,  hoc  est,  abhominibus.  Nam  si, 
quiaDeidoclrinaest.ideononperhominemdiscitur, 
q[uamlaudem  suam  testalur  Apostolns,  sisicdidicit 
sicut  caeteri  Apostoli  ?  Utquid  dicit,  Neque  ego  ab  ho- 
mine  accepiHlud,  neqtu  edoctus  sum ;  sedper  revelatio- 
nem  Jesu  Christi  ?  Quis  ambigat  hoc  loco  Cbristum 
Deum significatum?  Sed  quid  mirum, cnm  inter  cae- 
tera  dicat  ad  Romanos,  Quorum  palres,  et  ex  qui- 
btu  Christus  secundum  carnem.  qui   est  super  omnia 
Deus,  benedictus  in  ssecula  (Bom.  ix,  5)?  Quid  est,  et 
ex  quibus  Christus  secundum  carnem  ?Non  enim  hoc 
diceret, nisi  esset et  secundum  Deum  ;  ut  secundum 
carnem  ex  patribus,  secundumdivinitatem  vero  ex 
Deo  Christussit  super  omnia  Deus.  Sed  forte  ad  Pa- 
tris  personi-impertinere  dicatur?SedhocloconuIla 
est  paterni nominis  mentio.  Ideoque  si  de Christo  di- 
ctumnegatur,personacuicompetatdelur.  Quareau- 
tem  Christo  non  competat,  cujus  nomini  ccelestia, 
terrestria  et  inferna  genu  flectunt  (Philipp.  i\,  10)  ? 
hoc  est,  super  omnia  esse  Deum.  Praeter  neec  enim 
alia  nulla  sunt.  DicatnuncPhotinus,  si  haechomini 
geou  flectuDt :  aut  si  DeuspoteDtiasillascGelesteset 
saoctos  Angelosuthominem  adorent,  decrevit.  Sed 
ab8it,quia  Deus  nihil  stultum  deorevit ;  maxime  cum 

• 

*  Ms.  Colbert.^  verum. 


DOD  liceat,  oisi  Deum  adorari ;  quanto  magisincoe- 
lis?Rex  eoim  adoratur  ioterrisquasivicariusDei. 
Chrislusautem  postvicariamimpietam  dispensatio- 
oemadoratur  io  coelis  etiD  terra.  Legimus  namque, 
quia  Verbwn  caro  factum  est  (Joan.  i,  14)  :  hoc  est, 

miDislroSpiritusaDctoiDcarnatumesseexMariahoc 
Verbum,  in  principio  apud  Deum  fuisse,  et  Deum 

esse,hocquoqueFiliumDeiappellari.Quomodoergo 
nonanteMariamestquodin  principio  eral,  et  Deus 
erat?  Etiamsi  obcfficatus  Deumhocesse  oegas,  Ver- 
bum  tamen  non  negas  :  neque  ignorashoc  Verbum 
Filium  Dei  appellari,  et  hoc  apud  Deum  fuisse  in 
principio.Quaergo  ratione  postMariam  dicisesse, 
quod  in  principio  legis  fuisse?In  Apocaljpsi  enim 
legimus  de  Christo,  Et  nomen  ejus  est,   Verbum  Dei 
(Apoc.  XIX,  13).  Quod  verbum  multas  habet  ioter- 
pretatiooes.  Nam  oihil  de  Deo  est  quod  doo  Deus 
dicatur  ;  sed  propterauctoritatem  uoius  Dei,  quod 
de  ipso  oatum  est,  Verbum  appellavit  :  uthac  ra- 
tiooe  ducti,qua  scimus  verba  oostra  ooooisi  ex  oobis 
esse,  Christum  de  Deoesse  crederemus.  Nec  aliler 
quideo)  oportuit  dici  ut  de  ipso,  et  ooo  extra  eum 
crederetur.  Nam  simili  modo  et  Virtuset  Sapieotia 
Dei  vocatur,  ut  eadem  ratiooe  de  ipso  iotelli^atur. 
Si  enim  dixisset  Deuset  Deus;  non  illum  de  seesse 
significaverat,  sed  duos  fecerat  deos,  quod  uuilati 
adversum  est.  Hsc  ratio  in  divinis  Lihns  est,  utsi- 
gnificatus  Deus  Christus,  modum  noo  excedat  Dei 
unius.Quamautemillud  tuum  stultumest.  Photine, 
quo  sic  distinguis  in  capite  Evangelii  Joaoois,  ne 
Verbum  Deus  dicatur  ?  Sic  enim  legis  :  In  princi- 
pio  erat  Verbum,  et  Verbum  erat  apud  Deum,  et  Deus 
erat  Verbum.  Boc  in  principio  erat  apttd  Deum.  Quid 
sibi  vult  h&c  distinctio  ?  quem  indicat  seosum? 
quam  significat  pietatis  rationem,  oisi  solam  ad- 
versus  Dei  Filium  iDimicitiam?  Quffi  eoim  sigaifi' 
catio  est  proouotiaDtis,  Et  Verbum  eratapudDeum,et 
Deus  erat  f  Hffic  ergo  legis  oostr»  sapieotia  est,  ut 
doceat  quia  est  Deus  ?  Quffi  liogua  est,  quae  gens, 
quffi  terra,  quffi  secta,  auffi  oeget  Deum  e5se?£t  ut 
quid  iDsiouet  dicit,  Et  Verbum  eratapud  Deum  :  aut 
verbum  hoc  quid  vult  iotelligi,  nisi  rationem  ejus 
ostendal?  Non  enimpropterDeumEvaogeliumscri- 
de    quo    quffistiooes  fiuot.  Mysterium  enim  Dei 
bitur,  de  guo  oomo  dubitat,  sed  propter  Verbum 
est,  quod  ideo creditur,  quia  ooo  estomoibus  maoi- 
festum.  Ideoque  ScripturacoDteoditdocereqaidsit 
Verbum,  dicens  :  Et  Verbum  erat  apudDeum,etDettt 
erat  Verbum.  Hoc  erat  in  principioapudDeumA%\\idt{ 
rationi  convenit,  et  pronuntiatio  integra  est.  Osteo- 
dit  enimquia  Verbum  hoc,  quod  in  principio  apud 
Deum  erat,  et  Dcus  erat,  in  sacrameoto  mysterii 
leterni  Dei  quod  ignotum  erat  a  sfficulis  et  genera- 
tionibus,  Deus  Verbum  apud  Deum  Patrem  fuisse 
credatur.  Et  quia  carnalibusio  dubium  veoit,  qui 
voluDt  Scripturam  pro  seosus  suiloqui  capacitate, 
fides  posita  est,  quffi   seosum  Scnpturae   secuta 
prffimium  mereatur.Salomooi  cum  sapieotiamaDec 
postulasset,  responsum  a  Domino  est :  Eece  dedi 
tibi,  inquit,  cor  sapiens  etprudens,  quale  non  fuitanU 
te,  et  post  te  non  exsurget  vir  similu  tibi  (III  Beg>  w, 
12).  Quid  dicemus?  VerumestquodpromisitDeus? 
Imo  verum  est.  Nemo  ergo  hominum  similis  erit 
Saloinoni.  £t  quid  videbitur  de  Christo,  qui  inter 
cffitera,  Regina,  inanit,  Austri,venitabultimis  terrg 
audire  saptentiam  Salomonis  :  et  eue  plus   Salomom 
hic  (Matth.  xii.  42)  ?  Nunc  elige  qui  credas,  Pbo- 
tine,  Deo  an  Christo,  Patri  ao  Filio  ?  Si  Patri  cre- 
dis,  arguis  Filium  ;  si  Filio  credis,  accusas  Patrem. 
Si  euim  homo  taotum  est  Christus,friistra  se  pne- 
posuit  Salomooi  coDtra  promissum  Dei  ;  si  autem 
notelligitur  esse  et  Deus,  digoe  se  aoteposuit  Salo- 
mooi,  et  promissum  iocootamioatumest  Dei,  quia 
ooo  exsurrexit  homo  similis  Salomoni.  Christui 
eoim  idcirco  se  potiorem  osteodit»  quia  Deus  est. 
Odemeotiam  Photioi,  quiChristumanteMariam  fa- 
terinoo  vuit^  quem  voce  sua  audit  ***MtnM>m  qood 


2289 


APPENDIX. 


2200 


ante  Abrabam  sit !  Cum  enim  de  tempore  agerent 
cum  eo  Judaei  dicentes,  Quinquaginta  annos  nondum 
habes,  et  Abraham  vidisti  ?  respondit  eis,  Amen  dico 
vobis,  antequam  Abraham  fieret  ego  sum  {Joan.  viii, 
57,  hS).  Non  dixit,  melior  sum :  sed  ad  interrogata 
respondit,  quia  ante  erat  quam  putabant  Judeei. 
Maledictum  plane  Legis  Photinus  evadere  non  po- 
test,  quia  spem  suam  habet  in  Christo,  qiiem  tan- 
tum  hominem  dicit,  cum  legai,  Maledictus  homo  qui 
spem  habetin  homine(Jerem.  xvu,b).  Apostolus  au- 
tem  sciens  Christum  Deum,  ideoet  in  pnesenti  et  in 
futuro  spem  esse  in  eo  ait,  Si  in  hac  tantum  vita^ 
inquit,  sperantes  sumus  in  Christo,  miserabiliores  su- 
mus  omnibus  hominibus  (I  Cor.  xv,  19).  Non  ergo 
homo  tantum  est,  in  quo  spem  habere  docemur  ; 
auia  vana  spes  in  homine  est.  Haec  diximus  pauca 
ae  multis  :  sufiiceret  enim,  si  bonae  mentis  esset, 
Photino  hoc  solum  quod  postremum  posuimus. 

XCII.  —  Quomodo  intelligitur  quod  dicil  Salva- 
tor,  Paeem  meam  do  vobis  ;  paeem  meam  relinquo 
vobis  :  non  sicut  hic  mundus  daty  ego  do  vobis  (Joan, 
XIV,  27) ? 

Qui  pacem  suscipit  Salvatoris,  inimicitiam  con- 
trahetmundi.Nisienimdiscordaveritadiabolo,  pa- 
cem  non  habebit  cum  Christo.  Nemo  enim  potest 
duobus  dominis  servire  [Matth,  vi,  24).  Hic  ergo  a 
mundo  discordat,  qui  legem  Dei  fideliter  servat. 
Christipacemunitus,omnium  adversariorum  com- 
primit  leia.  Quis  enim  audeat  adversus  eum  quem 
scit  regis  amicum  ?  Aliter  tatnen  mundus  pacem  dat, 
quam  se  Salvator  dare  promisit.  Mundus  enim  aut 
metu  dat  pacem,  aut  prece.  Salvator  vero  cum  sit 
forlissimus  omnium,  nullum  utique  metuens,  non 
rogatus  dat  pacem.  Salvatoris  ergo  haec  pax  est, 
qu8B  idcirco  datur,  ut  munimentum  sit  contra  hos- 
tes.  Pax  quidem  unonomine  appellatur,  sod  longo 
intervallodiscernitur,  Dei  et  mundi.  Heec  enim  fra- 
gilis  est,  illa  fortis  ;  hsec  carnea,  illa  spiritualis  ; 
baec  terrena,  illa  coelestis  ;  heec  de  necessitate  est, 
iilade  voIuntate.ChristusenimnuIIiusegenspacem 
ofiert  invalidis  et  inermibus,  Dominus  servis,  bo- 
nus  malis,  Deusbominibus.  Recte  ergo  eM^Nonsi- 
cut  hic  mundus  dat,  ego  do  vobis :  hoc  enim  dicens,  in- 
telligi  voiuit  clementiam  bonae  voluntatis  sufe.  Cum 
enim  omnis  idcirco  det  paceni  ut  proticiat  sibi ; 
hic,  id  estSalvator,  ad  hoc  dat,  ut  prosit  non  sibi, 
sed  eis  qnibus  dat.  Aliter  ergomundus  dat  pacem, 
quamdedit  Salvator.  Etmundi  pax  non  docet  bo- 
nam  vitam^  non  suadet  ad  patientiam,non  provo- 
cat  ad  justitiam,  non  hortatur  ad  misericordiam, 
nonpromittitaeternam  vitam.  Quicumqueenimac- 
ceperit  pacem  Christi,  alienus  erit  a  vitiis  hujus 
mundi,  quee  militant  adversus  animam. 

XCIII.  —Quaerendum  an  Spiritum  sanctum  ha- 
buerint  Apostoli  tempore  illo  quo  fuerunt  in  terra 
cum  Domino  :  quia  inter  multa  dicit  Evangelisla, 
Spiritus  nondum  erat  datus^  quia  Jesus  nondum  /ve- 
rat  honorificatus  (Joan,  vn,  39)  ;  et  alio  in  loco,  Si 
diligitis  me,  ait,  prascepta  mea  servate,  et  ego  rogabo 
Patrem^  et  alium  Paracletum  dabit  vobis,  ut  vobiscum 
sit  in  xternum,  Spiritum  veritatis,  quem  mundus  non 
potest  accipere  ;  quia  non  videt  nic  cognoscit  eum  :  vos 
videtis  eum  et  cognoscitis ;  quia  apud  vos  manet^  et  &o- 
biseum  est  (Id.  xiv,  15-17).  Quid  esthoc  ?  Negat  da» 
tum  Spiritum  ante  passionem  :  rogaturum  autem 
se  promittit  Patrem,  ut  mittat  eum.  Item  subjecit, 
quia  cum  ipsis  erat,et  manebat  apud  eos.  Post  re- 
surrectionem  autem  legitur  insufflasse  et  dixisse 
eis,  Aceipite  Spiritum  sanctum  (Id.  ix,  22).  In  Pen- 
tecoste  autem  descendisse  legitur  Spiritus  sanctus 
in  Apostolos(i4c/.  n,1-4|.Tantas  videoin  haccausa 
perturbationes,  ut  quia  tenendum  sit  nesciam. 

In  his  omnibuA  quae  proposita  sunt,  non  una  est 
causa.  Breviterenim  singularumcausarum  signifi- 
catae  sunt  formse  ;  qnia  unus  qiiideui  cst  Spirilus, 
sed  dona  habet  multa.  Cum  ergo  legitur  Spiritus 
sanctus,  intelligi  debet  et  ejus  officium,  in  quo  sit 


significatus.  Nam  quiaet  cum  eis  erat,  et  venturut 
erat,  non  eatfalsum :  sed  si  non  istud  ad  personam 
trahas,  sed  ad  naturam.  Alterum  enim  se  ventu- 
rum  a  Patre  promisit  Christus  ;  ut  quia  indififerens 
est  eorum  divinitas,  in  praesentia  Christi  non  pute- 
tur  absens  Spiritus  sanctus,  et  in  adventu  et  in  ap- 
parentiaSpiritus  sancti  prsesens  aestimetur  et  Cbria- 
tus.  Ideo  cum  venturum  eum  promittit,  dicit,  Vos 
videbitis  eum^  quia  apud  vos  manebitf  et  vobiscum  erii : 
ut  securi  essent  Apostoli,  quia  post  ascensionem 
Domini  non  minorem  aut  degeneremad  tuitionem 
habituri  essent  pastorem  aut  re^em.  Nam  non  est 
dubium  non  datum  esse  credentibus  Spiritum,  nisi 
sicut  Evangelista  testatur,  postquam  devicta  morte 
resurgens  clarificatus  est  Dominus.  Ipsius  enim 
triumphantis  Domini  verba  aunt  et  dicentis,  Quia 
Joannes  quidem  baptizavit  aqua^  vos  autem  baptizabi-' 
mini  Spirttu  sancto,  quem  accepturi  estisnon  fMtmul- 
tos  hos  dies  [Act.  i,  5) :  hoc,  tempore  quoascendere 
ad  Patrem  rIisposuit,interfatus  videtur.  Iliud  autem 

3uod  insufflasse  indiscipulos  Dominus  legitur  post 
ies  paucos  resurrectionissuee,  et  dixisse,  Aectpite 
Spiritum  sanctum,  ecclesiastica  potestas  collata  in* 
telli^itur  esse.  Quia  enim  omnia  in  traditione  do- 
minicaperSpiritum  sanctum  aguntur,  idcirco  cum 
regula  eis  et  forma  tradilur  hujus  disciplinae,  di- 
citur  eis,  Accipite  Spiritum  sancium.  Etquia  vere  ad 
jus  ecclesiasticum  pertinet,  statim  subjecitdicens, 
Cujus  tenueritis  peccata,  tenebuniur  ;  et  cujus  remise- 
riiis,  remittentur  ei  (Joan.  xx,  23).  Inspiratio  ergo 
heec,  gratia  quaedam  est  qim  per  traditionem  in- 
funditurordinatis,  per  quam  commendatiores  ha- 
beantur.  Unde  Apostolusdicit  adTimotheum,aVo/t, 
inquit,  negligere  gratiam  quse  est  in  te,  quae  dala  est 
i%biperimpositionemmanumpresbyterii(l  Tim.  iv,  14). 
Semel  ergo  fieri  oportuit,  utdecsetero  traditioista 
non  sine  donoSpirilussancti  esse  crederetur.Sicut 
enim  in  Salvatore  forma  data  est  visibiliter,  ut  post 
Baptismum  Spiritus  sanctus  credentibus  de  caetero 
invisibiliter  dari  non  ambigeretur  :  ita  et  in  supra 
dicta  causa  forma  data  est  in  principio,  ut  ex  eo 
traditioni  ecclesiasticee  Spiritussanctusinfususcre- 
datur.  Ut  autem  Apostoli  praesente  Domino  virtutes 
facerent,  potestasdataest,  sicut  etpriusProphetis. 
Trium  ergo  officiorum  formee  doni  Spiritus  sancti 
in  Apostolis  sunt  ostensae.  Quarum  prima  heec  est, 
quaead  jusecclesiasticum  pertinet  in  regenerandis 
vel caeteris  offieiis.  Secunda,  quie  in  Pentecoste  data 
est,  quae  est  generalis.  Non  solum  enim  in  Aposto- 
los,  verum  etiam  in  omnes  decidit  Spiritus  sanctus 
credentes.  Tertiaformaest,  qufiesolis  Apostolis  con- 
cessa  estinsignisacvirtutibusfaciendisjusque  dum 
fidei  semina  jacerentur  ad  crementum.  Semina 
enim  fidei  sunt  virtutes  per  Apostolos  factae.  Ipsi 
enim  antistites  positi  sunt  hujusmodi  veritatis,  qui 
per  signa  et  prodigianon  irrationabilem  essefidem 
nostram  testarentur.  Nullaenim  probatio  major  est 
veritdtis  quam  virtus.  Haec  est  enim  quee  omnem 
terrcnam  philosophiam  accusat,  quia  semper  so- 
lis  verbis  studuit,  non  habens  testimonium  virtutis, 
qu8B  stabile  esse  quod  verbis  astructum  erat,  de- 
monstraret.  Igitur  Spiritns  sanctus  generaliter  se- 
mel  datur  omnibus  credentibus,  per  quem  filiiDei 
esse  probentur,  dum  manet  in  eis.  In  signis  vero 
et  prodigiis  faciendis,  non  manet  in  homine,  sed 
vocatusadvenit,autsuggeritneccessaria,etrecedit. 
Similiter  et  in  traditione  vel  ordinatione  deforis 
gratiam  praestat,  tuitionem  etiam  deferens  devotis 
fidei. 

(a)  In  his  omnibus  quae  proposita  sunt,  non  una 
est  causa.  Breviter  enim,  etc.  Nam  non  est  dubium 
credentibus  non  datum  esse  Spiritum,  nisi  post* 
quamdevicta  morteclarificatus  est  Domious.  Ante 
ascensnm  enim  Dominus  formam  discipulisdedit, 
quomodoacciperedeberentbaptizatiSpiritumsanc- 

(a)  Quflestio  eadem  ez  Mss.  secundi  generis,  inter  post 
vulgatas  ez  Novo  Test.  quadragesima  secunda. 


mi 


QUiESTIONES  &\  NOVO  TESTAMENTO. 


2MI 


tum,  qaodnunc  abepiscopiseustoditur.Trium  ergo 
officiorum  formaedoni  Spiritus  sancli  in  Apostolos 
dataesunt.  Prima  estquae  generalis  est,  quaeinPen- 
tecoste  data  est ;  non  sohuu  enim  in  Apostolos,  ve- 
rum  etiam  in  omnes  oecidit  Spiritus  sanctus  cre- 
dentes,  utloauerenturmagnaliaDeilinguis  diyersis 
uniusgentis  nomines.  Secunda  forma  specialis  est. 
Nonenim  pertinetadomnes  credentes,  sed  ad  epis- 
copos  tantum,  ut  baptizatis  per  manus  impositio- 
nem  dent  Spiritum  sanctum :  quae  inter  episcopqs 
potest  dici  generalis.  Tertia  forma  est,  quae  solis 
Apostolis  estconcessa,  insignisacmiraculisfacien- 
dis  ad  tidei  incrementum.  Semina  enim  sunt  fidei 
virtutes  per  Apostolos  factte.  Itaque  per  ordinem 
officiorum  Spiritus  sanctus  Apostolisdatus  est,  ut 
primum  decideret  in  eos,  sicut  et  in  cffiteros  cre- 
dentes,  in  Pentecoste.  Deinde  quasi  primi  sacerdo- 
tes,  utepiscopi  manus  imponentescredentibusda- 
rent  Spiritumsanctura.  iNam  prodigiautfierentper 
Apostolos,  temporis  gratiaest,  non  personarum  : 
sed  beatificati  sunt,  quia  eos  tempus  iovenit,  quo 
Dominus  donumsuum  effudit  super  terram,  utpo- 
testatem  acciperent  ad  ezemplum  credenlium,  per 
Spiritum  sanctum  faciendarum  virtutum.  Ut  autem 
praesente  Domino  missi  deemonia  pellerent  et  vir- 
tutes  caeteras  facerent,  Apostolis  potesta»  data  est, 
ut  sine  invocatione  nominis  imperarent  dflemoniis^ 
aut  ceeterisaegrorum  passionibus,  et  salutis  prose- 
queretureffectus.  Hac  scilicetrationispotestate.qua 
usi  sunt  prophetffi,  Elias  et  Elisseus,  in  virtutibus 
faciendis.  Denique  dicit  Salvator  discipulis  suis, 
Ameriy  amen  dico  vobis  ;  ni  quid  petieriUs  a  Patre  in 
nomine  meo,  dabit  vobis  :  usquemodo  non  petistis  quid- 
quam  in  nomine  meo;petitej  et  accipietis  (Joan,  xvi, 
23,  24).  Quoniam  ergo  sineinvocationenominisfe- 
cerunt  virtutes  Apostoii,  sicut  supra  memoravi,  non 
tamen  omnino  smenominispotestate.  Per  id  enim 
quod  ab  ipso  missi  erant,  qui  daemonibus  et  pas- 
sionibus  terrori  erat,  ipso  metu  fugabantur  daemo- 
nia,  et  infirmitates  curabantur.  Iiaque  nomen  Do- 
mini  tacite  operabalur.  Denique  apostoius  Petrus 
d  ici  t  J  udfieis  i  nter  csetera. /n  nomt  ne /i^stt  C/irua' iVaza- 
reni,  quemvosabnegastis  et  crucifixistis,  hic  astatsanus 
coram  vobis  (Act.  iu,  16)  :  nec  quidem  aliud  nomen 
datum  est  sub  coelo,  in  quo  oporteat  salvos  tieri. 

XCIV  (a).  —  Queerendum  est,  si  Judas  Scario- 
tes  proditorDomini,  ante  passionem  Salvatoris  la- 
queo  vitamfinivit. 

Tradito  Saivatore,  et  iiiucescente  parasceve,  om- 
nes  principessacerdotum  et  Scribseet  seniores  con- 
venerunt  in  domum  Caiphee  pontificis,  quo  perdu- 
cendum  sciebantesseJesum,  ut  audirenteum.  Hoc 
Maltbaeus  et  Marcus  evangelistee  testantur,  et  nul- 
lum  ex  his  ante  perfectum  impium  opus  a  domo 
prfBsidis  abscessisse,  quippe  cum  omnis  instantia 
eorum  et  devotio  ad  agenaum  Pascha  mors  esset 
Salvatoris.  Occupatis  ergo  eis  ad  necem  Domini  a 
mane  usque  ad  noram  nonam,  quo  modo  Judas 
eis  retuiisse  pretium  sanguinis,  quod  acceperat, 
ante  crucem  Domini  probatur,  et  dixisse  illis  in 
templo,  Peccavi,  quod  tradiderim  sanguinem  justum 
(Matth,zx\i\,  i-5)?  cumconstet  utique  omnesprin- 
cipes  et  seniores  ante  passionem  Domini  non  fuisse 
in  lemplo.  Quippecumetiam  in  cruce  posito  iiisul- 
tarent  ei  (Ibid.,  41).  Non  enim  inde  polest  probari, 
quia  ante  passionem  relatum  est,  cumsint  multa, 
quffi  cum  ante  factaprobentur,novissima  ordinan- 
tur :  et  iterum,  quandolocus  admittit,  utquod  post 
factum  est,  anteponatur.  Nam  manifestum  utique 
est  quinquagesimum  psalmum  anteriorem  esse 
quam  tertium.  Sic  ergo  aliquando  evenit,  ut  anlici- 
penturquffi  posteriorasunt.  Unde  et  Maria  cumpost 
resurrectionem  fratrissui  Lazari,  ante  sex  diesPas- 
chte  in  ccena  unguento  pedes  Domini  unxisse  pro- 
betur,  proptersignificationem  ejus  anticipatum  est 

(a)  Hsc  qaGBStio  deest  in  Msb.  secundi  generis. 


ab  evangelista,  dicente  inter  caetera,  Maria  atrfm 
erat,  inquit,  quse  unxit  Dominum  unguento  (/oan.xi, 
2).  Hoc  refert  antequam  Lazarus  moreretur  :  quod 
nisi  postea  factum  inveniremus,  neBciremus,  quo 
templore  factum  esset.  Sed  ne  forte  post  nonam  ho- 
ram  factum  sit,  ut  videns  iropius  et  crudelissimus 
Judas  occisum  Salvatorem,  et  ob  boc  velum  tem- 
pliscissum,terram  tremuisse,  saxa  fissa,  elemeota 
conterrita,  ipso  metu  correptus  doluerit^  doq  nes- 
cius  justum  se  tradidisse,  in  cujus  passione  tic  in- 
dignalus  sit  judex  Deus.  Sed  et  post  horam  nonam 
occupati  erant,  sicut  ffistimo,  seniores  et  principes 
sacerdotum.  Yespere  enim  eadem  die  Paacha  ac- 
turi  erant ;  sabbato  autem  nummog  portare  oon 
licebat  secundum  Legem  :  ac  per  hoc  improbabile 
est  apud  me,  quo  die,  imo  quo  tempore  laqueo  vi- 
tam  finierit  Judas  Scariotes. 

XCV.  —  Unde  orta  sit  observatio  Peatecostes, 
vel  quaratione  ? 

Nonestambiguum  cuncta  religioni&aostraB  vete- 
ri '  testimonio  roborari,  et Legis veteris  preBrogativa 
siguari.  Omnia  enim  prffiterita  Legis  veteris,  in  fi- 
gura  fidei  nostrffi  futur»  gestaetdesignata  qoscuq- 
tur,  utverumnos  tenerenonambigeremus,  quando 
ea  quffi  nunc  et  audimuset  credimus,  ante  sfficula 
prffidestinata  videmus,  non  solum  vocibus,  verum 
etiam  signorum  virtutibus  commendata.  Sed  nuoe 
illud  est,  si  eodemmodoutdesignata  sunt,  a  nobii 
intelligantur,  ut  dies  Pentecostes,  unde  et  qua  ra- 
tione  tractus  sit  congrue  dignoscamus.  Scripturs 
enimdominicffisensus  suossollicitis  etdevotisape- 
riunt,  negligentibusclauduQt.  Necenim  parerat,Qt 
resquffi  meritisad  dignisreservatffisunt,  passimab 
omnibus  viderentur.  Pentecostes  ergo,   qui  quio- 
quagesinius  aPascha  computatur  dies,  haQchabet 
rationem,  ut  sicut  post  hebdomadam  domiDicui 
diesprimusest,  in  quoadimpletumestPaschffi  mjs- 
terium  in  redemptionem  salutis    humanaB  ;  quia 
semperpostcurricula  dierum  septem,  ad  primum 
reverti  necesse  est,  ut  ostendatur  «tatem  mundi 
septenario  numeroconsummari,  etadrequiemper- 
veuire :  itaet  posthebdomadasseptem.primusdies 
est  Pentecostes.  Denique  nunquam  alio  die  quam 
die  dominico  Pentecostes  est,  ut  totumquod  ad  sa- 
lutem  humanam  proficit,  dominico  die  et  inchoa- 
tumet  adiinpletum   noscatur.  Dominico  enim  die 
factus  estmundus,et  postlapsumrursusdomioieo 
die  reformatus;  cujus  reformationis  figura  dataest 
primum  in  circumcisione,  in  qua  future  fidei  ti- 
gnum  fuit.  Post  hebdomadam,  enim,  qui  octavas 
est,primus  estin  mysterio.  Hfficestenimdies,  quam 
fecit  Dominus.  Unumeum  diemfecit,  ex  quocaBteri 
curricula  sortirentur.  Acperbocipso  die  resurrexit 
quem  fecit,  et  secundum  numerum   supra  dicts 
rationis,  ipso  die  et  in  monte  Sina  Legem  deditper 
famuluinsuum  lloysen:  ut  sicul  agnusfigorapai- 
sionis  Domini  fuit  in  sacramento  PaschaB  ;  ita  et 
iegisIatio,e  vangelicffi  prffidicationis :  qui  eodem  die, 
id  estPenlecoste,  Lex  data  est,  quoet  Spiritussao- 
ctus  deciditindiscipulos,  utauotoritatemcapereat, 
ac  scirentevangelicumJuspraBdioare.  Quod  factiim 
duplici  testimonio  connrmatur,quia  etpraedestioa- 
tumostenditur,  et  manifesta  Spiritus  sancti  iofu- 
sione  divinum  et  supercceleste  probatur  ad  legi 
nostrffi  testimonium  perhibendum.Cumenimioeo- 
gnitis  sibi  imperiti  diversislinguis  magnalia  Deilo- 
quuntur,  divinitus  se  inspiratos  ostendunt.  Filiii 
ergo  Israel  tertio  die  mensis  tertii  dataest  Lex  per 
Moysen,  sicut  in  libro  Exodi  continetur  (Exod.  xu. 
i6),qui  dies  a  quarta  decima  mensis  primi,quodie 
factum  est  Paschain  iE^^pto  (/d.xii,  i8),quioqua- 
gesimus  est,  hoc  estPentecoste.  Unde  factum  est,  ul 
ad  iegem  fidei  prffidicandam  in  Pentecoste  Spiritus 
sanctus  descenderet  in  Apostolos  (Aci.  ii,  14),  ut 
gesta  veterum,  futurorumimagineahaberentur,ad 


'  Kero^  juxta  Er.  Lugd.  Yen.  Lov.M. 


^m 


APPENDIX. 


n94 


securitatem  fidei  nostrad  :  quia  falsum  videri  non 
potestquod  ab  initio  prffidicatum  est.  Ideo  remis- 
sionis  et  reformalionis  tempus  in  quinquagesimo 
psalmo  describitur,  uteademprovidentia  quinqua- 
gesimi  dtei,  queeetprimi  est,  sciretur.  Hincfactum 
estutet  mannaprimo  die,  quiestdomiuicufl,ecflBlo 
daretur  populo  J  udaeorum,  quod  ita  esse  sex  dierum 
coutinuatio  probat,  quibus  collegerunt,  et  septimo 
die,  id  est  sabbato  quieverunt  [Exod.  xvi,  22,  23). 
Manna  autem  tjpus  estescdBspiritualis,  quaeresur- 
rectione  Domini  veritas  facta  est  in  Eucharistiffi 
mysterio.  Omnia  itaque  gesta  sunt,  ut  ad  causam 
primae  resurrectionis  incoiumia  revertantur, et  non 
giorietur  satanas,  sed  hebescat,  qui  hominem  falsa 
spe  dejecit,  ne  in  hoc  maneret  quod  factum  est  per 
Christum  Dominum  (a).  Nunc  superest  ut  probe- 
mus,  si  ita  intelligendasuntqueediximus,  ut  supra 
memoravimus.  Mensis  primus  quo  Pascha  quarta 
decima  die  celebratum  est  in  /Egypto,  hflec  dies 
oruarta  feria  fuit.  Unde  et  Lexquarta  feriadata  est. 
Quod  hinc  datur  intelligi,  quia  quinto  decimo  die 
mensis  secundi  profectionis  liliorum  Israel  sabba- 
tum  videtur  fuisse  :  idcirco  non  in  die  grex  illis 
missusestcoturnicum,  sed  vespere.  Mane  autem 
manna  pluit  de  coelo  (Exod.  xvi,  13,  14),  id  est  die 
dominico,  quiprimus  post  hebdbmadamin  repeti- 
tione  invenitur.  Denique  sex  diebus  continuis 
manna  collegerunt,  septimoautemdie,  quiestsab- 
batum,  quieverunt.  Ab  hoc  ergo  die  usque  ad  tertii 
mensis  diem  tertium  quoLex  data  est^qucere,  etin- 
veniesquartam  feriam  fuisse  quando  Lex  data  est. 
Sunt  enim  a  quinto  decimo  die  mensis  secundi, 
quando  sabbatum  fuit,  usque  ad  tertii  mensis  ter- 
tium  diem  quo  Lex  data  est,  diesdecem  et  novem. 
Tene  ergo  hos  decem  et  novem,  et  redi  super  quin- 
tum  decimumdiemsecundi  mensis,  quosabbatum 
fuit,  qui  a  primo  compulatur  quartusdecimus  ;  et 
perveni  usque  ad  diem  primum  secundi  mensis, 
et  habebis  alios  quatuordecim  ;  quos  superjunge 
ad  decem  et  novem  supra  memoratos,  et  invenies 
primnm  diem  mensis  secundi  sabbatum  fuisse. 
Snperadde  adhuc  ad  caputprimi  mensis  dies  sep- 
tem  etdecem.  quia  primi  mensis  tredecim  dies  re- 
trahendi  sunt,  qui  ante  Pascha  fuerunt :  quarta 
decima  enim  die  Qrmi  mensis  Pascha  factum  est. 
Retractis  ergo  tredecim,  et  additis  septem  et  de- 
cem,  invenies  quarta  decima  mensis  primi  quar- 
tam  feriam  fuisse.  Et  nelegendi  fastidium  patiaris, 
ant  queestionis  singuia  membra  curiose  inspicere, 
do  compendium,  ut  et  de  numero  dierum  quot  a 
Pascha  usque  ad  dalam  Legem  sunt,  certus  sis, 
et  ab  ipso  facilius  discas,  quota  feria  factum  est 
Pascha.  Tertio  die  post  secundnm  mensem  Lex 
data  est.  Sunt  ergo  menses  duo  et  dies  tres.  Re- 
trahe  ergo  de  his  tredecim  dies  qui  anle  Pascha 
fuerunt,  et  reliqui  erunt  dies  quinquaginta.  Quo- 
niam  autem  quarta  feria  data  est  Lcx,  hinc  facile 
videtur.  Manna  prima  feria  datum  est,  quia  conti- 
nuis  sex  diebus  collegerimt,  qufle  prima  feria 
sexto  decimo  die  fnit  mensis  secundi.  Ab  hac 
itaque  prima  feria  usque  ad  octavum  decimum 
diem,  quo  Lex  data  est,  quartam  feriam  invenies. 
A  feria  vero  quarta,  sive  ante  sive  retro  com- 
putes  in  quinquagesimum  diem,  quarta  feria  est : 
idcirco  quia  quarta  feria  Pascha  egerunt  in  Mgy- 
pto  Judaei,  et  quarta  feria  Legem  accepenmt : 
quintaautem  fena  profecli  sunt  de  iEgypto.  Igitur 
dedicatio  Legis  est  Penlecoste. 

XCVL  —  Quflerendum  si  Pascha  transitus  inler- 
pretetur,  sicut  Grflecis  videtur. 

Apostoins  falli  non  potuit,qni  ait,  Pascha  noslrum 
immolatus  est  Christus  (l  Cor.  v,  7).  Quod  non  suum 
utique,  sed  Legis  est  verbnm,dicente  Moyse,  Eterii 
cum  dicent  vobix  fHii  veslri,  Quse  est  deservitio  hiec  f 
Et  dicetiSf  Immolatio  hxc  Pascha  Domini  est  (Exod, 

(a)  Reliquuni  deest  in  Mss.  secundi  generis. 


XII,  26, 27).  Quid  amplius  est  necessarium  ad  testi- 
monium  i  Lex  loquitur  ;  Apostolus  probat :  hoc 
superest,  ut  contradictor  abjiciatur  ut  pervicax. 
Manifestum  est  enim  transitum  post  Pascna  fuisse. 
Desanguine  enim  immolatiagni  superpostesostiiet 
super  limen  posuerunt,  ut  transiens  nocte  angelus 
non  percuteret  domum,  in  qua  signum  sanguinis 
esset.Sanguisigitursalutemprflestitit,nontransitus: 
quia  uttransilusnon  noceret,  obstitit  sanguis. 

XCVII.  —  Qua  ratione  responderi  possit  Arii  im- 
pietati  simpliciter  ex  Lege  ? 

Sirationi  fidescommodetur,  ipsa  nominumratio 
Patris  et  Filii  ostendet  unitatem.  Si  qufleris,  quo- 
modo  ?  Non  enim  verus  Dei  Filius  diceretur,nisi  exsti- 
tisset  do  substantia  Dei  Patris.  Nec  enim  pateretur, 
veritas  et  justitiaDei  verumdicere  Filium,sideipso 
non  esset.  Non  est  enim  verus  DeiFilius,  si  deipso 
non  est.  Sed  Scripturadicit,  Yerusest:  ergo  de  ipso 
est.  Qui  enim  negatde  Deo  natum  Christum,Scrip- 
turfle  calumniam  facit,  qufie  ideo  illum  dicit  verum 
Dei  Filium,  ut  significet  de  Deo  hunc  natum.  Si 
enim  non  est  de  Deo,  et  verus  tilius  Dei  dicitur, 
fallax  est  Scriptura.  Quod  si  Scriptnra  non  fallit ; 
qui  Christumnon  fateturexstitissede  Deo,etScrip- 
turam  evacuat,  etChristum  negat  verum  Fiiium  Dei. 
Nonenim  voluntasverum  Filium  faoit,  sed  nativitas. 
Sed  potentifle,  inquiunt,  Dei  hoc  subest,  ut  falsa 
faciat  vera.  Imo  potentia  Dei  hflBC  est,  unde  et  omni 
laude  dignusest,  quia  verum  aqud  illum  verum est, 
et  falsum  falsum  est.  Nam  istud  mendacis  est,  ut 
falsum  dicat  verum  ;  quod  Deo  non  competit.  Nam 
omnia  quidem  potestlJeus,  sed  non  facit  nisiquod 
conveniatveritati  ejusac  justiliae.Manifestum  igitur 
est  idcirco  verum  dici  Filium  Dei  Christum,  ut  pro- 
prius,  id  est,  de  substantia  ejus  natus  intelligatur. 
Unde  inquit  Apostolus  :  Qui  proprio  Filio  suo  non 
f>epercit '  (Rom.  viii,  32) ;  et  in  alia  Epistola  :  ^i  cttm 
in  forma  uei  esset^  non  rapinam  arhitratus  est  ess$  se 

Sarem  Deo  (Philipp.  ii,  6).  Si  ergo  non  rapinam  ar- 
itratus  est,  dicens  soparem  Deo,  verum  se  Filium 
Dei  demonstravit.  Deo  enim  par  esse  non  poterat, 
nisi  essetde  ipso.  Paresenimnisunt^qui  aut  ambo 
veri  sunt,  aut  ambo  falsi.  Nec  enim  parilitatem  re- 
cipitcoeptumetfleternum.autunitatem.  Unumenim 
se  esse  dicendoChristus  cum  Patre,  parem  se  Deo 
facit.  Non  solum  entm,  inquit,  solvehat  sahhatum^  sed 
et  patrem  suum  dicehat  Deum,  xqualem  se  faciens  Deo 
(Joan.v,  t8),hocest,  parem.  Nonnemanifestumest 
aequalitatem  hanc  de  proprietate  nativitatis  des- 
cendere  ?  Proprium  enim  se,  id  est  verum  dicens 
Dei  Filinm,  flequalemse  faciebat  Deo.Hinc  est  unde 
dicit,  Qui  videt  me,  videt  et  Patremmeum  (Id.  xiv,  9). 
Per  illudenimquod  consubstantivi  sunt,  quiunum 
videt,  ambos  videt.  Sicut  enim  hahet  Paier  vitam  in 
semetipso,  sic  dedit  et  Filio  hahere  vitam  in  semetipsOt 
(Id.  V,  26);  hoc  est,  flequalem  sibi   ^enuit  Filium 
Pater  ;  etomnia  qufle  Patris  sunt>  Filh  sunt ;  etqufle 
snnt  Filii,  Patris  sunt  (Id.  xvu,  10) :  etnemopotest 
quidquam  rapere  de  manu  Patris,  neqne  de  manu 
Filii  (Id.  X,  29).  Etsubjecit,  Ego  et  Pater  unum  sumus 
(Ibid.  30) ;  et,  Verhaqux,  inquit,  loquorvohiSyameipso 
non  loquor  :  Pater  autem  manens  in  me,  ipse  loquitur ; 
et  opera  quas  facio,  ipse  facit.  Credite  mihiy  quod  ego 
in  Patre,  et  Pater  inmeest;  alioquinvelpropteropera 
ipsa  credite  {Id.  xiv,  10-12).  Quia  enim  generatio  a 
semetif)so  non  est,  sed  ab  eo  qui  genuit,  idcirco 
qnidquid  facit,  factum  dicit  Patris  :   ut  per  hfleo 
omnia  illud  firmetur,  quiaideo  verns  dicitur  FiUus 
Dei  Christns,  ut  de  ipso  natus  credatur  (a),  ne  et 
substantia  ejus  extra  unius  Dei  naturam  existimare- 
tur.  Humilitas  ergo  ejus  mazimaexaltatio  est.  Cum 
enim  videtur  se  subjicere  dicens,  Verha  qux  loquor 
vohis,  a  meipso  non  loquor :  Pater  enim  manens  inme, 
ipse  loquitur  ;  et  opera  quae  ego  faciOy  ipse  facit :  pro- 

*  In  Mss.  secundi  generis  interponuntur  hoc  ioco  ea 
quGB  habos  post  istam  quaasUonem. 
(a)  ReUqua  desont  in  Mss.  secundi  generlB. 


2208 


QUiESTIONES  EX  NOVO  TESTAMENTO. 


iS95 


batseoriginem  a  Deo  habere,  et  Virtutem  ejas  se 
esse  ostendit,  dum  oon  quod  est,  a  semetipso  esse 
dicit,  sedabipso.Perhocenim  commendatur  Chris- 
tus,  non  inchnatur.  Qui  enim  a  se  loquitur,  verus 
Filius  non  est.  Vides  ergo  quia  Ariaui  inde  male 
inteUiguut  Christum,  unde  bene  intelligendus  est ; 
etindeillumimprobantetfalsumdicunt,  undeyerus 
Dei  esse  Filius  approbatur  :  nam  clarificandumse 
a  Patre  postulat,  et  clarificaresePatremquempetit, 
promittit ;  et  ubi  se  huniiliare  videtur,  exaltat,  Pa- 
ter  enim  cum  testimonium  dal  Filio  suo,  laudem 
suam  testatur ;  Filius  vero  cum  praBdicat  Patrem, 
gloriam  suam  manifestat.  Magnihcentia  enim  et 
nobilitas  Patris,generositasestveriFilii.  Ideoquid- 
quidPatris  dicituresse,  est  et  Filii  sine  dubio  ;  et 
quod  Filiidicitur  esse,  est  etPatris.Nam  qui  Spiri- 
tus  dicitur  Dei,  idem  Spiritus  dicitur  et  Christi.  Ec- 
clesia  dicitur  Dei,  dicitur  et  Christi.  Adoratur  Deus, 
adoratur  et  Christus.  Servitur  Deo,  servitur  et 
Christo.  Sancti  dicuntur  sacerdotes  Dei,  dicuntur  et 
sacerdotes  Christi.  Templumcivitatissanctffidicitur 
Dei,  simiiiter  et  Christi^  Lumine  Deiiilustrari  di- 
citur  civitas  sancta,  eodem  modo  et  Christi.  Sedes 
Dei  est,  nec  non  et  Christi.  Judex  IDeus  est,  est  et 
Christus  :  quiatsaias  prophetainthrono  majestatis 
Christum  videt  sedentem  Dominum  sabaoth  (hai. 
VI,  i),  quod  Arianinonnegant.  DeDeoPatrelegitur, 
quod  Rexregum  stt  et  Dominus  dominorum  (I  Ttm.  vi, 
15),  eadem  et  de  Christo  Filio  Dei  vero  (Apoe.  xvii, 
i4;zix,  16).  Sic  ubiquedivinitateexaequantur  Pater 
et  Filius,  ut  unius  Dei  modum  non  egrediatur  nu- 
nierus  personarum.  Inter  Patrem  autem  et  Filium 
nihii  interest,  nisi  hoc  solum,  quia  Pater  ingenitus 
est,  Fiiius  vero  genitus  :  id  est,  Pater  a  nullo  est^ 
Filius  autem  de  Patre;  quod  quidem  sublime  estin 
Fiiio.  HincenimaddisciturnobiiitatisejusaBternitas, 
et  quia  verus  Filius  est  veri  Patris.  Unde  est  enim 
illud  quodlegitur  in  Genesi  dicente  Deo,  Faciamus 
hominem  ad  imaginem  et  stmilitudinem  nostram  (Gen. 
1,  26)?Itaquesiimago  eorum  etsimilitudouna  est, 
quomodononunumsuntetnaturatlnspirituahhus 
enimubiutiquenonsuntHguraB,  simile  non  eritali- 
quid  nisi  per  substantiam,  ut  ubi  duorum  imago 
unaest,quomodo  non  eorum  una  erit  substantia  ? 
Idcirco  enim  imaginem  eorum  et  similitudinem 
unamesselegimus,  uteorumnihil  differre  al)aItero 
crederemus^  hoc  est,  verum  Dei  Filium  esseChris- 
tum,  quia  non  estdispar  a  generantenativitas.De- 
nique  Judasi  intelligentes,  quia  proprium  sibi  Pa- 
trem  dicebat  Deum,  dicunt  ad  Pilatum.  Nos  Legem 
habemus,  et  secundum  Legem  debat  mort,  quia  Filium 
Dei  se  fecit  (Joan,  xix,  7).  Judeei  inteliexerunt,  et 
Christiani  se  dicunt  non  intelHgere  ?qui  non  cre- 
debant,  intelligebant  ;  et  qui  se  dicunt  credere,  fa- 
ciunt  neintelligant  ?  Vel  hoc  saltem  admitterent, 
quod  propheta  Isaias,  ut  Christum  nona  semetipso 
quidem,  sed  de  Deo  Deum  esse  significaret,  inter 
caBtera  ait :  Post  te  sequentur  alligati  vinculiSy  et  ad- 
orabunt  te,  et  in  te  deprecabuntur  ;  quoniam  in  te  est 
Deus,  et  non  est  Deus  praeter  te,  Tu  enim  es  Deus,  et 
nesciebamus  ;  Deus  Israel  salvator  (Isai.  xlv,  14,  15). 
Quantum  ad  bonam  uientem  pertinet,  haec  mani- 
fesla  sunt.  His  enimetPaterin  Fllioesse  probatur  ; 
et  Filius  Deus  ejusdem  substantiaB  cujus  Paler  est, 
signiticatur.  Inquoenim  Deus  est,  et  praeter  ipsum 
Deus  non  est,  et  ipse  Dens  est ;  quid  aliud  poterit 
esse  dici,  quam  hoc  quod  est  Pater  Deus,  et  nec 
differre  in  aliquo  ?  Hoc  est  enim  duos  esse  unum. 
Inipsoenim  Deus  est,  quiacjuamvis  Deus  sit.  non 
tamen  ex  se  Deusest.  Eslenim  aPatre,quia  Fihus 
est.  Pra>ter  ipsumautemnonest  Deus,  quiaunicus 
Patris  Fiiius  est.  Ipse  autem  est  Deus,  quia  una  at- 
que  eadem  substantia  Dei  etChrisliest.  Nihil  igitur 
^mbiguitatis  relinquitur,  ut  Patris  et  Filii  una  esse 
credatur  substantia.  VerusenimFiliusetveri  Patris 

»  Ms.  Golbert.,  Deus,  similiter  et  Christus. 


est.  Tale  enim  etiam  iiiud  Jeremitt  propbet«Bett: 
dicit  enim  inter  alia  :  Hic  Deus  no$Ur,  etnon  sutima- 
bitur  alter  ad  eum.  Hie  adinvenit  omnem  viam  seteH- 
tix  ;  et  dedit  eam  Jacob  puerosuo,  etlsmel  dilecto  sibi. 
Post  hxc  in  terris  visus  est,  et  inter  homines  versatus 
est  (Barueh.  ju,  36-38). Numquid  dedegenerepotest 
dici,  ad  quem  aiius  non  potest  aBstimari  ;  aut  aiiot 
Deus  quam  Pater  est,  poterit  dici,  ut  Deo  proficiat 
ad  injuriam  Patris?Si  enimfiestimariadeum  alter 
Deus  non  potest,  et  absque  Deo  Patre  est ;  videte 
an  debeat  dici  id  quod  sequitur  :  pericuiosum  est 
enim.  Major  enim  Patre  dicetur.  Putantes  enim  se 
Deo  Patri  dcferre,  si  ab  eo  Fiiium  segregent,  dero- 
gant  ei ;  ut  quem  minorem  voiunt  facere,  impia 
obcaecati  mente,  praeponant  eum  illi  cujusauctoh- 
tati  inclinandumhunc  putant.  Scriptura  aukemat 
nihil  Filium  aPatredifferredoceret(differretautem 
si  non  essetverus),aiiumnullum  dicitffistimandom 
adeum  ;  quianulla  alia  substanlia  poterit  similis 
reperiri  suDstantiae  Dei,  quse  est  et  Christi.  Aliter 
siquidem  Christum  de  [)eo  esse  docere  non  poterat, 
quam  ut  nuiium  diceret  aiium  eestimaQdum  ad 
eum.  Sciens  enim  Deo  Patri  nuilo  modo  dici  posse 
subjectum  Filium  ejus,  ut  hinc  parem  esse  ostea- 
deret,  Non  aestimabitur,  inquit,  alter  ad  eum: 
quia  Patri  Deo,  quoniam  Deus  est,  fiequalis  est ; 
verus  enim  ejus  Filius  est.  Igitur  prophetaait,Jii( 
est  Deus  noster ;  hoc  est,Deus  Israel.  Si  hic  est,  ipse 
est  Deus  unus.  De  isto  enim  dicit  Scripturay  ^KiIt 
Israel,  Dominus  Deus  tuus  Deus  unus  est{Deut.  vi,  4) : 
et  certenon  est  hicPater,  sed  est  Filius  ejus.  Vides 
ergo  non  prssjudicare  uni  Deo  personam  Filii,  si  et 
ipse  unus  Deus  dicatur :  quippe  cum  hoc  Scriptura 
testetur.  Unde  hoc.  nisi  quia  unum  sunt  Pater  et 
Fihus,  quia  non  personis  significatur  uaitas,  sed 
natura  :  aut  non  substantia  duo  sunt,  sed  unum; 
nec  duodivlnitate,  sed  unus  Deus :  ut  sive  loquatar 
Pater  sive  loguatur  Filius,  unus  Deus  iocutus  dica- 
tur?  iNam  si  ipse  Dominus  inter  csetera  de  mare  et 
femina./am  non  sunt/\nqmi,duo,sed  una  caro{M(nrc. 
X,  8) ;  quanto  magis  Pater  et  Filius  non  duo  dii 
sunt,  sed  una  substantia?  Ut  autem  duo  dicaotur 
Pater  et  Filius,causaest  nativitatis  :  ne  autem  ite- 
rum  duo  dii  sint,  causa  est  unitas  divinitatis.  Qiia 
tamen  hebetudineChristum  creatum,  id  est  factum 
praBdicant,  cum  legatur  nihii  Deum  siae  Chrisio 
fecisse  (Joan.  i,  .3)?Siergo  sine  ilio  nihil  factum  est, 
non  erit  ipse  factura.Si  enim  factura  est,  faetum  est 
aiiquid  sine  ipso.  Sed  absit ;  quia  nihii  sine  illo. 
Natusenim  de  Deo  non  esse  coepit^sedsemper  exs- 
titit.  Nativitas  enim  nihii  est  aliud  quamexitio: 
exitio  autem  manifestatioest.Itaquenon  factus.sed 
editus  est.  Ut  enim  Christus  de  essentia  Dei  exiisse 
vel  processisse  significaretur,  exitio  ejus  nativitas 
appellata  est  :  ut  quia  non  dispar  est  a  genitors 
nativitas,  consubstantivus  esse  Deo  Christus  dod 
ambigerelur ;et  mens  illa  quae  ait,  Eratquando  ooa 
erat,  damnaretur.  Qnia  non  potest  aiiquando  ood 
fuisse,  qui  ut  apud  Deum  semper  fuisse  significa- 
retur,  de  Deo  legitur  processisse.  Nemo  enim  de 
Deo  processit  ubi  non  fuit.  Solent  quippe  Ariani  sie 
interpretari  de  Filio  Dei  dicentes,  Ideo  verus  Dd 
Filius  Christus  dicitur,  quia  sic  ilium  fecit  ut  venis 
sit.  Quasi  sit  aliquid  falsum  quod  faciat  Deus.  Et 
iila  omnia  quae  supra  diximus  de  unitate  Palris  et 
Filii,  quid  erunt,  cum  sic  roborata  sint  et  firmata? 
Si  hic  ahter  sentiendum  putatur,  multa  poteront 
divinis  solidata  oraculis  unius  conveili  deffeneris 
testimonio?  Amputandum  est  tamen,  ne  sibi  velde 
eo  ipso  blandiatur  inicrtiitas.  Igitur  sic,  inquit,  itlum 
fecit  ut  verus  sit,  utvoluntascesseritpro  nativitate, 
et  factura  pro  generatione.Tantum  enim  dandum 
est,inquiunt,potentiaB  Dei,utpossitfacere  quiBDOO 
sunt,  tanquam  quaB  sunt.  Quoniamergo  hac  astu- 
tiae  calliditate  nituntur  contra  Filium  Dei.  ex  iis 
ipsis  de  quibus  prtesumunt,  q^uia  in  reiiquis  sunt 
convicti,  respondendum  est  ei,  ut  in  tota  sammi 


APPENDIX. 


S298 


cti  appareaDt.  Propositio  enim  hfiBC  quaDtum 
i8um  perliDet,nulIius  momenti  est:  quantum 
I  ad  verba,  caliginem  facit  ne  cito  appareat. 
enini  acsi  ^gyptius  positusinobscuro;quia 
mala  bono  sensu  defendi  non  potest.  Ad  im- 
emergo  defendendam  sacrilegis  verbis  utun- 
i  itaque  heec  est  potentiaDei,  ut  verum  face- 
ristum  esse  Filium  sibi,  cum  de  se  ipso  non 
natus;  ergo  talem  illum  fecit  qualis  ipse  est, 
i  preestiterit  factura,  quod  datura  erat  gene- 
Si  ergo  nihil  interesse  dicitis  inter  Deum  et 
um,  poterit  forte  dubitari  S  quia  non  hoc 
osea  Yobis  asseritur,  utquod  in  voce  dicitur, 
t  et  in  sensu :  ut  quia  verus  dicitur  Filius,  ve- 
Qtiatur,per  id  quod  uniussubstantiaB  est  cum 
iicet  non  per  generationem,  sed  per  factu- 
quia  totum  potest  Deus,  sicut  dicitis^  ut  fac- 
icsit  quasiinfectum.Si  autem  rationis  lineam 
ntes,  non  posse  dicitis,  quod  initio  contine- 
quale  esse  et  consubstantivum  cum  eo  quod 
um  est,  revelatis  dohim  malitiaB  vestrfie:quia 
sum  verbieludatis^falsa  voce  Christumverum 
iliuui  Dei  dicitis,  negantes  ei  quia  aBqualis 

0  Patri.  Non  enim  verus est  si  inaequalis.  Num- 
)oterit  verus  dici  Filius,  si  non  verus  dicatur 
er?  Si  enim  verus  est  Filius,  erit  verus  et 
:  quam  veritatem  aequahtas  probat.  Quod  si 
*es  sunt,  neuter  eorum  verus  est.  Sed  quo- 
Scripturarum  testimonium  irritum  fieri  non 
,  quo  Christus  verus  Dei  Filius  approbatur,  de 
itre  natus  credeudus  estrquia  ul  veritas  haec 
*etur,  et  par  Deo  et  sequalis  iegitur.  At  tu  qui 
tiam  Dei  inrestimabilem  prcedicas,  ais,  Deus 
stre  Don  potest,  quia  simplex  natura  est :  per 
etiam  ipsi  Deo  Patri  contumeliam  facis.  Men- 

1  enim  istum  dicis,ut  Filiumquem  ille  suum 
um  asserit,  deneges  ;et  tuam  nypocrisim  de- 
guia  falso  potentem  Deum  praBdicas.Sienim 
tiam  Dei  in  id  qnod  verum  ex  falso  factum 
s^praedicas,  ut  quod  verumestiliudas,quanto 
;  hocamplecti  aeberes,si  bonae  mentis  esses, 
uod  verum  quod  dicitur,  verum  probatur,  et 
lonium  quod  Deus  Pater  de  Filio  suo  dedit, 
1  firmaretur?  Nam  Dominus  ait,  Apud  Deum 
f  inquit,  omnia  possibtlia  (Matth,  xix,  26) :  ut 
uid  nominibtis  impossibile  videtur,  Deo  possi- 
it. Nam  si  ratio  carnis  respicitur, nec  Virgo  pe- 
nec  Jonas  in  ventre  ceti  vixit  {Jonse  ii,  (),nec 
li  resurgent,  nec  Deus  Filium  genuit,  quia 
Bx  natura  non  potest  generare.quia  nihil  sine 
lixtione  generatur  in  hoc  mundo.  Haec  omnia 
mul  credenda  sunt,  aut  simul  refellenda.  Si 
ratio  mundi  tenenda  est,  in  his  omnibus  de- 
ictoritatem  habere.  Quodsi  aliquaratio  spiri- 
mest,carnalisdicendusest,quimundiratione 
iis,  negat  aliter  quid  fieri  qiiam  novit.  Aliud 
lassolentsuatergiversationeproponere.Aiunt 
Utrum  voluntatePatergenuit  Filium.annon? 
m  audiunt,  utique  qiiod  voluntate,  statim  ut 
i\  Dei  Filii  respondeant,  Ergo  voluntas  ante 
I  est;  ut  ex  hoc  non  fleternus  appareat,  cum 
tique  per  nativitatem  initium  acceperit,  sed 
irit.  Et  tamen  si  hoc  putant,  non  solum  ante 
I erit  voluntas,  sed  et  ante  Patrem ;  quia  causa 
itionis  Pater  et  Filiiis  est.  InGdelitascarnales 
;  sequitur  in  omnibus.  Sic  enim  in<lucit  cau- 
3ei  quasi  hominis,  ut  ante  deliberaverit  et 
itaverit  ut  generaret,quasi  infirmitati  subjec- 
um  in  Deo  neqiie  generatio  sine  voluntate 
neque  voluntas  sine  generatione.  Ipsa  enim 
as,  eeneratio  est.  Nam  utique  commune  dic- 
st,  Fecit  Deus,  fecit  homo  :  sed  aliter  facit 
:  ita  et  in  cffiteris  causis.  Sic  enim  de  Deo 
lum  est,  ut  dignum  est  ei.  Solent  etiam  ipsi 
>Patrealiam  facere  qu8estionem,dicentes,  Ac- 

.  Golbert,  putari. 


cessit  illi  ut  generaret,  ant  ejus  Datura  est,ut  sem- 
per  geDeret?Quod  ideoafferunt  ',utetDeum  men- 
dacem  a8serant,quise  Ghristum  generasse  testatur, 
et  Christum  non  verum,  sed  adoptivum  faciant.Si 
enim  generavit,  inquiunt,  semper  debet  generare: 
ut  quia  non  semper  generat,nec  Ghristum  genuisse 
credatur  :  quasi  mundum  negetur  fecisse,  quia 
alios  DOD  facit.  Qu8B  irrevercDtia,  quse  indiscipli- 
natio  est,  legem  Deo  ponere,  ut  si  genuit,  aut  mui- 
tos  genuerit,  aut  unum  generare  non  potuerit?  nec 
ipsi  DomiDo  credeDtes,  qui  se  uuicum  Dei  Filium 
protestatus  est. 

Post  hffic  qu8B  supra  osteusa  sunt  eequalia  Patri  et 
Filio,  videamus  an  inhis  concordantguaB  de  Spiritu 
sanctoscripta  sunt,  utTrinitas  quam  in  salularipro- 
fessioDB  reliDemus,nonrecipiatdiscrepantiam  na- 
turce,  quomodo  non  habet  fidei  diversitatem.  Quan- 
quam  eoim  salus  sioe  aliquo  ex  his  non  sit,  una 
eorum  videtur  tamcD  potestas,  qufe  iu  se  credeDti- 
bus  dat  salutem.  QuoDiam  ad  testimonium  Filii 
verba  Patris  protulimus;nunc  ad  testimonium  Spi- 
ritus  sancti,verbisutamurFilii,quibusnon  differre 
a  se  Spiritum  sanctum  potestatur:ut  cum  Filio  Pa- 
ter,  et  Filius  Spiritui  sancto  testis  est,  unius  esse 
naturfie  Triuitas  intelligatur.  Dicit  ergo  inter  ceetera 
DomiDUS  :  Rogabo  Patrem,  et  alium  ParaeUtum  dabit 
vobis,  ut  nobiseum  sit  in  xtemum,  Spiritum  veritatis 
(Joan,  XIV,  16,  17).  Cum  ahum  Paracletum  mitteo- 
dumdicit,seutiqueParacIetumprobat.Nametlegi« 
tur  iD  Epistola  Joannis  ;  dicit  enim  :  Habemus  advo- 
eatum  apud  Patrem  Jesum  Christum,  qui  exorat  pro 
peecatis  nostris  (I  Joan.  ii,  I).  Et  iterum  dicit  Domi- 
nus,  Ego  sum  veritas  (ioan.xiv,6).Ecce  apertas  uni- 
tas  Spiritus  sancti  et  Filii  Dei.  Quae  enim  de  se 
loquitur  Filius,  eadem  loquitur  et  de  Spiritu  sancto. 
Nunc  subjicienda  sunt,  qu8B  in  hujusmodi  sensum 
ordinat  Scriptura.  Legitur  in  Isaia,quod  Dominum 
sabaoth  viderit  in  throno  majestatis  sedentem  (Isai. 
VI,  1),  quem  Joannes  evangelista  Christum  esse  in- 
tellexit»  dicens  inter  alia,  Hasc  dixit  Isaias,  quando 
vidit  majestatem  ejus,et  loeutusestde  eo  (Joan.xiuM), 
Hiinc  Apostolus  sanctum  dicit  esse  Spiritum.  Ait 
enimin  novissima  parte  Actuum  Apostolorum,Ben6 
locutusestSpiritus  sanetus  ad  patresvestrosdieens.Aure 
audietis,  et  non  inteltigetis,  etc.  (Act.  xxviii,  25,  26). 
Hsec  verba  a  Domino  sabaoth  dicta  sunt.  Hic  est 
unus  Deus,  qui  sive  Pater  intelligatur,  sivri  Filius, 
sive  Spiritus  sanctus,  non  est  contrarium :  quia  una 
eorum  diviuitas  et  uua  potestas  est.  Nam  si  id  uDius 
preefecti  praetorio  programmate,  etiam  ceeteri  priB- 
lecti  jubere  dicuutur,  propter  auctoritatem  uDius 
potestatis  ;  quanto  magis  in  unius  Dei  imperio,  si 
locutus  unus  e  tribus  fuerit,  non  incongrue  dicen- 
tur  tres  locuti  ?  Est  enim  eorum  natura  et  voIuDtas 
una.SoIentiterumpr8BJudicareSpirituisancto,quod 
ideodegener  intelligatur.  quia  in  ordine  tertius  po- 
nitur ;  cum  tanta  simplicitas  sit  in  Scripturis  divi- 
nis,  ut  aliquando  invenias  tertium  primum  posi- 
tum.  Ut  enim  eausa  se  tulerit,  sic  et  ponuntur. 
NuHius  enim  injuria  est,  quia  una  eorum  divinitas 
est.  Denique  legimus  in  Isaia  dicente  Domino,  Ego 
sum  primus^  et  ego  in  tetemum  :  et  manus  mea  fundi- 
vit  terram^  et  dextera  mea  solidavit  ccelum.  Et  in  sub- 
jectis,  Ego  loeutus  sum,  ego  voeavit  ego  adduxi  eum^et 
prosperum  iterejus  feei.  Aceedite  ad  me,et  audite  hsec: 
Non  in  oceulto  ab  initio  loeutus  sum  :  eum  fierent,  illie 
eram,  et  nunc  Dominus  misit  me  et  Spiritus  ejus  (Isai, 
XLviii,  12,  13,  15,  16).  Quem  vis  esse  qui  fundayit 
terram  ?Ipse  enim  dicit  se  missum  esse.  Numauid 
Patrem?  Absit.  Filitis  ergo  est  qui  se  missum  dicit 
a  Deo  et  Spiritu  sancto.  Ecce  pana  sunt  inter  Filium 
et  Spiritum  sanctum.Sicutenim  a  Patre  et  Filio  mis- 
sus  legitnr  Spiritns  sanctus;  ita  et  a  Deo  et  Spiritu 
sancto  missus  est  Christus.  Hoc  enim  solius  Patris 
peculiare  est,  ne  missus  dicatur.  Accipe  dicta  Apos. 

>  Juxta  Er.  Lugd.  Ven.  Lov.,  ass$runi,    M. 


82^ 


QUiESTIONES  EX  NOVO  TESTAMENTO.  APPENDIX. 


9300 


toli,  qui  alio  ordine  complectitur  TriDitatem :  dicit 
enim  inter  ceBtera  in  Epistola  ad  Thessalonicenses 
secuada,  Dominusdirigat  corda  vestra  in  charitate  Dei 
et  in  patientia  Christi  (II  Thess,  m,  3).  Quem  pulas 
dicit  Uouiinum,  nisi  Spiritum  sanctum  ?  Et  quid 
mirum?cum  quem  in  throno  majestatis  sedentem 
Isaias  viderit,  nic  ipsum  dicat  Spiritum  sanctum 
Dominum  sabaoth,sicutsupra  ostendimus.EtJoan- 
nes  apostolus  Deum  intelligi  iu  Spiritu  sancto  signi- 
ficat,  inter  csetera  dicens,  In  hoc  eognovimus  quia 
Deus  in  nobis  manet,  de  Spiritu  saneto  quem  dedit  no- 
bis  (I  Joan.  iv,  13).  Si  ergo  per  Spiritum  suum  ipse 
in  nobis  manet,nonambigiturde  Deoesse  Spiritum 
sanctum.  Kt  necdubium  est,quiaquod  de  Deo  est, 
Deus  est.  Hinc  est  unde  Apostolus  dicit,  Nemo  scit 
qux  sunt  in  Deo^  nisi  Spirilus  Dei  (I  Cor.  ii,  11).  Qtio- 
modo  potest  scire  quae  in  Deo  suot,  nisi  sit  ejusdem 
divinitatis?  Inferior  enim  natura  non  potest  scire 
quid  sit  in  potiore :  quanto  magis  creatura  quid  in 
Conditore  suo  esset,  scire  non  poterat?  Et  ad  Corin- 
thios  in  Epistoiaprima.praBterito  ordinequi  in  tra- 
ditionc  fidei  est,  a  Spiritu  saocto  incipit  gratiarum 
et  mysteriorum  memorare  operationes:  et  subjun- 
git  Dominum  Jesum;  et  tertium  ponit  Deum,quem 
et  in  Spiritu  sancto  et  in  Domino  dicit  operari  {Id. 
xn,  4-6}  :  sicut  ait  et  Dominus,  Pater  manens  in  me, 
ipse  operatur(Joan. xiv,  iO).  Per  id  enim quod  de  Deo 
patre  est  et  Spiritus  sanctus  et  Christus,  operatio 
eorum  opus  est  Dei.  Denique  Spiritum  sanctum  idem 
dicit  et  Dominum, et  Dominum  idem  dicit  et  Deum, 
propter  unitatem  naturoe.  Cum  ergo  hoc  loco  idem 
Deum  qui  est  et  Dominus,  dicat  operari  omnia  in 
omnibus,inferiu8  sic  concludit  dicens,  Omnia  autem 
hsec  operatur  unus  aique  idem  Spiritus,  dividens  unt- 
euique  prout  vult  (I  Cor.  xu,  M).  Quid  tam  apertum, 
tres  unius  esse  operationistquiaoperante  uno,ope- 
rari  dicuntur  tres;quare,nisi  quia  unius  sunt  divi- 
nitatis?Nam  non  estambiguum  donum  gratiarum 

eroprie  Spiritum  sanctum  operari.  Sed  ut  Deum  et 
>ominum  et  Spiritum  sanctum  unum  esse  propter 
natursB  indiQerentiam  doceret,  opus  Spiritus  sancti 
trium  osse  opus  ostendit.  Et  ut  manifestaret  quia 
solius,  quantum  ad  personam  pertinet,  Spirilus 
sancti  opus  est,  Haec  autem  omnia,  inquit,  operatur 
unus  atque  idem  Spiritus,  dividens  unicuique  prout  vult. 
Ideo  prout  vult,  quia  voluntas  ejus,  voluntas  est 
Dei.Non  enim  dicit,prout  vult  Deus,sed  prout  vult 
Spiritus.  Creatura  enim  cogit  se,  ut  Dei  facial  volun- 
tatem;  Spiritus  autem  sanctus  naturalitor  hoc  vult. 
Ut  autem  aperte  Iiiceat  quiaomnia  Spiritus  sanc- 
tus  operatur,  dicit  Dominus  inter  castera,  Si  enim 
ego  in  digito  Dei  ejicio  dxmonia,  etc,  {Luc.  x\,  20). 
pigitum  f)ei  appellat  Spiritum  sanctum,  ut  probet 
illumde  Deo  esse.  Denigue  Judffios  qui  eum  in  Beel- 
zebubprincipe  deBmoniorum  ejicere  daBmoniadice- 
bant,  in  Spiritum  sanctum  blasphemasse  testatus 
est.  Moyses  quoque  quia  per  Spiritum  sanctum  si- 
gna  faciebat,confitentur  magi  dicenies, Digitus  Dei 
est  hic  (Exod.  viii,  19).  Nam  in  Actibus  Apostolorum 
legimus,  Deservieniibus  autem  eis  et  jejunanttbus  Do" 
mino,dixit  Spiritus  sanctus^  Segregate mihi  Bamabam 
et  Saulum  adopus,adquod  vocavi  eos(Act.  xm,  ^).  Ecce 
servitur  Domino,  et  hoc  Spiritus  saoctus  sioi  vin- 
dicat.Unde  manifeste  apparethunc  esseDominum 
sicut  et  Deum  Patrem.  Et  Saulum  Christus  de  cobIo 
vocaeit,  et  misit  prsedicare  (/d.ix,  4)  :et  hoc  simili 
modo  sibi  vindicat  Spiritus  sanctus,  dicendo,  ad 
opus  ad  quod  vocavi  eos  :  nam  nemo  ignarel  episco- 
posSalvatoremEccIesiisinstituisse.Ipseenimprius- 
quam  in  cgbIos  ascenderet,imponens  manum  Apos- 
tolis  ordinavit  eos  episcopos.  Hoc  Apostolus  Spiri- 
tui  sancto  deputat,  cum  dicit  :  Attendite  vobis  et 
omni  gregi,  in  quo  vos  Spjritus  sanctus  posuit  episcopos 
regere  Ecclesiam  Domini  Jesu  (Id.  xx,  28).  Et  inter 
cffitera  dicit  Petrtis  ad  Ananiam :  Ananiaf  cur  replS' 
yit  satanas  cor  tuum^  ut  mentireris  Spiritui  sanctof^i 
infra,  Non  esenim,  inquit,  hominibus,  sed  Deo  menti' 


tus  (Id.  v,3, 4).  Apertum  est  Spiritum  sanctum  die- 
tum  Deum,  cui  mentitus  Auanias,  Deo  mentitus 
dicitur.  Quod  si  Spiritum  sauctum  minime  voluis- 
set  Deum  intclligere,  dixisset,  Non  es  mentitus  ho- 
minibus,sed  Spirituisancto;  ulnegue  Deum  hunc, 
neque  hominem  signiticaret.  Et  quidmirum  ?  Apos- 
tolus  enim  aliquando  templum  Dei  homioem  ap- 
pelldt  (II  Cor.vi,  16),  aliquando  vero  templumSpi- 
ritus  sancti  (I  Cor.  vi,  19),  propterea  quia  unum 
sunt  natura.  Si  enim  Deus  minime  intelligerAtur 
Spiritus  sanctus,  qua  audacia  dioeret  infra,  Teih 
ptum  Deisanctum  est,  quod  estis  vos  (Id.  iii,  1 7)  ?  Quo- 
niam  unusDeus  inomnibus  Scripturis  praedicatiir ; 
mysterium  autem  ejus  in  Trinitate  adoratur.  Id- 
circo  sicait  Scriptura,  ut  sub  unius  Dei  professione, 
ea  qu8B  de  ipso  sunt,  id  est,  Filius  et  Spiritus  sanc- 
tus  ejus,in  eodem  houoreinte)Iigantur,iu  quoipse 
Deus  est.  Quia  ideo  sacramenium  revelatum  estuei, 
ut  gloria  ejus  in  Trinitate  significaretur.  Quamo- 
brem  non  plenaaiictoritate  Deus  vocalur  quod  de 
Deo  est,  ne  alterum  absque  eo  qui  unus  est,  facere 
credatur.  Sed  intellectum  dat,  ut  credamus  ea  ra- 
tione  iu  Trinitate  crealuraB  salutem  cousistere,quia 
unaesteorum  divinitas.Nequeenim  possent  simul 
jungi  et  in  ordine  poni  Creator  et  creattirfle,  Domi- 
nus  et  servi,  8Bternilas  et  qu8B  sub  initio  sunt :  ^uippe 
cum  sine  uno  eorum  salus  nuUi  sit.  Ad  injuriam 
enim  vocatur  omne  quod  Deus  est,  sive  Filius,sive 
Spiritus  sauctus,  si  extra  unius  Dei  honorem  depu- 
tetur  et  gloriam.  ScripturoB  igitur  ostendunt  Chris- 
tum  Deum,  ostendunt  Spiritum  sanctum  Deum.  ut 
videntes  sciant  quid  sit,  quid  ostenditur  *.  Tale  est 
si  quis  gemmam  ostendat,non  clamans  quiagem- 
ma  est,  numquid  quia  ille  non  clamat,  non  eril 
gemma  qu8B  videtur?  Ita  et  Scripturae  ostenduDt 
perea  quse  supra  tractata  sunt  quid  credere  debea- 
mus,  intra  unius  Dei  fidem  sensum  nostrum  coa- 
cludentes,  mysterio  Trinitatis. 

(a)  Si  rationi  fides  accommodetur,  etc,  Manifes- 
tum  igitur  est  idcirco  verum  dici  Filium  Dei  Chns- 
tum,ut  proprius,  id  est  desuhstantia  ejus  natusin- 
telligatur.  Unde  etApostolus,  Out/>roprio,  inquit,  Fi- 
lio  suo  non  pe/)«rct7.NamPatrem  etFiIiumuniusessa 
8ubstanti8B,ipsanominumratiodocet.Utenimmvs- 
terium,  quoa ratio humana propter suam  infirmita- 
tem  non  capi  t,  possit  sciri,  nomine  sacris  rebus  apta- 
tasuntcongrue^utperhaBCveritasPatrisetFiliipossit 
aliquatenus  intelliffi.  Nihil  enim  sicChristum  Domi- 
num  de  Deo  esse  Deum  facit  adverti,quam  nomen 
hoc  quoddiciturFiliusDei.Etquia  mahguitasetiain 
ipsi.)nominibuspei'fidiamsuaminfert,utaIiterqaam 
ratio  ipsa  se habet nominis  ipsius, cauAam  interpre- 
tetur,  dL.dd\d\iyVerusFiiius:  ut  obstrueret  ospravum, 
etmenteperversum.  Deniquenemoinheeresimrait, 
nisi  anominum  ratione  discedens  :  simplices  fero 

Eermanentesinrationeoominumcatholicaefideiad- 
aBserunt.Ipsaenimsimplicitasnonaliter  hocadfe^ 
tit  imperturbata.quam  traditum  est.  Accedenleauten 
tergiversatione,  aum  re  bene  el  simpliciter  posita 
commoventqueestiones,  non  cootenti  credere  qood 
sonant  verba,  indiguumputantes  si  non  sibi  addant 
aut  demant,  de  traditione  prsecipitantur.  Sollicitoi 
enim  se  faciunt,  ne  Deus  aliter  debeatoredi,  guam 
tradidit.  RatioautemnominumPatriset  Filii  mda- 
cit  ad  veritatem  unitatis  corum.  Nec  enim  poteit 
discrepare  abaltero,quorumimago  una  sacrisSeri- 
pturis  refertur,  qucdetiam  ipse  Filius  firmat,  cun 
dicit,  Quimevidetf  videt  et  Patrem.  Si  ergo  unura  ei 
iis  qui  videt,  ambos  videt,  sine  dubioPater  et  Filiui 
uuam  habent  imaginem  ;  quae  non  essetunanisi 
consubstantiviessent  Pateret  Filius:  quod  quidem 
non  est  ambiguum  circa  notitiam  humanam.  De 
vero  enim  Filio  quid  aliud  poterit  judioari,  quaffl 

*  Er.  Ven.  Lov.,  ut  videntes  seiant  quid  sic  ostiUi' 
tur,    M. 

(a)  Quoestio  eadem  exMss.  secundi  generis.  ioterpost 
vulgatas  ex  Novo  Test.  quadragasima  tertia. 


S30i 


QUiESTIONES  EX  UTROQUE  MIXTIM.  APPENDIX 


%m 


ut  tmitaseorum  ipsaDoroinum  proprietatenascen- 
tis  etgenerantis  Drmetur?Quisenim  aliud  generet 
quam  ipse  est  ?  Si  enim  Filius  tantum  diceretur,et 
uon  adjiceretur,  ad  inteilectum  quia  verusestytes- 
tante  illud  apostolo  Joanee,  qui  ait,  Sumus  in  vero 
filio  Jesu  ChrUtOy  qui  e%t  verus  Deus,  et  vita  seterna  ; 
et  apostolo  Paulo  similiterpr»dicante  :  Quiproprio 
inquit,  filiosuonon  pepercit :  possetde  nuda  nomine 
Fili  duliitari.  Nam  cumaddit  verum  hunc  esse  Fili* 
um  Dei;quiab  hacvoce  et  sensurecedunt^ipsisibi 
proprie  inimici  sunt.ConQnguntenim  sibi^et  persua- 
sione  quadam  opinionisperversflealiuddeberecre- 
di  asserunt,  quam  ratio  fidei  continet,  quasi  plus 
dent  Deo  quam  ipse  de  se  vohiit  credi.  Si  enim  ad- 
jectum  non  fuisset,  o^ro,  possetdubitari.  Diceretur 
enimsimihs  esse  Patri,propter  hocquodait,Outme 
videtfVidetet  Patrem :  ut  sicut  lac  et  gypsum,  quan- 
tum  ad  colorem  pertinet,  simile  est :  quantum  ad 
Daturam,longedissimiIe:  sic  et  idquoddictumest, 
Quime  videt,  vidit  elPafrm,  possitvideri.  Sed  quia 
veri  Filii  Dei  verbasunt,  non  debet  aliud  ad  inteHec- 
tumadmitti,quam  utideohoc  videatur  dixisse,quia 
unum  sunt  natura  Pater  et  Filius  hoc  est  in  nullo 
discrepare  alterum  ab  altero.  Nam  si  Salvator  de 
Tiro  et  muliere,  proptereaquod  una  amborum  subs- 
tantia  est,  ait,  Jam  enim  non  sunt  duo,  sed  una  caro : 
quanto  magis  Pater  et  Filius  non  sunt  duo  dicendi 


juzta  8ubstaDtiam;ne  autscissa  veldivisa^autcerte 
dispar  andissimiliseorumsubstantiadignoscatur? 
Denique  Paulus  apostolus  unitatem  substantisBeo- 
rum  tirmans  d\cii,Quinonrapinam  arbitratus  est  essi 
se  parem  Deo,  Parilitas  ergo  haec  unde  erit,  nisi  de 
unitatc  substanticB  ?  Hinc  ambo  unius  sunt  imagi- 
nis.Sicergout  Apostolus  ait,  Non  rapinamarbitratus 
est  esse  separem  Deo,  verum  se  Dei  Filium  demons- 
travit.  Deo  enim  par  esse  non  poterat,  nisi  esset  de 
]pm.Paresenim  ii  sunt  qui  aut  ambo  veri  sunt.aut 
ambo  falsi.  Necenim  parilitatem  recipit,  cceptum 
et  8Blernum,  aut  iXTHUtem.  Unum  enim  se  esse  di- 
ceudo  Christus  cum  Patre,|Mtrem  se  Deo  fecit.  Non 
solum  enimj  inquit,  solvebat  sabbatumt^^ed  et  Patrem 
proprium  Deum  sibi  dicebat^  aequalem  se  fnciens  Dvo, 
hoc  est  Patri.  Nonne  manifestum  est  aequalitatem 
hanc  de  proprietate  Dativitatis  descendere  ?  Pro- 
prium  enim  se,  id  est  verum  dicens  Dei  Filium, 
aequalem  se  faciebantDeo  :  hoc  est  unde  dicii, Qui 
me  videt,  videt  et  Patrem  :  per  id  quod  consubstan- 
tivi  sunt,  qui  unum  videt,  ambos  videt.  Sicut  enim 
habet  Pater  vitam  in  semetipso,  ita  et  dedit  Filio  hfi- 
bere  vitam  :  hoc  est,  aequaiem,  etc,  (a). 

(a)  CoDsequntur  perpauca  uti  io  Mss.  primi  geDeris, 
scilicet  usque  ad  verba^  natus  eredatvr,  Beliqua  dein- 
ceps  in  Mss.  secundi  generis  desunt. 


QU^STIONES 

EX  OTROOUE  mXTIM 


w 


DE  EVANQELIO  JOANNIS. 

XCVin.(6).~Audistisqufficontestetursacro8anc- 
tum  Hlvangelium,  dicente  Domino  ad  JudeBOs,  Vos 
de  patre  diabolo  nati  estiSy  et  desideria  patris  vestri 
vultis  facere ,  Ille  homicida erat  ab  initio,  et  inveritate 
non  stetit ;  quiaveritas  non  estillo.Cum  loquitur  men- 
dacium,  ex  suis  propriis  loquitur,  quia  mendax  est^ 
sieut  et  pater  eius  (Joan,  vui,  44).  Nemo  fidelium 
dubitet  diaboJum  apostasieB  suae  auctorem  non 
habere.  Ipse  enim  tolius  erroris  est  princeps  :  qui 
videns  a  Deo  factum  se  non  mediocris  potentiae, 
ausus  estprsesumere  divinitalem  ;  ut  auia  caeteros 
Tidit  inferiores,  seipsum  praeferret  ut  aeum.  Deni- 
quenomina  quibus  appellatur  diabolusetsatanas, 
ab  factu  ejuscomposita  sunt,  noneinatura.  Omne 
enim  malum  opere  probatur,  ut  non  sub<«tantia  in 
criminesit,  sed  voiuntas  concepta  ex  causis.  Dum 
enim  se  viditpotioremcaeteris,  mflatus  est  ad  exer- 
cendam  dommationem.Quomodo  ergopatrem  ha- 
bere  dicitur,  qui  auctorscelerisejus  habeatur  ?Aut 
unde  probaturabinitib  homicida  fuisse  ?  Sed  Scri- 
ptura  illum  qui  ejus  fuerit  imilator,  nomine  ejus 
appellat  ;  ut  quia  ab  opere  noraen  accepit,  omnis 
qui  malumopusfecerit,nonimmerito  diabolusno- 
minetur.  Salvator  ergohocloco  Cain  diabolum  ap- 
pellavit,  quia  operum  ejus  asmulus,  dum  inviait 
fratri,  homicidium  perpetravit,  eicmplum  relin- 
quens  crudelitatis  parricidii.  Sicutetdiabolusdum 

*  Ita  Mss.  eteditio  Ralispooeosis.  Aliffi  vero  editiones 
sic  babent  :  Quomodo  in  Evangelio  Joannis  diabolus  di- 
dicatur  habere  patrem. 

(a)  Titulus  ineptus,  ut  ez  qq.  ci,  cii,  cxiy,  cxv,  etc» 
patet,  Doc  a  nobis  repertus  in  Afss.  qui  partitionem  hic 
nullam  habent.  Sed  ez  editis  hactenus  rccoptum  est,  ut 
citetur  hsec  tertia  pars  Queestioniim  subillotitulo  :  qua- 
propter  nihil  hic  mutandum  curayimu8,in  opere  preser- 
Um  non  magni  momenti. 

<6)  In  Mss.  secundi  generis  nonexstat  hoec  jam  secun- 
da  tractaUo  eiusdemmet  argumenti,  de  quo  supra  est 
queestio  nonagesima. 


iuvidithomini  factoad  imaginem  Dei,  malignitatem 
operis  sui  cumulavit,  typum  preebenserroris.  Hinc 
itaque  exstititetiammendaxCain,  dicente  sibiDeo, 
Ubtest  Abel  fratertuusl  Quipatris  sui  imbutus  ma- 
litia,  in  mendacium  prorumpens,  Nescio^  inquit 
(Gen,  IV,  9) ;  ut  cui  vitam  extorserat,  ubi  essetnes- 
cire  se  simularet  ;  sic  furore  caecatus,  ut  Deo  sic 
responderet  quasi  homini,  quem  putaret  se  posse 
celare.Igiturhujusmodiimitatoresfacti  Jud8Bi,etiam 
ipsum  Dominum  occiderunt,  Cain  potius  fratrici- 
aam  patremvolentes  haberequam  L)eum,ut  totius 
sanguinis  effusi  rei  fierent.  Auctorem  enim  vitae 
perimentes,  totius  sceleris  principes  exstiterunt, 
ita  uthuic  malo  etiam  filios  suos  obligarent  dicentes, 
Sangui  ejus  supernosetsuperfiliosnostros(Matth,imi, 
25).Utenim  Piiato  suaderent,  nihil  maliessequod 
petebant,  infilios  suos  retorqueri  dixerunt,  siesset 
injustum :  quiaut  furori  suo  satisfacerent,nec  filiis 
quidem  suisparcerevoiuerunt.  Nam  quiadiabolus 
non  natura  malus  est,  hinc  facilius  dicitur,  quia 
poena  non  promitteretur  ei  qui  non  fecerat  quod 
nescierat.  Iniquum  est  enim  punire  eum  qui  non 
facit  aliud,  quam  quod  suab  est  naturae.  Et  magis 
istud  malum  est,si  nocexigas  abaliquo^quodscias 
illum  non  posse.  Quamohremjuste  plectendus  est, 
quemcumconstetscireacfacereposse  bonumj,  agit 
malum.  Hoc  etiam  ex  verbis  Salvatoris  poteritaid- 
verti  :  ait  enim,  sicutsupramemoratum  est,  Pater 
vesier  homicida  fuit  ab  initiOy  et  in  veritate  nonstetit. 
Igitur  si  per  naturam  mendax  est,  quomodo  dici- 
tur  in  veritate  non  stetisse?  Hicenim  mveritatenon 
stat,quiin  veritatenon  permanet.Constatergo  dia- 
bolum  in  veritate  fuisse,  sed  non  perseverasse.  De- 
nique  legimus  in  prophetasicdicentem  Dominum, 
Sistetissent,  inquii^in substantiameaUerem,  xxiii,22), 
id  est  in  lege  mea.  Gt  Apostolus  aa  Galatas,  State^ 
inquit,  et  nolite  iterum  servitutis  jugo  cohiberi  (Galat, 
V.  i).  Quid  tam  apertum  ?  Hic  enlm  mandat  ut  de 
cstero  permaneant  in  maadatis  ejua.  Quod  sidia- 


2303 


QUiBSTIONES  EX  UTROQUE  MIXTIM. 


2304 


bolas  serTassetySteteratin  substantia  et  inlege  Dei. 
Fundamentum  estenim  lexservantibus  eam.  Quo- 
modoergoquibusdaravidelur,ciiabolumautmalum 
aDeofactum,  autpropriam  habereoriginem.id  est 
exnulloortum,  quod  utrumqueDeovideturcontra- 
rium  ?  Qui  enira  ad  hoc  illuradicit  factum  ut  esset 
malus,  imperfectae  putatDeumesse  bonilatis  ;  c^uia 
perfecte  bonusnon  facitmalum.  Qui  vero  origmis 
ejus  Deumauctoremessenoncredit,ejusdominium 
Deo  abnegat.  Per  hoc  enim,  cum  omuia  Dei  sint, 
aliquid  essearbitratur  quod  minimead  Deum  per- 
tineat :  quos  oportet  pcenas  perpeti,  cum  viderint 
cuncta  a  Deo  judicari  per  Christum. 

XCIX.  —  Qui  sit  illud  Apostoli,  Tentatio  vos  non 
apprehendat,  nisi  humana  (I  Cor.  x,  i3)  ? 

Non  sine  providentia,  ut  arbitror,  magister  Gen- 
tium  Apostolusnoster,  tentatiout  nos  apprehendat 
exoptat«  sedut  humanaduntaxat ;  quiadivinaten- 
tatio  perniciem  parit.  Hacenim  Jiidaeiapprehensia 
serpentibusperierunt.  Agentes  enim  sub  Dei  lege, 
de  providentiaejus  dubitabantiacper  hocnedivi- 
na  nos,  sed  humana  tentatio  apprehen*  lat,  hortatur. 
Hicenim  tentariaDeo  dicitnr,qui  sub  nouiine  eius 
agens,  ab  idolis  sperat  salutera  ;  quia  non  habel 
Deum  probatum.  Omne  enim  quoa  probatum  non 
est,  tentatur ;  et  quod  tentatur,  m  dubium  venit.Ac 
per  hoc  divina  tentatio  mortalis  est,  humana  vero 
tentatio  salutaris  est  :  quiasicut  de  Deo  dubitare 
perniciosum  est,  ita  de  nomine  desperare  propter 
Dei  legem  saluberrimum  est.  Qnamobrera  provi- 
denieTApos{o\us,TentatioAn(^uii,vosnonapprehendat 
nisihumana:  ut  propter  Dei  legem  ab  hominibus 
tentati,  fortes  inveniamur  Sdubitantibus  de  nobis 
hominibus  carnalibus,  Deo  autem  probati  simus : 

3uia  qui  probati  Deo  non  suot,  tentantur  ut  emen- 
entur.  Duplex  ergo  tentalioest  :  aliquando  enim 
quasifideles,aliquandoquasidiffidentestentamur ; 
ut tideliura  tentatio hnmana  sit.  Propter  fidem enira 
abhominibustribulamur:  tentantenimnos  si  pos- 
sint  abducereafide.  PropterdifiTidentiam  autem  ten* 
tantur,  utangustiati  poenitentes  redeant  in  viam  ; 
sicut  factum  est  etiam  Judaeis.  Cum  enim  diffide- 
rent  deprovidentia  Dei,  tentati  sunta  serpentibus, 
ut  dolore  correpti  emendarentur.  Deus  enim  sic 
tentat,  utcorrigathujusmodi  homines.  Est  et  alia 
tentatio,  qua  tentatus  est  Abraham,  etJob,necnon 
etTobiasfamuliDei:  utAbraham  pertribulationem 
oblati  uniciet  dilectissimi  filii(G«n.  xxn),  uberio- 
rem  fructum  justitim  haberet  ad  eeternam  gloriam 
Job antera  amissione  totius substantiae  augmentare • 
tur  divitiislocuf)letatus  in  ccelisetin  terra(/o^  i,  u; 
XLir,  12, 13).ToDiasverocaecitatemluminum  passus 
sic  provectior  exstitit,  utad  praesens  gloriosus  fie- 
ret  receptis  oculis,  et  in  futurum  servaretur  ei  cla- 
ritas  perpelua  (Tob,  \i,  \  \  ;xi,  15).  Quiaad  hoc  pro- 
bantur  justi,  utproficiant.  Ideoqueintentatione  ro- 
busto  aniraoesse  debemus,  scientes  non  ad  dimi- 
nutionem  nostram  hoc  proficere,  sed  augraentum, 
si  modo  aequo  animo  toieremus  perChristum. 

(a)  Omnis  quaestio  ut  dilucidari  possit,  ad  origi  • 
nem  revocandaest.  Apostolus  autemcum  de  Judaeo- 
rumperfidia  quereretur,  et  quoniamDeumin  soli- 
tudine  tentaverunt; undedicit,iVf ^utften/^mus  Chri$' 
tum.sicut  quidam  tentaverunt  (I  Cor.x,  9)  :  dum  er- 
go  haec  memoraret,et  quid  propterista  malapassi 
sunf,  ad  terrorem  incutiendum  exponeret,  ut  ipso 
nos  exemplomalitiae  vel  tentationis  qufle  in  Domioo 
fit  revocaret(divina  namque  tentatio  est,  si  snb  le- 
ge  Dei  agens,  ex  alia  parte  aut  ab  i«iolis  auxilium 
petat,  diffidens  de  Deo|,ideo  hocApostoIuscaven- 
dum  monet.  Ut  autem  numana  tentatio  nos  te  leat 
exhortatur:  quiahumana  tentatio  est,inDei  causa 
desperare  dehomine,  et  promptumessein  fideDei. 
Tentalio  enim  haec  diffidentia  intelligitur,  ut  de 

•  Ms.  Colbert.,  forte  ii  inveniamur, 
(a)  Quffistio  eaacm  ox  Mss.  secundi  generis,  inter  posl 
vulgatas  ez  Novo  Test.  quinquagesima  secunda. 


promissis  Dei  non  diffidant.  De  hamanis,  qaia 
m  omni  errore  seductionis  humana  tentatio  est  ^ 
quaeinfesta  mundanis  rationibus  Dei  legiobsistit,  de 
sperans  de  promissis  ejus.  Habesergo  manifesta* 
tumquae  sit  in  Deum  tentatio,  etquiB  est  humana 
tentatio,  quam  fastidire  non  debemus,  si  fidei  Dei 
participes  sumus. 

OE  EVANGELIO  MATTHjEI  *. 

G  (a).  —  Audistis,  fratres  charissimi,  quae  coo- 
testetur  EvangeliumdicenteDomino  :  Con/iteor  tihi, 
Domine  coeliet  terrae,  qui  abscondisti  hsecasapientibus 
et  prudentibus,et  revelasti  ea  parvulis.  Ita,  Pater^  9110- 
niam  sic  fuitptacitum  ante  te  (Matth.  xi,  25,  26).  Igt- 
tur  sidictorura  sensum  inspiciamus,  videbimus  ea 
quse  ad  exhortationem  credentium  a  Dominodicta 
8unt,eorumquiproptereaquodmundanam  sapien- 
tiam  spernunt,parvuli  videntursapientibusmundi, 

aui  nullo  testimonio  commcndatisapientes  volunt 
icit.  Idcirco  indignum  visura  estDeo  hisostendere 
veritatem  :  humilibusautemquinihil  de  se  praesa- 
mentes  divinae  se  voluntatiinclinant,  aequitate  co- 
gente  salutaria  revelanda  sunt.  Hicenim  prudeos 
Deo  est  et  salutissuflemeraor,  qiii  scientifle  susan- 
teponit  Deilegem,quam  utique  videtnon  verborum 
strepitufulciri,sed  rerum  virtutibus.  Et  sine  dubio 
hic  stultus  etvanus  est,qui  huicrei  secomraendat, 
qnae  nuUa  luunitur  praerogativa  signorum.  (Jnde 
nonlitteratis  ssculiregnum  Deuspromisit,sedfide- 
libus  ;  neque  scrutatoribus  siderum  aeternitatem 
pollicetur,sed  recte  ageutibus  ;  nec  diaiecticis,qui 
iraude  et  minutisquibusdam  ratiuncuIisTerum  ex- 
cludere  nituntur,  gloriamdat ;  sedbonaBvoIuntatis 
hominibus,qui  accurati  magis  vita  suntquam  ser- 
mone.  Istos  enimreprobat  Deus,  quioratione  clari 
sermonis  magis  uti  voluntquam  bonis  actibus.Nam 
et  gloriam  Dei  in  se  vult  convertere,  qui  rem  Dei 
verbis  exornarese  putat.  Resenimipsae  persepla- 
ceredebent,  ut  non  sermo,sed  sensus  iaudettir.Si 
enira  sensus  auctor  est  Utterae,  etverba  propterret 
significandas  inventa  sunt  ;  ournonmaffis  resip- 
s(B  puro  sensupromendflBsunt,  ul  felicius '  mentem 
incitont  ad  salutem?  Ideoque  piscatoreA  elegit  Do- 
minus  noster  Apostolos.homines  simpliceset  sine 
litterisquisioe  aliqua  versutia  fidem  servandoet 
bene  vivendo,  Deiinseostenderentveritatem.Unde 
etapostolus  Paulus,  Etego  veniens,  inquit.oJ  i70i,/ro- 
tres,  non  veni  in  sublimitate  sermonis  aut  sapieniiae  (I 
Cor,  n,  1).  Et  inter  csetera,  Quta  non,  ait,  tnsermone 
est  regnum  Dei,  sed  i%  virtute  (I  Cor.  iv,  20^ :  ut  quii 
verba  coutradictioni  obnoxia  sunt,  Dei  legi  virtas 
testis  existeret,  cuioranisceditsermonum  subliaii- 
tas.  Itaquehsec  idcirco  praemissa  sunt,  fratrescha- 
rissimi,  ut  consuleretursimpIiciorlbu8,neforteiQdi- 
gnosse  pularent  gratiaDei,  quia  minime  sunt  iitte- 
ris  forensibus  eruditi,  cum  magisad  laudem  profi- 
ciatsimplicitas  eorum:quoniam  qiiod  pruaentes 
mundi  non  vident  superbia  Iitterarum,hi  credunt, 
non  verbis  sed  consilio  prudentes.  Sciunt  enifflin 
bonis  operibusrequiescereDeumetfidem  querere, 
non  cultiim  sermonem.  Legunt  enim  dicentem  Do- 
minum,  /n quo  requieseam,  nisi  in  humili  et  manswels 
et  tremente  verbamea  (Isai.  lxvi,  S)?  Quamobremut 
digni  efficiamurad  pro:nissa  pr8Pmia,eaqu8B  aDo- 
mino  jubentur,  facere  dek>emus,  securi  quia  hoi 
diligit  Dominus,  qui  verba  ejus  cuslodiunt.  Sie 
enira  dicit  discipulis  suis,  Si  dxligitis  me,  prseeepls 
mea  servate  (Joan.  xiv,  15)  :  ut  in  his  Domino  servi- 
entes  regni  ejus  haeredes  esse  possimus  per  JesiuB 
Christum  Dominum  nostrum. 


*  Ms.  6erm.,  traditio  ett. 

*  Ita  liss.  et  editio  Ratisponensis.Ali»  vero  editiooei  ^ 
Quomodoin  Evangelio  Maithaidietum  sit :  Con^teoriH^ 
Palert  Domine  eali,  etc. 

*  Ms.,  Colbert.,  faeiliut. 

(a)  Hoec  quaestio  deest  in  Mss.  aecondi  generis. 


2305 


APPENDIX. 


2306 


DB  JAGTANTIA  ROMANOGUM  LEVITARUM  ^ 

CI  (a).  —  Dum  jussis  charitatis  parere  volumus, 
in  vituperationem  forte  cademus,  qui  de  re  qucB 
Dulli  aliquando  in  dubium  veDit,  scribimus  ;  quia 
cum  amicitiam  offendere  nolumus,  studium  quod 
ad  aliquam  rem  ocoultam  revelandam  proficere 
debuit,  intricamus  :  quamvis  propter  nimiam  stul- 
titiam  cujusdam  hoc  asseverantis,  quod  in  subjec- 
tis  pandemus,  istud  nobis  iniunxerit  charitas  me- 
morata,  ne  cum  nemo  diu  ad  hoc  responderet,  in 
pejus  proiiceret,  et  diu  in  vano  exercitalus  emen- 
dari  non  possit.  Uoc  enira  charitatis  studium  est, 
qu8B  non  qufierit  quae  sua  sunt.  Quidam  igitur  qui 
nomen  habet  Falcidii  *,  duce  stultitia,  et  civitatis 
Romanae  jactantia,  levitas  sacerdotibus,  et  diaco- 
nos  presbyterid  cosequare  contendit  :  non  dicam 
prueferre,  quia  stuilius  est,  et  forte  incredibile  vide- 
atur  *,  et  nos  non  emendatores,  sed  calumnialores 
babeamur.  Qua  igitur  iege  quave  consuetudine, 
quonam  ezemplo  hoc  aggredi  audeat,  nullum  scire 
arbitror,  utistos  quibus  consessus  in  Ecclesia  da- 
tus  est  minime,  iis  coaequet  qui  propter  quod  an- 
tistites  Dei  sunt,  in  domo  Dei  et  m  honore  Christi 
cum  dignitale  considunt :  quae  audacia  est  presby- 
teris  ministros  ipsorum  pares  facere  ?  Qu»  tcme- 
ritatis  prsesumptio,  sacerdotibus  bajulos  taberna- 
culietomnium  vasorumejusetlignorum  concisores 
et  portitores  aqu8B  conferre  ?  Hoc  enim  ofiQcium 
fuit  ievilarum.  Tale  est,  si  prcefectis  officiales,  do- 
minis  servi  aequentur.  iioc  enim  scriptum  est  di- 
cenle  Domino  ad  Moysen,  Accipe  tribum  Levi  de 
tnedio  filiorum  hraeU  et  staiue  illos  ante  Aaron  sacer^ 
dotem,  et  deservent  ei  (Num,  vm,  13).  Quid  hoc  exem- 
ploapertius,  quod  eliam  nunc  in  Ecclesia  custodi- 
tur  ?  QuanquaiD  Romanae  Ecclesiae  diaconi  niodico 
inverecundiores  videantur,  sodendi  tamen  dignita- 
tem  in  Ecclesia  non  proesumunt.  Ut  autem  non 
omnia  ministeria  obsequiorum  per  ordinem  agant, 
mullitudo  facit  clericorum.  Nam  utique  et  altare 
portarent  et  vasa  ejus,et  aquam  in  manus  funde- 
reut  sacerdoti,  sicut  videmus  per  omnes  Ecclesias, 
et  sicut  constitutum  est  a  Dominoper  Moysen.  Aut 
numquid  meliores  Elisffio  sunt,  qui  aquam  fuudebat 
in  manus  Eliee  (IV  Reg,  ni,  \  I)  ?  Sic  autem  diaconos 
adversus  presbjteros  defendit,  quasi  ex  presbyte- 
ris  dihconi,  et  non  ei  diaconis  presbyleri  ordi- 
nentur.  Sed  quia  Romanae  Ecclesiae  ministri 
sunt,  idcirco  honorabiliores  putantur  quam 
apud  caeteras  Ecclesias,  propter  magnificentiam 
urbis  Romae,  quae  capud  esse  videtur  omnium  ci» 
Titatum.  Si  itaque  sic  est,  hoc  debentet  sacerdoti- 
bu8  suis  indicare  :  quia  si  ii  qui  inferiores  sunt 
crescunt  propter  magniiiceDtiam  civitatis,  quanto 
magis  mii  potiores,  sublimandi  sunt  ?  Quidquid 
enim  oificialibus  praestatur,  augmentum  fit  pote- 
stati  :  sicut  honor  servi  ad  laudem  proficit  domini. 
Quanquam  apud  justum  jiidicem  Deuni  unicuique 
hic  honor  maneat.  qui  decretus  est  singulis  Eccle- 
siarum  officiis,  ut  qui  diacouus  est,  diaconi  hono- 
rem  per  omnes  Ecclesias  habeat.  Non  eoim  qua- 
liscumque  honor  est,  antistiti  Dei  servirein  Ecclesia 
duntaxat  nt  sacerdos  totiiis  honoris  ecclesiastici 
dignushabeatur.  Major  enim  ordo  intra  se  et  apud 
se  habet  et  minorem  :  presbyter  enim  et  diaconi 
agit  officium  et  ezorcistae  et  lectoris.  Presbyterum 
autem  intelligi  episcopum,  probal  Paulus  aposto- 
lus,  quando  Timotheum  quem  ordinavit  presby- 
terum,  instruit  qualem  debeat  creare  episcopum 
(I  Tim,  ui,  1-7).  Quid  est  enim  cpiscopus,  nisi  pri- 
mus  presbjter,  hoc  est  summus  sacerdos  ?  De- 

*SicMss.  eleditio  RatisponeDsis.  Alio)  vero  editiones  : 
Quomodo  eonlra  levitat  Romanos  disceptandum  sit, 
eontendunt  levitas  sacerdotibus,  et  diaconos  presbyteris 
eoceauare, 

*  Mss.  Golbert.,  Falsi^de-re-quoerunt  duce,  etc. 

*  Juxta  Er.  Lugd.  et  Ven.,  videtur.  M. 

(a)  Queestio  bcec  deest  in  Mss.  secundi  generis. 


nique  non  aliter  quam  compresbyteros  hic  vocat 
et  consacerdotes  suos.  Numquid  et  ministros  con- 
diaconos  suos  dicit  episcopus  ?  Non  utique,  quia 
multo  inferiores  sunt.  Et  turpe  est  judicem  dicere 
primicerium.  Nam  in  Alezaodria  et  per  totam 
iCgyptum,  si  desit  episcopus,  consecratpresbyter  ^ 
Quanta  autem  sit  dignitas  ordinis  sacerdotalis, 
causa  ostendit  Caiphae,  qui  cum  esset  homo  pes- 
simus,  prophetavit.  Quare  ?  Quia  princeps,  inquit, 
erat  sacerdotum  (Joan,  xi,  49).  Et  iterum  multum 
distare  inter  diaconum  et  sacerdotem,  liber  appro- 
bat,  quem  dicimus  Actus  Apostolorum.  Cum  enim 
ex  Samaria  credidissent  Phiiippo  prgsdicanti  dia- 
couo  ab  Apostolis  ordinato,  Miserunt,  inquit,  ad 
Petrum  et  Joannem  ut  venirent,  et  iis  qui  crederent, 
darent  Spiritum  sanctum  per  manus  impositionem 
(Act,  vui,  14,  15).  Sed  inscii  credo  Scripturarum 
aut  immemores  Legis  hoec  defendunt.  Recordari 
ergo  debet  qui  ista  putat  asserenda,  quid  levitis 
acciderit  cum  taliter  saperent,  Cum  enim  nihil  in- 
ter  sacerdotes  et  levitas  interesse  praesumerent, 
Deo  judice  hiatu  terree  absorpti  sunt  Chore  et  con- 
sentientes  ei,  et  ducentos  quinquaginta  viros  tor- 
rensignis  simul  consumpsii  (Num,  xn,  31-35^  :  et 
Ozias  rex  cum  oqus  sacerdotaie  praesumeret,  lepra 
perfusus  est  (II  Paral.  xxvi,  19-21)  :  ut  hoc  utique 
exemplo  caeteri  territi  non  audeant  quod  sibi  con- 
cessum  non  est  preesumere.  Nunc  enim  videmus 
diaconos  temere  quod  sacerdotum  est  agere  per 
convivia  et  in  oratione  id  velle,  ut  respondeatur 
illis,  cum  istud  soiis  liceat  sacerdotibus.  Diaconi 
enim  ordo  est,  accipere  a  sacerdote,  et  sic  dare 
plebi.  Vides  quid  pariat  vana  praesumpiio  ?  Imme- 
mores  enim  elatione  mentis,  eo  quod  videant  Ro- 
manse  Ecclesiie  se  esseministros,  non  considerant 
quid  illis  a  Deo  decretum  sit,  et  quid  debeant  cus- 
todire  :  sed  toUunt  haec  de  memoria  assiduae  sta- 
tiones  domes,  ticae  et  officialitas,  quse  per  sugges- 
tiones  malas  seu  bonasnunc  plurimumpotest.  Aut 
timetur  enim  ne  male  suggerant,  aut  emuntur  ut 
praestent.  Hi  sunt  qui  faciunt  eos  ordinis  sui  non 
considerare  rationem.  Dum  enim  per  adulationem 
obsequuntur  iliis  illicite,  praecipites  illos  faciunt, 
ut  plus  sibi  putent  licere  :  quippe  cum  videant 
non  sic  deferri  sacerdotibus  ;  ac  per  hoc  anteferri 
se  putant.  Sed  testimooio,  inquit,  diaconi  fit  pres- 
byter  :  quasi  istud  ad  praerogativam  pertmeat 
magnitudinis.  Legimus  enim  ad  plebem  dixisse 
Petrum  apostolum :  Eligite,  inquit,  ex  vobis  quos 
constituamus  deservire  mysteriis  Ecclesiae  ^Act. 
VI,  3).  Nolo  dicere,  mensis.  Ecce  laicortim  testimo- 
nio  creati  sunt  diaconi.  Et  Apostolus  eum  qui  or* 
diuandus  dicitur  episcopus,  etiam  testimonium 
ult  habere  Gentilium  :  sic  enim  ait,  Ofortet  enim 
hunc  et  testimonium  habere  bonum  ab  his  qui  foris 
sunt  (I  Tim  iii,  7).  Omnium  ergo  est  testimonium 
dare,  et  non  tamen  omnes  hoc  honore  dignis  sunt 
Judicare  enim  omnes  possunt,  et  non  tamen  omnes 
possunt  esse  quod  judicant.  Potest  enim  pictor  ju- 
dicarii  bonus,  et  praeferri  alteri  ab  illo  qui  pingere 
nesciat  ;et  choraula  melior  alio  choraula  approbari 
ab  eo,  qui  alterius  est  artis  :  ita  et  testis  potest  esse 
creandi  presbyteriqui  inferiorordine  est.  Etiterum, 
quo  infienturetputentsibimultum  deberi.Anobis 
enim,  inquiunt,  perducuntur  qui  ordinandi  sunt  : 
ut  dum  lateri  illorum  septi  sunt,  honore  digni  vi- 
deantur.  Fac  verum  esse.  Quasi  officialis  enim  ab 
episcopo  mittitur,  ut  obsequium  praebeat  ordi- 
nando.  Nam  et  imperator,  ut  imperator  appareat, 
ordiuatur  obsequio  militari :  non  tamen  meuor  nec 
par  est  exercitus  imperatori.  Nam  et  Aman  cum 
esset  clarus  in  honore  militari,  a  rege  missus  estut 
Mardoctiaeo  in  obsequium  iret  (Esther  vi,  10)  :  ut 
quantum  dignus  esset  Mardocheeus,  ex  hujusmodi 
obsequiis  nosceretur.  Ita  et  diaconi  creandis  pres« 

I  MsB.  Golbert,  consigwU, 


2307 


QUiESTIONES  EX  UTROQUE  MIXTIM. 


2301 


byteris  iaobseqaium  mittaatur ;  ut  digaos  eos  fieri 
sacerdotesyomaes  iatelligaat.  Exceptis  eoim  sacer- 
dotibus,  quibus  obsequium  debeat,  omaibus  prse- 
poDuatur  diacoDi. 

CONTRA  NOTATIANUM^ 

CIl  (a).  —  Dicuul  discipuii  sui  ad  Jesum,  Do- 
mtne,  vis  ut  dicamtis,  descendal  ignis  de  calo,  et  con- 
sumal  eos,  sicut  fecit  Elias  ?  Et  respoadit  illis  Uom- 
aus  diceus,  Nescilis  cujus  spiritus  estis.  Filius  enim 
hominis  non  venit  animas  perdere,  sed  saivare  (Luc, 
IX,  54-56).  Cum  digaum  ulique  esset  viadicare  ia 
Samaritaaos  aoa  suscipieutes  eum  ;  Domiaus  ta- 
mea  qui  ad  misericordiam  daadam  adveait,  sea- 
teatiam  amovit,  ut  de  csetero  corrigeates  emeada- 
reatur.  Et  propheta  Elisaeus  iadigaalus  pueris  qui 
ei  coatumeiiam  faciebaat,  Deo  judice  viadicavit  ia 
eos,  uteoloco  ab  ursis  comedereatur,  ubi  silvaesse 
aegatur  (IV  Reg,  n,  23,  24) :  Domiuus  autem  oblataB 
sibimeretrici  pepercit.eividelicetquamiaadulterio 
8edepreheadissemajoresJud8eorumdixeruat(/oa?t. 
vin,  11)  ;  ut  quia  pia  praedicatio  iacoBperat,  aoa 
coademaaadum,  sed  igaosceadum  doceret.  Nam 
per  Moysea  dataLex,  quia  justitiam  habuit  ad  via- 
dictam,  ia  primordiis  suis  severitatem  exercuit. 
Quia  et  ia  illum  qui  sabbatis  exiit  ligaa  colligere, 
fuaebriter  viodicavit  (Num,  xv,  32-36) ;  et  ia  filium 
iGgyptise  qui  blasphemaverat  iu  Deum,  simiiiter 
ultioaem  dedit  (Levit.  xxiv,  10-14)  -et  ia  causa  fu- 
silis  vituli  percussit  filios  Israel  (Exod.  xxxii,  27). 
Uaaquaeque  ergo  Lex  iater  ipsa  primordia  seusum 
suum  pleaum  osteudit,  ut  vetus  Lex,  quia  ad  via- 
dicaaduni  promptior  erat,  iater  iaitia  sua  asperior 
videretur,  ut  metu  iacusso  diligeates  et  soliicitos 
faceret  auditores  suos.  Nova  vero  propterea  quod 
pia  et  ad  misericordiam  facilis  est,  primordia  sua 
mitissima  et  clemeatissima  demoastravit,  ut  ipsa 
oblectatioae  ac  dilectiooe  omaes  ad  iadulgeotiam 
provocaret.  Postea  autem  et  illa  quae  asperior  visa 
est  propter  fragilitatem  humaui  geaeris,  aoa  solum 
rigorem  suum  mollivit,  sed  et  humaaam  et  piam 
se  praestitit,  et  hsecquffi  clemeos  visa  est  aliquando 
viadicavit.  Aaaaias  eaim  cum  Saphira  uxore  sua 
diviaitus  caesi  suat  (Act,  v,  5, 10).  Et  Elimas  magus 
iacreduluset  Deilegi  repugoaas,  Domiui  judicio 
et  virtute  caecatus  est  (Id.  xni,  8-11)  Et  Uerodesrex 
propterea  quod  houorem  aou  dedit  Deo  coeli,  ab 
aagelo  Dei  percussus  scateus  vermibus  exspiravit 
{Id,  XII,  23).  Ne  quia  misericordia  preBdicatur, 
laultum  omuiao  putareut  homiues  et  impuae  pec- 
cari,  timoremposuit,  osteudeusad  hocdari  veaiam 
deiictorum,  ut  quasi  ex  mortuis  vivificati  postea 
abstiaereat  se  a  coatrariis,  ut  id  elaboretur,  ae 
quis  hiac  cum  crimiae  exeat,  quia  ad  judicium  ve- 
Dietur.  HfiBC  eaim  uaicuique  seateotia  imputatur, 
ia  qua  defungitur.  puoaiam  igitur  aova  Lex  ple- 
Ditudiaem  habet  misericordioe,  ae  coutemptui  du- 
ceretur  ab  amatoribus  peccatorum,  iu  supra  dictos 
viadicavit.  Vetus  vero  Lex  quauquam  ad  viadictam 
data  sit,  quibusdam  tamea  igaovit,  ae  omaiao 
crudelis  diceretur  :  sed  ia  plures  viadicavit,  quia 
seasus  ejus  ad  ulcisceadum  promptus  est.  Siae 
dubio  ergo  major  ^ratia  aovoB  Legis  estquam  fuil 
veteris.  Si  ergo  major  gratia  est,  quomodo  uegatur 
hoc  prsestare  posse,  quod  prseslitit  illa,  quae  miao- 
rem  gratiam  habuit  ?  Erat  euim  propeusior  ia  se- 
veritatem.  Itac^ue  si  ista  pceaiteatibus  igaovissepro- 
batur,  qui  fien  potest  ut  ista  qu8B  clemens  est,  noa 
recipiat  poeaiteales  ?  Nam  et  Judffii  filii  Dei  appel- 
lati  suDt,  qui  per  Moysen  ia  aube  et  in  mari  bapti- 
zati,  apostoli  Pauli  auctoritate  ieguntur  (I  Cor.  x, 
2).  Legem  eoim  accepturi  procul  dubio  purificati 
DoscuDtur,  ut  de  caetero  acceptSB  Legis  reddereat 
ratioaem,  ut  si  quid  peccareat,  per  pceaitentiam  se 

*  8ic  Mss.  et  editio  Ratisponensis.  Ali®  vero  editio- 
nes  :  Quomodo  contra  Novatianos  eontendendum  sit,  qui 
pcsnitentiam  salutarem  negont. 

(o)  H»c  queestio  deest  m  Mss.  secuadi  generis. 


reformarent ;  diceote  Domino  per  Isaiam  prophe- 
tam,  Pcenitentiam  agite  qui  erratis^  et  converttmini 
(Isai.  XLV,  22).  Sed  forte  e  coalrario  dicitur,  Poeoi- 
teatia  quidem  prsedicata  est,  fructus  erit  agentibus 
pceaiteatiam.  Nec  eaim  supervacue  hoc  Domiaus 
commoaeret.   Porro  autem  scieas  Domiaus  coa- 
versis  dari  debere  peccatorum  remissioaem,  hoc 
praecepit:  quippe  cum  dixerit,  Nolo  mortempecealo- 
riSf  tantum  ut  convertatur  etvivat '  (Ezech,  xviii,  3:^), 
Itaque  et  est  fructus  poeuiteatise,  sicut  claruit,  coo- 
versis  ad  Deum.  Exctusa  est  ergo  Novatiaoi  impie 
composita  asserlio,  qua  verborum  Domioi  sensum 
iavertit  diceas,  Ait  Domiaus,  Qui  me  negaverit,  et 
ego  negabo  ipsum  (Maith.  x,  33) :  ut  si  aliquis  chris- 
tiaaus  qiiacumque  ex  causa  aegaverit,  jaai  redire 
DOD  possit,  aut  certe  reverteas,  minime  recipiatur. 
Et  ubi  erit  demaadata  poeniteatia  ?  Cum  Salvator 
post  datam  hanc  senteutiam  negantem  aposlolum 
Petrum  non  negaverit.  Quare  ?  Quia  poenitentia 
subsequente  erratum  suum  amarissime  flevit  (Id, 
XXVI,  7.5),  sciens  utique  conversis  ignosci,  et  refor- 
mari  eos  per  pGeoitentiam.  Sed  Novatianus  iingit 
agendampoeaiteatiam.  Quiaeaim  aperte  nonaudet 
negare  poenitentiam  dandam,  astrictus  Le^e,  sub- 
tiliter  hancfrustrarecontendit.  Quando  enimdicit, 
quia  qui  negaverit,  nullo  modo  veniam  habebit,  sed 
aegabitur  et  ipse  ia  coaspectu  Aagelorum    Dei, 
quomodo  ooa  oum  dolo  agendam  poeuitentiam 
profitetur?  Hinc  autem  manifeste  fraus  ejus  appa- 
ret,  cum  subjungit  dicens,  Quicumque  peecaoerit  in 
Spiritum  sanctumt  non  remitietur  ei,  neque  hie,  neque 
in  fuiurum  (Id.  xii,  32).  Quamvis  alia  causa  sitqua 
peccatum  est  in  Spiritum  sanctum,  et  alia  negare 
Dominum  Jesum,  Novatiaaustameuut  huic  peccato 
veaiam  deueget,  uaum  sensum  vult  esse,  et  oegao- 
tis  Dominum,  et  peccantis  ia  Spiritum  sanctum,  ut 
hac  tergiversatione  fructnm  amputet  pceniteatic. 
Si  euim  idem  esl  aegare  Dominum  quod  peccasse 
in  Spiritum  saoctum,  aulla  veaia    speraoda  est 
aegantibus,aeque  fructus  aliquis  poeaitenti*e;  quia 
hoc  peccatum,  neque  hic,  neque  in  futuro  remitti 
domiuica  oracula  promiseruot.  Hiac  ergo  apparet, 
Novatiaaum  cum  dolo  dicere  ageudam  poeniten- 
tiarn,  Utquid  enim  poeniteret,  si  delictum  aboleri 
ne(j;atur  ?Poenitenti8Benim  gemitus,fletuset  iamea- 
tatio  hoc  acquirit,  ut  et  veniam  mereatur  et  refo^ 
mationem.  Denique  David  poenitens  et  confitens 
peccatum  suum,  et  veniam  meruit  (II  Reg,  xu,  13), 
et  ad  pristinum  statum  redditus  est  ;  quia  et  rex 
permansit,  et  postea  prophetavit.  Quod  liquido 
probatur :  in  quinquagesimo  enim  psalmo  pceai- 
tuit,  et  postea  persecutionem  a  filio  suo  passos 
prophetavit.  Tertius  enim  psalmus  juxta  historiam 
post  quinqua^esimum   est.  Sed  forte  regi  ignoici 
oportuit,  humilibus  autemignosci  non  debet ;  cum 
magispotentioribusdifficilius  ignoscendum  videa- 
tur?  Deus  enim  persoaam    hominis  non  accipit 
(Rom.  u,  11).  Quanto  enim  ({uis  sublimior,  tanto 
magis,  licet  leve  peccatum  ejus,  grave  est  crimeii. 
Sicut  eaim  humiiitas  ia  poteute  sublimis  etmagoi- 
fica  est ;  ita  etculpa  ejus  pro  crimiae  habendaest. 
Exceptis  enim  peccatis,  quse  constatomnibusesse 
illicita,  nonomnia  liceotpotentibus,  quae  suntcoih 
cessa  humilibus.  Digaitatis*eaim  homini  negotiari 
deforme  est,  et  popioam  ingredi  aolabile  est.  Se- 
natoribus  quoque  reaus  iafamia  est.  Siergo  io  bii 
levibus    iaventi  notaadi  sunt,  guanto  magis  rei 
coastituendisuat,sipeccaveriat?Perhocergoappa- 
ret  David  gravissime  peccasse,  et  guidem  duplia 
modo  :  couversus  tameu,  et  homicidii  et  adulterii 
veaiam  cousecutus  est,  et  quod  est  amplius,  defleos 
reformatus  est.  Cum  euim  a  propheta  Nathao  ar- 
gueretur,  peccatum  celare  non  ausus  est,  sed  eoih      ^ 
fessus  est  dicens,  Peecavi  Domino.  Tuno  respoodit 

'  In  B  :  Quantnm  ut  eanvertatur  et  vivol.  LectiooMD 
Er.  Ludg.  Ven.  Lov.  secuti  sumus.    M. 
>  Ms.  Golbert.,  dignitose. 


2309 


APPENDIX. 


2310 


propheta  ei  dixit,  Abstulit  Dominui  peeeatum  tuutn, 
et  non  morieris,  quoniam  pcenituisti.  Et  quia  iuveni- 
iur  posiea  prophetasse,  dubium  doq  est  hunc  re- 
formaium.NametAchabcorreptusaprophetaprop- 
ter  mortem  Nabuthe  ibat  plorans,  et  consciditves- 
timenta  sua,  et  praecinxll  se  cilicio,  et  factum  est 
verbum  Domini  in  manu  servi  ejusEIiffide  Achab, 
et  dixit  Dominus  ;  Audisti,  quontam  motus  estAchab 
a  faeie  mea  ?  non  inducam  et  mala  in  diebus  ejus  (II l 
Reg.  XXI,  27-29).  Et  Ninivitis  peccata  deflentibus, 
imminente  morte  reparata  est  vita  {Jonas  in,  10). 
Ecce  quantus  profectus  est  poenitentise.  Sed  forte 
dicatur  e  conlra,  Concessaquidem  est,  sed  non  de 
crimine  idololatriae :  quamvisenimliHJCgravia  siut, 
majus  esi  iamen  crimen  idololatriae.  Recte  tamen 
explosa  est  non  ex  modica  parte  Novaliani  asser- 
tio,  qua  duo  crimina  ^ravia  concessa  pcenitentiae 
videntur.  Quia  si  fornicationi  ignosci  non  debet, 
sicut  Novaliano  videtur,  quanto  magis  homicidio, 
autadulterio?Sedhincvanitasejusapparet,  quando 
heec  quae  graviora  sunt,  concessa  probantur  :  qua- 
mobrem  Qunc,  an  idoloiatris  concedi  posse  promi- 
serit  Deus,  requirendum  est.  Omi.eenim  quod  jure 
hic  concessum  non  fuerit,  nec  in  futurum  poierit 
concedi.  Hic  enim^  sicut  dixit  Dominus,  aut  ligan- 
tur,  aut solvuntur  peccata  (Matth,  xvi,  \ 9) ;  in  futuro 
autem  nihil aliiid erit,  nisi remuneratio aui  condem- 
natio.  Omnis  enim  qui  liic  jure  reprobatur,  non  po- 
terii  eligi,  aut  dignus  in  futurum  judicari.  Audia- 
miis  igitur  quae  dicat  Dominus  de  idololatris  ad 
Jeremiaui  prophetam:  Fad^.e^dfC,  inquit,  Revertere 
ad  me,  commoratiolsrael,dicitDominus,etnonfirmabo 
faeiem  meam  in  vos  :  quia  miseriem^s  ego  sum,  dicit 
Dominus,  et  non  irascar  vobis  in  xvum.  Verumtamen 
eognosce  delietum  tuum :  impie  egisti,  et  posuisti  vias 
tuas  in  alienos  subtus  omne  lignum  nemorosum  (Jerem. 
111, 12,  13).  Ecce  quid  promiltit  eis  Deus,  qui  post 
lapsum  ad  se  convertuntur,  ut  post  apostasiam  re- 
gressis  remittat  peccata.  Et  iterum  dicit  Deus  per 
Jeremiam  :  Delicati  mei  ambulaverunt  vias  asperas, 
duetisunt  utgrex  direptus  ab  inimieis.  Constantesestotef 
/i/it,  et  proclamate  aa  Deum,  erit  vestra  in  abductione 
memoria.  Nam  sicut  fuit  mens  vestra  ut  erraretis  a 
DeOy  dupUeabitis  decies  tantum  eonversi,  quasrentes 
eum.  Qu%  eniminduxit  in  vos  malOf  inducet  invosxter- 
nam  jueunditatem  cum  salute  vestra  (Baruch.  iv,  26- 
20).  0  ciemeniia  Dei  1  quemadmodum  lapsos  provo- 
cat  utseerigantlquomodohortaturniposterrorem 
idolorum  reveriantiir  ad  eum  1  quasi  paier  bene* 
voius,  61iis  suis  jucunditatem  perennem  promiltii 
salutis  si  se  corrigant.  Item  apud  eumdem  inif^r 
caetera  :  El  restituam  illos  in  terram  istam,  et  reaedifi' 
cabo  eos,  et  non  destituam  ;  et  replantabo  eos,  et  non 
evellam  (Jerem.  xxiv,  6) ;  ut  quia  comminatus  dixe- 
rat,  SacriKcans  diis,  eradicabiiur;  ne  peccantes  ia 
Deum  desperarent  de  se,  quasi  jam  qui  sacritica- 
verani  idoiis  eradicati,  replantari  qoq  possent  ; 
bortatur  eos,  quia  si  pceniteant,  poterunt  ad  statum 
8uum  pristiniimreformari.Sententiaenim  tuncma- 
net,  si  non  emendetur  delictum.  Denique  Ninivitis 
praedicatum  est,  quia  post  triduum,  everteretur  ci- 
vitas  eorum.  Quare  post  triduum,  nisi  ut  aut  pce- 
niterent,  et  auferretur  senlentia  ;  auiin  eo  perma- 
nenies,  justius  deperirent?  Hoc  estquod  dixit  per 
prophetam,  Nulo  mortem  morientis,  tantum  ut  rei^er- 
taiur  e^Dtoa/.  Itafactumest  ut  morituris  peccatorum 
causaNinivitis,  ignosceretur  pGenitentiasubsequoQ- 
te.  Utquid  enimcentum  annis  sub  Noe  arcam  inve- 
nimus  fabricaiam  (Gen.  v,  31 ;  vii,  6),  nisi  ut  viden- 
te?  ei  audientes  quid  immineret  emendarent  se  ? 
Neminem  enim  Deus  vult  perirc.  Hinc  est  unde  in 
Salomone  legimiis,  Quoniam,  inquii,  Altissimusmi-' 
sertui  est  pcsnifentibus  (Eceli.  xii,  3).  Et  iterum,  Jlft- 
sereris  omnium,  quia  omnia  potes,  et  dissimulaspeeeata 
hominum  propterpcenitentiam  (Sap.  xi,  24).  Hoc  sensu 
et  DominusQolensHuper  perfidiam  JudaBorum,ait : 
Jerusalmy  Jefusalem^  quse  interfieis  PropheiaSf  ei 


lapidas  msssosad  te ;  quoties  voluieongregare  filios  tuos^ 
quemadmodum  gallina  congregat  pullos  suos  sub  alis 
suis,  et  noluisti  (Maith.  xxin,37)I  IgitursemperDo- 
minus  per  totam  Legem  peccatores  ad  se  converti 
hortatur,  nolens  opus  suum  perditioni  esse  obno- 
xium  ;  cum  nec  alia  causa  datee  Legis  esset,  quam 
ut  ex  errore  homines  couvertantur  ad  veritatem  : 
ita  tamen,  ut  in  Novo  Testameuto  auctor  Legis  cle- 
mentior  videaiur,  quia  tempore  quo  sacramentum 
Fiiii  sui  Domini  nostri  manifestare  dignatus  est, 
largior  et  uberior  in  misericordia  esse  voluit,  ut 
plus  gratise  praedicante  Filio  esset,  quam  fuerat 
prsedicautibus  servis.  Nec  immerito  :  sic  enim  fuit 
dignum  ut  majora  dona  per  Filium,  quam  per  fa- 
mulos  largiretur.  Denique  ad  se  conversis  creden- 
tibus  omnia  simul  peccata  concedit,  nulla  interve- 
niente  lamentatione  pGenilentiae.  Undedicit  Paulus 
aposiolus,  Sine  pcenitentia  enim  sunt  dona  et  voeatio 
Dei  (Rom.  xi,  29).  Post  autem  si  peccaverint,  per 
pcenitentiam  poterunt  mereri  veniam  ;  utquia  post 
accepiam  gratuitam  misericordiam  peccaverunt, 
non  ]am  gratis,  sed  interveniente  gemitu  et  fletu 
possint  ad  induigentiam  pervenire.  [mpossibiie  est 
enimhominiutnonpeccet.UndeJoannesapostolus, 
Si  dLxerimus,  inquii,  quiapeeeatum  non  habemus,  nos 
ipsosseducimus,  etveritas  in  nobis  nonest.  Si  eonfitemur 
peecata  nostra,  fidetis  et  justus  est,  ut  remittat  nobis 
peecata,  et  mundet  nos  ab  omni  injustitia  (l  Joan.  i,  8). 
Sicut  David  nieruit  veniam  eireformationem,  cum 
conhterelur  peccatum.  Certe  Ghristianis  ioauitur 
Joannes  apo<toius.  Ait  enim  insubjectis,  Filtotimei, 
hasc  scribo  vobis  ut  non  peceetis  :  et  si  quis  peccaverit, 
advoeatum  habemus  apudPatremy  Jesum  Christum  [Id. 
11, 1).  Hoc  dicii,  utsi  postBaptismum  peccaverimus, 
advocaium  supplices  deprecemur,  ut  exoret  pro 
nobis  Patrem.  Si  enim  apud  veteres  nostros  pGeni- 
tentia  habuit  locum,  quomodo  fieri  potest  ui  hoc 
tempore  locum  non  habeat,  quando  major  clemen- 
tia  preedicationis  est  ?  et  qui  inimicis  misertus  est 
vocandoilios  ad  gratiam,  ainicis  factis  non  mise- 
rebitur  cum  mercede  ?  Tribulatio  enim  cordis,  mer- 
ces  est  pcenitentis.  Quod  si  esset  verum,  dolereni^ 
homines  ex  inimicis  factos  se  amicos.  Aiit  quaiis 
aeslimandus  erat  ille,  si  inimicis  non  pGenitentibus 
misericordiam  daret,  amicis  vero  et  poeuitentibus 
non  daret?  Prsetereacum  sciat  Dominus  diabolum 
adversus  amicos  et  servos  Dei  plus  se  exiollere  et 
saevire  :  unde  dicit  Petrus  Apostolus,  Vigilate  etso- 
briiestote,  (luia  adversariusvester  diabolus  fremenssieui 
leocircumit,  quaerens  quem  devoret  (iPetr.  v,S)  :quo- 
niam  ergonovit  Dominus  adversarium  nos  habere 
horrendumet  validum  ;si  victi  ab  eo  fuerimu8,vult 
nos  ad  auxilium  suum  confugere,  dolens  elisos  nos, 
ut  viriuie  ejus  reparati  fortiter  repugnemus.  Sicut 
enim  nisi  breviatifuerintdies  iili,  quos  dicitOomi- 
nus  (Matth.  xxiv,  22),  nulla  fiei  salva  caro  ;  ita  et 
sinegetur  homiQibus  pceniteQtia,  nemopoteriisal- 
vus  fieri.  Si  enim  nemo,  inquit,  gloriabitur  mundum 
se  habere  eor  (Prov.  xx,  9]|  ;  et  alibi,  Nemo,  ait,  sine 
sorde,  nec  infans  uniusdiei(Job  xiv,  4) :  quis  poterit 
evadere,  si  poenitentia  denegetur  9  Ei  ubi  estquod 
dicit  Dominus,  quia  gaudiumerit  in  ccelo  super  uno 
peeeatore  pcenitentiam  agente  (Lue.  xv,  7)? Sed  majora 
crimina,  inquit,  ignosci  non  debent,  fornicatio  et 
idololatria.  Et  ubi  est  dictum  dominicum,  quoom- 
nia  peccata  et  blasphemiaspromittilremitti  homi- 
n i b u s :  Spiritus  autem sancti  blasphemia  non  remitteiur 
hominibus  (Matth,  xii,  31)  ?  Omnia  penitus  peccata 
dicit  posse  remitti,  excepto  ano.  Nunc  elige,  Nova- 
tiane,  dequibus  visdictum  ;  de  adhuc  noQ  creden- 
tibus,  aut  de  jam  credentibus  ?  Si  de  non  creden- 
tibus ;  quomodo  datur  remissio  peccatorum,  cum 
coQstetomoes,  aQtequamcredaQt,iQ  Deum  peccare 

'  Ita  Ms.  Colbert.  Ai  ediii,  posi,  pomtftfntu,  prosequun- 
iur  sic  :  Si  laptit  pcmitentibus,  aui  ante  lapsum  amiei 
juerant,  non  tgnoteeretur,  quod  aietum  ett  Novatuini  si 
ettet  verum,  dolerent,  etc. 


2311 


QUiESTIONES  EX  UTROQUE  MIXTIM. 


2311 


et  in  Spiritum  sanctum  ?  Nam  nonnulli  gesta  domi- 
nica  magicas  artes  appellant,  opus  sancti  Spiritus 
dnmoniis  assignantes.  Si  autem  de  credentibus  vis 
dictum^  exclusa  est  asseveratio  tua,  quia  omnia 
peccata  remitlentur:  Et  qui  dtxm^  inguit,  verbum 
contra  Filium  hominis,  remittetur  ei.  Ergo  sive  in 
Deum,  sive  in  Christum  peccetur,  remittetur  homi- 
nibus.  Omniaenim  peccata  complexus  est,  praBter 
in  Spiritum  sanctum.  llaque  non  hoc  peccatum 
Tull  inteliigi,  quod  peccatur  in  Deum,  hoc  esse  el 
in  Suiritum  sanctum  :  si  enimhoc  esset,  non  utique 
istua  exciperet.  Quoniam  ergo  aliud  peccatum  si- 

!;niticat,  cum  blasphematur  in  Spiritum  sanctum 
ad  personam  enim  perlinet  hoc  dictum,  non  ad 
naturam  Spiritus  sancti) ;  sive  iam  credentibus  per 
poenitentiam,  sive  futuris  crecientibus  per  Baplis- 
mum,  omnia  remitlentur  peccata.  Quod  autem  in 
Spiritum  sanctum  peccaverunt  Judaei,  alia  causa 
est,et  quse  ad  tempus  illud  pertinuit.  Unde  non  iilis 
hoc  remilti,  neque  hic,  neque  in  fulurum  ostendit. 
Non  enimerrore  peccaveruntin  Spiritum  sanctum, 
sed  malevolentia.  Scientesenim  prudentesque,ope- 
ra  quae  videbant  in  gestis   Salvatoris  Dei  esse,  ut 
populum  a  hde  ejus  averterent,  heec  simulabaut 
esse  principis  dsemoniorum.  Hinc  est  unde  dicit  eis 
Dommus,  Vox  habetis elavem  scientiXt  et  nec  vo$  intra- 
tiSy  nec  alios  sinitis  intrare  (Ltic.  xi,  52).  Hsec  ergo 
sentenlia  contra  malevolos  prolalaestquibus  reme- 
dium  invenirioonpolestutsaiventur.Nibilestenim 
hoc  crimine  gravius  :  fingit  enim  falsum  esse,  quod 
scit  esse  verum.  Judaei  enim  qui  sub  Dei  ie^e  esse 
videbantur,  quibusque  facta  promissio  Chrisli  esl, 
videntes  magnalia,  et  intelligentes  hoc  esse  quod 
promiserat  Deus ;  invidia  ceecati  sunt,  ut  hoc  esse 
negarent ;  et  non  solum  negarent,  sed  etperseque- 
rentur  usque  ad  mortem.   Non  ergo  dignum  est, 
islispeccatumhocunquamdebere  remitti,  qui  cons- 
cientia  suateste,  Deo,  cui  sedevotosdicebant,  ausi 
sunt  repugnare.  Utautemin  Deum  vel  in  Christum 
peccetur,  diversee  sunt  causfle.  Aut  enim  aliquis 
dum  felicitali  alterius  invidet,  dolore  humilitatis 
suae  insurgitin  Creatorem ; aut  aliquid  repeutinum 
passusquodsit  adversum,in  iracuudiam  excitatus, 
in  parentem  injuriosusexistit.  Christiaulemincar- 
natio  etiamadinjuriamprovocat*.  Dumenimigno- 
rant  homiues  sacramentum  incarnati  Christi,blas- 
phemant,  indignum  ducentes  si  Filius  Dei,  qui  in- 
corporalis  et  simplicis  nalurse  est,  hominum  more 
natus  dicatur.  Biasphemant  ergo,  guia  ignorant 
mysterium.  Quamobrem  conversis  his  porrigenda 
est  manusy  quia  sic  contra  verum  existunt,  dum  pro 
vero  se  facere  arbitrantur.  Tortus   huiusmodi  et 
exungulatus,  hoc  verum  esse  dicit.  quod  perseque- 
batur  *.  Supra  memorati   autem  Judeei  aliud  sen- 
serunt,  el  afiud  egerunt,  qui  sine  judice  et  carniflce, 
conscientia  sua  teste  semper  torquentur.  Qui  enim 
per  errorem  inimicus  exstitit  vero,  cum  conversus 
luerit,  gaudet  cognovisse  se  veritatem  :  malevolus 
autem  non  habet  quod  emendet ;  si  enim  conver- 
terit  se,  incipiet  verum  dicere  quod  prius  falsum 
esse  nesciebat.  Spiritui  autemsanctoutfiat  injuria, 
causa  nulla  existit :  officium  enim  ejusoffensionem 
non  parit,  quia  in  virlule  signorum  et  prodigiorum 
apparet.  Quis  enim  insibilare  *contra  eum  audeat, 
videns  mortuos  excitatos  ?  Aut  quis  irascatur  ei, 
cujus  eflfectu  videat  currentes   paralyticos,  ceecos 
lumen  accipere,  surdos  audire?  Autquomodo  non 
amabit  eum,  quem  videat  spiritus  immundos  eji- 
cere,  leprosos  mundare,  et  simul  omnes  infirmita- 
tes  curare?Huic  Judeei  maluerunt  injuriam  facere, 
opus  ejus  dicentes  opus  esse  dsemoniorum,  dum- 
modo  invidiam  atque  odium  contra  Salvatorem 

*  Mss.  Colbert.,  Christoautem  incamatio  sua  injuriam 
provoeat, 

*  Ms.  Colbert.,  sequitur, 

*  Ms.  Coii>ert.,  insilire. 


exercentes  ^  explerent:  idcirco  neque  bic,  neqaein 
futurum,  hoc  peccatum  remitti  eis  ostendit.  Sed 
Novatianus,  Majora,  inquit,  crimina  Dominatim  re- 
mitti  probentur,  id  est,  idololatria  et  fornicatio  post 
lavacrum.ldcircoeniminBaptismo,ait^simulomnia 
remittuntur  peccata,  ut  de  caetero  si  quid  grave 
commiserint,  nullo  modo  veniam  consequantur; 
quia  post  acceptum  Spiritum  sanctam,quod  contra 
Spiritumsanctumest,  admitti  nondebet.Quis  ueget 
peccari  nunquam  debere,  si  esset  possibile  ?  Porro 
autem  sciens  Deus  fragilegenus  humanum,  semper 
remediis  salutaribus  prosecutus  est  eos,  ut  postpec- 
cata  haberent  quomodo  se  repararent.  Si  autem 
Spiritus  datus  prohibet  peccantibus  dari  pGeniten- 
tiam,  nulla  providentia  est  in  Novo  Testamento,  et 
melius  videbitur  veteribusprovisum,  quibus  medi- 
ciua  isla  miuime  est  denegata.  Et  quoraodo  major 
gratia  est  in  Novo  quam  in  Veteri  ?  Nam  hoc  inimici 
est,  quiscienshommibusaliterprovideri  non  posse, 
ut  perveniant  ad  salutem,  quam  interventu  pceui- 
tentiee,  Spiritum  sanctum  det,  cui  si  iojuria  facta 
fuerit  metu  aliquo,  aut  per  aliquem  errorem,  jam 
satisfactiolocum  nouhabeatreformandi  homioem; 
hoc  est  occasionem  quaesiisse  perdendi  bomines, 
non  salvandi.  Sed  absit,  quia  Dominus  ait,  Filius 
hominis  non  venit  animas  perdere^  sed  salvare.  {Luc 
IX,  56)-  Nam  si  nobis  peccata,  quae  in  nos  peccamus 
invicem,  si  convertamur,  septuagiesseptiesremitti 
a  nobisalterutrumprfiecepit  Deus  (MeUth.  xvni,  S2): 
quanto  magis  ipse,  si  in  illum  peccetur,   ignoscit 
conversis?  Omnem  enim  peccatoremcouvertivult 
Unde  Apostoius  fornicariiset  immundis  remissum 
probat  dicens,  Ne  forte  veniens  lugeam  muUos  ex  ktt, 
(fui  ante  peccaverunt,  et  non  egerunt  panitenliam  super 
tmmunditiaet  fornicatione,  quam  gesserunt  (II  Cor.xu, 
2 1 ).  Probat  quosdam  egisse  pcenitentiam ,  de  quibus 
nondolet,  sed  gaudet :  aliquos  autem  significat,noD 
egissefornicationis  suse  poenitentiam ;  propter  quod 
et  lugere  seeosdicit,  nonpertinentes  ad  vitam,qaia 
non  egerunt  poenitentiam.  Si  enim  bujusmodi  cri- 
minis  iu  hac  vita  semper  agenda  poenitentiaesset, 
non  diceret  lugere  se  eos,  quia  non   egerunt,  sed 
quia  non  agunt.  Sciens  autem  bio  et  incipiyCt  peragi 
poenitentiam,  ait,  quia  non6^0rt«ii<.Hoc  enim  voiebat, 
ut  veniensad  eos  pacem  haberetcum  communiooe 
eorum.  Ecce  probatum  est,  fornicariis  post  actam 
pcenitentiam  communicandum  esse.  Non  enim  po- 
tesl  illis  communicari  quamdiu  agunt:  tunc  autem 
commuDicaudum  est,  cum  desinunt  agere  judieio 
Ecclesiae.  Nunc  superest  videre  an  specialiter  ido- 
lolatris  posse  remitti  probemus.  Legimus  enim  io 
Apocal^psi  beati  Joannis  apostoli,   poeoitentiam 
super  idololatria  prasdicari.   Commonentur  eoim 
episcopi,  quos  angelos  vocat,  id  esl  nuntios,  sicat 
et  beatusPauIus   apostolus  &[{,  Sicut  angeluM  Dei 
exeepistis  me  {Galat.  IV,    14),  ut  peccantibus  dent 
poenitentiam,neceospatianturminimecommoneri, 

gui  scandala  faciunt  m  Ecclesia,  cum  sint  et  ipsi  de 
cclesia.  Dicit  ergo,  Et  angelo  Pergami  Sedesist 
scribe  .*  Hapc  dicit^  qui  habet  gladium  ex  utraque  parit 
acutum,  Scio  ubi  habitas,  ubisedes  est  satanm :  $t  tenes 
nomen  meum,  et  non  negasti  fidem  meam,  in  diebui, 
quibus  Antipas  testis  meus  fidetissimus  occisus  est  apid 
vox,  tt6i  satanas  habitat.  Sed  habeo  adverms  te  vauca, 
auia  habes  illic  tenenies  doctrinam  Balaam.qui  doceM 
Balac  mitiere  scandalum  sub  oculis  filiorum  Isratlf 
mandueare  delibata,  et  fomicari  :ita  ettu  habesteneit- 
tes  doctrinamNicolaitarum.  Simititer  age  poenifentitm- 
Hanc  dicit  esse  doctrinam  Nicolaitarum  quae  fuitet 
Balaam,  id  est,  idololatriam  et  fomicationem,  de 
qua  jubet  agi  poenitentiam.  Et  quia  hominibusEc- 
clesiae  loquitur,  ostendit  dicens,  Hxe  ditit  spiritus 
Ecclesiis.  Quis  autem  fructus  est  poenilentiee.itasi- 
gnificat,  Kiitcen/t,inquit,(/a6o  nunuuteare  manna,  quoi 
est  absconditum  ;  ut  per  poenitentiam  quasi  vinctl 

*  Ms.  Golbert,^  quod  Hrca  SeUvoiorem  easereebemL 


APPENDIX. 


2310 


ia.  Qaid  est  eDim  posnitere,  nisi  dolere  prsB- 
,  et  de  c8Btero  temperare  ab  his  qu8B  admise- 
Et  Angelo  Thiatyrx  Ecclesise  scribe  :  Hsec  dicit 
iDeif  qui  hahetoculoseicutfiammam  igniSyetoedes 
imiles  xramento  Tyrino:Scio  operatua^  et  dilec' 
I,  et  /idemyet  ministerium,etpatientiam,  et  opera 
wiuima  meliora  prioribus.  Sed  habeo<kdversum  te, 
inis  mulierem  Jezabeltquse  se  dicit  prophetam,et 
et  seducit  servos  meos  fornicari,  et  manducare 
ata  idolis,  Et  dedi  ei  tempus  ad  poenitendum,  et 
agere  posniteniiam  de  fornicatione  sm.  Eccemit- 
lam  in  lectum;  et  aduUeros  ejus  cum  illa  intri- 
onem  magnam^uisi  egerint  posnitentiamlactorum 
it,  et  natos  ejus  occidam  morte  ;  et  scient  omnes 
ixy  quia  ego  sum  qui  scrutor  venes  et  corda  ;  et 
micuique  vestrum  secundum  opera  sua.  Vobisau- 
ico,  etcaeteris  qui  Thtatyrx  estis,  qui  hanc  doc- 
R  non  habelis,et  ignoraiis  altitudinemsatana.  ,sicut 
I,  non  mitio  in  vos  aliud  pondus  :  verum  lenete 
labetis  donec  veniam.  Vincenti  autem  et  servanti 
mea  usquein/inem,  dabo  eipotestatemsuper  gentes 
.II,  12-26).  Subima  Epistola  dataad  Ccclesiam 
fram  dupllcem  Novalianae  haeresis  contuudit 
)lodit  errorem  :  et  poBnitenlibus  euim  idoloia- 
laasa  fructum  promittit,et  inuuaEcclesiama- 
on  coutaminare  bonos  ostendit,  cum  unius 
e  essent  communionis  :nec  enim  extra  Eccle- 
positis  scribebat  dicens,  QNt  ^a!)e/ aum,  inquit, 
iquiddicaiSpiritusEcclesiis.%\m\Yy  etenim  modo 
olus  Paulus,  Scimus  enim,  inquit,  quia  qux- 
te  lexloquitur,his  quisublegesuntloquiturlHom. 
i).Etalioloco,  Quidenim,  inquit,  mihide  hisqui 
mnt  judicare([Cor.  v,12)?  Uniusergo  Ecclesiee 
nes,  partim  ad  pGenitentiam  provocat,  parlim 
idat  dicens,  Votds  uutem  dico,  et  cxteris  qui 
yrae  estis.quicumquenonhabetis  doctrinam  istam, 
.  idololatriffi,  tenete  quod  habetis,  donec  veniam  ; 
st,  perseverate  usque  ad  finem,  quia  qui  per- 
averit  usque  in  finem,  hic  salvus  erit  (Matth, 
).  Simililerelqui  perseveraveritinmalo,  dam* 
ur.  Ac  per  hocsicul  justitiajusti  nonlitierabit 
in  die  qua  erraverit  ;  sic  et  iniquitas  injusti 
locebit  ei,  cum  converterit  se.  Ideo  dixit,  sa- 
%ns  diis  eradicabitur  :  si  aulem  converterit  se 
ivet.  Sicut  est  et  illud  quod  ait  Dominus,  Qui 
gaverit,  negabo  eurn  {Ibid.  33).  Si  autem  conver- 
ie,  non  poterit  negari  ab  eo  quem  condtetur. 
est  ut  dicerel  in  Psalmo,  Non  justificabitur  in 
Ktu  tuo  omnis  homo  vivens  (Psal.  gxlii,  2).  Haec 
sentenliaimputatur  hommi  in  qua  moritur. 
quia  in  Ecclesia  mali  cum  bonis  futuri  essent 
3  ad  judicium  Dei,  ipse  Deus  signiticavit,  di- 
Simileest  regnum  coelorumreti  misso  in  mare, 
'X  omni  genere  piscium  colligit.Cumautem  venis- 
i  littus,  bonos  segregaverunt  in  vasa  sua,  malos 
.  (oras  miserunt.  Sic  erit  in  consummatiojie  sse- 
BxibuntAngeli,  et  segregabunt  de  regno  Deiomnia 
x/a,  et  eos  qui  iniquitaiem  faciuni  (^Matih.  xiu, 
).  Haeccausasigniticaturetiam  in  ilio,qui  inter 
mbenles  inventusest  non  habens  vestimentum 
ale  (Id.  XXII,  12,  13) :  quem  solum  projectum 
ita  oslendit  Ecclesiee,  quia  crimen  indigoitatis 
lonpoliuitcaeteros;  etquiahaecindignitasejus 
nata  est,  eo  quod  vestimenlum  non  habuerit 
aie,manifestusfuitc8Bteris.  Videbantenimeum 
se  aiiud  esse  vestitum.  Hinc  est  unde  Paulus 
oliis,  /n  magna  auiem,  inquit,  domo,  non  solum 
ma  aurea  et  argentea,  sed  et  lignea  et  fictHia(ll 
n,  20).  Istud  proptcr  Hymeneenm  et  Philetum 
t,  qui  cum  essent  ex  Ecclesia,  perverse  de  re- 
ctione  sentiebant ;  sicutaiiqui  de  Corinlhiorum 
sia  resurrectionem  negabant.  Sed  hanc  do- 
magnam  Novatianus  mundum  significat  in- 
endum,  non  Rcclesiam ;  ne  in  una  Ecclesia 
s  cum  bonis,  mundoscum  immundiscogatur 
ere.  Quod  facile  pato  convelii.  In  ana  eoim 
>  omnes  sub  unosuntnomine  :  qaamyisenim 

.  Patrol.  XXXV. 


moribasdivdrsisint,  uno  tamendomini  sai  nomine 
censentur  in  professione.  Mundns autem liicdiversaB 
professionis  continet  homines,  ita  ut  dispares  profi- 
teantnr  se  habere  et  deos  et  dominos.  Vides  ergo 
non  hoc  potuisse  dici  de  mundo,  sed  de  Ecclesia^ 
in  quasub  uno  degentes  nomine,  diversi  sunt  actu. 
Quod  quidem  Novatianum  non  ignorasse  adverto, 
sed  quia  abcessionis  suse  justas  querimonias  non 
habebat,neaperteerubesceret,argumentaqu8Bdam 
sibi  conflavit  per  malam  iegis  interpretationem, 

3uibus  excusare  niteretur  et  tegere  livoris  sui  invi- 
am  voluntaiem.  Denique  respondet  ad  hesc  qu8B 
diximus  dicens,  Necego  renuo  agendam  pQeniten- 
tiam  admissee  idololatriae,  sed  ego  remittere  non 
audeo ;  quia  crimen  hoc  ab  eo  reuiitteudum  est,  in 
quem  admissum  est.  Habc  autem  cum  dolorespon- 
det.  Interpretationibus  enim  suis  detegitur,  quibus 
fraus  ejus  apparet.  Quando  euim  dicit,  scriptum 
est,  Qut  me  negaverit,  et  ego  negabo  eum,  et  mentiri 
non  potestcujus  verba  sunt ;  poeuitentiam  quam 
agendam  dicit,  inanem  etinfrucluosamostendit.Si 
enim  sententia  data  est,  et  non  fallit  qui  dedit ;  quid 
excrnciari  compellis  hominem  lamentationil)U8  et 
gemitibus,qui  hujus  reieftectain,aut  denega8,aut 
scire  te  minime  profiteris  ?  Omnis  enim  qui  consi- 
lium  alicui  dat,  ad  hoc  utique  dat,  ut  quid  ex  eo 
proficere  possit,  pr^edicet.  Sedquia  tu,  Novatiane, 
dolose  hoc  protiteris,  ad  illudendas  inentes  homi- 
num.ageudampoenitentiamdicis.Sciensenimaper- 
te  hoc  negari  non  posse,  subtiliter  facis,  quia  non 
voce  sed  atlectu  '  poenitentiam  amputas.  Omnem 
certe  qui  idolis  sacrificaverit,  in  Spiritum  sanctum 
dicis  peccare.  cui  nequehic,nequein  futurum,  pec- 
catum  hoc  remitti  per  legis  verba  contendis.  Quo- 
modoergo  hujus  delicti  agendam  poeuitentiam  di- 
cis,  nisi  quia  failis,  sicut  supra  ostendi?  Sed  soles 
alio  dolo  fra  udem  hanc  velle  contegere,dicens  eodem 
sensu  etiam  Petrum  apostoium  dixisse  Simoni,  Age 
poBnitentiam  ab  hac  malUia  tua,  si  forte  remittatur  tibi 
(Aci.  vm,  22).  Sed  contuens  apostolus  Petrus  vete- 
rem  et venenatam  malitiam  hominis  et  peramaram, 
idcirco  dubium  eidedit  responsum.  Quis  enim  mor- 
talium  sic  peccavit,  ut  donum  Dei  pecunia  veliet 
mercari  ?  Malevolenti8B  ergo  responsum  istud  da« 
tum  est,  non  errori.  H8ec  est  euim  qu8B  remedium 
non  habet;  quia  nec  error  est,  nec  per  quam  excu- 
setur  necessitas,  ut  possitperfletum  ad  veniamper- 
venire.  Si  in  tali  itaquecausaaliquifueriutinventi, 
hocaudiantquodaudivitetSimon.  Namideodubie 
respondit  ei  apostolus  Petrus  dicens,  In  felle  enim 
amaritudinis  et  in  obligatione  iniquitatis  viaeo  te  esse. 
Si  ergo  in  tam  gravi  causa,  et  quse  sine  remedio 
videatnr,  dubieresponsum  est;  ambigaumnonest, 
eis  qui  crrore  aut  necessitate  aliqua  in  Deum  pec- 
cantposseremilti,sicongruampoBnitentiamagant. 
Hoc  enim  concessum  est  juri  ecclesiastico  ab  auc- 
tore,  ut  et  poeuitenliam  det^  el  post  poBuitentiam 
recipiat.  Et  adhuc  estaliquid  quod  reprehendit  No- 
vatianus  :  Cur,  inquil,  corpus  Domini  tradunt  eis 
quos  noverunt  peccatores?  Quasi  possintipsi  accu- 
satoresesse,  quisuntjudices.Siautem  accusatifue- 
rintetmanifestati,  poteruntabjici.  Namquis  judex 
accusantis  sumat  persouam  ?  Nam  si  ipse  Dominas 
Judam  passus  est,  quem  sciebat  furem  esse,  et  ea 
qu8e  miltebantur  exportare  (Joan.  xii,  6),  nec  eum 
qui  accusatus  non  est,abjecit :  hoc  exempio  uti  opor^ 
tet,  ut  eum  abjicere  non  iiceat,  qui  puoiicc  detec- 
tus  nonfuerit.  Nam  necjusto  virocompetitaliquem 
accusare.  Unde  Malth8Bus,  Joseph  cum  esset,  inquit, 
homojusttu,  et  noUet  eam  traducere,  voluit  eam  oceulte 
dimittere  (Matth.  i,  19).  Judas  ergo  cum  esset  inter 
discipulos,  contaglone  sua  non  eos  maculavit,  dis- 
sentientes  utiqueafurtis  ejus;etEacharistiam  inter 
eosaccipiens,  non  polluit  innocentes.  Nec  Dominaa 
ei  qiiem  latronem  sciebat,corpas8aum  denegabat ; 


<  Ms.  Golbert.^  effeetu. 


{Soixante'treiie\ 


2344 


QUiESTIONES  EX  OTROQUE  MIXTlM. 


sati 


3aia  secnDdum  Apostolum,  Qui  indigne  $umiU  gla» 
ium  sibi  sumit  (I  Cor.  xi,  27).  Unde  nec  ab  oculis 
ejus  se  avertit.  Peccatores  etenim  eos  poliuunt,  qui 
consenliunt  malis  eorum.  Unde  dictum  est,  Vide- 
b(u  furem,  et  eoneurrebascum  eo(PsaL  xux,  18).  Hiuc 
est  unde  Apostoius  plebem  Corinthiorum  arguit, 
propterea  quod  illum  qui  publice  uzorem  patris 
nabebat,  non  corriperent  aut  evitarent,  ut  se  emen- 
daret,  dlcetxs^  Nesettisquia  modicum  fermentum  totam 
massam  eorrttmpi<(lCor.v,  1,6)?  Cuoienimnonesset 
dux  aliquis,  aut  preBpositus  Ecclesiae  ;  plebis  erat 
corripere  eum,  quetn  videbanttam  turpiter  et  obs- 
cceae  inter  eos  conversari.  Ac  per  hoc  quasi  con- 
sentientes  eos  crimini  ejus  Apostolus  arguit.  Nec 
enim  in  hac  re  accusatore  opus  erat,ant  testibus; 

fmbliceenim  novercam  suam  loco  uzoris  habebat. 
taque,  quantum  ad  causam  nostram  pertinet,  ex- 
posuiraus  rationem,  non  alios  criminantes,  sednos 
defendentes.Novatiauiautemobtestorconscientiam, 
qui  nos  semper  accusat,  si  sanctosscit  esseomnes 
quossecum  habet.  In  tantumautem  irasciturnobis, 
ut  et  christianos  nos  neget ;  cum  sciat  nos  ea  tide 
initiatos,  de  qua  ipse  praesumit.  Christianum  certe 
professio  facit  et  vita.  Si  ergo  vides  hominem  ea 
profiteri  ques  tu,  et  non  dissimilem  esse  in  vita; 
quare  negas  esse  eum  quod  tu  es  ?  Certe  qiii  dicit 
Dominura  Jesum.  in  Spiritu  sancto  dicit  (Id,  xu, 
3) ;  verura  enira  dicit.  Omnis  enira  veritas  de  Deo 
est.  Cur  non  assentis  vera  dicenti,  sed  negas  ?  fa- 
tenti  Deum  contradicis  non  ratione,  sed  furore  ? 
Numquid  non  inimicus  Dei  videris,  qui  vera  de  eo 
profitenti  resistis?  Numquid  paganus,  audiensali- 
quem  idola  dicentera  esse  aeos,  negat  paganum 
esse  ?  Cur  tu  negas  christianum  quem  audis  verba 
integrse  fidei  profitentera,  cum  legas,  Cor(i^  cr^dt/ur 
ad  justitiam,  ore  autem  confessio  fit  ad  salutem  (Rom . 
X,  iO)?Attu,  utinimicus,  quod  periracundiamnon 
vides,Deo  repugnas ;  negans  hoc  confiten  tem  habere 
salutem,  cum  Dominus  dicat,  Quicumque  meconfes^ 
sus  fuerit,  et  ego  eum  (Luc.  xii,  8).  Numquid  ait,  Si 
Novatianus  me  fuerit  confessus?  Sed  tu  hoc  sic 
astruis,  ut  tibi  hoc  defendere  videaris,  ut  is  sal vetur 
qui  non  christianus  tantum,  sed  qui  fuerit  et  nova- 
tianus.  Sed  si  in  Christum  facta  confessio  dat  salu- 
tem  ;  ubicumque,  apud  quoscumque  integra  fuerit 
hasc  confessio,habetsalutera.Itaquesiconfessionis 
hujus  traditio  corrupta  est  apud  nos  aut  sensus 
immutatus,  recte  accusas.  Si  enim  haec  manet  in 
nobis  sicut  et  in  te,  nos  negando  et  te  negare  vide- 
ris.  Sed  iidei  ministros  accusas  :  fac  verum  esse, 

3uaravis  probare  non  possis,  Qui  tamen  ab  his  au- 
ierunt;  verura  estquodaudierunt,  anfalsura?  Noc 
enim  si  vitiosus  verum  dixerit,  non  erit  yerum, 
quia  a  vitioso  dictum  est ;  cum  alia  causa  sit  con- 
versationis,  et  alia  professionis.  Nonne  persecutor 
odio  christiani  norainis  professionem  persequitur, 
non  conversationem?  Primo  in  loco  scieos  hocpro- 
ficerereligioni.cumconfiterauressenoschristianos, 
sacrilegus  confitentibus  nobis  credit  quod  nonvult 
audire,  quiaaudit.  Tu  autem  cumejusdem  profes- 
sionissisetsignaculi,  non crediscontitentibusnobis 
quee  ipse  contiteris.  Si  aliter  nosronatos  sciresquam 
tu  renatus  es,  recte  non  credereshoc  nosessequod 
tu  es.  Utquid  a  sacrilego  persecutionem  patior,  si 
non  hoc  sum  quod  tu  es  ?  Nam  si  hoc  de  me  pro- 
fiterer,  quod  tu  de  me  dicis ;  persecutionem  nonpa- 
terer.  Ac  postremura  raihi  credendum  est  de  me, 
non  tibi.  Meam  enim  professionem  quaerit  judex, 
non  tuam  de  me.  Quid  ergo  me  confitentera  tu 
negas,  cum  verura  sit,  in  hac  causa  uon  alienum 
testiraonium,  sed  meam  professionem  requiri,  aut 
pro  me,  aut  contra  me  ?Nolebam  pro  nomine  tor- 
quere  '  te  contra  me,  ut  appareret  si  vera  confiten- 
tem  et   tu  negares  contra  me^  aut  cui  crederetur. 


^  Ms.  Golbert.,  Volebam  pro  nomine  torqueri» 


Dolo  enimhocproponis,  ut  jastam  oausamTidearis 
habere  schisraatis.  Nam  non  ignoras  in  hac  re  meam 
de  me  testificationem  requiri,  non  alienam  ;  et  hoe 
verum  haberi,  quod  egofuero  confessus,  dod  quod 
aliter  negaverit.  Manifestum  est  utique  liberos  esse 
eos,  qui  amore  Christi  non  disquireotes  homiaum 
actus,  ad  tidem  ejus  consequendam  concorruDt : 
hoceorum  probantes  quod  sibi  utileooruot,  id  est, 
ut  traditionem  fidei,  quse  de  Christo  est,  conse- 
guantur.  Nam  qui  preeter  mysterium  aliquid  aliud 
in  hacre  putathomini  necessarium,  traditionifacit 
injuriam ;  minus  enim  sentil  de  gratia  Dei.  Quando 
enim  nisi  meritum  hominis  adfuerit,  negal  donum 
Dei  proficere  posse  devoto  sibi,  aut  potiorem,  aut 
parem  facit  hominera  ipsi  traditioni,  cuoa  iongesit 
mentumhominisab  hoc  officio.  Sicutdehaceadem 
redicitapostoius  Paulus.^^^o  plantavi^Apolloriaavitt 
sed  Deus  incrementum  dedit.  Ita^ue  neqve  gui  ptanUU 
estaliquidfnequequi  ngat^sedqui  incremeniumdai  Deus 
(I  Cor.  ni,  6,  7).  Quomodo  in  hac  re  aliquid  de  ho- 
mine  sperandura  esl,  cum  verba  dalasint  qusetrt- 
dantur  ?   Videamus  itaque   quid  proderit,  si  booi 
meriti  fuerit,  aut  quid  ooerit,  si  mali  fueril  meriti. 
Accedens  verba  Dei  audiredesiderat,  quibusfidem 
commodans,  salutem  se  credit  accipere.  Quid  facit 
in  hac  re,  si  bonfe  aut  malee  vitae  sit  qui  verba  so- 
lemnia  tradit,cumfides  devota  quaeratur  percipieo- 
tis,  ut  ea  quae  audit,  toto  animo  credat?  Numquid 
si  malae  vitae  sit  qui  tradit,  irapedimeotum  faciet 
percipienti,  ut  non  credat  guse  audit  credeoda,  ut 
peccatumejusiutretin  cor  ejusne  credat  ?autDeas, 
quijustusest,  despicere  habetdevotum  sibipropter 
peccatum  ejus,  quem  ipse  patitur  esse  inondioe? 
Nec  homo  sic  judicat,  quem  constat  falli  frequen- 
fer,  aut  esse  gratiosum.  Si  ita  esset,  et  homo  cau- 
sara  suam  ageret,  nonne  diccret  Deo  :  Quissitiste 
cujuscausa  me  despicis,  nescio.  Ego  ad  eum  tui 
causaaccessi,  quia  tuusdicebatur  aotistes :  te  quie- 
8ivi,te  desideravi,  libi  credidi,  de  homine  nihilspe- 
ravi :  quare  ergo  raala  ejus  mihi  obsiot,  guem  nes- 
cirem  nisite  qusesiissem  ?Sibona  ejusmioiposseDt 
proficere,  justum  videretur  forte,  ut  et  mala  ejus 
obessent  raihi.  Sed  sicut  bona  ejus  si  dubie  credi- 
dissem,  nihil  proderant  mihi ;  itaet  malaejusnihil 
obesse  mihi  dcbent  bene  credenti.  Ego  eoim  verbis 
ejus  fidem  dedi,  quee  a  te  data  dicuotur,  quaeque 
te  inspirant^  te  loquuntur,  de  te  promittunt :  huic 
de  se  nihil  credidj,  nec  gestis  ejus  ;  sed  fidei,  quc 
ex  te  est,  me  copulavi.  Secundum  hsec  iotegra  est 
causa  credentis.  Advocatorura  enim  more  accipe 
antistites  :  numquid  si  maloe  vitie  sit  advocatus, 
contra  susceptum  ejus  pronuntiabitur  ?  Hoc  est 
officiura  advocati,  utsecundumjurisordioem,  sus- 
cepti  sui  causam  peroret  :  numquid  poterit  vitt 
ejus,  si  turpis  est,  obessecausae  suscepli  ?  Persona 
enim  advocati  nec  obesse,  necprodesse   poterit; 
qualis  enim  fuerit  causa,  sic  et  respondebitur  ei. 
Sic  suntetqui  voiunt  christiani  fieri  -.  acceduntad 
antistitem,  dicunt  ei  votasua  :  ille  facit  verba  juris 
ecclesiastici.  Si  vera  vota  sunt,  suscipiuotur  ajo- 
dice:  in  quo  ille  aut  obesse  poterit,  aut  prodesse? 
quippecum  neccausamsusceptisuioorit.  DeoeDim 
judici  soli  cognitum  est,  quis,  gua  mente  accedat. 
Antistitis  ergo  est,  delegato  sibi  fungi  officio :  judi- 
cis  autem,  aut  suscipere,  aut  reouere  causam  sus- 
cepti.  Ipse  enim  invenitur  dixisse,  Filia,  fides  twU 
satvam  fecit  (Matth.  ix,32).  Vides  itaque  ouUiusad- 
jutorio,  sed  unumquemque  fide  sua  salvari.  Hoc 
enira  Deus  decrevit  fidei,  ut  si  noo  dubilet,  omoe 
quod  voluerit,  consequatur.  Tu  tamen  noo  ut  ami- 
cus,  sed  quasi  inimicus  Christi,  populum  sab  too 
nomine  congre^asti,  ut  oon  sint  Ghristiani  nisifue- 
rint  et  Novatiani ;  cum  Apostolus  condemoet,  siqois 
dicat  se  Pauliaoum,  aut  alterius  alicojus  (I  Cor. 
111, 4) :  sed  tu  potiorom  te  judicaos,  super  Christi  do- 
meo,  tuum  posuisti ;  quasi  iUe  noii  lolficeretad 
tueodam  Eoolesiam  suam. 


2313 


APPENMX. 


S3U 


GIII  (a).  —  Qaomodo  in  Levitico  Dominas  sacri- 
ficia  et  libamioa  offereoda  praecepit,  quse  alibi 
respuil  ?cum  coustetin  Leviticode  sacriticiis  offe- 
rendis  Dominum  mandasse  Patribus,  ut  offerrent 
libamina  vel  sacriticia,  siY^  holocausta  :  denique 
sic  dicit  per  Jeremiam  prophetam,  Haee  dieit  Domi- 
nus,  Holocausta  vestra  congregate  eum  sacrificiis  ves^ 
tris,  et  manducaie  eames  ;  quia  non  sum  locutus  ad 
patres  vestros,  neque  mandavi  illis,  aua  die  eduxi  illos 
de  terra  ^gypti  (Jerem.  vu,  21  et  22). 

De  holocaustis  et  sacrificiis,  sipenitus  advertas, 
Qon  est  de  hac  re  facere  quaestionem  :  nec  menti- 
tum  Dominumautimmutatum  putes,  utujaudaret, 
et  postea  denegaret.  De  hujusmodi  enim  sacri- 
ficiis  et  libaminibus  seu  holocaustis  nihil  inveni- 
tur  mandasse,dequibus  nunc  se  locutum  testatur. 
Duo  etenim  genera  sacrificiorum  adverte  :  unum 
quod  per  singula  genera  offerri  mandatum  est,  et 
aliud  quod  voluntarium  dictum    est.   111  ud  ergo 
quod  per  diversa  genera,  sive  pro  peccatis,  sive 
pro   primogenitis  offerri  pr»ceptum  est,  qnid  et 
quale  et  auomodo  offerendum  esset,  mandatum 
est.  Sacrincium   autem  voluntarium  non  utique 
mandatum  est,  quia  arbitrio  remissum  est,  ut  si 
aliquis  voluisset  offerre,  quod  illi  visum  fuisset, 
offerret :  voluntaria  '  enim  erant  heec  sacrificia.  Ei 
quia  negligenteretimprovide  hsBc  offerebant,  non 
deliberantes,  quia  qui  offerret  potentiori,  mnnera 
electa  offerret ;  idcirco  dicitur  eis,  Non  mandavi 
Yobisde  his  :  sed  si  vultis,  debetis  quae  digna  sunt 
offerre.  Sic  etenim  invenitur,  et  Cain  peccasse,  cum 
non  considerat  Deo  heec  debere  offerri,  quae  potiora 
sunt.    Cum  enim  ad  propitiandum    Deum   haec 
ofTerre  se  dicerent,  in  eo  ipso  provocabant  Deum 
ad  indignationem,  ut  in  id  quod  dicerent  se  bene 
facere,  peccarent  offerentes  Deo  hoiocausta  indi- 
gna.  Unde  dicit  in  Malachia  propheta,  Si  adduca- 
tis  ad  vietimam  csecum  aut  claudum  aut  aegrum,  non 
e$t  bonum.  Offer  autem  ea  duci  aut  prasposito  tuo,  si 
suseipiet  te,  dieit  Dominus  omnipotens  [Malach.  i,  8). 
Hinc  est  ut  per  Isainm  de  cadem  re  queratur  Deus, 
dicens,  Quo  mitii  oves  holocausti  tui  ?  Neque  in 
sacrificiis  tuis  honorasti  me.  Non  enim  ad  noc  te 
feci,  ut  laborares  in  thure,  aut  ut  mercareris  mibi 
argento  incensum  ;  nec  adipem  sacrificiorum  tuo- 
rum  concupivi  :  in  peccatis  autem  tuis  ei  iuiqui- 
tatibus  astitisti  mihi  (Isai.  i,  \  i).  Manifestum  est 
itaque  ortas  esse  querelas  :  quia  cum  voluntaria 
sacrificia  ofterrent,  non  in  his  Deum  honorabant, 
offerentes  indigna,  cum  haec  utigiie  non  essent  ne- 
cessitatis.  Si  enim  mandata  fuissent,  necessitate 
videbantur  aualiacumque  offerre  ;  quando  autem 
arbitrio  suo  haec  offerebant,  talia  debebant  offerre, 
ex  quibus  obsequium  in  se  Dei  ostenderent.  Sed 
guia  animus  illorum  cupiditate  idolorum  errabat, 
inconsiderate  hsec  agebant.  Igitur  duplici  genere 
ezprobrantur,  quia  et  inique  agentes,  Deo  aude- 
bant  offerre  ;  et  quae  indigna  erant,  offerebant  : 
cum  iniqui  actus  non  sacrificiis  redimantur,  sed 
lamentatione  et  misericordia.  Unde  dicit  Davidcum 
peccasset,  Si  voluissest  saerifieia   dedissem  :  utigue 
nolocaustis  non  deleetaberis.  Sacrificium  Deo  spirttus 
eontribulatus ;  et  eor  contritum  et  humiliatum  Deus  non 
spemit  (Psal.  l,  i8,  19).  Denique  dicit  Samuel  ad 
Saul,  qui  cum  contempsisset  praeceptnm  Domini^ 
sacrificio  Deum  putabat  posse  placari,  Non  enim, 
inquit,  vult  Deus  sacrifieium  magis^  quam  audiri  vo- 
eem  suam  (I  Reg.  xv,  22).  Et  Scriptura  dicit,  Miseri- 
cordiam  voloplus  quam  saerificium  [Osee  vi,  6).  Judaei 
cum  injusti  essent,  et  immisericordes,  oblationi- 
bus  propitium  Deum  fieri  arbitrabantur  :  sicut  et 
nunc  quidam  spernentes  justitiam,  oblationibus 
laudari  se  putant.  Bona  est  ergo  oblatio,  si  serve- 
tur  justitia,  et  non  negligatur  misericordia  ;  quia 
quod  nobis  petimus,  et  auis  preestare  debemus. 

<  Ms.  Colbert.,  votiva, 

(a)  Uoc  qnaistio  deest  in  Mss.  secundi  generis. 


DE  EVANGELIO  LUCJE. 

CIV  (a).  —  Sciens  Dominus  bellum  Judaicum 
adversus  se  futurum,dixitdiscipuhssuisut  gladios 
sibi  pararent :  quo  facto,  cum  coeptum  esset  bellum 
duce  Juda  Scariote,  videns  Petrusapostolus  insnr- 
gentes  hostes,  protulit  gladium,  et  smputavit  au- 
riculam  servi  sacerdotum.  Tunc  Dominus  jussit 
Pelro,  ut  reconderet  gladium  in  thecam  suam  : 
Omnis  enim,  inquit,  qui  aceepit  gladium,  gladio  peri- 
bit  (Matth.  xxvi,  51,  52).  Utquid  parari  jussit,  qui 
pronibuit  percutere  ;  reum  etiam  mortis  designans 
eum,  qui  percusserit  gladio,  cum  non  utique  in- 
juste  videatur  apostolus  percussisse  ?  Quantum 
enim  pertinet  ad  Petrum,  percussit  eum  quemcon- 
tra  se  armatum  videbat.  Resistere  enim  debuit  in- 
gratis  servis,  et  ad  Dominum  necandum  armatis. 
Si  singula  membra  inspicias  causae,  cujus  vis  pa- 
tefieri  rationem,  inyenies  et  alia  quae  requiras  nis 
dictis.  Quid  enim  opus  erat,  ut  hic  qui  spirituali 
fretus  erat  virtute,  gladios  juberet  parari  carna- 
ies  :  et  qui  prius  jussit  in  via  nec  peram  ferri,  nec 

Eecuniam,  nec  virgam  (Id,  x,  iO)  ;  nunc  juberet 
aberi,  guse  prius  prohibuit  ?  Incipiamus  ergo,  cur 
gladios  jusserit  parariet  occidi  prohibuerit,  expla- 
nare.  Non  solum  enim  iuimicorum,  yerum  etiam 
ipsorum  discipulorum  suorum  causa,  ad  super- 
venlurum  bellum  arina  procurari  prsecepit.  Nova 
enim  el  mirabilis  res  futura  erat,  ut  is  qui  nova 
et  inaudita  signa  faciebat,  sicsubilo  humiliaretur, 
ut  et  verberibus  subjiceretur  et  morti.  Ne  ergo  ve- 
lut  imprsescius  haec  pati  videretur,  et  a  quo  forte 
virtus  recessisset,  hsec  omnia  sic  praedixit,  ut  non 
dubitaret  de  his,  sed  praescius  contra  haec  se  para- 
ret ;  et  quia  voluntate  humiliatus  est,  non  resistere 
acrius  mimicis  iuberet :  in  tantum  seipsum  esse 
qui  fuerat  ostendens,  ut  jam  detentus,  aurem  quee 
abscissa  fuerat  restitueret ;   ut  quod  gladio  ope- 
rantedeciderat,  reddcret  :  non  quasi  carncdis  uti- 
que  medicus,  sed  quasi  corporum  conditor  opus 
suum  truncatum  refinxit.  Nec  enim  possunt  me- 
dici  abscissa  corpK)ris  memhra  reparare.  Ut  autem 
Dei  virtus  in  illo  non  diminuta,  sed  ita  ut  fuerat 
inesse  videretur,  et  illud  firmaret  quod  dixerat, 
Potestatem  habeo  ponendi  animam  meam,  et  potestatem 
habeo  iterum  sumendi  eam  (Joan.  x,  18)  :  hac  ergo 
causa  gladios  parari,  non  tamen  occidi jussit.  Nunc 
illud  ostendere  superest,  quare  contuens  tactum 
apostoli  Petri,  eum  qui  gladio  usus  fuerit,  gladio 
dixit  perire,  cum  non  injuste  percussisse  videatur. 
Nam  sicut  signiiicatur  in  Luca,  ipso  Domino  per- 
mittente  percussit,  et  sic  prohibitus  heec  auuivit 
(Lue.  XXII,  49,  50).  Ideo  etenim  permissum  est,  ut 
et  vindicare  se  posse  videretur,  sed  nolle ;  et  ut  vir- 
tus  ostenderetur  in  eo  manere,  in  quo  fuerat,  ut  in 
utroque  vindicare  se  posse  non  ambigeretur  ;  ini- 
mici  vero  pro  certo  haberent  datara  sibi  ab  eo  po- 
testatem,  ut  hoc  facerent.  Non  enim  victus  appa- 
rebat,  sed  tradens  se  voluntati  eorum.  Quare  ergo 
sententia  data  est,  ut  qui  gladium  accipit,  gladio 
pereat ;  nisi  quod  nulii  licei,  excepto  judice,  quem- 
quam  gladio  occidere  ?  Aposlolo  autem  Petro  us- 
quead  hocpermissum  est,  nt  doiorem  faceret,non 
quod  occideret.  Ob  hoc  enim  audivit,  ne  iterum 
percuteret.  Didicit  praeterea,  quia  christianis  jam 
factis  occidere  non  licet.  In  misericordia  enim  po- 
sitis,  lege  juris  mundo  crediti  uti  non  licet  aspere. 
Ulud  autem  quod  ante  euntibus  in  via  discipulis 
mandasse  videtur,  ut  nihil  tollerent  in  via,  pacis 
est  causa,  el  gratia  virtutum,  etaffabilitas  doctrinae. 
Quid  enim  opus  erat  toUere  aliquid  in  via,  quibus 
signorum  causa  omnia  offerenda  erant  ?  At  ubi 
tempus,  quosepati  permisit,  advenit,  propterquod 
rixamagisquam  bellum  imminebat;armatos  jubet 
esse  discipulos  :  non  ut  repugnaret  qui  pati  vole- 
bat,  sed,  ut  dixi,  ut  preescium  se  hujus  rei,  et  in 

(a)  HsBC  qneestio  deest  in  Mts.  secundi  generlB. 


2315 


QUiESTlONES.EX  UTROQUE  MIXTOl. 


2316 


potestate  habere  passioDem  suam  ostenderet ;  bu- 
miliaret  autem  se  humaoae  salulis  causa,  quodsuo 
Jooo  dicetur. 

CV  (a).  —  Quomodo  Prophetia  quadrel  cum  Evau- 
gelio,  de  obscuratione  solis  et  quibusdam  aliis. 

Cum  in  primo  adventu  Dommi  prasdictum  sit, 
quia  conlenebraretur  sol  in  passione  ejiis,  eadem 
hora  qua  factum  probatur,  id  est,  meridie.  Sic  enim 
scriptum  est  in  Amos  propheta,  El  erit  in  illa  die, 
dieit  Dominus,  oeeidet  $ol  in  meridie,  et  eontenebre$cet 
super  terram  dies  lueis  (Amos  viu,  9).  lUo  ergo  die 
a  sexta  hora  contenebratusest  sol  usque  ad  horam 
nonam,  et  ita  couipleta  est  prophetia  supradicti 
prophetffi.  Imago  hujus  rei,  qufe  futura  est  in  ad- 
ventu  Domini  secundo,  in  passione  Domini  est  os- 
tensa ;  quiain  iine,  cum  coBperit  Dominusadvenire 
ut  judicetmundum,solvenlur  lumiuaria  ab  officio 
suo,  dicente  Domino,  In  illis  diehus  sol  eontenebra^ 
bitur,  et  lunanondabit  lumen  suum  (Matth.  xxiv,29). 
Quod  quidem  et  Joei  propheta  non  priBtermisit,  ut 
cum  a  multis  signiticalur,  sine  dubio  impleri  cre- 
datur.  Ita  enim  dixit  :  Sol  eonvertetur  in  tenebras, 
et  luna  in  sanguinemy  priusquam  veniat  dies  Domini 
magnmet  mantfestus  (JoeL  ii,  31).  iloc  quantum  ap- 
paret,  secundoadventuimaglscongruit ;  tunc  enim 
omnibus  aperte  manifestabitur,  sic  dicente  Scrip- 
tura.  Tunc  videbit  illum  omnis  oeulus,  et  plangent  se 
super  illum  ommstribus  terrx,  et  qui  illum  cruei/ixe' 
runt  {Apoc.  u  1)»  Itaque  si  in  utroque  adventu  hoc 
continetur,  quia  soi  contenebrabitur  illis  diebus, 
qui  dies  ille  est,    quo  arapliari  solem  et  lunam 
cecinit    Scriptura  ?  Ait  enim  inter  caetera  Isaias 
dicens  :  Eritque  super   omnem  montem   excelsum, 
et  in    omni  loeo  excelso  aqua  perambulans  in  die 
illaj  cum  perierint  multi,  et  cum  eeeiderint  turres.  Et 
erit  lumen  Lunae,  ut  lumen  solis  ;  et  lux  solis  ertt  sep- 
ties  tantum  in  die.  cum  sanabit  contritionem  populi  sui 
(Isai.  XXX,  25,  26),  et  csetera.  Qui  diespotestintel- 
ligi,  quo  promisit  se  Dominus  sanare  contritionem 
popiili  sui  ?  Hunc  opinor  esse  diem,  quera  pater 
Joannis  Zacharias  ostendit  dicens  :  Benedictus  Do- 
minus  Israet,  quia  visitaoit  et  fectt  redemptionem  ple- 
bis  suae.  Et  erexit  cornu  satutts  nobis  in  domo  David 
puerisui.  Sicut  locutus  estperos  sanetorum  Propheta- 
rum  suorum,  qui  a  saeculo  sunt.  Et  liberabit  ^  nos  de 
inimieis  nostris,  et  de  manu  omnium  aui  oderunt  nos* 
Adfaeiendammiserieordiameum  patribus  nostris  (Luc. 
1,  68-72).  Et  Simeon   inter  ceetera,  Hic  positus  est, 
inquit,  in  ruinam,  et  in  resurreetionem  multorum  in 
Israel  (Id.  ii,  34).  Haec  ruina  est  Scribarum  et  Pha- 
risffiorum  et  principum  Judeorum,  quos  propheta 
signiticavit  per  turres.   His  ergo  per  incredulita- 
tem  ruentibus,  alii  surrexeruntcreuendo  qui  prius 
videbantur  intirmi,  et  ffigri  per  negligentiam.  Unde 
Salvator,  /n  judicio,  ait,  ego  veni  in  hune  mundum, 
ut  qui  non  viaent,  videant ;  et  qui  vident,  eseei  fiant 
(Joan,  IX,  39)  :  ut  qui  per  Legis  culturam  et  peri- 
tiam  lumina  videntur,  per  incredulitatem  caecaren- 
tur ;  caeci   vero,   id    est,  imperiti    vel   publicani 
viderent,  dum  crederent.  Quorum  infirmitates  pro- 
pheta  Salvatorem  portaturum  prsedixit  (Isai.  uii, 
11).  Itaque  hoc  tempore  Salvatoris  factum  est,  si- 
cut  legitur  in  Evangelio.  quia  ipse  in/irmitates  nos- 
tras  accepitt  ^t  vulnera  nostra  euraoit  (Matth.  v\u,  17). 
Quae  quidem  omnia  in  passione  Saivatoris  con- 
summata  et  adirapleta  sunt :  sic  enim  salus  hu- 
mani  generis,  tam  apud  superos  quam  apud  infe- 
ros  et  redempta  est  et  firmata,  quia  prophetia  Za- 
chariae  supradicti  utrumque  compreliendit.  Et  hic 
enim  apua  superos  liberati  sunt  a  contrilione  ini- 
micorum,  interventu  misericordim ;  et  illic  apud 
inferos,  cum  erepti  sunt  de  tartaro  Cnncti  enim 
qui  speraverunt  m  promissum  Christum^  exspec- 
tabant  adventum  ejus,  ut  devicta  morte  liberaren- 

*  Er.  Lugd.  ot  Lov.  legunt,  liberavit.  Ven.»  tiberabit, 
ut  PP.  Bened.  M. 
(a).H8ic  qusesUo  deest  in  Mss,  secundi  generis. 


tur  de  inferno.  Unde  dixit^  Ad  faciendam  miuricor* 
diam  cum  patribut  nostris,  Si  quis  autem  salulem 
hanc  et  in  secundo  adventu  contineri  intelligat ;  in 
utroque  tamen  adventu,    maxime    in   secundo, 
sol  convertetur  in  tenebrcu,  et  lufta  non  dabit  fulgorem 
suum :  quomodo  ergo  augeri  solem  et  lunam  die 
quo  visitabit  Dominus  populum  suum,  adverte- 
mus;  quando  utroque  in  tempore,  quo  coepta  hbe- 
ratio  populi  et  adimpleta  est,  solem  et  lunam  oon 
minui,  sed  contenebrari  legamus  ?  nisi  plane  so- 
lem  et  lunam  sanctis  comparatos  inteliigamus  ;  si- 
cut  in  alio  loco  legimus  sanctos  luminaribus  exn- 
quatos,  Paulo  apostolo  prsedicante,  quia  inter  hos 
homines  sancti  in  hunc  mundo  velut  luminaria  vi- 
deantur.  Et  in  EvangeHo,  Tune  jtuti,  inquit,  fulge- 
bunt  sicut sot  (Matth.  xiii,  43).  Dominus  enimopera 
justa  lumen  appellat  :  sic  enim  ait,   Lticeat  lumen 
vestrum  coram  hominibtu,  tU  videntes  opera  vestra 
bona,  magnificent  Patrem  vestrum,  qui  est  tn  cmlis  (Id. 
V,  16).  Hi  ergo,  qui  omnibus  suis  relictis,  Dominum 
sequuntur,  jiistitifle  et  sanctitatis  causa,  soli  etlun» 
comparantur  seplies  honorati  ;  sicut  dicitDominus, 
Nemo  est  qui  retinquat  domum,  aut  uxarem,  atit  jUios, 
aut  agros,  qui  non  recipiet  septies  tantum  in  hoc  s»- 
culo  (Lttc.  xviii,  ^9,  30).  Qui  ergo  ad  praesens  sep- 
ties  honorantur,  potest  intelligi,  quia  etiam  in  fu- 
turo  septem  partibus  clariores  cseteris  futuri  cre- 
dantur  ;  ut  resurreclio  eorum  soli  comparetur  ac 
lunee,  cseterorum  vero  sicut  steliae  sint.   Claritas 
ergo  sanctorum,  quae  hic  septies  honoratur,  inre- 
surrectione  aliud  septies  consequitur,  ut  qui  hic 
claritatem  lunae  habet,  in  futuro  solis  accipiat  cla- 
ritatem;  et  quiliic  soli  comparatur,  septies  tantum 
futurus  credatur  accipere.  Propheta  ergo  Isaias 
solis  et  lunee  comparatione  sanctorum  merita  au- 
geri  praedixit,  nec  immerito.  Si  enim  ipse  Dominas 
sol  j ustitiae  dictus  est^  sancti  autem  similes  ei  erunt, 
Joanne  apostoio  dicente,  Cum  enim  appartierit,  io- 
quit,  Similes  eieritnus(lJoan.  n\,  2)  ;  convenienter 
sauctosin  soie  esse  significalos,  septem  tamenpa^ 
tibus  majorem  solem  quam  lunam  propheta  sa- 
pradictus  oslendit.  Quando  enim  iunamy  sicut  iu- 
men  solis,  futuram  ostendit,  solem  autem  septies 
tantum  ;  ad  moduui  utique  solis  septies  lunam  au- 
geri  significat,  ut  talis  sit  tunc  luna,  qualis  nunc 
est  sol  :  quamvis  sanctorum  ratio  hic   vertatur, 
sub  liac  tamen  causa  luminarium  ex  parte  prodi- 
dit  quantitatem,  ut  post  crementum  solis  ac  iunae 
tantum  iterum   major  sit,  quantum  erat  sol ;  et 
quantum  in  praesenti  distat  sanctus  a  sancto,  tao- 
tum  distet  in  futuro  post  remunerationem. 

DE  LIBRO   GENESIS   ^ 

CVI  (a).—  In  principio  fecit  Detts  ccelum  el  terram 
(Gen.  1,  1).  Si  cGeiura  in  principio  fecit,  et  terram, 
coelum  aulera  firmaraentum  est,  sicut  in  subjectis 
apparet;  non  est  verum,quia  prior  lux  facta  est,et 
sic  firmamentum  :  aliud  enim  ccelum  significare 
non  poterat,  quia  facturam  mundi  describit  Deo 
operante  perfectara.  Propterea  enim  qaod  diversis 
opinionibus  homines  fallebantur  in  causa  rauodi, 
Moyses  Deo  se  inspirante  ostendit  guae  esset  ratio 
miindi.  Quibusdam  enim  videbatur  initium  noo  ha- 
bere  ;  aliis  initiura  quidem  habere,  sed  ab  Angelis 
quibusdam  fabricatus  esse  ;  nonnuUis  vero  factas 
simiiiter,  sed  a  Sacla  *  guodam,  qui  est  et  Deus  po* 
testatis  adversee  :  pauci  autem  de  origine,  veritatis 
traducem  sequentes,  Deum  opificem  ejus  assere- 
bant.  Horum  ergo  causa  qui  diversitatis  falsa  opi- 
nione  trahebantur,  coactus  est  Moyses  quae  esset 
causa  hujus  vera  ostendere ;  ne  filii  Israel  erepti  de 

<  Sic  Mss.  et  cdiUo Ratisponensis.  Ali®  vero  ediUones : 
Quomodo  intelligenda  tunt  qum  habentur  in  Genesi,  pr^ 
eipue  de  opere  sex  dierum . 

*  Am.  Er.  et  Lov..  a  spiritu.  Rat,  a  Secia,  Aliquot 
Mss.,  a  Saeta,  uti  etiam  supra,  in  qnesstione  tertia.  — 
Ven.  et  Lov.,  ferunt,  sed  a  spiritu  quadam,  M. 

(a)  HflBc  quaestio  dee^t  in  M88«  secundi  generis. 


2317 


APPENDIX. 


8818 


potestate  iEgyptiorum,  a  falsa  tamen  intelligentia 
eorum  Hberati  non  essent.  Ipsi  enim  inter  ceeteros 
magis  erroris  studium  seqiiebantur  :  hi  enim  anti- 
quitus  prae  cseteris  vanffi  philosophifls  operam  da- 
bant.DeniqueMoysesper  id,quod  a  tilia  Pharaonis 
adoptatus  videbatur,  eruditus  est  omni  sapien- 
ti  a  iCgyptiorum  (Aet.  vii,  22).  Quid  est  ergo  quod 
dicit,  In  principio  fecit  Deus  coplum  et  terram^t  Si  enim 
firmamentum  significat  secundum  quod  supra  os- 
tendimus,  videamus  quid  dicat.  Arbitramur,  quia 
Moyses  ut  omnemerroreminferioriscreaturaBaufer- 
ret,  et  impensarum  facti  mundi  ;  in  principio  sub- 
stantias  ipsas,  ex  quibus  mundus  constat,  factas 
esse  signincavit;  quia  sihoc  tacuisset,(BternflB  forte 
putarentur  esse  substantiaB,  Deo  jugabiles  eestima- 
tffi:  ut  quihujusrei  teslimonium  recipit,  ambigere 
noQ  possit  factum  esse  mundum,  quando  substan* 
tias,  quae  ad  impensas  mundi  profecerunt,  initio 
subjectas  fatetur.  Igitur  In  prineipio  fecit  Deus  eoelum 
el  terramy  id  est  supernam et  inferuam  snbstanliam. 
Superna  est,  qua  coustat  ccelum ;  inferna  autem 
concretio  est  quffidam  ffficulenta,  quffi  profecit  in 
aridam  quffi  dicitur  terra,  et  tenebras.  Unde  dicit  io 
Isaia  propheta*  Ego  Deus,  qui  feci  lucem,  et  creavi  te- 
nebras(Isai.  xlv,  o,  7).  His  ergo  creatis,  fecil  simul 
substantiam ;  hoc  est^  aquam,  tenebras,  et  terram 
ante  tempora :  tempora  enimsub  firmamentosunt. 
Firmamentum  enim,  sicutquibusdam  videtur,gla- 
cies  est  aquarum.  Ct  ideo  firmameQtum  dicitur, 
quiaconcretis  divinilus  aquis  firmatum  est,  quod  ab 
occulendo  velcelando  appellatumestcoelum.Itaque 
propterea  qnod  aqua  majus  sit  elementum,  prior 
est  significata,  quia  pars  ejus  profecit  in  cameram 
mundi.  Terra  autem  pavimentum :  quffi  quidem  et 
David  a  Spiritu  sancto  creata  fatetur.  Ait  enim,  Et 
aquas  quae  super  coelos  sunt,  laudent  nomen  Domini. 
Quia  tpse  dixit,  et  facta  sunt;ipse  mandavit,  et  creata 
sunt  (PsaL  cxlvui,  4,  5).  Post  hffic  ergo  el  menta, 
ante  compaginationem  mundi,  fecil  Deus  lucera,ut 
opera  ejus  in  lucem  procederent,  quffi  lux  modo 
disposito,cursum  diei  explevit.  Facta  est  nox  juxta 
diei  modum,  quffi  similiter  impleto  modo  spatii, 
illuminata  est  adveotu  luminis  matutioi :  et  sic  im- 
pletus  est  primus  dies,  oum  coepit  secundus ;  nox 
enim  diei  deputata  est,  ut  simiil dicantur  unus  dies : 
propterea  enim,  quod  subjectffi  sunt  tenebr»  lu- 
mini,  auctoritale  carent,  nec  possunt  numernm 
facere.  Triginta  etenim  dies  una  luna  appellantur, 
cum  secum  habeant  noctes.  Itaque  lucis  ministe- 
rium,  quo  spatium  consumit  sibi  decretum,  dies 
nuncupatur.  Tenebrarum  autem  substantia  ante- 
quam  illuminetur,  nox  appellatur.  Spatium  autem 
illud,  quod  inter  occasum  et  ortum  est,  nox  est.  Non 
enim  tenebrffi  faciunt  noctem,  sicut  et  lux  diem; 
quia  tenebrffi  manent  in  sua  natura.  Lucis  aulem 
accessus  facit  diem,  et  discessus  noctem.  Non  im- 
merito  ergo  subjecta  est  nox  dici.  Luce  ergo  facta, 
et  cursu  duodecim  horarum  imp1eto,totidemque  et 
Doctis  spatio  peracto,  ffiquinoctium  fuit  in  primo 
die  :  et  exinde  ccepit  dies  increscere  super  noctem 
tribus  scilicet  mensibus,  qui  sunt  tempus  veris.  Ex 
eo  deinde  augmento  suo  minuitur  diesaliis  mensi- 
bus  tribus,  qui  sunt  tempus  «statis.  Rt  ilerum  tit 
ffiquinoctium,ita  utex  eonox  increscatsupra  diem 
aliis  mensibus  tribus,qui8unt  tempus  antumni.  Et 
incipit  iterum  nox  de  magnitudine  sua,qua  super- 
greditur  diem,  minorari  usque  ad  finem  quarti  tem- 
poris,  quod  est  hiems.  Etfit  ffiquinoclium  primi  tem- 
poris,  quando  Deus  mundum  creavit,  qni  dies 
mtelligitur  esse  undecimus  calendas  aprilis,  quan- 
do  primus  dies  Paschffi  est,id  e$t  primus  dies  primi 
meusis.  In  Lege  enim  mandatum  est,  ut  dncima  die 
primi  mensis  vespere  prffipararent  se  ad  Pascha  fa- 
ciendum  quarta  decima  mensis  die,  id  est,  ab  imde- 
cimo.  Jam  enim  vesper  decimi  diei  in  undecimum 
Iucet,ut  ab  undecimo  calendas  aprilisinitium  esset 
primi  mensis.  In  principio  etenim  facta  luna  fuit 


quarta  decima,  quia  omnia  plena  sunt  facta:  adde 
triduum  a  decimo  vespere,  et  hi  sunt  tres  dies  ante 
luminaria  qui  fuerunt,ut  undecimo  calendas  apri- 
lis  factus  sitmundus;quianumerus  lunffi  ab  unde- 
cimo  venit  ad  quartura  decimum,  cui  Paschffi  pri- 
mus  mensis  integer  est  attributus,  ut  in  Pascha  die 
solemni  neque  extra  undecimum  calendas  aprilis 
sit^  neque  extra  lunam  quartam  decimam,quia  un- 
decima  mundus  factus  est,  quarta  decima  autem 
luna  majori  lumine  clarior  faclus  est.  Inter  princi- 
pium  ergo  et  claritatem  qua  illuminatus  est  mun- 
dus,  Salvator  noster  et  passus  est  et  resurrexit ; 
quia  quarta  decima  luna  passus  est,  et  primo  die 
resurrexit,  qui  ideo  dominicus  dicitur,  quia  ipsum 
Domiuusfecit,qui  multipIicatosmensesfecit,et  tem- 
pora,  et  annos.  Ut  autem  uno  atque  eodem  modo 
minime  celebretur,  cursus  facit  lunffi  in  decremen- 
tis  et  crementis.  Terraautemerat  invisibilis  et  incom- 
posita,  Munifestum  est,  quia  terra,  postquam  facta 
est,  invisibilis  erat  et  incomposita:tegebatur  enim 
aquis,  ideo  erat  invisibilis ;  incomposita  autem  ideo, 
quia  cum  esset  iluxa,  non  crat  apta  ad  culturam. 
Et  tenebrae  erant super  abyssum.lenehTBL^  dicit  fuisse 
super  abyssum,  id  est,  super  immensam  ex  omni 
parte  aquam.  Et  spiritus  Dei  superferebatur  super 
aquam  (Gen.  i,  2).  Hanc  ac[uam  quasi  summitatem 
significat,  super  quam  spiritus  Dei  auia  superfere- 
batur,ostendit,  ut  tenebras  superinhnitam  profun- 
ditatem  fuisse  significet.  Spiritum  autem  Dei  super 
aquas,  quia  ubi  spiritus  Dei  erat^  obscuritas  non 
erat ;  quantum  enim  poterat,  Illuminabatac{uam. 
Abyssum  autem,  id  est  immensam  profunditatem 
illuminare  non  poterat  :  hoc  est,  superiores  aquas 
illuminabat,  et  subter  erant  tenebr»,  et  su per  abys- 
sum.  Idcirco  autem  hunc  Dei  spiritum  dicit,  non 
quiasanctum  hunc  intelligi  valt  Spiritum,  sed  eum 
super  creaturam  hylicam  spirituahter  vult  inteUigit 
totum  autem  Dei  esse  significans,  Dei  hunc,  qui 
super  aquas  ferebatur,  spiritum  vocat,  ut  pravam 
asseverationem  convellat,  qua  quidam  utuntar^di- 
centes  aliquid  esse  quod  non  sit  Dei.  Nam  nec  ordi- 
nis,  nec  rationis  est,  ut  super  aquas  Spiritus  sanc- 
tusfuisse  dicatur,quiasuperoranemcreaturam  est. 
Quod  enim  de  Deo  est,  super  omnes  potestates  et 
principatus  et  simililer  super  omnes  potentias  spi- 
rituales  est.  Non  moveat  autem  mentem  alicujus, 
quia  Dei  spiritus  dicitur,  cum  constat  omnia  Dei 
esse.Aitenim  Deus  inter  cffitera  facturus  diluvium, 
Non  permanebit  spiritus  meus  in  hominibus  istis,  auia 
suntcaro  (Id.  vi,  3)  :  et  in  Ezechiele  inter  alia,  ifaec 
dicily  Dominus  ossibus  istis,  Extendam  supervos  cutem^ 
et  dabo  spiritum  meuminvos,  et  vivetis  (Ezech  xxxvii, 
5).  Numquid  hffic  ad  officium  Spiritus  sancti  perti- 
nent,  et  non  ad  animam?  Spiritus  ergo  hic  Dei  est 
quidem,  sicut  cffitera,  hylicarum  tamen  moderator 
est  substantiarum ; ipsius  enim ordo  est  his prffiesse. 
Luce  ergo  facta,et  cursu  diei  moderato,et  peracto 
secundo  die,  fecit  firmamentum,  id  est,  coelum^  ut 
lux  in  torra  firmamenti  moJereratur  diem,ut  esset 

?[uasi  lucerna  indomo.  Hoc,inquam,  firmamentum 
actum  est  ex  supradicta  aquae  substantia.  Nunc 
enim  compaginaturin  specie  mundus,  ut  de  confu- 
sione  rerum  discretis  substantiis,  singulffi  partes 
aptarenlur^  qim  ad  membra  mundi  proficerent. 
Substantiff  enimquas  primumfactasessedlximas, 
impensffi  sunt  mundi.Et  ideo  mandusdioitur,quia 
res  ab  invicem  separatffi  qnm  erant  confusffi,  et  in 
speciem  productffi,mundumfecerunt  vocari,cujus 
in  fabricam  profecerunt.Firmamentum  ergo,id  est 
ccBlum,factum  est  in  medio  aquarum,ut  divideret 
inter  aquam  quffi  erat  supra  firmamentum,  et  inter 
aquam  quffi  erat  sub  firmamento ;  ut  Dei  virtute  in 
medio  aquarum  consisteret  firmamentum,  sub  se, 
et  intra  se,  et  supra  et  circa  se  habens  aquam  ;  ut 
essetconcavum  deforis^et  intramunitum,ne  aquffi 
sive  interiores  sive  exteriores  penetrarent  conca- 
vum  ejus,  ut  esset  quasi  domus  munita  atque  fir- 


2319 


QUiESTIONES  EX  UTROQUE  MIXTIM. 


23S0 


mata,  ut  securi  essent  habUautes  ia  ea.  Tertio  die 
jussit  coQgregari  aquam  qu^e  erat  siib  cobIOi  hoc 
est,  inlra  capacitatem  firmamenti,  in  congregatio- 
nem  unam,utappareretarida,quaB  estterra,etfac- 
tum  est  sic.  Exhausta  enim  latitudine  terrae,  f/ictum 
est  velut  al veum,  in  quo  demergeretur  omais  aqua, 
quse  erat  intra  tirmamentum,  et  apparutt  arida. 
Recedente  enim  aqua,  necesse  erat  apparerei  terra 
facta  visibilis,quee  prius  erut  invisibilis.Tunc  arida 
appellata  est  lerra,  et  congregationes  aquarum 
maria.  £t  jussit  producere  terram  herbam  pabuli, 
et  ligna  fructifera  ad  semen  super  terram.  Quarto 
item  die  jussit  Deus  fieri  luminaria  in  firmaraento 
coeli,  ut  luceant  super  terram  ;  luminare  majus,in 
inchoationem  diei;  et  luminare  minus,iQ  inchoa- 
tionem  noctis,  et  stellas.  Hsec  ad  conceptum  et  na- 
tivitalem  et  ad  nutrimenta  pertinent  eorum,  quas 
gignuntur  in  mundo,  et  ad  signa  temporum  certis 
curriculis  necessaria,  necnon  et  ad  ornatum  totius 
mundi.  Sicut  enim  ad  ornamentum  domus  pertinet, 
si  camera  ejus  habeat  auro  distincta  laquearia;  ita 
et  mundo  ornatum  praestant  stellae  diversa  luce  fui- 
gentes.  Luci  itaque,  quse  facta  estprior,estadditus 
splendorsolis^ita  ut  connexa  sint  haecet  individua. 
Nocti  autcm,  quae  erat  tenebrosa,  datum  est  lumi- 
nareiet  quiaquartadecima  fuitluna  quando  facta 
est,  sic  ait,  Luminare  minus,  in  inchoationem  noetis : 
facta  etenim,  tota  nocte  luxit.  A  parte  ergo  ad  to- 
tum  dictum  est,  in  inchoationem  noctis ;  quia  non 
semper  vesperelucet.  Luminare  autem  majus,quod 
solem  dicimus,  manet  in  initio  diei, quia simul  cum 
luce  priore  coQcretus  est.  Tribus  ergo  diebus  sine 
luminaribushisfuitmundus;non  enimerantadhuc 
quibus  proficerent  ofticia  eorum.  At  ubi  autem 
produxit  terra  herbam  pabuli,  et  ligna  fructifera ; 
necessaria  fuerunt  quae  enulrirent  vel  conservarent 
quae  erant  producta.  Quia  ergo  generatio  omnis 
horum  interventu  perficitur,  non  oportuitpriushaec 
fieri,ne  eorum  effectu  quae  producta  de  terra  sunt, 
orta  putarentur;sed  illa  ante  facere.ut  si  haec  sine 
his  facta  esse  non  ambigantur.  Quinta  deinde  die, 
aquasjussitproducerereptilia  animarum  vivarum^ 
et  volatilia  volantia  super  terram  secundum  firma- 
mentum  CGeli,  et  factum  est  sic.  El  inter  caetera,E< 
i7{dt(,inquit,  Deus  quia  hona  sunt,  et  dixit,  Crescite  et 
multiplicamini  (Gen.  i,  21,  22).  Ideo  autem  adjeoit, 
Et  vidit  Deusquia  bona  sunt,  quia  a  quibusdam  di- 
cuntur  mala  esse,  nt  vel  sic  erubescant.  Quando 
enim  Deo  et  conditori  suo  placent,  nuUi  utique 
debent  displicere.  Nam  solent  dicere  stulli,  Ideo, 
inquiunt,  vidit,  et  placuerunt  ei,  quia  ante  nescie- 
bal.O  hebetes,  quomodo  nescivit?  Quidquid  voluit, 
productum  est.  An  quis  vult  quod  nescit?  et  qui 
potest  facere,  potest  dici  quia  nescit  quod  faciat  ? 
Et  quod  amplius  est,  non  ipse  fecit,  sed  jussit  ut 
fierent;  etqui  jussit,non  est  hujus  virtutis  ut  face- 
ret  ?  Sed  quia  huic  omnia  possibilia  sunt,  jubente 
hoc  quae  non  poterat,c(Bpit  posse,  ut  ad  hujus  lau- 
dem  proficeret  ^  Duplex  ergo  virtus  est,  ut  insensi- 
bilem  juberet  sensibilia  producere.  Sexto  vero  die 
praecepit  ut  produceret  terra  animam  viventem, 
quadrupedia,  et  bestias  terrae ;  et  factum  est  8ic,et 
producta  sunt.  Et  vidit  Deus,  quia  bona  sunt,  et 
Talde  bona,  quia  omnia  necessaria  sunt.  Supra 
dicta  ergo  die  dixit  Deus  :   Faciamus  hominem  ad 
imaginem  et  similitudinem  yiof/ram.et  liabeat,inquit, 
potestatem  super  omnia  qute  facta  sunt  super  ter- 
ram  (Ihid.,  26).  Primum  quidem  fecit  Deus  substan- 
tias  ex  quibus  mundum  compaginaret,  quo  com- 
pacto,  et  omnibus  ornatibus  decorato,  et  Qecessariis 
hoQestalo,  post  hoc  hominem  fecit,  qui  frueretur  eo, 
et  omnibus  quae  in  illo  sunt.  Nam  cum  omnia  super 
terram  ex  aquiset  terra  produci  jussisset,hominem 
tamen  ut  faceret,  limum  terrae  manibus  appreben- 
disse  describitur,  ut  multum  difTerre  hominem  ab 

'  Er.  Lugd.  Ven.  Lov.  sic  exhibent  hunc  locurD :  Quce  non 
poterat,  cospit  etse,  ut  ad  hujut  laudem  proficeret»  M. 


his  quae  fecerat,  edoceret.  Ad  honorem  eoim  homi- 
nis  pertinere  vult,  quando  eum  Dei  manibus  factum 
describit,  et  factum  ad  imaginem  et  sioiilitudinem 
Dei,  id  est  Patris  et  Fiiii.  Quid  sit  autem  ad  imagi- 
nemet  simililudinem  Dei,quamvis  alibi  dixerimus, 
hic  tamen  locus  et  causa  postulat  ut  iterum  dica- 
mus.  Patris  enim  ad  Filium  verba  sunt  dicentis, 
Faciamus  hominem  ad  imaginem  et  similitudinem  nos- 
tram :  quanquam  in  opere  utriusqueintelligatur  per- 
sona,  discentis  et  obaudientis.  Haec  ergo  imago  Dei 
est  in  homine,ut  unusfactus  sitquasi  DomiQus,ex 
quo  caeteri  orirentur,  habens  imperium  Dei  quasi 
yicarjus  ejus ;  quia  omnis  rex  Dei  habet  imaginem. 
Ideoqne  mulier  non  esl  facta  ad  Dei  imagiaem.  Sic 
etenim  dioit,  Et  fecit  Deus  hominem,  ad  imaginem  Dei 
fecit  eum.  Hlnc  est  unde  Apostolus,  Virquidem,  ait, 
non  dehet  velare  eaput  suum,  quia  imago  et  gloria  Dei 
est;  mulier  autem  ideo  velat,  quia  noo  est  gloriaaut 
imago  Dei  (I  Cor.  xr,  7).  Simuitudo  autem  Dei  hsBC 
estin  homine,ul  sicutexPatre  Filius.sic  ex  homine 
mulier.  In  hoc  plane  dispar,  quia  haec  facta,  ille 
vero  natus  est.  Quibusdam  tamen  videtur  omnia 
simul  Deum  fecisse.  Si  enim  verbo,  inquiunt,  fecit, 
quare  non  omnia  simui  fecisse  dicatur?  Nam  hic 
hominum  mos  est,  ut  per  partes  fecisse  credatur. 
Ad  potentiam  ergo  Dei  magis  facere  videtur,  si  uno 
die  omnia  ab  eo  facta  dicantur.  Porro  autem  ma- 
gnam  providentiam  in  hoc  opere  et  ordine  contue- 
mur.  Nam  poluit  utique  simul  facere  cuncta;  sed 
ratio  multiformis  prohibuit,  et  sepositis  his  omoi- 
bus,  Scripturae  divinae  tides  adhibenda  est,  que 
dicit,  et  sfiepe  dicit,  quia  in  sex,  inquit,  diebm  fecit 
Dominus  Deus  tuus  caslum  et  terram,  mare  et  omnia  quae 
in  eis  sunt  {Exod,  xx,  11).  Primo  enim  in  loco  sic 
debuerunt  fieri,  ut  sentirent  ac  scirent  quia  facta 
sunt :  quando  enim  non  se  omnia  simul  viderunt, 
sed  unum  hodie,  cras  alterum ;  cognoverunt  initio 
se  conlineri,  et  nullo  modo  posse  aeternilatem  sus- 
picari,  ubi  se  parlibus  invicem  recognoscuut.  Nam 
si  omnia  simul  exstilissent,  non  esset  eis  seosus 
infirmitatis,sed  putarentsenoncoepisse.  Quaeeoim 
verbo  Dei  subito  simul  existunt,  non  se  fieri  seo- 
tiunt,  nisi  aliud  ante  se,  aiiud  pK>st  se  videndo.  Et 
ne  forte  illud  quod  primum  factum  est  putet  se  in- 
fectum,  majora  post  se  facta  cernendo,  hoc  credit 
de  se  quod  vidit  in  altero  potiore.  Denique  lumen 
quod  dies  appellatur,  ante  se  habet  ccehim  et  ter- 
ram,idest,  aquametaridam.  Gum  autemipsaaqua 
et  arida  et  tenebrae  confusa  fuissentfacta,  aetemita- 
tem  sibi  vindicare  non  poteraot,  quia  nihil  horum 
statum  et  proprietatem  sibi  ausum  est  vindicare. 
Sol  iterum  et  iuna  cum  siot  clarissima^ante  se  ha- 
bent  raulta.  Ita  ergo  factum  est,  ut  potiora  poste- 
riora,  anteriora  autem  inferioracum  se  vident,Qihil 
horum  sibi  vindicet  aeternitatem.  Praetereaque  sex 
diebus  opus  consummatum,  totius  mundi  aetatem 
in  se  continet,  ut  sex  dierum  opera,  sex  millium 
annorum  haberent  figuram:quia  quod  unoquoque 
.saeculo  futurum  erat,  sex  dierum  perordinem  ope- 
ribus  continetur ;  utputa,  quia  prioribua  saecuiis 
tanta  cognilio  Dei  in  terris  non  erat  futura.  sioe 
splendore  anteriores  dies  videntur  :  ut  autem  aote 
hominem  pecora  fierent,quia  veteres  nostri  ioculti 
et  agrestes  pecorum  more  victuri  eraot :  sexto  au- 
tem  die  homo  fieret,  haec  res  fecit,  quia  io  sexto 
milleDario  annorum  adventus  Christi  hominem  fe- 
cit,  ne  morti  esset  obnoxius.  Ut  autem  imago  Dei 
esset  homo,  quiadono  Dei  coimaginari  haberet  Filio 
Dei,  diceiite  Joanne  apostolo,  Seimus  autem,  inquit, 
quia  cum  apparuerit,  similesei  erimus  ({  Joan,  ui,  2). 
Et  Vas  electionis  :  coimaginatit  ait,  Filio  Dei  (Rom. 
vui,  29).  Arbor  autem  vitae  guaB  posita  est  in  pani- 
diso,  imago  fuit  futuradgratiee  Dei,  quae  est  corpua 
Domini,  quod  qui  edit,  vivet  io  flBternum.Nam  ar- 
bor  scientiae  boni  et  mali  significat  quod  Lex  data 
est  per  Moysen^  quae  cum  cogoitum  leeisset  pecca- 
tum  quod  prius  iatebat,  dedit  scieniiani  oooi  et 


2321 


APPENDIX. 


tm 


mali.  Ostendit  enim  auid  esset  boQum,  quidve  ma- 
lum.  Iliud  vero,  quoa  septimodie  requievitabope- 
ribus  suis,  hoc  sigDiticat,  quia  impleto  sexto  mille- 
nario  ^  annorum,  in  septimo  milienario  requiescet, 
cessante  jam  mundo  ab  omni  opere  saecnlari.  Haec 
diximus  pauca  de  multis,  ut  viam  panderemus  in- 
teiligendi  secundum  ea  quee  supra  ostendimus. 

DE   ORDINE   DIEI   ET   NOCTIS. 

CVU.  —  Quantum  ad  mundi  rationem  pertinet, 
tenebras  ante  legimus  quam  lucem.  Ea  enim  quse 
ad  mundi  fabricam  profecerunt,  quaeque  simul 
facta  videntur,  lumine  privata  fuisse  consideran- 
tur  ;  id  est,  aqua,  terra,  tenebrae  ei  quibus  compa- 
ginatus  est  mundus,  sicut  continetur  in  Sapientia, 
quse  dicitur  Salomonis,  exmatei^ia  invisa  (Sap,  xi,  18), 
noc  est  tenebrosa.  Et  tenebras  enim  etaquam  fac- 
tam  sacra  volumina  ipsius  Domini  voce  testantur 
per  isaiam  prophetam  :  Ego,  inquit,  Deus  feci  lu- 
cem,  et  creavi  tenebras  (Isai,  xlv,  6,  7).  Similitcr 
et  per  David.  et  aquas  factas,  et  terram  finnatam 
super  aquas  Spiritussanctusostendit(P5ar  cxxxv, 
6).  QuodconvenitetEvangelicaBauctoritaliet  Apos- 
tolicffi  traditioni,  in  quibus  omnia  facta  leguntur  : 
et  ut  nihil  exciperet,  sive  quas  in  cielis  sunt,  ait,  sive 
quse  in  terris  (Joan.  i,  3,  Cohss.  i,  16)-  In  hac  ergo 
parte,  quae  ad  terras  pertinet,  ante  tenebras  legi- 
mus  quamlucem  :  hocautemestquantumadordi- 
nem  lectionispertinet,  non  auantum  ad  dignitatem ; 
nam  utique  multo  melior  lux  quam  tenebrffi  :  in 
mundi  tamen  ratione  lux  accipit  noraen  ut  appel- 
ieretur  dies,  et  tenebrffi  nox  ;  sed  hac  scilicet  ra- 
tione,  quia  dum  iiiuminantur  tenebrffi,  et  prffiterit 
lux,  illud  tempus  quamdiu  redeat  lux,  dicitur  noz ; 
et  iilud  tempus  quo  illuminanturtenebrffi,appelia- 
tur  dies.  Nox  ergo  cum  dicitur,  speratur  futurus  dies ; 
et  cumdies  dicitur,  speratur  futura  nox.  Cum  vero 
officiahfficcessaverint  transeunte  mundo,  tenebrffi 
tantum  dicentur,  et  lumen.  iNon  enim  potest  dici 
nox,  cumperpetuo  sint  tenebrae  ;  neque  dies,  cum 
occidere  cessaverit  lumen.  Ubi  ffiternitas  est,  ces- 
santhffic  nomina,  quiacum  mundo  coeperunt.  De- 
nique  anteguam  lux  fieret,  quffi  appellata  est  dies, 
nonnoxlegiturfuisse,  sedtenebrffi:  quffipostquam 
illuminatffi  sunt,  et  prffiteriit  lux,  vesper  appellatffi 
sunt  et  nox.  Igitur  quantum  apparet,  subjecta  est 
nox  diei.  Non  enim  quia  anle  tenebrffi  le^^untur 
quam  iux,  idcirco  auteponendffi  debent  videri  : 
quia  etcoelum  antesolem  est,  et  lamen  claritale 
major  est  sol  ;  etterra  ante  hominem,  et  pecoraet 
cffitera  animantia,  et  tamen  subjecta  sunt  homini : 
non  ergo  idcirco  nox  prffiferri  debel  diei,  quia  ante 
ieguntur  et  tenebrffi  ;  cum  appareat  et  dignitate 
lumen  tenebris,  et  tempore  diem  nocli  anteponi. 
Sicut  enim  supra  ostensum  est,  cum  essent  tene- 
brffi  factaest  lux.  Etappellavit  Deus  lueem  diem,  et 
tenebras  appellavil  noclem :  e%  faclum  est  vespere  et 
mane  dies  unus  {Gen,  i,  5).  Nam  nisi  dies  fuisset,  nec 
nox  esset ;  teuebrffi  enim  erant,  quffi  cum  illumi- 
natffi  sunt,  etprffiteriitdiescursusuoperacto,  factus 
est  vesper.  Etcum  post  vesperam  illuxisset,  factus 
est  dies  primus  nocte  tran$acta,utdiem  sequeretur 
nox.  Hoc  etdignum  est,  et  ratione  commendatum, 
ut  inferior  natura  per  omnia  subjecta  sit  potiori. 
Quomodo  ergonox  ante  diem  dicitur,  cujusnomen 
postdiem  legis?  Non  enim  appellata  fuisset  nox, 
neque  vesper,  nisifactalux  diemegisset :  quo  tran- 
sacto,  factus  est  vesper,  qui  est  nox  :  dies  utique 
factus  est  vesper,  ut  scias  noctem  partem  esse  diei. 
Tuncenim  consummaturdies,  cum  transit  etnox. 
Denique  sic  dicimus,  Annus  dies  habet  trecentos 
sexagintaguinque;  non  utique  sine  noctibus.  Cum 
enimdies  aicimus,  ibidem  computamus  et  noctes. 
Siib  auctoritate  enim  diei  signiticamus  et  noctera ; 
nam  et  si  nox  prffiiret  diem,  sub  vocabulo  noctis 
computaretur  et  dies.  Quis  etenim  hominumdicat, 

1  Ms.  Colbert.,  liic  et  infra,  miUesimo. 


Post  quinque  noctes  yidebo  te,  et  non,  post  guia- 
que  dies  ?  Nec  legisse  nos  meminimus  alicubi  noc- 
tem  antediem  significatam.i^^am/ui^inquit,  Moyses 
in  monte  quadraginta  difbus  et  quadraginta  noctibus 
[Exod.  XXIV,  18).  Et  inPsalmo,  Sol,  inquit,  non  uret 
te  per  diem,  neque  tuna  per  noctem  (Psat.  cxx,  6).  Et 
ut  de  ipsis  primordiis  demus  exemplum,  Fiant,  in- 
quit,  luminaria  in  firmamento  coeli,  et  luceant  super 
terram  :  luminare  majus  in  inchoationem  diei  ;  et  lU' 
minare  minus^  in  inchoationem  noctis  (Gen.  1,14):  sed 
luna  non  potest  prffiponi  soli,  sicut  nec  non  diei ; 
sed  sicut  luna  sub  sole  est,  ita  nox  sub  die.  Et  in 
Evangelio  habemns  sub  auctoritate  et  numcrodie- 
rum  significatas  et  noctes  :  ait  enim  inter  cffitera 
Dominus,  Sunt  hic  quidajn  circumstantiumf  qui  non 
gustabunt  mortem,  donecvideant  Filium  hominis  inre- 
gnosuo.  Etsubjecit,  Factumestpostdiesocto  (Liic.  ix, 
27),  etc.  Numguid  noninhoc  numerocontinenturet 
noctes  ?  Et  alio  loco,  Hasc,  inquit,  in  Bethania  gesta 
sunt  trans  Jordanem,ubieratJoannes  baptizans.Postrea 
die  vidit  Jesum  venientem.  Numquid  dixit,  Postera 
nocte?Iterum  sequitur,  Sequenti  die  voluit  proficisci 
in  GaliUeam  (Joan.  i,  28, 29,  43).  Et  in  subjecto,  Et  die 
tertio  nuptise  factx  sunt  in  Cana  Galilxse  (Id.  ii,  i). 
Ecce  ubigue  dies  in  auctoritaie  probatur,  noctem 
habens  subjectam.  Si  enim  noctis  nomiuecontine- 
retur^prffiiretnox  diem.  Nam  guiaRomaniregnum 
habent  ;  Hispani  et  Galli  et  Afri  et  cffiteri  subjecti 
eis,  subeorumnomineRomanivocantur:itaetnox, 
quiasubjecta  estdiei,  sub  ejus  nominecontinetur. 
Sedinde  quidamfalluntur,  quia  Judffiiinsabbalum 
vespere  jubenturintrare,non  considerantes  cur  ita 
mandatum  sit.  Nam  utique  pridie  necesse  habent 
emere  sibi  escas  etprffioarare  in  sabbatum,etlolum 
ire.  Numguid  possunthffic  nocte  facere,  ut  orto  die 
intrarent  m  sabbatum  ?  Dominus  certe  vespere  re- 
surrexit,  et  diei  deputatur.  In  die  enim  re  surrecio 
celebratur,  qui  diesdominicus  appellatur.  Sicenm 
legis,  Uasc  dies  quam  fecit  Dominus  {Psal.  cxvu,  24)  ; 
non  tamen  nox  dominica,  guia  principatum  dies 
habet.Sive  enim  prffiterito  die,  sive  futuro,  semper 
nox  snbjecta  est ;  quia  et  ordine  inferior  est  et  na- 
tura,  dicente  Apostolo,  Filiidieiestisetluminis,non 
noctis  neque  tenebrarum  (I  Thess.  v,5).  Etsideconsu- 
libus  conjiciaraus,  videbimus  illum  primum  nomi- 
nari  qui  prior  eligitur.  Denique  solet  dici,  Cum  illo 
quis  eritconsul  ?  Si  ergo  et  nox  ante  diem  esset, 
prior  nominaretur.  Nam  usque  adeo  a  die  incipit 
numerus,  utputasi  dicamus^Crassextumcalendas 
est  ;  a  maue  utique  est  usque  dum  veniatur  ad 
aliud  mane  ut  transaclo  die  et  nocle  computetur. 
Nametlunautique  in  initio  manefacta  est  quarta 
decima  facta  enim  lucere  debuit  tota  nocte,  et  in 
aliud  mane,  ccepit  quinta  decima.  Quidergoambi- 
gitur,  ut  non  a  die  principia  teneantur  ?  Propter 
quorumdam  contentiones  de  re  manifesta  coacti 
sumus  latius  loqui,  cum  ipsa  se  lectio  explanet,  in 

aua  dies  ante  noctem  aperta  ratione  significatur. 
ffic  omniasupra  mcmoratasecundum  mundi  ori- 
ginem  diximus.  Verum  si  altius  loqui  velimus,  in< 
tellectum  nostrum  spirituali  erigentes  vigore,  in- 
congruum  deprehendimus  tenebras  ante  lucem 
creatas  asserere.  Si  enim  lucis  coelestis  natura  est, 
et  tenebrarum  terrena,  ineptam  utique  est  post  te- 
nebras  lucem  factam  putare  :  quia  Moyses  lucem 
quidem  factam,sed  inquanunc  mundus  est  parte, 
non  quia  tunc  creata  est,  dicit;  quiaomnia  spiri- 
tualia  ante  creata  sunt  quam  carnalia,  ut  lux  quffi 
in  supernis  erat  fieretin  subjectis,  utlampas  in  do- 
mo.  Qua  autem  ratione  antelucem  tenebrffi  dicun- 
tur,  cum  semper  post  lucem  videantur?  Denique 
coelestiaetspiritualia  lumen  natura  esse  creduntur, 
terrenaet  carnalia  tenebrffi  ,  ut  tenebrarum  natura 
potentia  luminis  subsistere  videatur,  quia  omne 
imum  summitatis,  est.  Namsirequiramu8,inipso 
sob  tenebrasdeprehendimus  Quando  enim  juxsa 
illum  fueris,  tam  clarissimus  videtur,  ut  prospici 


^323 


QUiESTIONES  EX  UTROQUE  MIXTIM. 


f3Si 


non  possit ;  si  7ero  intervallo.clarissimusquidem, 
sed  ut  possit  aspici;  si  aiitem  longe,  minusdarus  : 
quanto  longius,  tanto  minns  clarus.  Undedefectus 
quidam  apparet,qui  tenel)rasnuntiat,  etilaperve- 
nitur,  ut  teuebrte  ez  lumiueortum  capere  videantur. 
Itaque  qui  fecit  lucem^  lioc  modo  creavit  et  teue- 
bras,  quomodo  faciens  aquam  simul  crcavit  etter- 
ram  :  ut  sicut  firmum  aquae  torra  est,  ita  tenebne 
dcifectusluminis.  Deusautemsolusestquidefectum 
non  palitur,  qui  cum  ubique  sitjmoomuia  intrase 
habeat,  tam  prseclarus  est  ut  anullo  videatur,  nisi 
si  voluerit  temperare.  Denique  Salvator  cum  esset 
in  corpore  et  clausus  non  esset,  tamen  minime  vi- 
debatur,  nisi  voluisset.  Nam  utiquequodin  monte 
transtiguratus  est,  et  in  claritate  magna  apparuit 
{Matth.  XVII,  1,  2),  hoc  veluti  latebat  in  corpore, 
quod  cum  voluit,  manifestavit.  Quomodo  ergo  late- 
bat,quiclaususnon  erat  ?Namsicum  corporeclau- 
sisostiis  intravlt  ad  discipulos  (Joan.  xx,  19),  que- 
madmodum  divinitas  ejus  non  omnia  penetrat  f 
hocest,  claudi  non  potesl,  quiadefectumnon  patitur. 
Cum  ergo  nusquam  desit  Deus,  illic  tameu  dicitur 
esse,  ubi  apparet,  etvultvideri.Cumergoomniain 
Deo  sint,  quia  excedit  cuncta,  dicente  Apostolo,  /n 
ipso  enim  vivimuSt  movemur  et  sumus  (Act.  xvn,  28)  ; 
ipse  tamenin  nullocstnisi  inquovolueril.  Mysterio 
enim  quodam  inomnibus  est,  et  providentia  qua- 
dam  in  quo  vult,  apparet. 

DELINGUAHEBRAICA,  EX  QUO  NOMEN  ACCEPERIT. 

CVIII  (a).  —  Omue  quod  a  Deo  est,  rationabile 
est :  et  unicuique  rei  exordium  causa  dat,  quae  sit 
origoipsius,  ut  non  absurde  nominari  aut  subsis- 
tere  videatur,  sed  ut  nunciipationem  ostenderet, 
qu89  caput  intelligitur  esse  ipsius  nominis.  Igitur 
ralio  homiuis  est  causaquaconstat.  Constatautem 
ex  quatuor  clementis  scdicet  terra,  aere,  aqua  et 
igne,  Deo  auctore  duntaxat  :  quintus  est  animus 
quasiauriga,utconcretumetfiguratumcorpusagat, 
et  quasi  imperatoripsius.  Et  abhumoinitium  sum- 
psimus,etejusnominenuncupamur.  Homines  enim 
vocamur  propterhumum,  unde  pater  nosterforiu- 
secus  originem  habet.  Igitur  causa  et  ratiofacitut 
ex  nomine  alicujus  ceeteri  subsistentes  sub  eodem 
nomine  appellentur,  ipsum  significantes  in  sese. 
Quamobrem  videamus  si  congruit,  sicut  quidam 
putant,  ex  Heber  dictos  Hebraeos.  Videtur  enim 
quantum  ad  nomen  pertinet,  inde  hujus  nominis 
origodescendere;  anterior  estetenim  Heberquam 
Abraham.  Quod  si  esset  verum,  deberent  lii,  qui  de 
tribu  Ueber  sunt,  postipsum  eodem  nomine  nun- 
cupari  :  ab  Heberenim  septima  generatione  natus 
est  Abrahain  (Gen.  xi,  16,  26).  Si  ergo  super  Abra- 
ham,  vel  ipse  Abraham  Hebraeus  diclus  est;  sine 
dubio  Hebrcei  ab  Hebernuncupantnr :  siautem  non 
legitur  super  Abraham  dictos  Hebraeos,  sed  post 
Abraham,nonjamutiqueexHeber,sedabAbraham 
dicuntur  Ilebraei :  quippecum  filii  Abraham  primo 
hocnomine  appellati  noscantur.  In  Genesi  enim 
Joseph  et  fratres  ejus  Hebraei  sunt  appellati  (Id. 
XLiu,32).ScientesenimAbrahamfuisse,quideSyria 
descendisset  inChanaan(/(i.  xn,4),  etmultiplicatus 
fuisset,  fidei  caiisa  omnibus  copiis  refertus,  rex  ct 
Prophetaappellatusetpatermultarumgentium(/d. 
*xvui,  4),  qui  cum  trecentis  decem  etoctovirisver- 
naculis  suisquinque  reges  confoderit  (Id,  xiv,  14, 
15) ;  quia  non  in  anguJo  hnec  gesta  et  dictasunt,  ut 
laterent ;  eos  qul  ex  semine  ejus  erant,  Hebrffios 
nuncupaverunt.  Ordinis  ergo  et  meriti  ejus  fuit 
Abraham,ut  caputfieret  hisquiexeotraducemha- 
bent.  Dei  enim  judicioprinceps  etorigo  positusest 
in  terra  Chanaan,  ut  ex  eogeniti,  alteriusessentet 
professionis  et  conversationis,  qunm  fuerat  ipse 
priusquam  dcscenderet  in  terram  Chanaan  :inno- 
valusenimipse,  novum  conslitueretpopuluminDei 
devotione.HincestundeapostolusPauIusHebrffium 

(a)  Qusstio  hsBC  deostin  Mss.  secundi  gcneris. 


se  ex  Hebrseis  fatetur  (P^t/ipp.  ui,  5) :  hoo  enim  di- 
gnitatis  videbatur  esse  cognomen.   Testimonium 
enim  et  nobilitas   generis  erat,  ut  ex  nomine  ejus 
cognominarentur,qui  multismodis  Deo  piacueral, 
qui  que  eis  erat  origo.  Abnuatur,  si  non  couvenit 
rationi ;  speruatur,  si  dispare8t;convellatur,siaIie- 
uumest  a  meritis  Abrahae ;  et  noBrefellamurquasi 
adulalores  ejus.Qiiffi  est  inimiciliaadversus  Abra- 
ham,  quffi  smulatio,  aua  ei  obtrectant  iDimici ;  et 
qui  sunt  hi,  nisi  qui  filii  ejus  dicuntur  ?QuideBtia 
quo  displicet  Abraham,  ut  gloria  hflbc  aliena  abeo 
putetur  ?  Etquid  estquod  placeat  in  Heber,ut  pri- 
matum  istum  haberedicaturTCujussi  conversatio 
posset  inquiri,  inveniretur  forte  idola  coluisse  sieut 
Thare  et  Nachor,etpaterNachor,  quosconstatDOO 
longe  ab  eo  fiiisse,  sicut  testatur  Jesus  Nave,  qui 
idola  coluerunt  [Josue,  xxiv,  2).  Autcerte  qui  ex  di- 
verso  sunt,  ostendantqua  ratione  vindicandumest 
hoc  Heber,  ne  forte  a  nobis  supprimatur  meritum 
ejus  ;  sed  nullum  est,  quia  communes  suct  nobis 
Scripturae,  et  quid  unicuique  debeatur,  in  propatulo 
est.  Si  enim  ex  solo  nomineputant  hocdebere  de- 
fendi,  infirmum  et  improbaoile  est.  Tunc  etenim 
ritenomini  ejus  vindicaretur,  sicausae  aliquffi  testes 
existerent  qitffi  hoc  confirmarent :  possent  enim  ali- 
qui  ejusdem  nominis  rem  sibinon  suam  vindicare. 
ideoque  hoc  est  verum,  quodnon  solonomine,  sed 
et  perspicua  ratione  firmatur.  Namguoniamdigna- 
tione  Dei  factum  est  utin  Abrahamvivificaretur^ge- 
nushumannm,  etforma  fieret  salutaris  hominibu.s 
nulli  est  ambiguum,  idcircoin  ipso  reparatum esse 
quod  fiierat  amissum  vitio  fragilitatis  numanffi.Hic 
enim  imago  quffidampositus  est,ut  ad  ejussimili- 
ludinem  genushominumrevertereturad  Deum.  ut 
et  Dei  culturam,etsermonemqui  datuspriusfuerat 
in  usum  hominum,  recuperaret  hominibus  :  quia 
sicutinprincipioinAdamDeifuitimago,  utcognitio 
ejus  essct  interris  ;itapo8truinas  humani  generis, 
etoblivionemveri  Dei,in  Abraham  reformatumest, 
ut  ab  ipso  fides  inDeumcoepta.iterum  germinaret 
in  fructum.  Unde  non  est  absurdum  utexnomine 
ejus  plebsabeocoepta  vocabulumsortiretur.  Sedoe 
forte  propter  nomen  Heber  scrupulum  patiantur, 
quia  magis  cumHebrffiis  Hebersonat  nomen,quia 
Hebrsi  diciintur,  non  Abrahaei  ;  recognoscanl  ite- 
rum  quia  Hebrcei,  non  Heberffii,  dicuntnr  :  Heber 
enim  dictus  est,  non  Hebre.Siergohincimpugoan- 
dum  putant,  patiuntur  quodfaciunl,etneuter  nos- 
trum  habebit  ex  hac  partevictoriam,nisi  isquiper 
ordinem  reddita  ratione  ostendit  verum  esse  quod 
asserit  :  qui  enim  in  una  repar  est,  perdidis.se di- 
cendusest,  si  in  altera  inequalis  fuerit  inveotus: 
nam  proptersonumimmutataestliltera,  utHebnei 
pro  Hebraei  dicerentur,  quia  melius  sonat.  Quooiam 
et  ex  Juda  non  Judai  dicuntur,  sed  Judflei.  Ubicum- 
que  enimabsurdum  visumest,immutatae8tlittera, 
ut  voxsonumcompositumhaberet.  Nam  promedio 
die  meridie  dicimus,  etmultasuot  lalia.  Igiturcoo 
venit,  ut  est  ostensum,  ut  nomine  Abrah»,  tamlia- 
guaquam  populus  nuncuparetur.  Heecergo  lingua 
est,  quam  dicimus  primitus  datam  Adieetcfeteris 
quam  propterprffisumptionemturris  aedificatfficre- 
aimus  in  multas  dispersam  et  confusam,  ut  ooo 
jam  hffic,  sed  miiltffi  ex  hac,  immutatione  habita 
quorumdam  dictorum,  existerent :  ut  unam  habe- 
rent  speciem,  nec  tamen  deperiret,  sed  tota  confo» 
esset  cffitpris  linguis.  ItaenimtuncactumestyOese 
homines  intelligerent,  et  majora  auderent  (G^.xi, 
8;.  Tantffi  ergo  tunc  linguffiintelliguntur  exstitissc, 
quanti  el  homines  fucrunt,  qui  dispersi,  loois  io 
qnibiis  habitarunt,  unusquisguelinguamsuamios- 
titiiit.  Si  aulem  ipsa  esse  minime  putabiturquff 
scripta  esi  tunc  unafuisse,  hoc  supcrerit,  utdece- 
teris  lingiiis  collecta  sit  parliculatim,  et  compagi- 
nata  in  speciem  linguffi  unius  qua  uteretur  Aora- 

*  Ms.  Colbertinus,  visitaretur. 


23S5 


APPENDIX. 


83S6 


ham;utquiapatermuitarumgeDtiuinerat,ezmijltis 
liDguis  sermoDemhaberetcomposilum,etesset  per 
oninia  iaaovalus.  Sedqiiiaii  quos  memorat  liber 
Geneseosunius  vocis  et  sermonis  (Id.  x,  31),  ab 
Orienle  migrasse  leguiitur,  et  inde  iterum  dispersi 
a  Deo  super  faeiem  lotius  terrse,  non  utique  illicre- 
mansit,  quin  primitns  lingua  dataremaneret.  Deni- 
que  neaue  terramaliquam  habet  inter  homiues,  ut 
ca^ter8eliuguaB.ueqiicgentem,exceptisJudaeis;quia 
primohomini  data  est  in  paradiso.  fit  postquam 
confusse  sunt  linguae,  nnsquam  reperta  hfiec  quae 
nunc  dicitur  HebrsBa.Si  ergonusquamhabetlocum 
vel  gentem  ;  Abraham  autem  natione  Syrus  erat ; 
unde  hanc  linguam  Abrahae  vel  caeteris  seminis 
ejtis,  nisi  qiiia  autillaprimaest,autccrte  demultis 
aptata  ?  Videmus  enim  aliquantas  linguas  non- 
nulla  verbasimiliaejushabere.  Sedhocnonsiccon- 
venit  rationi  quomodoiilud^si  primaipsaessedica- 
tur  :  noneaitnotiosehocfactumratioprobat.  Ipsam 
enimlinguamdebuitAbrahamhabere,quamhabuit 
primus  homo,  ut  Mojses  veuiens,  et  creaturam  et 
hominem  aDeo  factuin  desoribens,bac  voceutere- 
tur,  qua  Deus  locutus  esl  et  hominem  appellavit 
Adam,  et  Adfle  mulier  vocata  est  Gva  :  ut  haec  vox 
esset  in  libro  Moysi,  quae  fuerat  etiniisquosdescri- 
bit,  utvereinomuibusreformatam  doceretprimam 
causam,  et  beneficium  divinum  in  Abraham. 

DB    MKLCHISEDEGH   '. 

GIX  (a).  —  De  Melchisedech  legimus  in  libro 
Geneseos,  deMelchisedech  etiam  simili  modo  estet 
ia  Epistola  dataad  Hfbraeos,  quia  obviavitj  inqiiit, 
Melehisedech  sacerdos  Dei  summi  Ahrahx  revertenti  a 
eaede  regum,  etprotulit  panes  et  vinum,  et  obtulit  ei, 
etbenedixiteum^dicens:  Benedictus  es,Abraham,  aDeo 
excelso.quifecit  coRlumet  lerram.qui  tradidit  inimicos 
tuos  sub  manustuas  (G^n.xiv,  18-20).  Et  ut  Apostolus 
significaret,  quis  intelligendus  esset  per  Melchise- 
dech,  adjecit,  Sine  dubio  enim,  ait,  auoa  miminum  esty 
a  meliore  benedicitur  {Hebr.  vii,  7).  Quod  quidem  non 
utique  ad  traditionem  retulit  officii  ecclesiastici. 
Quisenimambigeretregulam  traditiooisdomiaicae, 
qna  beaedicuutur  subjecti  a  Domioo,  meliorem 
esse  iis  qui  beaedicualur  ab  ea  ?  Domiai  eaim 
mjsteriumia  iis  verbis,quffl  ipsum  complectuatur 
ac  memoraat,  operatur.  Persoam  auteai  ejiis  pro- 
prium  meritum  et  poleatiam  voluit  demoastrare. 
Quis  ergo  hic  et  quaalus  est,  ad  cujus  comparatio* 
nem  minimus  dicitur  Abrahatn,  quem  coastat  ia 
omaibus  tidelibus  sigaum  habere  testimoaii  aobi- 
litatis  ac  fidei?  Igitur  bic  Melchisedech  aoa  utique 
sic  beaedixisse  iatelligitur  Abraham,  sicut  faciuat 
homiaes  sacerdotes,  ut  ex  delegatioae  darel  beaedic- 
tiouem  verbis  soleraaibus  ;  sed  quasi  propriam, 
quam  aoa  per  verba,  sed  per  aaturam  acceperit 
substaatialiter,utsit  ei  propria  Sacerdotes  autem, 
quos  antistites  dicimus,  regulam  habent  verbis  so- 
lemnibus  ordinatam  et  traditam  sibi,  qiiam  super- 
poneDtes  hominibus  beaedicuat:  aoa  taraeaquos 
volunt,  sed  etiam  aliquandoquos noliint ; quiadator 
regulae  ipse  scit  cuidaridebeat  velinfundisacratis- 
sima  benedictio.  Ille  vero  qiii  aatura  habet  beae- 
dictioaem  substaatialiter,  quem  dicit  summi  Dei 
sacerdotom,  per  voluatatem  dat  beaedictioaem. 

s  Sic  in  Mss.,  et  in  editione  Ratisponensi.  Aliae  vero 
editJoaes  adduot  :  Quomodo  Abraham  benedixerit,  et 
quid  de  eo  tenserit  Apotlolus. 

(a|Dee8tin  Mss.  secundigeneris.  —  BernardusVindin- 
gU3  in  Critico  Au/y;.  ad  hanc  qu«Tst  «  NoDDuIli,  inquit, 
«  ftuspieantur  hujus  operis  ;iuctorem  esse  illum  quem 
«  reprehendit  Hieroaymus  epist.  ad  Evagr..  assereDteni 
«  Melchisedech  esse  Spirittim  sanctum.  CoDcedo  qui- 
«  dem,  Jibrum  iUum  de  .Melchisedecb.  quem  ibi  ezagi- 
<  tat,  huic  iDsertum,  sicut  et  coetera  ipsius  coostat  ez 
«  variisauctoribus  etlibris  collecta:  si  verohuoc  totum 
«  a<*cepissot  S.  Hieronymus  ab  Evagrio,  cum  scateat 
«  longe  pluribus  iisquc  gravissimis  erroribus,  non  is 
«  unum  solum  de  Mclchisedech  carpsisset,  sed  reliquos 
«  etiamsallem  verbotetigisset.  » 


Yerba  eaimbeaediotioDisetnatnraejus  cumvolua- 
tate  coacordaat.  Nec  errat,  ut  ibi  velit  ubi  aoa  de- 
bet,  aeqiie  aolit  ubidebet ;  sed  cui  dederit  verba, 
dat  et  effectum.Nostri  autem  sacerdolessupermul- 
tos  quolidie  aomen  Doinini  et  verba  benedictionis 
imponunt,  sed  in  paiicis  effectus  est.  Est  iterum 
quando  meliores  sebenedicunt.Quamvis  eaimqui 
sauclus  sit,  ciirvat  lamea  caput  ad  benedictioaem 
sumeadam,  quia  aoa  proprium  sacerdotisest,  sed 
Dei  iaventum.  Heli  emm  sacerdos  Aauambeaedi- 
xit,  et  prosecutus  efleotus  est  (I  Reg.  i,  17,  20),  aon 
utique  merito  sacerdotis,  sed  ipsius  Aaaae,  oujus 
muaduincorinspexitDeiis.IgiturMelchisedech  non 
ideo  meliorAbrahas  dicitur  proptersolumofficium 
sacerdotii ;  sed  et  natura  anteponitur  illi,  ut  ultra 
homines  intelligatur.  Nullo  eaim  modo  fieri  potest 
ut  qiii  taato  amico  Dei  prsepoaitur,  et  fideli  usque 
adeoutamoreettimoreejus  necfiliumsuumcharis- 
simumdubitaretoccidere,  homoputetur.  Quaenim 
juslilia,quibus  operibus  plus  posset  inereri,quam 
meruit  Abraham  ?  Necenim  erat  plus  quod  faceretad 
commendationemmeritorum,quamtecitAbraham. 
PrimumenimcumnesciretDeum.necsignumvidis- 
set  quo  ei  siiaderetur;  dicenti  sibi  Deo,  Exideterra 
tuOy  et de  cognatione  tua.et  de  domo  patristui  {Gen,  xn, 
I),  nec  distiilit,  s^dstatimobedivit,  non  solumpree- 
sentis  Dei,  sed  et  futuri  Domini  implens  voluntatem. 
Dicit  enim  Dominus:  Quicumque  plus  fecerit  domum, 
aut  parentes,  aut  fratres,  aut  cognatos  quam  me,  non 
est  me  dignus  (Matth.  x,  37).  Qiiaiis  ergo  Abraham, 
etctgus  meriti  est,  quiantemandataSalvatorisim- 
plevit  quam  praBdicarentur?  Apostolus  hospitalita- 
tem  sectandam  magaoperedocel  (Hebr.  xiii,  2) ;  haao 
Abraham  sic  et  tain  devote  excoiuit  (Gen.  xvm,  3), 
ut  videaturabhoc  didicisse  Apostolus  hanc  praBdi- 
candam.  Deinde  provectus  annis,  sic  multiplicari 
credidit  semen  suum.  quod  prudentibus  mundi 
stultumvidetur,  quemadmodumsuntstell8ecoeli,ut 
anteqiiam  sententia  decerneretur  prudeatibus  sae- 
culi,ab  hocdamaativideaatur.  Postea  eaim  dictum 
est,  Perdam  prudentiam  prudentum  (Isai.  xxix,  14;  I 
Cor,  1,  19).  Jussu  Dei  circumciditur  ;  quod  aoauti- 
que  siae  dolore  (it :  et  aoa  segre  fert,  ut  posteris 
formam  daret  patieatiee.  Ex  Sara  illi  uxore  sua  jam 
anicula filius  promittitur,  et  non  dubitat  {Gen.xYH, 
17)  :  ut  futuris  ostenderet  in  tantum  Dei  auotoritati 
credeadum,  ut  etiamsi  quBBirratioaabilia  videatur, 
praecipiat  aut  promittat,  aoa  ambigatur;  quiama- 
gis  persoaa  ejus  respicieada  est  quam  verba,  ut 
quod  ia  verbis  iufirmum  aut  impossibile  videtur, 
persoaa  ejus  confirmet,et  faoiat  videri  possibile  Deus 
est  enim  qui  promittit,  dequo  oredendum  est  quia 
potest  qiiod  hominibus  impossibile  videtur.  Qu» 
enim  offeasio  potest  judioari,  oum  plus  de  Deo  opi- 
aatur,  quam  de  se  seatit  humaaitas?  Propterquod 
datum  sibi  a  Deo  Abraham  filium  eodem  jubeate 
occidereillum  noaambigit,  aeo  tempus  differt;nec 
admiratur  ad  Dei  voluntatem,  ut  filium,  quem  ma- 
gnopere  beaefioii  et  admiratioais  dederat  gratia, 
huao  juberet  occidi  :  certus  Dei  voluatatem  non 
debere  ab  homiae  retractari,  neque  jussioaem  aut 
factum  Dei  siae  provideatia  esse.  Quod  ut  omni 
devotioue  festiaaater  impleret,  matri  ejus  conjugi 
suae  non  indioat,  non  ignarus  fraffiliores  esse  oiroa 
filios  feminas,  et  possehuic  devolioni  laorymarum 
miseratione  impedimentum  afferre  :  neo  non  etip- 
sum  puerum  latetusque  ad  horam  neois.et  jussio- 
ni  Deitotomentis  obsequioobediret(/(/.  xxii,3-iO); 
non  parricidium  hoc  deoutans,  sed  holocaustum, 
quod  justo  jiidioe  auotore  fiebat.  Quse  ergo  hisma- 
jora  posset  gerere  Melohisedeoh,  quibus  praeoede- 
ret  Aoraham,  quem  siout  videmus,  in  nullo  oonstat 
inobedieatem  fuisse?Moyseseteaim,oui  legiturfa- 
cie  ad  faoiem  Domiaus  esse  looutus  (Exod.  xxxin, 
11),  missus  ad  gentem  etad  fratres  suos,  ire  Dole- 
bat  (Id,  IV,  1).  Joaas  propheta  praeoeptum  sibi  ut 
Ninivitis  praedioaret  irrupit,  ut  adalium  locum  per- 


2327 


QUiBSTIONES  EX  UTROQUE  MIXTIM. 


geret,  quomissusnon  fuerat  (Jonaei,  1-3).  Jobplane 
egregiiis  in  omnibus,  tamKU  molus  amissioue  (ilio- 
riim,  vestimenta  scidit  sua,  et  totondit  comam  ca- 
pilis  sui  (/06  1,  iO)  :  Abraham  autem  nec  contris- 
tatus  legiturde  morte  charissimi  filii,  etquem  jus- 
sus  fuerat  ipseoccidere,  necalicubi  Deosibijubenle 
legitur  trepidasse.  Igitur  per  haec  apparet  Melchi- 
sedech  ultrahominemesse,  quianoneratunde  me- 
lior  esset  quam  Abraham,  uisi  sola  praecedat  illum 
naturaenim.iNaturaenimimpassibihs,beatitudinem 

Eer  substantiam  habet :  humanaautem  nativitas  > 
eatitudinem  acquirit  pergesta.  Quia  enim  perfec- 
tionemdivinitatisnon  habet,  perezercitium  etcol- 
luctationem  proficit  ut  mehor  fiat,cum  pUis  vincit 
quam  vincitur.  Si  enimsic  agerct,quod  impossibile 
est,  utnunquam  peccaret,  melior  Deo  fieret  :quod 
absit  (a),  quia  natura  qu.-e  potest  peccare,  sicutet 
non  peccare,  si  semper  vinceret,  illi  naturae  pr»- 
ponenda  erat,  quae  ideo  non  peccat,  quia  impassi- 
bilis  est.  Non  enim  m.ignum  videreturnon  peccare, 
quia  non  potest ;  magnificum  autem,  si  cum  posset 
peccare,  non  peccarel.  Hoc  ergo  interest  inter  subs- 
tantiam  Dei  et  hominis,  quia  Dei  substantia  beata 
semper  est  securitaie  iuvincibilis  seteruitatis  suae; 
hominis  autem  substantialiler  *  beata  (it  per  labo- 
rem.  Etalia  necesseest  beatitudo  sit  impassibilis, 
alia  illius  qui  tribulationibus  conficitur,  ut  possit 
aliquando  gaudere.  Beatitudoenim  impassibilis  in 
eo  est  semper  ut  beata  sit ;  passibilis  autem  post 
magna exitia gaudet  evasisse  mortem.Gontristatur 
ergo  ut  possit  gaudere,  nec  perpetuo  securus  pas- 
sibilitate  natura.  Impassibilis  autem,  semper  oea- 
tusest;quianequeuovitlristitiam.neqiiesuspicatur 
pos8esecontristari.Namelnaturahommum,quam- 
vis  per  laborem  beatitudinemconsequitur,  non  erit 
tamen  intacta,  neque  deerunt  ei  cicatrices.  Quo- 
modo  euim  fieri  polest  ut  sflepe  congressa  et  ali- 
quotiesvicta,non  sit  vulnerata?lmpassibilisautem 
semper  inlacta,  illsesa,  inviolabilis  manet.  Igitur 
non  minimus  diceretur  Abraham  ad  Melohisedech, 
nisi  potior  esset  natura  Melchisedech  quam  Abra- 
ham.  Namhaec  quae  diximus,  ingenii  esse  forte  vi- 
dentur.SiautemLegemrespiciamus^pIurimaadhuc 
et  potioradicentur.  Htc  enim  Melchisedech  rex  Salem, 
$acerdo8  Dei  summi^  qui  obviavit  Abrahfe  regretso  a 
exde  regum,  qui  et  benedixit  eum,  primum  quidem  in- 
terpretatur  Rex  juslitiagy  deinde  Rex  Salemt  quod  est 
rex  papis,  sine  patre,  sine  matre^  et  sine  genealogia, 
neque  initium  dierum^  nec/inem  vitxhabens^similatus 
autem  Filio  Dei  manet  sacerdos  inperpetnum,  Et  ul  haec 
locis  quibiis  significaverat,  commendaret,  de  eo 
adjecit  :  Videtis^  ait,  quantus  sit  hic,  cui  decimas  de- 
dit  Abraham  deurimitwis  princeps  palrum  (Hebr.  vn, 
1-4).  Uteuim  qua  potentiaetquantaMelchisedech 
sit  ostendat,  iaudat  Abraham  diceus  quia  princeps 
mtrum  est,  hoc  est,  cffileris  omnibus  melior  Abra- 
nam,  sed  minimus  ad  Melchisedech.  Nonne  mani- 
festumesthunc  hominemnon  esse,sed  meliorem  ? 
Quid  est  enim  quoddicit  de  eo,quia  rez  pacisest, 
et  rex  juslitise  ?  Propius  accedite,  et  videte.  De  longe 
enimsolem  videnteslucernam  putatis,  etargentum 
aspicientes,  «stimatis  stannum.  Potest  aliquis  ho- 
mmum  dici  rex  pacis  atque  justitifle  ?  Pax  enim 
hominibus  praedicatur,  similiter  etjustilia:  hic 
autem  ideo  rex  pacis  et  justitise  dicitur,  ut  ab  eo 
justitia  etpaxoriginemhaberenoscatur.  Non  enim 
super  ipsum  esse  dici  potest,  quod  abipso  regitur. 
Nam  homines  justitiamagistra  et  pace  erudiuntur 
ad  Deum  promerendum.  Hapcergoquse  hominum 
magistra  est,  Melchisedech  habet  regem.  Quantum 
ergomelioresthomineMelchisedech,quandoguber- 
natrix  hominum  sub  ipso  est,  hoc  est,  regem  esse 

*  Sic  Mss.  et  editio  Ratisponensis.  Alifc  vero  oditio- 
nes,  neeetsilas. 

'  Forte  hic  melius  legeretur  :  Substantia  aliter,  pro, 
substantialiter,  Vid.  Morel.  Klem.  Crit.  p.  311.  M. 

(a)  Reliqua  in  editione  Rat.  et  in  Ms.  Golbert.  desunt. 


regum  ?  Itaque  cum  rez  justitiae  et  pacis  dicitor, 
auctor  eorumesse  signiticatur:  utquomodo  Domi- 
nus  Jesusauctor  vittB  est,  itaetMelcbisedech  auctor 
iustitioe  siletpacis;  quia  qui  per  Christum  vivunt, 
hi  dispeusante  justitia  et  pace  reguntur.  Cordibus 
enim  servorumDei  jusliliam  infundit  et  pacem,  ad 
exoruandamdisciplinam  domiuicam.  Scriptumle- 
gimus  in  psalmo  outogesimo  quarto,  quia  Justitia 
et  pax  complexas  sunt  se,etveritas  deterra  orta  est:ei 
ut  de  qua  justitiadiceret,  ostcuderet,  ait  quia  Jnf- 
titia  de  coelo  prospexit  (PsaL  lxxxiv,  11,  12).  Hoc  de 
tempore  Salvatoris  Scriptura  ostendit,  quo  justitia 
Dei  data  est  muudo  per  Christum,  in  cognitione 
mysterii  Dei  uuius  quod  ante  promiserat.  Justum 
estenimscirecreatnramveritatemCreatorissuirquee 
justitia  manifestata  in  terris,  sublata  discordiaqus 
de  injustitiafuerat  generata  incogniti  Dei,  pacificoi 
fecit  discordes,  dum  diversos  dudum  iu  una  fide 
constituit.  Sic  se  complexae  sunt  justitia  et  paz  et 
veritas  unius.  De  terra  ortaestmagistrajustitia.  In- 
carnatio  enim  Christi  ostendit  quae  esset  de  ipso 
Deo  veritas  cognoscenda.  Igilur  haec  certe  jusiitia 
Deiest.  Similiteretpax,dicente  Apostolo,  Ipseautem 
Deus  pacis  conterat  satan  (Rom.  xvi,  20).  Quomodo 
hoc  possit  discernere,  uon  adverto,  ut  cum  Deus 
pacis,  Pater  sit  Domini  nostri  Jesu  Christi,  necnon 
et  ipse  Christus  ;  dicit  enim  Pacem  meam  do  vobis 
(Joan.  XIV,  27) ;  de  Melchisedech  dicatur  quia  rex 
justitiee  et  paois  est :  qua  ratione  secernatur»  noa 
intelligo.  Puto  enim  nihiidifferre,  quantum  adrem 
partinet,  regem  pacis  a  Deo  pacis.  Quia  enim  ia 
mundo  quisquam  Deus  dici  nondebuit,  ut  uni  soli 
ex  quosuntomnia^  reservareturhoc  tantum  nomen, 
regem  qui  imaginem  ejus  haberet  inslituityquiex- 
cepto  Dei  nomine  omnem  potestatem  ejus  hahe- 
ret  :  sedquiaterrenus  est,  hominum  rex  est,  non 
tamen  pacis  et  Justitiae.  Quia  etiam  ipse  ducem 
haL)etjustitiam,quamnonilli  licet  contemnere.  Ju- 
stitia  enim  Deus  ilH  esl  Res  enim  Dei  est  justitia,et 

3ui  pr8Bvaricatuream,reus  fit  Deijudicio.Melchise- 
echautemsicutdaturintelligi,nonmorehomiaum 
rex  appellatur  ;  quia  sub  se  habot  justiliam,  qus 
regibus  dominatur.  Nemo  etenim  potest  habere  sab 
se  justitiam,  nisi  ejus  naluroe  sit  ut  peccare  non 
possit.  Subipso  aulemesse  ideo  dicitur,  quia  abeo 
inventa  est  modo  legis,  per  quam  gubernentur,  qai 
possunt  peccare.  Igitur  rex  juiditiue  moderator  est 
verborum  a  se  inventorum,  quibus  beue  beateqiie 
et  vivi  possit  et  credi.  Diu  multumque  iaboramut, 
et  adhuc  minus  de  Melchisedech  dicimus,  nisire* 
vertamurad  Scripluram,  quse  et  ipsa  diu  pulsalet 
clamital,  ut  pressos  gravi  somno  excitet  ad  intel- 
lectum,  non  noctis,  sed  diei.  Dicit  ergo  quia  itM 
patre,  sine  matre,  sine  genealogia  est  Melehisedeek.  Et 
ne  aliter  intelligeretur  quam  diguum  est,  adjecit : 
Nec  initium  dierum,  nec  finem  vitm  habens.  Per  quod 
ostendit  neque  natuin,  neque  mortuum  esse  Mel- 
chisedech.Quid  ad  hsectam  manifesta  humanaar- 
gumentatur  subtilitas  ?Qufleesttam  versuta  ingeoii 
calHditas,  quee  audet  resistere  manifestis,  ut  noo 
sensum  capiat  ex  lectione,  sed  sensum  tribuatleG* 
tioni?  Visinfertur  Scripttiris  dominicis,  itaut  etiain 
hos  inimicos  sentiat,  qui  auctoritati  ejus  se  indi- 
nare  videntur.  Dicuntenimquidam  nou  Ita  deMel- 
chisedech  debere  credi,  ut  relatum  est  Scriptoris, 
ac  per  hoc  ad  sensumsuum  Scripturasconverluot. 
Quibus  melius  esset  aperte  non  recipere  Scripturas, 
quam  doioseagerecontraillas,  utsub  nrminepaeis 
paretur  beHum^et  subtegmineamicitiae  lateatho)- 
tis.  Dicunt  ergo  non  ad  generositatem  perlinere 
Melchisedech,  sed  adhuniilitatem  generisejusdeni, 
quia  sine  patre  et  matre  legitur  fuisse.  Hoc  eoioi 
ideo  aiunt  sic  scriptum  esse,  ut  ostenderetor  ex 
alienigenis  fuisse,  non  ex  tribu  c]ua  ortus  est  Abra- 
ham,quiagenus  ejusnon  inveniturinLege.Uodeei 
adjecit,  inquiunt,  Et  sins genialogiat  ut  iatelligeretor 
penitus  origo  ejus  in  Lege  desoripUt  nonesse,  atix 


2329 


APHENDIX. 


2330 


parentibus  qualibnscumqueperseipsum  virbouus 

factus  credatur.  Porro  autem  jam  tanta  est  Scrip- 

tura,  ut  omnia  per  ordiuem  digesta  causce  necessa- 

ria  poual.  Primum  enim  dicil,  Sinepaire^  sinematre, 

Videamus  si  ceelerorum  uialres  siguificantur  in 

Lege:queB  fuerit  uxorNachoravia  Abrahfie,  mater 

Thare,  non  iegiturqute  fueritmaterAt^rahue,  ut  de 

cfieteristaceam.  Nuuiquidhisine  matribusfuissedi- 

cendi  sunt?Sidixisset,  sinepatresine  omfueratco- 

lor,  quiaomnium  qui  fueruut^  patres  hal^entur  in 

Lege.  Addit,  Et  sine  genealogia.  Si  ideo  hasc  dixit, 

ut  ostenderet  generationem  ejus  in  Lege  nonesse, 

sufleceratdixisse.mepair^ ;  quiailiiuspatremnemo 

novit.  Multo  magisiterumadmanifestationemdicit, 

Ne^ueinitiumdierum^neque  finemvitsehabens. D\Cy(\u'iS' 

quises  vioientus,quomodoislud  interpretaris?  Quid 

est  initium  dierum  non  habere,  neque  hnem  wiias  ? 

Suffecerat  certe  dixisse  generationem  ejus  in  Lege 

scriptam  non  esse,  ac  per  hoc  origo  ejus  ex  allo- 

phylis  est  credenda.  Potestdicitranslatumhuncsi- 

cutEluoch,  ideo  non  mortuum  esse.  iilsto.  Quid  est 

initium  dierum  vilsBUon  habere  ?Fortedicas,  quia 

dies  natahsejusscriptus  non  esLCujusenimscrip- 

tus  est  in  Lege  ?  et  hoec  ratio  est,  ut  cujus  nalalis 

dies  scriptus  non  esti  iuitium  dierum  vitee  negetur 

habere.  Potuit  ergo  et  de  c«eteris  idem  dici.  Et  si 

ut  homo  translatus  fuisset,  non  tamen  sine  vitae 

erat  Hne  ;  quiaquidquid  sub  spe  mortis  est,  finem 

habet.  Desine,quisquiscontentiouistudes.  Expedit 

enim  verisvinci,quam  vincere  veraper  falsa.  Per- 

dere  est  enim,  non  vincere ;  guia  si  in  liomine  per- 

dere  videretur  veritas,  apud  Deum  tamen  vincit, 

quiaratioejusinvincibilisest.  ItaqueauimusaLege 

vinci  debet,  ut  hoc  seutiat  quod  a  Lege  signiticatur, 

Don  ut  ipse  Legi  sensum  det  suo  arbitrio,  ut  Legem 

se  violenter  legi  exhibeat.  Et  audi  Zorobabel,  quia 

super  omniaf  ait,  vincit  veritas(l\\  Esdr,  ui,  12).  Jam 

Melchisedech  futurum  mysterium  incarnationis  et 

passionis  Domini  ostendil,  dum  AbrahsB  primum, 

quasi  patri  fideli  um  tradidit  Eucharistiam  et  corporis 

ctsanguinisDomini,  utprfiefigurareturinpatre,qu8B 

in  fihis  futura  erat  veritas.  Qui  si  homo  putatur  et 

sacerdos,  eo  more  quo  fuit  Aaron,  aut  nuncsunt. 

ostendaturautle^atur  locushabitationis  ejus ;  autsi 

fuittemplumaiiquociautsynagogainquacongrega- 

bat  populum,  et  offerebat  eorum  sacrificia,vel  qui 

populus  conveniebat  ad  illum.  Sienim  sacerdosin 

terris  erat,  sine  dubio  habuit  populum,  et  ante  Abra- 

ham  utique,  vel  tempore  ejus  erat  populus  qui  ser- 

Tiret  Deo.  Et  quomodo  Abraham  quasi  caput  fac- 

tus  estfidei,  utexeo  populushaberetnotitiamDei? 

Simihter  enim  si  Melchisedech  erat,  qui  doceret 

unius  Dei  timorem  in  terris,  frustraelectus  est  Abra- 

ham,  ut  ex  eo  plebs  Dei  uuncuparetur.  Potuerant 

enim  inter  eos  esse,  aui  conveniebant  ad  MeJchise- 

dech.  Et  ubi  est  iliud  quod  legitur  in  canticoDeu- 

terouomii,quiacum  deviderei^  inquiii  Aitissimusgen- 

les,  (jHemadmodum  separavit  fHios  Adse,  statuit  fines 

genlium^  secundum  numerum  A  ngelorum  Dei.  Bt  facta 

esl  pars  Domini  populus  ejus  Jacob  (Deut.  xxxii,  8,9). 

Igitur  si  inmundo  plebs  nou  erat  Dei,  exceptisfiliis 

Abrahae,  qua  ratione  aha  plebs  putatur  fuisse,  quffi 

exdoctrinadescenderatMelchisedech,  negante  Pro- 

pheta  ?  Quando  enim  nominat  omnes  gentes  qun 

in  mundo  sunt,  et  non  dicit  populum  Dei  esse  nisi 

tilios  AbrahflB  ;  quid  Hunerest  nisi  ut,  exceptishis, 

negetur  cffiteros  Dei  haDuisso  notitiam,  quia  notus 

tn  JudaML  Deus{Psal.  lxxv,  I)  ?Melchisedech  autem 

sacerdos  Dei  summi,  ad  benedicendum  Abraham 

apparuit  ad  prsBsagium  futurorum   sanctornm  : 

quia  benedictio  danda  erat  in  futurum  plebi  Dei 

Ber  antistitem  fere  Dei,  quem  dicimus  sacerdotem. 
ic  ergo  Melchisedech  prscursor  apparuit  sacrati 
futuri  Filii  Dei,  quia  preBcedit  ad  obsequium  qui 
ordine  sequens.  Non  ergo  admiranda  suntqus  di- 
ximus  de  Melchisedech,  quando  Scriptura  ad  con- 
fusionem  obstrepentium  plus  addat  et  dicat  Post 


omnia  enim  laude  digna,  ut  eonfundat  malevolos 
ait  :  Similatus  autem  FilioDei  manet  sacerdosinper- 
petuum.  Jam  vide  de  quo  male  sentire  contendis, 
et  si  huuc  non  vereris,  vel  Christum  metue,  cui  si- 
milis  ScriptufflB  auctoritate  refertur.  Per  ordinem 
euim  paulatim  fid  naturale  ejus  merilum  venit,  ut 
si  quos  dicta  superiora  moverent,  quibus  rex  jus- 
titifipet  pacis  signiticatusest,etquia  in  carne  visus 
nequepatrem,neque  matrem  habuit,  hocest  inge- 
nitus  apparuit,  neque  ortum,  neque  occasum  ha- 
bens  ;  ex  iis  quae  ultima  subjecit,  superiora  cre- 
dibilia  demonstraret.  Quisenim  audeat  dicere  nisi 
vesanus,  husc  omnia  qufie  sublimia  dicta  sunt,  in- 
congrua  esse  illi  qui Dei  Filio  similisdesignatus  est, 
manens  sacerdos  in  perpetuum  ?  Similis  autemDei 
Fiiio  non  potest  esse,  nisisit  ejusdem  naturce.  Et 
qiiid  incredibile  videtur,  si  Melchisedech  ut  homo 
apparuit,  cum  iutellagitur  tertia  esse  persona  ?  Si 
enim  Christusqui  secunda  persona  est,  frequenter 
visus  est  in  habitu  hominis,  quid  ambigiturde  iis 
quffi  dicta  sunt  ?  Legimus  etenim  in  Psalmo  auia, 
Tu  eSjiaqulit  sacerdos  in  aptemum,  secundum  orainem 
MeUhisedeeh  {Psal.  cix,  4).  Hoc  nemo  nostrum  du- 
bitat  ad  Christi  pertinere  personam,  quia  eodem 
genere  sacerdos  est  Christus  in  ffiternum,  quo  et 
Melchisedech.  Sed  summussacerdos  Christus  est, 
Melchisedech  secimdus.  Nam  «i  homo  est  Melchi- 
sedech,  quomodo  convenit  ut  secundum  ordinem 
ejus  Christus  sacerdos  sitin  ffiternum?  Jam  ambo 
similes  esse  leguntur,  et  uniusesse  dispensationis, 
quia  unius  sunt  et  naturffi.  Quoniam  autem  omni 
modouniusDeiauctoritas  conservanda  est,  idcirco 
et  tertia  persona  subjiciturpaterno  nomini.  Chris-l 
tus  autem  vicarius  Patris  est  et  antistes,  ac  per  hoc  ! 
dicitur  et  sacerdos.  Simihter  et  Spiritus  sanctus 
quasi  antistes,  sacerdos  appeUatus  est  excelsi  Dei,  '\ 
non  summus,  sicut  nostri  in  oblatjone_DrffisumunL  ) 
Quia  quamvisunius  sit  substantiffi  Christus  etSpi-  [ 
ritus  sanctus,  uniuscujusquetamenordoobservaa- 
dus  est.  Sacerdotes  igitur  vel  legati  ideo  dicuntur, 
quia  illum  in  se  ostendunl  cujus  legati  sunt : 
sunt  etenim  Qjus  imago.  Ac  per  hoc  Christus  et 
Spiritus  sanctus  naturaliterhabentes  Dei  imaginem, 
sacerdotes  ejus  dicuntur.  In  ipsis  videtur  Deus,  si- 
cutdicit  Dominus, Quime videtfVidet  et Patrem  {Joan. 
XIV,  9).  Et  siin  gentisDei  visusest  Dominus,  gesta 
autem  Spiritus  sancti  sunt  opera,  significante  Do- 
mino,  Quia  ergo  in  Spiritu  Dei  ejicio  daemonia{Matih, 
xu,  28)  ;  et  in  Spiritu  sancto  visus  est  Deus. 

DE  PSALMO   PRIMO. 

CX  (a).  —  Bentus  vir  qui  in  via  peecaiorum  non  ste' 
iit.  Si  autem  steterit,  non  jam  beatus,  sed  reus  di- 
gnus  plagis.  Ad  emendationem  enim  aliauam  vide- 
tur  habere  spem,  quia  non  impius,  seu  peccator 
est.  Si  aulem  unus  fuerit  qui  non  abiit  in  eonsilio 
tmpiomm,  ei  in  via  peceaiorum  non  s/f/fY,dupIici  ge- 
nere  i)eatu8  est.  Nec  enim  potest  esse  beatus,  si  in 
cousilium  peccatorum  noneat.et  in  via  peccatorum 
stet;  quia  si  non  perditioni,  poBUffi  tamen  obnoxius 
est.  Dehinc  adjecit,  Et  in  eathedra  pestilentix  non 
sedit.  Hanc  dicit  beatitudinem  esse,  quffi  his  tribus 
gradibus  constat,et  triplici  ratione  munitur ;  id  est, 
ut  neque  in  consilium  impiorum  eatur,  neque  in 
viapeccatorumstetur,  neque  in  cathedra  pestilentiffi 
sedeatur.  Sed  cum  duo  genera  tantum  habeantur 
impiorumetpeccatorum,incomprehen8ioneeorum 
quffi  supra  memorata  simt,  hoc  tertium  cui  generi 
adscribi  voluit,  quod  adjecit,  dicens,  Et  incathedra 
pesiileniise  non  sedit ;  impiorumne.an  peccatorum? 
Sed  videamus  quid  sit  m  cathedra  pestilentiffi  se- 
dere,  et  tunc  cui  generi  hocadscribatintelhgemus. 
Hanc  dicimus  cathedram  pestiientiffi,quffi  extra  Dei 
ordinationem  est,  ad  hoc  utique  inventa,utiniqua 
inde  exeant  judicia :  propterea  pestilentiffi  cathedra 
dlcta  est,  quia  est  corruptio  quffi  parit  mortem.si- 

(a)  Quaestio  hac  deest  in  Mss.  secundi  generis. 


%m 


QUiESTIONES  EX  UTROQUE  MIXTIM. 


i33i 


cut  et  iniquitas  damDatioDem.  Nod  est  ergo  a  Deo 

3U£B  estcathedramortis.NamMoysesaccepitcathe- 
ram  vitse.  Ad  hoc  enim  data  est,  ut  aucloritas  in 
ea  sit  jiisti  judicis  vel  creatoris  Oei.Unde  dicit  Do- 
minus,  Super  ealhedram  Afoysi  sederunt  Scribx  et  Pha- 
risxi  {Matth.  xxin,2);  et  Apostolus,  Non  0s/,inquit, 
potestas  nisi  a  Deo  :  qude  enim  sunt,  a  Deo  ordinatx 
sunt  (Aom. XIII,  i).  Uude  dicilad  principem  plel)is  : 
Tu  quidem  sedes  jndicans  secundum  Legem^  et  contra 
Legemjubes  me  percuti  (Ad,  xxui,  3).  Quod  dixit,se- 
cundum  Legem^  justam  et  salutarem  cathedrfle  auc- 
toritatem  signiticavit.  illud  autem  quod  ait  contra 
Legem  jubes  me percuti^  illum  ipsum  mjustuni  judi- 
cem  ostendit,  ut  in  Dei  catheara  sedens  judicaret 
injuste.  Hinc  est  unde  et  Daniel,  Dei  est,  ait,  regnum, 
et  cuivult  dabit  illud  (Dan.  iv,  14).  Sicut  enim  ter- 
reui  imperatoris  auctoritas  sic  currit  por  omnes,  ut 
in  omnious  ejus  sit  reverentia;  itaDeus  instituit,ut 
ab  ipso  rege  Dei  auctoritas  incipiat,  et  currat  per 
cunctos  :  quamvis  frequeuter  mundus  hoc  non  in- 
telligat,et  aliissesubjiciatin  potestate  positisquam 
debet,tamen  institutio  est  ut  unus  sit  qui  timeatur. 
Ubi  ergo  heec  institutio  non  est,  ibi  cathedra  pesti- 
lentiae  reperitur  K  Nusquam  unius  Oei  auctoritas 
abnuitur^nisiapud  eosqui  mulloruuideorum  pras- 
dicant  metum  et  reverentiam.  Hi  ergo  sunt  qui  in 
cathedra  pestilentim  sedent,  quia  quod  pontiQces 
eorum  p:*(Bdicant,  mors  est.  Hoc  enim  debent,  ut 
cultores  unius  Oeiquasistulti  etinimici,aut  oppro- 
brio  siDt,aut  de  hac  vila  tollantur.HsRc  ipsa  mate- 
ria  impietatis  est,  quae  etiam  in  cffiteras  partes  ex* 
tenditur,  per  quas  impietatis  s\m  leges  ostendat. 
Nam  jussu  Jezabel  antistites  iniquitatis  in  cathedra 

Kestilentiffi  sederunt,qui  adversus  innocentem  Na- 
oth,  cum  judices  non  essent,  prava  medilantes, 
subornatis  falsis  testibus,  mortis  tulerunt  senten- 
tiam  (III  Reg.  xxi,  11-13).  Unde  et  in  alio  psalmo 
dicit,  Et  cum  imfiis  non  sedebo  (Psal,  xxv,  5).  Hoc 
enim  judicium  e)us  est,  cujus  et  cathedra  pestilen- 
tiae.  Itaque  si  in  Dei  cathedra  sedentes,  innocentes^ 
opprimant,  injustum  erit  judicium,  noa  cathedra. 
Ubi  eaim  cathedra  pestileatise  est,aoa  potest  jiidi- 
cium  ooD  esse  iaiquum  :  quamvis  quaedam  sibi 
appliceat  veluti  velamiua,  quibus  impietatem  con- 
tegant,  ut  videntes  fallantur.  Non  potest  enim  sola 
impietas  proponl,  quia  noii  invenit  emptorem  :  et 
ubi  lex  diaboli  est,  si  ipse  nominetur,ltorretur.  Sed 
sicut  mel  veneno  admiscetur  per  quod  lateal,ita  et 
legi  diaboli  qufledam  justa  admiscent,  et  nomea 
appHcant  veritatis,  sed  uniuscujusque  sensus  est 
juaicandus,  quia  ideo  aliqiiando  aliquid  vcrum  os- 
tendit,  ut  fallat,  ut  cum  maligna  praedicat,  bona 

Sutentur.  Quoniam  cathedram  pestilentise  non  nsse 
e  Dei  ordinatione  asseveravimus,  etiam  eoriim 
gui  extra  Ecclesiam  vel  contraEcclesiam  sedessibi 
iDstitueruDt,  cathedram  pestileatiae  dicimus.  Qui 
enim  inconcessa  *  praesumit,  reus  est;quanto  ma- 
gis  si  et  corrumpat  traditionem  ejus  cujiis  sedem 
usurpat  ?  Nam  et  ordinem  ab  apostolo  Petro  coep- 
tum,  et  usque  ad  hoc  tempus  per  traducem  succe- 
deutium  episcoporum  servatum  perturbaat,  ordi- 
nem  sibi  siae  origiae  vindicantes,  hoc  est,  corpus 
sine  capite  profiteates ;  unde  congruit  etiam  eorum 
sedem  cathedram  pestilentiae  appellare.  Nec  cnim 
ideo  impune  erit,  quia  sub  Dei  nomine  hoc  agunt. 
Gonstat  eaim  suas  illos  causas  sub  Dei  nomine 
agere.Non  enim  zelo  Dei  hoc  agunt,sed  sibi  locum 
volentes  defendere :  cum  sciamus  Core  et  ducentos 
quinquaginta  viros  per  praesumptionem  Deo  offe- 
rentes,  hiatii  terrae  absorptos  esse  (Num.  xvi,  31, 
35),  et  Oziamregem  cum  Deoillicite  obtulissetlepra 
in  fronte  percussum  (IV  Rea.ZY,^,et  II  Paral.  xxvi, 
81).  Quoniam  claruit  cathedram  pestilentiae  ad  im- 

*■  Ms.  Golbert.  :  Obi  ergo  hcee  institutio  est.non  ibi  ea- 
thedra  pettiUntia  reperitur. 

*  Er.  Lugd.  Ven.  Loc.  sic  legunt,  ineoneetsa.  Iq  B. 
separatiiD,  in  eonceua  M. 


pietatem  supradictam  pertidere,  reliqua  proseqaa- 
mur.  Adjecit  eaim  :  Sed  in  lege  Domini  fuit  volHniat 
ejus.  Ejus  voluutatem  iu  lege  Domiui  dicit  esse«qm 
spretis  impiis  et  deserlis  peccatoribus,  abnueai 
pesiilentiascathedram,  voluntatemsuam  inDei  lege 
statuit.  (jiiamobrem  beatum  hunc  dixit.  Et  sequi- 
tur  :  Et  in  lege  ejus  meditabitur  die  et  nocte,  Manifes- 
tum  est,quia  liber  ab  oinnibus  illecebris,  et  immu- 
nis  ab  iis  qiine  Dei  legi  adversa  sunt,  nihil  aliud 
quam  in  Dei  lege  exercitium  facit,sacrameatis  Filii 
Dei  coutirmatus,  in  die  bonis  operibus  insistit,  et 
Docte  oratioaibus.  Hic  est  eaim  de  quo  dicit  ia  Caa- 
ticis  canticorum,  quia  dormit  et  cor  ejus  vigilat 
(Cant.  v,  2).  Unde  ait :  Et  erit  tanquam  lignum  quod 
planlatum  est  juxta  decursus  aquarum.  Quis  ambigit 
eum  qui  in  lege  Dei  meditatur,  spem  haberead  prs- 
mium  capiendum?QuiasicutIigaum  juxtaaquam 
plantatum  sterile  esse  noa  potest ;  ita  et  qui  fre- 
queati  usu  legi  Oei  studet,  noa  potest  ejus  operis 
minime  habere  ef!ectum.  Bt  adjecit:  Quod  fructum 
suum  dabit  in  tempore  suo,  Omnis  planiatio  bene 
gubernata  fructum  dat  tempore  competenti ;  sic  et 
hic  qiii  legi  Oei  obtemperat,  fructum  habebit  tem- 
pore  praeQnito.Tunc  enimhujus  devotionis  merce- 
dem  accipiet^  cum  coeperit  Do:ninus  Jesus  Christus 
sedereetjudicandum  vivosetmortuos.Dehincsut)- 
jccit :  Et  folium  ejus  non  defluet.  Manifestum  est  ia 
arborecujus  folia  nondecidunt,  vitam  significasse. 
Humore  enim  decurrentis  aquse  vegetatum  li- 
gnum,  folia  continot  sua.  Nam  et  Dominus  Jesas, 
Si  in  humido,  ait,  ligno  hsec  faciunt^  in  arido  quid 
fiet  (Luc.  x.tiii,  31)  ?  In  ligno  humido  vitam  signifi- 
cavit  etfructum.  Sicutlignum  ergo  auxilio  decur- 
rentisaquaesiccitatem  non  sentit;  ita  ethicquilegi 
Dei  studet,  accedente  tentatione,  praesidio  Dei  tutus 
Don  amittit,sed  acquiritsalutem,  dicente  Apostolo, 
Quia  per  multas  tribulationes  oportet  nos  intrare  in  re- 
gnum  Dei  (Act.  xiv,  21).  Et  sequitur  :  Et  omniaqux- 
cumque  fecerit,  prosperabuntur.  Aperlum  est  quod 
dicit,  quia  qui  legi  Dei  fidem  servat  cupidus  man- 
datorum  ejus,  felix  tit  in  omnibus  suis  ractis :  sicut 
et  Joseph,  qiii  propterea  quod  timorem  Dei  prs- 
senti  vitae  praeposuit,  omnia  quae  agebat  prospen 
faciebat  Deus  ia  maaibus  ejus.  Et  subjecit:  N<m  sic 
impii,  nonsic.  Iteratio  sermoais,  dou  aliter  omniDO 
futurum  significat  quae  promittit,  r{uia  impiis  nihil 
prosperum  erit  in  futuro,sed  omnia  adversa  usque 
ad  interitum  eorum  :  unde  ait,  Sed  lanquam  pulvis, 
quem  projicit  ventus  a  facie  terrx.  Eo  lem  modo  di- 
cit  iinpios  interire,  sicut  pulverem,  quem  spiritus 
projicit  a  facie  terrae  ut  pereat.  Sublatus  enim  a  sub- 
stantia  sua,  peraerem  dispersus  paulatim  deperit: 
ita  et  impii,  ministris  Angelis  projecti  a  facie  auc- 
toris  Dei,  sine  quo  non  potest  vivi,  interibunL  Et 
sequitur :  Ideo  non  resurgent  tmpit  injudicio  DigQom 
est  quod  dicit.  Utquid  enim  m  judicio  resurgant, 
qui  nullum  negotium  Dei  credi  sibi  malueruot  cu- 
jus  redderent  rationem  ?  Spernentes  enim  Dei  le- 
gem  et  negantes,  non  est  uode  praestent  ratioaem, 
ut  in  judicio  interrogati  juxta  legem  sibi  creditam 
praesten  t  ca  usas .  Arrogan  tes  ergo  et  rebelles  in  Deum 
mventi,  ad  hoc  resurgunt,  ut  videant  verum  esse 
qiiod  credere  noluerunt,  ut  pereant,  quia  Deum 
meadacem  judicaveruat.  Et  adjecit  *.  Neque  peeeeU' 
res  in  consilio  justorum.  la  hoc  psalmo,  Psalmisti 
trium  homiaum  gea era  sigaificat ;  impiorum,  pec- 
catorum,  et  justorum,  que  ordiae  coeptus  est  error. 
Sed  impii  ab  his  alieai  suaty  quia  sub  Dei  deereto, 
sicut  dixi,  vivere  aolueruat.  Peccatores  aut^m  sub 
Dei  lege  ageates  aale  tribuaal  Gbristi  sisteadi  sont, 
segregatl  a  justis  ut  acceptae  legis  praesteot  ratio- 
aem  mandatorum  * ,  in  quibus  operam  non  dede- 
runt,  ut  plus  haberent  Iaudis,quam  vituperatioais. 
Justi  vero  valde  propeasiores  in  exercitio  irapleo- 
dae  legis  iDveati,  remuaeraadi  sunt.  Et  subjecit : 

1  Ms.  Golbertinus,  pratstent  raftoiiMi  emeuiamiL 


2333 


APPENDIX. 


2334 


Quontam  seit  Dominus  viam  justorum.  Hos  scire  dici- 
tur  Deus,  qui  memores  prsBceptorum  ej  us  bonis  ope- 
ribus  insislUQt,utjusli  nabiti  coronentur.  His  autem 
quiimmemoresejuscircacuramanimaenegligentes 
suntfSic  dicet,  Reeediie  a  me;  nescio  vos,  operarii  ini- 
quitatis  (Lue.  xui,  27).  Et  sequilur  :  Et  iter  impiorum 
peribit.  Unde  Psalmus  coeptus  est,et  lerminatus,ut 
causa  impiorum  tractata,nulli  alii  quam  perditioni 
docerentur  obnoxii.Sicut  enim  dixi,  idcirco  dicitur 
Deus  scire  viam  justorum^quia  in  lege  ejus  ambu- 
lant  :  iter  autem  impiorum,  quia  extra  legem  Dei 
est,  peribit ;  q u ia  omne^  viae  impiorum  tenebrosse 
{Prov,  lY,  19),  sicnt  dicit  Salomon,  piorum  autem 
clarissima:  duce  Ghristo  Domino  nostro. 

DE   PSALMO    VIGESIMO   TERTIO. 

CXI  (a).  —  Titulus  Psalmi  rationem  ejus  insi- 
nuat.  De  Christi  enim  Domini  nostri  sacramento 
locuturus,dominiciim  diem  signavit,  dicens,  Huie 
David  prima  sabbati:  cum  enim  dicitur,  Huie  Davidf 
ad  eum  pertinet,  cujus  hic  David  habet  imaginem, 
de  qiio  aicit  propheta,^/  puer  meus  David  pascet  t7- 
tos  (Ezeeh,  xxxvii,24).  Prima  autem  sabbati,  prima 
feria  est.  Post  sabbatum  enim  primus  dies  domi' 
niciis  est,  aftirmante  Cvangelio  et  dicente,  Prima 
autem  sabbati  venit  Maria  Magdalene  et  altera  Maria 
ad  sepulerum,  etc.  (Matth.  xxvjii,  t).  In  dominico 
autemdie,Salvalorissacramentum  significavit.  Sed 
ut  per  ralionem  ordinis  Psalmus  exponeretur,  a 
persona  Dei  Patris  initium  fecit,  ut  divinitaiis  sa« 
cramentum  non  sine  ordine  manifestaretur  homi- 
nibus.  Qiii  enim  causam  aliqiiam  insinuare  vult, 
nisi  ejus  caput  et  originem  teneat^non  poterit  pro- 
prietatem  ejus  ostendere,  neque  quiB  sit  ejus  veri- 
tas  edocere.  Itaque  sic  orsus  est  Propheta,  et  ait  : 
Domini  est  terra  et  plenitudo  ejus.  Pidem  rerum  tenuit 
dicens :  Domini  est  terra  et  plenitudo  ejus.  Auclorita- 
tem  enim  veterum  sanctorum  seciitus  cst,qui  ter- 
ram  et  ea  quas  sunt  iu  ea  ad  Dominum  Deum  per- 
tineredixerunt.  Et  adjecit:0r6ts  terrarum  et  omnes 
qui  habitant  in  eo.  Ne  forte  mious  aliquid  signifi- 
casse  putaretur,quia  dixerat,  Dominiest  terra  et  ple- 
nitudo  ejus;  sensum  suum  aperuit  dicens,  orbis  ter» 
rarumetuniversiaui  habitant  tneo:  utdoceretomnem 
omnino  terram  Domini  esse,  et  quan  sunt  in  ea,  ut 
nihil  esset  exceptum  quod  non  sit  Dei.Sicut  putant 
quidam  haeretici,  qui  secundnm  dictum  apostoli 
Petri  dominium  Deo  abnegant  (II  Pctr.  u,  I0),quo- 
rum  ad  condemnationem  cuncta  Dei  esse,prophe- 
ticaoracula  docuerunt.  Kt  sequitur,  Ipse  super  maria 
fundavit  eam ;hoc  est,quod  inalio  psalmo  significa- 
yiidicenSyTerramsuperaquas  tuformasti(PsaL  cxxxv, 
6)  :  ut  fidem  testimonium  sequeretur,ostendit  quo- 
modo  fecerit.  Dum  enim  confusio  esset  rerum,  et 
neque  terra,  neque  aqua  propriam  haberet  spe- 
ciem,  jussu  Dei  adunataest  terra,et  firmata  super 
aquas,  ut  et  terra  et  aqua  haberentoriginis  suse  pro- 
prietalem.  Unde  in  Regnorum  libro  vox  est  Dei  di- 
centis,  Nonne  aquas  eao  feeif  Et  subiecit  :  Et  super 
flumina prxparavit  illam.  ^ic  super  fliimina  praepa- 
rata  est,  dum  intra  se  aquas  conditas  habel,  qufe 
quasi  per  venarum  fistulas  fluitantes  praestant  ei 
densitatem,  ne  penitus  sicca  fragilis  es8et,et  inuti- 
lis ad culturam.  Hadicibusenim nascentium  vilalem 
prffistant  effectum,  simulque  locis  aridis  siti  auxilio 
8unt.  Ct  ut  professionem  sine  boua  vita  non  valde 
proficere  ostenderet,  ait  :  Quis  ascendet  in  montem 
Domini,  aut  quis  stabit  in  loco  sancto  ejus  ?  Proponit 
qualis  debeal  esse  qui  Deum  creatorem  profitetur; 
ne  quia  puniendos  ostendit,  qui,  sicut  cfixi,  doqji- 
nium  Deo  abnegant,ii  qui  confitentur  iinmunesse 
apcena  scirent  non  esse,8i  recte  minime  versaren- 
tur.  Montem  ergo  Domini  dicens,  coelum  significa- 
vit.  Unde  in  alio  psalmo  dicit:  Levavi  oeulos  meos  ad 
montes,  unde  venietauxilium  mihi  (Psal.  cxx,  1).  Locus 
Domini  est  ubi  apparet.  Dicitur  aiitem  ad  Jesum 

(a)  Queestio  heec  deest  in  Mss.  secimdi  generis. 


Nave,  cum  Dominus  ei  apparuisset,  Loeus  in  quo 
stas,  terra  saneta  est  (Josue  v,  1 6) :  et  Jacobi  ubi  Deum 
yidit,  ffgee  est,  ait,  domus  Dei  (iSen.  xxviii,  17).  Ct  se- 
quitur  :  Innocens  manibus  et  mundo  eorde.  Hunc  dicit 
dignum  ascendere  in  montem  Domini,  id  est,  iu 
c(£lum,aut  stare  in  loco  sancto  ejus,  si  quis  fuerit 
inuocens  operibus,  et  mundum  cor  habet  in  causa 
Dci,  id  est,  fidei.  Hujusmo  ii  enim  potest  in  coelum 
ascendere,  et  slare  iu  loco  sancto  ejus.  Dcfunctus 
enim  hac  vita  ascendit  in  coelum.  Deinde  dum  ci- 
vitas  Jerusalem  in  adventu  Domini  descendit  de 
coelo,dignus  erit  stare  ubi  judicaturus  est  Dominus 
de  vivis  et  mortuis  quasi  iunocens:  impii  autem  et 
peccatores  indigni  erunt  stare  iu  loco  sancto  judi- 
cii  Dei,  quia  resurgent  impii  ad  perditionem,  pec- 
catores  ad  poenam.  Nam  vi  vultum  Moy^i  glorinca- 
tum  descendentisde  montefilii  Israel  peccalicausa 
videre  non  poteranl  {Exod.  xxxiv,  29,  30) ;  quanto 
magis  ipsum  glorise  Dominum  in  throno  majesta- 
tis  siiae  sedentem,  conscientia  delictis  obnoxia  for- 
midabit  aspicere?  Audient  enim,  Non  novi  vos,  ope- 
raris  iniquitatis  (Matth.  vu,  23).  Ct  adjecit :  Qui  non 
aeeepit  in  vano  animam  iuam.  Nuuc  ipsa  genera  pec- 
catorum  tangit.  Primo  enim  in  loco,  hic  est  inno- 
cens,et  mundumcor  habet,  qui  a  fornicatione  ido- 
lolatrise  immunis  est.Ipsaest  enim  vanitasycuiqui 
se  inclinat,animam  suam  subjugat  corruptioni.  El 
sequitur  :  Nee  juravit  proximo  suo  in  dolum.  Duas 
causasmemoravit,qu8B  snnt  principales,  Dei  et  pro- 
ximi ;  quia  qui  in  his  idoneus  fuerit,8ine  dubio  et 
in  caeteris  probatus  habebitur,  dicenteDomino,Z>t- 
liges  Dominum Deum  tuum  ex  toto  eorde  tuo,et  exomni 
virtute  tua.  Hoc  est  primum  mandatum.  Et  seeundum 
est  simite  illi,  DHiges  proximum  tuum  sicut  teipsum. 
In  his  duobus  mandatis  tota  Lex  pendei  et  Prophetse 
(Matlh.  xxii,  37-40).  Quis  ergo  ex  loto  corde  Deum 
diligens  legem  cujus  non  servet  ?  Aut  quishai^ens 
proximicharitatem,  peccatis  sludeat?quippe  cum 
causa  timoris  Dei  diligat  proximum.  Ct  subjecit  : 
Hie  aecipiet  benedictionem  a  Domino,  et  misericordiam 
a  Deosatutari  suo,  Nunc  quod  merilum  est  ejus  qui 
in  causa  Dei  et  hominis,creatoris  et  proximi,fidem 
habuerit  et  dilectionem,  ostendit  :  quia  et  benedi- 
cetur  a  Domino,  ut  commendatus  appareat,  et  in 
his  misericordiam  consequetur  quae  implere  non 
potuit.  Nec  enim  tam  circumspectiis  potest  aliquis 
esse,  ut  nusquam  erret;  sed  quia  in  magnis  solli- 
citus  et  fidelis  inventus  est,etin  niinlmis  misericor- 
diam  accipiat  a  Deo  suo.Qui  ideo  salutaris  dicitur, 
quia  non  vultmorientis  mortem,sed  ut  convertatur 
et  vivat  (^zec^.  xvin,  32).  Ct  sequiiiir :  Hsec  est  gene- 
ratio  quxrentium  Dominum,  quasrentium  faeiem  Dei 
Jacob.  Uuam  dixit  esse  generationem  requirentium 
Deum,  et  quaerentium  faciem  Dei  Jacob,  quod  non 
est  oliosum.  Quamvis  enim  utrumque  bonum  sit, 
duos  tamen  gradus  his  dictis  signincavit.  Bonum 
est  requirere  Deum,  plenum  est  autem  bonum  quae- 
rcre  faciem  DeiJacob.  Dignioresenimsunt,quiante 
faciem  judicis  sunt.  Horum  ergo  meritorum  haec 
est  generalio  :  quia  ut  ad  hoc  veniatur,  innocentia 
facit  et  puritas  cordis  ;  sicut  iterum  ut  ad  malum 
possit  veniri,  preecurrit  injustitia  atque  iniquitas. 
Quia  duse  generationes  sunt :  una  est  ex  parte  ini- 
quitatis,  qiiae  est  mater  Cain ;  altera  ex  parte  justi- 
tire,  qiiae  est  mater  Abel  :  haec  in  fide  consistit  et 
bonaconversatione,illa  in  perfidia  etobliquis  ope- 
ribus.  Istse  sunt  duse  leges,  boni  et  mali,  Dei  et  oia- 
boli;et  quam  secutus  quisque  fuerit,  ejusappella- 
bitur  filius.Acperhocrequirentium  Deum  generatio 
haec  est,  fides  in  Deum,  et  dilectio  in  proximum, 
sicutsupradiximus.Quieuim  fidemhabetinDeum, 
semper  ejus  quaerit  auxilium  ;  nec  hominibusin* 
justum  se  pr8eoet,qui  Deumvulthabere  propitium. 
Cujus  signum  hoc  est  cum  dicitur,  Deus  Jacob,  quia 
notus  in  Judaea  Deus  (P^a/.  lxxv,  2).  Sed  quare  ejus 
faciem  quserere  dicuntur,  cum  audierit  Movses, 
quia,  Non,  inquit,  videbituv  tibi  facies  mea  {JSo^. 


S335 


QUiGSTIONES  EX  UTROQUE  MIXTIM. 


2336 


xxxiii»  20)?Si  ergo  ek  Moyses  faciem  Dei  auaesivit, 
el  videre  non  potuit ;  frustra  hi  quffirere  aicuniur, 
quia  meliores  Moyse  non  sunt.  Sed  nemo  frustra 
faciem  Dei  quserere  dicendus  est;quia  ideo  faciem 
Dei  dicunlur  quffirere,  ut  sciatur,  c^uem  quaerunt 
quia  digni  sunt  et  videre.  Omnis  enim  qui  queeri- 
tur,tun(;cognoscitur sifaciesejus  videatur.  Sed  quo- 
niam  a  mortaiibus  facies  Dei  videri  non  potest,si- 

Snificatiotiflec  profacieest,cumdicilur,DeusJacob. 
^iapsalma,  Diapsalma  hoc  in  loco  personse  signifi- 
cat  mutationem.  Post  enim  illa  quse  ad  Patris  Dei 
personam  pertinent,  subjungit  ea  quse  ad  Filii  Dei 
pertinent  sacramentum,  ut  ordo  integer  conserve- 
tur  Patris  et  Fihi.Nam  data  est  Lex  per  Moysen,ut 
quasi  peedagogusessethominibus,erudiens  etprae- 
parans  eos  magistra  justitia,  utdigni  tierent  ad  cx- 
piandum  (a)  annum  Domini  et  diem  retributionis  ; 
ut  qui  sub  spe  futuri  Christi  fideles  fuissent,susci- 
perent  eum,  et  posseut  Ads  peccatum  efifugere,de 
suis  securi,  quia  adventus  ejus  quem  speraverunt, 
daturus  esset  iliis  misericordiam  de  iis  in  quibns 
subreptum  est  illis  ut  deUnquerent.  Hoc  est  quod 
superius  memoravit,  dicens,Ac/;ti)ie/  misericordiam 
a  Deo  talutari  suo.  Dicit  ergo  :  Totlite  porias,  prinei' 
pes,  oestras.  Heec  vox  sanctorum  est  Angeionim^de 
quibus  dicit  in  Evangelio,  nuia  accesserunt,  inquit, 
Angeliy  et  ministrabant  ei  (Afatth.  iv,  11).  Hi  ergo 
dicunt  ad  priucipes  et  potestates  adversus  quos 
nobis  colluctationem  dicit  esse  Apostolus  (Ephes. 
vi,i2),ut  tolJant  portas  priucipis  sui,id  est  diuJ)oli, 
quiest  princeps  priucipuminerrore  constitutorum, 
per  quas  itur  in  gehennam.  Hee  port»  perfidia  est 
et  fallacia  idololdtriae.  Et  sequitur  :  Et  elevaminiy 
portx  xtemales.  Fides  et  spes  cum  charitate  portae 
8unt  aeternales,  quia  non  potest  aboJeri  quod  per 
veritatem  prsdicatur.  IUae  autem  port8e,quas  dixi 
perfidiam  esse  et  fallaciam  idolorum,  temporales 
Bunt,  quia  omne  mendacium  non  permauet.Mani- 
festata  enim  veritate  interibit.  Docentur  ergo  ut  tol- 
lantportasprincipis  sui  tenebrarum,  idest^iitamoto 
multorum  deorum  errore,  unius  Dei  fides  introdu* 
oatur  in  Christo.  Hoc  est  quod  se  Apostolus  edocere 
missum  testatur,  ut  non  solum  ostendat  homiuibus, 
sed  principibus  et  potestatibus  in  coelestibus  mys- 
terium  Dei  unius  in  Christo  {Id.  lu,  8-12).  Et  subje- 
cit :  El  introibit  rex  ^/ortas.  ToIIendas  dicit  fallaces 
portas  diabolisubtilitate  compositas,  qu»  sunt  prae- 
sumptio^perquam  deum  se  existimavit,utintroeat 
rex  glorim,  qui  est  Christiis  Jesus  Dominus  noster. 
NuUius  enim  mentem  Dei  fides  ingreditur,  nisi  tule- 
rita  se  errorem  diaboli  pra^varicatione  inventnna. 
Et  principes  supra  memorati  non  possuntin  unius 
Dei  tidem  Christum  regem  recipere,  nisi  projece- 
rinta  se  traditionem  per  qiiam  uni  i)ei  importatur 
calumnia  ;  non  solum  terrena,  sed  et  ea  quae  iu 
coelestil)us  usurpata  est  a  principe  principum  sa- 
tana  rquia  illic  errorem  quem  inter  se  conspirave- 
runt,utauctorediabolodeos  sedicerent,  etiam  hic 
in  terra  disposuerunt,  ut  hic  error  iJlius  imaga  sit. 
£t  sequitur  :  Quis  est  iste  rex  glorim  ?  Ne  snperva- 
cue  forte  Christum  regem  glorise  dicere  putaretur, 
interrogantis  ponit  personam  et  dicentis,  Quis  est 
iste  rexglorias  ?  Quasi  admiretur  aut  doceri  se  velit, 
an  verumest  et  condignum  dicere  Christum  regem 
gioriffi.  Et  ideo  responderunt  ei  :  Dominus  fortis  et 
potens,  Dominus  potens  in  prxliot  ut  hocsubjecto  non 
nudis  verbis,  sed  cum  teslimonio  regem  gloriffi 
Christum  addisceret.  Virtus  enim  et  potentia  qua 
subegit  et  pressit  diabolum  cum  satellitibns  ejus, 
hffic  ostendit  illum  regem  esse  gloriffi.  Et  adjecit  : 
Totlite  portaSf  principes,  vestras,  et  elevamim\  portm 
seternales ;  hoc  est,  quoniam  virlutis  testimonio,cui 
contradici  nefarium  est,  didicistis  dignum  esse 
Christum  dici  regem  gloriie,  auferte  errorem  de 
mentibus  vestris.  Et  quod  ait,  Introibit  rex  gloriwy 


ostenditur  quia  non  possnnt  participare  eom  fide 
Christi,  nisi  ab  omni  immunditia  idololatriae  emun- 
daverint  corda  eorum.  Nisi  enim  innovatus  fuerit 
homo,  non  intrabit  Spiritus  sanctus  in  eum.Et  se- 
quilur  :  Quis  est  iste  rex  glorixt  Iteratio  ista  conflr- 
mationem  facit.Omne  enim  quod  novum  auditur, 
non  concipitur  corde  nisi  iteretur.  Admirationem 
autem  etstuporem  facit,cum  dicilur  quod  auditum 
est  nunquam.  Et  adjecit:  Dominus  virtutum  ipse  est 
rex  glortx.  Eadem  repetendo  docet  rite  dici  huoc 
regem  gIoriffi,qui  sitDominus  virtutum.Non  imme- 
ritoenim  rex  gloriffi  appellatur  qui  virtutibus  do- 
minatur.  Unde  Apostolus  :  5i  enimintellexissent,h\{, 
nunquam  Dominum  majestatis  erucifixissent  (l  Cor.u.S). 

DE  PSALMO  QUINQUAGESIMO. 

CXII  (a).  —  Quinquagesimus  Psalmus  hic  posi- 
tus  est,  non  pro  temporis  ordine,  sed  ratione.  Ti- 
tulus  enim  ejus  non  numero,  sed  rationi  subjectus 
est.  Quantum  enim  adhistoriam  pertinet,  anterior 
est  quam  terlius.  Prius  enim  a  propheta  Nathan 
delicti  causa  correptiis  est,  quam  insurgeret  cod- 
tra  illum  fihus  ejus  Absalon,  uteum  Yeliet  et  vita 
et  regno  privare.  Hsc  ergo  causa  est  ut  quinqua- 
gesimus  poneretur,  quam  constat  ex  Lege  desceo- 
dere.  Ilhc  enim  cautum  est  quinquagesimiim  nu- 
merum  remissionem  habere.Estenim  post  septem 
septimanas  primus  typum  habens  dominici  dici : 
quia  sicut  post  septem  dies,  primus  dies  ipse  est 
quiinitiofactusest,  quisemperfinitaseptimanadies 
priiuus  est ;  ita  et  post  septem  septimanas  quinqua- 
gesimus  numeratus,  in  mjrsterio  primus  est,  qui 
duplici  genere  dominicns  dies  appellatur  :  primum 
quia  initio  factus  a  Domino  est,  qui  seiuper  in  se 
conversus  per  curricula  implcta  septimana  primos 
est ;  deinde  qnia  in  eo  resurrexit  Uoiuinus,  trium- 
phata  morte,  dominicus  etiam  dies  nuncnpatur. 
Non   immerito  ergo  in  quin^uaResimo  nuinero, 
quem  in  mjrsterio  primum  siguiticatum  adverti- 
mus,  remissio  coutinetur.  Denique  Lex  quinquage- 
simo  die  data  est.  A  profectione  enim  tiliornm 
Israel  ex  ^Egypto,  quadragesimo  et  octavo  die 
ablui  jubentur)  ut  biduo  purificati,  tertia  die  parati 
essent  ad  Legem  accipiendam  (Exod.  xix,  10,  11). 
Quffi  ablutio  quid  aliud  indicat,  quam  remissionem 
factam  in  quinquagesimo  die,  ut  purificati  Legem 
acceperint?  Ex  quo  de  cffitero  prffiteritis  oblittera- 
tis,  actus  sui  redderent  rationem  secundum  cre- 
ditam  sibi  Legem.  Hac  etiam  ratione  possessionem 
emptam  quinquagesimo  anno  remitti  debere  pra^ 
cepit  Lex  [Levit.  xxv,  10).  Hinc  est  ergo  unde  et 
Psaimus  quinqnagesimus  intitulatus  est.   In  boe 
enim  rex  David  remissionem  postulat  secundum, 
pra^dictum  sensum  ;  unde  ait  :  Miserere  met,  Dfiti, 
secundum  magnam  misericordiam    tuam.  Sciens  rex 
David  graviter  se  peccasse,  sic  postulat  dicens : 
Miserere  mei,  Deus  secundum  magnam  misericordiam 
/tAat7i.Magnaenimmisericordiatnnctst,cnmgrandia 
ignoscit  peccata.  Et  adjecit :  Ei  seeundum  multitw- 
dinem  miserationum  tuarum,  dete  iniquitatem  meam. 
Ut  manifestaret  acerbe  se  deliquisse,  peccatum 
sunm  iniquitatem  appellat,  quia  iniquitas  non  leve 
peccatum  est ;  et  qui  delet  iniquitatem.  hoc  est, 
non  imputat,  miseratioue  abnndat.  Nihil  ergo  in 
causa  excusare  nititur,  ut  non  solum  animum  si- 
bi  judicis  mitiget,  sed  et  faciat  condolere.  Commo- 
vetur   enim  animus  ad   misericordiam,   quando 
videt  reum  sic  sua  confiteri  peccata,  ut  ostendat 
dolere  sibi  quia  peccavit.  Qui  enim  non  dolet,  i^ 
ridere  videtur  juaicem  ;  quia  ideo  precatur,  uteva- 
dat  iterum  postea  eadem  facturus.  Et  sequiturpos- 
tea  :  Usquequaqne,  inqnit,  lava  meab  injustitia  mea, 
et  a  peccato  meo  munda  me.  Quoniam  multam  mise- 
ralionem  Dei  prffidicat,  penitus  se  mundari  preci- 
tur,  ut  nihil  maneat  delicti  aut  injustitiffi  m  eo. 
unde  suspectus  sit.  Et  ut  hoc  ipsum  obtinere  possit 


.  (a)  Forte,  eo^ectandum. 


(a)  Deest  in  Mss.  secundi  generia» 


ii337 


APPENDIX. 


3338 


Tei  impetrare,  adjecit :  Quoniam  iniquitatm  meam 
ego  cofnoscOf  et  deliclum  meum  coram  me  '  est  semper. 
Quoniaiu  graviter  scit  se  peccase,  soilicitus  est  oe 
DOQ  totum  ei  remittatur.  ConsideraDseQim  magoi- 
tudiQem  peccatorum  suorum,  timet,  scieus  gravia 
peccata  qoq  facile  ignosci ;  ac  per  hoc  cum  fletibus 
confitetur,  peccatum  suum  ante  oculos  habeus,  ut 
ex  omni  parte  propitium  sibi  faciat  judicem.  Scit 
euim  scriptum  esse  :  Dic  prior  iniquitates  luaSf  ut 
justificeris  (Isai,  xun,  26).  Et  sequitur  :  Tibi  soli 
peecavi,  et  malum  coram  te  feci.  Nunc  ex  alia  parte 
culpae  suffi  medelam  prospicit,  ul  ad  effectum  pos- 
tulatiooem  deducat.  Hac  euim  prosecutioiie  iu  pri- 
ma  causa  iunocentem  *  se  dicit :  nam  qui  alteri 
Deo  peccal,  iuimicus  est  auctoris  Dei.  1q  Iocuqi 
eoim  ejus  alterum  eligit,  cui  auctoritatem  ejus  ad- 
scribat.  Unde  hic  ab  bac  se  iuiquitate  alieQum  os- 
teudeQs,  rt6t,  ait,  soli  peccavi,  ei  malum  coram  te 
feei  :hoc  est,  quia  tibi,  et  Quiii  alii  quem  Deum 
per  errorem  dicerem,  peccavi,  miuor  mea  culpa 
estquam  cseterorum,  qui  sunt  perditioui  obuoxii. 
NoQ  CQim  impius  sum  ;  sed  peccator,  quia  qoq  iQ 
te,  sed  iQ  legem  tuam  peccavi :  qcc  te  Qegavi,  sed 
te  Deum  et  DomiQum  coQfiteos,  io  hominem  pec- 
cavi.  Ergo  quia  iu  illa  qu»  tua  propria  causa  est, 
reus  non  sum,  ignosce  quod  in  conservum  pecca- 
vi.  Sic  enim  peccavi,  ut  honorinceQtiam  QomiQis 
tui  uec  Qegarem,  qcc  alteri  darem.  Fuit  itaque  uq- 
de  commoveretur  ad  misericordiam  judex.  Cum 
euim  multi  iu  illum  peccent,  quos  eliam  hortatur 
ad  se  converti,  dum  ii  qui  non  in  illum  peccant, 
ex  aliis  tamen  causis  veniam  postulant,  libenter 
admittit.  Semper  enim  Dominusadauxilium  suum 
vult  coufugere  servos  suos.  Uade  adjecit  :  Ut  jus- 
tificeris  in  sermonibus  tuis,  et  vinc4U  cum  judicaris, 
Miseiicordiam  postulaos,  Deum  justiiiam  suam 
non  immutare  precatur.  cum  soleat  media  esse 
justitia,utnonpeccantibu8etpecoantibus8equasit,id 
est,  ut  Qicuique  reddat  secuQdum  opera  sua  :sed  qoq 
ignorat  quid  postulet  vir  innocens  in  Dei  sacrameDto. 
Sciens  cQim  Deum  frequenter  in  Lege  dixisse,  quia 
misericorst  inauit,  sum  ego  Dominus  Deus  vester  (Exod, 
XXII,  27)  ;  inde  rogat  ut  hsec  fides  maneat,  et  iQ 
sermoQibus  suis  Deus  juslificetur,  dum  iu  eo  per- 
maQet  quod  locutus  est,  qcc  peccatis  homioum 
yincitur,  ut  doq  misereatur.  Scientes  enim  qui  pec- 
cant,  quffi  promisit  Dens  beoe  viveQtibus,  et  quia 
in  eo  perdurant,  judicant  illum  mendacem.  Non 
enim  credunt  male  vivendo  vera  esse  qu89  pro- 
misit.  Idcirco  petit  rex  David  ut  vincat  hoc  Deus 
quod  putaDt  homiues,  et  det  qus  promisit ;  ut 
erubescaQtt{uidumQOQservaQt  maQdata,  judicaut 
illum  Qon  daturum.  Et  sequitur  :  Ecce  enim  in  tni- 
fvitatibus  conceplui  sum,  Nunc  hoc  adjecto  causam 
infirmitatis  humani  generis  memorat,  cfuia  facile 
est  homini  peccare,  ut  examen  circa  se  judicis  mi- 
tiget.  Prims  enim  Gu\\m  '  facit  mentionem.exqua 
prffivaricando  Adam  genus  humanum  obnoxium 
fecit  peccato.  Suasu  enim  et  fallaciainimici  iniqui- 
tatem  concipiendo,  omne  semen  suum  iniquitati 
subjecit,  ut  ex  eo  omnes  per  traducem  geniti  pec- 
cato  esscQt  obQOxii.  Propterea  adjecit,  Et  in  aelic- 
tii  concepit  me  mater  mea  :  ut  ab  Adam  derivatio 
facta  peccati,  couceptis  et  natis  impedimento  esset 
ad  bonam  vitam  agendam  ;  ac  per  hoc  suppici  noQ 
negandam  misericordiam,  quia  iufestum  ^  habet 
hostem,  qui  ei  suadet  ut  peccet.  Per  peccatum  euim 
diabolus  subjecto  sibi  primo  liomme  potestatem 
accepit  carui  ejus  se  immiscere,  et  delictorum 
quaaam  subtilitate  obleclamenta  suggerere,  per 
quod  captum  hominem  spoliat  vita.  Quam  rem 

*  Mss.  Colbert.,  con^ra  me. 

'  Editi,  nocentem  ;  et  infra,  alteri  a  Deo.  Sequitur  Mss. 
'Mss.  CoIbert.«  cauta. 

*  Ms.  Colbert.,  insertum.  Et  mox  idem  vetus  codex, 
peeeatum  enim  qui  ett  diabolus....  polestatem  aeeepiteami 
ejus  inserire,  et  diteetorum,  etc. 


magister  geDtium  memoraDs,  Video  autem,  inquit, 
aliamlegeminmembris  meis,  repugnantem  legi  mentis 
mese  (Rom.  vn,  23),  ut  hoc  coQtueus  judex,  doleoti 
circumveulo  porrigat  maQum.  Et  sequitur :  Ecce 
enim  veritatem  dilexisti.  Quia  ergo  veritatem  diligis, 
inG[uit,  subveni  roganti,  et  quem  scis  vera  pecloris 
sui  impedimeuta  expoQere,  ique  cureo  olim  motus 
inisericordia  subvenire  decrevisti,  ut  errorem  ad- 
missum  in  t^rra,  ccelestis  providentia  emendarel. 
Propler  quod  subjecit  :  Incerla  et  occulta  cordis  ma' 
nifestati  miUi.  Incerta  et  occulta  cordis  haec  signi- 
ficat,  quee  Deus  ad  proesidium  humani  generis 
procuravit,  sicut  et  Apostolus,  Quod  oculus,  inquit, 
non  oiditj  nec  auris  audivit,  nec  in  cor  hominis  as- 
cendit,  quae  praeparavit  Deus  dHigentibus  se  (I  Cor. 
u,9).  Qui  suutqui  diligunt  Deum,  uisi  qui  legi  ejus 
consentiunt,  non  celando  vel  excusando  peccata  ? 
Heec  ergooccullacordis  manifesla  suQtdihgeQtibus 
Deum,  ut  quia  doiebaot  se  delictis  circumveniri, 
ne  correpti  negarenl  S  sibi  etorigini  suee  imputantes, 
in  auctorem  Deum  transfereQtes  quae  peccabaat  : 
corda  eorum  illurainata  sunt  spirituali  corusco,  ut 
viderent  Dei  providentiamin  Christo,  quia  venturus 
erat  ad  damnandum  peccatum,  quodex  prflevarica* 
tione  Adffi  humano  generi  imperabat.  Hoc  ergo  orat 
rex  David,  utquod  decreveral  Deus  in  futurum,  vi* 
dens  genushumanum  laborare,8ibi  prius  subveni- 
retiQeadem  Qecessitate  constricto,  in  quaomQibus 
se  decreveratsubveuturum  ;ntdoQum  quodgratui- 
tum  futurum  erat,  et  atitetempus  dari  non  poterat, 
huicpro  preceet  lacrymis  concederetur.  Qnod  quo- 
modo  fiat,  Qon  tacetdiceQs  :  Asperges  me  hyssopo,et 
mundabor.  Recte  aspersioQe  hyssopi  petit  se  muQ- 
dari.  De  hoc  eoim  alii  Israel  postes  suos  saoguiae 
liuiverunt,  ut  tuti  prffistarenlur  a  morle  (Exod.  xii, 
22,  23) :  ita  et  liic  aspersione  hyssopi  orat  muadari 
se  a  peccalis,  ae  taagatur  a  morte.  Et  sequitur :  La- 
vahis  me,  et  super  nivem  dealbabor.  Manifestum  est, 
quia  factum  I)ei  distat  a  facto  hominis :  ideo  super 
nivem,  'laqnii,  dealbabor,  quiaquodDeusfecit,  multo 
melius  est  quam  quod  fecit  homo.  Propterea  asper- 
sione  hyssopi  petit  se muadari,  ut  sicut  caraale  cor- 
pus  aqua  abfuitur,i  ta  et  per  hyssopi  sigaiiicatioaem, 
spirituali  ratione  aaimarum  aiaculae  abluaatur. 
Aspersio  eaim  hyssopi,  lustratio  quffidam  est ;  ut 
per  id  quod  visibile  est,  iavisibiliter  emuadetur.  Et 
sequitur :  Audilui  meo  dabis  aaudium  et  laetitiam. 
Dubium non est, quia  vox  preedficantis remissionem, 
gaudium  praestat  peccatoribus.  Quis  enim  non  lee- 
tetur,cumauditdariindulgentiam?Cum  enimDeus 
remittit,  etin  preesenti  etin  futuro  securus  est.  Prop- 
tera  exsuliabunt  ossa  humiliata.  Duplici  genere  sunt 
ossa  humiliata :  quia  et  ut  peccaret  humiiiatus  est; 
nemo  enim  peccaasexaltatur ;  et  ut  postea  supplex 
veaiam  imploraret.  Nam  utique  ia  cilicio  et  cinere 
volutatusmisericordiamprecabatur,quamobtinen8 
elevatus  est  mentis  exsultatione  et  corporis  refec- 
tione.  Et  siibjecit :  Averte  faciem  tuam  apeccatismeis^ 
et  omnes  iniquitatesmeasdele.  Hacforma  remissionem 
postulatfSicutconstitutumeratin  futurumperfidem 
Chrisli,  ut  Salvator  qui  ei  spiritualiter  est  promissus, 
ab  ipsoinciperetcuncta  conversis  doaare  peccata. 
Cujusenim  non  respiciuntur  peccata,  etomnes  de- 
lentur  iniquitates,  non  habet  unde  reus  coastitua- 
tur,  et  iuimicorum  ejus  ora  clauduatur.  Qui  eaim 
Don  respicit  peccata,  noa  illa  imputat.  Hoc  est  eaim 
avertere  faciem  a  peccatis  alicujus,  accusatioaem 
coatra  eum  aon  accipere.  Et  quid  est  hoc,  ut  oum 
de  duobus  peccatis  correptus  sit,hic  addatde  mul- 
tisseaccusaado?etcum  audierit  aprophetaNathaa 
quiaigaotumeratei,quaresicposiulatsedulaprece, 
ut  possit  ad  veaiaai  perveaire,  aisi  quia  aoa  suam 
solius  causam  agit,  sed  sub  accusatioae  *  peccati 
sui,  totius  populi  miserias  aarrat?  Sibi  eaim  refor- 
matioaem  precatur,  quia  cui  igaoscitur,  aoa  est  siae 

'  Ms.  Colbert.,  nee  eorrepti  negabant. 
*  Ms.  Golbertinas,  occasione. 


2339 


QUiESTIONES  EX  UTROQUE  MlXTIM. 


2340 


rubore,  nisi  locosuo  fuerit  redditus,  utdignitasloci 
ruborem  ezcuset :  caeteris  antein  beneficiuui  Dei, 

2uod  ad  cuncta  peccata  abluenda  futurum  erat  in 
hristo  signiticavit.  £t  sequitur :  Cor  mundutn  crea 
in  me,  DeuSj  el  spiritum  juslum  dedica  *  in  visceribus 
meis,  Hoc  est  bona  menle  misericordiam  deprecari. 
Non  solum  autem  de  prffiteritis  rogat,  sed  eliam  de 
futuris  sollicitus  est,  ut  peccator  intendens  odisse 
peccare  ue  peccet',  adjuvetur  a  Deo  per  spiritum 
justitiee  quem  orat  dedicari  in  viscerious  suis ;  id 
est,  ut  novus  ad  hoc  ponatur  in  eo,  ut  custodiat 
eum  apeccatis,  ne  cogatur  facerequod  scitur  noUe. 
Cor  autem  munduni  sic  potest  habere,  si  neque  in- 
tuSfUequeforis  delinquat ;  hoc  est,  neque  in  opere, 
neque  in  cogitatione.  Quodquia  prope  impossibile 
est  ut  in  omnibus  servetur,  vel  iu  Dei  causa  servan- 
dum  est,  quae  principalis  est  ut  muudum  cor  in 
sacramento  Dei  et  Christi  custodiatur,  dum  fides 
eorum  inviolata  servatur ;  quia  ct  in  alio  loco  dici- 
tur,  Quis  gloriabitur  mundum  se  habere  cor^  aut  tm- 
munem  esse  a  peccatis  (Prov.  xx,  9;  ?  Denique  rex 
David  mundum  cor  habuit  in  causa  Dei, c|uia  neque 
auxilium  aliquando  a  vanitale  quaesivit,  quse  est 
idololatria,  noque  aliud  a  Deo  sibi  prfficeptuin  uon 
implevit.  Ideo  de  caeteris  adjecit ' :  Ne  projicias  me 
a  facie  tua,  etSpiritum  sanctum  tuum  ne  auferas  a  me. 
Hic  sensusest.quem  supra  memoravi,  quia  securus 
de  venia,  sollicitus  est  de  reformatione.  Cui  enim 
ignoscitur  solum,  solet  a  facie  Domini  secerni. 
Quamvis  enim  non  in  illum  vindicetur,  in  auimo 
tamen  Domini  vel  judicis  facinusejus  deletum  non 
est.  Ideo  orat,  ul  penitus  peccalum  ejus  deleatur, 
et  dignus  sil  accedere  ad  faciem  Domiui,  et  iterum 
prophetare;  quod  et  factum  est.  IIoc  est  enim  quod 
dicit :  £t  Spiritum  sanctum  tuum  ne  auferas  a  me.  Hic 
est  spiritus  Prophetarum.  Et  sequitur  :  Redde  mihi 
lastittam  salutaris  tui,  et  Spirituprmcipali  eonfirma  me. 
Leetitiam  dari  sibi  postulat,  quse  promissa  erat  in 
Christo,  ut  omnibus  maculis  ablutus  et  reparatus, 
laetus  essetin  salute  quaesita ;  necamotus,  sedcon- 
firmatusin  regno  aSpiritu  sancto.  Quem  ideoprin- 
cipalem  dixit,  quia  super  omnem  creaturam  est, 
per  quem  reges  regnant.  Et  subdit :  Doceam  iniquos 
vias  tuas,  et  impii  ad  te  convertentur.  Hoc  dicit,  ut  in 
eo  discant  iniqui  pietatem  Dei,  qui  confitentes  sibi 
suscipit  peccatores  et  promovet ;  nec  impios  con- 
versos  negligit,  sed  hortatur  dum  aliis  miseretur. 
Et  8e(}uitur :  Libera  me  de  sanguinibus,  Deus,  Deus 
salutismeas .  Hoc  dictoostendit  peccatum  suum  morte 
dignum,  ut  Dei  misericordia  quanta  sit,  praedicet. 
Per  hoc enim  eliam  alios  provocat  confugere  ad  Dei 
clementiam.  Unde  subjecit :  Exsultabit  lingua  mea 

i'ustitiam  tuam,  Domine.  Gaudere  se  dicit  in  iustitia 
)omini,quiaineo  permanetquod  promisitdicens : 
Misericordiam  autem  meam  non  movebo  ab  eis  {Psal, 
Lxxxviu,  34).  Lfletus  ergo  David  rex  et  securus  in  hac 
parte,  Dei  suijustitiam  preedicat.  Etsequitur:  Labia 
mea  apeiies,  et  os  meum  annuntiabit  laudem  tuam.  Sic 
labia  ejus  aperit,  dum  subjectum  illum  esse  non 
sinit  causa  peccati.  Liberati  enim  os  patet;  pecca- 
toris  autem  clausum  est  os:  pudoreenim  et  metu 
correptus  loqui  non  audet ;  absolutus  autem  et 
liberatus  tripudians  prsedicat  laudem  judicis.  Nam 
et  Apostolus  sicut  ipse  testatur,  propter  quod  ab 
hommibus  liber  esset,  Os  nos/rtim,  ait,  patet  ad  vos, 
oCorinthii  (H  Cor,  vi,  ii).  Et  adjecit:  Quoniamsivo- 
luisses  sacrificiumt  dedissem  utique.  Hoc  de  comperto 
loquitur,  sciens  sanctum  Samuel  dixisse  ad  Saul 
regem^qui  cum  peccatum  suum  non  dolore  mentis, 
nequelacrymarum  miseratione,  sed  sacrificii  obla- 
tione  oblitterari  putaret,  Non  vult,  inquit,  Deus  sa- 
crificium  magis  quam  audiri  vocem  suaiH  (I  Beg.  xv, 
S2) ;  quia  hujusmodi  sacrificia  damnum  possunt 

*  Sic  Ms.  At  edili,  innova. 

'  Ms.  Colbertinus,  ne  peecatar  tendens  odisse  peeeare  te 
adjuvetur. 

*  Ms.  Golbertinus:  Ideo  videris  de  cateris,  Et  adjeeit. 


facere  non  tamen  Deum  placare.  Deus  enim  sic  pla- 
catur^  si  anima  peccati  sui  memor  io  tribuiatione 
et  moerore  cordis,  defleat  quod  peccaviL  Et  seaui- 
tur :  Holocaustis  non  delectaoeris,  Nec  delectatur  no- 
locaustis  Deus,  sed  in  hujusmodicausis.  Ipseenim 
animus  pro  se  satisfacere  debet,  non  se  de  foris 
redimere.  Nam  ista  adiutorium  preestare  possunt. 
Animus  enim  sicut  oblectatus  est  in  peccatis,  sic 
tribularidebetinp(Bnitentia,ettuncdeiectabitDeum 
delere  ejus  peccata.  Unde  sul>jecit:  Sacrifieium  Deo 
spiriluscontribulatus:corcontritumetkumiliatumDeus 
non  spemit.  Ostendit  quale  sacrificium  pro  peccatis 
Deus  suscipit;  quia  nonpoterit  Deum  placare.aisi 
qui  Iffilatus  est  contra  salutem,  contribulatus  fuerit 
corde,  etsic  repareturad  vilam.  Deniqueomnisin- 
quietus.  vel  indi!>ciplinatus  frequenter  incurrit,  ut 
membra  corporis  iaedat,  quae  utique  non  sine  do- 
lore  possunt  sanitatis  recipere  medicinam  :  sic  et 
peccatores  non  possunt  peccatasua  redimere,  nisi 
dolorem  senserit  animusqui  peccaverit.  Hoc  eoim 
justum  est,  ut  quia  contra  rationem  gavisus  est, 
secundum  rationem  patiatur  moerorem.  Et  sequi- 
tur  :  Benigne  fac,  Domine,inbona  volunlcUe  tua  Siou. 
Sion  diceus  Ecciesiam  signiflcat,  ut  perseveratio  * 
nostra  nou  improbabilis  videatur,  cui  ut   impleat 
Deus  promissum    suum,  suggerit,    sciens  se  tunc 
plenam  remissionem  accepturam,  cum  quod  de- 
crevit  Deus  in  Christo  impleverit :  idest,  ut  ab  omoi 
peccato  liberentur  sperantes  in  saJute  promissa; 
quia   non  solum  apropriis,  sed  ab  Adae  peccato 
quod  p'^r  traducemin  omnes  perveiiit,iiberabuntur 
per  Christum.  Et  adjecit:  Et  xdificabunlur  muri  Je* 
rusalem.  Numquid  destructi  fueraut?  Sed  muros  Je- 
rusalemdicens,  Ecciesiam  significat.quae  per  Gdem 
in  Christo  disposita  erat  construenda.  Gujus  muri 
essesancti  hominesintelliguntur,  docente  nosApo- 
calypsi  Joannis  apostoli ;  quiaet  Jerusaiem  civitas 
et  muri  ejus  servi  Dei  sunt  intelligendi  (Apoc,  xxi, 
12).  Sciensetiam  per  Christum  rex  David  promis- 
sum,quodfuturumeratimplendumadliberattonem 
servorumDeifOratut  impleatur;  idest,  utper  fidem 
a>dificetur  Ecclesia,  et  liberentursperantes  de  hac 
flde  salutem.  Et  sequitur:rttiicaccep/a6tSMi^»/!ciaiiii 
justitixy  oblationes  et holocausta,  Hoc  dicit,  quia  obla- 
tiones  et  holocausta  tunc  accepta  sibi  haberet,  cum 
essetEccIesiafledificata;etnonpassimautsecundum 
omnem  consuetudinem^sedsacri/fccttm,  inquit,jHi- 
titix  acceptabis.  Justum  estsacriticium,  cum  condi- 
gnum  munus  offertur  :  porro  autem  nihil  est  tam 
justum  sacrificium  etcoudi^nnm,  nisi  utoosipsos 
ofTeramus  Deo.  Quia  enim  Deus  spiritus  est  {foan. 
IV,  24),  spiritualia  illi  offerenda  sunt  sacrificia,  at 
vivo  viva  hoslia  offeratur.  Quia  enim  dixerat,  ia 
causa  peccati  sacrificiis  carnalibus  Deum  miaime 
delectari,  osteudit  futurum,  quia  spiritualiter  Deo 
offerendum  erat,  et  acceptaret ;  quia  haee  Deo  digaa 
suntsacrificia:  hocest.in  prffiteritominorafueruDt, 
guia  carnalia ;  nunc  majora.quia  spirituaiia.  Et  ad- 
jecit :  Tunc  imponent  super  altare  tuum  viiulos.  Sices 
santibus  pristinis  sacrificiis,  spiritualia  successiira 
sacrificia  significavit,  quid  est  ut  diceret,  rttiic  i«- 
ponent  super  altare  tuum  vitulos :  nisi  quia  per  h«e 
corporaiia  spirituaiia  significat ;  quippe  cum  dixe- 
rit,  quia  carnalibus  non  delectatur  ?  Vitulos  erjKO 
dicens,  populum  novellum  significavit,  Christi  fide 
renatum,cujusdevotioquotidiesuperaltareDomiDi 
delibatur.  Qui  enira  de  Ecclesia  intelli^iturlocutut, 
sacrificia  quoque  ejus  spiritualia  significasse  debd 
intelligi. 

CXIII.  (a)  —  Cur  Filius  Dei  missus  sit,  et  noD 
alius  ? 

Quanquam  omnequod  facit  Deus,rationabiiiteret 
providenter  factum  credendum  sit  ;  mehus  lamea 
puto,  si  post  fidem  etiam  causa  facti  possit  adverti, 
ut  quod  creditur,  non  ignoretur.  Unde  Dominusail: 

1  Ms.  Colbertinus,  asseveratio. 

(a)  Quaestio  bffic  deest  in  Mss.  secQndi  generis. 


2345 


APPENDIX. 


2346 


Haec  est  autem  vita  setema,  ut  cognoscant  te  solum  ve- 
rum  Deum,  et  quemmisistiJesum  Christum{Joan,  xvn, 
3).  Primum  eoim  credi  debet,  sicut  a  Propheta  di- 
ctum  est,  deinde  sciri  quod  creditur:quiajamfide- 
lem  etialiacrediligeQtem  adjuvatSpiritussanctus/ 
ut  cognoscens  inteiligat  fidei  rationem.  Tunc  enim 
plenum  habet  gaudium  credulitatis  suse,  si  quod 
creditintelligat.  Hocestenimfideirobur,hocimmo- 
bilefundamentumcredulitatis,addisceresacramen- 
tum.  Ubi  enim  sola  fides  est,  non  est  tam  mera  de- 
votio.  etpotest  aditum  habere  subreptio.  Unde  vas 
electionis  ideo  laborat,  ut  credentes  ndei  suas  ratio- 
nem  ediscant.  Cum  enim  cognoverint  quantus  sit 
cui  se  crediderint,  et  qusB  sit  ejus  poleutia  ;  nullo 
pacto,  nullaque  ratione  ab  ejus  spe  traduci  se  pa- 
tientur.  Unde  dictum  legimus^  Gustate,  et  videte^  quo- 
niamsuavisest  Dominus(PsaL  xxxui,  9) :  utdata  opera 
cognoscant  divinitatis  ejus  saporem^  intelligentes 
nihil  sapientius  esse  guam  in  Christum  credere. 
Quamobrem  ipse  Magister  GentiumintercaBteraait, 
Inquosunt  omnesthesaurisapientiseetscientix  Deiabs- 
eonditi  (Coloss,  n,  3)  :  et  iterum,  Scio,  iuquit,  cui 
credidi,  quiapotens  est  depositum  meum  custodire  ( 1 1  Tim . 
1,12).  Igiturhicscitfideisueerationem,  etnon  dubi- 
tat  ae  potentia  ejus,  qui  intelligit  omnes  thesauros 
sapientiae  etscientieein  sacramento  nati  vitatis  et  pas- 
sioQuis  et  resurrectionis  Christi  esse  absconditos. 
ManenteergoBde,  diumecum  contuli,  ut  scirem  cur 
Dominus  noster  de  sacris  et  de  coelestibus  sedibus 
ad  terram  incarnatus  ^  venisset,  et  non  alius,  ex  eis 
quos  ipse  Dominus  sanctos  Angelos  vocat.  Incon- 
gruum  enim  videtur  personse  ejus  hoc  opus  subiisse, 
nisicausafactinoscat  ur.  Deniquehocestquod  mo- 
vet  multos.  Nam  potuit  Dei  Patris  provisio  per  al- 
teram  personam  noc  negotium  gerere,  ut  et  homi- 
nibus  inerrore  constitutis  ostenderet  veritatem,  et 
diabolum  praesumptorem  et  salutis  invidum  cum 
sateliitibus  ejus  comprimeret,  etexspoliaret  devic- 
tom.Quiapervicacia  etirreverentia  nequissimorum 
servorum,ministrisfamulis  fueratcompescenda,  ut 
Don  Dominus  omnium  rem  sibi  indiguam  experi- 
retur.  Nequeenim  tanta  vis  et  potentia  est  satan», 
ut  per  alteram  potestatem  ejusdem  conditionis  ^u- 
perari  minime  potuisset,  cum  constet  Dei  auxilio 
ipsum  etiam  ab  hominibus  vinci.  Nam  quamvisim- 
par  sit,  si  ex  terrenis  sumamus  exempla,  tamen  ex 
aliqua  parte  convenient  rationi.  Servum  enim  contra 
David  regem  rebellantem,  Joabconversus  ejusmis- 
8US  est  persequi  et  trucidare ;  et  contra  Absalon  in 
patrem  impium  servis  injuncta  res  est  (II  Reg.  xx, 
6,  et  XV,  14) :  quanto  magis  et  tyrannidem  diaboli 
vincendam  unius  de  muitis  suffecerat  efficacia  ; 
quippe  cum  legamus  quia  repugnans  contra  Mi- 
chael  archangelum  perdurare  non  potuit,  sed  pro- 
jeetu8interramest(i4poc.  xn,')-9)?Hoc  ergo  mecum 
sffipe  reputans,  hoc  solum  sciebam^  quia  ideo  ipse 
a  Patre  missus  est,  ne  ad  injuriam  ejus  pertineret, 
si  opus  per  eum  factum,  per  allerum  reformare- 
tur' :  seahoc  scire  minimum  erat.  Non  enim  satis- 
faciebat  ad  tam  magnam  et  admirabilem  causam, 
nisi  et  aliud  comprehenderetur  quod  proficeret  ad 
arcanum  intellectum.  Sic  factum  est,  ut  animad- 
verterem  causam  hoc  poposcisse,  ut  sic  veniret  qui 
venit.  Ipsum  enim  ratio  tangebat,  utadeumcom- 
primendumveniret,quidignitatemejuset  meritum 
usurpasset.  Post  Deum  enim  Patrem  diabolus  deus 
dici  voluit,quod  et  nunc  usquecontendit,  cum  uti- 

Sue  non  illum  res  contingeret,  sed  esset  hoc  Filii 
ei,  qui  post  Patrem  Deum  secundus  est,  non  na- 
tura,  sed  ordine.  Ad  hanc  ergo  causam  agendam 
non  alium  oportuit  venire  nisi  Christum  Dominum 
nostrum  :  qui  non  tantum  ad  comprimendum  dia- 
bolum  venit,sed  et  manifestare  seipsum  omni  crea- 
tur»  :  ut  reprobata  persona  diaboli,  hunc  esse  co- 
gnoscerent,  cujus  principatum  et  majestatem  prae- 

*  Ms.  Colbertinus,  ineamandtu. 

*  Ms.  Colbert,  reformaret, 

Patbol.  XXXV. 


sumpserat  satanas ;  et  de  caetero  cognita  veritate 
relinquerent  errorem,  pro  certo  habentes  Christum 
esse  Dei  Filium,  qui  solus  Deus  de  Deo  sit,  et  caput 
sive  principium  eorum  omnium,  sive  quas  in  ccelo 
sunt,  sive  quas  in  terra  :  quia  virtute  et  potentia,  qua 
superavit  tyrannum  satanam,  manifestatus  est  ipse 
esse,  cujusimperium praesumpserat  impius  diaoo- 
lus,  qui  est  satanas.  Dum  enim  voluit  inique  deus 
dici,  ut  dominaretur  potentiis  spiritualibus  (unde 
increpatur  a  propheta  dicente,  ru  enim,  inquit, 
dixisti  in  corde  tuo,  Ponam  sedem  meam  in  nubibus,  et 
ero  similis  Altissimo  [Isai,  xiv,  t3,  44]),  mullos  dece- 
pit,  quorum  conspiratione  princeps  erroris  estfac- 
tus.  Qui  in  Psalmo  commonentur,  ut  rejicientes 
mendacium,  suscipiant veritatem .  Dicitur  enim  eis : 
Tollite  portas,  principes,  vestras;  etelevamini,  portx 
setemates,  et  introibtt  rex  glorise.  Nisi  enim  lollatur 
errorde  mentibusincredulorum,  non  poterunt  sus- 
cipere  fidem  unius  Dei  in  Christo.  Hoc  enim  edo- 
centur,  ut  sublatis  portis  per  quas  itur  ad  mortem, 
secundum  perfidiam  adiabolocoeptam  S  suscipiant 
fidei  sacramenta  per  quae  itur  ad  vitam.  Ista  sunt 
enim  quas  signincat  in  aeternalibus  portis  ;  quia 
veritas  tideiffiternitas  est :  perfidia  autem  tempora- 
lis  est,  quia  mendacium  adinventio  diaboli  est. 
Diabolus  enim  coeptam  praevaricationem  in  coelis, 
seminavit  in  terris,multorumdeorum  suadenscul- 
turam,interquosprincipatum  haberet.  Caputenim 
et  principium  voluit  esse  caeterorum,  quod  non  ei 
debebdtur,  sed  Salvatori.  Unde  persequilur  eum 
usque  ad  terram,  ut  comprimens  eum  ostendat  er- 
roris  ejus  praevaricationem  manifestata  in  se  veri- 
tate.  Unde  dictum  est :  Veritasde  terra  orta  est{PsaL 
Lxxxiv,  12).  Projectus  enim  de  coelis,  confugit  ad 
terras.  ut  meditatam  divinitatem  in  supernis,  ex- 
pleret  in  inferioribus.  Unde  dicit  Apostolus  :  Ita  ut 
tn  templo  Dei  sedeat,  ostendens  sese  quasi  sit  Deus  (II 
Thess.  u,  4).  Quoquoenim  modo  desiderium  suum 
implere  vult  etdamnari :  furore  enim  plenus  minus 
putat  esse  damnari,  quam  non  explere  aviditatem 
erroris. 

ADVERSUS  PAGANOS. 

CXIV  (d).  —  Qua  ratione  Pagani  adversus  nos 

audeant  congredi,  aut  fidem  nostram  impugnare, 

se  autem  putent  absolutos  esse,  non  video.  Quippe 

cumnullahabeantassertionumsuarumdocumenta, 

superstitionis  suae  magis  dicam  quam  religionis. 

Nam  qu8B  cautanon  habent,  proferunt,  ut  ipsi  potius 

novarum  rerum  auctores  et  defensores  habeantur. 

Primoenim  in  loco  deos  se  asserunt  colere :  quorum 

nullainsignia.  nulladant  testimonia.  IUosenimdeos 

appellant,  oui  se  ausi  non  sunt  hoc  nomine  nun- 

cupare,  ut  homines  auctores  deorum  habeantur, 

cum  Deus  auctor  debeat  esse  bominibus :  ac  per  hoc 

vanaetinanis  assertio  est.  Quidqnid  enim  sme  Deo 

est,  stabile  esse  non  postest.  Manifesta  enim  esse 

quffi  dico,  probantlibri  eorum,  inquibus  nihildivi- 

,  num,  nihil  Deo  jubenle  legitur  constitutum  ;  sed 

'  singulos  viros  propter  quasdara  causas  diversa 

asserunt  instituisse  munimum  sacrificia,  ut  ii  qui 

nullius  meriti  videntur,  ea  ipsa  quffi  statuerant 

digne  statuisse  probarentur.  Quando  ergo  quos 

deos  appellant,  nihil  horum  mandasse  leguntur; 

qna  auctoritate  hi  faciunt,  aut  accepto  ferri  pu- 

tant,  quodnon  probant  mandatum  ;  cum  si  etiam 

mandatum  probaretur,  examinandum  priusfue- 

rat   si   dignum  esset  aut  debitum   his  obedire, 

quorum  nuila  si^na,  aut  prodigia,  ad  commen- 

oationem   divinitatis  in  rebus  gestis  existerent? 

Sed  solent  ab  his  exclusi  ad  elementa  confugere, 

dicentes  hffic  se  colere  quorum  gubernaculis  regi- 

tur  vita  humana.  A  quibus,  ut  supra,  requirimus 

si  mandatum  est  aut  jussum  a  Deo,  qaem  etiam 

ipsi  magnum  et  summum  fatentur,  et  negligunt 

1  Ms.  Colbertinus,    ad  mortem  teeundam,  qtue   sunt 
perfidia  a  diabolo  ccepta, 
(a)  QuQBStio  h»c  deest  in  Mss.  secundi  generis. 

{Soixante^uatarz^.) 


2347 


QUiESTIONES  EX  UTROQUE  MIXTIM. 


2348 


eum.  Si  enim  fieri  debet,  ab  illo  maDdari  opor- 
tuit,  qui  auctor  eorum  dicitur.  Si  autem  ab  illo 
non  est  mandatiim,  preesumptio  est,  etad  poBnam 
proiiciet,  non  ad  prtemium;  quia  ad  contume- 
liam  pertinet  Conditoris,  ut  contempto  Domino  co- 
lantur  servi,  et  sbrclo  imperatore  adorenlur  comi- 
tes.  Quouiodo  islud  impunitum  erit,  quod  etiam 
inbac  vita  vindicari,  et  quidem  acerbius,  videa- 
mus?  Sed  si  forteab  ipsiseiementis  dicant  manda- 
tum,  ostendant  alicubi  prseceptuin,  iegant  aliquan- 
do  aliquid  illa  locuta.  Quod  si  non  ostendunt, 
qua  pcena  digni  sunt,  qui  auctores  prflesumptee  et 
confictfle  religionis  deteguntur?  Libera  sunt  ex  hac 
impietate  elementa.  Ipsa  enim  luminaria  mundi 
accusabiint  illos  apud  judicem  Deum,  quia  in  bac 
consilii  vanitate  uiinime  se  auctores  ostenduut. 
Simiiiter  et  illi  quos  cum  constet  bomines  fuisse, 
deos  nuncupant,  cum  coiperint  pro  peccatis  suis 
cruciari,  in  bac  parte  minime  se  reos  esse  defen- 
dent,  in  hos  crimen  hoc  retorquentes,  quibus  cum 
hoc  non  mandassent,  ut  deos  iilos  colere  cccpe- 
runt.  Igitur  auo  pudore  fidem  nostram  reprehen- 
dant  aul  irridendam  putent,  quorum  legem  virtu- 
tum  testimoniis  fultam,  necnon  et  ipsius  Domini 
ac  Dei  nostri  relegunt  vocem  dicentis,  Egosum  Deiis, 
et  non  est  alhu  praeter  me  {Isai,  xlv,  21,  22)  ?  Quod 
si  nudis  verbis  diceret,  non  erat  ei  credendum,  ue 
similes  Paganis  videreinur,  qui  nulla  deorum  suo* 
rum  sigua  majestatis  videnles,  colere  eos  coepe- 
runt ;  et,  qiiod  pejus  est,  inhonesta.  Turpia  euim 
iliicaguntur,  quae  pudorisest  revelare,  et  pruden- 
tes  se  appellant,  quia  de  lege  sua  sicut  a  Samar- 
dacoilluduntur.  Porroautem  Deus  noster  teste  vir- 
tute  coli  se  maudavit:  et  ut  nihil  suspicionisreliu- 

gueret,  legem  i[)sam  honestam  et  sanctam,  ut  et 
eo  (lignum  est,  tradidit.  Nos  vero  qui  stulti  a 
Paganis  dicimur,  Deo  nostro  non  credidissemus, 
nisi  nobis  satisfecisset  etiam  leslimoniis  virtutum; 
neclegem  ejussuscepissemus,  si  non  iilam  puram 
et  ipsa  professione  di^nam  cognovissemus.  Hinc 
est  unde  nihil  apud  nos  in  tenebris  vel  occulte 
geritur.  Omne  enim  quod  honestum  scilur,  publi- 
cari  non  timetur  :  illud  autem  quod  turpe  est  et 
inhonestum,  prohibente  pudore  non  potest  publica- 
ri.  Quamobrem  Pagani  mysteria  sua  in  lenebris 
celebrant,  vel  in  eo  prudentes.  Erubescunt  enim 
palam  iiludi :  piacuia  ^  enim  quee  illic  vice  legis 
aguntur,  nolunt  manifestare,  ne  qui  prudtsntes  se 
dicunt,  hebeteshisvideanturquosstultosappellanl. 
Sed  ne  forte  hinc  iliis  stulti  videamur,  quia  lei 
nostra  castitatem,  misericordiam,  pietatem,  con- 
tinentiam  prsdicat:  apud  illos  enim  hH3C  slulta 
sunt,  quia  omnis  bonus  malo  malus  est,  et  prudens 
stullo  insensatus  est.  Nam  in  tantum  castitatem 
cxsecrantur,  ut  etiam  cinffidis  delectentur,  magis- 
terio  eorum  subjecti  ;  qui  nisi  tales  fueriut,  idouei 
non  eruntipsi,  si  dicendum  est,  religioni.  Propterea 
enim  abscinduntur,  et  habitum  immulant,  ut  de 
viris  quasi  femiuffi  fiant,  et  contra  naturam  sub- 
jecti  muiiebria  patianlur,  et  lunc  demum  apti  et 
digni  sint  ministri  superstitionis  illorum.  Numquid 
accusari  potest  hujusmodi,  quem  lex  facit  talem  ? 
Ideo  enim  amisso  viri  et  actu  et  habitu  in  mulierem 
transformatur,  utlicenter  muliebria  patiatur.  Que 
ergo  putantur  esse  mysteria,  ubi  de  nonesto  inho- 
nestuni  fit,  et  de  incorrupto  corruptum,  cum  hic 
sit  vere  cultus  religionis,  qui  de  turpibus  honeslos 
facit,  de  indisciplinatis  modestos  ?  Quomodo  cul- 
tores  ejus  aemuli  possunt  esse  bonas  vitae,  quando 
mjsteria  legis  eornm  sine  cineedis  celebrari  non 
possunt  ?  Si  ergo  lex  eorum  his  delectatur,  pec- 
cator  erit  et  stultus  quisquis  non  fuerit  talis.  Ideo- 
que  stultos  nos  appeilant.  Colentes  enim  haec 
turpia,  jprudentes  ab  his  judicantur ;  evitantes  au- 
em  et  tugientes,  stulti.  Quod  quidem  caliide  et 

^  Ms.  GolbertinuB,  turpia. 


astute  ab  ipsis  videtur  aptatum.  Idcirco  euim  legi 
suae  applicant  nomen  prudenti»,   ut  contegant 
reprehensibilia  ejus  ;  quia  ubi  prudentia,  repre* 
hensio  nulla  est.  Nostram  autem  legem  stultam 
dicunt,  utprohibeantabea.  Sedsublatis  nominibus 
prudentiae  ct  stultitifle,  et  submota  omni  iovidia, 
quain  parit  defensio  ambarum  partium,  ipsse  leges 
inter  se  confligant,  ut  appareat  ubi  sit  prudeotia, 
et  ubi  stultitia.  Sed  prffisente  siguo  crucis  obmu- 
tescitPaganitas.  Itltsiadest,  quam  vocantstultitiam, 
prudentia  illa,  sacra  illorum  respondere  ooo  audent. 
Keprimuntur  enim  exta  illorum,  et  occultantur  ob 
reverentiam  christianae  majestatis.  Magua  res  est, 
ut  illa  quam  vocantprudentiam,  metuatillam  quam 
appellant  stultitiam.  Conferamus  nunc  lenorem  ie- 
gum.  Pagani  deos  deasque  colere  se  etiam  htteris 
profiteutur  :  et  verum  est  quod  dicunt,  quia  et 
masculoscoInntetfeminas.JanusenimetSaturnus, 
JovisetMercurius,  et  ApoIIo  etcffiteri,  itemMinerva, 
et  Isis,  et  Fruxilia,   et  Venus,    et  Fiora   meretrii 
cum  cceteris,  dii  deaeque  sunt,  sicut  historise  tam 
Grtticorum  quam  Romanorum  testantur.  Christia- 
ni  autem  utpote  pauperes,  quos  stultos  vocaot, 
unum  Deum  coluut  in  mysterio,  cx  quo  sunt  omoi- 
a  :  nec  aliquid  quod  ab  eo  conditum  est  veoeraD- 
tur.  Ipsuin  euim  solum  sufficere  sibi  et  abandare 
sciunt  ad  salutt^m,  non  ignorantes  quia  si  gloriam 
et  iiomen  ejus  aliis  deputaverint^  offeodant  eum  ; 
quia  nullus  imperator  permittit  ut   cum  nomine 
ejus   tribuni   et  comiles  adorentur.   Ck)oferantur 
nuncleges,  ut  videatur  ubi  sit  prudentia,  qui  Crea- 
torem  colit,  an  qui  creaturam  ;  qui  Domioum,  an 
qui  servos  ?  Potest  fieri  in  aliqua  domo  ut  praeter 
unum  alius  dominus  appelletur,  ut  pagani  litteris 
foreusibiis  instructi,  qui  sibi  prudentes  videntur,  ia 
uno  mundo  ab  uno  Deo  conaito  multos  deos  deas- 
que  venerantur?  Procuratores  enim  et  auctores* 
mundi  deoset  Dei  nomine  nuncupant,  cum  impro- 
vidi  detegantur.  Illud  autem  asserere  quod  peroi- 
ciempariatyimprovidiestetstulti.Quooiamoecesse 
est  Deum  injuriam  siiam  vindicare  in  eos  qui  con- 
servis  suis  Domini  Dei  nomen  et  gloriam  impertie- 
runt  Dehinc  considerentur  precepta.  Lex  oostrt 
quos  stultos  vocant,antis(itesetmmistrosidoneos, 
sme  crimine,  sanctos  irreprehensibiles  preecipit  o^ 
dinari  :  e  contra  autem  Paganorum  traditio  antisti- 
tes  et  ministros  idoneos  sibi  esse  non  posse,  nisi  ex 
viris  transfigurenturinfeminas,  utlicenteretpubii- 
ce  muliebria  patiantur,  etdiscussis  in  aqua  inho- 
nestecrmibus  mollemquassatamque  vocem  ettur- 
pem  emittant.  Quod  si  publice  facerent,  ab  omoi 
populo  lapidarentur.  Et  Cynocephalus  ille,   qui 
mutabundus   *  per  omnia   se   circurafert    loca, 
quflereos  membra  adulteri  Osiris  viri  Isidis.  Ecce 
quibus  ministris  sive  magistris  Pagaoi  prudenti» 
sibi  nomen  adsciscunt,  cum  non  solum  non  pra* 
dentia;  sit,  sed  et  criminis.  Obscoena  enim  elpro- 
brosa  diligere  funestum  est.  lllud  autem  quale  est 
quod  inspela'0  (a)  velatis  oculis  illuduntar  ?  Ne 
enim  horreant  lurpiter  dehonestari  se,  oculi  iliis 
velantur  :  alii  autem  sicut  ales   alas   percutiuot, 
vocem  coracis  imitantes  ;  alteri  vero  leonum  more 
fremunt ;  alii  aiitem   ligatis  manibus   iotestinii 
pullinis,  projiciuntur  super  foveas  aqua   pieoas, 
accedente  quodam  cum  gladio,  et  irrumpente  io- 
tcstina  supra  dicta,  qui  se  liberatorem  appellet. 
Sunt  et  caetcra  inhone  tiora.  Ecce  quantis  modis 
turpiter  illuduntur,  qui  sesapientes  appellant.  Sed 
quia  hxc  in  tenebris  patiuntur,  putant  posse  nes- 
ciri.  Ista  enim  omnia,  quae  a  malis  et  turpibus  io- 
venta  et  ordinata  sunt  in  ocoulto,  sancta  fides 
christiana  prodidit  et  detexit.  Praedicata  enim  fide, 
considerantes  qui  audiebaut,  quid  boai  et  saocti* 
tati?  publice  promitteretar,contuIenint8eadfidem, 

*  Ms.  Colbertinus,  aetoret. 

*  Ms.  Colbertinus^  fuUabwndm. 
(a)  Id  est,  tpelunea. 


2349 


APPENDIX. 


2350 


occulta  illa  inhoDesta  et  turpia  relinquentes,  et 
quomodo  per  ignorantiam  illusi  sinl  confitentes. 
Tunc  enim  jampridem  omnes  prope  in  hoc  Terte- 
bautur  errore  et  idcirco  sihi  prudentes  videbantur, 
quia  qui  reprehenderet  non  erat.  Nam  quanquarn 
om  nes  errarent  sub  uno  fallacis  nomine  idoJolatriee, 
unusquisque  tamen  juxta  mores  suos  et  conversa- 
tioneni  ordinavit  culturam,  ut  unus  error  diversita- 
tem  haberet  ex  turpitudine  et  conversatione  auc- 
torum.  DeniquesacraquffiLiberi  vocant,  inhonesta 
et  vanissima  sunt  et  plena  furoris.  Difticile  enim 
irapurus  non  iracundus  est :  denique  ubique  cum 
Priapo  depictus  invenitur,   cum  quo   inhoneste 
yivebat.  Hoc  modo  sunt  etcaBtera   sacra  eorum  : 
sed  ut  posteri  his  inventionibus  caperentur,  sub- 
tilitate  et  astutia  factum  est  satanas  :  quauquam 
Don  sine  ilius  consilio  ista  invenla  sunt ;  inventis 
tamen  siugulis,  aspersitquaedamprestigia,  perquae 
illiceret  homines  ad  errorem.  Et  sic  factum  est  ut 
per  traducem  antiquitatis  commendaretur  failacia, 
et  excusaretur  turpis  inventio.  Per  consuetudinem 
enim  coepit  non  turpe   videri,    quod  turde  erat. 
Nam  cum  dehonestantur  aliqui ;  primo  erubescuut, 
posteablandieuteconsuetudme,  receditpudor  mu- 
tata  fronte,  preecipue  si  multos  videant  lales.  Nam 
quiBstus  turpitudinis  tunc  est,  quando  ii  qui  uobi- 
les  diounlur,  dehonestari   videutur   :  faciie  enim 
imitatores   invenit  honestata  nobiiitas..  Si  ergo 
jara  porro  pridera  propter  hoc  prudeutes  sibi  vi- 
debantur,  quia  cui  foeda  inventio  heec  displiceret, 
non  erat ;  nunc  quia  Dei  misericordia  illustratum 
est  genus  humanum,  et  declaratum  crimen  esse 
quod  pro  lege  credebatur,  stullum  autera  quod 
putabatur  prudentia  inveDtum  ;  vel  ab  hac  appel- 
lalione  cessare  deberent,  permanere  nolentes  in 
detecto  crimine,  cognoscentes  nonien  sapientise  a 
se  alienum  esse.  Sed  ut  addant  ad  cumulum  con- 
fessionis  suee  stultitiam,  in  stultitia  deprehensi  vo- 
cant  fatuos,  a  quibus  convincuntur.  Sed  fidem 
nostram  et  posteritatem  accusant ;  in   praeceptis 
autemnon  negant  nihii  posse  reprehendi.  Qui  ti- 
dem  nostram  accusant,  non  magis  contra  nos,  quam 
contra  auctorem  nostrura  suscipiunt.  Nos  enim 
stultos,  quiquasirei  fatuae  fidemdederimus:illum 
autem  mendacem  et  circumventorem,  necnon  et 
malitiosum  pronuntiant,  qui  fidem  traderet  per 
quam  deciperemur.  Credentes  ergo  prius  non  nos 
stulte  credidisse  probemus;  deinde  causam  acturi 
auctoris.  Cum  in  errore  degeremus  in  quo  nunc 
manent  Pagani,  nullis  virtutum  signis  attracti,  sed 
nudis  verbis  quae  sacra  vocant  percepimus,  pro- 
desse  putantes,non  quod  di  vinitas  comraendaverat, 
sed  quod  vetuf  consuetudotradiderat :  inqua(quod 
Don  latet)  diversis  illusi  vanitatibus,  nullara  spem 
salutis  cognovimus.  Quid  enim  poterat  prodesse 
res  ab  horainibus  inventa  ?  Ut  autem  ad  fidera  Dei 
accederemus,  et  Filium  ejus  incarnatum  etcrucifi- 
xum  crederemus,  non  verbis   suasum  est  nobis, 
sed  rebus.  Vidimus  enim  mortuos  suscitatos,    le- 
prosos  mundatos,  ceeco   nato  oculos   restitutos, 
daemonia  ejecta,el  simulomnes  intirmitates  curalas. 
Nunc  quando  stulti  fuimus  judicetur ;  cum  nudis 
verbis  credidimus,  aut  cum  rebus  ?  Sine  dubio  e- 
nim  res  ante  verba  sunt;quippe  cum  ad  res  si- 
gnificandas  inventa  sint.  Si  ergo  traditioni  huma- 
nee,  nulla  suadente  virtute,  queeilludendas  mentes 
horainum   inventa   est,  Gdem    dedimus  ;quanto 
magis  huic,  quam  divinam  et  deificam  omniasigna 
quee  Deum  invocant,  contestantur  ?  Nonne  digne 
stulti  judicaremur,  si  virtutibus  non  crederemu», 
qui  serraonibus  credideraraus?Nonne  rationabili- 
ter  improvidi  et  inconsulti  notaremur,  si  advocan- 
tem    spem   non   sequeremur,    qui    desperationi 
fueramus  obnoxii?  Sed,aiunte  contra,  stultumest 
quod  creditur.  Non  enimrationisubsistit,Deumha- 
bere  Filium ;  neque  emortua  et  dissoluta  corpora 
rursuB  repararipoBseadvitam.  Omnes  phiiosophi 


et  sectaruminventoresdiYersisdisputationibus  ia- 

vicemse  confoderunt,  nullusadalterumtransiens; 

quia  unusquisque  in  quo  irabutus  fuerat,  perma- 

nebat.  Per  id  enim  quod  verba  contradictioni  ob- 

noxia  sunt,  nullus  alterum  superabat.  Non  enim 

erat  unde  sequis  victorem  ostenderet,  sed  invicem 

conlradictionibussefatigantes,  minime  alter  alteri 

persuadebat.  Ilinc  factum  est  ut  Dei  providentia, 

cujus  sensus  invesligari  non  potest,   praedicationi 

suae  virtutem  adjungeret,  ut  veritas  preedicationis 

virtutis  testiraouio  probaretur ;  ut  qui  verbis  con- 

tradicere  parati  erant,  videutes  virtutem  contradi- 

cere  non  auderent.  Quae  enim  major  poterit  es%p 

testiiicatio  veritatis,  quam  estoperatio  virtutis  ?  Si 

quis  autem  opera  virtutum  deneget  accusans  Scrip- 

turas,  quomodo  poteritstultam  fidem  nostram  di- 

cere  denegans  Scripturas  ?  Ubi  enim  scriplum  est 

de  Christo  quod  Fiims  Dei  credendus  est.eodem  lo- 

co  virtus  testisinvenitur.  Et  si  cui  absurdum  vide- 

tur  legeuti  Christum  Dei  Fiiium  crucihxum,  revol- 

vat,  etinveniet  resurrexisse  eum  a  mortuis,  et  in- 

teliigat  non  otiose  eummortuuraesse,  neque  invi- 

tum,  quipotuitresurgere,8edesse  mysterium.Qui- 

cumque  ergo  eslille,  aut  tacebitde  cruce  ;  quia  si 

dixerit  stultam  crucem,  non  poterit  stultam  dicere 

resurrectionem,  excusatenim  resurrectio  crucem; 

aut  si  loculus  fuerilde  cruce,  Don  poterit  negare 

providentiam  esse  in  eaquam  videt  testimonio  re- 

surrectionis  Urraari  :  aututrumqueenimaccipitur, 

aut  utruraque  refellitur,  ut  qui  non  defendat,  nec 

audeat  accusare.  Quareautem  crucifigi  se  permise- 

rit,  cognatis  mystcriura  reservandum  est.  Mortem 

autera  hanc  iu  tantura  commendavit,  ut  clarificari 

se  per  eam  testatus  sil.  Nara  ait  :  Potestatem  habeo 

ponendi  anifnatn^  et  potestcUem  habeo  iterum  iumendi 

eam  (Joan.  x,  18).  Non  ergo  coactus  est  raori  ;  quia 

potestatem  habuit  et  mori  et  resurgere.  Hanc  qui 

abnuit,  non  poterit  dicereviolenter  illi  mortem  il- 

latara.  Si  enim  istamnegat,  DecmortuumilJum  po- 

terit  asseverare,  quia  heeciilicconlinetur,  ubimor- 

ti  tradituslegitur.  Nemo  enimex  superioribus  pos- 

trema.aut  ex  poslremis8uperioracondemnat;quia 

contrarium  non  est  quod  unius  corporis  est.  De 

mortuis  autem  quod  resurgant,  dolo  dicunt  stul- 

tum  credere.   Vident  enini  exempla  quibus  credi- 

bile  judicetur.Omniaenim  semina  usibus  necessa- 

ria,  nisi  resoluta  fuerint^  renasci  rursus  non  pote- 

runt.  Si  hoc  in  mundohominum  causaDeus  decre- 

vit^  cur  illorum  ipsorum  corporibus  si  hoc  preesta- 

turus  credatur,  stultum  puiatur  ?  Nisi  quia  ipsi 

stulti  sunt,  quiDeonondant,  quam  potestmundus, 

virtutem  ;  cum  gestarura  nunc  usque  appareat 

urabra,  quia  jam  tempus  non  est  facienaarum 

virtutum.  Initio  enim  fieri  oportuit,  ut  semen  fidei 

per  hanc  crementum  faceret.  Tamen  et  modo  dae- 

monia  nominata  cruceChristi  terrentur  ;  et  si  im- 

pensius  fiat,  fugantur  ;et  diiPaganorum  formidine 

et  raetu  norainatee  crucis  responsa  dare  non  pos- 

sunt.  Siopprobriura  estmors  Cbristi,  quare  terro- 

ri  est  ?  Res  eniin  quae  ex  crimine  venit,  nontimeri 

dabet,  sed  contemni.  Quis  enim  timeathominem 

pro  crimiuesuo  occisum  ?  Ai  siinnoceus  fuerit,  ti- 

meri  tamen  non  potest,  sed  doleri.  Itaquenisi  sen- 

tirent  deemonia,  vel  dii  Paganorum,sacrameutum 

esse  crucem  Cbristi,  nominata  non  terrerentur ;  et 

ut  expressius  dicam,  nisi  reiessent,  non  timerent. 

Hi  etenim  omnes,  qui  ex  parte  diaboli  sunt,  con- 

senseruntinmortemChristi.Undecuncta  daemonia 

sive  dii  Gentium,  nominata  cruce  Christi,  terrore 

concutiuntur.  Omnisenimqui  in  alicujus  innocen- 

tis  morte  reus  est,  cum  nomen  ejus  fuerit  memo- 

ratum,  timor  apprehendit  cor  ejus.  Recordatione 

enim  habita  delicti  reum  se  videt.  Quanto  magis 

deemonia,  vel  dii  Gealium,  qui  rei  sunt  necis  Do- 

mini  et  Salvatoris  mundi  ?SedPagani  antiquitatis 

causa  verum  se  tenere  contendunt,  quia  quod  an- 

terius  est,  iaquiuDt^  falftum  esse  non  potest.  Quaii 


2351 


QUiBSTIONES  EX  UTROQUE  MIXTIM. 


2351 


antiquitas  aut  vetus  consuetudo  praejudicet  veritati. 
Possent  eDiai  homicidffi,  aut  molles,  aut  adulteri, 
yelcseteri  criminosi  per  hoc  iliicitasua  defendere, 
quia  antiqua  sunt,  etab  ipso  mundi  mitio  coepta  ; 
cum  hinc  magis  intelligere  deberenterrorem  suum, 
quiaquod  reprehensibileet  turpe  est,male  cceptum 
probatur  ;  quod  autem  honestum  et  sanctum  est; 
dignecolitur  :  nec  posse  turpe  et  reprehensibile 
ante  factum  esse  honestumet  irreprehensibile.  Et 
ad  extremum,  Paganorum  traditio  ab  homine  in- 
venta  negarinon  potest  :  quia  autem  nostra  Lexa 
Deo  data  est,  evidens  res  est.In  monte  enim  appa- 
ruit  majestasDei  ad  dandam  Legem  hominibus.Et 
uthuictides  possit  haberi,  praemisitsigna  multaet 

grodigia  facta  in  iEgypto,  qiiod  hodie  quoque  li- 
ri  testantur  a  Ptelomeeo  reconditi  in  bibliotheca 
Aiexandrina.  Sic  ergo  Legem  dignatus  est  dare,ut 
neiuo  ambigeret  Deum  esse  qui    tracJidit.  Palam 
enim  et  manifeste  visa  est  omnibus  majestas  Dei, 
tanto  fulgore  etterrore,  ut  etiam  preeter  eum  nemo 
aiiusDeus  crederetur,  etquodjubebat  omniobser- 
vatione  dignum  haberetur.  Et  ut  omnia  deificae  ra- 
tioni  conveniant,  inspiciaturtraditaLex,  siquidin 
ipsa  injustum,  si  quid  inhonestum,  si  quid  ridicu- 
losum.  Sic  oportuit  Deum  inotescere  ;  non  ut  in 
angulo  per  imposturam  appareret,  qui  claudi  non 
potest  ;  neque  in  speculo,  iibi  aliud  est  quam  cer- 
nitur  operante  illecebrosa  fallacia:  neque  ea  ser- 
vanda  traderet  S  quee  propterea  quod  inhonesta 
essent,  in  tenebrisgenerentur.Cumenim  uniusDei 
notitia  oblitterata  esset  in  mundo  consuetudine 
delinquendi,  quiamendacium  velamen  prsestiterat 
veritati,  clemens  et  misericors  Deus,  noiens  opus 
suum  perditioni  obnoxium  heri^  visitare  dignatus 
est  genus  humanum.  Nonsic  apparens  sicuthiqui 
falso  dii  appellari  voluerunt ;  sed  sicut  est  Veritas 
Dei,  ita  se  manifestavit,  ut  errorem  adimeret,  qui 
falsorum  deorum  praedicatione  mun<ii sensum  cor- 
ruperat.  Denique  supra  sexcenta  miilia  hominum 
egressa  deyEgjpto,  videntes  et  cognoscentes  r>omi- 
num  huncesse  supra  omnesexapparentia  inefTabi- 
lis  gloria^,  proximare  adeumtimueriint,  sed  longe 
curvatogenu  eum  adoraverunt  (^orod.  xx,  18).Po- 
steaprosequentibus  aiiissignis  *  quamciusefecerat 
in  iEgypto.inomnibusmirabilibus  manifestatusest 
unus  esse  Deus.  Haec  omnibus  prope  innotuerunt 
linguis,  hees  vicinis  gentibus  terrori  fuerunt.  Quid 
tale  indiisGentium  ?  Cui  genti,  ciiipopulogloriam 
8uamostenderunt?qu8e  signa  aut  virtutes  ad  divi- 
nitatis  suae  testimonmm  fecerunt  ?  ubi  vel  quando 
locuti  probantur  ?  Sed  irrationalevulgus  aut  appa- 
rentes  umbras,  autdtemonia,  aut  simulacramortu- 
orum,  ut  deoscolerecfieperunt:  quae  resin  consue- 
tudinem  vetustatis  deducta,  arbitraturrationis  sibi 
veritatem  posse  defendi  ;cum  veritatisrationonex 
consuetudine,  quse  est  ex  vetustate,  sed  exDeo  sit, 
qui  non  vetustale  Deus  probatur,  sed  aeternitate. 
Quamobrem  fides  non  coepta  res,   sed  sine  initio 
est.  In  Deum  enim  credere,  nostrum  incipere  est. 
Nam  quod  creditur,  oeternumest.  Quomodo  ergo 
anteriores  se  putant  Pagani,  quando  quod  coiunt, 
postDeum  est  ?  Numquid  non  opus  post  opificem 
est  ?  Pagani  colunt  opera,  nos  opificem  ;  ilii  crea- 
turam,  nos  Creatorem.  Certe  Deus  fecit  mundum, 
factonotitiam  suam  non  oslendit?  Aut  fecit  homi- 
neni,  et  noluit  se  abeo  coli  quem  fecit  ?Sed  absur- 
dum  est.  Factus  ergohomo  caepit  venerari  suum 
Gonditorem  ;  quia  dignumest,  et  causa  hocexegit. 
Quodcum  per  desidiam  hominum  obsolevisset.re- 
paravitistud  Deus  inAbraham,ut  cognitioDeiquae 
fuerat  in  Adam,  inciperet  rursumin  Abraham  :  ut 
ab  eo  geniti,  sub  eius  cognitione  educarentur,  et 

f>er  traducem  non  deficeret,  nequedeesset  qui  co- 
eret  Deum  advocati  etiam  exsterse  gentis  homini- 

*  Sic  Ms.  Colbertinus.  At  editi,  eelariL 
s  Editi  bic  interponunt,  tam  iUis  quw  fecit  in  de$$rto, 
Aeduodat^  ^t  ahestaMs.  Golbert. 


bus  ad  istam  Dei  cognitionem.  Qui  ergo  eognovit, 
sub  initio  est:  qui  autem  cognoscitur,  supra  ini- 
tium  est.  QuaigiturrationePaganilegemsuamante 
dicunt  fuissequamnostram  ?  SimundusanteDeum 
est,  quod  absit,  si  poterit  et  Paganitas  anteponi 
Christianitati.  Nemo  miretur  de  nomine  Christiani- 
tatis.  Estenim  coiere  unum  Deum  in  mjsterio  Tri* 
nitatis.Quod  si  nomen  Christi  putatur  exchrismate, 
nominis  tamen  ratio  aute  chrisma  est.  Apud  majo- 
res  enim  nostros,  qui  in  reges  ungebantur,  chnsti 
vocabantur,  habentes  imaginem  Christi  venturi, 

gui  natus  de  Deo  Patre  iu  regem  noa  immerito 
hristus  appeliatur  ;  quia  quod  istis  chhsma,  iili 
dedit  nativitas  :  qucm  quamdiu  ignorant  Pagani, 
reprobant;  cum  auleiu  cognoverint,diligeatiusex- 
coluut,  gaudeutes  quia  demaio  transierunt  ad  bo- 
num.  Qui  enim  in  retam  frivola  et  inepla  pertina- 
ces  fuerunt:quando  fortioresetvehemeotioreserunt 
cognita  veritate?QualisergoChristus  noster  est,qui 
cum  nescitur,  oditur  ;  cum  cognoscitur,  amatur  ? 
Num  omnis  maluscum  nescitur,  amatur,  cognitus 
oditur.  Quanti  retro  oderunt  Christum,  qui  nuDc 
amant,  quique  dolent  odisse  se,  quod  nescierunt? 
Imprudentis  euim  est  odisse  quem  aescias,  quia 
probandum  est  an  odio  digna  sit  res.  Denique  qui 
hodie  adversantur,  crastino  defendent,  pGeniten- 
tiaui  agentes,  tarde  se  cognovisse  quod  verum  est. 
Quod    si  odio  digna   res  esset,  aut  aliquid  ha- 
beret  fallaciae,  quotidie  ex  christianis  fierent  pagt- 
ni.  Porroautem,  quoniam  haec  veritasest,  quotidie 
omnihora  sine  intermissionedesereates  Jovem,in- 
ter  guos  sophistseelnobiles  mundi,  qui  eum  Deam 
conressi  erant.confugiunt  adChristum»  cui  estho- 
nor  et  gloria  in  sseculorum  saecula. 

DB  FATO. 

CXV  (a).  —  Nihil  tam  contrarium  christiano, 
guam  si  arti  matheseos  adhibeat  curam.  Haec  enim 
inimica  dignoscitur  Dei  iegi.  Si  enim  nascuntur 

3ui  mali  sint,  et  e  contra  qui  boni  sint ;  frustralex 
ata  dicitur  :  et  non  solum  hoc,   sed  et  iajustus 
habebitur  Legisiator.  Qui  enim  lege  data  cogitho- 
mines  contra  id  quod  nati  sunt  facere,  sciens  non 
posse  mutari  naturam,  ad  hoc  utique  legem  vide- 
turdedisse,  ut  haberet  occasionem  qua  crudeiita- 
tem  suam  de  nece  hominis  satiaret.   (Jtquid  enim 
prohibet  quod  scit  averti  non  posse  ?  Aut  que- 
madmodum  damnat  hominem  qui  noa  fecit  quod 
facere  non  potuii  ?  Si  autem  injustum  videtur,  ut 
est,  guia  istud  de  Deo  sentire  nefarium  est ;  recte 
et  salutari  ratione  legem  dedit,  scieas  posse  homi- 
nem  continere  se  ab  eo  quod  prohibet  lex.  Ergo 
quiajuste  legem  dedit,  non  est  utique  iniquus  cum 
vindicat.  Itaque  si  legi  Dei  fides  commodanda  est, 
quiajuste  probatur  data  ;  arsmatheseos  evitaoda 
et  fugienda  est.  Hanc  enim  astutia  et  subtilitas  io- 
venit  diaboli.  Quia  enim  aperte  repugnare  non  aa- 
det  auctori,  tergiversatione  id  agit,  ut  et  Deo  inju- 
riam  faciat,et  hominemiegi  inimicum  constituens, 
morte  muletet  secunda.  Qui  ergo   Dei  auctoritali 
cedit,  et  factum  ejus  retractari  nefarium  ducit, 
iegi  ab  illo  datae  obtemperat,  die  noctuque  studiis 
ejiis  insistens,  nec  aiiquid  adversum  respicit,  non 
dubitans  quia  potens  est  homo  procepta  ejus  ser- 
vare.  Nam  hi  qni  peccare  gestiunt,  occasionemque* 
runt  quomodo  peccata  sua  a  se  faciaat  aliena ;  ut 
dum  naturse  quasi  imputanda  peccata  sint,  immu- 
nis  essea  pcBuavideatur  pecoator.  Hoopropositum 
horum  est  qui  desperatione  promiss«  futurevile, 

Ersesenti  desiderant  frui  voluptate.  At  hi  gui  fieti 
ducia  fidei^  spem  futurorum  exspectant,  noc  im- 
plerecontendunt,quod  in  primordiorenascibiiilatis 
polliciti  sunt,  ut  aorenuntiarent  pompis  et  volup* 
tatibus  satanae.  Quanta  ergo  suotilitate  usus  est 
satanas,  ut  promptiorem  hominem ad  peccandum 
faceret,  per  quod  mvidiee  su»  ezpleret  nequitiam! 

(a)  Deest  in  Mss,  secundi  generis. 


2353 


APPENDIX. 


2354 


Duni  enim  audit  sic  se  natum  esse  ut  peccet^  et 
DeumnoDignoratessejuslissimuiDyCreditseimpuQe 
peccare;quiaqui  justusestjudex,  non  damnateum 
qui  imperante  natura  peccavit.  Nec  quidem  ejus 
peccatum  dicendumest,  quod  alius  egit  per  illum. 
Sic  dece{)tus  est  liomo :  peccatis  enim  pressus,  factus 
est  morti  obnoxius.  Igitur  toUit  omne  hominis  bo- 
num,  qui  tollitet  malum.  Si  enim  peccator  nou  habet 
pcenam,necj(istuscoronam.Ulquidlaudanturboni, 
et  reprehenduntur  mali  ?  Si  enim  hujus  naturas  est 
ut  peccare  non  possit,quid  laudas  in  illo  quod  non 
est  ejus  ?  Et  utquid  condemnas  in  peccatore  delic- 
tum,  cum  scias  non  ejus  esse  quod  peccat?  Quid 
nisi  iniastus  erit  aui  bonum  laudat,  et  mahim  ac- 
cusat  T  Sed  forte  aicatur  e  contra,  Bonam  naturam 
in  homine  laudo,  et  malam  condemno  :  quia  et 
Yinum  bonum  laudatur,  cum  per  naturam  bonum 
sit;  et  malum  recusatur,  cum  illud  ffique  natura 
hoc  prsBstet.  Si  ita  esset,  nihil  erat  reprehensionis 
causa,  ut  sic  laudaretur  justus,  nec  coronadignus 
j  udicaretur :  neque  ita  accusaretur  inj  ustu  s, u t  poena 
dignus  diceretur.  Porro  autem  et  in  praesenti  etin 
futuro  justos  remunerari  scimus  et  legimus,  et  in- 
justos  poenis  subditos  concremari :  quod  injustum 
utique  videretur,  si  istequi  naturae  sum  rem  ^esse- 
rat,  igne  ultore  poenas  pateretur;aut  alius  quiseque 
naturas  suae  rem  exsequitur,  praemiis  afticeretur. 
Si  autem  laudandus  est  bonus,  qnia  quod  naturae 
SU8B  eral  fecit ;  laudari  debet  et  malus,  quia  et  ipse 
similiter  quod  natursB  suee  erat,  gessit,  ut  unus- 

3uisque  permanens  in  eo  quod  factus  est,  lau- 
etur.  Quia  si  in  quo  factus  est  manens  vitupe- 
rabilis  habetur,  auctorem  tangit  vituperatio,  qui 
talem  nasci  fecit  qui  displiceret.  Quod  si  jure 
remunerandus  est  Justus,  et  condemnandus  in- 
justus,  jam  non  naturse  respondetur,  sed  volun- 
tati :  quia  natura  libera  est,  voluntas autem  in causa 
est,  quae  sensibus  accessus  patitur  et  recessus  ;  ut 
injustus  videns  coronari  justum,  se  autem  damnari, 
sioi  imputet,  qui  contra  legem  sensibus  credens 
malum  fecit,  cum  potuit  facere  bonum.  Numquid 
potqrit  accusarisol,  guia  urit ;  aut  aqua,  inquia  in- 
frigidat?  Autnumquid  remuneranda  estaqna,  quia 
sitiafiectos  homines  recreat ;  velprsemiisafticietur 
soL  quia  reftcit  homines  calore  suo  post  frigus  ? 
Quod  enim  naturee  suae  est,  faciunt:  unde  necdam- 
nantur,  nec  laudantur  ;aliadenim  facere  nesciunt. 
Sed  quoniam  non  itaest  ut  aestimantstellarum  spe- 
culatores,  ratio  actuum  probat  Non  enim  inveniri 
potest  qui  bene  faciatsemper  ;autmaIe.Tuncenim 
▼ideretur  sic  natus  ut  bene  ageret,  si  irreprehensi- 
bilis  perraaneret ;  et  ita  digne  aestimaretur  ut  esset 
malus,  si  in  eo  duraret  ut  male  faceret  semper:  at 
cum  etillum,quem  bonumputas  natum,aliquotie3 
▼ideas  male  agere  ;  et  hunc,  quem  malum  natum 
dicis,  nonnunquam  cernas  facere  bonum,  quomodo 
hoc  verum  probas,  ut  malus  malus  sit,  et  bonus 
bonus,  nisi  quiahoc  maglscerlissimum  est,  quia  ubi 
animum  quis  dederit,  in  eo  proficil^NametcausiB 
8unt,  qu8B  generant  peccata,  utautinvidia  quislili- 
gety  aut  inimicus  ezistat.lllaautemqufie  alege  pro- 
hibentur,  non  palam  neque  manifeste,  sed  occulte 
admittunt.Quare,  nisi  quia  reverentur  legem  ?  Sin 
▼ero,  ita  ut  asserunt,  ad  hoc  nati  essent  ut  male  fa- 
cerent,nonqu8ererent  latibula,  neque  aliquamlegi 
reverentiam  exhiberent  ;  sed  passim  ea  facerent 
quee  cogeretnatura.  Sedcum  videasprocuraripec- 
catis,  et  excogitari  ut  possint  latenter  admitti  ;  et 
loca  enim  et  personas  et  tempora  eligunt,  ut  mali 

gropositi  impleant  voluntatem  ;  simili  modoetiam 
oni  judicio  quodam  etbona  opera  sua  discernunt, 
ut  pro  tempore  et  causa  alicujus  bonum  suum  dis- 
tribuant :  quod  utique  non  jam  naturae  imputandum 
est,  sed  quae  in  natura  est  voIuntati.Siauteranatu- 
rale  esset,  cessaret  judicium.  Nam  sirem  plenius 
di8cutiamus,quinuncjustisunt,injustosillosprius 
fuisse  ostendemus :  dataautem  operaimmutatisuDt. 


IpseetenimAbraham  per  fidemjustiOcatusIegitur 
{J(Mobi n,  23,  et Rom.  iv,  3).  An te ergo non f ui t,  quippe 
cum  patre  suo  duce  idola  coluisse  intelligatur.  Et 
Zachaeus  utique,  cui  postvulgarem  vitam  testimo- 
nium  perhibet  Dominus  (Luc,  xix,  9).  Et  vas  elec- 
tionis,  qui  istudetiam  fatetur,dicens,  Eramus  et  nos 
natura  filii  irx,  sicut  et  cxleri  {Ephes.  n,  3)  :  quia 
cedit  voluntas  pro  natura.  Ex  voluntate  enim  quis 
judicatur,  non  ex  natura.  Sinedubio  etomnesmar- 
tjres  et  justi  factisunt  boni ;  quianon  fidelesnati, 
sed  renati  sunt.  Etquantos  scimus  turpis  vitae  fuiSse, 
et  prodigos  cultores  luxuriae,  guinunccontinentes 
et  sancti  sunt  ?  Accedente  enim  timore  Dei,  vin- 
cuntur  vitia,  quse  prius  dominabantur.  Quantum 
autem  possit  timor  legis,  hincadvertamus.Ante  Ju- 
liani  edictum,  mulieres  virossuos  dimittere  nequi- 
bant.Acceptaautempotestate,c(£peruntfacerequod 
prius  facere  non  poterant;cGeperuntenimquotidie 
viros  suos  Iicenterdimitlere.  Ubilatuitfatumtantis 
temporibus?TimorecredoIegis  occultabatse.  IUud 
autem  quomodosubintravit.quodtradidit  Moyses? 
Dormientibus  credo  fatis.  Tantaenim  tradita  sunt 
illis  servanda,  ct  talia  qualianulla  gens  babet  prae- 
cepta.  Etnehocaliquisadplagam  coeii  referendum 
putet,  in  omnem  prope  orbem  dispersi  mandata  le- 
gis  suae  cuslodiunt.Hsecpr8eceptacontra  fatasunt. 
Nonenimfortefuerunt  tribusmillibusanniset  supra 
a  constitutione  mundi  :postea  autemdata,perma- 
nent  usque  in  finem.Quod  ergo  tot  miilibus  annis  non 
fuit,  quomodocoepit?  Stellarumenim  cursus  a  con- 
stitutione  mundi  est.  Et  quid  illud  est,  cum  tanta 
multitudo  Judseorum  sitper  totum  mundum,  nemo 
immutetur  ex  his  utfiat  gentilis,  cum  videamusex 
Paganisjlicetraro,  fieri  Judseos  ?  Ecce  quantum  per* 
tinetad  ritum  Judaeorum,  exclusumestfatum ;  quia 
el  extra  fatum  esse  coeperunt^  et  in  eo  permanent. 
Quid  videturde  Sodoma  etGomorra,quorum  qua- 
lis  fuerit  exitus,  vindicta  obtutibus  adjacet  (Gen. 
XIX, 24)?  Sic  fuitutomnesspurcitieeinfamiaaspersi, 
divino  igne  consumerentur.  In  cataclysmo  omnes 
unius  fati  fuerunt,  ut  omnes  una  morte  et  eodem 
tempore  cuncti  perirent,exceptadomo  Noe(/(i.vn). 
El  omnis  exercitus  Pharaonis  uno  decreto  natusdi- 
cetur  *,  ut  inepluserrormatheseos  vindicetur,quia 
demersi  sunt  m  Rubro  mari  cum  suo  rege(Exod. 
XIV,  24).  Et  alia  qiianta  exempla  sunt  guse  prseter- 
mittimus,  quia  ad  satisfactionem  sumciunt  duo 
exempla  ;  quanto  magis  tot  mysteria  ?  Nam  et 
cnnctse  gentes  di  versa  habent  instituta :  et  guod  alibi 
licet,  hic  non  licet ;  et  iterum,  quod  hic  Ucet,  alibi 
nonlicet.  Hic  enim  inurbe  Roma(a)etfinibusejus, 
qu8e  sacratissima  appel]atur,Iicet  mulieribus  viros 
suos  dimittere,  cum  cautum  sit  inlegedivina,  utne 
▼iri  quidemhac  potestateuterentur,  excepta  forni- 
cationis  causa  (Matth.  v,32).  Ecce  inhac  re  meiiores 
sunt  Barbari.  Quod  et  hic  servari  posse  non  im- 
possibileest,  quiaprinsservatumdocetur.  Mutatum 
est  ergo  fatum,  quia  coepit  licere  quod  anteprohi- 
bitum  erat.  Eteunuchosin  regno  Romano  fieri  non 
licet,  apud  alios  licet :  quia  autem  et  hic  possent 
fieri,in  absolutoest  ;namfactumIicetoccuIte  pro- 
batur;  siautemcessarettimor,  publicefieret.Metus 
ergo  prohibet  fatum  ;  vincitur  enim,  si  quod  vult 
facere  non  facil.  Et  Persae  muliernm  more  inaures 
habent,  quodhic  inhonestum  etillicitum  est:quia 
autem  et  hic  fieri  possit,  attestantur  anlistites  Ma- 
tris,  qnee  appellatnr  magna  ;  et  reveramagnafuit, 
sed  meretrix:  sedineo  distat,quiaisti  cineedi  sunt, 
illi  viri.Et  quiddicemus  ?Inomni  orbe  terrarumhi 
solihocfato  nascuntur,  utabscisiinmulieres  trans- 
formentur,  uttotomundo  istipauculi  inveniantur; 
quos  constat  miniscircumveniri,etpromissispraB- 
miis  ad  hunc  dolorem  et  dedecus  cogi  :  si  autem 
ad  hoc  nati  essent,  non  cogerenlur.  Persse  licitum 

1  Sic  Ms.  Colbertinus.  At  editi,  damnatut  dieitur. 
(a)  RomeB  hsc  scribuntur  ;  cam  alio  in  loco  scripta 
sit  qu8B8t.  84. 


23S5 


QU/ESTIONES  EX  UTROQUE  MIXTIM. 


2356 


habent  cum  filiabus  suis  conyenire,  quod  et hic  fleri 
posse  ostenditur  per  id  quod  aquibusdam  factum 
probatur.  Sed  quia  vindicta  intervenit,  metu  cor- 
repti  sunt,  ne  facerent  quod  potest  fieri,  sed  non 
licet.  Omne  enim  quod  prohibetur, ideo prohibetur, 
ne^  quia  potest  fieri,  fiat :  si  autem  fati  esset,  non 
posset  fieri,  neque  prohiberetur.  Nam  si  non  esset 
fati  et  prohiberetur,  posse  tieri  quod  fati  non  est 
significaretur.  Etquaeprudentia  estprohiberequod 
non  potest  fieri ;  ac  si  aliquis  prohibeat,  ne  quis  de 
urbe  Romana  transvolet  in  Hispaniam,  aut  ne  quis 
humeris  montem  transferat?  Ilia  autem  quae  pos- 
sunt  iieri  cum  non  debeant,  prohibentur.  Mos  Mau- 
rorumest  ut  inaures  etiam  m  naribus  habeant  fe- 
min«  ;  numquidfatiest?Si  fatiesset,  huctranslati 
sic  manerent ;  quia  si  fatum  est,  unusquisque  se- 
cum  habet  fatum  suum  :  sed  quia  non  est  fati, 
omnes  indevenientes,  hic  immutantur,  videntes 
turpe  istic  videriquod  illio  decorum  putatur.  Certe 
apud  omnes  gentes  niimerus,  numerus  est;  terra, 
terra  est  ;  et  aqua,  aqua  est  ;  et  aer,  aer  est ;  et 
ignis,  ignis  est.  Numquid  potest  altcubi  reperiri 
terra  quoe  non  arida  sit,  aut  aer  qui  palpabilis  sit, 
autaquaguae  nonfluxaet  frigidasit,  yei  ignis  qui 
frigidussit  ?  Sicubique  Jupiter,  Jupiter  est ;  et  Sa- 
turnus,  Saturnusest ;  et  Venus,  Venus  est.  Eodem 
modo  et  cestera  signa.  Ars  enim  ista  una  ratione 
tractatur  ubique  :  sedquiaapudomnesgentes  ins- 
titutamanent,  nonfatorum  rationequae  ubique  una 
est,  sicut  tractant,  sed  hominum  excogitatione. 
Quidquid  enim  alicui  qui  primus  putatus  est  apud 
8U08,  quodratione  dignum  visumestetaptum  de- 
cori,  statuit  quibus  prseerat.  Inde  unaquaeque  regio 
yei  gens  propria  habet  quoe  servet.  Sicut  Solon  et 
Lycurgus  multastatueruntqufleaGreecislegis  more 
servarentur,  qusepaulatim  deflciente  regnoeorum 
obhtterata  sunt.  Nam  regibus  Judaeorum  muiae 
placuerunt  ad  sessum  ;  Romanorum  autem  non 
mulee,  sed  equi  ;  Garamantum  autem,  qui  supra 
Tripoiim  Afrorum  sunt,  regibus  tauri  placuerunt  ad 
sessum  :  Persarum  veroreges  yehiculis  feruntur; 
nam  yeteresreges  Persarum,  nec  videbantura  po- 
pulis  :  et  reges  Madiancamelis  deiectanturad  ses- 
8um,  ita  ut  et  coila  eorum  aureis  ezornentur  tor- 
quibus  :etperAfricam  asinis  magis  yoluntinsidere 
quam  equis.  Gum  omnia  ubique  siot,  non  tamen 
o  nia  omnibus  gratiosa  sunt  ;  quia  unusquisque 
eligit  quod  magis  apudillumhabeatgratiam.  Nam 
et  nobis  ipsisdiversa  voluntasest,etin  vestibus,et 
in  cibis,  et  in  cretero  usu,  et  in  ipsasententia.  Quod 
ne  fati  dicantqui  multorum  diversa  asserunt  fata, 
hsec  res  probat,  quia  frequenter  mutatur  nobis  vo- 
luntas.  Quod  enim  diu  amayimus,  posteadisplicet ; 
et  diligereincipimus  quod  prius  libenter  non  habe- 
bamus,  et  facta  consuetudme  immutati  manemus. 
Ordinem  autem  sidicunt  csse  fatorum,  utsit  quid 
quibus  efflciant  temporibus  pcr  intervalla  recur- 
rentia  pristina,  ut  putaquod  hodie  faciunt,  iterum 
facianl  post  lempus  :  non  enim  in  uno  dicuntur 
manere.  Nam  per  disciplinam  et  consuetudinem 
vincuntur.  Mulieribus  etenim  Romanorum  multis 
temporibus  yini  usus  incognitus  fuit.  Disciplina 
enim  factaconsuetudinecon^rmavit  sensumsuum, 
utretineretquod  prodesse  didicerat.  Numquidillis 
temporibus  haec  fala  fuerunt,  et  postea  mortua 
sunt,  ut  cessaret  res  hene  inventa  ?  Sed  non  fata 
hffic,  sed  disciplina  inv^merat.  At  ubi  recessuni  est 
a  consuetudine,  periit  disciplina.  EtveteresRoma- 
norum  tantae  continentiee  fuerunt,  ut  etiam  oblata 
munera  refutarent,  bonam  famam  divitias  arbi- 
trantes,  et  virtutem  voluptatibus  prseponentes  :  et 
his  fatis  successum  est,  aut  obierunt  ;  sednon  fati 
fuit,  sed  disciplin?B,  qune  etiam  ipsius  fati  pcedago 
gus  est.  Quomodoenimpotest  fati  esse  quod  neque 
ante  tempus  habuit,  nequenunc  habet?  Etquidem 
nescio  utquid  tantam  invidiam  fato  faciant,  ut  in 
omnibus  gestisipsum  dicant  auctorem^  cum  sit  et 


non  sit.  Ubi  enim  disciplina  est,  non  est ;  et  abi 
consuetudo  est,  non  est ;  etubicasus  est,  non  est : 
ubi  autem  videtur  esse,  timore  legis  vmcitur  ;  et 
libidoenim  metucompescitur,  et  quaestus  pecuniae 
propler  Oeum  promerenduiu  repudiatur.  In  hac 
ergo  parte  negari  non  potest,  quia  non  potest  noo 
e^«se  quod  vincitur  :  et  tamen  recte  potest  dici  et 
in  eo  ipso  non  esse^  quia  caret  auctoritate  quod 
yincitur.  Itaque  Dei  legem  qui  sequitur,  et  consue- 
tudinem  tenet  bonae  vitae,  buic  cedunt  omnia  quae 
dicuntur  fata.  Tantum  enim  potest  consueludo,  ut 
etiam  bestias  mitiget.  Nam  male  vivere  volentes, 
ipsi  sibifata  constiluunt.  Per  luxuriam  enim  etvo- 
luptatem  flt  iutemperantia  et  inquietudo,  quae  pa- 
rit  incontinentiam  et  iracundiam.  Etscientesutud 
poena  dignum,  nt  immnnes  se  faciant,  pudorem 
passi  fatis  adscribunt,  cum  de  hac  re  cogitantibus 
adjulorium  faciaut  daemones  quia  et  hoc  statuunt, 
ut  male  cogitantibus  tribuant  eflectum  :  istos  fata 
appellant,  noninteliigentes  quia  sunt  hominis  ini- 
mioi.  Nam  si  per  sensus  non  subintrarent  peccata 
ad  animam,  sed  de  intus  nascerentur,  recte  omne 
quod  delinquitur,  fatorum  esse  videretur  :  cum 
autem  yideant,  per  visum  et  auditum  et  per  reli- 
quos  sensus  nasci  concupiscentiaoi  pecoatorum 
(adjuvautibusinimicisquisuggesserunt  faciendum 

3uod  contrarium  est;  etnonputatur  quamdiuflat: 
ulce  enim  yidetur  cum  flt,  aut  antequam  fiat ; 
perfectum  autemapparetesse  amarum),quid  fatis 
imputant  ?  Quia  autem  potest  vinci,  hinc  adverti- 
mus.  Gogitantibus  etenim  nobis  et  de  aliqua  re 
sollicitis,  silent  inimici,  et  conquioscit  lihido  :  doq 
enim  possunt  suggerere  occupatis  nobis.  Numquid 
aliquisadaliquamremalicuiaeditoaliudsuggerit? 
Non  facit,  sciens  aut  se  non  audiri,  aut  aporiari 
quasi  importune  suggerentem.  Ita  et  inimici  quos 
constat  essedsemones;  iisuntenimdiiPaganorum, 
qui  si  yiderintdivinis  rebus  nos  occupatos,  nonse 
ingeruntad  contraria  suggerenda,  sed  in  iosidiis 
sunt  quaerentes  occasionemqua  seingerant.  Muoi- 
menta  ergo  sunt  animorummeditatioassidualegis 
Dei  et  operatio  ;  quia  si  otiosos  nos  viderint  a  re- 
bus  divinis,  excitantur  ad  soflicitandos    nos.  Ipsi 
enimsunt  qui  per  carnemet  sanguinem  seminaot 
concupiscentias.  Quamyis  enim   habeat  caro  pro- 
prium  motum  originis suae,  quianon  estotiosa*  car- 
nalis  nativitas  ;  tamen  in  hac  re  acceditad  necem 
hominura  adjutorium    daemonum.  Diversa  enim 
snnt  daemonia,  et  disparem  habentia  voluntatem. 
Qusedam  enim  sunt  quee  cum  perturbant  animos, 
eiidunt  corpora:  quaedam  vero  admiscentia  sesan- 
guini,  generant  animis  desideria  :  alia  autemcordi 
hominis  se  copulantia,  suggerunt  cum  blanditiis 
coiitraria:  nonnulla  autem  sunt,  quae  solacorpora 
obhgant    inflrmitatibus  ;  sicut  et    illam     fiiiam 
Abrahse,  guam  Dominus  curavit  {Luc.  xin,  11-16). 
Hoec  omuia  ignorantes  Pagani,  fatum  appellant : 
cum  diversee  sint  causae,  etista  ab  inimicis  procu- 
rentur,  ut  quacumque  ex  causa  irritetur  homo,  et 
subjiciatur  passionibus.  Sed  fatum  bonum  appel- 
lant,  cum  bene  temperata  suntcorpora,  autaffabi* 
litatecommendantur,habentiagratiamquamdam: 
malum  autem  fatum  esse,  si  plus  caloris  habeant, 
aut  humoris;  aut  si  quis  non  sit  aspersus  gratia, 
sed  magisaddetrimentaparatus,quosinfortunatos 
vocant.  Fac  vera  esse.  Videmusenim  haec  etiam  io 
animalibus,  ut  plus  habeaatcaloris  :  sed  animalia 
non  sunt  rationaliasicuthomo,  utpossintadhibita 
cura  corpus  suum  teniperare.  Ideoenim  imperator 
est  corporis  animus,  ut  gubernet  illud  retinaculis 
legis  divinse.  Eaenim  quaesive  impulsucarnis,sive 
ab  inimico  suggeruntur,  non  esse  utilia  lexosteo- 
ditdivina.QuamideoadjutoriodeditDeuSyUtdictao- 
tem  inimicum  mala,  quasi  bona  respicientes  legis 
prsecepla,  illumintelligamusesse  8eductorem,quia 

<  Ita  Ms.  Golbertinus.  At  editi,  oceim* 


2357 


APPENDIX. 


2358 


aliud  suadet  quam  docetlex.  Sic  ergofrenaturcor^ 
pufl,  ut  quia  fervet,  miDus  illi  detur,  et  a  deliciis 
retineatur.  Sicut  enim  corpus  febricitans  si  accipit 
escam  aut  potum,  increscit  ilii  calor  ;  itaet  hujus- 
modi  corpora  qiiae  sanguinis  fervore  nruntnr,  ve- 
hementiusexardescent,  nisi  fuerintgnbernata.  Igni 
eaim  si  deest  esca,  sopitur.  A.nimi  est  diicere  cor- 
pus.  Si  autemdimiseritiiluduteatquo  vulr,pr8eci- 
pitabit  ipsum,  sicut   equus  furiosus  negligentem 
sessorem.  £tquia  corporis  forvor  plus  exardescit, 
agentibusinimicisadueceptionemanimGe;quianon 
corpus  desiderat,  sed  calore  suo  generat  animae  de- 
sideria  ;  Dei  nostri  assistentia  >  imploranda  estad 
tuteiam,  ut  prohibeat  eos  :  qtiia  non  est  nobis  coUuc- 
tatio  adversus  earnem  et  sanguinem,  sed  adversus  prtn- 
eipes  et  potestates  (Ephes.    vi,  l^)  ;  quibus  amotis, 
facile  erit  carnis  et  sanguinismotum  comprimere. 
Exstinguitur  enim  incendium^  sidesit  materia  per 
<}uam  urat.  Illis  autem  eveniunt  quae  a  mathema- 
ticis  dicuntur,  qui  credunt  futurum  quod  dicunt. 
Illud  enim  agitur  subtilitate  dfiemoniorum,  ut  ea 
efHciant  quae  antistites  illorum  dixerint  fiitura,  ne 
falsi  detecti  credantur.  Circaeosvero  quiresponsis 
illorumnon  commodanttidem^  non  prrevalet  effec* 
lus  eorum  :  quia  neque  ipsi  tam  intenti  sunt,  ut 
satisfaciant  eis  qui  iliis  non  credunt ;  neque  patitnr 
Deus  facere  iilos  per  quod  seducanlur  tidentes  de 
Deo,  et  noncredentesdiabolo.Omniaenim  sic  Deus 
instituit,  utsecundumuniuscujusquefidemeveniat, 
utarbitriumliberum  maneatvoluntatis:  ac  per  hoc 
qui  Deo  credit  ad  auxilium  ejus  confiigiens,  nihil 
ei  poterit  praevalere  ;  certus  est  enim  in  potestate 
ejusesse  quae  fecit,  et  non  auderecontraeumquem 
videt  Deum  communem  habere  propitium.  Certe 
fecit  Deusmundum,  etsolcmetstellas  creavit,con- 
stituens  eis  cursusquibusgubernatur  genushuma- 
num :  numquid  non  habet  potestatem  imperare  illis, 
ut  aliquando  aliud  faciant,  quam  decretum  habent  ? 
Sic  enim  ea  condidit,  ut  voluntati  subjaceant,  tunc 
demum  cursus  decretos  exsequantur,  si  aliud  mi- 
nime  fuerit  praeceptum  :  ut  si  rogatus  ab  iis  fuerit 
quibus  ministrant^perid  quod  aut  importunaesint 
pluviflB,  aut  nimia  siccitate  steriles   fructus  appa- 
reant,  jubeat  temperari   tempus :  aut  si  forte,  ut 
assolet,  irato  Deo  vivant  homines,  dum  per  luxu- 
riamet  vanitatemoberrantesnonfaciuntqiiod  pla- 
cet  Deo,  diutissimesuspensapiuvia,utfactumlegi- 
mus  sub  Eliaet  Elisaeo, famen  excitetsuperterram, 
satisfactione  placatus  annuat   ut  imbres  irrigent 
aridam  (III  Reg.  xvui,  43).  Eodem  enim  modo  ratio 
mundi  est,  ut  imperiumsaeculare.  Quomodo  enim 
qtiidam  pressi  a  rectoribus  provinciarum.adauxi- 
Imm  Imperatorum  recurrunt  ut  erigantur  ;  ita  et 
homines  siadversasibividerint  t6mpora,supplices 
se  praebeantDeOyincujuspotestate  siintomnia.Sed 
hocmathematicis  nouvidetur.  Aliudenim  inquiunt 
fieri  non  posse,  quam  ut  sidera  decretas  sibi  im- 
pleaut  causas  :  et  neque  revocari,  neque  a<l  aliud 
impelli  possunt,  sed  semel  statuta  servant  officia. 
Hffic  mathematicorumasseveratioest,  iitdicantfata 
immutari  non  posse,  nequeprecibusaliguid  impe- 
trari ;  quia  semel  Dcum   dicunt   statnissc  totius 
mundi  rationem,  et  ministris  sideribus  tradidisse, 
quoe  neque  retro  neque  ante  fieri  possunt.  Hic  est 
error  mathematicorum,  qiio  etDetiui  pnlsaut.  Per 
hanc  enim  asseveraticmem  negan  t  aiiquid  posse  fieri 
extraordinem  mundi,  ut  omnia  qiue  in  mundo  a 
Deo  facta  leguntur,  sianuindi  legediscordant,ne- 
gent  credenda  :  illa  autem  asseverant  qure  juxta 
mundi  statuta  facta  dicuntur,  ut  neque  virgo  pepe- 
risse  dicalur,  neque  virga  Aaron  floruisse  et  fruc- 
tumuttulisse(Mim.  xvii,  8),  neque  Saraanus  pepe- 
risse  {Gen.  xxi,2).  Hoecenimmundiratio  nonhahet, 
quia  extra  mundi  ordiuem  a  Deo  facta  leguntur.  b!t 
quid  mirum,  si  auctor  mundifecitquod  non  potest 

1  Ms.  Colbertinus,  ductio. 


mundus  ?  Sed  transgressus  videretur,  aiunt,  ratio- 

nemquamstatuit,sialiteripsefecissedicatur,quam 
mundo  decrevit.  Age  vero,   mundo  legem  staluil 
faciendi,  aut  generandi ;  numquidsibi  ?  Et  humih- 
tas  ejus  erat,  si  sic  faceret,sicutab  eoconditus  est 
mundus?  Kt  uude  ab  eo  factum  intelligeretur,  si 
mundiiegefecisset  quod  fecit  ?  Utautem  mtelhgere- 
tur  a  Deo  faclum,  uou  a  mundo,  aiio  ordinefactum 
est.  Certe  solidecrevitutincessabiliter  impleat  sta- 
tutaspatia,  nec  habeat  licenliamstandi  ;numquid 
quihanclegem  ei  statuit,  non  ipsi  licebit  statuere 
illum?  Certe  judicibusstatutumestnehceatinreum 
datam  sententiam  revocare  ;  numquid  et  ipse  impe- 
rator  sub  haceritlege  ?Namipsi  solilicetrevocare 
sententiam,  etreummortisabsolvere,  etipsiignos- 
cere:  quanto  magis  Deo  licere  debet  quod  mundo 
concedinondebuit,quia  Creatoris  sui  est  famulus? 
Deniquemundusperlegem  sibi  traditam,  occidere 
potest,vivificarenonpotest;perintemperantiamc8B- 
cumcreare  potest,  oculos  illi  reformare  uon  potest ; 
imbeciilem  ettegrum  facere  potest,  curare  iilum  non 
potest:  hoc  enim  sibi  Deus  reservavit,  unde  appa- 
reat  eum  Dominum  omnium  esse.  Ad  subruendum 
enim  fatumpertinet,quiamortuisurrexerunt;  caeco 
nato  oculi  reformati  sunt,  uegri  et  paralrtici  confir- 
mati  sunt,  et  caetera  quae  facta  stint  alia,  ut  confu- 
gientibus  ad  Deum,  si  quid  fati  esse  potest,  impe- 
dimentuin  afferre  non  possit.  Dicit  enim  Joannes 
aposlolus  :  Major  est,  inquit,  qui  in  nobis  est^  quam 
qui  in  hoc  mundo{i  Joan.  iv«  4).  Rogatus  enim  Deus, 
etiam  quee  statuit  amovet.  Nam  utiqrue  staluit  in 
peccatores  vindicandum,  et  tamen  aeprecantibus 
ignoscit;  quia  ipsi  soli  licet  ligare  et  solvere.  Unde 
oum  soli  slatio  concessa  non  sit,  sub  Jesu  Nave  jus- 
sus  est  stare,  et  ol)edivit  ejus  imperio  {Josue  x, 
12, 13),contra  idquod  sibi  in  ratione  mundi  fuerat 
praeceptum.SubKzechiaautem  amphus  factum  le- 
gitur;  quia  ut  Ezechias,  quod  sibi  promissum  erat, 
verum  esse  non  dubitaret,  siguum  tale  accepit, 
quod  novum  esset  et  huinanisauribus  inauditum. 
Non  enim  sicut  prius  soli  jussum  est  ut  staret.sed 
ut  reverteretur  retro  (IV  Reg.  xx,  11)  :quod  videns 
Ezechias  certum  haberet  eum  posse  sibi  quindecim 
annos  addere  ad  vitam,  qui  de  hora  nona  fecerat 
sextam.  Et  quia  contra  mathematicos  est  quod 
Ezechiae  concessum  est,  negant  enim  posse  addi  ad 
vitam  ;  signum  iterum  in  hac  re  quod  contra  ma- 
thematicos  esset,  accipit.  Impossibileenim  asserunt 
aliud  astra  facere  qu.im  habet  constitutum.  Certe 
fati  esse  dicunt  servum  habere,  aut  non  habere. 
Esto.Ab  initio  mundi  haec  fata  ubi  fuerunt?Usque 
ad diluvium enim et infra multa  serie  annorum tran- 
sacta,  non  fuit  hasc  conditio  servitutis.  Aut  num- 
quid  ex  Nini  regis  temporibus  hasc  fata  coeperunt, 
qui  primus  dicitur  finitimis  bella  inferre  ccepisse, 
et  captos  facere  servituti  obnoxios?  Videsergo  pos- 
tea  hoc  esse  inventum,  et  non  esse  fati,  sed  actus 
daemonum  ;  quia  si  fati  esset,  ab  initio  mundi  fuis- 
set.  Ipsa  enim  sunt  sidera  quae  facta  sunt  in  initio, 
et  nunc  manet  cursus  eorum.  Et  antea  vita  homi- 
numagrestiserat,necdivitiisstudebatur:  quomodo 
nunc  astrologi  per  astra  dicuntdivites  et  pauperes 
fieri?  Numquid  mutata  sunt  astra?  At  versutia  et 
praestigium  estSatanae,  utea  per  stellas  dicatfieri, 
quaeangelissuis  ministris  operatur.  Accedenteenim 
temporequointerituseiappropinquat,majoraadin- 
venit  per quae  peccelur.  Ecce  scimus laborasse  fame 
Itaham,  et  Africam,  et  Siciliam,  et  Sardiniam;  di- 
cant  malhematici,si  omnes  hi  unum  fatum  habue- 
runt,  cum  inter  cenlum  ne  quidem  duorum  fata 
sibi  convenire  posse  dicantur.  Erubescanl,  et  ta- 
ceant ;  et  Deo  supplices  manus  tendant,  in  cujus 
potestate  sunt  omnia.  Sed  in  hoc  forte  subreptum 
est  fatis  ?  Quid  dicamus  esse  de  Fannonia,  quas  sic 
erasa  est,  ut  remedium  habere  non  possit  ?  0  infir- 
mitas  eorum  !  quia  fide  pendula  christianos  sese 
profitentur.  Dum  enim  de  promissis  dubitant,  nec 


a359 


QUiESTIONES  EX  UTROQUE  MIXTIM. 


2360 


de  iis  qu8B  facta  sunt,  cogitant.  Si  enim  ea  qusB  a 
Prophetis  et  Apostoiis  gesta  sunt,  considerarent, 
nunquam  fabulas  mathematicorum  admitterent. 
Scirent  enim  omnia  in  Dei  esse  polestate,  nec  ter- 
rerentur  c[uando  bonis  mala  accidunt;  quia  in  fu- 
turo  judicio  remunerabuntur,  memores  Apostoii 
dicentis,  Quia  per  tribulationes,  inquit,  oportet  not 
intrareinregnum  Dei  (Act,x\y,^\).  Contentus  enim, 
et  L)ei  sui  ezspectans  judicium,remuneratu8etiam 
Yindicabitur.  Si  enim  m  praBsenti  vindicari  deside- 
rat,aut  omni  aviditate  prffisentibus  frui  copii9,du- 
bitat  de  promissa  vita  ;  ac  per  hoc  in  futuro  inter 
perQdos  deputatus  poena  dignus  habebitur.  Mun- 
dum  enim  Deus  propter  eiercitium  fecit,  et  omni- 
bus  copiis  honestavit,  duas  causas  proponens,  prffl- 
sentem  et  futuram,  ccelestem  et  terrenam,  ut  ad 
probationem  esset  homini:  ut  qui  spreta  futura  yita 
praesentem  eligeret,  carni  deputaretur;  qui  vero 

Erffisenti  futuram  anteponeret,  spirituaiibus  dignus 
aberetur ;  et  qui  injuste  pressus  potentia  injusto- 
rum,  querelas  Deo  deponeret  vel  resignaret  ^,  in 
futuro  judicio  relevatusspirituali  gioria  honorare- 
tur.  Unde  nulius  sanctorum  in  mundo  gloriosus 
apparuit,  neque  prsBsentes  dilexit  delicias.  Hino 
Apostolus  :  Habentes,  inquit,  vietum  et  vestitum,  his 
contenti  simus  (I  Tim.  vi,  8).  Sed  qui  est  christianus, 
etiam  dolet,  si  feliz  videatur  in  saeculo,  cum  Chris- 
tianorum  dignitaset  felicitas  nonin  terris  promissa 
sit,  sed  in  ccBlis.  Quomodo  christianum  se  dicit, 
qui  non  illic  gloriari  vult  ubi  promissum  est,  sed 
hic  ubi  prohibitum  est?Si  enim  expediret  prflBsen- 
tibus  frui,  non  utique  haec  contemnentibus  coeles- 
lia  promitterentur.  Qua  ergo  spe  Christiani  mathe- 
maticis  aures  commodant,  cum  audiant  Joannem 
apostolum  ciamantem  et  dicentem  :  NoUte  diligere 
hunc  mundum,  neque  ea  quas  in  hocmundo  sunt(iJoan, 
u,  15)?  Itaque  si  hflec  sunt  fidei  vel  (egis  nostrae 
praecepta,  ne  mundus  diligatur,  neque  ea  quffl  in 
mundo  sunt;(|uid  est  ut  quidam  nostrum  queran- 
tur  contristati  de  aliorum  felicitate  quffl  est  in 
mundo,  quffl  apud  Deum  forte  infelicitas  est;cum 
magis  gaudere  deberent,  quia  non  iliis  mundus 
prfflstat  per  quffi  obligati  teneantur  humanis  rebus 
obnoxii  ?  Felicitas  enim  ista^  securitatis  facultate 
accepta,  divinorum  caret  soliicitudine.  Indiligens 
enim  sit  necesseestcirca  divina  oracula,qui  omni* 
bus  necessariii?  refertus,  unde  sit  sollicitus  non  ha- 
bet.  Aliaenim  sollicitudine  incipere  solent  laborare 
hujusmodi,  ut  amplificentur  in  sfflculo,  quod  sine 
peccato  non  potest  (ieri.  Si  propius  autem  aspicia- 
tur,  videbitur  inimicus  magis  illorum  esse  mun- 
dus,  quos  beatos  dicitur  facere.  Vix  enim  aliquis 
illorum  ccelestiacogitat.Gaudendum  ergoChristia- 
nis  est,  dum  recte  conversantes  premuntur  in  hoc 
soeculo.  Hic  enim  vincit  sfflculum,  qui  contentus 
quomodo  illi  evenerit  in  hoc  sfflculo,  Deo  gratias 
agit,  a  quo  si  quahic  denegata  videntur  tempora- 
lia,  reddi  speret  ffiterna.  Utquid  enim  Deus  futu- 
rum  judicium  statuit,nisi  ut  qui  injuste  deprimun- 
tur  ad  tempus,  vitaaeterna  donentur,  depressis  iis 
qui  per  potentiam  contemnentes,  aut  non  creden- 
tes  futurum  Dei  judicium,  impunitatem  esse  scele- 
rum  arbilrati  sunt?  Sed  fatorum  assertores  nogant 
futurum  judicium.Si  enimnascunturqui  boni  sint, 
et  e  contra  qui  niali  sint ;  quid  laudas  aut  accusas, 
quando  neque  bonus  congressus  laboravit  ut  vin- 
oeret,  neque  malus  negligens  fuit  ut  perderet?Quid 
enim  inter  privatos  fabulas  venditant?  Nam  judici- 
bus  oblati  peccatores,  nunquam  ausi  sunt  crimina 
sua  fatis  excusare;sed  semetipsos  reos  confitentes, 
jure  se  sententiam  excipere  non  neganl.  Itaque  le- 
gis  auctorilas  rationem  calcat  fatorum,  ita  ut  ne 
nominari  quidem  possint,  cum  se  commoveritlex. 
Quomodo  autem  evasuros  se  in  perpetuum  cre- 
dunt,  qui  nequiter  versali  legis  divinffl  severitatem 

*  Ms.  Colbertinus  reservaret, 


studio  quodam  ad  tempus  fugiunt,  non  cogitantes 
auctorem  legis  hinc  dissimulare  non  posse  ?  Nam 
hicimago  legis  est,  iliic  veritas  :  et  qui  iiluditima- 
ginem,  veritatem  illudere  non  potest.  Numguid  est 
aliquis  iocus  sine  Deo,  aut  aliquis  manus  ejusefifu- 
giat?  Putant  autem  blandientes  sibi,  quia  qui  hic 
evadit,  jam  securus  sit.  Et  quomodo  hoc  justum 
ffistimant,  ut  aliis  punitis  in  taiibus  causis  isti  eva- 
dant?  Certe  Deus  mundum  oonstituit,  et  qua  lege 
uteretur,  ostendit.  Diligens  enim  opus  suum  osten- 
dit  ei  viam,quaituradvitam,ordinansquibusduci- 
bus  uteretur ;  quia  est  et  via  qus  ducit  ad  mortem. 
Numquid  non  ergo  requirere  debet,  si  ii  c|uo8  mioi- 
stros  regni  sui  posuit.eojure  quoconstituit  popuium 
ejus  gubernarunt ;  aut  si  populus  edictum  ejus  sus- 
cepit,  aut  administri  fideles  mventi  laude  digni sint, 
aut  infideles  pCBuis  subditi  ?  Similiter  et  populus 
lege  servata  laudatur,  aut  contemptadaoinatur.  Hoc 

1'us  suum,  hoc  causa  exposcit.  Quomodo  ergo  qui- 
)usdam  displicet  futurum  judicium  credere?  Sed 
hoc  mathematicorum  inyenit  amentia.  Quomodo 
enim  possunt  futurum  accipere  judiciunif  qui  pre- 
senti  repugnant ;  quia  judicium  in  nativiiale  esse 
contendunt?Etquianativitatiimputaturprffimium, 
desipiunt  ipsi  cui  cum  quodam  judicio  oaturali  bo- 
nos  et  malos  non  fieri,  sed  asserunt  nasci,  peccan- 
tibus  retribuunt,  nec  patiuntur  inulta  esse  pecca- 
ta  ^  Virgisenim  malos  et  vinculis  intus  cornpiunt, 
quos  foris  inemendabiles  asserunt  natos.  Aq  quis 
prudentum  corripit  quos  scit  emendari  nonposse? 
quod  quidem  autstultiesset,  aut  iniqui.  Sed  oeboc 
ipsum  fato  dicant  fieri ;  qui  sub  fato  est,  non  facit 
c[uod  vult,  utet  ipsi  naturale  habeant  ut  vindicent 
in  eos  quos  sciunt  inconvertibiles  maaere  naUira- 
liter  ;  et  vere  quia  sic  dicendum  est,  ut  quidqoid 
fati  esse  dicitur,  stultitiffi  deputetur.  Quam  enim 
stultum  est  ut  cum  dicant  aliquem  malum  natum, 
nec  illum  bonum  probent  quem  asserunt  bonum 
natum  ?  Quomodo  enim  potest  bonus  judicari,  qui 
rem  iniquam  facere  deprehenditur  ?  Quid  enim  tam 
iniquum,  quam  ut  iniquus  credatur,  qai  negator 
aliud  potuisse  facere  quam  fecit  ?  Et  si  omoia  sub 
fato  sunt,  quomodo  iex  subintravit  qu»  non  sinat 
fieri  quod  fati  est?  Si  enim  tollatur  lez,  passim  pu- 
blice  iliicita  fient,  nec  potentes  poterunt  ferri,  nee 
erit  libertas ;  quia  et  qui  nunc  non  cogitat  malum, 
sublatotimoreincipietmalusesse.  Deniquelegimus 
legem  malorum  causadatam.  Sedethocipsumfatt 
forte  fuit,  ut  lex  daretur  ?  Etqua  ratioae  fata  sub&i- 
stunt,  si  generant  a  quo  destruantur  ?  Quidquid  fati 
est,  contradicitlexfieridebere.Careniergo  ratione, 
si  conlraria  sibi  generant.  Et  iniqua  suat,c[uianasci 
faciunthomines  ad  damnationem:  et  siiniquasuDt, 
auctoritatem  habere  non  debent ;  quia  omne  ioi- 
quum  punitioni  obnoxium  est.  Aut  ne  forte  legem 
nihil  prodessedicant,quiaguisicnatus  est  ut  malus 
sit,  per  legem  non  potest  immutari ;  quod  si  est, 
lex  superflue  data  est :  et  quomodo  fata  rem  super- 
fluam  fecerunt  nasci?  quia  nihii  sine  fato  *.  Ilaque 
fata  et  pro  se  et  contra  se  faciunt :  quod  si  ita  est, 
stare  non  potest  quod  per  inconstantiam  ratioois 
non  tenet  firmitatem.  Sedne  propterhoclegemfata 
esse  voluerunt,  ut  quos  malos  fata  faciunt  nasci,  a 
lege  damnentur,  ut  conveniatfatisexiegeadbibere 
punilionem  ?  Ad  hoc  quid  erit  quod  dicatur,  nisi 
quia  et  leges  et  fata  proprio  judicio  condemnari 
merentur,  si  pari  injustitia  hoc  elaborant,  ut  occi- 

^  Ms.  ColbertiDU8,sicle^it  hunc  locum  :  Etauia  veriist 
computalur  prcemii  resurgtl,  insi  qui  eum  quoaam  juiicio 
nalurali  bonos  et  malos  non  fieri,  sed  tuserunt  nasci»  pec- 
enntibus  retribuunt,  nee  patiuntur  inulla  ess$  petcata,  — 
Hanc  leclionem  adnailtit  Morel,  et  sic  corrif^endaro  jadi- 
cat :  pro,  Et  quia  veritas  eomputatur  pramii  resurgit^ 
legendum  est :  Et  quia  veritascum putaturpremi,r9SurgiL 
Nemo  inficiari  audeat  correctioQem  istam  esse  sensui.  si 
non  genuino.atsallem  Daturaliaccommodatissimam.  M. 

*  Ita  Ms.  GolbertiDus.  At  editi,  titJ^if  prod$siet  fato» 


2361 


APPENDIX. 


9a6i 


dantur  qui  non  sponte,  sed  fatis  agentibus  mala 
fecerunt  ?  Adhoc  Jex  conlradicit,  quia  fata  propria 
professione  damnandasunt.  Non  enim  negant  eos 
qui  mali  snnt,  fati  esse  quod  mali  sunt.  Lcxautem 
usqueadeo  adversa  est  ipsis  fatis,  ut  ncget  malos 
fati  esse  quod  mali  sunl,  sed  voluntaiis  illorum  : 
quamobrcm  illos  puniendos  rite  conslituit  ^  Nihil 
ergo  legi  et  fatis  commune  est,  quando  a  lege  ne- 
gaturquod  a  fatis  asseritur.Qua  autem  ratione  nati 
dicentur,  qui  malhematicos  urbe  Roma  prohibue- 
runt  ?  quod  diu  servatum  non  ignoratur,  et  certe 
pagani  fuerunt.  Quomodo  fato  fiunt  quse  contra  fa- 
tum  sunt?  Sed  si  est  fatum,  non  facit  contra  se. 
Isti  non  habeut  fatum,  qui  faciunt  contra  fatum ;  et 
si  hi  non  habent  fatum,  non  est  fatum.  Sed  est,  in- 
quiunt,  fatum  uuicuique  praeslans  qua  morle  mo- 
riatur.  Quod  si  ita  est,  nou  est  accusandus  homi- 
cida.  Nam  et  duplici  genere  se  defendet ;  quia  et 
ipse  falis  ageulibus  hoc  fecit,  et  ille  agentibusfatis 
occisus  esl.  Sed  inler  hfec  lex  pulsatur,  quia  punit 
oblatumhomicidam.Simiii  quoque  modo  nascitur 
qui  adulter  sit,  et  qu8B  adultera,  el  cui  iiat  adulte- 
rium.  Quod  si  et  hoc  sic  se  habet ;  etiam  nunc  lex 
tangitur,  quse  punit  aduiteros :  quod  si  vere  fati  es- 
set,  etiam  illepuniendus  erat,  qui  lalehabetfatum, 
ut  adulterium  patiatur.  Etipseenim  particeps  inve- 
nitur,  quia  fatum  cjus  admisit  ut  fieretadulterium. 
i£quum  ergoeratutautsimulcondemnarentur,aut 
simul  absolverentur.  Inter  haec  injusta  lex  videtur. 
Ideo  si  a  Deo  sunt  fata,  lex  non  erit  Dei ;  quia  hoc 
non  solum  Deo,  sed  nec  prudenti  convenitid  dam- 
narequodfecit.  Sedquoniam  nemounquamcontra 
legem  ausus  est  dicere,  vel  a  Deo  hanc  esse  negare, 
fata  a  Deo  dici  esse  non  poterunt,  quia  isla  Deus 
punit  per  legem.  Quando  enim  damnatur  quod  ht 
impelientibus  fatis,  sine  dubio  fata  damnantur.  Sed 
animae,  aiunt,  malae  ad  hoc  nascuntur  ut  male  fa- 
ciant.  Esto.  Sed  non  deberent  maifle  fato  nasoi,  ut 
innocentes  ab  his  possent  occidi.  Si  enim  iilae  malae 
animfie  esseut,  nasci  non  deberent,  sed  puniri,  ne 
occiderentinnocentes.Sed  non  anim8e,quas  malas 
fingunt,  innocentes  occidunt ;  sed  fata,  quae  sic  fa- 
ciunt  nasci  homines,  ut  occidantur.  Ac  per  hoc  non 
animae,  sed  iniqua  sunt  fata  ;  et  si  iniqua  sunt,  a 
Deo  nou  sunt :  ergo  a  diaboio  sunt ;  et  si  a  diabolo 
sunt,  simul  damnanda  sunl  cum  illo.  Et  quoniam 
discernere  dicuntur  singulis,  quomodo  moriantur, 
autferro,  autlaqueo,  aut  preecipitio,  aiitnaufragio, 
vei  aliler,  multis  modiseadem  praestant.  Nerno  enim 
potest  solus  ab  omnium  fatis  discrepare.  Quod  si 
qnis  inventusfuerit  discrepare,  jam  nonestfati,  sed 
eventus.  Et  si  in  unius  morte  eveutus  est,  erit  et  in 
multorum ;  et  jam  non  erit  fati.  Anaxagoras  in  pi* 
lam  conjectus  iussu  regis  contusus  expiravir,  quod 
non  contigit  uili  iiominum.  EtSisarfle  regi  Allophy- 
lorum  mulierpaium  in  temporafixit,et  itareddidit 
spiritum  (Judtc,  iv,  21).  Hoc  modouemo  e»t  mor- 
tuus.  Et  antea  cruci  homines  iigebantur,  quod  pos- 
teaedictoprohibitum  manet.  Si  fatierat,  quomodo 
desiit?Quandoenimquodfatiestprohibeturetnon 
fit,  vincitur  fatum.  Autsi  non  erat  fati,  non  fato  ho- 
mines  crucifigebantur,  sed  judicio  legis.  Et  ita  est 
utnonfatohominesdamnentur,  sedconvictiamaHs 
suis  operibus.  A  pud  Thuscos  *  natus  dicitur  auidam 
tam  formosus  facie,  quam  nemo  unquam  ruit :  et 
quia  vir  bonus  erat,  ne  cui  in  suspicionem  veniret, 
guia  etiam  honestarum  mulierumoculosiiliciebat, 
fkciem  sibi  septem  plagis  vulneravit,  ut  pulchritu- 
dinem  quae  ab  omnibus  desiderabatur,  damuaret 
(Valer.  iMax,  lib,  4,  cap.  3).  Ecce  quomodo  si  fata 
sunt,  superata  sunt.  Sed  forte  dicatur,  Naturee  fuit 
ul  formosus  nasceretur  ;  fati  vero,  ut  facies  ejus 
vulneraretur.  Quod  si  itaest,  jam  non  nascitur  fa- 
tum,  .«ed  accidens  causa  est.  Et  si  accidens  est,  non 
erit  fati.  sed  consilii,  aut  forte  eventus,quantum  ad 

*  Ms.  Colbertinus^  reoi  illot  rile  eonttituit, 

*  Ms.  Ck>lbertiDus,  Elrutcot. 


reliquas  perlinet partes.  Nam quid  aliud est  vincere 
falum,  nisiimmutare  naturam?Quodsiadeo  utique 
essety  nec  immutari  posset,  nec  vinci.  Legitur  nam- 
que cautum in  quodam  j uris  libeJio,  aiiquando  mu- 
lierem  quinque  peperisse :  quomodo  subreptum  est 
fatis,  ut  huic  soli  hoc  natura  decreverit,  auod  noa 
erat  fati  ?  Quod  si  fati  fuisset,  aliquantae  hac  sorte 
oneratfiB  fuissent.  Et  cum  quidam  ad  peregrina  loca 
prohciscerelur,  uxorem  suam  amico  quem  Gdelem 
sciret,commendavit,  non  utiquepuero,sed  maturse 
aetatis.  Qui  ut  diligeulior  custos  ejus  esset,  absoidit 
se  iiie,  ut  cum  ea  sine  cujusquam  suspicione  caute 
dormiret.  Quid  putamus,  fati  fuisse,  an  consihi  ? 
Sed  quomodo  fati  fuerit  quod  contrarium  est?  Qui 
vincitenim  quod  nalum  iu  eoest,  hic  exinanitfatum. 
Et  in  studiis  certe  fatorum  vertitur  causa,  ut  sciat 
quis  aliquid,  aut  non  possit  comprehendere.  Omnes 
ergosenatoresunum  habentfatum  ;  nuiiusenimse- 
natorum  sine  litteris  est :  et  gentes  quae  siue  litteris 
sunt.unumhabent,etoainesserviuniussuntfatt;ne- 
moenimservorumest  senaor.  Sedsiquod  nascitur 
diciturfalum,  quidquidaccesserit,  extrafatumerit. 
Aut  si  q  uod  accidit,  ex  fato  venit,  quare  per  laborem 
venit?  Tunc  enim  diceretur  fati,  si  invito  homini 
eveniret.  Quod  enim  evenit  ^  sine  providentia,  fa- 
torum  dicitur  :  quod  vero  excogitatur,  et  diu  pen- 
salur,  et  exercitiis  mediis  acquiritur,  cur  fati  esse 
dicitur  ?  Eunuchus  aliquis  natus  est,  alii  fiunt,  ubi 
erit  fatum  ?  lu  illo  credo  gui  natus  est :  gui  fiunt, 
quiddiceudum  dehisest^Diversumest  enim  nasci 
et  fieri.  Aut  si  hifato  facti  eunuchi  sunt,  ille  contra 
fatum  natusest  eunuchus.Etquaretam  raro  eunu- 
chus  nascitur,  ut  incredibile  videatur  ?  Quaedam 
mulier  fuil  in  urbe  Roma,  quam  constat  undecim 
marttos  habuisse  ;  et  ahus  vir  qui  duodecim  *  ha- 
buit  uxores  ;  quae  fata  sunt  quse  his  haec  decre- 
verunt  ?  Nam  tempore  imperatorisConstantini  ma- 
nifestum  est  pueUam  in  parte  CampanisB  immuta- 
tam  in  masculum,et  Romam  perduclam:qu8ehoc 
fata  fecerunt  ?  Alia  ut  opinor  qufle  vos  nescitis.  0 
si  dehoc  nomine  taceretis,  et  aliqua  eventui  et  ca- 
sibus  remitteretis,  quaedam  providentise  concede- 
retis  !  Nam  tantum  potest  virtus  et  industria  ani- 
morum,  ut  non  solum  naturae  resistat,  verum  et 
seipsam  emendetaut  inemendet,  qnia  habet  judi- 
cium  sui.  Traduntur  enim  mulieres  Scytharum, 
quae  Amazones  dictse  sunt,  cum  viri  earum  occu- 
pati  beilolonginquodiuabessent,  propter  sobolem 
se  miscuisse  servis,  et  omnem  marem  natum  ne- 
cavisse  relictisfeminifi,ita  ut  nullalanificio  operam 
daret,  sed  ab  iueuute  letate  paleestra  et  armis  im- 
buerentur.  Harum  tanta  virtus  in  rebus  gerendis 
fuit,  ut  per  multam  seriem  annorum  regnantes,  non- 
nuliasgentes  subigerent,  Asiamque  omnem  subtri- 
buto  ponerent.  Quid  ad  hoc  poteritdici  ?  numquid 
hfec  fati  fuerunt,  quae  per  tot  annos  sic  gesta  sunt, 
ut  omnia  quaefati  putantur  esse,  exinanirent  ?  Pri- 
mum,  utcontra  naturam  mulieres  spretis  viris  re- 
gnarent ;  deindequod  servis  mixtffi  sunt  propriis; 
tertio,  ut  omnes  nati  masculi  necarentur,  feminae 
vivificarentur.  Tanta  eas  prosperitas  est  secula,  ut 
sine  viris  regnum  coeptum  magnis  copiis,  magnis 
temporibus  propagarent.  Certe  hoc  factum  a  cons- 
titutione  mundi  nunquam  factum  est,  nisi  in  Scjr- 
ihia  tantutn  :  ne  forte  dicerent,  quia  cum  mundus 
innovatur  post  annos  mille  quadringentos  sexagin  ta 
sic  haec  veniunt  ;  quippe  cum  mundus  jam  sexto 
millesimo  anno  agitur,  quamdiu  quod  imitatusquis 
fuerit,  facit.  Nam  Crassus  Agelaslusdictusest,  quia 
semeitraditurin  vitarisisse.  CurJunius,  Brutusest 
cognorainatus  ?  Quia  sagaci  consilio  stultum  se  si- 
mulavit,  ne  a  superbo  rege  propter  pecuaifle  suee 
magnitudinem  occideretur.  Tempore  Constantini 
morionem  setriginta  annisfinxitquidam,  ipse  Sa- 

*  Ms.  GolbertiDus,  immineL 
>  Ms.  Golbertinus,  undecim. 


S363 


QUiESTIONES  EX  UTROQUE  MIXTIM. 


S364 


matius^  yocabatur,  utimperatorem,  sicutipsepos- 
tea  dixit,  a  Iflediis  suis  avocaret.  Ubi  est  ratio  fato- 
rum.  quandounnsquisqueqiiod  vultfacit  ?  Exclusa 
est.  Illud  antem  qualeest,qaod  fatornm  assertores 
supp1icationibussuntdevoti,cumsinthisadversic? 
Nam  et  aunossuos  hiscommendant^etde  nuptiis, 
et  de  profectionenu»Brunt,etdeemptionibns,  et  de 
digpnitatibus.  Quoa  si  fati  est,  quid  oras,  quid  sup- 
plieas,quodetiamteinvitofuturum  est?Sedqn6ero, 
inquit,  an  debeam  emere.  Ergo  non  in  fato  consis- 
titquod  tuncfaceredebere  te  dicis.si  didiceris  ex- 
pedire.  Nam  si  fati  est,  frustra  quaeris,  quod  velis 
Dolis,  quaerasnon  qu8eras,facturus  es.  Quotlautem 
pec  apud  eos  ipsos  fixa  est  ista  asseveratio,  idcirco 
jncerta  tentant,  ne  aliud  verum  inveniant  quam 
tractant.  Sed  prudentiores  qui  inter  eos  videntur, 
non  propter  fata,  inqniunt,  supplicamus,  cum  ea 
minime  immutari  sciamns,  sed  horum  causa  qufie 
juxta  fatasunt,nefaciantnobis  aliquidadversnm. 
Age  vero,  si   lescio  quis  bonum  fatum  habeat,  et 
juxta  se  sit  ah'quid  quod  videatur  contrarium,  qnid 
poterit  esse,  cnm  fatum  bonum  immutari  negetur, 
sicut  et  malum  ?Certehoc  quod  juxta  factum  est,  ne 
noceat  supphcatnr ;  nocebitenim  nisi  fuerit  supplica- 
tum  :  qnomodoergoillud  fatumimmutarinegatnr, 
quandohoc  quod  vicinumest,  timetur  ?  necenim  ti- 
meretur,  nisi  illnd  immutari  posse  crederetur.  Sed 
quid in  eo  magis  causa consistit,  ne  fatu m  mutari  di- 
calis,sinedubio,sinecausasupplicatis.Videteautem 
ne  hocfali  sitquodsupplicatis,quiasine  malosolet 
esse  quidqnid  fato  assignatis.  Certe  non  mala  res 
est  supplicare  :  cur  ergo  non  fati  esse  dicatur?  Si 
ergofati  eritqnod  snpplicat,cnjuseritsupplicare,et 
non  impelrare  ?  quia  si  fati  eral,  impetrare  deberet 
quod  suppIicat.Si  autem  fati  est  supplicare  etnon 
impetrare,  stultum  estfatum;  quiasupplicarefacit 
hominem,  quem  scit  non  impetrare.  Quod  si  nes'- 
citau  possitimpetrare,quod  illumfacitsupplicare; 
improvidum eritfatum,  et  carens  ratione  :  quiaom- 
nis  ignorantiainsipientiaest.insipientia  verostulti- 
tia  est.  In  hanc  partem  cadit  omnis  tractatus  Paga- 
norum.ViderintPagani,qnicircumfusacaliginenon 
vident  Inmen.  Antiquoenimerrorecircumventi,  ve- 
ritati  quae  prius  latebat,  aures  accommodare  detrec- 
tant.  Quid  de  quibnsdam  christianis  dicemus,  qui 
inSalvatore.ceu  solonominemutati,pristinierroris 
vindicant  vanitatem,  in  tantnmhebetatl,  ut  ipsum 
Deumsubfatoegissecontendant,dicentes,Ipsedixit, 
Nondumvenithoramea  {Joan.  n,  4) :  ut  horaheec  non 
voluntatis,  sed  fatalisconditionisfnissetnecessitas, 
cum  ille  voinntalissuflehoram  sii?nificaverit,quase 
tradi»  permiserit.  Deniqne  ait-  Potestatem  habeopo- 
nendianimammeam,  et  potestatemhabeo  iterum  sumendi 
eam(ld.  x,  18).Cessatergofatalisnecessitas,ubipo- 
testas  est  voluntatis.  Etquomodo  Salvator  appella- 
tur  a  nobis,  si  fati  sunt  qufle  agimns,  vel  accidunt 
nobis?QuiaideoSalvatordicitur,quoniamostendit 
nobis  viam  salutis  :  itaque  si  ab  hoc  ostensa  est, 
non  fati  fuit  quiaprius  latuit.  Et  quod  fati  essedi- 
cilur,  ex  improviso  evenire  contendunt.  Hoc  enim 
fidei  meritum  est,  quee  non  potest  dici  exfato,  quia 
quod  credilur,  aliis  saeculis  auditum  non  fuit.  Fala 
enim  hoc  dicunt  prflestare,  qnod  in  conversatione 
hominum  vertitur.  HocautemquarationepreBstare 
posse  dicuntur,  quod  ignorare  deprehenduntur  ? 
Hinc  esl  unde  Apostolus  ait,  Quem  nemo  principum 
hujussaeeuli  cognovit  (I  Cor.  n,  8).  Hi  sunt  principes 
et  potestates,raalos  angelos  sub  sehabentes,  qni  sub 
norainefalornm  voluptatessuasefficiunl,  pronteis 
libitum  fnerit,  sicut  et  assolent  malefici   conftteri. 
Sunt enim  quos  diligunt,  alios  non  amant,  quosdam 
oderunt.  Et  unicuique  hoc  suggerit  unusqnisque 
quoddiliflrit,quiaetipsidiversashabentvoluptates; 
aliis  libidinem  diversi  stupri,  aliis  munera,  aliis 
voluptatem,  aliis  petulantiam,  aliis  iram,  quibus- 

•  Ms.  Colbcrtinus,  Samtueitu. 
'  Ms.  Golbertinus,  pati. 


dam  avaritiam,alii8lucra,alii8damna  procarant, 
alis  charisma,  aliis  odia,  necnon  et  impedimenta. 
Et  aliquando  certis  temporibussatiatiquiescunliD 
otio  :aliqnandovero  ratione,  aliquando  occupatflB 
menti  non  se  iugerunt ;  qnia  nondominantur,  sed 
subrepunt  opportunitatem  quflerentes  quacapiant. 
Igilur  voluutatis  arbitrium  iiberum  est»  sed  duin 
quodam  desiderio  negligentes  circa  nos  ipsos  effi 
cimnr,sollicitantessuadentnobisadversa :  raaxime 
si  cogitare  nos  aliquid  quod  legis  divinae  non  est 
inveuerint,  veniuni  in  eoipsoadjuvantesutimplea- 
musquod  prohibet  lex.Nam  si  timorDei  inaQimo 
sit,  nec  caro,  nec  sanguis,  nec  principes,  nec  pro- 
testates  praBvaleut  ;  quia  Dei  adminiculis  sic  eos 
persequuntur,  ut  non  curalabore  vincaatur.  Siau- 
tempotestatis  noslrfle  non  essemus,  quomodo  dice- 
ret  Doraiuus,  Petite,  et  dabitur  vobit:  omnis  enim  qui 
petitf  accipiet  (Matth.  vn,  7,  8)  ?  Si  ergo  qui  vullpe- 
tere,  accipiet,  jamnonestillud  quodsoletdici,NoD 
qufle  volumus,  sed  quAB  data  sunt  habemus  :  quia 
volnntas  a  Salvatore  incitatur  ut  petat,  etaccipiat 
quod  petierit.  Pati  autem  hoc  esse  dicunt,  ut  sive 

Eetat,  sive  non  petat,fato  tamen  quod  au  t  malum  aut 
onunest,conspquatur,  Dominus  autemhoc  ezclu- 
dens,  ait  :  Filia.fides  tua  salvam  tefeeii  (Id.  ix,  ti). 
Nonjara  fatisil,  auandotides  percipit,  beneficium. 
Et  iterura,  Si  cr^aii, ait,  omniapossibitiasuntcredeiUi 
(Marc.  IX,  22) :  involunlate  utique  posuit  meritum; 
quia  fidei  bonum  est,  non  naturflB.  Fidesautem  res 
accedens  est,  qufle  excitat  ad  exercitium  voluntatem ; 
utquiain natura non est,  voluntas qufe  ia  naluraest, 
snscepta  fide,  meritum  ei  coliocet  apudDeum.  Ita 
enim  est  natnra  hominura  sicut  lapis,qui  cum  ignem 
non  habet  in  substantia,  habet  taraen  in  potenlia, 
ut  opere  creet  quod  non  videtur  habere,  quia  non 
existit,  sed  quasi  in  semine  ;  ita  est  ia  poientia  ut 
per  exercitiura  generetur,et  si  defuerit  exercilium, 
uon  fit  ;  quia  et  semen  nisi  exerceatur  non  gene- 
rat,  sed  ipsura  solura  manet.  Accessio  ergo  facit 
ut  generet.  Ita  et  homo  fidem  non  habet  in  natura, 
sed  semen  fidei  habet.quod  nisi  fuerit  provocatum 
et  excitatum,  fruclumnon  dabit,  id  est,  fidemnoa 
habebit.  Mathematicorum  enim  fatis  '  credentes, 
fideisemen  exterminant,  quod  et  Creatoriet  jusli* 
tiflB  ejus  testimouiura  perhibet.OpuseDimopificem 
oognoscit,  eteeqno  jnre  amoreque  et  facto  testatur. 
Fngiendnmoranibns  raodis  ab  hac  arte  monemus. 
Curiosi  etenim  ejus,  inimici  Dei  sunt,  et  sine  soi- 
licitudine  nunquam  sunt :  seraper  enim  suspensi 
exspectaut  quod  minimecertum  sciuut.  Nos  autem 
qui  de  Deo  omnia  prospera  credimus,  et  si  qua 
adversa  exstiteriut,  ejus  nutu  comprimi.  supplici- 
ter  vivamus  securi  de  ejus  protectione ;  nec  tamen 
nescii  quia  et  si  quid  adversum  bene  oobis  ageo- 
tibus  evenerit,  toleratum  proficiet  ad  coronam. 

DB  RATIONE  PASCHJE  *. 

CXyi(a).  — Pascha.dilectissimi  fratres,  a  passiooe 
appellatnm  est,  sicut  docet  nos  traditionis  hujus 
prflefiguratio,  quae  perfecta  est  in  iCgypto  per  fa- 
mulum  Dei  Moysen,  dicente  Scriptura,  Immoiatio- 
nis  *  Pascha  hoc  Domini  est  (Exod.  xn,  II).  Quae  ergo 
ratio  est  ut  mystictmi  sacraraentum  ^  persanguioem 
sit  celebratum,  et  reparatio  vitfle  per  morlem  ;  ut 
cum  mors  angraentura  faoere  se  putaret,  aecepto 
sanguine  Salvatoris  rainorata  deflueret  ;  et  cum 
virlnte  operatara  se  hoc  existimaret,  infirmata 
rueret?  Morti  enim  raors  per  opus  ejus  divina  pro- 
curatione  inventa  est  :  ut  quia  semper  mala  vult, 
cederetur  illi  ad  tempus,  ut  InjustitiflB  suas  opere 

1  Ms.  Colbertinus,  fabulis. 

*lta  Mss.,  et  editio  RatispoDensis.  Alifle  veru  editioDei 
addunt  :  Unde  Pateha  dietum  sit,  ei  ^omodo  per  tangui- 
nem  mystiee  eelebretur. 

*  Ms.  Colbertinus,  Immolatio. 

*  Ms.  CoIbertiDus,  mytterium  Memm. 
(a)  Deest  in  Mss.  secuDdi  geoerls. 


23^ 


APPENDIX. 


8366 


destructaS  regaum  ibiablatum  queri  non  posset. 
Quamvis  enimoiiiuia  possit  Deus,  nihii  tameu  fa- 
eitquod  sitratioui  absurdum.  Jnstitiamenimquam 
exigtt,  tiauc  el  facit,  uon  praesumens  cie  polestate. 
Magua  eslergo  proviilentiaerfl^a  penushiimaniim, 
utjuslitiam  servans.siceaquoB  jusle  decreta  erant, 
soiveret,  et  hominem  a  morte  eruerel  :  quanquam 
noa  immerito  teneretur.  Sed  quia  invidia  deceptus 
fuerat  diaboli,  jiistumfiiilhui(*,  subveniri.  Deienim 
seoteutiatenebatur,  sed  haec  operatus  fuerat  sata- 
nas.  Unde  sicul  justum  visum  esthunc  ernere,  ita 
etinjustumerat  per  potenliam  hoc  facere,  neglecta 
justitia.  Victus  enim  hoiuo  suadcnte  diabolo,  ut 
misericordiam  acciperet,  quasi  accusator  diabolus 
contradicebat.  Unde  id  actum  est,  ul  iste  qui  in 
peccalo  hominis  gloriabatur^  peccans  dcpreheude- 
retur,  ut  tunc  demum  reus  factus.  contradicere 
non  auderet.  vSic  factum  est  ut  Dei  Filiushomo  nas- 
ceretur,  et  justitiam  praedicaus  diabolum  incitaret, 
propterquod  homines  a  vitiis  ejus  prohiberet  ;  ita 
ut  et  «ccideret  eum  qui  peccatum  nesciebat.  Tune 
peccasse,  ^  gravius  quidem  quam  homo  quem 
aocusabat,  inveutus  est.Gum  enim  ex  Dei  decreto 
propter  peccatum  hoiuiuem  sibi  vindicaret,  quia 
qui  peccat,  ex  parte  diaboliest  ;inveutus  est  pius 
peccasse,  cum  eum  qui  nou  peccaverat  interfet^it, 
ut  sibi  usurparet.  Per  mortem  ergo  morti  interitus 
subintravit  ;  ut  sanguis  recuperatur,  sanguiseffu- 
sus  est :  quia^  ut  dixi,  mortis  auctor,  qui  esl  dia- 
boius,  quoniam  peccasse  in  morte  Salvatoris 
inventus  est,  sanguinem  ejus  cum  omnium  nos- 
trumamisit:  quia  sicutperunum  Adampeccantem, 
omnes  in  morte  tenebat  ;  ita  per  unum  non  pec- 
cantem  omnes  auiisit.  Ergo  sanguis  Salvatoris 
fusus  injuste,  hoc  praemium  *  consecutus  est, 
ut  origiois  su(b  sangumem  cum  triumpho  re- 
cuperans  ad  pristinum  statum  revocaret  meliorata 
substantia.  Victa  enim  mors,  ei  qui  illam  vicerat, 
noo  potuit  contradicere.  Bealum  itaque  Paschfis 
mysterium,  quod  per  sanguinem  nos  redemit, 
morte  per  mortem  devicta,  sicut  solet  venenum  ve* 
neoo  superari. 

OE  ABRAUAH  ^. 

C.KVII  (a).  —  Hujus  patriarchee  fides  tam  preeci- 
pua  et  admirabiiis  fuit,  ut  cmteri  omnes  justi  pa- 
trem  hunc  credulitatis  Dei  judicio  fateantur  ;  nec 
sJt  ahquis  Deo  dignus  et  charus,  uisi  ejiis  filius 
fuerit  appellatus.  I^raerogaliva  enim  honoris  ejus 
ac  meriti  iidesest,  quamcum  rebtis  iucre.iibilibus 
dare  uon  ambigit,  inter  cfetera  etiam  Salvatorem 
videre  dignus  exstitit  in  spe  *  timc  futurffi  Incarna- 
tionis,  di(;ente  et  probante  Domino  ad  Judteos, 
Abraham  pater  vester  cupivit  ut  videret  diem  meum  ; 
et  vidity  et  gavisiis  est  [joan.  vni,  56).  Qiii  enim 
merito  tidei  pater  factus  est,  digniim  fuit  ut  futu- 
rorum  filiorum  suorum  spem  preeviderel,  quffi  pro- 
pitio  et  provido  Deohmreditatis  gratia  ab  numano 
et  pio  patre  in  filios  obsequentes  redundaret.  Vi- 
deamus  nunc  quid  credidil  fides  haec,  ut  ad  tau- 
tum  honorem  et  gloriam  diviuo  judicio  perveniret. 
Fidem  laudaviinus,  sed  qitid  credidit,  nondum  di- 
ximus.  Kducens  etenim  hunc  Dominusostendit  ci 
stellas  coeli,  et  dixit :  Si  potes  numerare  eas  ?  Sic  erit 
semen  tuum  El  credidit  Abrakam  Deo,  et  reputatum 
est  ei  adjustitiam  (Gen.  xv.  5,  6).  Non  magnum  es« 
set  credidisse  Deo,  uisi  quia  quod  credidit.  mun- 
dus  non  credendumet  stullum  jiidicat ;  quia  istud 
io  spe  rerum  natur»  non  est.  Uhde  Abraham  unus 
e  mundo  quia  hoc  credidit,  segregatus  a  munda- 
ois,  justiticatus  est.  Hoc  ergo  credidisse  perlidia 
mundanae  sapientiae  magnum  facit,  coutra  cujus 

*  Ms.  Ck)lbertinus,   ut  in  justitia  opere  tuo  destrueta, 

*  Mss.  Coibertiniis,  prcemii  nomine. 

*  Adiiunt  qmedam  ediiioncs,  et  ejus  fide  qua  meruit 
fidelium  pater  appellari. 

*  Ms.  Colberiinus,  in  speeie. 

(a)  Deest  in  Mss.  secundi  geDeris. 


spem  hoc  credidisse,  maximi  meriti  est.  Despera- 
tio  enim  mundanorum,  meritum  est  et  spes  Chris- 
tianorum.  Bouorum  enim  pra^mium,  causa  facit 
malorum :  fortior  namque  et  plenior  fides  est,  cum 
se  incredibilibus  magis  committit.  Homo  euim  jam 
aridus  cl  de  uxore  anicula  semeu  se  credidit  habi- 
turum,  quod  prae  copia  numerari  non  posset :  non 
hoc  ma^is  respiciens  quod  osteusum  est,  sedillum 
quiostendit,  mentiri  posse  uon  aestimans.  Ideoque 
deputatumei  estadjuslitiam.Nam  rem  absurdam, 
et  quffi  impossibilisscitur,  hebetis  est  credere,  nisi 
persona  sit  quffi  credi  istud  suadet.  Uude  Abraham 
et  admirabilis  iidei  est,  et  cordis  periti,  dum  et 
iiiud  creditquod  incredibile  est,  ethuic  se  commit- 
tit  cui  non  credere  el  slullum  est  et  periculosum. 
Fidem  enim  nostram  hoc  probat  rationabilem, 
qiiia  non  de  alio  qiiam  de  Deo  credit,  posse  ipsum 
qiiod  promittit.  Hoc  ergo  tidei  propugnaculum  est, 
hic  triumphus.  Quod  perspicientesquidammundi 
sapientes,  qiiia  rerum  natura  hoc  non  potest,  stul- 
tuin  aiiint  credere.  Ignorantes  quia  secundum 
Apostoluin,  quod  ttultum  est  Dei,  sapientius  est  iwmi- 
nibus  (l  Cor.  i,  25).  Juste  euim  stulios  nos  judica- 
rent  si  hoc  de  rerum  natura  crederemus,  quod 
proi>atur  uou  posse.  Porro  aiitem  ea  quffi  rerum 
natura  oon  potest,  nos  Deuin  credimnsposse  factu- 
rum  si  promiserit.  Quffi  in  hac  re  potest  stuititia 
deprehendi  ?  Si  aulem  indigunm  Deo  est  opus 
quod  posse  creditiir,  recte  fides  hebetudiui  compa- 
ratur  :  quod  si  diguum  est,  per  id  quod  creaturffi 
impossiuile  est ;  cur  uon  laiidanta  fides  est,  quffi 
tHUtum  dat  Creatori,  quaotum  creatura  posse  ne- 
gatur  ?  Mrigiius  ergo  et  admirabilis  Abraham,  qui 
contra  mundi  seulentiam  Deocredere  non  dubita- 
vit,  quia  facere  potest  qiiod  promittit.  Natura  Chal- 
dffius,  magister  credulitatis  apparuit  :  quamvis 
astrologiffi  peritus,  Deum  tamen  prffiposuit  huma- 
no  consiiio,  dignum  ffistimaus  si  hoc  credatur  de 
Deo,  quod  quomodo  fiat,  investigari  non  possit. 
Infirmitatem  enim  suam  Dei  potentia  couQrmavit, 
quia  ad  majestatis  suffiunicammagnitudinem  pro- 
testandum,  facere  disponeret  qiiffi  impossibilia  et 
inaiidita  sunt  mundo,  quo  facto  ostenderet  se  Do- 
minum  creatiirffl,  et  creatura  subjiceretse  ei,  cujus 
opus  caeteris  omnibus  impossibile  videretur  ;  ({uo- 
rum  increduhtate  pius  subiimatur  lidelissimus 
Abraham.Fidi^s  enimejus,  incredulorumpoenaest : 
incrediiioriimperfidia,gioriaejiisest.NamfldeIium 
est  pater,  etintidelium  est  judex.  Hujus  enim  exem- 
plo  et  boni  ffiterna  vita  donantur,  el  malis  ffiterna 
dabuntur  supplicia  ^.  Illo  enim  tempore  qiio  mun- 
dus  adhuc  scientia  parvulus  erat,  nec  signis  ac  pro* 
digiis  quffi  ad  fidem  attraherenl  illustratus,  Deo 
contra  scientiam  suamfidem  non  denegavit.  Sanc- 
tus  igitur  Abraham  exemplum  geueri  liumano  da- 
tus  est  fideiissimus.  In  ipso  enim  prffifiguratffi 
sunt  omnes  gentes  ad  salutem  venire  per  fidem  : 
cujus  ut  superabundans  incrementum  fidei  noscere- 
tur,  tentalur,  ac  jubetur  filium  suum  Deo  immo- 
lare  ;  qiiod  factum  uon  erat  unquam  (et  nec  rei 
novitale  turbatur,  nec  dispulat  au  fieri  deberet 
Deo  jiibente  parricidium,  qui  homicidium  ne  fie- 
retcomminatusest.  Sicde  Dei  voluntate  intrepidus 
et  seciirus,  nou  cunctaturprovidum  esse  quod  ju- 
bt;l  Deus):et  hiinc  filium  quem  diio  senes  ex  pro- 
missione  susceperant,  prffimium  fidei,  meritorum 
indicem,  et  in  quo  omnis  spes  ex  promissione  fu- 
turi  semiuis  habebatur.  Quod  ut  omni  devotione 
impleret,  matri  ejus  nou  indicavit,  ne  quod  dica- 
tioni  ejus  impedimentum  afferret,  sciens  circa  af- 
fectuin  tiliorum  procliviores  in  amore  esse  matres; 
ideoque  celavit  eam,  non  ambigens  impieri  debe- 
re  quod  jubet  Deus,  ut  hoc  exemplo  docereniur, 
omui  cura  Dei  facere  mandata.  Si  enim  fidelissi- 
mus  Abraham  in  re  tam  gravi  et  aspera  obediens 

^  Ms.  Golbertinas,  et  mali  mtema  dabunt  supplieia. 


2367 


QUiESTIONES  EX  UTROQUE  MIXTIM. 


2368 


inyenitur :  quanto  magisnos,  quibus  ilia  praecipiun- 
tur  quse  possunt  portari  ?  0  fides  Deo  dioata,  et 
spes  in  Domino  urma,  quae  tam  chara  et  suavis 
est,  ut  parentum  uc  filiorum  affeclibus  praBpoualur, 
dicentc  ScripLura,  Gustate  et  videte,  quoniam  suavis 
est  Dominus  (Psal.  xxxni,  9)  !  Patnarclia  autem 
noster  fideiissimus  Abraham  quia  propheta  erat, 
scivit  quid  sequi  deberet.  Ideo  secundum  quod 
Dominus  nunc  dixit,  tunc  ilie  fecit,  ut  filio  quam- 
vischarissimo  Deum  indiieclione  prsBferret  dicente 
Domino,  Si  quis  diligit  patrem  et  matrem,  aut  filios 
supra  me,  non  est  me  dignus{Aiatth.  x,  37).  Unde  Pa- 
triarcha  ut  Domioo  prse  caBteris  dignus  exisleret, 
eliam  occidere  iilium  non  recusavit. 

DE  JOB. 

GXVIII  (a).  —  Magna  dilectioest,  fratres  dileclis- 
simi,  omnipotentis  Dei   erga  genus   humanum  : 
quse  intellecla  quidem  perducit  ad  regna  coelestia; 
non  intellecta  autem  deducil  ad  inferos.Deusenim 
beneficium  suura  gratum  vult  esse  ct  fructiferum, 
utel  nobisproficiatyet  illummisereridelectel.igitur 
guoniam  bonus  est,  et  omnes  homines  saivos  vuit 
neri,  exempium  nobis  justitiae  in  Job  famulo  suo 
demonstravit,  sicut  prassens  lectio  testatur,  quod 
secutiet  malocarereet  adbonumvenirepoterimus, 
et  non  soium  a  poena  iiberari,  sed  et  remunerari. 
Quam  ergo  admirabiUs  est  sanctissimus  Job,  qui 
ante  ie^em  litteriseditam,  inoperibus  suis  exem- 
plarlegis  ostendit ;  nuUa  in  hac  causa  aiicujusdo- 
cumenta  addic(*ns,  sed  nstura  ipsa  duce,cuiDeus 
justitiiB  semina  '  naturaliter  inesse  decrevit,  Crea 
tori  reverentiam  pia  devotione  servavit  ?  Quanta 
ergo  iaude  digous  est,  ei  quibus  verbis  facta  ejus 
debeant  extolli,  cui  non  ante  Legem,  neque  post 
Legem  parem  possumusinvenire  ?  Quamvis  enim 
quis  posset  gesla  ejus  imitari,  non  tamen  cum  eo 
conferendus  est,neque  ei  similis  jure  dicetur.  Non 
enim  suumesset  quodtalis  exstitisset,  quiaexem- 
plumsecutusestalienum.  Sanctusautem  Jobcum 
nihii  taie  vidisset,nequeinvoluminibus  iectitasset, 
talem  se  praestitit,  ut  nullius  aliquid  in  se  collatum 
haberet,  sed  ipse  cseteris  conferret,  formam  prae- 
bensmirabilium  gestorumad  Deum  promerendum. 
Quare  et  Domini testimonio  commendatur  dicentis : 
Animadvertisti  ad  puerum  meum  Job  ?  Non  est  enim 
similis  ei  quisquam  in  terris  verus  Dei  cultor  (Job,  i, 
8).  Quis  tantum  potuit  promereri,cuitaIe  testimo- 
nium  Dominus  perhiberet,nisi  hicqui  nonimitator 
invenitur,  sed  auctor  eorum  quffl  ^essil?  Unde  et 
verusDei  cultor  asseritur.  Nulla  enim  potestsimu- 
latio  commenliliae  veritatis  ineo  videri,  qui  anlese 
non  habet  talem.  Omnis  enimquifingit.  hoc  fingit 
quod  cerniturimitari.  Et  histamen  omnibus  potio- 
ra  suntquse  dicuntur.  in  his  enim  laudibus  nulla 
probamentatribulationum  fuerunt,  sed  propositum 
Deo  dioatum  in  exercilio  et  observatiouibus  cons- 
titutum:  quod  quia  ad  coronam  meritorum  tenta« 
tori  non  visum  est  plenum,  petiit  ut  permitteretur 
ei  diversis  tentationibus  prooare  ejus  justitiam;ut 
in  muitis  constrictus  alicubihaereret,  etpossetmo- 
dum  excedere.  Quia  ad  hoc  solent  peccantibus  di- 
vcrsaepoenfeinferri,  utquianemoomniapotest  ferre 
tormenta,  aliquid  illorumeliciat  eiveritatis  coofes- 
sionem.  Itaquepermissum  esttentatori  omniaejus 
exterminare,elperdere,  usqueadmortemfiliorum: 
ut  sidamnum  ferret  boum,  oviumnon  ferret ;  aut 
si  et  ovium  ferret,  camelorumamissionem  uonfer- 
ret,neque  servorum  aut  totius  substantiffl;  aut  si, 
quia  grandis  animi  erat  et  satis  mers  devotionis, 
his  omnibus  non  vinceretur,  certe  vel  aflfectu  cha- 
ritatis.  cogente  frangeretur  morte  simul  omnium 
filiorum.  Sed   quia  ante  iegem  edilam;  legem  in 
corde  suoscriptam  habebat,  nulla  damna,  neque 
orbitatesminorem  illum  in  Dei  devotione  fecerunt, 
ut  formam  daret  ad  Deum  extoto  cordesuper  om- 

<  Editi,  «emen.  Mss.,  temina. 

(a)  Deesl  \u  Mss.  secundi  generis. 


nia  diligendum.Quantaergo  dignus  est  gloria.qai 
aute  Legem,Legem  servavit,ulLexqu8Bfutura  erat, 
quomodo  custodieuda  erat,  demonstraret  non,  ia 
verbis,  sed  auctor  in  factis  ?  Et  quia  tentator  irre- 
verens  est,  nec  hfflc  gloria  satis  ei  visa  est  ad  pro- 
bationem  viri  justi,  nisi  aliud  adversus  eum  ma- 
chiuaretur,quod  sciret  ab  homioeferri  noa  posse; 
petiit  iterum,  utillumipsum  ssvo  vulnere  percule- 
ret  a  capite  usque  ad  pedum  ungues.  Et  cum  hoc 
permissum  esset,  quia  fides  ei  haberi  Qon  debet, 
prfflceptumestei,  ut  animamejusservaret  propter 
arbitrium,  et  ne  quid  violenter  auderet  in  eum, 
quem  rationis  juresuperare  non  poterat.  Accepta 
igitur  poleslate,  recrudescente  in  se  crudelitatis 
sffivitia,  percussit  virum  justum  piaga  magaa  ni- 
mis,  ut  nihil  esset  in  corpore  quod  immune  esset 
a  vulnere,  quod  nemo  hominum  tolerare  posset, 
nisi  solus  Job  S  qui  vincere  potuit  satanam.  Et 
cum  nec  sic  nequitia  diaboli  aliquod  murmur  con- 
tra  Deum  viro  justo  ehceret,  memor  pristin»  cal- 
liditatis  suffl,  qua  decepit  Adam,  sategitsi  posset 
et  istum  per  mulierem  decipere  ;  quia  facilius 
quis  decipitur  per  domesticum.  Et  in  nis  omnibus 
nihii  prohciens,  imo  detrimentum  faciens  impu- 
dentissimus  satanas,  non  solum  immobilem  invenit 
Dei  servum,  sed  etiam  magistrum.  In  ipsa  enim 
necessitate  positus,  non  tantum  in  Dei  timore  du- 
ravit,  verum  etiam  uxorem  contraria  suggerenleu 
increpans,  docuit,  omnia  quffl  Deo  permittente  ac- 
cidunt,  fortilertoleranda(/o6  u,  110) :  quod  addu- 
plicem  pcenam  pertinet  improvidi  sataaae,  quia  oec 
suasit  quod  voluit,  et  cum  huic  mvidit,  alios  fecit 
discere  quod  nec  hunc  scire  volebat.  Quantum 
enim  prosit  tentatio  Dei  servis,  et  obsit  diabolo, 
hac  lectionepleniusedocemur.  Cum  enim  putatse 
nocereeis,  promovet  eos;  et  cum  unum  persequi- 
tur,  multos  ad  virtutem  provocat.  Videntes  eoim 
auxiliis  Dei  hunc  protegi,  multi  imitatores  ejus 
existunt.  Lucrum  ergo  volens  facere  penlidit.  Sem- 
perenimfuror  ejusdamnosus  estei.  Nam  cum  per- 
sequiturjustos  ne  munerentur,  digniores  eosfacit : 
et  cum  zelatur  sanctum  Job,  duplicavit  ei  meritum 
in  cgbIo  et  in  terra  ;  quia  et  hic  auctus  est,  et  ia 
ccBlis  cum  Salvatore  receptus  ;  ut  ista  omnia  ad 
sanctorum  proficiant  gloriam,  ad  diaboli  vero 
pcBnam. 

DK  TOBIA. 

GXXI  (a).  —  Tanta  providentia  est  Domini  Dei 
circa  nos,  ut  errare  nos  nolens,  et  iegem  et  exem- 
pla  bonorum  operum  daret,  quibus  modesta  et 
tranquilla  agi  possitvitacum  Dei  timore.  Qui  enioi 
auctor  vitffl  est,  non  vult  utique  opus  suum  morli 
esse  obnoxium.  Quamvis  natura  ipsa  legisnonex- 
perssit;tamenquiaDomiuusbonusetmisericorse$t, 
ut  major  nolitia  eorum  esset  quffi  sequenda,  etillo- 
rumquffi  vitandasunt.Iitteris  et  exemplis  ostendit, 
sicutprffisenslectio  testatur.  Deiergo  famuius  saoc- 
tusTobias  post  legem  exemplum  nobisdatus  est,  ut 
quffi  legimus,  quomodofiant,  sciamus  ;  et  siteo- 
tationes  advenerint,  n  Dei  timore  non  recedamns, 
nequeauxiliumaliunde  quamab  eo  speremus.me- 
mores  scriptum  esse,  Pusiltus  fui,  etenim  senui,  ei 
nunquam  vlii  justum  derelietum  nec  semen  ejui  qus- 
rans  panem  {Psal,  xxxvi,  25).  Nunquam  ergodecipi 
polest,  qui  tota  mente  sperat  in  Deum.  Licet  ad 
tempus  tribulationes  ortffi  fuerint  per  insidiassita- 
nffi,  exempla  nos  docent  sanctorum  virorum,  oon 
hfflc  a  Deo  permitti,  nisi  ad  incrementum  meritoruai 
nostrorum :  quia  si  ffiquo  animo  fderint  bajulalCt 
hic  nobis  dabitur  consolatio  cum  efifectu,  et  ia  fu- 
turo  vita  ffiternacum  gloria.  Deus  enim  noster  quia 
justus  est,  et  personarum  acceptio  apud  illumooa 
est  {Rom.  ii,  1i),  tentari  nos  perniittit,  quia  oot 
diligit,  ut  post  iaborem  possit  nobis  prsmia  dare 

*•  In  editis  deest,  Job,  quod  restitoitar  ex  Ms.  Coll»e^ 
tino. 
(a)  Deest  in  Mss.  secundi  generis. 


2369 


APPENDIX. 


2370 


amplissima.  Denique  Apostolo,  ut  tentationes  ab 
eo  cessarent,  deprecanti,  Dominus  ait,  Sufficit  tibi 
gratia  mea  ;  nam  virttAS  in  infirmitate  per^itur.  Uiac 
subsecutus  ait,  Cum  infirmor^  tunc  forttor  sum  ;  et, 
Gaudeo,  iuquit,  in  tribulationibtu  mei$,  ut  inhabitet 
in  me  virtus  Christi  (II  Cor,  xu,  9,  10).  Quaui  ergo 
laudabilis  sit  sanctus  Tobias,  Scriptura  docemur  ; 
cujus  devolionem  nec  captivitas  minuit,  nec  ocu- 
lorum  amissio  quominus  Deum  benediceret,  per- 
suasit,  neque  eznausta  substantia  a  via  justitieB  et 
veritatis  avertit  (Tob.  i-ui).  Necessitas  enim  probat 
justum  ;  et  in  egestate  a;quitatem  servare,  veraac 
perfectajustitia  est.Uude  enim  quorumdam  devo- 
tio  minuitur,  inde  au^inentum  fecit  laude  dignus 
Tobias.  Inopiaenim,  inquil,  humiliat  virum  ;  et  qui 
humiliatur,  non  polest  servare  justitiam ;  Sancti  au- 
tem  Tobiae  erectus  ad  Deum  animus,  nec  captivi- 
tate  fractusest,  necinopiahumiliatus  :quiaetcon- 
trainterdictum,occisorumcorporasepuitur8Bman- 
dabat,  et  de  Dei  largitione  securus,  de  ipso  exiguo 
misericors  erat,  sciens  hanc  magis  placere  Deo 
misericordiam  quee  de  exiguo  fit  ;  sicut  et  vidua 
iiia  fecit,  quam  Dominus  in  Evangelio  coUaudavit 
{Luc.  XXI,  2-4)  Hic  enim  vere  fidelis  esl,  hic  non 
dubitat  de  promissis  Dei,  qui  de  parvo  iargitur. 
Speergo  futurorum  animumsuum  consolans,  Deo 
dicatus  Tobias  in  tentatione  robustus  et  fortis  in- 
ventus  est,  ostendens  innecessitate  plus  in  Dei  ti- 
more  vigilandum  ;  quia  si  necessitas  ad  Dei  auxi- 
lium  uon  impeilit,  quanto  magis  securitas  ?  Certi 
ergo  sancti  viri  quod  Deus  judicium  sibi  eorum 
omnium  qu8B  in  noc  mundo  fiunt^  exceperit,  tri- 
bulationeset  damna  etreliquaexitia  vei  contume- 
lias,  non  tantum  nonaegre  tulerunt,  sed  etgratan- 
ter  acceperunt :  sicut  et  nostri  apostoli,  qui  cffisi 
gavisi  sunt,  quia  digni  habiti  sunt  pro  nomine 
Christi  contumeliam  pati  (Act.  v,  41).  Indicia  enim 
meritorum  futurorumexitia  sunt,  quad  injustetiunt 
fidelibus,  sive  in  tribulationibus  sive  in  contume- 
iiis.  Itaque  in  tantum  Deo  placuit  justusTobias,  ut 
duplici  genere  meritorum  suorum  consequeretur 
mercedem  :  et  in  praBsenti  enim  quod  amiserat, 
ministro  angelo  recuperavit  lumen,  ac  ditatus  est 
etiam  copiis  qu»e  ad  praesentem  pertinent  vitam  ; 
et  infuturo  hfleres  regni  ccBlorum  est  factus  :  utin 
hoc  doceremur  quia  qui  toto  corde  Deilegiobtem- 
perat,  nec  de  promissis  dubitat,  et  in  hoc  sfficulo 
copiasejus  saepe  auget  Deus  S  et  in  futuro  donat 
illum  vita  aeterna.  Est  etiam  aliud  quod  nos  invi- 
tat  ad  divina  obsequia.  Sanctus  enim  Tobias  non 
solum  justitiae  su8e  merita  consecutus  est  ;  quia 
accedit  ad  cumulum  gloriae  ejus,  etiam  ex  eorum 
bonis  qui  imitatores  ejus  existunt.  In  imitatoribus 
enim  exempla  laudantur.  Auod  nobis  quoque  po- 
terit  provenire,  si  sic  vixerimus,  ut  dignum  sit  et 
nos  imitatores  habere. 

DE  JEJUNIO. 

CXX  (a).  —  Congruum  est,  fratres  charissimi, 
devotissime  Dei  sacerdotem  et  praepositum  plebis 
Christi,  exhortari  populum  sub  cura  sua  positum 
in  doctrina  sana,  sicut  mandat  Apostolus  (Tit.  i, 
9),  ut  opus  tidei,  pro  temporis  observatione,  omni 
cura  diligentiaque,  alacri  et  devoto  animo  facia- 
mus.  Jejunia  etenim,  quae  nunc  imminente  die 
festo  Paschse  celebranda  sunt,  quid  proficiant, 
quamvis  non  lateat,  taceri  tamen  non  debet.  Inci- 
tatur  enim  devotio,  quando  ea  qufle  licet  non  igno- 
rentur,  recensentur  tamen.  Tale  enim  est  inge- 
niumnaturaenostrae,  ut  torpescat,  si  usus  destiterit 
lectionis.  Quia  sicut  ferrum,  nisi  usum  fuerit  % 
eeruginem  generat  ;  ita  et  anima  nisi  frequentius 
divinis  exerceatur  lectionibus,  nascentur,  illi  pec- 
cata.  Hinc  est  unde  in  Psalmo  hunc  dicit  beatum, 
qui  dienoctu  que  legem  Domini  meditatur^Psa/.  i, 

*  Ms.  CoIbertiDus»  curam  ejut  agit  Deus. 

'  Ms.  CoIberUnns,  ^«Mrt(. 

la)  Oeest  Mss.  secundi  generis. 


2).  Denique  quamvis  nota  sint  divina  eloquia,  ta- 
men  cum  fuerintsacrisvoluminibus  memorata,  sic 
illa  devotum  pectus  suscipit  quasi  nova.  Excitatur 
enim  desideriumanimae  ergaopera  salutaria.  Un- 
de  Apostolus  adTimotheum  inter  caetera  :  Ut  resu- 
scites,  inquit,  gratiam  Dei  qux  est  in  te  (II  Tim.  i, 
6).  Igitur  necessaria  sunt  nobis  jejunia,  sicut  in 
vuineribus  medicina.  Medelam  enim  couferunt  vi- 
tfleperpetufle  ;  ita  tamen  ut  duarum  rerum  testimo- 
nio  commendentur,  id  est,  oratione  et  misericor- 
dia.  Jejunia  ergo  inlemperantiam  corporis  miti- 
gant,  motus  adversosreprimunt,  pressuram  animae 
auferuut,  sicut  ait  Dominus  :  Nolite  dediti  esse  in 
esca  et  crapula,  ne  graventur  corda  vestra  (Luc.  xxi, 
34).Cumeniuianimaabesuetpotu  nimiofueritlibe- 
rata,  tuocsemelius  recognoscit.  Sicutenim  in  spe- 
culo  sordidonon  setalem  homo  aspicit  qualisest; 
ita  et  siesca  et  crapula  fuerit  gravatus,  alterum  se 
sentit  quam  est.  Tunc  exsuscitatur  libido,  accen- 
diturira,  inHammatursupcrbia,  generaturluxuria. 
Unde  Apostolus :  Nolite,  ait,  inebriari  vino,  in  quo  est 
luxuria  (Ephes.  v,  18).  Quod  si  temperutum  fuerit 
corpus  interposito  jejunio,  cognitione  sui  recepta 
anima  intelligit  qua  devolione  obsequi  debeat  Be- 
demptori.  Magna  ergo  ex  parte  jejunia  sunt  ne- 
cessaria.  Sub  Esther  etenim  regiua  cum  Judaicus 
populus  in  periculo  positus  esset,  jejuniis  sufifra- 
gantibus  liberatus  esi(E$ther.  iv,  16).  Et  Ninivitffi 
cum  eversionis  suae  prsBscriptum  diem  a  propheta 
audissent,  jejunioindicto  evadere  meruerunt  (Jonae 

III,  7).  Et  justi  ac  Prophetse  uostri,  quando  a  Deo 
aliquid  impetrare  volebant,  jejuniosehumiliabant, 
dicenteDavid,  In  jejunio  humtliabam  animam  meam 
(PsaL  xxxiv,  13).  Nam  et  Salvator,  cui  opus  non 
erat,  utnobis  exemplum  daret,  jejunavit  (^Matth. 

IV,  2).  Itaque  nulli  dubium  est  prodesse  jejunia  : 
sic  etenim  ostendit  se  homo  velle  impetrare  quod 
postulat,  cum  se  affligit  jejunio.  Unde  dictum  est, 
Bona  e$t  oratio  cum  jejunio  (Tob.  xii,  8).  Ut  accepta 
ergo  possit  esse  oratio,  consortium  vult  secum  na- 
bere  jejunii  ^  Et  quia  nihil  horum  sine  pietate  fir^ 
mum  est,  adjecit,  Et  eleemo$yna  cum  justitia  :  ut 
eleemosjna  servata  justitia,  commendet  oratio- 
nem  cum  jejunio.  Denique  orationem  et  jejunium 
Cornelii  misericordia  commendavit.  Ipse  enim 
abundans  copiis  *,  jejunabat;  sed  et  non  habentes 
pascebat,  utillorum  saturitasje|uniumejus  faceret 
acceptabile.  Nonnullis  ergo  indiget,  et  nonnullis 
carere  debet  jejunium,  ut  possit  mereri  quod  pos- 
tulat. 

LAUS  ET  GLORU  PASCHiE  *. 

CXXl  (a).  —  0  sanctum  et  salutarem  diem  Pa- 
chfie,  et  omni  laude  praedicandum,  quo  mors 
devictaest,  diabolo  regnum  ablatum,  sacramen- 
tum  Uei  manifestatum,  decretum  quod  adversum 
nos  erat,  evacuatum  ;  tartari  januse  confractae, 
vincti  soluti,  clausi  remissi,  caeci  illuminati,  impe- 
riti  scientia  donati,impiifacti  misericordes,iniquis 
et  injustis  peccatorum  data  remissio,  inimicorum 
reconciliatio,  erroris  emendatio,  veritatis  declara* 
tio  ;  Deo  filii  ex  perditis  acquisiti,  superbia  depres- 
sa,  humilitas  exaltata  ;  pauperes  ditati,  divites 
exhatisti  ;  montes  deplanati,  valles  repletee,  col- 
les  prostrati  ;  impudentia  calcata,  verecundia 
compta  ^,  animabus  ad  coelum  data  facultas,  liber- 
tasreddita,disrupta  acresolutacaptivitas :  torpue- 
runt  tenebrffi,  confusaest  malitia,  puriticatussgua- 
lor,  satanas  deiectus  ;  inanitus  infernus  :  Dominus 
noster  Jesus  Christus  verus  Dei  Fiiius  approbatus, 

*  Ms.  Golbertinus,  tolatium  vuU  eam  habere  jefunii. 

*  Er.  Ven.  et  Lov.,  abundant  opibut,  teu  coptit,  jeju- 
nabat,  Lugd.,  abundant  opibut  jejunabat .      M. 

*  Sic  Mss.  et  editio  Ratisponensis.  AHo)  autem  editio 
nos :  DePatehate,  quamlaudabilit  etglorio$a$it  tolemnitat, 

*  Ms.  Colbertinus,  confota. 

\a)  DeestinMss.  secundi  generis. 
(6)  Deest  in  iisdem  Mss. 


J37l 


QUiESTlONES  EX  UTROQUE  MIXTIM. 


2372 


caro  ad  confusionem  prudentium  mundi  in  coelos 
sublata,  coeleslia,  terrestria  et  inferna  unus  Dei  et 
Domini  demonstrata  !  Ilaqiie,  fratres  charissimi, 
hunc  diem  feslum  colere  et  veiierari  debemus,  de- 
YOti  Deo  cum  modeslia  vitae  el  animw  laelitia,  tur- 
pia  et  inhonesta  vitantes,  ut  ad  fructum  Paschae 
Tenire  mereamur  per  Christum  Dominum  noslrum, 
cui  est  honor  et  gloria  in  seecula  sseculorum. 

DE  PHINCIPIO. 

CXXII  (6).  —  /n  prineipio  erat  Verbum  {Joan,  i,  i). 
Quid  estinprincipio?Quoniamlegimusetin  veteri- 
bus  Libris,  In  principio  fecit  Deus  ccelum  et  terram 
{Gen,  I,  1).  El  in  Epistola  ejus,  cnjus  Evangelium 
est,  de  cujus  principio   aliquid  conamur  edicere, 
eodem  sensu  signiticalum  est :  ail  enim,  Quod  erat 
abinitio,  Epistolaergoet  Evangelium  unum  habent 
sensum.  Aliud  enim  est  qiiod  in  veleri  ait,  Inprin- 
eipio  fecit  Deuscoelum  et  terram  ;  et  aliud  cum  dicit, 
/n  principio  erat    Verbum  ;  et,  Quod  erai  ab  inilio 
(I  Joan.  1,  1).  In  principio  enim  esse,  et  ab  iuitio 
esse,  unum  siguiticat,  qui  ab  initio  quod  erat,  non 
coepit  esse.  Quod  enim  incipit  esse,  ab  inilio  non 
erat :  et  ideo  subjicitur  iuitio,  id  est,  ut  inter  cae- 
tera  in  ordine  primus  sit,  quia  ipse  iuitio  factus, 
alios  coepilposl  se  habere,  qui  post  illum  sunl  facli. 
Sicut  legimus,  quia  in  principio  fecit  Deus  coelum  et 
terram  :  non  dixit,  lu  pnncipio  eratcoelumet  terra  ; 
quia  cum  non  essent,  et  disponeret  Deus  facere 
mundum,  in  principio,  hoc  esl  inter  caetera  quae  ad 
mundi  fabricam  proticerent,  primum  fecit  Deus 
coelum  et  terram  ;  quia  principium  iuitium  est  in- 
choantis  aliquid,  quod  sit  primuin  in  ordine-  Illud 
autem  quod  dicitur,  quia  in  principio  erat,  id  est, 
Verbum,  ant^  inchoatiouem  crealurae  snpernae  ct 
infernae  significatur  fuisse :  ut  non  utique  inter  htec 
quee   creala   sunt,   prius    factum    inleiligeretur  ; 
quia  in  principio  erat  cum  Deus  disponeret  facere 
creaturam.  Ergo  si  in  principio  erat,  id  est,  ante 
omnia  erat,  semper  erat.  Ideoque  et  Verbum  erat. 
Ubi  ?  Apud  Deum,  inquit,  ut  non  indigne  initio  sub- 
jectum   minime  aestimaretur,  quod  semper  erat 
apud  Deum.  Convenit  enim  ut  quod  ante  omuia 
apud  Deum  erat,  nulli  subjiciaturiuitio.  Uude  ad- 
jecit  :  Et  Deus  erat   Verbum,  Nunc  ostendit  aperte 
quiaquae  supradicta  sunt,  congruunt  V<Tbo ;  quia 
beus  est,  inquit,  Verbum :  et  de  Deo  aliter  non  opor- 
tet  sentiri,quamutsemper  dicalur  fuisse.  Si  enim 
coepit  esse,  creatura  est ;  si  crealura  est,  Deus  nou 
est.  Quidquid  enim  est,  aut  Deus  est,  aut  crjalura 
esl :  ac  per  hoc  Dei  nomen  non  competit  creaturae. 
Sed  quia  non  coepit  esse  (erat  enim),  digne  dinitur 
Deus.  Apud  Deumautem  ideodicitursemperfuisse, 
quia  non  ex  se,  sed  ex  Deo  Deus  est.  Quamobrem 
et  nomen  ejus  dicitur  Verbum  Dei,  sicut  fidesejus- 
dem  evangelistae  in  revelatione  sua  demonstrat. 
Ait  enim  inter  caetera  :  Etnomen  ejus  est  Verbum  Dei 
{Apoc.  XIX,  13).  Utenim  non  ipse  ex  quo  sunt  om- 
nia  significaretur,  sed  per  quem  ^  sunt  omnia,  id 
est  non  Pater,  scd  Filius,  Verbum  Dei  appellatus 
est  :  utquiaDeus  sine  Verbo  esse  non  polest,  hic 
qui  Verbum  Dei  dicitur,  semper  apud  Deum  fuisse 
credatur;  et  quia  Verbum  non  est  extra  eum  cujus 
Verbum  est,  noc  verbum  quod  apud  Deum  erat, 
non  aliunde,  sed  de  Peo  esse  significatum  intelli- 
gatur  :  et  quia  de  Deo  est,  non  absurde  Deus  di- 
catur.  Itaque  non  duosdeosfacit,  Deum  fuisse  apud 
Deum.  Si  enim  essent  duo,  diversi  essent  natura, 
nec  unius  voluntatis.  Si  enim  nos  homines  cum 
unius  sumusnaturae,  diversaetamen  sumus  volun- 
tatis  ;  quanto  magis  ubi  diversae  et  naturje  ?  et  nec 
Deus  apud  Deum  esse  diceretur  '.  Deus  enim  qui 
apud  Deum  erat  etest,  non  ex  se  habet  quod  Deus 
est  :  si  quominus,  nec  apud  Deum  Deus  esse  dice- 
retur,  neque  Dei  Verbum  Deus  Verbum  appellare- 

^  Ms.  ColbertiDUS,  po$t  (luem, 

>  Sic  Mss.  At  editi,  ubi  dtversitat  non  ett  natura  neque 
Voluntatit,  Deus  apud  Deum  diceretur. 


tur ;  sed  quia  quodde  Deo  est,  non  aliud  sigoifieat 
esse  quam  Deus  est,  Verbum  Dei  Deus  est  nuncu- 
patus,  utquiaVerbumDeidicitur,  adaUerumDeum 
non  referalur.  Quod  autem  Deus  vocatur,  ideo  fit, 
ne  ad  injuriam  Dci  proficeret,  si  quod  de  Deo  erat, 
Deus  miuime  diceretur.  Igitur  et  unitas  Dei  servata 
est,  el  debita  honorificentia  reddita  ;  quando  non 
in  propria  gloria  receptus  est  hic  qui  de  Deo  Deus 
est,  sed  in  ejus  de  quo  Oeus  est.  Propterea  de  Verbo 
incipitloqiii  Evangeliuui  priusquam  loquatur  de  Deo 
patre  ;  quia  quaestiooes  non  de  Deo  tiunt,  sed  de 
Verbo  Dei.  iNemo  enim  dubitat  de  Deo,  sed  de  eo 
quiest  de  Deo  Deus.  Omnis  enim  linguacGelestium 
et  terrestrium  fatetur  unum  Deum  ;  sed  in  sacra- 
mento  uiiius  Dei  turbatur.  Trepidat  enim  audiens 
Deum  dici  Verbum  Dei  ;  corporalibus  enim  modis 
pulsatur,  quia  verbum  hominis  homo  dici  non  po- 
test  :  cum   utique   Deus  natura  sit  simplex,  non 
membris  compositus,  neque  qui  iutus  habeai  et 
foris,  neque  ante  et  post,  aut  sumnium  et  imum  ; 
sed  si  potest  dici,  totus  peromnia  idem,  nusquam 
varius  vei  absimilis  :  una  aiitem  claritas  ejus  est 
immensa.  Nam  si  ignis  uon  habet  anteriora  et  pos- 
teriora,  aut  intus  et  foris,  quanto  magis  Creator 
ejus?  Itaquequiaomuequod  Deusest,  totum  unutu 
est,  noudiscrepat  cumquid  de  Deoest.  dicitur  Deus. 
Ex  parte  ergo  humauo  exemplo,  et  ex  parte  noD 
humano,  Dei  Filius  qui  est  Verbum  Dei»  Deus  est. 
Eaenim  ratioue  qua  iilii  hominum  homines  sunt, 
Dei  Filius  Deus  est :  sed  quia  ex  commixtione  tilii 
hominum  homines  sunt,  non  hoc  exemplo  Filius 
Dei  Deus  est ;  quia  ex  simplici  Deo  simpliciter  oa- 
tus  est.  Et  quemadmodum  verbum  nostrum  ex  do- 
bis  est,  hoc  exemplo  intelligitur  Verbum  Dei  esse 
de  eo  :  sed  quia  verbum  uostrum  non  est  hoc  quod 
nos  sumus,  non  hac  ralione  Verbum  Dei  de  Deo 
est ;  qnia  Verbum  Dei  res  est,  non  sonus  qui  depe- 
rit.  Nec  enim  quia  commnnia  vocabuia  nobiset 
Deo  sunt,  una  ratio  erit  nobis  et  Deo  in  rerum  ef- 
fectu.  Nam  legimus,  Inprincipio  fecit  Deus  ealumet 
terram.  Quomodo  fecit  ?  Numquid  sicut  nos  mauu 
facimus  opera  ^  ?  Et  in  subjectis  :  Et  dixit,  inquit, 
DeuSj  Fiat  lux  ;  et  facta  est  lux  (Gen.  1,3).  Cui  pu- 
tamus  locutum  csse  Ueum  ?  Quia  non  utique  oo- 
mini  locutus  est,  sed  ei  qui  posset  facere,  quietiam 
hominemfacturns  erat,  sicutet  fecit.  Sedquomodo 
locutus  est  ?numquid,  sicut  nos  loquimnr,  orgaoo 
corporali  ?  Absit.  Vides  ergo  quod  vocabula  qui- 
dem  nobis  et  Deo  communia  sunt,  sed  discrepaot 
in  eflectu  :  aliter  euim    Deus  facit  quam    facimus 
nos  ;  el  ioqui  dicitur,  sed  non  more  nostro.  Sic  et 
Verbum  Dei  non  tale   verbum  est,  sicut  nostrum, 
quod  postquam  fit,  non  est  ;  illud  autem  manet ; 
quia  tale  verbum  est,  qiiod  el  audit,  et  loquitur, 
et  operatur.  Nou  solum  autem  Verbum  Dei  est,sed 
et  Virtus  et  Sapieutia  Dei,  hic  est  Filius  Dei  :  qui 
quantuin  ad  eflectum  pertinet,  Filius  dicilur  Dei ; 
quantum  autem  ad  locutionem^  qua  nos  alloqiii- 
tur  Deus  per  ipsum,  Verbum  dicitur  Dei ;  quantiim 
vero  ad  sapienliam,  qiia  nos  Deus  per  ipsum  do- 
cet  sacramentum  suum,  Sapientia   dicitur  Dei  ; 
quantnm  autem  ad  operationem,  qua  per  ipsnm 
omnia  fecit  el  facit  Deus,  Virtus  dicitur  Dei.  Hsc 
nuUi  alit  possent  competere  nisi  Filio  Dei.  Propte- 
rea  enim  quod  ex  Deo  Deus  est,  omoia  Dei  habere 
dicitur.  Nascendoenim  omnia  consecutiis  est  Det. 
Nec  enim  conveniens  erat  degener  dici  Verbom 
Dei,  et  Virtutem  et  Sapientiam  Dei  :  hoc  est  eoim 
Deus  Verbum,  Virtus  et  Sapientia.  Chrislus  aulem 
quia  totus  de  loto  est  DeoDeus  ;  et  Sapientia  dici- 
tur  Dei,  et  Virtus,  et  Verbum  :  hoc  est,  Deum  esse 
de  Deo,  et  apud  Deum.  Propter  quod  ait,  Boetrat 
in  principio  apud  Deum,  Ad  evinoendas  enim  incre- 
dulorum  meutes  coacta  Scriptura  enipit,  ut osten- 
deret  Christum  esse  Deum,  cum  omni  loco  prop- 

*  Ms.  Golbertinus,  faeimus  m«iiii»  «jmt*. 


2373 


APPENDIX. 


2374 


ter  uaitatem  Dei,  intelligi  vultGhristum  esse  Deum. 
Nunc  aulem  aperta  voce  dixit  eum  esse  Deum,  et 
scmper  fuisse  apud  Deum,  sacramentum  patefa- 
cieus  Dei,  ne  Deus  omnino  solitarius  pularetur, 
declaravit  non  propterea  unum  dici  Deum,  ut  so- 
litarius  eestimetur,  sed  licet  duo  vel  tres,  ex  uno 
tamen,  non  proejudicare  unitali  quiaquod  de  uno 
est  *  ad  illud  ipsum  refertur,  quia  imus  est,  quam- 
vis  omnia  dicantur  ex  Deo.  Sed  ;iiiudestquod  pro- 
prie  exstititde  Deo,etaiiud  quod  nutu  deforis  crea- 
lum  esl  Dei :  hoc  est,  aliud  est  quod  de  substantia 
ejus  processit,  etaliud  quod  cum  nullo  modo  esset, 
vohmtate  ejus  creatum  est.  Quia  quod  de  subslan- 
tia  Dei  proeessit,  nnnquam  fuit  post  '  ejus  subs- 
tantiam  ;  quod  vero  crealum  est,  tunc  ccepit  esse 
substautiacumcreatum  est :  ac  perhocinitiumnon 
habet  Trinilas  sola.  Dociaratio  igitur  mysterii  uie- 
ritatidei  minoravit  :quiaquauto  occultiusestquod 
creditur,  lanto  magispropensior  credentis  est  mer- 
ces^  et  minor  poeua  diffideutis.  Declaratio  autem 
mysterii  sicut  miuora  fecit  inerita  credentibus  ' ; 
ita  majores  exsuscilavit  diffideutibus  poenas.  Ma- 
nifestior  euim  lex  plus  facil  reum.  Nam  suflecerat 
testimonium  Salvatoris,  quo  sibi  proprium  Patrem 
dixerat  Deum.  Quis  euim  credcntium  dubitaret 
nihil  a  Paire  diflerre  iu  subslanlia  Filium  ?  Sed 
(^uiahaerelicorum  perversitas  iufideiitatis  commeu- 
tis  fidei  jura  pulsare  coeperat,  aliter  accipiendo  Fi- 
lium  Deiquam  praedicatur^additumest,  ad  facien- 
dam  manifestationem,  hunc  ante  omuia  apud 
Deum  fuisse  et  Deum  esse  ;  ut  declararetquod  filii 
veri  ratiomysticecontinebat :  per  quod  divina  cle- 
menlia  humans  infirmitati  providisse  videtur,  ut 
aperiret  quod  clausum  potioris  fidei  meritis  reser- 
vaverat  :  unde  adjecit,  dicens,  Omnia  per  ipsum 
factasunt^  ut  si  quis  ex  superioribus  in  aliquoambi- 
geret,  quia  angusta  est  intelligentia  hominum  ad 
divinas  res  capiendas,  ex  his  capax  fieret,  cum  au- 
dit,  Omnia  per  ipsum  facta  sunt :  ut  non  utique  fac- 
turam  ipsum  putaret,quia  omniaper  ipsum  audit 
factaa  Deo  ;si  autemet  ipse  essetractura,  nonom- 
nia  per  ipsum  facta  a  Deo  dixisset :  nec  enim  ipse 
per  se  fiebat.  Quod  ut  adhuc  absolutius  traderet, 
adjecit,  Et  sine  ipto^  iuquit,  faclum  eti  nihil :  hoc 
dicens,  exclusit  omnem  con  troversiam  et  argumenta 
terrena.  Quamvis  non  desint  qui  diffidanl ;  tamen 

auandosine  ipso  nihil  factuui  ostendit,  nuilo  modo 
lum  facturam  esse  suspicari  debcreedocuit.  Quo- 
modo  enim  dici  potest  ipse  esse  factura,  cum  nihil 
dicatur  Deus  sine  ipso  fecisse?  Si  enim  fecit,  menti- 
tur  Scriptura.  Sed  absit.Fidelis  enimest  Scriptura, 
quae  uterrorem  amputet,  quantapotest  utitur  ma- 
nifestatione  adsalutem  hominum  redimendam.  De- 
nique  subjecit,  Quodfactum  est  in  ipso  vita  esi  (Joan, 
1,  2-4)  :  in  ipso,  id  est  in  Verbo,  quod  factum  est, 
vitam  esse  significat.  Sicut  et  ipse  Dominus  ait  : 
Sicut  habei  Pater  vitamin  semetipso,  ita  dedit  et  Fiiio 
vitam  habere  in  semetipso  (Id,  v,  26).  Non  quia  Ver- 
bum  sine  vita  erat,  et  postea  aut  data  aut  facta 
est  in  ilio  vita ;  sed  ipsiim  Verbum  vitam  vult  in- 
teiligi  esse.  Si  de  Patre  Deo  potest  dici  quod  aliud 
ipse  est,  et  aiiud  in  se  habet ;  ita  etiam  de  Fiiio 
ejus :  quia  sicut  habet  Pater  vitam  in  semelipso, 
ita  dedit  Filio  vitam  haberein  semetipso.  Humana 
enim  eloauia  non  sunt  idonea  ad  res  explicandas 
divinas.Ideoviliosumvidetur  quod  dicitur,  ut  cum 
factura  non  sit  Dei  Filius,  in  ipso  dicatur  factum 
quod  est  ^.  Etsi  dixisset,  quod  genitumest  in  ipso, 
etiamsic  vitiosum  videbatur.  Sedut  substantivam 
generationem  '  ejus  ostenderet.  opus  in  ea  factum 

<  Sic  Ms.  Colbertinus.  At  editi.  lieet  dwe  vel  tres  per- 
sonw  essent,  tamen  non  pngjudicaretur  unilati,  quia  quod 
Deus  estj  etc. 

*  Editi,  prteter.  Mss.,  post. 

'  Ms.  Colbertinus,  mereri  eredentes. 

*  Ms.  ColbertiQus.  omittit,  quod  est. 

*  Sic  Ms.  Colbertinus.  At  editi,  substantiam  genere^ 
tionit. 


quali  uti  potuit  sermone,  per  quod  exislerel,  de- 
monstravit,  quia  generatio  ejus  vitam  in  se  habet. 
Nosenim  vivimus  quidem,  sednon  possumusaliis 
dare  vitam  :  quippe  cum  nec  in  potestale  nostra 
sit  eadem  vila.flle  autem  ideo  dicitur  vitam  in  se  ha- 
bere,quiapoteusest  vivificare,etcrearequ8evult  ut 
sint  el  vivant.  Adhoc  enim  natus  dicitur,  ut  omnta 
possit  facereqnoB  facit  I*ater  ;  quia  sic  habet  vitam 
m  se,  sicut  habet  et  Pater.  Hoc  euim  est,  omnia 

Eer  ipsum  et  in  ipso  fecisse,  sic  eum  genuisse,  ul 
aberet  in  se  vitam  ;  per  quam  omuia  possit  fa- 
cere  :  non  quia  ipse  aliud  est  quam  vita,  seddum 
hoc  potestvitaejus,  utet  vivat,  etalia  possit  creare 
quae  vivant,  vilam  dicitur  iiabere  in  semetipso. 
Nos  enim  vivimus,  sed  non  habemus  sic  in  nobis 
vitam  ipsam,  ut  eliam  aiiis  «leinus  vitam.  Quem 
sensum  et  apostolus  Pauliis  memorat  iuler  ccetera 
dicens :  Qui  est  imago  inrisibitis  Dei,  primogeniius 
ante  omnem  cveaiuram  :  quoniam  in  ipso  condita  suni 
omnia  in  coelis  et  in  terra  :  visibilia  et  invisibitiaj  sive 
Sedes,  sive  Dominaliones,  sive  PrincipatuSy  sive  Poies- 
tates  ;  omnia  per  ipsum  et  in  ipso  creaia  sunt  {Coloss, 
1,  15,  16).  Conveniunl  autem  Kvaugelia  in  lioc 
diiorum  Apostolorum  Joannis  et  Pauli :  eadem  enim 
dicunt,  quia  FiiiusDei  anteomnem  creaturam  ge- 
nitus  est,  ut  crearet  potentias  spirituales,  et  mun- 
dum,  etquae  in  eo  sunt  visibilia.  Quod  enim  dixit 
Joanncs,  (^uinquod  facium  est,  in  ipso  viia  esi,  hoc 
idem  significavit  et  Paulus  dicens,quiatn  ipso  con- 
diiasunt  omnia  %n  coeiis  et  in  ierra.  £t  in  siibjeclis, 
Omniaper  ipsum  et  inipsocreatasunt.Peripsumcreei' 
yi\,  quia  in  substantia  idem  Deus  est,  hoc  est  Pa- 
ter  iu  Fiho  :  In  ipso  vero,  quoniam  sic  generavit 
Filium,  ut  haberet  potentiam  facieudi  omnia  visi- 
biha  et  invisibilia.  Hocfuit  fecisse  in  illo  vilam,  ut 
et  viveret,  el  vitam  aliis  prcBstaret  vivendi,  intelli- 
gendi,  agendi,  et  ceeteris  animanlibus  secundum 
quod  voluit,  quasiimagoDei.  Dum  enim  imagodi- 
citurDei,ad  utrumquereferlur;  quia  etperexpres- 
sam  nativitatem,  plenam  habetin  sesimilitudinem 
Patris,  et  polest  quidquid  polest  et  Pater,  ut  verum 
sit  Patrem  videri  in  Filio,  qui  est  imago  invisibilis 
Dei. Numquid  quia  Patrem invisibilem  dixit,  Filium 
visibilemfecit,  cum  hoc  utiquesit  Filius  per  natu- 
ram  quod  et  Pater  ?  Et  cum  creatura  coeiestis  sit 
invisibilis,  quanto  magis  Creator  ejus  ?  Sed  hoc 
significavit  quod  in  coelis  est,  non  quod  in  terra  ; 
quia  quamvis  Fihus  invisibilis  sit,  iHic  tamen,  id 
est,  in  ccelestibus  videtur  ab  Apostolis  vel  cflBte- 
ris  talibus,  de  quibus  dixit  :  Pater,  volo  ut  ubi  ego 
sum,  et  isti  sint  mecttm,  et  videant  claritatem  meam 
(Joan.  xvu,  24).  Et  alibi  :  Beati,  inquit,  mundo 
corde,  quoniam  ipse  Deum  videbunt  (Matth.  v,  8)  : 
hoc  esl,  Palrem  in  Filio,  Deum  iiuagine  ;  quod  esl 
Deum  in  Deo.  Siculcorporalis  rei  corpus  imago  esl, 
ita  et  Dei  Deus  imago  esl :  quia  exemplum  Pater', 
Filius  vero  exemplum  de  exeiuplo,  quod  commu- 
nicat  Spiritui  sancto  ;  Quia  de  me,  inquit,  accipiet 
{Joan.  XVI,  14).  Ideoque  in  Filio  videtur  Deus  quasi 
in  sua  imagine.  Sicutenim  nemo  dignus  inventus 
est  aperire  librum,  et  signacula  ejus,  nisi  Verbum 
De'i{Apoc.  V,  4-8);  ita  et  DeumPatrem  nemovidere 
dignusest,nequo  natura,  neque  merilis,  nisi  verus 
Filius  ejus.  Niiiil  etenim  medium  est,  quod  obstel 
inter  Patrem  et  F^ilium,  ipso  nobis  lestequi  ait :  Ne- 
que  enim  Patrem  vidit  quisquam,  nisiqui  est  a  Deo  hic 
vidii  Deum  (Joan.  vi,  46).  Sed  siin  Filio  videtur  Pa- 
ler,  quare  nemo  dignus  diciturvidercDeum  ;cum 
videatur  in  Filio,  quia  nihildifTert  a  Patre  Filius  ? 

NihiIpIanedifrertinsubstantia,quiaverusFiIiusest; 
difTert  autem  in  causahtatis  gradu  *,  quia  omnis 
potentia  a  Patre  in  Filio  est :  et  in  substantia  mi- 
nor  nou  estPilius,  auctoritate  tamenmajor  est  Pa- 
ter,  ipso  Domino  testante  etdicenle,  Si  diligereiii 
me,  gauderetis  utique,  quia  vado  ad  Pairem,quia  Paier 

<  Ms.  Colbert.,  in  eausa  velgradu. 


im 


QUiESTIONES  EX  llTROQUE  MlXTlM. 


S316 


major  me  est  (Joan,  xiv,  28).  Quem  etiam  modum 
oustodiens  aposlolus  Paulus,  Unus,  inquit,  Deiks 
Pater,  ex  quo  omnia  et  nos  in  ipso  ;  et  unus  Dominus 
JesuSy  per  quem  omnia,  el  nos  per  ipsum  (I  Cor,  viu, 
6) :  ut  primus  gradus  sit,  ex  quo  sunt  omnia ;  se- 
cundus,  per  quem  omnia  ;  tertius,iQ  quo  omnia. 
Et  quia  uuUus  ex  his  degenerest,  inunitate  Dei  si- 
gaincali  sunt,  dicente  Aposloio,  Quoniamex  ipso^et 
per  tpsum^  et  in  ipso  sunt  omnia,  ipsi  gloiia  in  saecula 
saecutorum  {Rom.  xi,  36). 

GXXIII  (a).  —  Ulrum  Adam  Spiritum  sanctum 
habuerit  ? 

Gomperi  quosdam  ex  fratribus  nostris,  non  ple* 
ne  discussisse  Scripturas  ;  sed  simpiicitate  aniini 
asseverarequod  Adamfactus,  sanctumaccepilSpi- 
ritum,  quem  peccans  amisil,  sicut  nunc  datur  cre- 
dentibus.  Hac  ducti  ralione,  qua  solel  asseverari  a 
plurimis  quia  per  fidcm  instauratus  est  homo,  ita 
ut  ad  pristinum  redditusstatum,  hoc  omne  accipe- 
ret  quod  inter  initia  Adam  fuerat  consecutus  ;  et 
quia  perfeclus  homo  factus  dicel^atur,  qui  si  non 
nabuit,  inquiunt,  Spiritum  sanctum,  imperfectus 
fuit.  Egoautem  non  soluui  hominein,  sed  el  cunc- 
ta  quee  fecit  Deus,  quae  non  possunt  dici  accepisse 
Spiritum  sanctum,  dico  perfecta.  Omnia  enim  ge- 
neraanimaiium  in  suoperfectasuut,ut  impieantid 
ad  quod  suntfactaritaet  homo  in  suo  genereper- 
fectus  est,  ut  potens  sit  discernere  mala  a  bonis, 
prava  a  rectis.  Est  enim  animal  inteiligible,  perfec- 
tum  ad  id  adquod  factum  est.  Gapax  est  enim  di- 
cendi,  excogitandiet  faciendi,  utquae  virtute  non 
potest,  impleat  sensu.  Et  quomodo  ausi  sunt  dice- 
re,  hominem  perfectum  nasci  debere  et  totum  sci- 
re^  quem  vident  nihii  ultra  nosse  quam  hic  discat? 
Quodenimhic  non  discit,  nescit.Denique  quoniam 
hic  non  discit,  quaiissit,  nescit :  ({ui  se  ergo  nes- 
citquaiis  sit,  quomodoomnianovit,  cummious  sit 
se  nosse,  quam  csetera  ?Sed  quia  deceBleris  discit, 
de  se  autem  non  discit,  de  aliis  novit,  de  se  nescit, 
neque  qualis  sit,neque  an  ante  corpu>an  post  cor- 
pu8  sit.  Nam  si  sicperfectus  factusesset  utnuUius 
egeret,Qon  fuerat  homo,  sed  Deus;  nequecircum- 
ventuspraevaricasset.  Spiritum  autem  sanctumha- 
bere,  ultra  naturam  etperfectionemhominisest,ut 
possit  quse  Dei  sunt.  Numquid  non,  quiaasina  io- 
cuta  est  ad  Baiaam,  ullra  perfectionem  ejus  est 
{Num.  xxn,  28)?  Accepit  enimutpossetquod  natu- 
rae  suae  non  erat,  sed  nostree.ltaque  quia  praestan- 
tior  esthomo  caeteris  animalibus,  idcirco  iUa  im- 
perfecta  dicenda  sunt  ?  autquia  sancU  Angeli  non 
suntquod  est  Deus,imperfecti  sunt  ^  vel  quia  lumi- 
naria  et  stellae  imperfectiores  sunt  supernis  Ange- 
lis,vel  quia  nubila  velamine  suo  obscurantsolem 
etlunam,  minus  perfecta  sunt  ?  Et  quia  membra 
invicem  egent(non  enim  possunt  pedes  quod  pos- 
sunt  manus),  imperfecta  dicentur  ?  Absit.  Omnia 
enim  pro  locis  et  gradibus  suis  Orma  et  perfecta 
sunt,  ut  impleant  idadquodfactasunt.  Igitur  om- 
niaperfecta  sunt,  quia  et  Greator  eorum  perfectus 
est ;  sed  ad  comparaUonem  ejus  imperfecta  sunt. 
Deus  enim  per  omnia  perfectus  est,  quasi  fons  et 
origo  omnium.  Nam  quse  facta  sunt,  perfecta  qui- 
dem  sunt,  sed  ad  idquod  factasunt,  utinaliapar- 
tenoQ  sint  perfecta;  quiaalter  alteriuseget:  utin  co 
quo  noQ  eget,perfectum  sit,  non  inquoeget:  ideo- 
que  perfecta  et  imperfecta  sunt  omnia.  Manus  indi- 
gent  pedibus  ;  quianisi  ambulaverint  pedes,  otio- 
sffl  erunt  manus.  Iterum  pedes  indigent  manibus; 
calceare  enim  se  non  possunt,  neque  curare.  Cum 
ergo  corpus  perfectum  sit  membris,  volare  tamen 
noQ  potest,  neque ferre  tantum q uantum  potest bur- 
do.  Gumque  hi  perfecti  sint,  gubernare  tamen  se 
nesciunt,  nec  adhibere  sibi  possunt  medicinam. 
Unde  dictum  est,  Nolite  fieri  sicut  equus  et  mulus,in 


quibus  non  est  intellectus  {Psal.  xxzi,  9).  Et  aqua  et 
ignis  cum  repugnent  invicem,  in  suo  geDere  per- 
fecta  sunt ;  implent  enim  id  ad  quod    facta  sunt. 
Goquitenim  ignis,  etconsumit  ;purgatet  calefacit: 
aqiia  vero  abluit,  refrigerat,  irrigat,  sitieotes  recreat. 
Itaque  cum  omniain  suo  genere  perfecta  8iat,sin« 
hominetamen  nihilpossunt,  nequehoino  quamvis 
perfectior  sit,  sinehis.  Hinc  Apostolus  imperfectos 
et  perfectos  nos  dicit.  Ad  comparatioaem  enim  ia- 
fideUumnos  perfecti  sumus,  quia  Deum  cognosci- 
mus:  sed  quia  quffl  promissa  sunt,  minusscimus 
quam  debemus,  quia  inhacvita  qod  tantum  pos- 
sumus  comprehendere,  quantum  est  quod  credi- 
tur,  imperfectisumus.Igiturquoniamputantperfec- 
tionemAdfflinstauraricredenUbus,viaeamu8sihaM 
instaurationihiluitradonihabeatdiviaiquamfuertt 
consecutus  Adam.  Factus  enim  Adam  positus  est  io 
paradiso,  ut  operarelur  ibi,  etcustodirel :  hocest, 
utcoleret  terram,  et  custodiret  prfflcepla  Dei,  per 
qu8B  sciretsic  se  dominium  cunctorum  accepisse, 
ut  ipse  tamen  sub  lege  viveret  Greatoris,  oe  domi- 
natio  extoileret  eum,  et  inilatussuperbia  immemor 
Ueret  sui  Gouditoris.  Positus  ergo  est,  ut  cibis  sus- 
tentaretur  vita  ejus :  per  Ghristum  autem  hoc  coa- 
cessumest,  utresurgenlesnonegeantcibovel  potu; 
quia  qiiod  mortale  est  hominis,  convertitur  m  vi- 
tam.  Factus  est  Adam  ut  habitaret  in  terra  ;  fides 
autem  largiri  digoata  est  utin  coeUs  sithabitatio 
nostra.  Scriptura  ipsa  testatur.  quia  faetus  est,  in- 
quit,  primus  homo  Adam  in  animam  viventem,  lem*- 
aus  autem  homo in  spiritum vivihcantem,  PrimusauUm 
homo  de  terra.terrenus  ;secunaus  autem  homodec(Blo, 
coslestis.  Qualis  terrenus,  taleset  terreni  ;  et  qualis  eas- 
lestis,  tales  et  c(Blestes(\  Cor,  xv,  4548).  Quid  lam  aper- 
tum  quam  quod  Adain  non  habuit  Spiritum  saoc- 
tum  7  Factus  est  enim  in  animam  viventem;per 
Ghristum  autemin  spiritum  vivificaQtem,  uthomo 
in  aliquo  simills  sit  Greatori,  quem  credit^  Quia 
enim  mjsterium  iidei,  quod  ad  salutem  datumest, 
trinum  est,    trinus  Ut,   corpore,  anima,  et  Spirita 
sancto,  per  quemdicimur  nlii  Dei  :  quod  minime 
Adam  probatur  vocatus  ;  terrenusenim  factusest. 
FUii  autem  Dei  non  carnaliter,  sed  spiritualiter  oati, 
coelestes  dicuntur  esse.  Ecce  absolutumestdonum 
Dei  multo  plus  grati%concessissehomini  tempore 
SaIvatoris,quam  acceperat  Adam  ;  quia  oon  solum 
est  instauratus,  sedetmeUoratus:ineoinstauratu8, 
quia  peccatis  ablutus  est ;  in  cfflteris  melioratiis. 
Hoc  enim  et  justiUa  et  ratioexigebat,  ut  tunc  ube- 
rior  esset  ciementia  Dei in dandis beneficiis,  quando 
mysterium  divinitaUs  su»  innotescere  voluit  crea- 
turffl  :  ut  cognoscentes,   qnod  incognitum   fuit  a 
sfflculis  el  generaUonibus,  Dei  unius  sacramentom 
in  Trinitate  consistere,  pro  ipsa  novitatis  quaside- 
dicatione  peccaUs  abluU  insuper  justiUceQtur,  et 
adoptaU  a  Deo  Spiriliim  sanctum  accipiant,  per 
quem  signumadoptionishabere  videantur.Adoptio 
enim  a  Deo  signum  habere  debet  Dei  Patris,  ut  noa 
immeritofilii  Deiappellentnr. Hocdooumeliam  per 
Prophetas  promissumest,  ut  tunc  daretur,  quando 
mysterium  Dei  declarari  deberet  in  triumpho  de- 
victa  morte,  iit  sciret  creatura  Patrem  et  Fiiium  et 
Spiritum  sanctum  unum  esseDeum.  Undeevange- 
lista  :  Spiritus,  inquit,  nondum  erat  datus,  quia  Jesus 
non  erat  clarificatus  (Joan.  vn,  39).  Glariflcatio  enim 
h8ecest,cumpervirtutemsuamcognoscituressetes- 

tificat us est de se,  quia clarificatio  hoc  donum dedit, 
quod  per Joelem  prophetam  fuerat  promissum.Ait 
enim  Deus  :  In  novissimis  diebus  effundam  de  SpiritM 
meo  snper  omnem  carnem,  etc.  (Joel.Uy  28).  Et  Aposto» 
lus  inter  alia  :  Cum  autem  benignitas,  ioquit,  el  amm- 
nitas  apparuit  Salvatoris  Dei  nostri ;  non  ex  opiribus 
justitiag,  qu3e  fecimus  nos,  sed  secundum  suam  miseri' 
cordiam  salvos  nos  fecit  per  lavacrum  regeneratianisH 


(a)  Deest  in  Mss.  secundi  generis. 


*  Ms.  Colbert.,  et  sit  quod  creiii. 


2377 


APPENDIX, 


S378 


renovationis,  per  Spiritum  tanetum,  quem  effudit  in 
nos  abunde  perJetum  Christum  Salvatorem  nostrum  : 
ut  juitificcUt  gratia  ipHus  hxredet  efficeremur  tecun- 
dumtpem  vitx  setemx  (Tit.   iii,  4-7).  Coafirmavit 
Apostolus  quod  per  Joelem  prophetam  fuerat  pro- 
missum,  quia  hoc postquamclariiicatus  est  Jesus, 
implevit  Deus,  ut  Spiritum  sanctum  e£funderet  in 
illos  qui  credunt  in  Ghristum  :  et  hoc  est  hcBredem 
fieri  vitffi  ffiternffl,   Spiritum  sanctum  accipere  ;  ut 
quia  Spiritus  aBternus  est,  ffiternam  habeat  vitam 
aui  accipit  eum  :  pignus  est  enim  immortalitatis. 
Qui  enim  accipit  eum,  et  manetin  ejus  dilectione, 
transacta  hac  vita  pergit  in  coelos  ad  eum  cujus 
Spiritum  habet.  Incongruum  est  enim  ut  qui  hmc 
ezithabens  Spiritum  sanctum,  apudinferostenea- 
tur.SignumesteniminhominevictoriflBChristi,qua 
vicit  mortem,  Spiritus  ejus,utin  quofueritSpirltus 
ejus  ab  inferis  teneri  non  possit.  Ac  per  hoc  inyete- 
ribus  sanctis  non  ita  fuit  Spiritus  sanctus,  sicut 
Dunc  est  in  fideUbus  ;  quia  exeuntes  de  sfleculo, 
apud  inferoserant  :et  non  potestdici  quia  Spiritus 
sanctus  causa  peccati  AdflB,  quod  per  traducem  ge- 
neris  omnesemenejussubjectumiecitinferis,simili 
tenebatur  sententia  data  AdflB.  Cum  Prophetis  ergo 
et  justis  viris  sanctum  fuisse  Spirilum  non  estam- 
biguum  :  cumProphetis,  propterdispensationem; 
cum  justis  vero  causa  sanctitatis,  sicut  legitur  de 
sancto  Simeone,  quia  Spiritut  sanctut,  inquit,  erat 
eum  eo  [Luc,  ii,  25) ;  non  utsignum  esset  adoptionis 
in  eo,  sed  meritorumejus  gratia.  Nam  iilii  Deicre- 
dentes  tuncesseccBperunt^quando  manifestatusest 
Filius  Dei,  victa  morte,  cunctflB  creaturae.  Si  autem 
in  Adam  vel  in  csBteris  sic  dicatur  fuisse  Spiritus 
sanctus,  sicut  nunc  estin  fidelibus;  quABnovadona 
dedit  Deus,cumregnumFiliisuidedicavit  innobis? 
£t  quomodo   felix  et  beatum  tempus  prsB  cfleteris 
dicitur  Saivatoris  adventus,siea  prsBstititqufle  jam 
fuerant  pr8Bstitia?Et  ubi  estillud,quoddicitSalva- 
tor  ad  discipulos  :  Multiy  inquit,  Prophetx  et  jutti 
eupierunt  viaerequx  videtit^et  audirequx  auditit,  et 
non  audieinnt  (Matth.  xui,   17)  ?  Qua  ratione  ergo 
poterit  dici  quod  beatitudo  temporis  hujus  nihii 
ampliuscontulitdoni,  quam  veteriousestcoUatum  ? 
Quodquidemad  injuriam  proficitSalvatoris,utnihil 
habueritnovumquodinortuimperiisuisuscipienti- 
bus  sedonaret  :cumtamen  laboraresoleantdivites, 
ut  in  die  festo  natalis  sui  exquisita  invitatis  dent 
apophoreta.  Quanto  ergo  injuria  est,  ut  Deus  iis 
quos  ad  novum  et  inauditumdiemfestum  etomni 
laude  dignum  invitavit,  nondicaturhabuisseinex- 
pertaquflB  donaret  ?  Et  ubi  est  illud  evangelistee 
joannis,  quod  dicit :  /n  tua  venitj  et  tuieum  non  re- 
eeperunt :  quotquot  autem  receperunt  eum,  dedit  eis  po- 
tettatem  filiot  Deifieri ;  iis  qu%  credunt  in  nomineejusj 
qui  non  ex  tanguine^  neque  ex  voluntate  carnis,  neoue 
exvoluntate  viri,  ted  exDeo  natitunt(Joan,  i,  i  t-id)? 
Igitur  qnomodo  non  inusitatum  est  quod  donavit 
credentibus  Deus  in  Christo,  quando  dedit  eis  po- 
testatem  filios  Deifieri,  id  est,  fratres  Filiisui  pro- 
prii,  non  ex  Yoluntate  carnis  aut  viri,  sed  ex  Deo, 
ut  spiritualiter  nascerentur  ?Aut  sipriusgratiaista 
concessa  probatur,   tunc  nihil  novum  adventus 
Christi  contulisse  dicatur.  Adee  certe  carnalis  et  ter- 
rena  fuit  factura,  non  spiritualis.  Non  enim  ex  Deo 
sine  carne  et  sanguinenatusest,  sed  de  terrea  Deo 
factusest:  ideoque  non  potuit  Spiritum  sanctum 
accipere,  quinon  erat  Patrem  Deum  vocare  in  ora- 
tione.  QuienimSpiritumsanctumaccipiunt,  hisda- 
tur  potestas  ut  per  id  quod  Spiritum  sanctum  ha- 
bent,  patrem   iUum   Christianorum    in  oratione 
appellent.  Quod  quiaanteconcessumnonfuit,  non 
possunt  dici  priores  Spiritum  sanctum  habuisse.Ii 
ergo  qui  putant  Adam  vel  csBteros  habuisse  Spiri- 
tum  sanctum,  nesciunt  qualedonum  habeantUei ; 
nec  gratiascongruaspossunteiagere,  qui  pluscflB- 
teris  acoipientes  nihu  se  dicunt  amplius  conse- 
cutos. 

Patrol.  XXXV. 


UNUH  OPUS    DIFFERRE    SECUNDUM    PERSONAS    IN  LAUDEM 

SIVE  CONDEMNATIONEM. 

CXXIV  (a).  —  Una  est  misericordia  in  divite  et 
paupere,sedaliterimpulatur  diviti,  aliterpauperi : 

?uia  pius  laudanda  est  in  pauperequam  in  divite. 
auper  enim  de  eziguitate  sua  largiri  non  timuit, 
sperans  a  Deo  sibi  retribui  etin  prflBsentietin  futuro. 
Credit  enim  ScriplurflB  dicenti  qu'm  qui  tribuit  pau- 
peribut.non  egebit  {Prov,  xxviii,  27).Unde  et  pauper- 
cula  ^  illa,  divitibus  multa  mittentibus,  sola  meruit 
a  Deo  collaudari,  quia  de  penuria  sua  largiri  non 
timuit  (Luc,  xxi,8-4).  Divites  verosecuri  dedivitiis 
suis  largiuntur,  pauper  autemsecurusde  Domino. 

BeneigiturfaciuntdivitesdumlargiunturegeniSfSed 
mullo  melius  pauperes.  Ac  per  hoc  alia  remunera- 
tio  pauperis  et  aliasdivitis.  Uives  enim  si  hoc  non 
fecerit,  vapulabit:  a  paupereenim  non  exigiturtan- 
tum.  Ideoque  laudabilis  est  pauper  misericors.Fur- 
tum  in  paupere  et  divite  unum  peccatum  est,  sed 
divitem  plus  facit  reum :  quia  pauper  per  inopiam 
facilfurtum,  dives  aulem  cum  abunoet  non  con- 
tentus  suo,  toUit  aliena;  etquod  pejus  est,  solet 
pauperes  exspoliare:  ac  per  hoc  dinert  pcBua  utri- 
usque.  Et  justitia  pauperis,  et  divitis  una  est ;  sed 
laudabilis  est  in  paupere  magis.  In  egestate  enim 
servare  justitiam,  magnifica  res  est.  Oives  autem 
ideo  servare  videtur  justitiam,  quiaaiienus  est  ab 
iuopia.  Ergo  uterque  justus  est,  sed  majus  est  in 
necessitate  servarejustitiam.  Superbia  unaest,  sed 
plus  damnandainpaupereestquamindivite  :  quia 
dives  copia  elatus  est,  pauper  autem  in  egestate 
superbus,  quod  ad  insaniam  pertinet,  ac  per  hoo 
plus  reus  est  pauper.  Uumilitas  una  est,  sedmagis 
iaudanda  inuivite  est.  Quid  enim  magnum  est  si 
pauper  humilis  videatur,  quem  ipsa  inopia  humi- 
lem  facit  ?  Magnificum  autem  si  nic  qui  dignitate 
et  copiis  oommendatur,  inciinet  se,  non  sibi  vincU- 
cansquflB  mereri  se  novit.  Ergo  in  omnibus humili- 
tasbonaest,sed  multo  magisin  divite.  DoctriuflBet 
studii  una  est  causa  ;  sed  laudabilior  in  diyite  est. 
Pauper  enimcum  nuUaprflBrogatiya  commendare- 
tur,  operam  dedit  ut  haberet  unde  posset  requiri : 
Divesautemcumesset  unde  commendaretur,  adhi- 
bito  Iflibore  auxit  se,  ut  duplici  genere  necessarius 
esset;  non  enim  avocatus  copiis  retraxit  animum, 

3U0  minus  per  se  floreret.  Et  ideohicmagis  laude 
ignus  est  quam  pauper,  qui  si  studiisoperammi- 
nime  dedisset,  per  omnia  remanserat  vilis,  lllum 
ergovoluntas,  huncnecessitasfecitstudii  cupidum. 
Libido  in  paupere  et  divite  eadem  est,  sed  dam- 
nabilior  in  paupere  quam  in  divite  est.  Pauperem 
enimipsa  egestas  revocaredebeta  cupiditate  luxu- 
riflB  :  cogitare  enim  debet  quia  uode  hoc  impleat 
non  habet,et  dumhoc  festinat  adimplere,  aliamul- 
ta  malaadmittat  necesse  est,  quibus  forte  nec  ad 
prflBsens  evadat:  aut  certe  hoc  ipsum  quod  habet 
insumens,  mendicus  remanebit  cum  nota.  Divitem 
aiitem  deliciarum  copiflB  lacessunt  ad  yoluptatem 
libidinis  .*  prsBterea  quia  divites  securi  sunt  de  im- 
punitate,scientes  venalia  esse  judicia,  et  nec  red- 
argui  se  ab  aliquo.  Quis  enim  dignitate  fultum  vi- 
rum  et  divitemargueresudeat  ?Unde  magis  accen- 
duntur,  ut  et  violenter  hoc  a^^ant.  Non  soium  enim 
miuimereprehenduntur,sed  mmaffno  honoresunt, 
etgloriaripossunt,quiatales  sunt.Quod  siuterqiie, 
id  est,  pauperet  dives  pudicus  sit,  multum  ditfert 
pudicitia  di  vitis  a  pudicitia  pauperis.Pauperem  enim 
potest  humilitas  revocare,  ne  quod  vult  possit  im- 
plere,  aut  timor  legum  :  dives  autem  cum  multis 
sufifragantibus  causis  advoluptatem  possit  allici, 
laudabilis  est,  si  avertat  hinc  animum.  Alia  ergo 
remuneratione  dignus  est  dives  pudicus,  et  alia 
pauper  pudicus.  Quod  si  rex  sit  pudicus,  multum 
est  gloriosum,  ut  omnia  in  potestate  habens  Don 
contingat,quodscit  impuuea  sepossefieri.Hicvere 
1  Ms.  Golbert.,  paupera. 
(a;  Deest  in  liss.  secundi  generis. 

{Soixante^uinze.) 


2379 


QUiESTIONES  EX  UTROQUE  MIXTIM. 


2380 


Deum  timet,  hicvere  praeceptaeju8Custodit,qniiQ 
potestatehabeiisleges,  futurum  Dei  judicium  con- 
templatur.  Itaque  grandisres  est  utqui  in  prflesen- 
ti  non  habetqiiem  timeat,  vincat  quod  delectat ; 
cum  delectatiotantumpossit,  utnon  solumfutura, 
sed  et  praesentia  minime  vereatur.  Unde  multum 
merenturquicumquehanc  superant,  sed  plusiiqui 
inprtesentiiegibus  ethominious  dominantur.  Cffl- 
teri  enimet  homines  et  leges  verentur ;  qnare  et 

gropositum  custodiunt.  Neenim  apudhomineseru* 
escant,  servant  quod  diu  tenuerunt ;  etne  conde- 
mnentur,  a  prohiuitis  se  abslinent :  hicautem  qui 
dominationenec  legestimet,  nec  homines  erubes- 
cit,  magnae  glorias  est  si  se  abstinet. 

ADVKRSUS  EUSEBIUM. 

CXXV(a).  —  Memini  mein  quodam  libelloEusebii 
quondam  egregii  in  rehquis  viri  legisse,  quia  nec 
Spiritus  sanclussciat  raysterium  nativitatisDomini 
nostri  Jesu  Christi  ;  et  admiror  tantae  doctrinffi  vi- 
rum  hanc  maculam  Spiritui  sancto  inthxisse.  Hoc 
enim  dicens  degenerem  iihim   significavit.  Neqiie 
enim  potest  dici  de   Deo  esse,  si  nescit,  quffi  Dei 
sunt :  quio  inferior  natura  quid  inpotiore  sit,  nes- 
cit.  Siu  vero  substantiae  estejusdemet  divinitatis, 
quomodo  potest  nea>cire  quae  sua  snnt  ?  Deniqiie 
FiliusDei,  quia,  Ego^  iuquit,  et  Pater  unum  sumu$ 
(Joan.  X,  30),  propterunitatem  substanlifle.non  im- 
merito  adjecit,  dicens,  Omnia  qux  Patris  sunt,  mea 
sunt  ;  et  qux  measunt,  Patris  sunt  (/(i.xYi,i5).Qua- 
mobrem  si  Spiritussanctusejusdemdivinitatis  est, 
qiia  ralione  segre^atur,  ne  sit  ejusdem    scientiflB, 
cum  ejusdem  non  negetur  esse  substantiee  ?  Quod 
plusest  concessit,  quod  minus  estrennens^  Crea- 
tura  enimdiscit,  et  incipit  aliquanda  scire  de  auc- 
tore  suo,  et  ernntei  qufledidicerit  cum  auctoresuo 
communia  :  substantiaautem  vel  divinitas  nonpo- 
testDeo  esse  et  creaturae  communis.  Nam  Dei  sub- 
stantia  non  habet  quod  discat,  quia  nihil  est  quod 
ignoret :  substantia  vero  hominum  non  habet  in 
natura  ut  sciat,  sed  utdiscat.   Itaque  naturfieho- 
minum  accidit  soientia :  non  tamen  immutatur, 
substantia  ;   quia  hominis  natura  dehabet  scien- 
tiam  :  sic  enim  condita  est,  ut  per  exercitium  ac- 
quirat  scientiam.  Igiturmajorest  substantia  quam 
scientia ;  quia  non  scientia  acquirit  substantiam, 
sed  substantia  scientiam  :  et  substautia  est  sine 
scientia,  non  tamen  scientia  potest  esse  sme  sub- 
stantia.  In  Deo  autem  sicut  est  substantia,  ita  et 
scienlia  :  substautia  enim  quse  nihil  habet  quod 
discat,  ipsa  substantia  est  sibi   scientia.  Qnamo- 
brem  omnia  in  Deo  substantiva  dicuntur.  Substan- 
tia  enim  cui  nihil  deest,  oumia  substantialiter  ha- 
bet ;  quia  nlhil  ei  acoessit  post  studium.  Quomodo 
ergo  dici  potestde  Spiritu  sancto  quia  nescit  na- 
tivitatem  Filii  Dei,  si  consubstantivus  est  ei?  Num- 
quid  potest  una  eademc[ue  substantia,  et  scire,  et 
nescire  ?  CerteFilius  Dei  mysterium  nativitatis  suae 
non  didicit  ;  scit  enim   substantialiter,  non   per 
doctrinam  :  qua  crgo  ratione  Spiritus  sanctus  di- 
citur  nescire,  cum  similiter  ipse  nihil  habeatquod 
discat,  quiaomnia  novit  per   substantiam  ?  Sicut 
enim  Dei  Filius,  ita  et  Spiritus  sanctus  Dei  subs- 
tantia  est,  dicente  Domino,  Omnia  quss  Patris  sunt 
mea  sunt  :  per  quod  significavit  substantiam  Dei 
Patris  suam  esse  substantiam.  Et  spiritum  sanc- 
tum  a  Patre  dicit  procedere,  et  de   suoaccipere: 
Et  ideo,  inquit,  dixi,  de  meo  accipiet^  quiaomnta  quse 
Patris  $untf  mea  sunt.  Si  a  Patre  procedit,  et  de  Fi- 
lio  accipit,  qnomodo  Filii  nesciat  nativitatem ;  quan- 
do   substanlia  ejus  substantia  Filii  est  ?  Omnia 
enim  quae  Patris  sunt,  Filii  sunt.  Sine  dubio  ergo 
Patris  substancia  et  in  Spiritu   sancto  est.  Adjecit 
enim  Filius,  dicens  :  Et  omnia  qux  mea  sunt,  Patris 
sunt,  Quid  ergo  ambigitur   de  Spiritu  sancto,  an 

*  Ms.  Colbert.  Quod  plut  ett  eoncedit»  et  quod  minut 
ett  retines, 
(a)  Deest  in  Mss.  secundi  generis. 


ejusdem  divinitatia  sit,  cum  sit  ejusdem  substan- 
tiae  ?  Nam  sicut  de  se  dixit  Dominus  quia  a  Deo 
processit,  ita  et  de  Spiritu  sancto  testatur.  Et  ne 
noo  aliter  possit  interpretari,  A  Patre^  iaquit,  prt)- 
cedit  {Joan.  xv,  26) ;  et,  De  meo  aeeipiei  {Id.  xvi, 
14) :  ut  a  Patre  prooedere,  hoc  sit  de  Christo  acci- 
pere.  Cum  enim  dicitur  de  Filio  Dei  acoipere,  non 
ambigitur  etiam  ipse  esse  de  Deo,  ut  in  sanclo 
Spiritu  Patris  esse  substantia  et  divinitas,  non 
ambigatur.  Itaque  qui  hunc  dicit  nescire  Filii  Dei 
nativilatem,  ipsi  derogat  cujus  dicitur  accepitse. 
Nec  enimahud  accipit,  ouam  ipse  est  de  quoacci- 
pit  ;  quia  accepissede  Cnristo,  de  Deo  processisse 
signihcavit  :  ideogue  non  potest  nescire,  quodhic 
sit  de  cnjus  accepit ;  neque  ignorare  dicendusest 
Doniinum,  quia  a  Deo  processit.  Certe  Filius  Dei, 
quia  de  Patre  est  Deo,  scitomniaDei  :  quareergo 
Spiritus  sanctus  negetur  scire  quaecumquo  Christi 
sunt,  cnm  de  eo  acceperit  ?  Itaquesi  scitFiliusDei 
quffi  in  Deo  sunt,  dubium  non  est  etiam  Spiritum 
sanctum  non  ignorare  quffi  in  Filio  Dei  sunt :  et 
per  id  quod  novit  (|us  sunt  in  Filio,  noQ  nescire 
dicendus  est  quae  in  Deo  sunt.  De  eo  enim  de  quo 
accipit,  Dei  habet  notitiam.  Et  quid  laboramus, 
cum  testis  sit  iu  hac  re  Apostolus,  diceos  :  Nem 
scit  qux  sunt  in  Deo,  nisi  Spirilus  Dei  (I  Cor,  ii, 
i  i)  ?  Ecce  in  quo  diu  sudavimus,  Apostolo  adju- 
vante  implevimus.  Et  numquid  praejudicavit  Filio 
Dei,  quia  neminem  dixit  scire  quae  in  Deo  sont 
nisi  Spiritum  Dei  ?  Absit.  Sic  nec  prsjudieavit 
Spiritui  sancto  Filius,  cum  dixit :  Nemo  novt/  Po- 
trem,  nisi  Filius,  Neminem  enim  dixit  scire  qua 
in  Deo  sunt,  praeter  eum  qui  de  Deo  est  :  quiaom- 
ne  quod  de  Deoest,novit  Deum,etqu6e  iaDeosuot. 
NaturaenimDei,ipsasenovit  ;(juamcum  iDtelligis 
esseetiaminSpiritu  sancto,perid  quod  aPatrepro- 
cessit,  et  de  Fiiio  accepit,  tutum  non  est  islum  di- 
cere  nescire  Patrem  Deum,cujusnaturam  agnoscis 
in  eo  :  et  tamen  Salvator  sic  dixit,  neminem  sdre 
Deumpatrem  nisi  Fihum,utreservaret  alii  persoDC 
huj  us  cognitionem ;  stalim  enim  subjecit,  dicens :  £l 
cui  voluerit  Filius  revelare  {Matth,  xi,  27).  Cui»  pu- 
tas,  vultrevelare  Filius  ?  Nulli  enim  charior  esse 
potestquam  Spiritui  suo  :  quia  si  quis,  inquit,  Ssi- 
ritum  Christi  non  hahett  hie  non  estejus  (Bom,  vni.9). 
Quomodo  ergo  putas  revelatum  Deum  Patrem  a 
Filio  Spiritui  sancto,  nisi  quomodo  ipse  Domions 
Si\i .  de  meo  accipiet  f  Greaturffi  enim  revelari  noo 
potestPater  Deus  ;  quia  Dei  naturam  ferre  nonpo- 
test,  nisi  fueritejusdem  substantiffi  :  lucem  etenim 
habitat  inaccessibilem  creaturae  duntaxat  (I  7ifli. 
VI,  16).  Sed  quibusdam  videtur  ideo  recte  dici  nes- 
cire  mysteriumnalivitatisFiHiDeiSpiritus  sanetus 
qnia  omnia  dicitur  scrutari  (I  Cor,  u,  10),  et  qni 
crutarur,inquiunt,  nescit  utique.  Quod  ex  alio  lo- 
co  debet  intelligi  :Dei  enim  verba  sunt  inter  cetera 
dtcentis,  Ego  Deus  quiserutor  renes  eteonla  {JertWL 
xvit,  10) ;  etin  PsalmOy  Serutans,  ait,  eorda  elrenes 
Deus  {Psal,  vii,  iO)  ;  et  Apostolus,  Quiicruiaiur,  io- 

3uit,  corda,  scit  quid  desideret  Spiriiue  :  quia  tetun* 
um  Dei  voluntatem  postulat  prosaneiis,  His  exemplis 
cum  scrutari  dicitur  Dei  Spiritus,  non  ignorare 
significatur.  Etiam  alta  Deiaicitur  scrutari:  etqas 
suntalta  Dei,  quaedicitur  pervidere?  Scrutari  enim 
occulta  siguificat  penetrare,  ut  per  id  nihil  esse 
occultum  ei  credatur,  Alta  enim  Dei  mysteria  int^ 
riora  sunt  Dei,  quw  scrutari  a  creatura  non  pos* 
sunt.  Nam  et  secundum  Dei  volunlatem  pro  udc- 
tis  legitur  postulare,  quod  sancti  utique  nesciuiit, 
dicente  Apostolo  :  Namquid  oremus,  tieui  oforiet, 
neseimus  {Rom,  vni,  27,  26).  Ergo  alta  Dei  scire,  et 
voluntatcm  Dei  non  ignorare,  unom  significaL 
Quid  enim  tam  altum  mysterium,  quam  Toluntas 
est  Dei,  quod  cognitum  est  Spiritui  sanctOy  ceteris 
vero  incognitum  est  omnibus  t  GonlueDdum  ete- 
nim  est,  quomodo  dictum  sit»  quia  nemo  seii  q^ 
eit  in  homme,  niei  spiritui  hominis,  pdin  eotsHl 


2381 


APPENDIX. 


2382 


Cor.  11,  ii) :  spiritum  aQimam  significavit ;  quia 
nemOHcilquidsitinanimohominiSynisianimusejus 
qui  est  spiritus.  Sic  et  in  Deo  nemo  scit  qum  sunt 
Dei,  nisi  Spirilus  Dei,  lioc  est,  ipse  Deus.  Qui  enim 
de  Deo  est  S  non  aliud  intelligilur  esse  quam  Deus 
est.  Ideo  Spiritus  Dei  scit  quid  in  Deo  est,  quia  de 
Deo  est.  Nam  si  cogitaliones  hominum  nemo  novit 
nisi  Deus ;  quanto  magis  Dei  secreta  et  voluntatem 
nuUus  potest  cognoscere  nisi  sit  de  Deo,  hoc  est 
idem  ipseDeus^Ipseetenim  sibisolicognitus.Nam 
utique  in  Deo  non  suntcogitationes.  Necenim  trac- 
tatapud  se  quid  faciat,  aut  quid  non  faciat,  delibe- 
rans  an  expediat :  quia  omnia  (^use  in  Deo  sunt 
sine  dubitatione  suntnon  per  accidentiam,sed  per 
substantiam  :  nec  per  studium,  sedper  naturam; 
quia  non  immutatur*.  Ac  per  hoo  non  aiiter  novit 
Spirilus  sanctus  mysteria  Dei,  nisipersubslantiam : 
unaenim  substantia  unum  habetsensum  etvolon- 
tatem.  De  Deo  loquitur,  qui  semper  unus  et  immu- 
tabilis  est,  sive  m  Filio,  sive  m  Spiritu  sancto. 
Quod  enim  vult  Pater,  hoc  vult  et  Filius  ;  et  quod 
Tult  Fiiius,  eadem  vult  et  Spiritus  sanctus.  Quamo- 
brem  aliquando  Spiritus  Christi  :  Qui  a  Deoj  in- 
quit,  procedit ;  et,  ae  meo  accifriet.  Hinc  est  unde 
Joannes  apostohis  ait :  Ex  hoc  seimiis  quia  Deus  in 
nobis  manety  de  Sfriritu  suo,  quem  dedit  in  nobis  (I 
Joan.  m,  24).  Ergo  si  Spiritu  l)ei  in  nobis  maneule, 
manere  dicitur  in  nobis  Deus,  Deus  significatur 
esse  Spiritus  Dei.  Denique,  hoc  est  signum  creden- 
tium,  quod  sint  fiiii  Dei,  ut  cum  hunc  accipiunt, 
Dei  se  filios  audeant  appellare.  Nisi  enim  signum 
deitatis  habuerint,  Deinliidici  nonpolerunt.Quan- 
quam  aliquis  verus  Dei  filius  non  est,  ut  sit  totus 
de  toto,  sicut  et  Christus.  Per  adoptionem  autem 
fiunt  filii  Dei,  ut  accipientes  Spiritum  Christi  per 
ipsum  filii  Dei  dicantur,  per  ia  auod  de  Deo  est 
quem  inse  habent  Spiritum.  In  fiiiis  enim,qnam- 
vis  adoptativi  sint,  patristaraenex  aliqua  parle  de- 
bet  videri  substantia.  In  mundo  enim  qnia  res 
imperfectflB  sunt,  adoptati  ab  hominibus  nlii  nul- 
lum  pi^nus,  sedsolum  nomen  accipiunt.  Deus  au- 
tem  quia  perfectusest,  plus  facit,  ut  adoptatis  Spiri- 
tum8uumdet,perquemaliquamveritatemadoptati 
abeovideantur  haoere  :  quia  vocabula  sine  rebus 
inania  sunt,  Apostolus  noster  hanc  assertionem 
nostram  adjuvat  dicens  :  0  altitudo  divitiarum  sa- 
pientiae  et  scientiae  Deitquam  inscrutabilia  sunt  judi' 
eia  ejuSySt  investigabiles  viseejus(Rom,  xi,  33) !  Quid 
tamen  sibi  vult,  quod  cum  alibi  dicat  scrutabiiia 
esse  alta  Dei,  ict  est  secreta,  hoc  in  loco  dcneget, 
dicens  inscrutabilia  esse  ?  Sed  in  hoo  loco  de  cre- 
atura  dixit,  quia  insorutabilia  sunt  ei  secreta  vel 
judicia  Dei  :  Spiritui  autem  sancto,  eo  quod  omnia 
Dei  noverit,  scrutabilia  dixit  esse  cuncta  quae  in 
Deo  sunt ;  ut  quod  creatursB  incognitum  est,  Dei 
Spiritum  asserat  non  ignorare.  Deiergonatura  ne- 
gari  non  potest,  qu8B  cognilum  habet  qiiod  a  cre- 
aturanon  potest  comprehendi.  Qui  degenerem  di- 
cunt  Spiritum  sanotum  Dei,  pulsant  propositum, 
qui  totius  creaturae  salutem  in  Trinitatis  aivinitate 
consistere  declaravit :  quiasi  consubstantivusnon 
est  Deo  et  Christo,  ineptum  est  ponere  istum  in 
numero  Patris  et  Filii,  ut  sinehoc  neque  salus  ali- 
cui  sit,  neque  dignitas.  Si  enim  non  est  ejusdem 
divinitatis,  aut  stulte,  aut  gratis  efiectum  est*; 
quod  absit.  Quis  enim  prudentium  deneget  Crea- 
torem  cum  creatura  connumerari  non  posse,  ne- 
que  eeternum  cum  eo  qui  sub  initio  sit  comparari, 
neque  Dominum  cum  servo  eequari,  neque  poten- 
tem  cum  impotente  conferri,  neque  scium  cum 
inscio  deputari  ?  Sed  jam  cesset  calumnia.  Terlius 
eni  m  ordine  est,  non  natura ;  gradu,  non  di  vinitate ; 
persona,  non  ignorantia.  Sicut  enim  Filius  Dei  se- 
cundus  a  Patre  est,  et  divinitate  minor  non  cst ;  ita 

<  EdiU,  in  Deo.  At  Ms.  Colbert.,  de  Deo, 

>  Ms.  Golbert.,  immutantur, 

*  Ms.  Colbert.,  aut  ifratiose  faetum  est. 


et  Spiritus  sanctus  sequens  a  Filio  est,  non  impar, 
sedaBqualisdivinitatesubstantiflB.Deniquequaelegi- 
mus  de  Filio  Dei ,  eadem  legimus  etde  Spiri  tu  sanctou 
ipso  nobis  testante.  Ait  enim  :  RogahoPatrem.et 
ahumParacletumdabit  vobis,  Spiritum  veritatis  {Joan. 
XIV,  i6).Aliumcum  dixit,  seParacletumsignificavit. 
Quod  Joannesdeclarat,  dicensquiaFilius  Dei pos/u- 
lat  pro  peccatis  nostris  (I  Joan,  n,  2).  Et  Paulus  apos- 
tolus  :  jpse,  inquit,  Spiritus  Dei  postulat  pro  nobis, 
Ecce  Scriptura  ambos  advocatos  esse  ostendit.  Et 
cum  veritatis  illum  dixit  Spiritum,  nihil  illuma  se 
diflferre  ostendit,  quia  dixit :  Ego  sum  veintas  (Joan. 
XIV,  6).  Missumse  a  Patre  dixit,  etipse  mittere  se 
Spiritum  sanctum  promisit.  Si  ipse  a  railtente  irapar 
non  est,  neque  a  mittente  impar  ab  illo  Spiritus 
sanctus  est.Nequeenimquiatres  suntsinguli,  alter 
alterius  membra  sunt,  ut  diversa  possint.  Una  est 
enim  trium  potentia,  ut  nihil  desitsingulis.  Hicfiuis 
sit.  Jam  enim  in  libello  adversus  Arianam  impieta- 
tem  digesto,  reliqua  plenius  tractata  sunt,  quae 
Trinilalis  complexa  sunt  indiscrelam  unitatem. 

DE  EO   QUl   FiDEM  CHRISTI   PERCEPIT  >. 

CXXVI.  —  Scriptum  est,  Quiajustonihil  proderit 
justitia  ejuSj  in  qua  die  erraverit :  et  quia  injusto  ni- 
hil  oberit  iniustttia  sua^  cum  se  converterit  {Ezech, 
xvin,  26,  27).  Et  Dominus  in  Evangelio,  Qui  non 
credideritf  inquit,  jamjudicatus  est{Joan,  ni,  18)  :  ut 
per  hoc  eum  qui  crediderit,  non  judicio  subjectum 
ad  senlentiam  excipiendam  significaret,  sed  fidei 
meritolaude  dignum  futurum.  Ergo  cognitio  Dei 
hanc  habet  prsBrogativam,  ut  peccatorum  conse- 
quaturremissam.  Credensenim  Dei  esseFilium  Je- 
sum,  dignus  existit  ab  oranibus  liberari  peccatis. 
Diu  enim  errore  devius,  cum  per  diversaignoran- 
tiaBfluctibusjactaretur,  illuminatus  veritatiscorus- 
cationem  nactusest,inquapostnimias  tempestates 
requiescat  securus  :  cui  congruit,  utpost  cognitio- 
nem  temperet  se  ab  iis  qu8B  jam  pridera  in  ignorantia 
positus  agebat.Quid  enim  prodest  cognitio,si  ma- 
net  pristina  conversatio  ?  Hiuc  etenimquisvidetur 
cognovisse  Deum,  si  vitam  mutet,  et  conversatio- 
nem  suam  corrigat.  Cognitus  enim  Deus  timeri 
debet,  quia  judicaturus  prcBdicatur,  ut  et  fideles 
justitiaB  su8Bj>ercipiant  tructum,  et  impii,  idest  in- 
creduli,  perndiaB  su8b  congruas  poBnas  exsolvant. 
Convenit  enim  justos  infuturo  gaudere,ubi  regna- 
bit  Christus  cura  suis  :  ut  sicut  in  saBcuIo  sunt 
opprobrio,  etinjuriissubjacent,  in  quo  princeps  est 
diabolus:  ita  etin  regnoChristigloriosi  appareant^ 
propter  quem  contemptibiles  judicatisunt  a  mun- 
danis  :  injustosautem  quia  falso  florere  videntur^ 

Eer  mendacium  repugnantes  veritati,  in  pjDBua  tri- 
ulari  ;  ut  qui  per  fucum  gloriosi  visi  sunt,  per 
verum  despecti  et  humiliati  nimisappareant.Tunc 
enim  justi  se  credidisse  gaudebunt,  cum  perfidos 
viderintcruciari :  et  necpoenitebitperfidosnoncre- 
didissenisividerintgloriameorum  etsuampoenam, 
quos  quia  crediderunt  stiiltos,  et  contemptibiles 
arbitrati  sunt.  Ergo  ex  eo  quod  profitetur  se  quis 
christianum  esse,  id  studeredebetnepeccet,etar- 
mare  se  contra  vitia  :  et  quia  impossibiie  est  sem- 
per  vincere,  si  victus  fuerit,  dolore  ne  iterum  vin- 
catur  ;  quia  qui  se  dolet  victum,  reparat  se.  Qui 
ergo  repugnat,  habet  unde  se  excuset,  si  victus 
l^uerit.  Ostenditenira  se  votum  habuisse  vincendi, 
sed  minime  prsBvaluisse.  Dehocspesest  quia  po- 
test  se  reparare,  utassiduameditationeincongres- 
sione  peritior  et  fortiorinveniatur.  Namqui  ad  hoc 
surgit,  ut  peccet,  inexcusabiliseffectuspergravem 
habet  causam.  Pejus  cst  enim  sub  Dei  viverepro- 
fessione,  et  voiuntatem  habere  peccandi,  quam  si 
ignoret  quis  Deum  et  turpiteret  conlarainate  verse- 
tur.  Hic  enim  nescitquem  tiraere  debeat,illescien8 
conlemnit.  Credentes  ergo  accipiunt  remissionem 
peccatorum ;  non  tamen  gloriosierunt,  nisipostac- 

^  Quidam  editi  addunt :  quid  prceeminentia 
tivcB  habeat  adgratiam  consequendum  ptus 


S383 


QUiESTIONES  EX  CTROQUE  MIXTIM. 


m 


ceptam  fidem  YixeriDt  sub  Dei  timore,utcolIuctati 
contra  hostes  ohristiani  nominis  victoriam  faciant, 
ut  possint  praemium  mereri  dum  plus  vincuntquam 
vincuntur.  Namqui  intelligit  Deum,  et  non  accedit 
ad  fidem  ejus  ne  vivat  christianus,  sed  in  fine  vult 
fidem  accipere,  ut  moriatur  chrislianus,  aut  erubes- 
cit  christianus  vivere,autpeccatisoperamdat,  qusB 
arbitratur  posse  sibiremitti  cum  crediderit ;  istum 
puto  non  bonamcausam  habere  :quiaut  quamdiu 
insaeculo  est,  peccet,  non  vuitfieri,  necviverechris- 
tianus,  aut  confunditur  fieri  christianus.  Qualem 
sperat  Deum,  cui  cummilitareeruhescit,  vultab  eo 
stipendium  accipere  ?  hujusmodi  irrisor  est.  Sciens 
enim  se  jam  non  tempus  habere  ut  peccet,  morte 
imminenle,  tunc  vult  heri  christianus  ;  ut  quia  jam 
non  potest  peccare,  credere  se  dicat  iu  Ghristum, 
qui  exsecratur  peccari,  ut  non  jam  nolit  peccare, 
sed  non  possit  prfleveniente  morte.  Istis  debet  legi 
quia  Deus  non  irridetur  (Galai.  vi,  7).  Nam  etsolent 
hujusmodi  talia  dare  mandata,  ut  jam  dcfectis  et 
alienis,  tanlum  anhelantibus  detur  fides,  timentes 
ne  evadant^  etconfundantur,  quia  facti  suntchris- 
tiani.  Quibus  recitandasunt  Evanizelii  verba  :  Qki, 
inquit  Doininus.  erubueril  me  con/iteri  m  hac  genera- 
tione  S  et  Filiushominisconfundet  fum,  cumvenerit  in 
regno  Patris  sui  (Matth.  z,  33).  Sed  forte  dicant, 
scientes  fra^ileesse^enushumanum,  idcircoinfine 
vitffi  voiumusHdemaccipere,  nejam  peccemus.Sed 
fides  sic  accipi  debet,  utsciatur  quid  accipitur.Tunc 
enim  beneticium  ejushabebit,  sicognoscat,  etpro- 
fitealuream.  Corde  enim  creditur  ad  juslitiam,  ore 
autem  confessio  fit  adsalutem(Rom.  x,  10).  Ac  per  hoc, 

auijamnescitubisit,quomodopolesl  dicJaccipere? 
le  enim  accepit,  qui  profiteturseaccepisse,sciens 
quia  accepit.Si  enim  credunt  quia  datur  credenti- 
busremissiopeccatorum,  scire  debentquiahiccre- 
dit,  qui  corde  suoteste  credit.  Quia  Deus^  qui  pro- 
misit,  oordis  inspector  est :  ipsum  enim  suscipit 
guem  corde  videt  credere.  Itaque  cujus  cor  verba 
ndei  non  advertit,  quomodo  beneficium  ejus  habe- 
bit  ?  Ergo  hicpotest  videri  non  temerefieri  christia- 
nus  accepta  nde,  qui  id  agere  cernitur,  ne  facile 
peccet.  Nam  qui  peccare  festinat,  idcirco  non  vult 
acciperefidem,necogaturbene  vivere,  quod  vide- 
tur  nolle  ;  sed  in  mortc  vultconsequi,  impunitatem 
sperans,  et  remissionem  pneteritorum  malorum,  ut 
et  de  prflBteritis  securussit,  el  defuturo  ;  quia  jam 
utique  non  poterit  peccare  moriturus.  Secfhocnon 
bono  fit  consilio,neque  mundaconscientia.uttunc 
velit  accipere  fidem,  quando  jam  non  possit,  non  no- 
lit  peccare.Hisconvenitdictum  illud,  Faeiamusma- 
(a,  ut  veniant  bona  ;  hoc  est,  modo  peccemus,  et  in 
Dovissimo  credamus,  et  remittetur  nobis.  Ideoque 
«ubjecit,  Quorum  damnatio  justa  est  (Id.  ni,  8).  Non 
est  enim  dignumuthisdeturremissio  peccatorum, 
qui  jam  scientes  Deum  qui  nolit  quemquam  peccare, 
etodio  habeat  peccatores,  peccare  gestiunt :  nolen- 
tes  advertere,  donum  Dei  hisproficere,quiignoran- 
tes  Deum  sio  peccant,  ut  nesciant  judicaturum 
Deum.  Qui  autem  audivit et tractavitapud  se,  et  vo- 
tum  habetpeccandi,non  utvincaturaiiqua  cogente 
causa,  sed  velitpeccare,  durum  estignosci  ei.Nam 
duse  caussB  sunt  gufie  habent   peccatorum  remis- 
sam  :  unadoni.aliapoenitentifle^utquipostdonum 
peccaverit,  perpoenitentiam  reformetur.  Quia  enim 
m  accepta  gratianon  permansit,  utin  libertatedu- 
raret,  sed  iterum  se  subiecit  peccato.lamentatione 
6t  gemitu   impetrat  oblltterari  peccatum  ;  sciens 
enim  prndensque  peccavit :  non  quod  aliquis  igno- 
ret  peccatum,  sea  qui  nescit  Deum  judicaturum, 
impune  putat  futurum  quod   peccat.  Ac  per  hoo 
gentilis  si  coeperit  infirmari,  et  in  ipsa  vitaedespe- 
ratione  tractet  apud  se  de  fide  et  spe  promissa,  in- 
tegrain  habel  causam,  uthuiccreaenti  remittantur 
peccata,  nec  teneatur  in  inferis,  signum  ferens  se- 

'  Ms.  Colbertinus  :  Qui  enim  wa  erubescit,  inquit,  ef 
mea  verba  in  hae,  etc. 


cumevicttBmorlis  ac8poliat89,licetnon  habeat  di- 
^nitatemvei  remunerationem.  Quia  debet  aliquid 
mteresse  inter  eum  qui  provocatus  amore  sui  i)o- 
mini  contra  hostesejus  dimicare  non  timuit,  ar- 
manssecontinentia  et  observatione  omnium  vitio- 
rum,  ut  possil  resistere  malo,  semper  soilicitui 
quomodo  imperium  Domini  sui  defendat  ;  et  inter 
eum  qui  cum  inimicis  Domini  sui  conveniens,  et  eis 
assistens,  infinevitae  ad  Dominum  suum  regressus 
est,  non  ut  regnum  Domini  sui  Yindicaret,  sed  ut 
sibi  soli  prodesset  esse  civis  antequam  miles.  Ilie 
enim  qui  vivere  vult  christianus,  ut  post  mortem 
rem  uneretur,scit  quia  non  sunt  condigns  passiones 
hujus  temporisadfuturam  gloriam  quflerevelabitor 
in  nobis  (Rom,  viii,  18).  Ac  per  hoc  suscepta  arma- 
tura  fidei  non  dubitat  congredi  contra  principes  et 

f»otestates,  ut  in  saeculo  ezistens  victor,  post  secii- 
um  coronetur.  Dignum  est  enim  ut  qui  mter  perfi- 
dos  et  rebelies  Domini  sui  regnum  ad  praesens  tet- 
tatur,  hujus  rei  in  futuro  consequatur  mercedem: 
ut  videntes  inimici  Dei  testem  (^nristi  propter  coo- 
fessionissueeveritatem  sablimemappareremregno 
Dei,  doleantconfusi  falsum  se  aestimasse  quod  ve- 
rum  esse  declaratum  est ;  necnon  et  hi  qui  tarde 
crediderunt,  non  in  vita,  sed  in  morte  confitentes 
Deum,  videntes  quanta  eorum  gloria  est,  qui  sub 
armatiira  Christi   militantes  bella  impcratoris  sui 
devote  et  fideliter  gesserunt,  poeniteant  non  se  vi- 
xisse,  sed  mortuos  esse  chnstianos.  Potest  eoim 
videri  minime  idoneusmorichristianus,qui  votum 
non  habuit  viverechhstianus:  forteenimjaramori- 
turus,  idcirco  voluitdici  christianus,quia  jam  tem- 
pus  peccandi  non  erat ;  Ne  forte,  inquit,  veram  sit 
quod  creditur,  volofierichristianus,  nihil  amitteos, 
si  falsum  est  quod  creditur  :  et  quia  jam  in  morte 
non  voluntas  >  peccandi,  sed  peccatum  fieri  desi 
nit,  lentat  si  prodesse  poterit  fides  post  mortem ; 
cum  hocutiqiie  fuerat  ulile,  et  hic  yitia  et  peccata 
emendarentur,  ubi  fuerantadmissa.  Tuncenimtii* 
quiscondemnasse  sepraeterita  probat,guando  fidei 
hneam  sequens,  conversationem  et  vitam  videtor 
mutare.  Si  enim  priusideopeccabat,qui  nesciebal 
Deum,  cum  cognosciteum^  ultranon  debet  peccare, 
ne  frustra  sit  cognovisse  illum.  Debet  enim  aliqois 
perfectus  esse  ex  cognitione  Dei.  Christianus  enim 
ante  professionem  debet  intelligereoperibus  magis 
se  probandumquam  nomine.  Nam  proptereamao- 
data  data  sunlcseterislegibuspotiora*,  et  ad  saoc- 
titatem  pertinentia,  ut  ex  his  Dei  cultura  apparett : 
si  quominus,  audient,  Quid  me  vocaiit^  Domine,  Do- 
mine,  et  non  facitis  qux  dico  (Luc.  vi»  46)  ?  Perquod 
tunc  signiticavit  prodesso  Dominum  vocari  Domi- 
num,  si  mandata  ejusserventur :  irrisor  enim  vi- 
detur  qui  DominumvocateumcujusprseceptacoD- 
temnit.  IJuic  verba  Legis  recitanda  sunt,  qus  di- 
cunt  quia  Deus  non  irridetur,  Itaque  verbii  ioii 
condemnabitur,  quia  Dominum  vocat  quem  mi- 
nime  se  timere  operibus  suis  ostendit. 

DE  PECCATO  ADJE  ET  BVJE  *. 

CXXVIl  (a).  —  Nulli  dubium  arbitror,  mundum 
istum  hominis  causa  esse  fabricatum :  qui  cumdi- 
versis  constet  substantiis,  unus  est  tamen  multis 
membris  aptatus,  ut  ex  his  invicem  matuis  operi- 
bus,  quae  necessaria  homini  futura  erant,  gigne- 
rentur.  Domus  enim  faclaesthominicum  annona, 
ita  utsingulaeorumsecundumgenus  fierentsQper 
terram,  id  est,  ut  factahanc  haberentinsitam  ^po- 
tentiam  in  propagine uniusciqusque  generis  eorum 
qu8B  crearentur  in  terris.  Ongines  enim  tnfttitotc 
sunt,  quarum  semen  proficeret  ad  procreationem 

*  Sic.  Ms.  ColbertinuB.  At  editi»  non  est  «olnptatpee- 
eandi. 

*  Ms.  Colbertinus,  puriora, 

*  Quidam  editi  addunt,    de  eorum  condUionB  H  itini 
ffratuiiis. 

« Sic  Ms.  Cojbertinus.  Editi  vtToJhintMb^rmi  infmUsm. 
(a)  Deest  in  Mss.  secundi  generU. 


23S^ 


APPENDIX. 


saae 


multipIicaDdorum  generum  super  terram.  Uad* 
Scriptiira  testatur,  Et  bmedixU  Ula  Deus,  dieens  : 
Creseite,  et  muUiplicamini  super  terram  (Gen.  i,  22, 
28).  Simili  modoetiamhominum  genns  benedictum 
est :  quem  sensum  contuemur  in  Lege.  Cernimus 
enimscriptum  esse,  Crevit  vopulus,  et  multiplicatus 
est  in  jEgypto  {Act.  vii,  n).  Qua  benedictione  enim 
benedicta  sunt.  quae  ad  utilitatem  creata  sunt  ho* 
minis,  ea  benedictione  et  homo  est  benedictus,  ut 
ftimiliter  ex  mare  et  femina  propago  generis  hu- 
mani  cresceret  et  multiplicaretur  super  terram :  et 
ut  sicut  per  cuituram  melioranda  erant  semina,  ita 
et  hominum  genus  adhibita  cura  id  studeret,  ut 
Greatoris  cognitione  percepla,  vitam  suam  frenaret 
ad  promerendum  eum,  ut  simul  omnia  proficerent 
ad  laudem  et  gloriam  Creatoris.  Et  quoniam  non 
aliud  heec  dicta  significant,  res  ipsse  testantur. 
Omnia  enim  quee  facta  sunt,  Dei  nutu  multiplicata 
et  meliorata  super  terram.  Nec  enim  aliter  posset 
accidere,  quam  Deivoluntasetbenediclio  decrevit 
seminibus.  Quomodo  ergo  dici  polest  male  fieri, 
aut  non  licere  quod  ex  Dei  benedictione  et  ipso 
favenle  augmentum  facit  ?  Cujus  rei  traditio  et  in 
Sjnagoga  mansit,  et  nunc  in  Ecclesia  celebratur, 
ut  Dei  creatura  sub  Dei  benedictione  jungatur.Non 
ulique  per  prfiesumptionem,  quia  ab  ipso  auctore 
data  est  forma.  Sed  si  cessare  debere  putatur,  tunc 
cessare  debebit,  quando  cessaturaetillasunt,qu6e 
similiter  benedicta  sunt  ut  multiplicarentur  :  quia 
81  geueratio  hominum  cessat,  aa  quam  utilitatem 
nascuntur,  quce  benedicta  sunt  super  terram  ?  Non 
potest  enim  mundus  ex  parte  agere,  et  ex  parte 
cessare.  Aut  totus  enim  operatur,  aut  totus  pausat 
inotio.  Numquid  utile  corpus  est,  cujus  quaedam 
membra  vigent,  c]U8Bdam  torpescunt  ?  Quod  ergo 
a  Domino  benedictum  est,  cur  sordidura  et  conta- 
minatum  opus  a  quibusdam  asseritur,  nisi  quia 
ipsi  Deo  manus  quodammodo  infertur  ?  Non  enim 
Doc  reprehenderent,  nisi  de  Deo  hujus  operis  auc- 
tore  male  sentircnt.  Quia  enim  aperte  Deo  detra- 
here  verentur,  per  opus  tamen  ab  eo  inventum 
accusanteum.Quandoenimdisplicetopus,reprehen- 
ditur  auctor.  Si  hujusmodi  homines  jegerent,  aut 
potius  acciperent  Scripturas,  memores  essent  Ba- 
laam  dicentis,  Quid  maledicam  quem  benedixit  Deus 
(Num.  xxni,  8)  ?  Frustra  enim  accusatur  qui  a  ju- 
dice  laudatur:  imo  ipse  suiaccusator  est,  qui  reum 
dicit  quem  leges  defendunt.  Quis  ergo  tu  es  qui 
damnari  censes  quod  aDeo  benedictum  legis,  nisi 
aut  Deum  hunc  negas  esse,  aut  Scripturam  falsam 
accusas  ?  Sunt  enim  qui  quasi  nova  accipientes, 
vetera  repudianda  putant.  Sed  non  discrepant  ab 
his  nova  per  Christum  praecepta  popuiis  intimata. 
Ipse  enimrogatus  ad  nuptias  ire  non  dedignatus 
est :  et  non  solum  praesentia  sua  illustravit  eas, 
verum  etiam  contulit  quod  deerat  ad  laetitiam  {Joan, 
II,  i-ii).  Scriptum  est  enim,  Quiavinum  Isetificat 
cor  hominis  {Psal.  cni,  15,  e<  Sccli,  xl,  20).  Et  ut 
hocsecundura  Dei  Patris  sui  voluntatera  fecisse  se 
demonstraret,  Judneisinterrogantibus  an  liceatho- 
roini  dimittere  uxorem  suam,  reppondit  intercce- 
tera,  dicens  :  Quoniam  ab  initio  fecit  Deus  masculum 
et  feminam,  et  dixit :  Projoter  hoc  relinquet  homo  pa- 
trem  et  matremy  et  adhaereoit  uxori  suae,  et  erunt  duo 
in  carne  una,  Itaque  jam  non  sunt  duo,  sed  una  caro. 
Quod  erao  Deus  conjunont^  homo  non  separet  (Matth, 
XIX,  4-6).  Hincestunderogatus  adnuptias  iiliiben- 
ter,  neiactum  Deiet  Patris  sui  intirmare  videretur. 
Magis  autem  Legis  veteris  et  nov6e  doctrinam  con- 
cordare  ostendens,  nuptias  non  soium  non  prohi- 
buit,  sedet  interessedignatusest,  teslimonium  eis 
tribuens  qnoniam  Deus  auctor  earum  est ;  et  quod 
a  Deo  junctumest,  neque  prohiberi,  neque  sepa- 
rari  debere  salutari  preecepto  monstravit.  Et  quia 
nativitas  prodest,  cum  ]am  relinqueret  raundum, 
matrem  suam  Joanni  discipulo  suo  commendavit 
{Joan.  XIX,  26,  27).  Quamobrem  et  nos  per  omnia 


Legis  veteris  et  novee  mandata  servantes,  parentes 
honorare  docemur  {Deut.  v,  16,  et  Matth.  xv,  4} : 
quod  nisi  fecerimus,  maiedictum  nos  incursuros 
caulum  estLege.  Itaque  quaenam  esthaecpraesum- 
ptio^  aut  ex  qua  iege  descendit,  nuptiarum  aditus 
mtercludere.quandotara  nova  quara  vetus  Lexper 
omnia  istis  favere  videatur  ?  Sed  illudest  quod  le- 
gimus,  quia  auod  extra  est^  a  malo  est  (Matth.  v,  37). 
Unde  Apostoius  hujusmodi  homines  cauteriatam 
dicithabere  conscieniiam,qui  prohibcntes  nubere, 
et  acibis  quosDeusadpercipiendumci^eavit,ab8ti- 
nendum  docent  (1  Tim.  iv,2,  3).  Hocerim  in  hypo- 
crisi,  inimicitiarura  causa  facere  denotantur,  ut 
Legera  a  Deo  traditam  crimincntur.  ilii  ideo  stu- 
dentesprfficeptissalutaribusobviasmanustendunt, 
ut  pravce  doctrinsB  mandata  commendent :  ac  per 
hoc  cauteriatam  habere  dicuntur  conscientiam. 
Corrupta  enim  mente  aliudscientes,aliudprofiten- 
tur.  Sicut  et  Judaei,  qui  non  ignorantes  gesta  Sal- 
vatoris  opera  esse  Spiritus  sancti,  invidentes  dice- 
bantquia  in  Beelzebub  ejicit  dsemonia  {Matth,  xn, 
24) ;  ut  populum  a  fide  ejus  averterent.  Talis  est 
etiam  supra  memoratorum  versutia,  quia  utsancti- 
tatis  et  castimonise  araatores  esse  sesirauient,  nup- 
tias  esse  dicuntdamnandas,  ut  per  hoc  commen- 
dentur,  et  populum  a  veritale  avertant :  et  ut 
abstiDentiee  se  studere  fingant,  temperandum  a  ci* 
bis  tradunt,  ut  per  hoc  se  alienos  o  mundo  adcce- 
lestia  regna  festinare  ostendant,  per  quod  mentes 
hominumillicientesdeinceps  illicita  doceant  iicere, 
et  licita  quasi  inconcessa  damnare.  Heecsunt  prges- 
tigia  satanae,  ut  causas  invertat,  quasinovum  insi- 
nuans  aliquid,  excludat  veritatem,  in  qua  nihilno- 
vum  est,  quia  totura  ffiternum.  Quis  non  advertat 
sensura  istum  ab  adversariis  esse  aptatum  ?  Quis 
enim  audeatDei  inventum  reprobare,  etquod  dud- 
quam  alicui  obfuit,  uisi  adversario  veritatis  ?  Qui 
ut  impuritatem  suam  tegat,  saDctimoDiam  praedicat 
quam  dod  amat,  utdum  ex  eosequasibODeevoluD- 
tatis  osleDderet  ^  illicilasuadeatquasi  licila.  Com- 
meudat CDim  se  ut promptius  failat,  ac per hoc captis 
imprudeDtibus  suggerat,  per  quee  pius  eos  faciat 
peccatores  :  quia  ut  causfie  suee  aliquam  couferat 
mediciDam, graDditer suadethomiDes  peccare, ma- 
gDum  ex  eoqu8ereDssolatium,dumcrimiDis  suiso- 
cios  multos  osteDdit.levempoeDamaestiraaDs,  acsi 
miDus  gravissit,  sisecummuitosvideatiDgeheDDa. 
Caeci  homioes*,  dum  viDcuDtur  vitiis^  autper  iufir- 
mitatem,  autper  igDorantiam  sese  defendunt,  non 
vindicando  heec  quse  contraria  decipit  concupis- 
centia.  Autquae  ODstat  caii||:o  ut  non  quod  verum 
est,  videatur  ?  Namsolentlitteraealiud  videri  signi- 
ficare,  dum  autnonbenepronuntiantur,aut  impro- 
prie  distinguuntur.Cumautem  legitur,  Fecit  Deus; 
et,  Benedixit  quod  fecit :  quis  hinc  disputet  ?  quis 
dubitet  ?  guis  quod  benedictum  est,  maledictum 
putet,  nisi  alio  spiritu  aniraetur?  Quod  quidem  si 
norainis  vox  esse  diceretur,  forte  aliqua  fallacia 
crederetur  :  Deus  dicitur  loaui,  et  dubitas  ?  Deus 
benedixit,  et  reprobas  ?  Sea  forte  sub  Dei  nomine 
Moyses  errorem  induxit  ?  Satis  tibi  faciant  signa 
et  prodigia  perMoysen  facta  in  yEgjpto  ;  suadeant 
tibi  mirabilia  quee  in  Rubro  mari  gesta  sunt  ad 
liberationem  fihorum  Israei.  Audi  magos  confitentes 
quia  diaitus  Dei  est  hic  (Exod,  viu,  19).  Consenti 
Apostolo  dicenti,  Noh  vos  ignorarey  fratrrs,  quo- 
ntam  patres  nostri  omnes  sub  nube  fuerunt,  et  omnes 
per  mare  transierunt,  et  omnes  per  Moysen  baptizatt 
sunt  in  nube  et  in  mari,  et  omnes  eamdem  eseam  sifni- 
tualem  manducaverunt,  et  omnes  eumdem  potum  spiri- 
tuafem  biberunt.  Bibebant  autem  de  potu  spiritttali 
consequente  eos  petra  :  petra  autem  erat  Christta 
(I  Cor.x,  i-4).  Et  unde  hoc  Apostolus  locutus  est  ? 

1  Sic  juxtaEr.  Lugd.  Ven.  et  Lov.  In  B.«  ostendet.    M. 

*  Ms.  Golbertinus:  ti  seeummultot  viderint  inpeccatis, 
nee  e(eterii  homines  dum  vineuntur  vitiis.  Et  paulo  post, 
defendent  non  vindieanda  hie. 


2387 


QUiESTIONES  SX  UTROQUE  MIXTIM. 


S3SB 


Prassto  est  Scriptura,  ia  qoa  legimus  Christum 
Dominum  nostrum  dicenlem  Judaeis,  Si  crederetis 
Moysi,  crederetis  forsilan  et  mihi  ;  quia  de  me 
scripsit  Moyses  (Joan,  v,  46).  Quis  huic  concordise 
fldem  deneget?quis  audeat  dicere,  quod  unum 
est  discrepare?  quis  tam  maieBmenlis  b^U  ut  indi- 
viduam  cnaritatem  contendat  videri  iniinicitiam  ? 
Eccehabes  et  verboruui  testimonia,  et  exempla  vir- 
tutum,qu8eanimumtuumsubjugentveritati,utt2on 
allud  putes  verum  quam  quod  Ecclesiae  cathoiic» 
continent  libri.  Quoniam  igitur  probatum  esteum- 
dem  Deum  fuisse  in  Veteri  Testamento,  qui  nunc 
Doster  est,  et  hunc  multis  virlutum  indiciis  verum 
esse,  in  tantum  ejus  aucloritas  debet  praQferri,  ut 
etiam  id  quod  asperum,  et  forte  absurdum  a  nobis 
8Bstimatur,acceptoferridebeat,etaiiterseDtiriquam 
a  Dobis  putatur,  si  Dei  judicio  commendetur  ;  quia 
magis  Deo  crederedebemus  quam  nobis.  iDfirmitas 
enim  Dostra  et  imperitia,  utilia  solet  judicare  quue 
nociva  sunt,  et  aestimare  falsa  pro  veris  :  quod  de 
Deo  vei  suspicari  nefas  est.  Non  est  enim  natura^ 
quse  possit  falii :  quanto  magis  de  conjugiis  dubi- 
tari  Don  debet,  Deo  dicente,  Quod  Deus  conjunxit, 
homo  nonseparet  ?  Est  enim  res  aperta  et  simplex. 
Gerte  omnis  homo  gaudet  cum  fuerit  Dei  diguatio- 
Dem  adeptus,  et  meiiorari  se  creditdum  sacramea- 
tum  Creatoris  addiscit,  quod  utique  Don  asseque- 
retur,  nisi  uatus.  Gur  ergo  piangit  quod  gaudet,  et 
quod  gloriatur  se  didicisse,  condemaat  ?  Si  enim 
gaudet  quia  didicit,  dod  autem  didicisset,  aisi  aa- 
tus  fuisset ;  siae  dubio  bonum  estnasci,  quia  fructus 
Dativitatis,  cognitio  est  veritatis.  Si  autem  maium 
est  aasci,  dod  erit  boaa  cognitio.  Gui  enim  rei  pro- 
derit  cogaitio,  si  damnatur  nativitas  ?  Quia  si  aoa 
expedit  aasci  aec  debet,  inane  est  ut  discat  dam- 
aandus.  Sed  quia  aemo  tam  hebes  est,  ut  aeget 
cognitionem  Dei  prodesse  hominibus,  et  boaa  et 
utilis  esli  Per  ipsam  eaim  melioratur  aativitas,  ut 
meliorata  aativitas  plus  mereatur  quam  fuerat  col- 
latum  Adee :  quia  ia  ccbIo,  aoa  ia  terra  regaabuat 
credeates,  ia  paradiso  Dei  Patris,  aoa  ia  quo  Adam 
corporaliter  jussus  fueratoperari.  Namsi  eacfisaia 
celebrabaaturJerosolymis,idest,  dedicatioais  tem* 
pli  Dei  agebatur  festivitas ;  quaato  magis  ipsius 
homiais  celebraadus  aatalis  est,  qui  magis  tem- 
plum  Dei  est ;  cujus  etiam,  ad  agendum  Deo  gra- 
tias,  manibus  templum  est  fabricatum.  Melius  est 
eaim  templum,  corpus  nostrum :  quia  hoc  Dei  ope- 
re,  illud  vero  humano  labore  constructum  est ;  et 
hoc  sub  spe  asternitatis  est,  illud  perditionis.  Ita- 
que  qui  Deo  instituente  natum  se  aovit,  ut  ei  gra- 
tias  agat,  cognitum  habens  mjsterium  ejus,  debet 
in  natali  suo  gaudere,  videns  profectum  esse  na- 
tivitatis  suae.  Vere  autem  illi  aasci  noa  debuerunt, 
qui  Greatorem  suum  relinquentes,  gloriam  ejus 
aliis  deputaat :  horum  enim  nativitas  proficit  ad 
poeaam  :  sed  aoa  aativitas  crimea  iacurrit,  sed  vo- 
luatas.  Sed  guis  es  tu,  qui  auptias  prohibes  ?  Forte 
Marcioo,  quia  corpus  aoa  a  Deo  fabricatum  putas, 
sed  adiabolo:  animam  veroerrorequodam  lapsum 
passam,  ut  ad  tenebrarum  partes,  in  quibus  nuac 
mundus  est,  veniret,  contenais  Quomodo  ergo  pos- 
set  hinc  liberari,  si  pirohiberetnr  generari  ?  Nalus 
eaim  cogao  visti  casum  tuum ,  et  data  opera  id  egisli 
ut  remearesad  patriam  ^  sedem,  redditus  sorti  tuae. 
Deaigue  gratias  agere  tedicis  Ghristo,per  quem  haac 
cognitionem  assecutum  te  gratularis.  Age  vero,  si 
aatus  aoa  esses,  cessaret  cognitio,  nec  prosequere- 
tur  liberatio.Itaque  sigaudesanimamliberari,  fave 
aativitati :  aam  si  aativitati  resistis,  inimicus  es 
animariim.  Aut  si  Manichaeus  es,  qui  nuptiasquasi 
contrarias  reauis,  queero  a  te,  si  corpora  minime 
gignereatur,  quomodo  aoima  hinc,c[uam  fusam  in 
teoebrarum  partem  et  haereotem  hylicis  rebus  as- 
seris,  eriperetur?  Nasceodo  eoim  liberari  eam  io 

^  Ms.  Colbertinus,  patrieam. 


libris  vestris  scriptum  habetis,  ut  a  luaa  suscep- 
tae  aaimae  etexeuotes  de  corporibus  soh  tradaatur, 
quem  Deum  vestrarum  asseritis  aoimarum.  Nam 
gaudelis,  cum  Maoichaei  vocamiai.  Per  hoc  enim 
oomen  liberatiooem  vestram  flagitatis  :  quod  uti- 

?[ue  oesciretis,  oisi  oati  essetis.  Looge  itaque  appa- 
et  per  bypocrisim  vos  ouptias  cooaemnare.  Saoc- 
timoaiam  eoim  profiteotes,  lateoter  immuoditiffi 
studelis ;  quod  aoo  solum  privatumsedetiamedic- 
tis  proditum  estimperatorum.  Audiounc,cathoIice, 
et  ex  EvangelicodisceSprodesse  hominis natiyita- 
tem.  CumSimeoQ  eoim  vir  justus  vellet  exirede 
saeoulo,  sufficere  sibiputaos  Creatoris  sine  mysterii 
ejus  cogoitiooe  ootitiam,  ooo  permissum  est  ei  nisi 
incremeotum  faceret  ia  Dei  perceptione»  ut  plenam 
haberet  tidei  suae  mercedem.  Deaique  natum  Sal- 
vatorem  accipieos  io  maoibus  beaedixit  Deum,  et 
dixit :  Domine^  ntfnc  dimittis  serwm  tuumt  secundMM, 
verhum  tuum  inpace;  ^uia  viderunt  oeuli  mei  salutare 
tuum  (Luc.  II,  29^  30).  Maoifeste  ostensum  est  Dei 
beoeficium  esse  io  homiaisoativitate,  quando  yiro 
justo  de  morte  cogitaoti  respOnsum  est  quod  non 
aote  moreretur,  quam  Christum  Domini  vidisset: 
io  tautum  eoim  proficiebat  ia  vita,  Ot^iignus  fieret 
etiam  io  praesenti  videre  quemliberatoremsperabat 
post  mortem.  Qui  ergo  reservatus  in  vita  nl>n  per- 
missus  est  mori,  nisi  spei  suee  fructum  vidisset,  ni 
securus  esset  auia  de  vita  ad  vitam  transiret ;  quo- 
modo  potest  dici  ooo  huic  profuisse  nalivitas  ?  Si 
eoim  malum  est  quod  aascimur,  non  paradisus 
promitteretur,  ooo  vita  6eteroa,noa  regaumccBlo- 
rum,  sed  poeoa  et  ^eheaoflB  perditio,  ut  timeret  al- 
terumgeaerare,quise8ciretaatum  ad  perditionem; 
ut  ille  qui  se  illicite  aatum  sciret,  non  affectaret  ge- 
nerare.  Sed  forte  dicatur :  Regoumquidem  coeiorum 
promissum  est,  sed  fidelibus  etbene  agentibus.  Rec- 
te.  Vides  itaque  non  ideo  reos  fieri  homines,  quia 
nati  suot,  sed quia  male  cooversati  sunt.  Nequeenim 
noo  oatis  promissum  est  regoum  coelorum,  utna- 
tivitati  imputeot,  quibus  aon  dabitur :  promissam 
est  autem  natis  beoe  ageotibus,  ut  neque  nativitas 
prosit  male  ageoti^oequeobessepossitbeneageDti. 
A  fidelibus  eoim  et  beoe  ageatibus  melioralur  na- 
tivitas :  ab  infidelibus  autem  et  male  a^entibusde- 
terioratur.  Sic  enim  est  nativitas,  quasi  arbor  quae 
inseritur:quia  sibooo  surculo  ioseritur,  meliorfiet 
et  booa  dicetur ;  si  vero  malo  surculo  inseratur,  de- 
terior  erit,  et  noo  booa,  sed  mala  vocabitur.  Ita  et 
oativitati  si  booa  accedatdoctriaa,  bonos  f aciet  fru- 
ctus ;  si  autem  mala,  malos  faciet  fructus.  Itaq^oe 
sicut  oecessaria  est  art)or,  ut  sit  ubi  inseratur ;  ita 
etiam  oecessaria  est  oativitas,  ut  sit  ubi proficiatur. 
Sed  respoodeture  coatra:Si  utilisest  natiyitas,cor 
reoascimur?  Noo  reoasceremur  nisi  utilis  esset  na- 
tivitas.  Renasci  eoim  reoovari  est,  et  qui  reaovan- 
tur,  instauraotur.  Noo  ergo  accusat  renascibilitas 
oativitatem»  sed  reformat:etquodreformalur,beDe 
ab  ioitio  iostituium  probatur.  Igitur  quod  renasci- 
mur,coasilio  mutamur.corporis  expiationepercep- 
ta,  ut  reddamur  ad  pristioum  statum  Adae.  Anims 
autem  peccato  maculatum  est  corpus,  <]uo  reparato 
et  meliorato  per  fidem,  consilio  abluitur :  ut  sicut 
per  cootemptum  Dei  fuerat  pollutum,  ita  per  obe- 
aieotiam  abluatur,  ut  effugiat  sententiam  datam 
Adae,  et  possit  resurgere.  Itaque  si  ab  anima  coepit 
peccatum,  cur  natura  corporis  accusatur' ;  cum  io 
causa  peccatiAdfle  ooofueritdesiderium  corporale. 
sed  spe  deitatis  illecta  aoima  transgressa  sit  Dei 
praeceptum,  ut  corpus  suum  subjugaret  peccato, 
et  oascereoturhomiaes  sub  peccato?  Quod  quidem 
oihil  obest  homioi,  si  tameo  legi  Dei  obediat,  nisi 
quod  moritur  :  cai  rei  beoevolentia  Dei  proroisit 
mercedem,  ut  quooiam  io  Creatoris  devotionefidelei 
ioveaiuotur,  per  praevaricationem  autem  Ada  eo^ 

*  Ms.  Colbertinus,  tette. 

>  Sic  Ms.  Golbertinas.  At  editi :  eur  non  4  «orperv  » 
eusatur  ? 


2389 


APPRNDIX. 


2390 


ruptioni  subjeotisuDtet  morti,pro  hac  re  accipiant 
a  judice  Deo  '  ultra  quaiii  fuerat  concessum  Adae, 
ut  in  futuro  et  gloriosi  sint.  et  fieternam  habeant  vi- 
tam,  et  adoptati  filii  Dei  vocentur;  ut  iucrum  sit, 
quia  nati  sunt.  Ex  hoc  jam  revertar  ad  reliquam 
parlem  lectionis.  Cum  positus  esset  homo  in  para- 
diso,  haec  accepit  mandata :  Ex  omnt,  inquit,  Itgno 
quod  est  in  pavadisoad  escam,edes,  De  ligno  autemunde 
aignoseitur  bonum  et  malumy  non  edetis  ex  eo.  Omnia 
ligna qutie commemorat,  fructus  sunt  ad esum crea- 
turarum.  Denique  uno  nomine  ligna  dicuntur,  sed 
varia  intelliguntur  in  fruclibus.  Omniatamenligua 
sunt,  et  edendi  unum  est  genus,  quamvis  diversa 
sunt  quaB  edantur.  Gum  enimmulta  fructuumligna 
creasset  homini  ad  edendum,  sicut  dixi,  de  unoli- 
gnoediprohibuit;utreverentiamCi*eatori8exaliqua 
parte  haberent,  qui  omnia  in  potestateacceperant, 
dum  una  reservata  est  arbor,  cujus  licentiam  non 
haberent,  ut memores  essent conditionis  legis.  Quo- 
modoautem  ex  sententia  peccali  genus  inteliigeba- 
tur  ?  Et  homicidffi  enim,  et  malefico,  etadultero,  et 
infami  congruit  haec  sententia.  Achar  quoque  Glius 
Charmi  cum  peccasset,  consumi  cum  omnibus  suis 
adjudicatus  est  {Josue  vii,  i).  Qnomodo  ergo  potest 
heec  sententia  peccati  genus  inteliigi  ?  Granae  de- 
hclum  fuisse  potest  cognosci,  non  tamen  genus 
delicti  inteiligi.  Scimus  enim  alios  hac  damnatos 
sententia»  cum  sciantur  aliter  deliquisse.  Et  Amor- 
rhaei '  et  Sodomitoe  cum  omnibus  suis  periisse  nos- 
cuntur.  Itaenim  fit  ut  et  unius  peccati  rei  diversa 
feriantur  sententia,  et  diversi  criminis  peccatores 
uno  atque  eodem  genere  puniantur.  Quamobrem 
AdflB  et  KvflB  non  ex  data  sententia  peccati  genus 
potest  intelligi.  Quamvis  enim  unum  eorum  pecca* 
tumsitysed  secundumpersonam  suam  viret  mulier 
sententiam  acceperunt :  necnon  et  serpens,  ut  non 
solum  in  eo  quod  facti  sunt,  non  maneront,  verum 
etiam  adderetur  eis  labor  ad  poenam.  Cum  enim 
omnia  pecora  et  animantia  homini  fuissent,  sicut 
legimus,  8ubjecta(G^6n.  i,  26) ;  serpens contra  hanc 
constitutionem  erexitse,  et  aoioet  fallacia  circum- 
ventumhominem  sibi  subjecit.Sinedubioenimqui 
aliquem  capit,  infra  seeum  facit.  Propter  quod  ser- 
pens  ne  astutifle  suee  eftectum  haberet,  sententia  Dei 
revocatur,  et  reprimitur  ultra  auam  fuerat  factus, 
ne  supra  hominem  esset,  ut  calliditate  sua  non  so- 
lumad  nihiiseprofecissedoleat,sed  etdeteriorasse. 
Cum  enim  prudentior  legatur  fuissecfleterisbestiis, 
postquam  decepit  hominem,  maiedictus  factus  est 
ab  omnibus  bestiis  terrse.  Post  sententiam  datam 
in  hominem,  datam  in  feminam,  datam  in  serpen* 
tem,  sequitur  ut  et  muiier  quam  sibi  sociaverat  ad 
contemnendam  Dei  legem,  excipiat  sententiam.  Ait 
ei :  Replens  replebo  xrumnas  tuas  et  gemitum  tuum  :  in 
tristitia  paries  /ilios,  et  ad  virum  tuum  eonversio  tua, 
et  ipse  tui  dominabitur  (Fd.  m,  16).  iNemo  quod  re- 
prehendit,  ipse  confirmat.  Si  ideoconcessi  sunt  filii 
quia  usurpaveratcoitum,  ergoplususurpatioprfles- 
titit.  Sed  quia  dixit,  Intristitia  paries  j^lios;  si  inde 
putas  generationem  sumpsisseprincipium,  ubi  erat 
quod  dictum  est,  Creseiteet  multiplieamini^  IntelU- 
gite  ergo  hoc  ad  pcenam  tantum  additi:m,  ut  cum 
per  Ifetitiam  sibi  fuerat  ante  concessum,  tristitia 
subderetur  ad  poenamzet  utdeterioretmultiplica- 
tapoena  mulieremsemper  urgeret,additurconver- 
sio  ad  virum,  ut  esset  unde  ei  dolor  iterum  innova* 
retur.  Si  coitum  Dominus  damnabat,  curin  subjec- 
tis  addebat,  Et  ad  virum  conversio  tua  ?  iNemo  quod 
damnat,  hoc  pro  poena  constituit;  cum  utiquepoena 
sit  damnationi  contraria,  nec  unquam  ex  uno,  sed 
contra  proveniat.  Quodsi  in  uno  essent,  damnatio- 
nem  nemo  metiieret.  Deinde  aliquis  in  hoc  addi- 

*  Sic  Ms.  Colbertinus.  At  editi :  ut  qui  in  Creatoris  devo- 
tione  fidelet  inveniantur,  salventur.  Per  pravariealionem 
autem  quia  Adae  eorruptioni  subjeeli  sunt  et  morti,  pro  hae 
re  tuseipient  a  iudieeJDeo. 

*  Ms.  Golbertioas,  et  Aman, 


ceret  S  ex  quo  in  legem  commissum  videret.  Hoc 
est  confirmasse,  non  punissepeccatum^si  ideocon- 
versio  feminflead  virum,  etex  eo  quod  colit,  et  noa 
quod  verum  est,  conversiosimpliciter  ante  concessa 
cum  ultima  servilute,  propter  poenam  eidemcreda- 
turimposita,quoniampermulieremconcessamsub- 
jectus  factus  luerat  vir.  Et  sine  dubio  superior  vi- 
debatur,  cujus  consilio  usus  putavit  prodesse  quod 
suasit,ut  factumDei  subtilitateserpentis  destrui  vi- 
deretur :  instauratur  persententiam  Dei  institutam, 
ut  revertatur  mulier  ad  conditionis  subjectionem 
humiliataviro,  sicut  fuerat  constitutum  ;etadditum 
ei  auod  additur  ad  poenam,  cum  audit,  Replens 
replebo  mcerores  tuos,etgemitumtuum :  in  tristitiaparies 
/ilioSf  et  ad  virum  tuum  conversio  tua,  et  ipse  tui  domi- 
nabitur.  Numquid  fuerat  aliterdecretnm,  quam  ut 
mulier  dominio  viri  esset  subjecta  ?  Hinc  ergo  ap- 
paret  mulierem  revocatam  esse  ad  id  quod  fuerat 
cumadditamento.  LJndeait,  Replens  replebomosrores 
tuoset  gemitum  tuum.  Quod  replet,  ineoquod  minus 
est,  addit  non  in  eo  quod  non  est  videtur  operari. 
Hac  ergo  sententia  quse  ante  processerat,  Creseiteet 
mvltipUcamini  {Gen.  i,  22,  28),  non  incipit  ad  crean- 
dum,  sed  ad  creaturae,  quae  fuerat  concessa,  per- 
niciem.  Mulieri  ad  pariendum  filiosdolor  additur, 
difficultas  imponitur,  non  procreationis  novaforma 
componitur  :  nam  si  ex  hoc  recte  generatio  spera- 
tur,  magis  intelligi  potest  arbitrio  serpentis  genera- 
tionem  extitisse,  quam  Domini  ;  et  est  vere,  ut  ait 
iMBy Progeniesviperarum  (McUth.iu,!).  Si  quis  autem 
se  existimatita  natum,  qnid  mereatur,  advertat,  ut 
propter  peccatum  amphficaretur  ei  dolor  partu,  ut 
qufle  modicum  doloris  habitura  erat,  filiorum  cres- 
ceret  eicausadelicti  iquiaetcum  ^emitu  et  moerore 
pariuntur,  nati  autem  sine  tristitia  non  habentur. 
Nunc  tertio  promitur  in  virum  sententia  talis :  Quo* 
niam  audisti,  inquit,  voeem  mulieris  tuss,  et  edisti  de 
lignOy  de  quo  praeeeperam  tibi  ne  ederes  ex  eo,  matedicta 
terra  in  operibus  tuis,  et  in  moproribus  tuis  edes  ex  ea 
omnibus  aiebus  vitx  tuas :  spinas  et  tribulos  germinabit 
tibi  (Gen.  lu,  17, 18).  Et  hinc  idem  Adam  ad  hoo  re- 
vocatur,adquodfueratfactus,sedcumdecremento. 
Ante  enim  positus  erat  ut  operaretur  terram  sim- 
pliciter,  ut  sequeretur  eum  laboris  effectus  :  at  ubi 
autem  sprevitprfleceptumDei,  meliussibi  procurari 
credens  consilio  serpentis  quam  fecerat  Deus,  ad 
institutumpristinumrevocatur  cum  iaboris  dispen- 
dio  ;  utterra  ei  secundum  iaborem  minime  respon- 
deret,  maledicta  non  sibi,  sed  operibus  ejus;  ut 
ostenderetur  propositum  Dei  subverti  non  posse, 
neque  melius  posse  quemquam  providere  quam 
Deum.Nemoenimpotestaiteriusopus  plusdiligere, 
quam  ipse  qui  fecit,  dicente  Apostolo,  quia  nemo, 
inquit,  carnem  suam  odio  habet ;  sed  nutrity  et  fovet 
eam,  sicut  etChristus  Eeclesiam  (Ephes,  v,  29).  Yidea- 
mus  nuncsequentia  Legis,  an  concordent  cum  ini- 
tiisejus.  Abrahamcum  placuisset  Deo,inter  ceetera 
quflB  ad  remunerationem  fidei  ejus  pertinent,  cum 
senior  esset,unum  filium  generareaignus  estjudi* 
catus (Gen.  xviu,40).  Quomodoergoaccusari  potest 

Suod  pro  merito  concessum  videtur,  ut  qui  ipsius 
ei  voluntatem  fecerat,  Deus  voluntatem  ejus  im- 
pleret?qufle  minime  fuisset  impieta,  nisi  mnoxia 
esset ;  nec  Deus  impleret  quod  male  vel  imperite 
posci  videbat,  maxime  ab  eo  qui  sibi  placeret :  hoc 
enim  nechomini  convenit.  Et  Anna  cum  sterilisesset 
et  Deum  diligeret,  petiit  ut  haberet  filium  et  acce- 
\i\\.(\Reg,  i) :  auod  sicontrarium  esset,  moneri  potuit 
ab  eoquem  aiiigebat,ne  rem  postularet  adversam. 
Et  natus  ex  ea  sanctissimus  Samuel,  filios  genuit, 
noD  tamen  justitifle  sufle  merita  minuit.  Primaenim 
state  sua  semper  auctus  est,  ut  in  senectute  propen- 
siori  Dei  testimonio  commendaretur.  Et  Zacharias 
sacerdos,  vir  justus,  in  senectule  sua  Dei  nutu  ge- 
miit  filium :  quo  nondum  nato,  meruit  prophetare 

*  Sic  Ms.  Colbertinus.  Atediti,  addisceret. 


n 


tm 


QUiESTIONES  EX  UTROQUE  MDCTIM. 


{Luc,  1, 5).  Qua  ergo  ratioDe  accusatur  quod  minime 
obesse  probatur?  Et  quis  neget  bonum  debere  dici 
quodneminem  laeditTEtuthoclocoaliquiddeApos- 
tolis  dicatur,  quod  ad  robur  perlinet  causee,  certe 
sanctus  Joannes  castimonifis  fuit  custos*  condisci- 

Euius  autem  ejus,  id  est  sanctus  Petrus,  uxorem 
abuissecognoscitur;etprimatumutacciperetinter 
Apostolus,  non  ei  obstilit  generatio  filiorum.  Quo- 
modo  ergo  condemnandum  putatur  quod  non  im- 

Eedit  meritum  ?  Hinc  Apostolus  eum  qui  uxorem 
abeat,  si  in  ceeteris  servet  mandata,  sacerdotem 
fieri  posse  ac  debere  ostendit.  Quod  si  illicitumesset, 
noR  poterat  utique  peccatorem  dicere  debere  fieri 
sacerdotem.  Et  quid  tam  apertum  ?  Fljusdem  enim 


nuptiasdamnandasdocebant,consulueruntAposto- 
lum  litteris,  an  liceretnubere,an  uxoremremittere. 
Tunc  praecepit  Apostolus  non  debere  uxorem  a  viro 
recedere  :  cum  habuerit  occasionem  dicendi,  si  scis- 
set  sic  docendum,non  licere  nubere ;  quomodo  quod 
sibi  non  sittraditum,  docere  senon  posse  ostendit. 
Quis  autem  discipulorum  doceretquoda  magistro 
traditum  non  est?  Vel  quis non  audiat  praedicantem : 
Volo  adolescmtula$  nuhere,  filios  proereare  (I  Tim,  v, 
14)?  Sed  forte  dicatur :  Si  licetetoonum  esl  nubere, 
cur  sacerdotibus  non  licet  uxores  habere  ?  id  est, 
ut  ordinatis jam  non  liceat  convenire  ?  Quis  nesciat 
unuraquodque  suam  legem  habere?  Est  enim  quod 
omnino  {;eneraliler  omnibus  non  liceat  :  est  item 
quod  aliis  licet,  et  aliis  non  licet  :  et  est  quod  ali- 
quacdo  licet,  et  aliquando  non  licet.  Fornicari  om- 
nibus  semper  non  Ficet :  negotiari  vero  aliquando 
licet,aliquando  noniicet  Antequamenim  ecclesias- 
ticus  quis  sit,Iicetei  negotiari  i  facto  jam  non  licet. 
Et  Christiano  cum  uxore  sua  convenire  aliquando 


licet,  aliquando  vero  non  licet.  Propter  dies  enim 
processionis  aliqnando  non  licet  convenire  ;  quia 
etiam  a  licitis  abstinendum  est,  ut  facilius  impetrari 
possit  quod  postulatur.Unde  Apostolus,ex  consensu 
ait  abstinendum  ad  tempus,  ut  vacetur  orationi 
(ICor.vii,5).Nam8ecuDdumLegem  in  jejunio  c«di 
et  jurgari  non  licet,  postea  iicet :  quia  major  reve- 
rentiadebeturDei  causis.Numquid  omnequodante 
caeteros  licet,  ante  imperatorem  licet  ?  Quanto  ma- 
gis  in  Dei  causis  ?  Ac  per  hoc  antistitem  ejus  pa- 
rioremcfieteris  esse  oportet :  ipsius  enim  personam 
habere  videtur,  est  enimvicarius  ejus:  ut  quodec- 
teris  licet,  illi  non  liceat ;  quia  necesse  habeat  quo- 
tidie  Christi  vicem  agere,  aut  orarepro  populo,  aut 
auferre,  aut  tingere.  Etnon  solum  huic  concubitus 
non  licet,  verum  etiam  ministro  ejus  :  quia  ipse 
mundior  debet  esse,  quia  sancta  sunt  quae  minis- 
trat.  Nam  sicutadcomparationemlucernntenebrs 
non  tantum  obscurse,  sed  etiam  sordidae  sunt, 
ad  comparationem  autem  stellarum  luceraa  cali- 
go  est,  ad  solis  vero  comparationem  stelJaa  neba- 
I0S8B  sunt,  ad  Dei  autem  claritatem  sol  nox  est: 
ita  et  qu8B  ad  nos  licita  et  munda  sunt,  ad  Dei  aa- 
tem  dignitatem  quasi  illicita  et  immunda  sunt  ; 
quanquam  enim  bona  sunt,  Dei  tamen  persona 
non  competunt.Numquid  nontunicamediocrisho- 
minis,  quamvis  munaa,  imperatori  tamen  aordida 
el  illicita  est  ?  similiter  et  Saxonicia  senatori  ?  Ae 
per  hoc  antistites  Dei  puriores  esse  debent  quam 
caeteri,  quia  et  Christi  habent  personam,  et  minis- 
tros  Dei  mundiores  esse  oportet.  Nemo  eDlm  im- 
peratoriministratnon  accuratus  ;igiturvestimeotis 
clariset  mundis  indatiministrant  :Deu8autemqaia 
natura  clarissimus  est^ministrosejusnaturamagis 
quam  vestibus  mundos  esse  oportet ;  oui  laus  et 
gloria  in  sfiecula  sflBculorum.  Amen. 


IN  QUiESTIONES  VETERIS  ET  NOVI  TESTAMENTI  POST  VULGATAS 

ADMONITIO. 

Habes  preBfixum  superiori  libro  elenchum  duplicem  :  unum  quo  illa  praBcedentium  centum  viginli 
septem  QueBstionum  exhibetur  collectio,  queB  ab  Auguslino  Ratisponensi,  ab  Joanne  Amerbachio  et  a 
Desiderio  Erasmo  fuit  primum  vulgata  ;  alterum,  qui  collectionem  non  tantum  disparem  QuaestioDum 
ordine,  sedetiam  earum  numero  auctiorem  longe  repreBsentat.  Hujus  porro  alterius  coilectionis  exem- 
plar  cum  e  Victorina  Bibliotheca  adeptus  fuisset  Jacobus  Haemer,  curavit  ut  subsequentes  hic  Qa»i- 
tiones,  quas  videlicet  aut  nondum  vulgatas,  aut  certe  aliis  verbis  tractatas  esse  animadvertebat,  pro- 
dirent  in  lucem.  Fecit  vero  ipse  tres  earum  classes,  quarum  prima  in  editis  inscribitur,  Quaeslionumex 
Veteri  Testamento  pars  secunda  ;  aliae  similiter,  QufiBstionum  sive  ex  Novo  Testamento,  sive  ex  utroqoe 
mixtim,  pars  secunda  dici  solent  :  cum  tamen  Victorinus  codex  aliique  inspecti  a  nobis  Mss.,  in  unaet 
altera  classe  QueBstiones  omnes,  nec  alia  quam  in  excuso  superius  elencho  cernitur,  ratione  et  ordioe 
digestas  complectantur.  Nihil  nos  in  constituta  per  Haemeream,  perque  posteriores  editiones  jam  coo- 
firmata  distributione  mutandum  duximus  :  nisi  quod  aliquodinde  Quaestiones  transferre  visumestio 
superiorem  librum  collectionis  primo  vulgatae  ;  ut  quae  de  eodem  argumento  agunt,  juxta  se  coUoea- 
tis,  quid  inter  illas  intercedat  Tarietatis  primo  conspectu  deprehendas  ;  tum  etiam  utra  collectioin  Mss. 
antiquior  et  sincerior  sit,  vel  potius  an  utraque  interpoiatoris  inepti  manum  referat,  dijudicare  possis. 
Ceeterum  de  subsequenti  opere  idem  qnod  de  priore  sentiri  volunt  Lovanienses  Theologi  :  qaod  varia, 
inquiunt,  contineat  et  Augustino  indigna,  et  a  veritate  aliena. 


QUiESTIONUM 


VETERI  TESTAMENTO 

PARS  SECUNDA. 


▲DVERSUM  E08  QUl    NE6ANT    AD  DEUM    ALIQUID    PERTl- 

NERE. 

QuAsT.  PRiMA  (a).  —  Multis,  quos  seBCuiaris  ista 
caligo  c^cavit,  plurimum  displicemus,  si  solliciti 
{a)  Deest  in  Mss.  primi  generis. 


Dei  praecepta  servemus,  si  occasiones  delinqaeiKii 
fugiamus,  si  bona  omnia  saiutari  studio  implere 
conemur,  si  illecebrarum.viliorumquebiandimeott 
seductoria  negligamus,  si  nulla  not  MBOulari  dul- 
cedine  capi  patiamur,  si  sponte  pro  Dei  nomiiM 


! 


23d3 


APPENDIX. 


S304 


oruciatus  poenasque  subeamus»  si  mortem  ipsam 
virtute  spiritus  coDtemnamus.  Iliis  nimirutn  qui- 
bus  omne  quod  gerilur,  seusus  iste  morlalis  nec 
laude  nec  vitiiperdtione  dignumessepersuasit.  No- 
lunt  enimad  Deumhorum  aliquid  pertinere.  Non- 
nulii  adeo  sceiera  sua  criminaque  defendere  cu- 
pientes,  Nibil,  inquiunt,  prodest,  bene  an  male 
Yivas.  Nequeenim  ista  nunc  Deocura  est,  ut  tedi- 
versa  pro  instituto  proprio  morboque  gerentem 
sollicite  festinet  aspicere,  et  foedis  aliquando  tuis 
actibus  oculos  permiscere.  Vana  sunt  omnia,  qutB 
ut  libitum  fuerit  celebrantur  :  is  qui  ad  Deum  per- 
tinet,  secretusest  et  remotus  ab  istis  rebus  huma- 
nis,  et  ideo  nec  irascitur,  nec  movetur  ;  nuiia  illi 
bumanarum  rerum,  nulla  nostri  actus  est  contem- 
platio  ;  totus  rotati  sasculi  cursus,  et  queedam  mun- 
dani  orbis  inexplicabiiis  voiutatio,  ita  correptum 
rapit  et  projicit,  ut  stultus  credatur  quisquis  se  ad 
curam  Dei  revocare  posse  putaret.  Nec  martyrum 
quidem  probandus  est  animus,  qui  Deum  suum, 
quem  misericordem  esse  pronuntiant,  efiusione 
sui  sanguinisflBstimantdelectari.  Nihil  illi  charum 
in  nobis,  nibil  est  odiosum  ;  nulla  mortis  nostrfis 
conditione,  nulla  sanitalis  integritate  laetatur  ;  nec 
quid  ubi  geratur  scire  desiderat  :  non  qnod  im- 
possibile  sit  majestati  divinfie  omnium  fere  quee 
gesta  sunt  velgeruntur  habere  notitiam,  sed  quod 
scire  noiit  miserias  hominum  vanitatesque  mun- 
danas.  Sic  denique  scriptum  est :  Vanitas  vanitan- 
tium  S  universa  vanitat  (Eecle.  i,  2).  Quorum  sen- 
tentia  desperatione  firmata,  ut  divini  sensus  aucto- 
ritate  dissolvitur,  sic  ipsorum  sacro  sermone  vul- 
gari,  qui  maximus  habetur  in  usu,  conviucitur  ex- 
pugnata.  Nam  cum  inter  negotia  diversorumque 
coDtractus  fides  perfidiaque  contendunt,  ut  testis 
divinitas  adhibetur,  qufe  aiiquando  quid  agamus 
scire  negatur.  Testis  est,  inquiunt,  Deus :  Deus  vi- 
deat,  Deus  judicet,  Deus  faciat,  Deus  reddat.  Bt 
cumad  necessitatem  jurisjurandi  venitur,  et  juran- 
tis  animus  metuit  ne  sibi  aliquid  obveniat  peje- 
ranti ;  et  jusjuraudum  exigit,  et  reddi  ei  posse  con- 
fidit,  qui  sibi  male  iuravit.  Ct  cum  sanitas  exop- 
tata  et  bona  valetudo  fuerit  consecuta,  divinitati 
gratiffi  referuntur.  Et  cum  aliqua  decidente  mate- 
ria  casus  proximus  iliaesus  evaserit,  Deus  bonus 
dicitur  prsestitisse.  Et  cum  adverso  ventorum  flatu 
commoti  aequoris  fluctus  insurgunt,  et  navis  undi- 
que  c8BSti  quassatur.  navigantium  turbse  ad  coelum 
roanus  extendunt,  Deum  voce  supplici  deprecan- 
tur,  et  exaudiri  se  et  iiberari  posse  confidunt.  Unde 
hsBC  si  Deo  nulla  nostri  est  cura,  si  quid  agamus 
ignorat  ?  Inanis  est  igitur  ista  persuasio.  Omnia 
Deo  suntcognita.  Nulius  sibi  de  impunitatecomis- 
sorum  scelerum  blandiatur.  Bonae  vilee  maximus 
fructns  est,  malae  perpetua  poena  et  seterni  crucia- 
tus.  Igitur  nobis  qui  Deum  omnia  nosse  credimus, 
qui  devote  ad  martyrium  festinamus,  ineestimabi- 
hs  fruclus,  perpetua  vita  praestabitur  :  impiis  vero, 
qui  Deum  sceierat  sua,  criminumque  nescire  do- 
cuerunt  arcana,  ignis  flamma  consumens,  incen- 
diumque  seraper  indeficiens  ministrabitur. 

II  (o).  —  An  Spiritus  qui  super  aquas  ferebatur, 
Spiritus  sanctus  intelligatur ;  quiaaictum  est,  Spi- 
rttus  Domini  ferehatur  iuper  aquas  (Gen,  i,  2)  ? 

Si  ideo  a  quibusdam  Spiritus  sanctus  putatur, 
quia  Dei  esse  spiritus  legitur,  etc. 

III  (6).  —  Si  Adam  factus  a  Deo  et  animatus,  Spi- 
ritum  sanctum  accepit  ;  quia  scriptnm  est,  Inspi- 
ravit  Deus  in  faciem  ejus  spiritum  vitas  (Gen.  ii,  7). 

Non  erat  ordinis  ut  acciperet  Spiritum  sanctum  ; 
quia  hoc  in  posterum  reservatum  est  a  Deo,  ut  in 
novissimis  diebus  cum  mjsterium  unius  Dei  ma- 

*  Editi,  vanitatum  ;  et  paulo  post,  Dei  jutsut  auetori- 

tate.  At  Mss.,  van  tantium ;  et,  divini  ientut  auctoritatt' 

(a)  HabetuMttpraiDlerpriinovulgatas,  juxtagu®8t.4i* 

(6)  Idem  argumentum  tractatur  in  Mss.  primi  generis» 

quoBSt.  123,  sed  alia  prorsus  ratione. 


nifestatum  est,  daretur  credentibus.  A  principio 
quidem  praedicata  est  Trinitas,  sed  quasi  sub  vda- 
mine  erat  intelligentia  ejus.  Dei  enim  Patris  pri- 
mum  persona  sine  cunctatione  et  figura  praedicata 
et  manifestata  est,  quia  ab  ipso  sunt  omnia.  Filii 
autem  ejus,  Dommi  uostri  Jesu  Christi  et  Spiritus 
sancli  personae  non  tacebantur,  sed  neque  mani- 
fostabantur.  Deniqnede  Dominofitaperndisqufles- 
tio,  et  de  Spiritu  sancto.  Quidam  enim  dementes 
Spiritum  sanctum  ipsum  Patrem  dicunt,  sicut  et 
Sabellius  ipsum  dicit  Patrem  quem  et  Filium.  De 
Dci  autem  Patris  persona  nemo  dubitat.  Cum  ergo 
Trinitatis  fit  manifestatio,  tunc  demum  Spiritus 
sanctus  datur  credentibus  ut  et  persona  ejus  ma- 
nifesta  sit,  et  nccipientes  illum,  signum  habeant, 
quia  filii  sunt  Dei,  per  id  quod  Spiritum  Dei,  qui  de 
Deo  utique  est,  habent  m  se.  Perfectionis  enim 
significatio  heec  est,  cum  scitur  et  Pater  esse  et  Fi- 
lius  et  Spiritus  sanctus.  Hsec  perfeclio  hoc  tribuit 
donura.  Adveniens  enim  Filius  Dei.  et  haecadape- 
riens  ac  manifestans,  plus  aliquid  debuit  dare,  et 
dignum  fuit  tribuere  perfectionem  hanc  credenti- 
bus  ;  quia  nec  in  Filio^  nec  in  Patre  solo  perfectio 
est  vel  salus,  sed  in  nomine  Patris  et  Filii  et  Spiri- 
tus  sancti.  Unde  dicit  Joannes  evangelista,quia  de 
plenitudine  ejus  nos  omnes  accepimus,  gratiam  pro  gra» 
tia  :  quia  Lex  per  Moysen  data  est,  gratia  autem  et 
veritas  per  Jesum  Christum  facta  est  (Joan.  i,  46,  47). 
Apertum  est,  adveniente  Saivatore  plenitudinem 
factam  veritatis.  Quse  enim  iatebant,  et  quod  pro- 
missum  est  dum  revelatur,  et  manifestatur,  pfeni- 
tudo  fit  veritatis  :  tunc  credentes  accepto  Spirita 
sancto  fiunt  fiiii  Dei.  Nam  inspiratio  quae  dicitur 
facta  a  Deo  in  Adam^  animse  traditio  est :  Spiritus 
enim  frequenter  pro  anima  ponitur,  dicente  Evan- 
gelio  inter  ceetera,  Et  reversiu  est,  inquit,  tpiritus 
ejusad  illam(Luc.  vni,  55).  EtinPsalmo  :  Sptritum, 
aity  contribulatum,  et  cor  contrihulatum,  et  cor  contri' 
tum  Deusnon  tpernit  (PsaU  l,  19).  Frequenter  tamen 
aliqui  codices  non  sic  habent,  quia  inspiravit  Deus  \ 
sed,  insufflavit  Deus  in  faciem  ejus  spiritum  vitae,  et 
facttu  est  homo  in  ammam  viventem.  Non  quia  dixit 
spiritum  vitae,  idco  Spiritum  sanctum  significavit. 
Nam  et  de  animalibus  ita  ait,/n  quibus  erat  spiritus 
vitae  (Gen,  vu,  22).  Spiritus  vitse  dicitur,  quia  ani- 
mat  corpora  ad  vitam. 

IV  (aV  —  Cur  Adam  in  mundo  positus  manda- 
tum  vel  legem  accepit,  cum  ipse  dominium  c«te- 
rorum  haberet. 

Quamvis  in  mundo  dominus  positus  sit  Adam, 
tamen  quia  non  utique  ex  se.  sed  a  Deo  id  acce- 
pit,  debuit  hujus  rei  significationem  ex  lege  acci- 
pere  ;  ut  ipsequi  dominus  videtur,  per  legem  sub- 
jectus  ei  esset  qui  ilii  hanc  dederet  potestatem  ;  ut 
auctoritas  Greatoris  reverentiam  illi  faceret  per 
legem,  ne  dominatio  tanta  extolleret  ilium,  et  im- 
memor  fieret  Dei  conditoris  sui. 

V  (6).  —  Cur  Deus  dicat,  Non  permanebit  Spiritus 
meus  in  hominibus  istis,  quia  sunt  caro ;  anni  itlorum 
centum  viginti,  etc.  (Gen.  vi,  3). 

Cum  gigantes  essent  illis  diebus  super  terram, 
pestiferi  et  superbi,  a  magnitudinis  statura  elati, 
post  desideria  carnis  euntes,  nati  apostatfle,  tunc 
cum  dispiiceret  Deo;  promisit  genus  humanum 
diluvio  deleturum,  et  tempus  statuit ;  ut  si  quis 
forte  ira  Dei  audita  et  indignatione,  super  hoc  vel- 
let  se  corrigere,  haberet  spatium  emendandi  se. 
Denique  centum  annis  arca  hac  ratione  videtur  fa- 
bricata.  Ante  arcae  autem  inchoationem  viginti 
anni  fuisse  perhibentur.  Sed  narratio  istud  quod 
postquam  de  numero  annorum  Noedixit,  subjecity 
obscurare  videtur.  Nam  hsec  sententia  antequam 

Suingentorum  annorumessetNoe.digoosciturlata. 
uid  enim  dicit  ?  Nod  permanebit  spiritus  meta  in 
hominibtu  istis  :  propterea  et  subjecit,  Quia  malitia 

{a)  Deost  in  Mss.  primi  generis. 
(d)  Deest  in  iisdem  Mss. 


2395 


QUiESTIONUM  EX  VETERI  TEST.  PARS  SECUNDA 


2306 


increvit  iuper  terram,  deleho  *  hcminem  a  facie  terrsR 
usque  ad  pecus ;  quod  utique  diluvio  facto  imple- 
tum  est.  Nam  et  post  diluvium  multisannis  homi- 
nes  vixi<se  memiaimus:  et  Aaron  fraterMoysi  cen- 
tum  viginti  tres  annos  vixisse  memoratur  (Num. 
xxxui,  38,  39).  Ipse  autem  Moyses  ut  centum  et 
vigiDti  annos  transire  non  posset,  fecit  quod  Deum 
iDContradiclioneaquaenonclariticavit,  Nam  intra- 
turus  erat  in  terram  promissionis,  si  non  obstetis- 
set  peccatum  (Deut.  xxxiv,  7,  et  xxxu,  48-52).  Vi- 
detur  enim  hoc  quibusdam  dictum  ad  tempus 
Moysi  pertinere,  cum  inveniatur  Joiada  sacerdos 
ceDtum  triginta  annos  vixisse  (U  ParaL  xxiv,   15). 

Vi  (a).  —  Quid  continet  benedictio  Jacob,  quam 
deditfiiiis  suis  (Gen,  XLViii,  xux). 

Non  solum  ex  prfesentibus  causis  futura  uuius- 
cujusque  tribus  prcBdixit,  sed  et  de  futuris  futura, 
quorum  adhuc  umbra  non  erat,  in  popuIoJudaico 
significavit.  Qualesenim  futurae  essent  siugulso  tri- 
bus  moribus,  tide,  disciplina,  luxuria,  petulantia, 
contemptu  fidei,  ut  cum  de  uno  eratit,  et  tamen 
unum  non  servarent,  ostendit.  Aliqui  enim  profe- 
cerunt  in  melius,  alii  deterioraverunt,  alii  perman- 
seruDt  :  ut  per  hoc  non  sibi  prfierogativam  geueris 
viDdicarent,  cum  ab  eo  ipso  proedictum  esset, 
quosdam  ex  his,  qjni  utique  ex  ejus  essent  origine, 
reprobos  futuros,  imo  muitos  perituros,  ita  ut  alii 
significarentur  subintrare,  qui  ad  eornm  dedecus 
et  damnationem  insererentur  in  naturam,  ex  qua 
illi  exciderunt.  Promiscuum  ergo  populum  in  om- 
nibus  tribulus  futurum  declaravit  :  qua  varietate 
tam  boni  sed  pauci,  quam  mali  sed  multi  intelli- 
gerentur.  Et  quamvis  sceptrum  dederit  filio  suo 
Joseph  ad  tempus,  Judam  tamen  prfflfecit  omni* 
bus.Non  quod  omnes  exJuda  idonei  essent  futuri, 
sed  quia  Salvator,  qui  vere  rex  est,  ex  ea  tribu 
orinndus  erat  secundumcarnem. 

VII  (b),  —  Cur  angeius  missus  loqui  ad  Moysen 
Id  igne  et  rubo  apparuit? 

Natura  angelicasecundum  se  simpiex  est,  cujus 
substantia  superiora  appetit,  etc. 

VIII  (c).  —  NoD  fuit  ahud  signum  quod  fieret  a 
MoysepalamPharaoni,  nisi  serpens(Exod,  vii,10)? 

Quihoc  reprehensibile  putat,nicat  quid  aliud  Qeri 
debuit.  Namutique  serpentemfecit,quietterrorem 
incateret,  non  tamen  obesset,  per  id  quod  stupore 
guodam  ad  nocendum  tardiorest.  Si  enim  leonem 
fecisset,  autursum,  autaliud  tale,  quomodoevade- 
rent  qui  aderant?Nec  enim  occidere  voluit  quem- 
quam,  sed  solum  timorem  ponere,  et  ostendere  vir- 
tutem  ;  ut  quiaprima  praevaricatioper  serpentem 
ccepit,  simihterrecordatiocognitionisDeietmorum 
emendatioserpentis  signo  proveniret,  ut  quomodo 
peccatumest,  sic  etemendaretur:  sicutet  permu- 
fierem  peccatum  factum,  per  mulierem  sublatum 
est,  Mariam  matrem  scilicet  Domini,  exqua  Ghris- 
tus  natus  damnavit  peccatum.  Eva  virgo  adhuc 
praBvaricavit,  sicut  et  Maria  virgo  erat.  Hoc  ergo 
modo  ad  statum  pristinumrevocata  sunt,  queepe- 
rierant:  quia  et  regnum  per  lignigustumamissum 
erat,  et  iterum  per  lignum  qutesitum  est.  Dominus 
enim,  ait,  regnavit  a  ligno  (P$al,  xcv,iO).Similimo- 
do  et  mundus  in  quo  factusest,  in  eoet  reforman- 
dus  est,  id  est  in  principio  mensis  primi,  quodest 
Pascha.  Nulla  ergo  mala  eritnatura  nisi  solapr&va- 
ricatio  ;  quando  peccatum  per  id  emendatum  est, 
per  quod  et  admissum  est. 

IX  (d),  —  Si  unus  Deusest,  cur  in  tribus  spessa- 
lutis  est,  et  non  in  duobus,  aut  quatuor.aut  certe 
in  uDo  ;  etquare  prius  non  est  Trinitas  priedicata  ? 

Unusquidem  est  Deus,sedDonsingulansest,etc. 


*  Mss.,  deleam, 

(a)  Deest  in  iisdem  Mss. 

f6)  Habetursupra  inter  primo  vulgatas,  juxta  quffi8t.42. 

\c)  Deest  in  Mss.  primi  generis. 

\d)  Habetur  supra  mter  primo  vulgatas Juxtaqa«st.87. 


X  (a).  —  Ulquid  cirumcisioetpriBceptadafa  sunl 
populo,  quse  prius  non  erant,  neque  nunc  inauc- 
toritate  habentur  ? 

Circumcisio  signum  est  fidei  Abrahee,  ut  cnm  in 
filiis  eju^  hoc  signum  videretur^  scirentur  ejus  filii 
esse,  qui  Deo  credens  hoc  signum  acceperit  (Gen, 
xvii,  10,  li).  PrsBcepta  autem  sabbatorum,  et  prse- 
teritorum  testimonio  data  sunt,  et  futurorum  qu» 
haberent  h^uTa,m(Exod,  xx,9*li).  Futuri  enimsab- 
batiquodin8Bternisdabitrequiem,tiguraesthocsab- 
batum  quod  in  hebdomad^m  ipletamfactum  est. 
Bscarum  autem  lex  non  in  primordio  Legis dataest, 
sedcumduceperfidia,  Deiverbis  etprumissisfidem 
Dolleutdare,ad  duritiamcordissuiacceperunt  prsR- 
cepta  DOD  bona,sicutdicil  propheta  Jeremias  (Ezeeh. 
XX,  25).  Id  enim  actumest,  ut  cervixeorum  preme- 
retur,adprofectum  iliorum.  Superbisenim  homiDi- 
busetcontumacibus,nondebuittotacreaturasubji- 
ci.  PosteaautemmisericordiaDei  Yeniente,reddita 
est  libertas  edendi.  Unde  dicit  Petrus  apostolus  : 
Quid  imponitis  jugam  super  cervicem  fratrum^  quodni' 
que  nos  neque  patres  nostri portare  potuimus  (Aei.  xv, 
10)? 

XI  {b),  — Si  propter  diffidentiam  et  detractiones 
dura  acceperant  Judflei  mandata ;  quid  peccaverant 
tiliieorum,  ut  etiam  ipsihis  mandatis  astringeren- 
tur? 

Patribus  data  lex  est,  quae  tiiiis  similibusoneri  es- 
set.  Nam  postea  non  minus,  sed  forle  amplius  in 
Deum  peccaveruntquam  patres  illorum.  Praescius 
enim  Deus,  tiliis  magis  hanc  legem  dedit;  quia  illi 
omnesineremo  obierunt. 

XII  (c).  —  Cur  in  Legeetiam  ipsi  Aaron  dictum 
est,  ut  pro  peccatis  suis  holocausta  offerret,  cum 
dicat  David,  Pro  delictis  holocaustum  non  postulasti 
(^Psal,  xxxix,  7) ;  et  in  subjectis,  Holocaustis  non  de- 
iectaberis  (Psal,  l,  18)  ?  Quomodo  offerri  praecepit, 
quo  non  aelectatur  ? 

Manifestum  est  holocaustis  Deum  non  delectari, 
sed  pro  salisfactioDe  peccati  gemitu  et  dolore  cor- 
dis  veuiam  posse  mereri.  Sacrificium  autem  testi- 
mouium  pecoati  voluit  esse,  ut  se  peccator  per  obla- 
tiouem  sacrificii  coDtiteretur  peccasse.  Remissio 
autem  quomodo  obtiueretur,  ipse  alio  loco  osten- 
dit,  diceus,  Frangeesurienti  panem  tuum  :  ti  videris 
nundum,  vesti,  et  damesticos  seminis  tui  ne  despieias 
(Isai.  Lviu,  7):  aut  cerief  Corcontritum  et  humiliatum 
Deus  non  spemit  (Psal,  l,  19).  Primum  ergo  cooii- 
tendum  delictum  monuit;deindequomodoigDOsci 
possit,  osteDdit.  Nam  Duuquam  pro  maoifesto  de- 
lictosacriticium  maudavit,  sed  proigDoralis  ;  quia 
etiam  cum  oescit  homo  pecoat,  et  cum  se  putat 
recte  agere,  intenlione  quadam  delinquit.  Tale 
peccatum  dixit  per  sacriticium  posse  purgari. 

XIH  (d).  —  Quid  est  ut  missa  mors  in  Jacob,  ve- 
nerit  in  tsrael  ;  cum  Jacob  ipse  sit  Israel  ? 

Unius  populi  duo  nomina  posuit.  Nam  utique 
qui  prius  Jacob  dicebatur,  etc. 

XtV  (e),  —  Si  anima  quse  peccat  ipsa  morietur, 
quid  est  ut  Gharmi  peccante  trigiuta  sex  yiri  ocrisi 
videantur  causa  ejus  ? 

Charmi  quidem  peccavit,  et  mortuus  est  lapidi 
bus.  llli  autem  triginta  sex  viri»  etc. 

XV  (/).  —  Quid  est  quod  dicit  propheta,  Lxtm, 
sterilis  quse  non  paris  ;  erumpe  et  elama,  quse  no» 
parturis:  quia  mwti/ilii  desertae  magis  quam  ejusqMM 
habet  virum  ? 

Duas  matres  hoc  iu  loco  iateliigimu^,  cceleslem 
et  terrestrem,  id  est,  Jerusalem  Hberam,  etc. 

XVI  (g) ,  ■—  Benedicat  terra  Oomtniim,  ait,  hoe  est 

la)  Deest  in  Mss.  primi  generis. 

\b)  Deest  in  Mss.  primi  geDeris. 

(c)  Deest  in  iisdem  Mss. 

id)  Habetur  inter  primo  vulgatas,  juxta  qu98t  37. 

e)  Habetur  supra  inlerprimovulgata84uztaquiest.3S- 

/)  Ibid.,  quaest.  40. 

\g)  Ibid.,  quaest.  38. 


2397 


APPENDIX. 


3398 


laudet  et  coDfiteatur  virtutem  tuam  :  quomodo  er- 
go  Id  Psalmis,  NumquidconfiUhiiurtibi,  inquir,  puU 
vis,  aut  annuntiabit  virtutem  tuam  ? 

Non  est  sic  Intelligendum,  ut  legilur,  et  sonant 
Terba,  etc. 

XVII  (a).  —  In  sole,  inquit,  posuit  tabernaculum 
suum  {Psal.  xvni,  6),idestcorpu$  suum  inquoha- 
bitavit  Ghristus,  gui  a  Pilato  Qagellis  caesus  est : 
quomodo  ergodicitur  in  PsaimodeChristo,F/a^e^ 
ItifR  non  appropinquabit  tabernaculo  tuo(PsaL  xc,10)? 
quippe  cum  tempium  corpus  suum  dixerit. 

Ei  filii  hominis,  et  Dei  Filiicorpns  templumesse 
intelligitur.  Deus  tamen,  id  est,  Dei  Filius,  quam* 
vis  in  carnevenerit,in  anima  tamen  habitavit.Krgo 
tam  animaquamcorpustabernaculum  estFiliiDei, 
licet  unus  sit  Deus  et  homo,  Fiiius  Dei,  et  filius  ho- 
minis.  Ergo  ex  hac  parte  flagellum  non  appropin- 
C[ua8se  dicitur  tabernaculoejus;  idest,  anima  ejiis, 
m  qua  habitat  divinitas  ejus,  immunis  fuit  a  poe- 
nainrerni  vei  principum  ejus.  Ne  quia  hio  quasi 
peccator,  cum  sttiunocens,  crucifixusest,  et  passa 
est  caro,  aliquidmGBstilifeapudinferosanimaejus 
passa  putareiur,  osteudit  Scriptura  non  potuisse 
animam  eius  turbari  apud  inferos,  quia  ad  hoc 
descendit,  nocest  pati  se  permisit,  ut  confunderet 
tenebras,  et  principes  earum  remitteret,  hebetes. 
Unde  et  ipse  Dominus  ait  :  Tristis  est  anima  mea  us- 
que  ad  mortem(Matth,  xxv],38).  Permissa  est  enim, 
quodnatursB  suae  erat,ut  tristaretur,  tropaeum  pro- 
■tmus  referens^et  spolia  eorumaquibus  contristata 
fuerat  usque  ad  mortem,   post  mortem  jam  in 

(a)  Deest  in  Mss.  primi  geoens. 


flBterno  gaudioconstituta.  Potestet  de  totohomine 
iulelligi  ;  qnia  qui  peccatum  nesciit,  a  lege  ilageN 
lari  non  potuit. 

XVIII  (o).  —  CurSalomonspiritum  sapientisB  ha- 
buit  (lll  Reg.  ni),  cum  vitam  mundam  non  habuit? 
valde  enim  mulieribus  delectabatur,  ac  per  hoc 
peccabat(id.  xi). 

Primum  merito  suo  accepit  spiritumprudentieB: 
postea  vero  quam  mulieribus  nimium  ccBpit  uti,  et 
per  hoc  peccare,  si  habuit  spiritumsapienti8B,regDi 
merito  habuit ;  sicutet  Nabuchodoaosorregni  me- 
rito  in  camino  Christum  vidit. 

XIX  (6).  —  In  Salomone,  Spesest,  inquit,  in  tenebriSy 
et  melior  est  canis  vivus  et  leone  mortuo. 

TenebrsB  ignorantiam  signiticant  etgentilitatem: 
quia  spes  est  in  gentilipotiusquaminapostata^etc. 

X.K  (c).  —  In  Sapientia,  Qui  creavit,  inquit,  or6em 
ex  materia  invisa  :  et  contra,  quia  ex  nihUo  factisu- 
mus(Sap.  XI,  18,  et  n,  2). 

Deum  simuiconfusas  substantiascreasse,  Scrip- 
turarumsensusdeclarat,  permixtisulique  tenebris. 
Hancconfusionemrerum,idest,aera,ignem,a^uam, 
terram,  tenebras,  materiam  dixit  invisam,  sicut  in 
Genesi  legitur  :  Terra  autem  ero/, inquit,  invisibilis 
et  incomposita  (Gen.  i,  2).  Ex  hac  ergo  confusione 
creavil  orbem  institutofirmamento,  utintra  ipsum 
aquis  congregatis  in  unum  habitatio  fieret  ^eneri 
humano,Distinctis  enim  et  discretis  substantiis,  in 
coDcavo  domum  habitabilem  fccit. 

(a)  Deest  in  Mss.  primi  geoeris. 

(b\  Habetur  supra  mter  primo  vulgatasjuxta  qu®8t.39. 

{e)  Deestin  Mss.  primi  generis. 


QU^STIONUM 

NOVO  TBSTAMENTO 


PARS  SECUNDA. 


QujESTio  PRiMA  (a).  — Cur  facta  etdicta  dominica 
guatuor  voiuminibus  a  quatuor  scriptoribus  sunt 
in  scripturam  digesta  ? 

GoDgruumfuitannumDominiacceptabiIem,sicut 
dicit  propheta(/sai.  lxi,  2),  a  quatuor  voluminibus 
veluti  quatuor  vicibus  contineri.Sicut  enim  annus 
quatuor  tempcribus  evolvilur,  ita  ut  invicem  sui 
egeaut ;  ita  et  gesta  etdicta  Domioi  quatuor  libris  de- 
fiuita  suDt,  ita  ut  alter  alteriusindigeat :  simui  au- 
tem  plenitudine  perfectasunt.  Ulautema  quatuor 
scriptoribusordinarentur,  haec  fuit  causa,  ut  quia 
temporum  diversa  sunt  nomina,  Evangeliorum 
quo<|ue  essent  diversa  vocabula.  £t  si  qua  viden- 
tur  in  verbiscontraria,  sensu tamen  non  discrepant, 
per  interpretationem  aptaiu  causae  :  sicut  tempora 
cum  videantur  utiquedivermnomine,  aere^etcursu 
siderum,ineffectu  tameaeorumqueegignunturnon 
discrepant. 

li  (6).—  Quoniamconstatquatuorlibrosritecon- 
scriptos  gestorum  el  dictorura  Domini,  sciendum 
quis  ordo  eorum  sit* 

Evangelium  ordinationem  colligitur  magis  quam 
tempore.  Matthaeus  ergoprimusponendusest,quia 
ab  ipsa  promissioDe  sumpsit  initium,  id  est  ab 
Abranam,  cui  facta  promissio  est  incarnationis  Do* 
mini  nostri  Jesu  Christi.  Post  hunc  Lucas,  quiaiu- 
carDatioDem  haoc  quomodo  factaestjDarrat.Ter- 
tius  Marcu8,qui  EvaDgeiium  qiiod  prfiedicatum  est 
a  Christo,  testatur  iu  Lege  promissum.  Quartusau- 
tem  JoauDes,  quiahuDC  quipromissus  est  Abrah6B 

(a\  Deest  in  Mss.  primi  geoeris. 
Ib)  Deest  in  iisdem  Mss. 


iDcarnaDdus,  et  a  Lucaquemadmodum  iucarDatus 
est  dictum  est,  eta  Marco  Evaugelium  ejus  juxta 
Isaiam  prophetampraedicatumostensumest,  aper- 
ta  voce  ostendit  Deiim  dicens,  Inprineipio  erat  Ver» 
bum^et  Verbumerat  apud  Deum,et  Deuserat  Verbum 
(/oan.  1,  1). 

Ili  (a).  —  Quare  Matthffius  Evangeiium  Christi 
describens  dicit,  Liber  generationis  Jesu  Christi  filii 
David  (Matth.  i,  I)  ;  cum  prior  sit  Abraham? 

Propterea  sic  ccBpit,  ut  prius  de  ipso  diceret  a 
promissione  incarnationis  ejus  genealogtam  des- 
cribens,  sicut  dicit  Apostolus,  Quorum  paires  et  ex 
quibus  Chrislus  secundum  carnem  (Rom,  ix,  5).  Ideo 
dixit,  Liber  oenerationis  ;quia  ex  multis  et  diversis 
Dcaroatio  Chrisli  consistit,  ut  qiiia  ex  uno  diversi 
esse  cGeperunt,de  omnibus  corpulentiam  traheret, 
De  Judaeis  et  Gentibus  etdodignisetindignis  :quia 
Ruth  Moabitida  fuit,  et  Bersabee  ex  moecha  facta 
uxor  est ;  utomnium  carnem  ad  setrahens,  ad  uni- 
tatemiiios  geDuiuamrevocaret.  Idcircojesu  Chrisli 

fi/tt,ait,  Davidy  cum  prior  sit  Abraham;  qtiia  specia- 
iter  Christus  dicitur  filius^avid,  propter  reguum: 
ut  sicut  Deus  de  Deo,  ita  et  rex  de  rege  ortum  ca- 
peret  de  juxta  caruem.  Sic  CDim  dictum  est  ad  Da- 
vid  :  De  fructu  ventris  tui  ponam  super  sedem  tuam 
(Psal.  cxxxi,  \\). 

IV  (6).^Quia  est,  ut  geueratioDes omDes  in  tres 
partes  divideret  supradictus   Matthaeus  apostolus 
(Matth.  I,  17). 
Causae  faciuut  divisioues  et  tempora.  Idcirco  ab 

la)  Deest  in  iisdem  Mss. 

[b)  Deest  in  Mss.  primi  generis. 


2399 


QUiESTIONUM  EX  NOVO  TEST.  PARS  SECDNDA. 


UOO 


Abraham  usque  ad  David  distinxit.  Prima  enim 
pars  causm  ab  Abraham  usque  ad  David  est :  quia 
Abraham  pater  fidei  est,  etDavidpater  regni.  Saul 
enim  indignus  effectus,  seipsumregno  privavit.  A 
David  vero  usque  ad  transmigrationem  alia  pars 
causflB,  in  qua  regnum  amiscrunt  facti  reprobi  Ju- 
deei.  Post  transmigrationem  autem  Babylonis  us- 
que  ad  Christum  tertia  pars  lamentationis  et  mi- 
serise,  captivitatis  et  dispersionis  iFlorum  :  quia 
quamvis  post  transmigrationem  Habylonis  et  sep- 
tnaginta  annorum  tempus,  qnando  a  Cyro  dimissi 
reversi  sunlad  sua,  nunquam  ttimencausam  ^  vel 
requiem  habuerunt.  Neque  enim  poslea  Judaea  re- 
ffnare  potuit,  sed  solliciti  semper  et  pervaganles 
fuerunt.  Nam  utique  tempore  nativitatis  Christi  cap- 
tivi  fuerunt,  dicentes:  Nos,  non  habemus  regem  nisi 
Csetarem  {Joan.  xix,  15).  Hac  ergo  causa  MattheBus 
tres  gradus  fecit  generationis,  utetiam  meritorum 
etcausarum  mutationes  ostenderet  a  promissione 
facta  usque  ad  Christum,  anni  autem  tempora  us- 
que  ad  finem  in  unam  gratiam  permanere. 

Y  (a).  —  Quarecum  quadraginta  et  una  sint  ge- 
nerationes,  Evangelista  quadraginta  duas  nume* 
rasse  videtur  (Matth.  i,i7)  ?  Ter  enim  quatuorde- 
cim,  qui  faciunt,  nisi  quadraginta  diio  ? 

Secundumnumerum,quadragintaetunagenera- 
tiones  numerantur  ;  juxta  rationem  autem,  qua- 
dragintaduaeprobantur.  Jechonias  autem  in  trans- 
migratione  genitus^  id  est  rex  factus,  sicut  conti- 
neturinParalipomenon,  finemfecitsecundse  partl: 
et  quia  post  transmigrationem  remansit  in  regno 
permittente  rege  Nabuchodonosor,  ab  ipso  incipit 
tertia  pars.  qufle  venit  usque  ad  Christum.  Ideoque 
biscomputatur, utetconcludat  secundam  partem, 
et  initiet  tertiam  Jechonias.  Sic  enim  habet  :  Et 
post  transmigrationem  Babylonis.  Jeehonas  genuit  Sa- 
lathiel(Matth.  i,i2).Usqueadistumautem  Salathiel 
regnaverunt  qui  sunt  ex  Juda,  sciiicet  quorum  ex 
radice  nascitur  Joseph.  Nam  Jechonias  primum 
filium  habuit  Assur  nomine.  Sed  quoniam  Joseph 
per  radicem  Salathiei  originem  trahit,  prsBtermisso 
Assur  Salathiel  JechoniaB  patri  suo  subjunctus  est, 
ut  veniretur  ad  Joseph,  cui  erat  desponsata  virgo 
Maria.  Nam  et  post  Josiam  Jechonias  sequitur.  Sed 
quia  per  Joachira  patrem  Jechoniffi  venitur  ad  Jo- 
seph,  prflBtermisso  eo,  id  est  Joachim,  Jechoniam 
posuit,  ut  numerum  quatuordecim  generationum 
Qon  egrederetur,  et  quia  post  Jechoniam  Salathiel 
etfilius  ejusper  quem  oritur  Joseph. 

V[  (b).  —  Quare  in  MatthaBO  pater  Joseph  Jacob 
scribitur,  et  in  Luca  Heli ;  ut  aut  duos  patres  ha- 
bere  imperite  descriptus  sit,  aut  certe  qui  vere 
pater  sit  nesciatur  ? 

Noa  est  ambiguum  patrem  Joseph  Jacob  fuisse. 
Ordoenim  a  Davidper  Salomonem  tramitem  suum 
tenens,  recto  cursu  pervenit  ad  Jacob,  etc. 

Vn  (c).  —  Manifestum  quia  natus  Salvator  Dei 
Filius  et  Christus  appellatus  est :  cur  ergo  post 
baptismum  accessil  ad  eum  tentator^  dicens,  Si 
Filiut  Dei  es  ?  etc.  [Matth.  iv,  3). 

Sic  natus  Salvator  ex  Virgine  est,  ut  et  Christus 
essetetFiliusDei,  non  factura,  sed  ortu.  Adhucau- 
tem  in  minori  sBtate  potentiam  suam  evacuans,  hoc 
est  a  potestatesua  dissimulans,  impudentiam  dia- 
boli  Don  provocavit.  Baptizatusautemdescendente 
in  se  Spiritu  sancto,  cum  apparuisset  hominibus 
testimonio  Dei  Patris,  aBmulatione  zeli  ductus  est 
inimicus  ad  injuriam,  videns  hoc  factum  sibi 
obesse  :  inteliexit  enim  ordinationem  baptismatis 
ad  salutem  hominum  procuratam.  Ideoque  acce- 
dit  ad  Salvatorem  hujus  rei  principem.Don  utap- 

^  Morel  afflrmat  legendum,  pautam,  Vid.  Element. 
Gritic.,pag.321.    M. 

(a)  Deest  in  iisdem  Mss. 

(6)  l^adem  est  cum  ea  quee  inter  priraa  vulgatas  nu-' 
meratur  quflest.  56. 

{e)  Deest  in  Mss.  primi  generis. 


probet,  sed  ut  locum  inveniat  evertendi.  TentaUo 
enim  aliquando  ad  probationem  fit,  aliquando  sub 
dolo  ad  subversionem.  Arbitratus  est  enim  quasi 
Salvatori  elicuisset  secundum  dolum  voluntatis 
8U8P  responsum,  ut  regnum  suum  totum  haberet 
securus,  quod  duce  Saivatoris  doclrinee  subjecto, 
nemo  mortem  ejus  evaderet. 

VIII  (a).  —  Cur  Saivator  teatanti  se  diabolo  non 
aliterquamexemplis  Legis  resistit  (Jtfaf/^. iv,  4>10)? 

Salvator  non  solum  diabolo  tentanti  respondit, 
sed  et  JudfiBisperquoscrudelitatissuee  impietatem 
egit  in  Salvatorem.  PrfiBcius  euim  Judffios  se  ini- 
micum  Legis  dicturos,  patris  eorum  impudentiam 
diaboli,  testimoniisLegiscompressit,  ut  patrem  in 
fllios,  et  filios  in  patrem  condemnaret. 

IX  (b).  —  Utquid  Salvator  post  baptismum  qua 
draginta  diebus  jejunavit,  posteaesuriit(lfa/fh.  iv, 
2)  ?  Qui  enim  quadraginta  diebus  jejunavit,  po- 
tuit  jam  non  esurire. 

Scriptum  est,  Ft7i,  aceedem  ad  tervituiem  Deij  sta 
injustitiaettimore,  et  prasparaanimam.  tuam  adtenta" 
tionem  (Eccli.  n,  I).Ideoque  Salvator  utformam  no- 
bisdaret,jejunavit;ut  similimodonosquoquejeju- 
niis  insistentes,  omnem  motum  diat>oIi  contra  nos 
oppositum,Deiauxiliosuperemus,scieDtesexemplo 
Safvatoris  tunc  magisinsidias  adversarii  cavendas, 
cum  ad  Dei  timoremaccedimus.  Doletenim  quodre- 
cesserimus  ab  illo  ;  ideo  pIusssBvit  adversumnos. 
Hoc  nobis  gessit  Salvator,  non  sibi.  Similiter  et 
quodesuriit,  non  sua  causa,  sed  nostra  est.  Jejuniis 
enim  cum  superatffi  fuissent  tentationes  diaboli, 
qu8B  ideoscriptaBuon  sunt,  quiaad  profectam  doc- 
trinaB  non  pertinent ;  postea,  id  est,  post  quadra- 
ginta  dies  permisit,  ut  (quod  hominis  erat)  pate- 
retur  famem  :  ut  videns  diabolus,  qui  jam  fuerat 
superatu8,infirmitatemineo  famis,  incitareturrur- 
sum  ad  tcntandum,  videns  hominem  esse  a  quo 
vincebatur.Hoc  enim  fuit  mysterium  SaIvatoris,ut 
quia  homini  victo  insultabat  et  dominabatur,  ab 
homine  vinceretur,  ut  Dei  virtus  homiai  victonam 
acquireret :  et  sic  magis  vilis  effectus  est  satanas, 
cum  et  hominem  cernit,  et  virtutem  non  homiois 
intelligit.  Mirabatur  enim  stupore  hebetatus,  quod 
mysterium  inesset  quod  se  lateret :  utpotestasesset 
accedendi,circumveniendi  nonesset.  Duabus  eniin 
ex  causis  torquebatur.  Videns  enim  infirmitatem, 
accedebat,etinveniebatvirtutem;  ut  cernenshomi- 
nem  suspectus  esset  de  Dei  virtute.  Ad  hoc  ergo 
esuriit,  utilluderet  astutiamsatanaB.  Idcirco  autem 
nonampliusjejunavit«utconcordaretMoysietEli«« 

X  (c).  ~  Qiiid  est  ut  cum  prius  Joannes  Baptista 
testimonium  perhibuerit  Salvatori,  postea  dubita- 
verit  dicensper  discipulos  :  Tues  aui  veniuruses,ttn 
alium  exspectamus  (Maith.  xi,  3-10)? 

Qui  Joannem  putantdubitasse,  detrahuntSalva- 
tori.  Aut  enim  illum  reole  asserunt  dubilasse,  aat 
certe  imperitiffi  arguunt  Salvatorem  ;qaia  sicutpo- 
tant,  male  de  se  sentientem  laudavit.Sed  quiafalli 
Salvatorem  impossibile  est,  recte  laudatus  ab  eo 
Joannes  est.  Si  recte  laudatus  est,  non  dubitavit 
Ipso  enim  tempore  quo^isit  ad  Jesum  Joannesde 
carcere  discipulos  suos,  dicens  :  Tu  es  qui  vemiurwt 
es,  an  alium  exspectamusJ  tunc  Jesus  respondit  dis- 
cipulis  ejus  dicens  :  ffe,  dieite  Joanni  quae  videth  rt 
auditis.  Uasci  vident^  surdi  audiunt,  leprasi  mimiat- 
tur,  claudi  ambulant,  mortui  resurauniy  et  beaius  tUf 
quinon  fuerii  seandalizatusin  me.  Abeuntibus  anlem 
nuntiis  Joannis,  coepit  Jesus  dicere  ad  turbas  de 
Joanne  Baptista :  Quid  exisiis  in  deserlum  videre  ? 
arundinem  vento  moveriy  authominemmollilnuvesiiht 
indutum  ?  Eece  qui  moHibus  vesiiuntur,  in  domibes 
regum  sunt.  Sed  quid  existis  videre  t  prophetam.  Di» 
vobis  quoniam  plus  quam  prophetamm  Hic  est  ds  qss 
seriptum  estf  Eeee  ego  miito  angelum  meum  auie  fsr 

(a)  Deest  in  iisdem  Mss. 

(6)  Deest  in  iisdem  Mss. 

(c)  Deestin  Mss.  primi  generia. 


2401 


APPENDIX. 


S408 


ciem  tuam,  qui  prseparet  viam  tuam.  Tunc  publicani 
iaudaverunt  Deum,  baptizati  bapUsmo  Joannis. 
Quanta  autem  laus  data  Joanni  est,  ut  plus  dice- 
retur  esse  quam  propbeta.et  beatum  vocatSalva- 
tor  eum  qui  non  scandalizatur  in  se  ?  quomodo 
laudatur  jToannes  qui  dubitando  scandalizatus  est? 
Sed  non  utique  dubitavit.  Laus  enim  beatum  illum 
probat,  quia  non  est  scandaiizatus.  Nam  et  Salva- 
tor  idcirco  ipso  tempore  in  iaudem  Joannis  proru- 
pit,  ut  ostenderet  sensum  Joaonis  esse  liberum  a 
discipulorum  ejus  dubitalione.  Joannes  enim  vo- 
lens  mirantes  discipulos  suos  corroborare  in  fide 
Salvatoris,  sciens  exitum  sibi  imminere,  ea  quas 
de  ipso  dicebat,  ore  ejus  voluit  coatirmari  :  ideo 
ut  testis  verus  sit,  testimonium  potioris  implorat, 
ut  eorum  concordia  omnis  ambiguitas  auferretur. 
Hoc  commentum  Joannis  est,  ut  dubios  suis 
quasi  verbis  mitterel,  ut  eadem  audientes  a  Salva- 
tore  qum  audierant  a  Joanne,  firmarentur,  scientes 
idoneiprocuratoriset  Domini  coeiestistestimonium 
in  dubium  vocari  non  posse.  Idcirco  et  Salvator 
quasiJoaunirespondit,utinterJoanneminterrogan- 
teiD  et  Salvatorem  respondentem  discerent  veritatem. 

XI  (a).  —  Quid  estquod  superius  Herodem  mor- 
tuum  legimus  {Matth.  ii,  i9),  infra  autem  et  post 
multosannosHerodem  Joannemoccidisse(/(i.  xiv, 
1-il),  cum  superius  mortuo  Herode  Joannes  su- 
pervixerit  ? 

Herodes  rexfuitJudseae^hichabuitfiiiosquatuor, 
Archeiaum,  Herodem,  Pliiiippum,  et  Lysaniam  : 
sed  mortuo  Herode  patre  eorum,  successit  Arche- 
laus,  quo  morluo,  in  quatuor  partes  divisum  est 
regnum  supra  dicti  Herodis,  ita  ul  Pilatus  in  par- 
tem  regniquarlam  admitteretur,  quasi  pr8eses,non 
quasi  rex  [Matth,  lu  22,  et  Luc.  ui,  1) ;  filii  autem 
Herodis  reges  dicerentur.  Denique  mortuo  iterura 
Philippo,  accepit  uxorem  illius  Herodes  frater  ejus, 
de  qua  arguebatur  a  Joanne  Baptista,  qua  causa 
occidit  cum  Herodes  fiiius  supra  memorati  Hero- 
dis.  Quid  enim  dicii  tHerodes,  inquit,  tetrarcha  ;id 
est,  in  parte  quarta  regni  positus  sui  patris  Hero- 
dis.  Quid  ergo  ambigitur  quando  significatio  ad- 
jecti  cognominis  ostendit  alium  hunc  esse  Hero- 
dem?  Ipse  estenimqui  et  Jacobum  occidit  gladio, 
fratrem  Joannis,  qui  postea  percussus  ab  angelo 
Deiscatens  vermibus  exspiravit. 

XII  (6).  —  Orandum  utique  pro  inimicis  docuit 
Dominus:  quidestergo  ut  contra  animaBOccisorum 
ulcisci  petant,  a  Domino  postulantes  vindictam  ? 

Apocalypsis  cum  futura  mala  et  tribuiationes 
diffidentiflB  et  malae  vitee  causas  Deo  vindice  tes- 
taretur,  etc. 

XIII  (c).  ->  Si  jam  praedicante  Salvatore  vel 
Joanne  Lez  cessavit,  quomodo  Saivator  ait  :  Non 
veni  iolvere  Legem  aut  Prophetas,  sed  adimplere  ?  Si 
enim  cessavit,  quomodo  non  soluta  est,  aut  des- 
tructa,  quffi  ageudi  amisit  auctoritatem  ? 

Prophetarum  dicta  de  Salvatoris  adventu,  im- 
pleta  sunt  cum  venit,  etc. 

XIV  (d),  ^  Joannes  ad  Dominum,  Tu  e$  qui  oen- 
turus  eSy  an  alium  exspectamus  {Matth.  xi)  ?  Sub 
sua  persona  discipulorum  suorum  agit  causam. 
Non  enim  Joannes  dubitabat,  qui  dixerat  :  Ecce 
agniu  Dei,  ecce  qui  toUit  peccata  mundi  (Joan.  i,  29) : 
sed  ut  discipulis  suis  satisfaceret,  mitlit  iiios  suis 
verbis,  ut  Salvatoris  ore  firmaret  quod  ipse  de  illo 
docebat ;  ut  post  excessum  suum  sine  dubitatione 
aliqua  discipuli  sui  Christum  sequerentur. 

XV  («).  —  Quare  Lex  et  Prophetfle  usque  ad 
Joannem,  et  post  recte  cessasse  dicuntur  (Matth. 
XI,  13)  ?  Quia  jam  de  quo  prophetabant,  advenit, 
Quare  Lex  usque  ad  Joannem,  cum  Apostolus  di- 

(a)  Deest  in  iisdem  Mss. 

ib)  Habelur  supra  inter  primo  vulgatas,  juzta  qu6e8t.68. 

(0  Ibid.,  guaest.  69. 

(d)  Deest  io  Mss.  primi  generis. 

(«)  Deest  in  iisdem  Mss. 


cat,  Legi  nos  subditos  debere  esse  :  Quas  autem, 
inquit,  sunt  a  Deo  ordinata  sunt  (Rom.  xiu,  1)  ? 

Legis  quidcm  uuum  nomen  est,  sed  tripartitam 
habet  inieiligeutiam.  Prima  enim  pars  Legis  de 
Deo  est.  Sic  enim  Lex  a  lectione  dicta  est,  ut  de 
multis  quid  eiigas  scias.  Inter  errores  ergo  positi 
acceperunt  ut  eligant  verum,  id  est  reprobato  dia- 
bolo  ehgantDeum.  Sccunda  autem  Legis  pars  haec 
estj,  qu8B  scilicet  praeceptis  continetur,  quae  sic  in- 
cipit,Honora  patrem  et  matrem.  Tertiaveroin  neo- 
meniis  et  in  sabbato  est,  et  in  escis  discernendisac 
eligendis,  et  in  circumcisioneet  in  hostiis  pecudum 
onerendis.  Hanc  itaqueLegem  dicit  usqueadJoan- 
nem,  non  uitra  servandam.  Sic  enim  data  est,  ut 
completo  tempore  cessaret,  nec  enim  fuit  ab  ini- 
tio,  sed  ex  causa  data  ad  tempus  est,  ut  adve- 
niente  Saivatore  cessaret  Lex.  Ergo  de  Deo  manet 
tam  Lex  prfleceptorum  quam  natura  ejus  quse  sine 
dubio  est,  ab  ipso  aboieri  non  potesL  Per  ipsum 
enim  proticitur  ad  promissum  prfleiiuum.  Timor 
enim  sollicitudinem  uariL 

XVI  (a).  —  Cum  Salvator  baptismum  Joannis  de 
coelo  dicat,  cur  iNicodemo,  cum  de  baptismo  lo- 
quitur,  dubitantiait  :  iSi  terrestria  dtxivohis  etnon 
creditis  f  etc. 

Quod  dixit,  Si  terrestria  dixi  vobis,  et  non  credi- 
tis,  non  pertinet  ad  baptismum,  etc. 

XVII  (o).  —  Quid  est  ut  Salvator  mulieri  ale- 
nigenae,  id  est  Chananflese,  inter  iuitia  misericor- 
diam  denegaret  (Matlh.  xv,  22-28),  cum  et  Cen- 
turioni  alienigenae,  et  leproso  quem  ipse  Jesus 
ahenigenamdixit,  beneficium  impertiendiB  salutis 
non  negaverit  (Luc.  va,  2- 10,  et  xvii,  12-19)  ? 

Dignum  factum  Salvatoris  ipsa  causa  designat. 
Absurdum  enim  erat,  et  ad  injuriam  promissionis 
Patrum  proficiebat,  si  mulierquse  JudieorumDeum 
nonconfessa  fueraty  acciperet  beneficium  promis- 
sum  genti  confitenti  Deum.  luter  initinm  ideo  ne- 
gatum  est  illi.  At  ubi  autem  cervice  flexa  Saivato- 
ris  verbis  fidem  non  negavit,  sed  confessa  est  Ju- 
daeos  credentes  esse  filios,  Gentes  autem  canes  vel 
servos,  per  quod  j  unxit  se  fidei  dominiciB ;  quia  servi 
dominum  indicant,  et  dominusnon  est  sineservis : 
unitas  facta  est  subjecti  et  subjicientis.  Hinc  est 
unde  meruit  consequi  quod  precata  est.  Centurio 
autem  qui  beneficium  a  Saivatore  incunctanterac- 
cepit,  olim  se  Dei  rebus  infecerat.  Denique  dicunt 
majores  Judaeorum  ad  Dominum :  Dignus  est  ut 
fjrasstes  illi  ;  diligitenim  gentem  nostram,et  synagogam 
ipse  «dificavitnobis.  Leprosumvero  ahenigenam  di- 
xit  Dominus,  non  fide,  sednatione.  Erat  enim  Sa- 
maritanus,quosconstat  ex  origine  esse  Babylonio- 
rum.  Ei  hic  tamen  non  sine  confessione  consecutus 
est  beneficium  :  quia  dictum  erat  discipulis  a  Do- 
mino  :  In  viam  gentium  ne  abieritis,  et  tn  civitatem 
Samaritanarum  ne  introieritis,  sed  ite  potius  ad  oves 
qtias  perierunt  domuslsrasl  (Matth.  x,  5^  6)  ;  hoc  est, 
utnonprius  praedicaretur  Samaritaniset  Gentibus 
quamJudaeis,  quorum  fuerat  promissio  haeo.  At 
ubi  Judaei  coeperunt  repudiare  ndem  Christi,  tunc 
et  Samaritanffi  se  obtulit  Salvator,  et  post  crucem 
Centurioni  Cornelio :  a  Chanansea  autem  requisitus 
suscepit  eam  ;  auia  non  erat  adhuc  tempus,  ut 
offerretur  iiiis  saius. 

XVIII  (c).  ^  Quomodo  probatur  quod  dixitSal- 
vator,  quia  posttresdies  et  post  tres  noctes  a  mor- 
tuis  resurgeret ;  cum  utique  ccena  pura  passus, 
illucescente  die  dominico,  cum  adhuc  teneorflB  es- 
sent,  resurrexerit  ?  Unde  numerus  dierum  et  noc- 
tium  non  convenisse  videtur. 

Praescius  Salvator  omnium  qusa  in  se  futura 
erant,  haec  protestatus  est,  etc. 

XIX  (d).  —  Quare  Salvator,  Orate,  ait,  ne/iat  fttga 

ia)  Habetur  supra  inter  primo  vulgatas, juzta  qu8BSt.59. 
b)  Deest  in  Mss.  primi  generis. 
ej  Habetur  supra  mter  primo  vulgatas,  juztaqocest.6i« 
d)  Deest  in  Mss.  primi  generis. 


S403 


QUiESTlONOM  EX  NOVO  TEST.  PARS  SECUNDA 


24M 


veitra  hieme  vel  tubbaio  {Matth,  xxiv,  20) :  cum  tem- 
pus  persecutionis  hujusdifferri  non  possit,  dicente 
Apostolo^  Qui  revevelabitur  in  suo  tempore  (II  Theu. 
11,  6,  8) ;  et  in  Actibns  Apostoius  inquit,  Definiem 
iempoi'a  et  terminoshabitationiseorum{Act.  xvii,26)? 
Et  cur  hieme  fugam  vel  sabbato  non  expedire  si- 
gnificat  ? 

Hieme  tuta  fuga  non  est ;  frigora  enim  sunt,  im- 
bres  assidui, ningit,  gelat,  flumiuaexeunt ;  ideoque 
fugientibus  pergrave  est.  Latere  enim  in  silvis  non 
possunt,  neque  in  montibus,  negue  in  speluucis. 
Sabbato  autemjuxta  Judaeos  longius  acivilateexire 
non  licet,  necaitum  ascendere,  acperhocfugisab- 
bato  non  potest  *.  Quomodo  hsBc  tempora  fugam 
tutam  non  faciunt,  propter  impedimeuta  supra 
dicta  ;  ita  et  fuga  nostra  tuta  non  erit,  si  nos  obli- 
gatos  impedimentis  canialibus  invenerit  praedicta 
persecutio.  Detinent  euim  homines  qnasi  compe- 
des  desideria  saecuiaria,  idestfacultalesmundanfe, 
ne  edicta  diabolipossint  effugere.  Ideo  ergo  oran- 
dum  estne  tempore  quo  fupiendum  esl,  hiemiset 
sabbati  in  nobis  ratio  inveniatur,  sed  ut  liberos 
Qos  ab  his  impedimentis  Dei  preestet  auxilium,  ut 
non  sit  quod  nos  desiderio  sui  captos  mancipet 
mundo.  Quoniam  ergo  de  novissima  persecutione 
loquebatur  Salvator,  quae  futura  est  ab  Auti- 
christo  ;  ideo  hiemem  posuit,  quia  novissimum 
tempus  est  ;  et  sabbatum  similiter,  quia  postre- 
mus  dies  est,  ut  sicut  his  temporibus  aspera  et 
difhciiis  fuga  est,  ita  significaret  illo  tempore  tam 
graves  futuras  persecutiones  et  pressuras,  ut  vix 
aliguis  eas  possit  effugere. 

XX  (a).  —  Salvator  cum  se  passurum  diceret.  et 
post  tertium  diem  resurrecturum,  adjecit,  Etpost" 
quam  resurrexero,  prxcedam  vo$  in  Galilaeam,  ioi  me 
videbitie  ;  et  angelus  mulieribus  similiter  {Matth. 
XXVI,  32,  et  xxviu,7):  cum  tamen  inveniatnr  a  mu- 
lieribus  et  a  discipulis  suis  in  Jerusalem. 

Verba  Salvatoris  retractare  infidelis  est  :  sed  te 
Yideonon  de  verbis  Salvatoris  dubitare,  sed  sensum 
requirere,  quare  cum  in  Jerosolymis  post  passio- 
nemsuamvisussitydixit  seinGalilaeaab  his  videri. 
In  Jerosolymavisusest,8ed  parliculatim  ad  recrean- 
dos  animos  discipulorum  :  in  Galilaea  vero  ab  om- 
nibus  simul.  Ergo  qui  in  Jerusalem  visuri  ilium 
erant  per  partes,  in  Galilaiam  illis  constituit  ut  si- 
mul  omnibus  appareret,  et  ad  ordiuandam  disci- 
plinam  daret  praecepta. 

XXI  (6). — Tresevangelistse  sextahoracrucifixum 
dicunt  Saivatorem,  Marcus  vero  evangelista  tertia 
hora  dicit  crucifixum.  Sed  quidam  strenui  (indus- 
triasuajtertia  horasententium  datam  dicunt,acper 
hoc  tertia  hora  crucifixum.  Data  enim  quis  senten- 
tia  jam  mortuus  habetur.  Sed  constat  post  quintam 
horam  in  sextam  Pilatum  sedisse  pro  tribunali,  et 
sic  sententiam  dedisse,  sicut  Joannes  ostendit. 

Obscuris  vera  involvere  non  est  bonum.  Nam 
tres  evangelistas  verum  dixisseipsa  concordia  ob- 
testatur,  etc. 

XXII  (c).  — -  Si  ideo  Salvator  baptizatus  est  ut 
exemplo  esset,  quare  circumcisus  caeleros  prohibuit 
circumcidi  ? 

Ciroumcisio  usque  a  Christum  indulta  est.  Abra- 
ham  autem  circumcisionem  in  Christo  promisso 
accepit,  etc. 

XXUl  (d).  —  Judeeis  accusantibus  discipulos  eo 

3uod  facerent  contra  legem  sabbati,  spicas  vellen- 
o,  Salvatorexemplum  protulit  David,dicens:  iVet- 
eitis  quid  fecerit  David  cum  eturiret,  quomodo  accepit 
panespropoiitionis  et  manducavit.et  dedit  hisqui  seeum 
erant,  quod  non  licebat  nisi  solis  sacerdotibus  ?  Qiiod 
exemplum  non  excusare  videtur  discipulos,  sed 

*  Ms.  GermaneDsis,  fu^ere  tabbato  non  potet. 

(a)  Oeest  in  Mss.  primi  generis. 

(6)  Habetur  suprainterprimo  vuIgatas,juxtaqu(B8t65. 

{e)  Ibid.,  qusest.  50. 

{d)  Jbid.,  qusst.  61. 


possunt  tam  hi  quam  David  prsTaricatores  videri. 
Noluit  Salvator  de  tempore  impleti  sabbati  pre- 
jiidicare  Judaeos,  etc. 

XXIV  (a).  —  Cur  Salvator  discipulos  suos  filios 
tonitrui  appellavit  {Marc.  iiiy  17),  qui  plus  magis 
videanturtilii  Dei  dici  ?  tonitrua  enim  dicnntur  col- 
lisione  nubium  fieri. 

Quoniam  tonitrua  terrorem  incutiunt,hac  causa 
filios  tonitrui  discipulos  appeilavit,  quasi  ejusfiiii, 
qui  timendus  sit.  Quamvis  enim  tonitrua  colli- 
sione  nubium  fiant,  voluntate  tamen  Dei  fiunt,  et 
sunt  terribilia. 

XXV  f6).  —  Quid  est  ut  secundum  Marci  evange- 
listffi  relationem,  Cbristi  non  sit  impleta  voluntas: 
Intrans  enim,  inquit,  in  domum^voluit  neminem  seire^ 
et  non  potuit  tatere*^  Si  ergo  voluit  latere  et  noo 
potuity  infirmata  voluntas  ejus  est. 

Hoc  quod  per  compendium  propositum  est,  ut 
plus  sensum  posset  occulere,  etc. 

XXVI  (c).  — In  Evangelio  iegimus  angelum  dicere 
ad  Mariam  matrein  Domini,  quod  remi  ejusy  id  est 
Christi,  non  erit  finis  (Lue.  i,  33).  Et  Daniel  eadem 
dicit  :  ait  enim  :  Tunc  exsurget  regnum  in  seiemum, 
quod  nunquam  corrumpelur  (Dan.  vu,  l4).  Contra 
Apostolus  de  Domino  :  Cum  tradiderit,  inquit,  re- 
gnum  Deo  et  Patri  (I  Cor.  xv,  24).  Quomodo  regnum 
seternum  habebit,  quod  traditurus  dicitur  Deo  et 
Palri? 

In  causa  Patris  et  Filii,  id  est,  Dei  et  Christi,  tra- 
ditio  non  abolitio  iutelligitur.  Considera  enim  quo- 
modo  Pater  tradiderit  Filio  regnum,  ipso  hffic  Do- 
mino  protestante:  Omniaenim,  inquit,  nit^i  tradita 
sunt  a  Patre  meo  {Matth.  xi,  27).  Si  Pater  ergo  desiit 
habere  cum  tradidit,  potest  et  de  Salvatore  did 
quia  cum  tradidit,  amisit.  Nam  Filius  postcruam  tra- 
ditum  sibi  a  Patro  reguum  dixit,  Patremadnuc  pr» 
ferens  ait:  Bsee  est  autem  viia  seterna,  ui  eognoscantti 
solum  et  verum  Deum^  et  quem  misisti  Jesum  Christim 
(Joan.  XVII,  3).  Secundum  hunc  igitur  sensum  et  Pi- 
lius  non  amittit  regnum  cum  tradit,  ut  hiec  vera 
sint ;  et  angelus  et  Daniel  non  discrepare  ab  hoc 
sensu  dicantur.  Qui  horum  enim  testimonium  re- 
tractandum  putat,  perfidia  plenus  est.  Sed  nunc 
videamus  manentes  in  hac  fide,  quid  sit  tradere  Fi- 
lium  Patri  regnum :  hoc  enim  est  quod  inter  cietera 
alio  loco  dicit  Apostolus :  Tunc  et  ipse  subjeeius  erit 
ei  qui  subjecit  ei  omnia,  ut  sit  Deus  omnia  in  omnibMt 
(I  Cor.  XV,  28).  Subjectio  igitur  h8ec,ipsa  est  tradi- 
tio  regni.  Itaque  hoc  ioco  interpretatio  videtur  ne- 
ces3aria,ut  et  subjectus  Patri  Fiiius  non  negetur,et 
nihilominus  feternum  regnum  habere  dicatur.  Hoc 
est  regnum  Filii,quia  in  nomine  Jesu  omniagenua 
flectuntur,  coelestia,  terrestria,  et  inferna  {Pkilipp. 
u,  iO).Quod  etiam  firmat  Petrusapostohis,  diceos : 
Non  est  aliud  nomen  daiUm  sub  eoelOj  in  quo  oporteet 
nos  salvos  fieri  (Act.  iv,  12).  Et  ipse  Dominus  disei- 
pulis  ait  :  Usquemodo  nihil  petisiis  in  nomine  meo ; 
petite,  et  efofaciam  {Joan.  xvi,  24).  Sic  regnat  Filius, 
cum  omnia  in  nomine  ej  us  salvantur,  et  dantur  qus 
postulantur  usque  ad  finem  mundi.Postquam  vero 
omnia  Christum  fuerint  confessa,  sive  vi,  sive  vo- 
luntate,  et  substrata  potentise  ejus  cui  restiterant, 
mjsterium  unius  Dei  cunctis  manifestabitur.et  om- 
nis  gratiarum  actio  refereturad  Patrem,  exquo  saot 
omnia ;  ut  cessante  preedicatione  unus  Deus  sciatur 
in  mysterio  Trinitatis.  Cum  enim  omnes  potestates, 
omnes  principatus  et  Dominationes  Christo  geoo 
flexerint,  tunc  Filius  manifestabit  non  se  esse  a  qno 
sunt  omnia,  sed  Filium  ejus,  et  illum  in  se  videri. 
Hffic  est  subjectio  et  regni  traditio.  Ostendens  eoiD 
Patrem  esse  a  quo  sunt  omnia,  subjecit  se  illi  cum 
de  eo  se  dicit  esse.Tanta  enim  majestas  et  clarilai 
in  adventu  Filii  videtur,  ut  omnes  potentiee  et  chori 
Angelorum  hunc  singularem  putent  Deum.  Salva* 

(a)  Deest  in  Mss.  primi  generis. 

(6)  Habetursupra  inter  primo  vulgatis, jaxtaqiuest.77. 

(c)  Deest  in  Mss.  primi  generit. 


240» 


APPBNDIX. 


2406 


tor  autem  cum  se  non  illum  esse  dixerit,  qui  dici- 
tur  Pater,  sed  Filium  ejus,  regaans  tradit  regnum 
Patri.  Iq  hac  re  maDifestata  est  et  subjectio,  et  re- 
gui  tradilio ;  quia  et  cum  a  Patre  se  proliletur  esse, 
quidquid  habet,  Patris  contitetur  esse,  oranem 
summam  referens  ad  eum. 

XXVII  (a).  —  Salvator  ait,  Si  quis  non  reliquerit 
omnia  Buat  id  esr,  domum,  et  agrum,et  caetera,  n(7n 
potest  meus  discipulus  esse:el  contra  evangelistay  Ve- 
nit,  inquit,  Joseph  ab  Arimathia,  homo  dioes,  qui  et 
ipse  discipulus  erat  Jesu,  exspectans  regnum  Dei  (Luc, 
xiY,  33,  et  xzni,  50,  51).  Quid  est  ut  evangehsta  pro- 
fiteatur  eum  discipuium  qnem  Salvalor  negavit  ? 
Nam  et  Zachffius  dives  erat,  et  Corneliiis  Centurio 
dives,  et  muiieres  quas  illis  ministrabant  de  facul- 
tatibus  suis. 

Huncsensum  paucis  absolvit  Apostolus,dicens  : 
Qui  habent,  ^uasi  non  habentes  sint;  et  qui  utuntur  hoc 
sxculo,  quast  non  utantur ;  et  qui  emunt,  tanquam  non 
pofsidentes  (I  Cor.  vii,  30,  31).  Qni  ergo  htec  sic  ha- 
UHt,  quasi  iion  habeat,  reliquisse  videtur.  Quando 
euim  non  prcesumit  de  his,  neque  se  jactat,sed  hu- 
mlhter  iucedit,  non  tantum  habitu,  sed  et  mente, 
dispensatoreiu  se  harum  et  ministrum  intelligens, 
omnia  suareliquisse  videtur.Hocenim  rehoqui  dici- 
tur,quod  a  desiderio  recedit,etgratiam  nonhabet. 

XXVIII  (6).  — Si  Lex  et  Prophetw  usque  ad  Joan* 
nem  quomo*lo  Salvator  ad  sacerdotes  mittit  offerri 
muncra  pro  emundatione? 

Hocseculus  est  apostolus  Paulus.  Cum  enim  prsB- 
dicaret  jam  non  oportere  circumcidi  quem- 
quam,  etc 

XXIX  (c).  —  Si  Lex  et  Prophetffi  usque  ad  Joan- 
Dem,exquoregnumc(Blorumprfledicatum  est(Luc. 
ZYi,  16) ;  ipse  est  enim  inchoator  novae  prcedicatio- 
nis  ;  cur  baptisma  ejus  cessavit  ? 

Baptisma  Joannis  cceptum  non  cessavit,  sed  ad- 
ditum  est  ei  quod  deerat.  Joannes  enim  tantum 
baptizavit,  non  Spiritum  sanctum  credentibus  de- 
dit :  sicutet  ipse  de  Salvatore  dicil,£^o  baptixo  vos  in 
aqua  in  pxnitentiamyipse  autem  voi  baptizabit  in  Spiritu 
«anc/o(i/a^<^.]ii, ll).Hoc  est  quod  dicit:Per  me  re- 
missio  peccatorum,nontamendatur  Spiritus  sanc- 
tus,  ut  purificati  filii  dicantur ;  hoc  enim  Salvatori 
reservatum  est,  utpote  Domino,  ut  tilii  Dei  non  fie- 
rent;  nisi  accepto  a  Filio  Dei  Spiritu  sancto.  Effec- 
tus  ergo  baptismi  Joanuis,  quod  tacite  operabatur 
sine  interrogatione,non  tamen  sine  Salvatoris  men- 
tione,  ut  firmum  esset  quod  agebat,  Trinitatis  est 
domum  :  quod  dignatio  Saivatoris  ostendit,  dans 
formam  trium  nominum^  qufe  a  primordio  sub 
unius  Deinominevel  persona  unum  opus  et  indif- 
ferens  operata  sunt.  Interpretatio  ergo  accessit  ad 
baptismum  Joannis  cuni  significatione  latentis  du- 
dum  mysterli :  accessit  et  amplius  donum,  ut  bap- 
tizati  accepto  Spiritu  sancto  sint  Qlii  Dei.  Amplin- 
catum  ergo  est,  non  evacuatum. 

XXX  (d).  —  1n  Evangeiio  Joannis,  Lex^  ait,  per 
Moysen  data  est ;  gratia  autem  et  veritas  per  Jesum 
Christum  factaest.Si  ergo  per  Christumveritas  facta 
est,  ante  non  fuit.  Si  ante  non  fuit,quomodo  a  Deo 
data  Lex  dicitur,  in  qua  veritas  non  erat  ? 

Videndum  est  quid  sit,  Lex  per  Moysen  data  est. 
Per  Moysen  autem  Lex  data,  manifesta  habet  pree* 
cepta,  etc. 

XXXI  (e).  —  Sabbatum  cerle  Lex  est  vel  pars  Le- 
gis ;  qudmodo  ergo  non  evacuata  Lex  est,  dicente 
evangelista,  Non  solum  solvebat  sabbatum,  sed  et  pa- 
trem  suum  dicebat  Deum  (Joan.  v,  48). 

Soivit  sane  sabbatum  Salvator,sed  sine  prsBJudi- 
cio  dati  sabbati.  Dum  enim  sabbati  jam  tempus 
cessaret,  Judaei  autem  sabbatum  adhuc  manere  as- 

(a)  Deest  in  Mss.  primi  generis. 

(6)  Habetursupra  inter  primo  vuIgatas,juzlaqu(BSt.60. 

(e)  Deost  in  Mss.  primi  generis. 

(d)  Habetur  8uprainterprimovulgata8,juztaquee8t.76. 

(«)  Deest  in  Mss.  primi  generis. 


sererent,  Salvator  8abbatisoperaD8,et  infirmo  lee- 
tum  suum  sabbatis  portare  prsBcipiens,  seoundum 
sensuin  Jiidaeorum  sabbatum  soivebat.  Nam  juxta 
veri  fidem  tale  est  si  dicatur  quod  jam  cessaverat, 
quale  est  si  dicatur  de  aliquo  qui  expraefectus  di- 
cendus  est,  et  iujuriam  passus  iuerit,quia  prsefeo- 
tura  injuriam  passa  est.  Non  ergo  sabbatum  solu- 
tum  est,  sed  homines  qui  impudenter  sabbati 
auctoritatem  vindicabant,  delusi  sunty  cum  jam 
sabbato  successisset  nova  Lex. 

XXXII  (a).— Si  arbitrio  proprio  vivimus,cur  Sal- 
vator,  NemOf  inquit,  venit  ad  me,  nisi  Pater  qui  misit 
me,  traxerit  eum  :  et  non  discordans  ab  his  Apos- 
tolus,  Neque  volentis,  inquit,  neque  cwrentis,  sed 
miserentis  est  Dei^fllh  utique  perturbari  videtur  ar- 
bilrium  liberffi  voluutatis.  Si  enim  nemo  vadit,nisi 
tractus,  non  erit  illius  delictum.  qui  non  vadit  quia 
non  est  tractus.  Et  si  non  qui  petit  et  curril,  acci- 
pit,  sed  cui  vult  dat  Deus,  sineculpa  erit  et  crimine 
qui  vult  et  non  oblinet ;  et  ad  illum  redundat  cri- 
raen  qui  pelentem  spernit. 

Nullo  genere  exhisarbitriicausapolerit  turbari. 
Etenim  dicta  ad  causam  referas  quadicta  sunt,  etc. 

XXXIIi  (b).  —  Quid  est  ut  cum  Salvator  omnes 
prope  verbo  curasset,  caeco  tamen  per  lutum  de 
sputo  factum  oculos  reformarit  (/oan.  ix,  6,  7)? 

Hoc  Salvator  ad  coufusionem  illorum  fecit,  qui 
Creatorem  accusant.  Quando  enim  non  aliter  vi- 
tium  accidens  corpori  emendavit  quam  Conditor 
fecit,  auctorem  operis  hujus  commendavit.  Per  id 
enim  eniendavit,  quo  erat  conditum.  Omne  enim 
quod  fit,  si  lapsum  per  id  quod  ftierat  factum  re- 
formetur,  rectum  factum  probabitur.  Si  enim  Sal- 
vator  per  hoc  se  Deum  testatur,  quiadamna  et  vitia 
corporis  emendavit,  quanto  magis  Deus  est  qui 
ipsius  corporis  inventor  est? 

XXIV  (c).  — -  Quid  est  quod  Salvator  ait,  Ego  sum 
janua ;  qui  ante  me  fuerunt,  fures  sunt  et  latrones 
(Joan.  X,  7,  8)  ^Quod  dictum  videtur  Prophetas  pui- 
sare. 

Quia  nemo  vadit  ad  Deum  Patrem,  nisi  per  fidem 
Christi,  idcirco  se  januam  dicit  Salvator  regni  ccelo- 
rum.Si  ergo  januffi  verbis  utitur,qiiid  opus  erat  ut 
de  anterioribus  diceret,  Quotquot  ante  me  fuerunt ; 
cum  nulia  queestio  de  prfeteritis  verteretur ;  sed  uti- 
que  quasi  praesens  janua  de  preesentibus  quaerere- 
tur  ?  De  Judaeis  enim  dicit  Salvalor,  qui  nou  per 
fidem,  sed  per  justitiam  Legis  in  regnum  Dei  se  in- 
trare  putabant.Ante  Salvatoremenim  veniente8,id 
est  ante  illum  stantes,  oblrectabant  et  contradicen- 
tes,  ut  etiam  alios  a  fide  ejus  averterent.  Unde  fures 
et  latrones  appellati  sunt.  Nam  eo  tempore  hiec 
dicta  sunt,quo  Phariseei  disceptabant  cum  illo  qui 
erat  ex  casco  illuminalus,  cui  Salvator  oculos  red- 
didit  quos  natura  negaverat,  quem  volebant  a  fide 
Salvatoris  avertere,  dicentes  non  per  hunc  {)os8e, 
quia  sabbatum  violat,  sed  per  justitiam  Legis  in- 
trari  in  regnum  Dei.Tunc  Salvator:£(70<tim,  inquit, 
janua;  perme  si  quisintroibit,  pascua  inveniet:sii(uis 
autem  aliunde  intrare  voluerit,  ille  furest  et  latro.  Quo- 
modo  hoo  ad  personam  pertiuet  Prophetarum? 
Numquid  Prophetee  conlra  Christi  doctrinam  per 
justitiam  Legis  sine  fide  Deum  promereri  posse  di* 
cebant,  qui  Christum  in  carne  venturum  scierunt? 
Hoc  ergo  de  praesentibus  dixit,  ut  quicumque  ante 
ipsum  fuerunt,  astantes  vel  sedentes,  fures  intelii- 
gantur  et  latrones.  Sevocantes  enim  iilum  qui  fue- 
rat  ceecus,  volebanteum  a  fide  Salvatoris  avertere, 
dicAutes  :  Da  honorem  Deo ;  nos  scimus  quia  hic  homo 
peccator  est,  Quos  ille  argiiit,  dicens  :  A  saeculo  nun- 
quam  fuit  auditum  quod  aperuerit  quis  oculos  caecina- 
ti :  nisi  hic  esset  a  Deo,  non  poterat  facere  quidquam 
{Id.  IX,  24,  32,  33).  De  hoc  ergo,  quia  perseveravit 
m  fide;  et  de  illis  qui  dixerunt,  Exc  verba  non  sunt 

(a)  Habetur  supra  inter  primo  vulgatas, juzta  qucett.  79, 
(6)  Deest  in  Mss.  pnmi  generis. 
(c)  Deest  in  Mss.  primi  generis. 


2407 


QUiESTIONUM  EX  NOVO  TEST.  PARS  SECUNDA, 


2408 


dsmonium  hahentU  ;  numquid  pote$t  dsemmium  caseo- 
rum  oculos  aperiret dixii  Salvator,  iSed  non  audierunt 
eos  oves  (Id,  x,  8,  9,  21)  :  iilos  utique  quos  fures  et 
latrones  appellavit.  Naoi  quomodo  nou  audierunt 
Prophetas  oves,  cum  constet  Scripturis  omnes  bo- 
nos  obedisse  Prophelis,  etmalos  pseudoprophetis? 

XXXV  (a).  — Quid  est  ut  admirabilem  et  incogni- 
tam  virtutem  facturus,  Lazarum  scilicet  a  mortuis 
resuscitaturus,  fleret,  aut  locum  ubi  positus  erat 
quasi  ignarus  queereret  (Joan,  xi,  34,  35)  ? 

Salvator  Deus  et  homo  est,ac  per  hoc  duas  vices 
egit  semper  :  ut  quia  hominis  affectus  habet,  plo- 
ret;sed  quia  et  I^eus  erat,hunGquem  flevit  resus- 
citavit.  Aminimis  ergo  semper  ad  majora  venitur, 
utquia  homo  cernebatur,hoc  reprobaretesse  quod 
videbatur ;  Deum  autem  se  operibus  asserebat. 

XXXVI  (6).  —  Cum  Salvatoraicat, JB^o  pro  eis  rogo, 
auos  mihi  dedisti ;  non  pro  mundo  roao  (Joan,  xvii, 
9) ;  Joannes  apostolus  contra,  Haoemus,  iuquit, 
advocatum  apud  Patrem.deprecatorempropeccatis  nos- 
tris,  et  non  solum  pro  nostrisy  sed  pro  untverso  mundo 
(I  Joan,  11,  1,  2)  :  noc  contrarium  videtur. 

Quamvis  non  longe  discrepet  sensus,  tamen  aliud 
est  quod  dicit  Saivator,  et  aliud  quod  affirmat  apos* 
tolus  Joannes.  Nam  Saivator  rogat  pro  discipulis, 
ut  a  mali  infestatione  tuti  proBStentur  :  denique  sic 
dicit :  Non  rogo  ut  tollas  eos  de  mundo,  sed  ut  serves 
eos  a  malo,  Apostolus  autem  Joannes  aliud  genus 
precatiouis  inducit :  ait  namque  :  Habemus  advoca- 
tunit  qui  postulat  pro  peccatis  nostriSt  et  totius  mundi. 
Pro  Ghristianis  ergo  duplici  genere  postulatur ; 
quia  et  pro  peccatis  iilorum  oratur,et  ut  tuti  a  dia- 
Doli  infestatione  preestentur.Pro  hisautem  qui  non 
credunt,  heec  sola  deprecatio  est,  ut  cum  pro  pec- 
catis  suis  et  perfidia  plecti  mererentur,  bonitas  et 
patientia  exspectet  illos,  si  forte  vehnt  corrigi.  Non 
enim  postulatur  ut  iguoscantur  illis  pecoata  diffi- 
dentibus,  sed  ut  dilationem  accipiant  longam,  ut 
si  se  emendaverint,  dimittantur  illis  delicta.  Hoc 
ergo  postulat  pro  illis  Salvator,  quod  diximus. 

XXXVII  (c).  —  Quid  est  ut  Salvator  dicat  Mariae 
Yolenti  se  tangere  causa  gaudii,  Noli  me  tangere; 
nondum  enim  ascendi  adPatrem(Joan.  xx.  4- 47) ;  cum 
legatur  a  cffiteris  mulieribus  el  taclus  et  adoratus  ? 

Idignantis  verba  sunt  dicenlis,  Noli  me  tangere. 
Quamvis  enim  desideraret  Salvatorem,  aliis  tamen 
resurrectionem  ejuscredentibus^hsecad  monumen- 
tum  stabat  plorans,  quam  jam  gaudere  oportuerat. 
Audierat  enim  a  Joanne  et  Petro  apostolis  resur- 
rexisse  Dominum.  Sic  enim  habes  :  Et  vidit  lintea- 
mina  et  sudartum  in  unum  locum.  et  credidit :  nondum 
enim  sciebat  Scripturam,  quia  oportebat  eum  a  mortuis 
resurgere.  Sed  Maria  quia  non  illum  videbat  resur- 
rexisse,  non  credebat.  Nimiusenim  amordubitare 
iIIamfaciebat.DeniquequosdiIigimus,siincommo- 
dum  patiantur,  non  eos  evadere  credimus  :  quos 
autem  odimus,  si  jam  prope  mortem  sint,  incredu- 
lum  nobis  est.  Mariee  ergo,  quoniam  obstupuerat  et 
moerorem patiebat ur per amorem ,quani  oportuerat 
segui  discipulorum  fidem,  primum  se  ostendit  Do- 
minus,  ut  aesineret  a  mcerore,  non  tamen  sine  in- 
dignatione.  Hinc  audit,  Noli  me  tangere  :  hoc  est, 
Garnalem  sensum  quaeris ;  abstine  te,  et  spirituaiia 
sequere  auce  non  videntur.  Nondum  enim,  inquit, 
aseendiad  Patrem.  Tale  est  hoc,  quale  illud  beati 
Joannis  Baptistaa  mittentis  discipulos  suos  ad  Je- 
sum,  etdicentis  :  Ite,  dicite,  Joannes  Baptista  misit 
nos  ad  te,  dicens^  Tu  es  qui  venturus  es,  an  alium  ex- 
ijfectamus  (Luc.  vii,  19,  20)  ?  Sub  sua  persona,  dis- 
cipulorum  suorum  agit  causam.  Necenim  Joannes 
dubitabat,  qui  dixerat,  EcceAanusDei,ecceauitollit 
peccata  munai  {Joan.  i,  29)  :  sed  ut  discipulis  suis 
satisfaceret,  mittit  iUos  suis  verbis,  ut  Salvatoris 
ore  firmaret  quod  ipse  de  illo  docebat,  ut  post  ex- 

(a)  Deest  io  iisdem  Mss. 
f  6i  Deest  in  iisdem  Mss. 
[cj  Deest  ia  Mss.  primi  generis. 


cessum  suum  sine  dubitatione  aliqua  discipuli  sui 
Christum  sequerentur.  Itaest  Salvator  inse  *  Ma- 
riam  arguit,  dicens,  Nondum  ascendi  ad  Pjtrem  :  id 
est,  Adhuc  cor  tuumhumipresaumest,  qnee  einoo 
vides,  noncredis.  Si  enim  ad  Deum  cor  elevasset, 
resurrexisse  Dominum  cum  discipulis  credidisset. 

XXXVIII  (a).  —  Quomodo  inteiligitur,  quod  di- 
cente  Maria  ad  angelum,  Et  unde  hoc  sciam^  quia 
virum  non  cognovi  ?respondit  Gabriei  angelus,  Spt- 
ritussanctus  superveniet  in  te^  et  virtus  AUissmi 
obumbrabit  tibi  ? 

Arabigenti  Mariae  de  conceptu,  possibiiitatem  an- 
gelus  praedicat  dicens,  etc. 

XXXIX  (b).  —  Qua  ratione  Magi  Ghaldeei  per 
stellam  apparentem  Christum  regeui  Judaeorum 
natum  inteilexerunt ;  cum  steila  indice  temporalis 
rex  designetur  ? 

Hi  Magi  Chaldiei  uon  malevolentiaastrorumcur- 
sum,  sed  rerum  curiositate  speculabantur,  etc. 

XL  (c) .  —  Quid  sibi  vult  ut  Isaias  propheta  de 
Christo  dical,  Qui  peccatum  non  fecit ;  contra  autem 
Apostolus,  Qui  peecatum,  inquit,  nesciebat,  peccatum 
pro  nobis  fecit  ? 

Quantum  ad  propositum  pertinet,  non  solum 
verba  discrepant,  sed  et  personsB  diverssesunt,  etc 

XLI  (d).  —  Certe  qui  filius  Dei  non  est,  diaboli 
est :  sempcr  ergo  filius  est,  sedaliquando  Dei,  ali- 
quando  diaboli.  Quidergonascimur,  requirendum 
est  utrum  filii  Dei,  an  diaboIi,an  aliud  tertium,  si 
possit  admitli. 

Douiinus  cum  filii  Israel  saepe  delinquerent 
educti  de  i£gypto,  iratus,  nullum  illoruai  terram 
promissionis  intrare  permisit,  etc. 

XLli  (e).  •—  Quserendum  an  Spiritum  sanctum 
habuerint  Apostoli  lempore  illo  quo  fuerunt  cum 
Domino,  etc. 

In  his  omnibus  quiB  proposita  sunt,noQ  unaest 
causa.  Breviter  enim  singularum  causaruni  signi- 
ficalSB  sunt  formfis,  etc. 

XLIII  (/).  — Quaralioneresponderi  i>ossit  Ariao» 
impietati  simpliciter  ex  Lege. 

Si  rationi  fides  accommodetur,  ipsa  nominum 
ratio  Patris  et  Filii  ostendet  unitatem,  elc. 

XLIV  (9).  —  Cum  Saivatoremnatumprofiteamur, 

guid  est  ut  Apostolus  factum  eum  dicat  ex  semine 
avid (/{om.  1,  3) ;  cumahud  sit  fieri,  aliud  nasci? 

Quanquam  hoc  loco  possit  facturanativitatis  in- 
telligi  :  factura  enim  a  generatione  distatquidem ; 
sed  in  aliis  causis  non  ubicarniset  corpons  verti- 
tur  ratio :  Apostolus  tamen  non  sine  causa  taliter 
verbis  locutus  est ;  quia  et  in  alio  loco,  Factum^  in- 
quit,  exmuliere  (Galat.  iv,  4)  Aliquid  ergo  significa- 
vit  hoc  diclo.  Quoniam  enim  non  humano  semine 
concreta  caro  Domini  est  in  utero  Virginis,  et  cor- 
pus  effecta,  sed  effectu  et  virtute  sancti  Spiritut ; 
ideo  sic  locutus  est  Apostolus.  Aiiud  est  enim  se- 
mine  admixto  san^uinem  coagulare,  et  generare, 
et  aliud  non  permixtione,  sed  virtute  procreare. 
Ideo  factum  potius  dixit  quam  genitum  *. 

XLV  (h).  —  Si  ex  semine  David  Christus  Dei  fac- 
tns  est  Filius  secunduui  carnem,  hocestnatus  jam 
Filius  Dei  est  in  utroque,  quia  sanctificatus  natus 
est :  quomodo  ergo  postquam  baptizatuse8t,dictum 
ei  a  Deo  est,  Tu  es  Filius  meus,  ego  hodie  genui  te  ? 

Christus  Filius  Dei  secundum  spiritumex  eetemo 
est,  juxta  carnemautem  Dei  Filius  ex  semine  David 
est  ex  nativitate,  etc. 

i  Morel  affirmat  legeodam>  ipse.  Vid.  Glement.  Gritic., 
pag.  156  M. 
<  Ms.  Germanensis,  faetum  dixit  qnia  ingenitum. 
(a)  Habetur  supra  iBterprimo  vutgata8,juxia  qansLM. 
(6)  Ibid.,  qutrst.  63. 


\e)  Ibid..  quaest.  74. 

(a)  Ibid.,  queest.  80. 

\e)  Habetur  supra  inter  primo  vulgatas^  JuxtaqQie8t.93. 

(f)  Ibid.,  quflBst.  97. 

(o{  Deest  to  Mss.  primi  generis. 

{h)  Uabetor  sapra  mter  pnmo  valgttat  Jaxta  qositSi 


2409 


APPENDIX. 


8410 


XLVI  (a).  —  Apostoios  Legem  dataoi  a  Moyse,  et 
sanctaiu,  et  justam,  et  bonam,  et  spiritualem  ap- 
pellat  {Rom.  vu,  12,  14).  Alihi  dicit,  Lex  enim  iram 
operalur  ;  et,  Vbi  non  est  LeXy  nec  }>rsevar\catio  (Id. 
IV,  15).  Sine  enim  hisesse,  securitas  est. 

Ipse  dicta  oonferens,  satis  tihi  debueros  facere. 
Nam  sic  solent  duhii  facere  qufestiones,  ut  unius 
dicta,  quse  fas  non  est  reprehendere,  pugnantia  et 
inimica  quaerantur.  Si  enimApostolus  Legemsan- 
ctam,  etjuslam,  et  honam,  et  spiritualem  vocat, 
viromni  iaude  pr89cipuu8,et  undique  veritate  mu- 
nitus,  sufficeret  hoc  ad  fidem,  etde  hocquod  vide- 
tur  in  verhis  contrarium,  sine  ohstinationeet  invi- 
dentia  quterendum  erat.  Propositio  enim  haec 
impunitatem  peccandi  vult.  Nam  Apostolus  utique 
cum  legem  fiaei  pro  temporismerito  etgratia  prsB- 
ferret  apud  Romanos,  quisuh  lide  Christi  in  Legem 
fuerant  inducti.  In  legem  dico,  noneam  quas  natu- 
ralisest:  nam  utiqueinlegemerantRomani,quam 
de  Alhenis  decemviri  missi,  et  post  alii  duo  attu- 
lerunt,  quaein  duahus  ^  tahulis  scripta  est,  quee  in 
Capitolio  ohrutse  sunt;  sed  eam  ausefactorum  ap- 
peilatur,  ut  circumciderentur,  saDbatum  ohserva- 
rent  et  neomenias,  discernerent  escas,  circa  mun- 
dandavasaessentsolliciti,etc8eteraquaecontinentur 
in  Lege  hujusmodi.  Hanc  ergo  Legem  dicit  iram 
operari  :  propterea  enim  iralo  Deo  addita  sunt 
haec,  ut  oueri  essent  perfidiee  Judeeorum.  De  tantis 
enim  necesse  est  ut  aliquid  praetereat.  Unde  apos- 
tolus  Petrus  :  Quid,  inquit,  imponitis  jugum  super 
cervicem  fratrum,  quod  neque  patres  nostri,  neque  nos 
potuimus  portare  (Act.  xv,  10)  ?  Denique  dicit  Deus 
per  Jeremiam  prophetam  :  Dedi  illis  praecepta  non 
oona  (Ezech.  xx,  S5).  Post  enim  offensiones  multas 
et  tentationes  in  Deum  etcontumelias  factas  Moysi 
et  detractiones  de  Deo,  haec  data  sunt,  quae  ohser- 
varent,  ut  premeretur  dura  cervix  eorum,  et  quo- 
cu  mque  se  converteren  t,  Legem  haherent,  ut  nullum 
eis  essetrefrigerium.  Ut  ergo  ah  hac  illosLege  tol- 
leret  Apostolus,  Ubi,  ait^  non  est  Lex,  nec  prasoari- 
catio  :  utsecuripercompendiumpossintDeoservire 
spiritualiter.  Quia,inquit,legemJud8eorumservan« 
tes,  necesse  est  ut  prsevaricetis.  Tanta  enim  suoi 
praecepta,  qute  impleri  impossihile  est.  Nam  quo^ 
modo  de  ista  lege  diceret,  quce  naturalis  est  ?  Nam 
Moyses  ideo  scripsit,  ut  auctoritatem  illius  firmaret, 
non  quia  ante  non  erat,  cum  legamus  vindicatum 
esse  ante  Moysen  ;  sed  ut  exponeret  Romanis  non 
debere  vivere  jam  suh  Lege,  quos  sub  Lege  agere 
expediebaL  Necaliter  enim  possent  servare  justi- 
tiam.  Deniquedicit adeos :  Visnontimerepotestatemt 
Bonum  fac  ;  et,  Qui  contemnunt,  ipsi  sibi  damnationem 
acquirunt  (Rom.  xiii,  3,  2).  Spiritualem  ergo  hanc 
legem  dicit,  quam  etsanctam,  etjustam,et  bonam 
ostendit.  Hsec  est  quam  naturalem  diximus,  quae 
prohibet  peccare  :  dux  est  enim  bonfle  vitae.  Huic 
addita  Lex  fidei  perfectum  hominem  facit.  Nam 
quiacommuni  noraine  nuncupatur  lex  heec  quam 
naturalem  dixi,  et  illa  qum  factorumlex  dicilurS 
contra  Legem  loqui  videturApostoIus.  Sednehanc 
exinanire  videretur,  sine  qua  vita  haec  gubernari 
non  potest,  dicit,  Scimus  quia  Lex  spiritualis  est : 
ut  illamquamexinanit,  lexsabbati^  et  circumcisio- 
nis,  et  escarum,  et  neomeniarum  sciretur.  Illa 
enim  idcirco  spiritualis  dicitur,  quia  omnia  punit 
peccata  •. 

XLVII  (6).—  Qua  rationesapientia  carnisinimica 
est  Deo  ;  vel  quee  est  ipsa  sapientia  quae  legi  Dei 
non  est  suhjecta  (Rom.  vin,  7)  ? 

Non  discrepatsensuquflestio  hsec  a  superiore  (c). 

^  Forte  legendum,  duodeeim. 

*  Sic  Theologi  Lov.  In  B.  desunt  verba,  htec  quam 
ntUuralem  dixi,  etilla  qua  faetorum  lex,    M. 

*  Germanensis  Ms.»  aeponit  peeeata. 
(^a)  Deest  in  Mss.  primt  generis. 
(6)  Deest  in  Mss.  primi  generis. 

(e)  Indicat  quosstionem  quoBinfra  est61. 

Patrol.  XXXV. 


Nam  carnem  dicendo,  quid  sigiiificet  declaratum 
est ;  unde  qute  sit  ejus  sapientia,  facile  possit  di- 
gnosci.  Diximus  ergo  elementa  omnia  carnem 
appellari,  id  est  visihilium  substantias  :  quorum 
ralio  talis  esl,  ut  nihil  festiment  posse  fieri  sine 
commixtione  spirituali  et  simplici,  potentiee  ratio- 
nem  horrentes  acfatuam  judicantes.  Hi  enim  qui 
de  spiritualihus  diffidentes,  carnalia  sequuntur, 
nihii  aliud  sapiunt  ac  putant  verum,  quam  ratio 
contiuet  elementorum  :  ut  neque  virginem  pepe* 
risse,  neque  carnis  credant  resurrectionem  ;  quia 
hoc  ratio  carnis,  id  est  elementorum,  non  recipit. 
Omnia  enim  quee  gignuntur  in  tempore,  permix- 
tione  operante  generantur  :  et  emortua  et  resoluta 
corpora  non  posse  rursus  reddi  ad  vltam,  quia 
unumquodque  elementum  permixtione  discreta 
revertitur  in  propriam  naturam.  His  modisinflati, 
negant  futurum  vel  factum  quodcredimus  :  acper 
hoc  asseveratio  illorum  inimica  est  Deo,  dum  stul- 
tum  et  inane  putat  quod  fecitet  facturum  se  pro- 
misitDeus. 

XLVIII  (a).  —  Apostolus  dicit  de  principibus  et 
potestatihus  hujus  s6ecuIi,quod  si  cognovissent,nun- 
quam  Dominum  majestatis  crucifixissent :  e  contra 
Marcusevangelistade  daemonibus  ait,  Sciebantenim 
ipsum  esse.  Si  dsemones  sciebant,  quomodo  potes- 
tates  ignorahant  ? 

Quibusdam  videtur  principes  et  potestateshujus 
saeculi  Judeeorum  majores  et  principes  dixisse,  etc. 

XLIX(&).  —  QuemspiritumAposloIussalvandum 
asserit,  cumdicit,  Tradidi  hujusmodihominem  satanx 
in  interitum  camis,  etc.  (I  Cor.  v,  5)  ? 

Interituscarnisest.cum  quis  voluptatibusetdesi- 
deriis  carnalihusdeditus,  gehennam  sihi  procurat: 
interitum  enimex  operecarnis  acquiriL  Ex  his  enim 
totus  Bt  carnalis,quia8icutsecundumlegemvivens 
totus  homo  spirituaUs  efficitur,  ut  etiam  caro  hoc 
dicatur  quod  anima  :  ita  si  secundum  desiderium 
mundi  et  voluptates  lihidinum  vivat ;  totus  homo 
fit  caro,  proficiens  in  interitum  carnis  ;  id  est,  utsi- 
cut  caro,  propterea  quod  fluxa  et  corruptibilis  et 
mortalis  est,  amissa  anima  deformatur  carens 
figura,defluitininteritum;interitenimcumvigorem 
omnium  memhrorum  amittit :  sic  et  anima  de  tali 
corpore  deformata  est,  cujus  vigodespecta  erat  ia 
poena  cum  carne,  in  quase  vitiismaculavit.  Ut  nul- 
tus  profectus  sit  carni  per  animam  ;  sed  interitum 
haheat  anima  per  carnem,  quia  non  corpus  gu- 
hernavit,  spiritualiter,  cum  regina  data  sit  carni, 
sed  ipsa  docet  ^  opera  carnalia.  Talem  igitur  ho- 
minem  cum  Gcclesia  ahjecit,  spiritum  habet  sal- 
vum,  sanctum  scilicet,  qui  Ecclesise  curator  est: 
quia  si  passi  fuerint  talem  inter  se  haherequi  uxo- 
rem  patris  polluit  lihidine,  ut  loge  cum  possint 
compellere,  ne  contaminet  omnes,  etSpiritussanc- 
tus  recedat  ab  Ecclesia  propter  pollutum  ;  non 
habebitsalvumspiritumEccIesia.Quod  enimamitti- 
tur,  non  est  salvum, et  in  die  Domini  nudi  ah  spiritu 
inventi,interfiliosDei  computari  non  poterunt. Sm- 
ritus  etenim  testimonium  perhibet  quod  sumus  filii  uei 
(Rom.  s\\\,  16).  Haec  Apostolus  ad  plehem  loquitur, 
quia  adhuc  episcopi  Ecclesiis  non  erant  locis  om- 
nihus  ordinati.  Ideo  plehemjubethoc  facere  quod 
facturus  esset  si  illic  creatus  fuisset  episcopus,  ut 
conspirantesinunum,  ejicerent  illum  ae  ccetu  suo, 
ne  consentire  viderentur  operihus  ejus.  Quia  qui 
non  arguit  eum  quem  potest,  sed  recipit  quasi 
non  errantem,  dehnquendi  illi  fomitem  prsestat, 
qua  causa  contaminatur  et  ipse  fugans  a  se  Spiri< 
tum  sanctum.  Ad  Thessalonicenses  namque  simili 
modo  inter  csetera  dicit :  Integer  spiritus  vestcry  et 
animaf  et  corj^us  sine  querela  in  adventu  Domini  nos^ 
tri  servetur  (I  Thess.  v,  23).  Ipse  idem  sensus  est : 

1  Editi,  dueit.  At  Ms.  GermaneDsis,  doeet. 
(a)  Habelur     supra    inter    primo    vulgatas,   juxta 
qusest.  66. 
(6)  Deest  in  Mss.  primi  generis. 

{Soixante-seize.) 


S4<i 


QUiESTIONUM  EX  NOVO  TEST.  PARS  SECUNDA. 


Uit 


hoc  est  eniin  salvum  esse,  quod  integrum.  Nam 
dicitrex  ad  Danielem,  Salvane  iunt  signa  Danieltei 
ille  respondit,  Salva,  rex  (Dan.  xiv,  16);  idestjin- 
tegra  :  ut  nobis  sit  iiiteger  spiritus,  cum  non  uos 
deserit.  Quos  euim  spiritus  aeserit.jam  uon  erunt 
integri  in  causa  regenerationis  ;  quia  non  habent 
eum,  per  quem  liiii  Dei  vocabantur.  Nec  hoc  est 
contrarium,  si  Spiritum  sanctum  dicamus^  nobis 

f>eccantibus  nos  deserere,  et  integrum  non  esse. 
deo  enim  integernonest,  dumnosdeseritquidux 
et  rector  noster  erat ;  quia  si  caput  nostrum  est,  et 
nos  membra  eius.  Cum  autem  adversum  aliquid 
facimus,  non  ille  nos,  sed  nos  iilum  videmur  de- 
serere  :  et  tuoo  ille  videtur  integer  non  esse,  cum 
nos  amittit.  Uoc  enim  verum  ac  manifestum  est, 
quia  nou  ille  se  anobis  avertit,  sed  nosab  illocum 
peccamus.  Et  ad  Colosseuses  inter  caetera  ait  :  Ex 
quo  omne  cof^pus  iubmintstratum  et  productum  creicit 
tn  incrementum  Domini  {Coloss,  u,  i9).  Quodjuzta 
sonum  verborum  si  accipiamus,  non  convenil : 
nec  enim  Deus  aliquid  dehabet,  ut  crementum  fa- 
ciat  per  nos.  Sed  nosdum  revertimur  ad  auctorem 
vitfiB  nostree,  et  contltemur  illum,  acquirens  noa 
ad  salutem,  crementum  facit  in  nobis  divinitas  : 
ideo  in  eis  qui  ab  eo  recedunt^  detrimentum  est. 
Hoc  est  ergo  integrum  non  esse,  quod  est  et  detri- 
mentum  facere. 

L  (o).  —  Cummultapeccata  incorpusadmittivi- 
deantur:omni9  enimqui  sibi  ex  quacumqueparte 
corporis  vim  intulerit,  in  corpus  utiquesuumpec- 
cat  ;  est  enim  qui  se  abscidit,  est  qui  laqueo  vitam 
finivit,estquiferruminse  injecit :  quare  Apostolus, 
OmnCt  inquit,  peccatum  qmdcumqw  fecerit  homo, 
extra  eorpus  est  ;  qui  autem  fornicaiur,  in  corpus 
iuum  peccat  (I  Cor.  vi,  18). 

Imperitumputas  fuisse  Apostolum,  aut  vimdicti 
ezplanuri  desideras?  Nam  Apostoius  corpus  dioeus, 
non  singularem  hominem  significavit,  sed  simul 
comprehendit  et  feminam ;  quia  portio  viri  est  mu- 
lier.  Nam omnia  supra  dicta  racinora,  quve  violenter 
in  se  unusquisque  admittit,  non  totum  maculant 
corpus  ;  siugularis  enim  peccat,  ac  per  hoc  solus 
fit  reus.  In  fornicatione  autem  totum  polluiturcor- 
pus  ;  quiaconsensus  contaminationiset  virum  tenet 
et  feminam  :  ideo  grave  delictum  esse  fornicatio- 
nem.  Pessimeenim  peccatur,  cumquis  facinorisuo 
socium  queerit  ad  perditionem.  Si  enim  ut  bene 
vivens  etiam  pro  eo  preemium  accipiet,  quem  lu- 
crum  fecit ;  et  malus  non  tantum  in  se,  sed  et  in 
illo  iit  reus,  quem  participem  voluit  habere  dam- 
nationis  :  quanto  magis  aui  fornicatur,  quem 
constat  uno  delicto  seipsum  bisquodammodocon- 
taminare  ?Si  enim  in  carnem,  quce  ex  se  est  pec- 
cat,  bis  utique  seipsum  adulterat.  Si  quis  autero 

gueestionem  hanc  trensfigurare  se  putat,  ut  aut  ad 
cclesiam,au  tad  corpus  Christi  dictuni  hoc  aptet, 
non  stabit.  Improprie  enim  dicetur,  et  Novatiano 
erit  similis,  qui  utcausamfuroris  sui  astruat,  pro- 
nuntiat  eum  qui  fornicatur,  non  in  corpus  suum 
peccare,  sed  in  Christi,  quia  Christiani  membra  et 
corpus  Christi  sunt ;  ut  fornicatio  hoc  sit  quod  sa- 
crilegium  ;  ut  talis  in  Christum  dicatur  peccare, 
sicut  qui  negat  Christum.  Quod  quidem  infirmum 
est  et  fragile  :  quia  ex  quavis  parte  haeret  in  la- 
queum,  et  non evadit.  Si  enim  qui  fornicatur,  in  cor- 
pus  Christi  peccat,  ceetera  peccata  non  erunt  in 
Christum  aamissa :  ut  si  christianus  fratrem  occi- 
dat,  aut  sacrificet  idolis,  vel  aliud  genus  peccati 
admittat ;  quia  omne  peccatum  extra  corpus  est, 
excepta  fornicatione.  Si  autem  omne  peccatum  non 
est  extra  corpus,  sed  quodcumque  fuerit,  in  Chris- 
tum  admittitur ;  qui  furatur,  aut  qui  perjurat  et 
qui  mentitur,  aut  qui  percutit  fratrem,  aut  aliud 
tale  admittit,  in  Christum  vel  in  Spiritum  sanctum 
dicitur  peocare,  quod  valde  absurdum  est :  et  ta- 

{a)  Deest  in  Mss.  primi  generis. 


men  Apostoius  EoclesiaB  membra  corpus  Chnsti 
appeilatS  ita  ut  nosinvicem  simusmembra.  Quo- 
modo  ergo  c[ui  fornicatur,  in  suum  corpus  peccat, 
et  non  magis  in  Christi?quia  secundum  l^cclesie 
mysteriumnonnostrumcorpusdicimur,  sed  Chris- 
ti;  et  hoc  ionge  acausa  est,  quia  qui  fornicatur, 
ideo  in  corpus  suum  peccat,  quoniam  totus  Adam 
contaminatur. 

Ll  (a).  —  Cur  Apostolus  omnibus  omnia  se  fac- 
tum  dixit  (I  Cor,  ix,  32)  ^  q^jQ^  factum  aduiatoris 
videtur  et  hypocrilae  ? 

Adulator  lile  est  qui  ideo  dat  consensum,  ne  of- 
fendateumquemoptathaberepropilium.  Quieuim 
propter  scandalum  aliquid  facit,  quod  nonquidem 
periculosum,  scd  superfiuum  sit,  salutistudetillius 
quem  scaudalum  pati  uon  vult.  Cum  Pauius  aposto- 
ius  circumcidit  Timotheum  propter  Judaeos,  et  piiri- 
ficatusintravitintemplum,talemseutiquepraestitit, 
ne  illi  qui  aemuli  erant  traditionis  paternie  scao- 
dahiui  passi  aut  occiderent  ilium,  aut  religionem 
nostram  sibi  inimicam  putarent.  Minus  ergo  ad- 
mittere  voluit,  ut  plus  possit  lucrari.  Graviter  enim 
potuerat  peccare,  si  non  ut  Judaeum  se  fecisset  ia 
templum  ire  ad  orandum  :  subjecit  ergo  se,  ut  illis 
prodesset.  His  autem  qui  sub  Lege  erant,  id  est, 
Samaritanis,  hac  ratione,  consensit,  qua  constat 
illos»  iibros  Moysi  recte  confiteri  esse  a  Deo,  et 
circumcisionem  et  sabbata  a  Deo  data.  Ex  his  autem 
ostendebat  iliis  Christum  quem  sperabant,  hune 
esse  quem  praedicabat.  Sic  enim  habes  dicente 
Samaritide  ad  Dommum,  Scio  quia  Afessias  venit: 
cum  ergo  venerit,  ille  annuntiabit  nobis  omnia  {Joan, 
IV,  25).  Juxta  ergo  hunc  sensum  persequebalur 
verba  librorum  Moysi,  qui  dixit,  Quia  Prophetam  ro- 
bis  suscitabit  Bominus  Deus  vester  de  fratribus  vtstrit 
{Dtut,  xvui,  15).  His  autem  qui  sine  Lege  eranf,  ex 
hac  parte  assensit,  quia  mundum  dicunt  factuma 
Deo,  ethomiuum  genus.  Ait  enim  :  Sicut  quidamex 
vobis  dixerunty  Hujus  etenim  ^enus  sumus  {Act.  xvii, 
28).  Sic  ergo  factus  est  omuibus  omnia,  ut  saluti 
eorum  proficeret. 

Lll  (6).  —  Quid  est  quod  dicit  Apostolus,  Tentatio 
vos  non  apprehendat  nisi  humana;  quasi  optet  haoc 
fieri?  Et  quse  est  haec  huniana  tentatio  ?  Nam  per 
hanc  ostendit  esse  etdivinam  tentatioaem.  Discer- 
nendae  ergo  sunt  et  quse  sint  ostendit. 

Omnis  queestio  ut  dilucidari  possit,  ad  origiuem 
revocanda  est.  Apostolus  autem  cumde  Judaeorain 
perfidia  quereretur,  etc. 

LIII  (c).  -—  Quid  est  quod  dicit  Apostolus,  Nemo 
potest  dicere,  Dominus  Jesut,  nisi  in  Spiritu  sanrto 
\\  Cor.  xn,  3  )  ?  Krgo  Photinus,  qui  negat  Christum 
Deum,  potest  Dominum  nostrum  Jesuoi  CiiristuiB 
in  Spiritu  sancto  fateri  ?et  Marcion  et  Manichsos, 
qui  negant  Christum  in  carue  venisse,  hi  in  Spi- 
ritu  sancto  possunt  dicere  Dominum  Jesum  Cfans- 
tum ;  vel  meretriccs  et  spurci :  cum  Spiritus  sanc- 
tus  non  habitet  in  corpore  subdito  peccatis,  etio 
malevolam  animam  non  intret  sapientia  {Sap,  i,  4)? 

Verilas  non  ex  persona  probatur,  vel  improba- 
tur :  quidquid  enim  bene  et  verum  dicitur,  sioe 
dubio  in  Spiritu  sancto  dicitur.  Non  ergo  si  quis 
in  aliis  reus  est,  et  in  hoc  illi  prassoribi  debet, 
quod  verumloquitur.Necilli  tamen  preescribitur.sed 
Christo  Domino  contradicitur.  Qui  enim  negat  it' 
tum  verum  dicere,  Christo  injuriam  facit.  Siautem 
verum  dicitur,  negeturque  quod  verum  est  inSpt- 
ritu  sancto  dici,  quod  et  Christus  admitiit  (nemo 
enim  bonorum  vera  de  se  dicentem  argoit  :  oee 
enim  ex  revelatione  ediscitur,  quod  per  traditio- 
nem  discitur)  ;  nemo  verum  dicens  poterit  impro- 
bari. 

*  Ms.  Germnnennis,  EeelesiammembrasteorpusChriiti 
appellat. 

(a)  Decst  in  Mss.  primi  generia. 

(b)  Habetur  supra  interprimOTulgatasJiixtaqiieit-t'- 

(c)  Deest  in  Mss.  primi  gooeris. 


U13 


APPENDIX. 


S414 


LlV(a).  ~  Apostolus  dioit  GhrlBtum  pro  otnni- 
bus  mortuum  esse  :  sic  eniin  ait,  Srgo  omnei  tnor- 
tui  sunt,  et  pro  omnibus  mortuus  9St  {ii  Cor,  v,  44,  15). 
Ipse  vero  Domiuus  ait,  Venit  Filius  hominis  dare 
animam  suam  redemplionempro  multis  {Matlh.  xz,  28). 
Hoc  modo  cootrarium. 

Verbaquidem  diversa  9unt,  sed  unus  est  sensus ; 
quomodo  iterum  verba  eadem  diversum  habent 
sensum,  utputa,  Omnequod  non  est  eao  fide^  peccatum 
est  {Rom.  xiv,  23) ;  et,  Lex,  ait,  non  est  ex  /ide  (Galat. 
111,  12),  nec  tamen  peccatum  est.  Hos  ergo  quos 
mullos  dixit  Salvator,  ipsos  Apostolus  omnes  si- 
gniHcavit.  Multi  enim  sunt,  quia  maxima  pars  ex 
omni  populo  et  gente  creditura  estSalvatori.  Istos 
Apostolus  oredentes  omnes  nuncupavit.  Stc  enim 
inter  o^tera  ait,  Proomnibus  mortuus  est;  hia  uti- 
que  qui  crediderunt  et  oredituri  sunt.  Est  etiam  et 
pro  ipsis  mortuus,  qui  credere  noiuut :  sed  dum 
nli  beneflcinm  non  recipiuot,  nolunt  pro  se  mor« 
tuum  esse  Christum  ;  ac  per  hoc  non  videtur  mor* 
tuus  pro  his,  quibus  nihit  profuit,  sed  magis  ob- 
fuit.  Fro  his  autem  rite  mortuus  dioitur,  quibus 
acquisita  victoria  est,  qui  intelligentes  mysterium, 
Deo  gratias  referunt,  per  Chrlstum  Dominum  nos* 
trum. 

LV  (d. )  —  Cur  apostolus  Paulus  Petrum  ooapo* 
stolum  suum  reprehendit,  quod  timens  eos  qui 
erant  ex  circumcisione,  subtrahebat  so  aOentilibus 
(GaUU.  II,  11, 14),  cum  el  ipse  limens  eosqui  erant 
ex  circumcisione,  aocipiens  ciroumcidit  Timo- 
Uieum,  quod  fieri  prohil>ebat  {Act.  xvi,  3)  ?  et  ipse 
ergo  reprehendendus  est  ? 

Incredibile  est  tantum  apostolum  in  eo  alterum  re* 

Erehendisse,  in  quo  se  soiret  succubuisse.  Hoo  a 
tm  magno  viro  factum,  nonestfas  credere  ;  quia 
iie  competit  qui  oarnaliter  vivunt.  Caret  itaque 
apostoli  Pauli  factum  reprehensione.  Cum  enim 
pi*8edicaret  non  circumcidi,  volens  autem  Timo* 
Uieum  secum  assumere,  qui  cum  esset  natus  ma- 
tre  Judaea,  patre  autem  Graeco,  et  hoo  JudsBis  esset 
Bcandalum,  ut  ex  Judeea  natum  incircumoisum  as« 
sumeret ;  tunc  subjectioni  se  submisit  ad  horam, 
etaccipienscircumciditeum.  Remergo  superfluam 
fecit,  permittente  eo  qui  passus  est.  Quia  enim  erat 
ex  matre  Judaa,  eruditus  ab  infantia  in  synagoga 
iitteris  sacris,  id  est  voluminibus  Hebrfeorum^ 
permisit  circumcidi  se,  ut  Judeeis  scandalum  tol- 
feret,  cfuia  zelum  habebant  generis  sui.  Denique 
eum  Titus,  inquit,  esset  Grxcus,  non  est  eompulsus  cir^ 
eumcidi(Galat,  ii,  3  ).  Timotheum  autem,  quia  de 
jnatre  Judaea  erat,  sicut  dixi,  non  sunt  passi  Judeei 
assumi  inter  doctores  incircumcisum.Adhocillum 
assumpsit  Apostolus,  ut  eum  episcopum  ordinaret, 
sicut  fecit.  Eruditus  enim  propheticis  Litteris,  ad 
asserendum  Christum  idoneus  magister  inventus 
est.  Apostolus  enim  PetruM  non  esset  reprehensus, 
si  se  more  ^  Judeeoruin  a  Gentilibus  segregasset, 
ne  illis  scandalo  esset.  Sed  hoc  reprehensum  est 
in  apostolo  Petro,  quod  cum  ante  Graecis  credenti- 
bus  gentiliter  viveret,  advenientibus  ab  Jacobo  Ju- 
dffiis,  timore  subjectus  ex  Gentilibus  credenti- 
bus  judaizare  debere  docebat.  Hinc  audit,  Si  tu^ 
eum  sis  Judaeus,  gentHiter  viviSj  quomodo  cogis  Gentes 
judaizare  f  Dubitari  enim  fecerat  de  evangelica 
disciplina  :  quod  crimen  est,  dum  quae  eeditica- 
verat,  destruebat.  Ideo  simulationem  hanc  vocat 
apostolus  Paulus,  quem  constat  si  circumcidisset 
Timotheum ',  ut  non  taceret  rem  se  superfluam 

Sropter  illorum  scandalum  facere^  et  ideo  se  ce- 
ere,  propter  quod  matrem  haberet  Judeeam  :  neo 
enim  Judaei  insisterent>  nisl  inventa  occasione  ma- 
tris  Judfieee,  quia  hoo  minine  possent  improbare 

'  Ma.  Germanensia,  iimore  Judaorum, 
*  Morel  afilrmat  leffondum,  quem  eonstat  tic  eireumci* 
ditte  Timotheum.  Vid.  Klement.  Critic,  pag.  264,  265.  M. 

(a)  Deest  in  iisdem  Mss. 

(b)  Deest  in  iisdem  Mss. 


Gentiiibus,  nec  haberefacile  de  his  scandalum,  qui 
non  essent  de  genere  Israel.  Non  ergo  simulatione 
hoc  fecit,  sed  violentia.  Supra  dicta  euim  causa  si- 
mulationem  habuit  nou  mmimam.  .Nam  multi  re- 
preheusi  sunt  in  hac  causa,  ita  ut  aliqui  Judffiorum 
et  Barnabas  consentirent  huic  simulationi. 

LVI(a;.  —  Aposlolus  ait,  Nos  natura  Judaei.  De 
Judaeis  ergo  J  udaeo»  nasci  ostendit.  Denique  in  eremo 
qui  nati  sunt,  non  circumcisi  Judaei  erant.  Non  er^ 
go  circumcisio  Judaeum  facit,  sed  nativitas  sub  Dei 
oreatoris  devoiione  progenita.  Si  ergo  de  Judaeis 
Judaeinascuntur,  et  de  Paganis  Pagani  nascuntur ; 
etiam  de  Christianis  Chrisiiaui  nascuntur. 

Mon  omne  quod  nascitur,  hoc  est  quod  uode  nas- 
citur.  Nam  et  aurura  de  terra  nascitur,  etc. 

LVII  (6).  —  Quid  opus  erat  ut  Galatas  arguens 
Apostolushoointerponeret.  Galalis  enim postEvan- 
gelium  ad  Legem  confugientibus  inter  cuetera  ait, 
Mediatorautem  unius  nonest,  Deusautemunus  est  {Ga- 
Ukt.  ui,  20) :  auasi  Galatae  unum  Deum  negarent. 
Quippe  cum  nacratione  inducti  in  Lege,  ut  unum 
Deum  et  singularem  crederent  :  Chrislum  autem 
ministrum  tantum  ex  praedestinatlone  venisse  ad 
dispensandum  donum  graiiae  Dei. 

Manifestum  est  sic  inductos  Galatas  in  Legem 
fuisse  ut  et  Christum  proflterentur,  sed  non  sicut 
dignum  est,  sed  more  Photini ;  ut  (^uia  unum  Deum 
Lex  praedicat,  contra  Legem  sit  si  Christus  Deus 
dicatur.  Hoc  commentum  Judaeorum  est,  qui  ma- 
gnaiibus  virtutum  victi  crediderunt  post  crucem 
Christi,  ita  ut  profltentes  Christum,  Legem  tamen 
servarent,  quasi  non  esset  omnis  spes  in  Christo 
ponenda.  Hi  sunlquos  Aposiolusfalsos  fratres  ap- 
pellat  (W.  n,  4,  et  II  Cor,  xi.  26).  Isti  ergo  post 
Apostotorum  traditionem,GaIatarum  sensum  cor- 
ruperant,  ita  ut  Judaeos  eos  facerent  sui)  nomine 
Salvatoris.  Hinc  Apostolus  Christum  dicit  venisse 
arbitrum  circumcisionis  et  praeputii,  sicut  dicit  ad 
Ephesios  :  /n  uno  novo  homine  facienspacem  (Ephes. 
u,  15).  Si  ergo  arbiter  venitChristus,  arbiter  autem 
sic  facit  pacem  inter  duos,  ut  novam  regulam  po- 
nat,auferensambobusprofessiones,reconciliateos, 
uteju8sententiamsecuti,amittantdiscordiampris- 
tinam.  Judaeo  enim  circumcisiooem  vindicante,  et 
Gentili  praeputium,  discordia  flt.  Cum  vero  hoc  am- 
bobus  aufertur,  fitpax.  Siigitur  sic  sehaec  habent, 
quomodo  vos,  inquit,  Galatse  Judaei  facti,  Christi 
arbitrium  corrumpitis  ?  Ideo  dixit  illis  :  Emcuati 
estis  a  Christo.  Jus  enim  reconciliationis  quod  in- 
ter  eos  constiluerat  spernentes,  ad  pristinum  Ju* 
daeorum  sensum  conversi  sunt,  accusantes  tam 
se  quam  reconciliatorem.  Omne  enim  quod  displi- 
oet,  accusatur.  Et  quoniam  haec  res  Galatas  ad  Le- 
gem  converti  coegerat,  ut  unum  Deum  sine  mjs- 
terio  faterentur,  quasi  Lef|;i  esset  inimicum,  si 
Christus  Deus  diceretur ;  dicit,  Arbiter,  hoc  est,  me- 
diator,  unius  non  est,  sed  duorum  utique  :  vos  au- 
tem  conversi  ad  Legem,  arbitrum  recusastis,  Deus 
tamen  unusest.  Quo  dicto  non  sic  se  Ghristum  Deum 
praedicare  testatur,  ut  alterum  Deum  faceret,  aut 
duos  proflteretur  sed  unum  esse  Deum,  sicut  et  in 
Lege  dictum  est.  Quia  Christus  cum  de  Deo  Deus 
praedicatur,  non  ad  alterum  proficit  Deum  :  quia 
quod  de  Deo  est,  non  se  permittit  alterum  Dcum 
aici.  Sive  enim  Deus,  sive  quod  de  Deo  est,  unus 
est  Deus.  Nihil  euim  utique  distat  inter  Deum,  et 
quod  de  Deo  est.  Est  enim  alter*  Ipse  enim  alter, 
propter  personam,  qua  Filius  nuncupatur :  ipse 
vero  idem,  propter  unitatem  substantiae.  Ne  repre- 
hensibile  videatur  quia  personam  dixi^  solent 
enim  hoc  quidam  abnuere;  sedApostoium  s6qua- 
mur  qui  ait :  Nam  quod  donaoij  si  quid  donavi,  pro^ 
pter  vos  inpersona  Chiisti  (II  Cor,  ii,  10). 

LVIII  (c),  —  Si  per  Ghriatumsalua,  et  vera  et  per* 

(a)  Habetur8upra  inter  primo  vuIgatasJuxtaqusst.Sl. 

Ib)  Deest  in  Mss.  primi  generis. 

(e)  Uabetur  supra  mtorprlmo  vulgatasjuxtaqueest.  83. 


2m 


QUiESTIONUM  EX  NOVO  TEST.  PARS  SECUNDA. 


i416 


fecta  cognitio,  cur  non  ante  venit,  ut  anteriore 
nostri  qiii  in  ignorantia  fuernnt  addiscerent  veri- ' 
tatem  7  Denique  post  adventum  Christi  multi  sai- 
Yi  facti  sunt  magisquam  prius  :  unde  si  ante  ve- 
nisset,  mullo  plures  saivati  fuissent.  Si  ergo  ita 
est,  reprehensibile  videtur. 

Si  ei  cui  necessitas  imminet,  ante  subveniatur, 
erit  quidem  gratus,  non  valde  tamen  poterit  scire 
quid  sibi  praestitum  est,  etc. 

LIX  (a).  —  Paganos  sub  elementis  esse  nullidu- 
bium  est.  Quid  ergo  ApostoJus  dixit,  Eramw  et  nos 
tub  elementis  hujtis  mundi  servientes,  Si  itaque  et  Ju- 
dm  sub  eJementis  erant,  quid  differunt  a  Paganis  ? 

Pagani  non  subelementis  serviunt,  sed  ipsis  ele- 
mentis.  Cohint  enim  astra,  etc. 

LX  (b).  —  Qucindo  Apostolus  Gaiatis  dicit,  quos 
sic  reprehendit  et  arguit  per  totam  liipistoiam,  Es' 
tote  sicut  et  ego,  quia  ego  sicut  vos  (Galat,  iv,  12)  :  si 
ergo  talem  se  praestitit  quales  iiiierant,  superUuum 
fuit  dicere,  Estotesicut  et  ego,  An  forte  in  quibusdam 
imitator  illorum  esse  cceperat,  et  in  aliquibus  vult 
illos  sui  similes  existere  T 

Quid  illorum  poterat  imitari  Apostolus  *  ?  aut 
quld  illi  deerat  magistro  gentium  ?  Sed  hortatur 
illos  ut  imitatores  ejus  sint :  et  quoniam  non  est 
impossibile,  sicreprobat,  cum  dicit,  Quiahoc  sum 
quod  vos  :  homines  enim  estis,  sicut  et  ego  ;ideo 
facite  quod  facio  ego.  Potest  et  ad  ilhid  referri,  ut 
quoniam  omnibus  se  omnia  factum  dicit  per  aa- 
sensum  in  quibus  a  vero  non  discrepabant,  maxi- 
me  Gentiles  (I  Cor,  ix,  2*2).  Nec  enim  fuit  aliquid 
eorum,  quid  jam  fieriminime  oportebat,  prius  au- 
tem  recte  factum  erat,  utcircumcisio,  sahbatorum 
observatio^  neomeniarum,  escarum.  Sed  si  quid 
gentium  probavit,  non  cessare  jam  debere  osten- 
dit.  Munaum  enim  dicunt  a  Deo  et  hominibus  fa- 
bricatum  :  hoc  semper  stat.  Si  ergo  in  his  consen- 
tiens  illis  factus  est  sicut  et  illi,  hortatur  illos  ut 
simili  modo  et  hi  iiant  sicut  et  illa  est,  consentien- 
tes  doctrinfis  ejus. 

LXI  (c).—  Quomodo  liberi  sumus  arbitrii  ac  volun- 
tatis,  cum  dicat  Apostolus,  Caro  concupiscit  adversus 
spiritum,  spirttus  vero  adversus  carnem,  ut  non  quae 
vultis,  ea  faciatis  (Galat,  v,  17)  ?  Et  si  caro  adversus 
spiritum  concupiscit,  maiaest.  Spiritusenim  bona 
suRgerit. 

Carnemnonsubstantiamcarnishoclocointelligas, 
sed  actus  malos  et  perfidiam  significata  in  carne. 
Per  id  enim  quodoinniserrorex  visibilibuset  mun- 
danis,  caroautemcognataeorumest;  ex  elementis 
enim  constat ;  omnem  errorem  carnem  appellat :  non 
8olumaduIteria,fornicationes  et  hixuriam,  opera  di- 
cit  carnis,  sed  et  idololatriam,  et  lualeficia,  ct  bla- 
sphemias^et  talia.Nuniquid  caro  ad  biasphemiam  co- 

§u  aut  idololatriam  >  ?  Nonne  hnec  animae  vitia  sunt^ 
um  consentiterrori  ?  Recte  autema  gentibus  dicit 
quod  non  sint  in  carne,  sed  in  spiritu.  Et  utique  ad 
hoc  in  corpore  sunt^Qui  ergo  bene  ambulat,  nec 
difQditdespefidehum,incarne  positus,  nonessedi- 
citur  in  carne :  male  autem  vivens  et  blasphemus,  in 
carnedicituresse,etcaro;quiaquomodobeneagen- 
tesspiritualessuntcumipsacarne,  sicmaleviventes 
carnales  sunt  cum  ipsa  anima.  Hoc  enim  nuncupatur 
quod  dicit.  Hic  itaque  error, quem  carnem  appeliat, 
concupiscitadversus  spiritum,  id  est  suggerit  mala 
contra  eumdem  spiritum,qui  est  lex  Dei.Ad  duas 
enimleges  inducit,  DeietdiaboH.  Unde  spiritum  di- 
cit,  proptereaquodlexDei  spirituaIisest,contracar- 

'  Germanensis  Ms.,  QuisiUorum  poterat  imitari  Apos- 
iolum  ? 

'  Juxta  Lov.  :  Numquid  earo  blasphemiam  cogit  aut 
idololdtriam  f  M. 

*  Morel  affirmat  legendum  :  Et  utique  adhue  in  eorpore 
tunt.  Vid.  Elcment.  Critic,  pag.  168.  M. 

(a)  IbJd.,  (]ua>st.  82. 

[b)  Docst  in  Mss.  primi  generis. 
fc)  Deest  in  Mss.  primi  gcneris. 


snem,  boc  est  contra  vitia  repugDare,  ut  horomem 
conservet  Deo :  lex  autemdiaboIi,quiesterror,coQ- 
tradicitperoblectamentaluxuri»,  etmundana  dai* 
cedine.  His  ergo  repugnantibus  medius  homoest, 
qui  cum  consentit  spiritui,  non  vultcaro :  cum  a  utem 
manumdatcarni,spernitspiritum,idest  legem  Dei 
contemnit.Consentientem  ergocarni,  spiritusrevo- 
cat  ne  faciat  quod  vult :  assentientem  autemspiritui, 
caro  sollicitat  ne  facial  quod  putat  utiie.  Sed  spiritui 
recte  et  providentercontradicitet  revocat,  ut  eripiat 
hominem  aconsihissatanae.  Caroautem  quaeestlei 
adversa,  idcirco  sollicitat,  et  spiritui  legis  resistit, 
ut  per  fallaciam  decipiat.  Ideo  ergo  bffic  Apostoiui 
publicat,  ut  ostendatarbitriohumanocui  rei  volun- 
tatem  suamcommittat,  non  utarbitrium  libertatis 
exinaniat,  sed  docet  arbitrium  cui  reise  conjuDgat 
Si  autem  non  est  voluntatis  arbitrium^  neque  lex 
diaboli  quae  est  caro,  neque  lex  Dei  quee  est  spi- 
ritus,  invicem  sibi  adversando  hominem  consiiiis 
soIIicitarent.Qui  enim  soUicitat,  suadet :  qui  autem 
suadet,  non  vim  infert,  sed  circumveait  :  qui  cir- 
cumvenitur,  faliaciis  quibusdam  voluntas  ilii  muta- 
tur.  Si  autem  non  esset  liberum  arbitrium,  Doleos 
homo  traheretur  ad  ea  qu»  non  vult. 

LXII  (a).  —  Si  in  Christo  omnes  thesauri  sapientig  et 
scientiae  sunt  absconditi  (Coloss,  ii.  3),quomodoidem 
Salvator  de  die  et  hora  futurijudicii  dicit  se  nescire 
(Marc,  xin,  32)  ?  Si  autem  sciat,  et  dicit  se  nesdre, 
videtur  mentiri. 

Dictumhocduplicem  continetsensum.Ia  Christo 
enim  omnes  thesaurossapientiae  etscieotiee  sicdicit 
absconditos,ut  aui  habet  Christum  ,pro  omni  sapieo- 
tia  et  scientiailli  cedat^  :  ut  scireChristum  totum 
sit  scire,  et  omnem  sapientiam  comprehendisi^, 
sicut  diciturad  Colossenses,  iV«fno  vos  circMmveniui 
per  philosophiam  et  inanem  seduetionemt   seeundum 
elementa  hujusmundiy  etnon  seeundumChriMium  :  quu 
in  Christo  inhabitat  omnis  plenitudo  divtnitatis  oof' 
poraliter :  Hoc  est,  nihil  indigere  ad  salutem,  eum 
qui  credit  in  Christum,  sed  illi  hoc  abundare ;  quia 
plenitudo  divinitatis  in  fide  ejus  est.  Et  iterum  in 
eadem  Epistola   intercastera  ait  :  Nemo  vos  seducat 
inhumiliationem  cordiSyet  insuperstitione  Angelorum, 
quse  videt  extollensse,frustra  inflatusmenteearnissur, 
et  non  tenens  caput  exquo  omne  corpus  subministratum 
et  productum  crescitin  inerementum  Dei  {Colou.  ii,  8, 
9, 1 8,  i  9)  .Si  itaque  credentes in  Christum ,cap ut  totiui 
principatusetpotestatisvenerantur,nulliusindigeot, 
sed  totum  quod  ad  salutem  opus  est  habent;  nibil 
ilhsoberit  inferioraquae  ad  salutem  nihil  conferuot 
nescire,  quando  id  quod  necessarium  est  noruot. 
Hujusmodi  ergo  totum  scire,  dicendi  sunt,  qui  hoe 
sciunt,  q^uod  iilis  proficiat  ad  salutem.  Est  etiam 
illud,  quiain  Salvatore  omnes  thesauri  snpientiset 
scientiae  sunt  absconditi.  Omnia  enim  sacrameDti 
Paterna  ipsi  sunt  cognita  ;  et  omnem  creaturam 
ipse  metitur ;  et  nec  Pater  judicat  quemquam,  sed     " 
omnejudicium  deditFilio  (Joan.Yy  22);etnemoscit 
qufie  sunt  in  Deo.  nisi  Spiritus  Dei  (I  Cor,  u,ii),  qoi 
est  et  Christi.  Quomodo  ergo  etdiem  et  horam  foturi 
judicii  nescire  dicendus  est,  cujus  Spiritus  qas  in 
Deosunt,  novit,  de  guo  dixit  quia  de  ejus  accepit 
(Joan,  XVI,  14,15)?  Si  ergo  qui  de  ejus  aecepitoovit 
quee  futura  sunt,  quomodo  non  sciet  Christus  qui 
misit  Spiritum  sanctum  ?  Et  potest  fieri  ut  judex 
nesciataiemfuturijudicii?quippe  cum  omniasigni 
dederit  quando  speretur.  Forte  etiam  hos  dicator 
vere  nescire,  quibus  dicit :  Amen  dieo  vobis,  fwW 
nescio  vos  (Matth.  xxv,  12).  Nec  vir^oes  stultaset 
improvidas  dicetur  scire,  quia  dizit  etiam,  ipsis 
dicentibus,  Domine,  Domine,  aperi  nobsM,  Amen  Hes 
vobis,  quod  nescio  vos,  Causa  er^o  est  ut  dicatsanos- 
cire  quod  scit.  Denique  sic  ait  :  Vigilate,  quia  iief- 
citis  qua  hora  Dominus  vester  venturu$$it  {id,  xxit,42). 
Ut  ergo  soliicitos  nos  et  vigilantes  faceret^  interr»' 

*■  Ms.  Germanensis,  illum  credat. 
(a)  Deest  in  iisdem  Mss. 


2ii7 


APPENDIX. 


2448 


gatus  nescire  se  dixit  diem  et  horam  futurijudicii; 
sed  ut  nobis  prodesset,  negavit  se  scire  quod  scit. 
Ignoranlibus  crgo  nobis  quid  prosit  noois,  scire 
omuino  voiumus  quod  si  scierimus,  oberit  nobis  : 
Christus  autem  provisor  salulis  nostrae,  ne  audire- 
mus  quod  contra  nos  esset,  dixit  se  nescire.  Num- 
quid  si  alicui  in  doiore  posito  gladium  poscenti  se 
ut  perimat,  qui  habet  respondeat  se  non  habere, 
mendacii  arguendus  eritnegans,  quodsinonneget, 
sciat  conlrarium  ? 

LXIIl  (a).  —  Quid  est  ut  cum  Apostoli  omnes 
curas  sibi  oblatas  sanassent,  propriis  tamen  infir- 
mis  medelam  non  dederint  ?  Nam  utiqueEpaphro- 
ditus  usque  ad  mortem  non  segrotasset  (Philipp. 
iiy  27),  81  intercessio  Apostoli  fuisset  audita.  Quis 
enim  dubitet  orasse  hoc  ssepe  Apostolum,  et  non 
impetrasse?  Si  enim  auditusfuisset,  statiminQrmi- 
las  fuisset  adempta  ? 

Signa  et  virtutes  idcirco  ab  Apostolis  factae  sunt, 
ut  intidelitas  cogeretur  ad  tidem,  ut  videntes  facta 
qusB  hominibusimpossibilia  sunt,  Dei  ex  hoc  esse 
prcedicationem  agnoscerent,  et  rationem  esse  in 
nde,  virtute  probarent :  ut  quoniam  verbis  semper 
contradicitur,  testisvirtus  positaest,cuicum  verba 
cedunt,  rationem  essein  fidesignificat,  quos  verbis 
exprimi  non  potest.Inter  fideles  igilur  nou  jam  si- 
Rna  et  prodigia  sunt  necessaria,  sed  spes  firma. 
Postquam  enim  discitur  vera  esse  quffi  promissa 
sunt,  ad  hoc  se  armatanimus,  ut  spretis  prsesenti- 
bus,  futuris  dignus  existat,  meritumsibicoilocans 
per  laborem  ;  hoc  Salomone  testante,  qui  ait,  Fili, 
aeeedens  ad  servitutem  Dei,  sta  in  juslitia  et  timore,  et 
priBpara  animam  tuam  ad  tentationem  {Eccli,  u,  I). 
Quoniam  tentatiouibus  proficit  homo,  hffic  data 
sunt  monita.  Unde  Apostolus  :  Per  tribulationes/m" 

Suit,  onortet  nos  intrare  in  regnumDei(Act,  xiv,2l). 
m  IriDulationum  tentationes  diversis  modis  acci- 
dunt,  ut  perseverans  animus  in  accepta  tide  possit 

(a)  Dcost  in  Mss.  primi  gcneris. 


coronari.  Non  solum  enim  in  flde  tentatur  homo, 
sed  et  in  asgritudine,  et  in  damno,  et  in  persecu- 
tione,  et  in  morte  charorum :  ut  si  in  his  passioni- 
busad  auxilium  daemoniorumnon  fuerit  aoductus, 
sine  sanguinis  prelio  mercetur  martyrium.  Non 
ergo  ad  dispendium  Epaphroditi  non  impetravit 
Apostolus  quod  petiit,  sed  ad  profectum  :  quia  et 
in  suacausa,  cum  postulasset,  audivit,  Suf/ieit  tibi 
gratia  mea ;  nam  virtwt  in  inftrmitateperficitur  (II  Cor. 
xn,  9). 

LXIV  (a).  —  Petrus  apostolus  dicit,  Christusmor- 
tuus  est  pro  vobis  (I  Petr.  ii,21).  Paulus  vero  aposto- 
lusasseritquia  et  prose  mortuusest,Fa(;<u«,inquit, 
obedicns  usque  ad  mortem  ;  propter  quod  donavit  illi 
Deus  nomen  quod  est  super  omne  nomen  (Philipn.  n, 
8  et  9).  Quod  si  itaest,  imperfectus  videbiturtuisse 
qui  per  opera  sua  fecit  augmentum. 

Filium  Dei  perfeclum  natum  esse  de  Deo,  nemo 
fideliumambigit.  Omnia  enim  divinitalis  paternffi 
accepitnascendo  de  Deo  Patre.  Tuncergo  accepit 
nomen,  quod  est  super  omne  nomen,  id  est  ut  hoc 
dicatur  guod  Pater,Deus.  Nam  nihil  apud  eum  fu- 
turum  dicitur  :  omnia  enim  ante  se  ha})et.  Ideo  ad 
haec  omnia  creanda  et  reslauranda  natus  est.  Nam 
utique  ordo  et  ratio  hoc  habet,  ut  paterno  nomini 
omne  genu  flectatur.  Hoc  Pater  donavit  Filio  pro- 
pter  ea  quae  erat  aclurus  ;  donavit  autem  quando 
genuit.  Sic  enim  illumgenuit,  utineodem  honore 
esset,  quo  ipse  Pater  est. 

LXV(6).  —  Quid  est  quod  dictum  est  Joanni,  si- 
cnt  in  Apocalypsi  scriptum  legitur,  Valdey  et  accipe 
librum,  et  devora  illum  ;  et  amaricabit  ventrem  tuum, 
sed  inore  tuo  erit  dulce  tanquam  mel  ?  Quid  est  hic  li- 
ber  :  vel  quomodo  amarum  facit  ventrem,  cum  sit 
dulcis  ? 

Frequenter,quicompendiumquaerit,soIeterrare. 
QuidestutnonomniaadcausamdictapropoQas,etc. 

(a)  Deest  in  Mss.  priaii  gencris. 

(6)  Habetur  sup.  intorprimo  vulgatas,  juxta  quaest.  72. 


QUiESTIONUM 

UTROQUE  MIXTIM 


PARS  SECUNDA. 


QUiBSTio  PRiMA  (a).  —  Quid  sit  ad  imaginem  et 
similitudinem  Dei  fecisse  hominem  :  et  an  muUer 
imago  Dei  sit. 

Hoc  est  ad  imaginem  Dei  factum  esse  hominem, 
quia  unus  unum  fecit,  etc. 

II  (6).  —  Evangelium  testatiir  quia  nemo  vidit 
Deum  (Joan.  i,  18,  vi,  46,  et  I  Tim.  vi,  16) :  contra 
Jacob  et  Moyses  et  Isaias  asserunt  Deum  se  vidisse 
[Gen.  xxxu,  30^  etlsai.  vi,  1).  Sed  dicit  quis,  Patrem 
nemo  vidit.  Quid  ad  rem  ?  Si  Filius  visus  est,  visus 
et  Paterest :  quippe  cum  Pater  et  Filius  ulerque 
sit  unus  Deus,  et  lu  substantia,  et  in  imagine,quia 
duorum  una  imago  est,  et  sicut  ipse  dicit,  Qui  me 
videty  videt  et  Patrtm  (Joan.  xiv,  9).  Quomodo  ergo 
nemo  vidit  Patrem  Deum,  cum  Filius  dicat  videri 
Patrem  cum  ipse  videtur  ?  Quia  neque  alter  Deus. 
Si  ergo  aiter  nonest,  ipseidem  quia  unus  est,  visus 
est  Deus. 

Quantum  ad  Evangelistam  pertinet,de  PatreDeo 
hoc  dixit,  quia  uemo  vidit  Deum,  nisi  Filius  uni- 
genitus  quiest  insinu  Patris,  ipse  enarravit.  Creda- 
mus  Filio  ;  ipse  enarravitenimquianemo,nisiipse, 

(a)    Eadem  cum   ca    qu(B  inler  primo  vulgatas  est 
queest.  21. 
(6)  Dcest  in  Mss.  primi  generis. 


vidit  Deum.  Hoc  autem  ideo  dixit,  ut  doceret  se 
semperapparuissePatriarchisetProphetis.Nonergo 
hoc  ad  unum  Deum  pertinet,  sed  ad  personam  Pa- 
tris,  de  quo  non  potestdici  aiiterquam  Deus  Pater. 
Filius  autem  sic  se  visum  dicit,  utinvisibilis  sitta- 
men  in  eo  ipso  cumvideriputatur.  Visus  enim  hic 
intellectus  est ;  quia  non  utique  oculis  visus  est,  sed 
mente  inteliectus  :  et  hoc  fuit  vidisse,  intellexisse, 
ineoquodapparuitibiinesseDeum.  Cumautemdi- 
citSalvator,  Quime  videt,  videt  et  Patrem  ;  non  uti- 
queadoculorum  visum  hoc  retulit,  sed  mentis,  et 
utnihil  inter  Pater  et  Filium  diversum  esse  puta- 
retur.  Neuter  ergo  eorum  visus  est  juxta  substan- 
tiam.  Circum  apparentia  autem  solus  Filius  visus 
est  mente,  non  carnalibus  oculis  ;  quia  invisibiiis 
est  sicut  Pater. 

III  (a).  —  Vetus  Lex  Deum  jurasse  allegat  :  sic 
euim  dicit.  Permemetipsumjuravi,dicit  Domxnus(Gen. 
xxu,  16).  Salvator  autem  jurare  prohibuit  (Matth. 
V,  34)  :  quomodo  non  destruxil  vetera  ? 

Antequam  notitia  Dei  esset  in  terris,  non  aliter 
oporluit  provocare  homines  ad  spem  inauditana, 
quam  jurejurando  promissio  illis  fieret,  ab  eo  uti- 

(a)  Deest  in  iisdom  Mss. 


Uld 


QUiESTIONUM  EX  UTROQUE  MIXTIM  PARS  SECUNDA. 


m 


que  quem  dod,  ut  digDum  erat,  sciebaut.  At  ubi 
autem  coBpitsciri,DOD  utiquejurareoportuit,quem 
meDtiri  fasDOD  esset  arbilran.  Ideo  erffoDomious 
nec  servos  jam  jurare  prflecepit,  sed  tales  se  insti- 
tuere,  ut  sermonibusillorum  iides babeatur.  Sacra- 
meutum  enim  jurisjurandi  autperfidia  exegit,  aut 
fallaciaincoDstaDtis;  utquiafailere  liomiDessoiept, 
timore  forte  Dei  revereaDtur  :  autcerte  satis  erit,  et 
qui  fallitur,  guia  ex  hoc  offeDsam  acquirit. 

IV  (a).  —  Quid  estquodiu  cruce  positus  Salvator 
ait,  PaUr,  ignosce  illis  ;  non  enimsciunt  quid  faciunt  ? 
Si  DesciuDt,quid  estquod  iKDOscitur.maximecum 
dicat  Abimeiech  adDeum,  Numquid  ignorantes  per- 

NoD  omnis  igDoraDs  immuDis  a  poeoa  est.  Hic 
eDimqui  potuit  discere,  etuoD  dedit  operam,  etc. 

V  (b).  — Si  inLege  DemojustiftcaturapudDeum, 
quare  scriptum  est,  Maledictus  omnis  qui  non  per- 
manserit  inomnihus  qux  scripta  sunt  inlibro  Legis^ut 

{aciat  ea  (DeiU.  xxvii,  26)  ?  si  cx  fide  justincantur 
lomines,  et  non  per  Legem  {Galat,  ii,  16),  utquid 
maledictus  cst  qui  dod  implevit  Legem,  cum  doq 
proficiat  ad  justitiam  ? 

Lex  data  per  Mojsea  justitiamhabebat  quidem, 
sed  terreuam  ;  ut  servautes  Legem  justi  esseut  ad 
praesens,  ut  dod  rei  tiereDt.  Justus  est  euim  ex  Lege, 
qui  Dulli  Docet.  Uade  Apostolus,  Lex,  iuquit,  non 
ex  fide  ;  sed  qui  fecerit  ea,  vivet  in  eis  (Id.  iu,  12) : 
hoc  est,  facieas  Legem  dod  morietur,  sed  vivit  ad 
pr«seas  ;  justitia  autemquflsex  flde  est,  Justificat 
homiues  apud  Deum,  ut  remuaereatur  m  futuro 
sflpculo.  Addideruat  eaim  temporali  justitiae  justi- 
tiam  fidei.  Justum  est  eaim  aosse  ex  quo  et  per 
quem  sumus,  utPatriset  Filiiet  Spiritussanctivera 
coafessio  ad  cceiestia  regna  dos  perducat.  Nam  et 
vetcresqui  Doasolum  Legis  prtecepta  servaveruat, 
sed  etDeum  dilexeruat.spem  habeotes  io  promis- 
sioDe,justificatisuDtapudDeum.SolameDimLegem 
dicit  DOD  justificare  horaiaes  apud  Deum,  sicutoec 
sola  fidescxceptis  booisoperibuscommeadatapud 
Deum,sed  servata  justitia  terreoa  et  divina,  per- 
fecto<«  facit.  Hinc  dicit  Dominus  :  Nisi  abundaverit 
justitia  vestra  plus  quam  Scribarum  et  Pharisieorum^ 
non  introibitis  in  regnum  ccelorum  (Mattk,  v,  20). 

VI  (c).  —  Quid  est  ut  David  dicat,  Confundantur 
et  crubescant  qui  dicunt  mihi,  Euge^  euge  (PsaL  lxix, 
4)  :  Dorainus  autem,  Euge,  inquit,  serve  bone  etfi- 
delis  (Matth.  xxv,  21,23),etc.  Quod  David  pro  raalo 
accepit,  hoc  Salvator  bonis  meritis  dignuin  os- 
tendit  ? 

Non  valdeistuddiscrepat  asuperioreguaBstione. 
Unum  cnim  verbum  diversashabetsignificationes, 
sicut  supra  memoravi  (fn  secunda  parte  Qusest.  ex 
Novo  Tesi.y  qusest.  54).  Obtrectatores  enim  David, 
cumexitiis  ejus  fayerent, gratulabantur  inalisejus. 
Diim  enim  iile  pressuras  et  angustias  pateretur  a 
Sanl  el  filio  suo  Absalon,  illi  recte  et  beoe  fieri  di- 
cehaot.  Tale  est  si  aliquis  dicat,  de  eo  (fui  iojurias 
patitur,  Bene  illi  hoc  est,  Rraudere  io  malis  :  hoo 
est  dicere,  Recte  illi  fit,  sic  eoim  meretur.  Simili 
modoetSalvatorlaetus  iDboois  operibus.  meritum 
hominus  pronuntiat  dicens  :  Enge,  serve  bone  «/ /1- 
delis,  Exsultat  enim,  quia  servus  digniorem  se  fe- 
oit,  dicens,  Bene  ;  hoc  est.  Recte  egisti,  uti^  majus 
meritum  collocares.  Unum  igitur  verbum  duabus 
contrariis  causis  aptatiir.  Nam  solemus  de  aliquo 
dicere,  Adjudicatusest.  Sed  quoraododicatur,cau- 
sa  aut  subsequens  aut  prnecedens  declarat.  Aii- 
quando  enim  ad  bonum  dicitur,  aliquando  ad  ma- 
lum  :  sicutet  concupiscentiaaliquando  adbonum, 
aliquando  ad  malura  aptatur. 

VII  ((/).  —  Quid  est  quod   in  Psalmo^  Homines, 

*  Sic.  Ms.  GeroiaDensis.  At  oditi,  ntinam. 

(a)  Habetur  8upraiDterprimovuIgata3jiixtaqu(B8t.67. 

(6)  Deest  in  Mss.  primi  gencris. 

{c\  D»*est  in  Mss.  primi  gcneris. 

{d)  Deest  in  iisdem  Mss. 


inquit»  etjumenta  salvos  faciu  {Psal'  xxxv,7):  etad 
Jonam  prophetam,  Non  parcam,  ait,  civitati  in  qua 
habitant  centum  triginta  millia  hominum^  et  pecora 
multa  (Jonse  iv,  II) :  coatra  autem  Apostolus,  .Ymi- 
quid,  ait,  de  bohus  cura  est  Deo  (I  Cor.  ix,  9)? 

Quaatum  ad  verbapertioet,  videtur  coatrarium; 
si  causa  autem  homiais  et  pecorum  inspiciatur, 
maoifestabitur  esse  dod  dispar.  Omnium  curam 
gerit  Deus,  quasi  omoium  opifex  ;  sed  non  servat 
pecora  propter  ipsa,  sed  propter  bomiaes  servat 

Eecora,  dod  homiaes  propter  pecora.  Itaque  qixi 
omioum  curam  gerit,  custodit  pecora,  ut  oon 
illi  cura  sit  de  bobus,  sed  de  hominibus.  Qu« 
eoim  spes  io  pecoribus  ? 

YII  (a).  —  !d  Tobia,  Opera,  ioquit,  Dti  revelan  et 
confiteri,  honorificum  est  {Tob,  xii,  7).  Salvator  au- 
tem  opus  Dei  facieas,  iVt<//t,  ait,  dixeris  {Marc.  viu, 
26). 

NoD  Salvator  opus  Dei  celari  deberedixit  :nam 
alio  loco,  Vade,  iaquit,  et  narraquanta  iibi  feeeril 
Deus  (/d.  V,  19).  Sed  illorum  testimoaium  refuta- 
vit  aliquaodo,  et  jactaotiam  pressit;  ne  videretur, 

auod  prudeotibus  absurdum  est,  ipse  sibi,  uk  se- 
uctor,  testimooium  perhibere. 
IX  (6).  —  De  a^teroitate  Filii. 
Quooiaro  suot  quidam,  qui  oondum  adhuc  dis- 
cussa  erroris  caligioe,  oec  purgata  vel  detersave- 
teroosfiB  vitie  carie,  terreoo  seosu  existimaotet, 
dubitaot  vel  de  Dei  Filio,  vel  duos  unum  esse 
(perflda  eoim  et  cootumax  oatio  Judaeorum,  qui- 
bus  foos  Legis  et  sacrameotorum  thesauri  patoe- 
ruot  S  000  ambigit,  sedoefariis  pernegat  vocibns), 
breviterquaotum  tractus  cootractior  patitur  edis- 
seram.  Spes  eoim  igooraotibus  si  veliat  discere, 
iotegra  dimittitur  ;  pceoa  dissimulaotibus  perpe- 
tua  destioatur.  Deus  omoipoteas,  ciim  magnitu- 
dioe  ac  booitate  prfiestaotior  sit,  magnum  ali- 

3uodet  maxime  boaum  edere  ex  seatqueexhibere 
ebuerat :  sed  si  quid  edidisset  quod  cootra  mo- 
dum  excellealiaB  suae  foret,  aut  non  potuisseam- 

f>lius,  quod  io  omoipoteotem  oon  cadit ;  aut  no- 
uisse,  quod  io  beoigoissimum,  videretur.  CerteiD 
summo  Deo  graode  ooo  fuerat  fecisse  quod  infin 
se  positum  vim  pleosB  summitatis  non  esset  habi- 
turum.  Super  se  ergo  nihil  erat ;  oihil  est  eoim 
quod  Deum  viocat :  iofra  se  parum  fuerat  ;  quia 
minus  maiimoooacoo^uebat.  SimilJimumitaque 
suum  Filium  creaos,edidit  exse  quasi  alterumse: 
ac  sic  illud  summum  et  maximum  bonum,  quod 
nobisex  Deo  suppetit,  per  ejus  ad  aos  propanineffi 
reduodavit.  (}uiD  et  h«ec  simul  iatelligeoda  ratio 
est,  Deum  qui  hioc  muodum  condidit,  ei  qui  ioter 
cflBtera  pulchritudiois  ordioatiooisque  miraciila, 
creaodi  quoque  naturam  sufficiendis  sui  cuja«li- 
bet  geoeris  fetibus  tribuit,  ipsum  prius  utiqueha- 
buisse  quod  dederit.  Nuilus  eoim  dat  quod  ipse 
noo  habeat.  Qui  habuit  ergo  Filium  totis  sibi  si- 
militudiois  partibus  coogrueotem,  hoo  est.  unus 
uoicum,  probus  probum,  boous  beaignnm,  t)eatus 
beatum,  maximus  maximum,  sempiternus  ffter- 
oum,  habuit  utique  aoet  muodum  creataB  sobolii 
priocipatum,  de  quo  rebus  oriuodis  impertiebatnr 
exemplum.  ut  gigoeotium  germina  siiis  respoD- 
deretsemioibiis  cogereotur.  Nec  saoe  aliter  sln^ 
bat  ordolegitimus,  quam  ut  pater  rerum  futuru^ 
aote  esse  debuerit  pater  propriiis,  hoc  est  proprii 
sui  fetus.  Sed  quod  editum  filium  diximus,  dod 
sic  est  aocipieudum  taoquam  oostri  similem  bt- 
beat  ortum,  natusque  ita  sit,  ut  mortales  nasd 
videmus,  cum  prorumpeote  fetu  existaot  qoc 
aote  000  fueraot.  Illa  eoim  aliuade  insitis  concep- 
ta  semioibus,  elemeotorum  subjectorum  coptu  m 


<  Sic  Ms.  Germancnsis.  At  editi,    ihesauri  Aoc  wom- 
trare  potuerunt. 

(a)  Decst  in  iisdem  llss. 

(b)  Deest  in  iisdem  Mss. 


mi 


APPENDIX. 


un 


generis  sui  speciemcoalescunt  * :  hsBC  autem  divi- 
Ditus  nullo  auxilio  admixtionis  externaB  ex  se  id 
quod  in  se  ac  secum  seraper  habuit,  ednxit  etpro- 
tulit,  utenim  si  lucem  nasci  exsoledicamus^qiiod 
ab  eo  procedat  et  profluat ;  non  utique  sio  dici- 
mus,  quasi  aliquando  sineiucesolaut  essepossit, 
aut  fuerit,  ut  eam  tempore  aliquo  a  se  posterio- 
rem  generaverit  •,  sed  ut  quod  secum  semper  ob- 
tinuit,  eamde  sescilicet  genitam  sine  coepti  aliqua 
distinotione  a  principio»  qua  semper  fuigeat,  sem- 

Ber  ex  se  velut  munere  reparante  colhistret  :  sio 
ei  Filius  ab  aeterno  omnino  Patricohaerens,  hanc 
quoque  ejus  simililudinem  tenuit,  ut  nec  ortum 
habeat,  nec  occasum.  Et  ut  Deus  sineorigine  sem- 
piternus,  ita  et  Filius  sempiternus  :  et  ut  Deus 
uQus  est,  simplex,  idemque,  sic  cum  Paire  per- 
mixtus,utnominibusetanectibusdistinctiquidem, 
sed  jdem  sint,  in  ambobus  unus,  et  uterque  in 
uno  inseparabili  majestate  continuus.  Deus  itaque 
Fiiium  non  ex  materiis  discordantibus  tractum, 
sed  ex  simplici  ac  singulari  naturfie  suas  stirpe  ac 
seminario  editum,  semper  in  se  habitum,  nec  a 
se  ulla  unquam  separatione  dimissum,  ita  secum 
continet  et  amplectitur,  ut  nihil  in  ambobus  de 
illa  unitate  mutetur. 

X  (a).  —  Quid  est  quod  Apostolus  dicit  Galatis, 
Miror  quod  sic  tam  cito  trans/erimini  ab  eo  qui  voea» 
vit  vos  in  gratiam,  in  aliud  Eoangelium,  qmd  non  ett 
aliud  (Galat.  i,  6,  7)  ?  Si  aiiud  certe  esl,  ipsum  non 
est  :  si  ipsum  non  est,  quomodo  non  aliud  est  ? 

Ideo  aliud  dicit  Evangelium,  ad  quod  vocati  fu- 
erant,  auia  non  hoc  est  quod  postea  seqni  coepe- 
rant  Galat».  Ab  Evanprelioenim  Christi  anducli,  in 
Judaismum  fuerant  attracti  sub  nomine  Christi. 
quasi  hoc  esset  seqnendum  ;  et  aliud  quam  qnoa 
Apostolus  prflBdicabat,  affirmabant.  Unde  sublegi- 
tur,  Sicut  vobis  iuadent.  Pseudo  enim  apostoli, 
cum  circumvenirent  Gentiles  credente«,  hoc  dice- 
bant  a  Salvatore  traditum,  quod  ipsi  docebant, 
sicut  continetur  in  Actibus  Apostolorum,  Quia  nisi 
drcumciddmini  more  Moysi^  non  poteritis  salvi  esse 
(Act,  XV,  i).  Hinc  Apostolus  dolore  eversionis  illo- 
rum  commotus,  scribit  ad  eos,dicens  :  Mirurquod 
sic  tam  cifo  transferimini  ab  eo  qni  vocavit  vos  in  gra- 
tiam^  in  aliud  Evangeliumy  quod  non  est  aliud.  Mira- 
tur  ergo,  quia  post  rem  levem  et  minus  gravem, 

*  Ms.  Germanensis,  elementorum  diitantia  in  eostum 
sui  generis  speeie  coaleseunt. 

•  Ms.  Germanensis,  a  se  superiore  generaverit . 
(a)  Deest  in  Mss.  primi  generis. 


asperitati  studerent  et  oneri,  hoc  est»  ut  post  fidei 
simplicitatem  circumcidi  se,  pro  elementis  per-^ 
mitterenl,  neomenias  colerent  et  sabbatum,  ele- 
mentis  subjecti  ac  provocati  erant,  id  est,  gratias 
non  Legis  factorum  ^.  Et  ne  pseudoapostolis  ooca* 
siunem  dedisse  videretur,  dicentibus  aliud  esse 
quod  acceperant  Galatse  quam  veritatis  habettra- 
ditio,  statim  subjecit,  Quoa  non  est  aliud,  nisi  sunt 
ali^ui  qui  vos  conturbantf  et  volunt  convertere  Evan- 
gelium  Christi.  Aiiud  ergo  erat,  ad  quod  ab  Apos- 
tolo  vocati  eranl  Evangelium,  quam  quod  sequi 
CQsperant  impulsu  pseudoaposlolorum  :  non  ta- 
men  aliud  erat  quam  Christus  tradiderat,  ut  vel 
per  id  in  errorem  se  inductos  cognoscerent,  et  so- 
lam  fidemsequerentur,profitente  Christum  Deum, 
et  hunc  sufticereadsalutem  trimendam,  per  quem 
fuerant  remissionem  peccatorum  adepti,  non  per 
Legem  :  qnia  sine    Lege  gratia  Dei  donat  delicta. 

XI  (a).  —  Non  esse  contristandum  de  mortuis 
Paulus  apostolus  Bignat(l  Thess.  iv,  12).  Nam  des- 
perantium  est  contristari ;  et  ipse,  In/irmus,  in- 
quit  de  Epaphrodile,  fuit  prope  mortem,  sed  Deu$ 
misertus  est  tUi :  non  solum  autem  t7/t,  sed  et  mihi, 
ne  tristitiam  super  tristitiam  haberem  (Philipp.  ii, 
27).  Quomodo  oontristandum  vetat,  oum  ipse  con- 
tristandum  se,  si  morluusfnisset,  declarat  ? 

Aliter  se  de  morte  Epaphroditi,  si  provenisset, 
contristandum  significavit,  et  ahter  prohibet  con- 
tristandum.  Nam  hic  propter  solatmm  adjutorii 
ejns,  quo  utebatur  in  Evan^elio,  si  mortuus  fuis- 
set,  contristandum  se  dixit.  iNos  autem  sic  con- 
tristari  prohibet^  ne  obitos  quasi  exslinctos  et  per- 
di  tos  Ingeamus,  desperantes  de  ressurectione.  AJiud 
est  igitnr  solatinm  rec^uirere  qnasi  absentis,  et 
alind  dolere  interitnm  jem  non  futuri.  Hic  cessat 
consolatio,  illic  excluditur  desperatio. 

XII  (6).  —  Quid  est  quia  occisis  filiis  Lise,  qui 
sunt  ex  tribu  Juda,  Rachel  filios  suos  plangere 
dicatur  ? 

Rachelfilii,quanturo  ad  historiam  pertinet,  olim 
pro  maleflco  suo  opere  Sodomitarum,  et  spurcitia 
quam  inconcubinam  hominis  leviteeoperati  sunt, 
exstincti  fuerunt  et  erasi  sunt  a  reliquis  tribubus, 
etc. 

*  HuBC  verba,  ae  provoeali  erant,  id  est,  gratuje  non  U* 
gis  faetorum,  absunt  a  Germancnsi  codice. 

(a)  Deest  in  Mss.  primi  generis. 

(6)  Eadem  cum  ea  quee  inter  primo  vulgatas  est 
queest.  62. 


ADMONITIO 

DE  SUBSEQUENTI  EXPOSITIONE  IN  APOCALYPSIM. 


Veterum  in^Apocalypsim  commentarios  evolventi  tibi  occurret  magna  pars  subsequentis  expositionis, 
quffi  ex  Victorini  martyris  prsesertim  (si  ad  ipsum  tamen  vuigatusejus  nomine  commentarius  pertinet), 
itqne  ex  Primasii  etBedae  verbis  consarcinata  est.  Hanc  pro  Tichonii opere  omnino  recipi  volebantnon- 
nulli :  at  certe  non  habentur  hic  qu«i  Donalista  ille  suo  operi  insperserat,  «  multa  »  videlicet,  utri  Pri- 
masius  scribit,  «  sanw  doctrinaecontraria,  ita  nt  de  causaqute  Cathoiicos  inter  etDonatistas  vertebatur, 
«  secundum  pravitatem  cordissui  loca  nocendicaptaret,  catholicaeque  Ecclesiffl noxia  expositione  puta- 
«  retraordaciter  illudeiidum.  »  Qnin  imo  adversus  Donatistarum  haeresimexponuntur  de  industria  sen- 
tentiae  qnamplures  ;  et  Baptismi  repetitio,  qu»  schismaticis  illis  in  usu  erat,  passim  improbatur,  velut 
in  Homilia  6  ad  Apocal..  cap.8,  t  M.  «  Hoc,  »  ait  auctor,  «in  hisqui  rebaptizantur,  manifeste intelligi 
polest.  »  Uinc  eliam  absunt  quaedam  interpretationes  a  Bcda  Tiohouiinominerelatae.  Ad  hffic,  Tichonius 
in  Apocaiypsi  quoerens  quemadmodum  intelUgendi  sint  Angeii  Kcclesiarum  septem,  quibus  scribere 
Joannes  jubetnr,  •  ratiocinatur  mullipliciter,  »  inquit  Angustinus  in  lib.  3  de  Doctrina  christiania,  cap. 
38,  «  et  ad  hoc  pervenit  ut  ipsosAngelos  inlelligamus  Ecclesias  ;  copiosissima  »utique«  dispulatione  » 
usus.  Sed  hac  profecto  in  re  multo  brevior  pressiorque  esl  subsequentis  operis  conscriptor,  qui  nimirum 
exaliorum  iibris,  atque  ex  ipso  forsitan  Tiobonio,  aquo  praeclara  quaedam  mutuati  suntetiam  Prima- 


UiS 


ADMONITIO  DE  SUBSEQ.  EXPOSIT.  IN  APOCALYPSIM. 


2424 


8iu8  et  Beda,  nudas  iaterpretationes  decerpere  coateatus  fuerit.  Quapropter  Loyauieasibas  Theologis 
merito  visum  est  hoc  opus  nihii  esse  prster  aanotatioaes  alicujus  studiocoUectas,  posteaque  in  Uomi- 
liarum  formam  redactas.  Porroin  vetustissimo  AbbatiaeS.  Petri  Gartuueasis  codice  Homilia  1H  verius 
quibusdam  additis  dividitur  in  duas  :  praeterquam  quod  Ilomilia  i  non  idem  quod  in  editis  habet  exor- 
dium  sed  aUquando  diversum  sub  hisce  verbis  : 

((  Ea  qu8B  in  Apocalypsi  sancti  Joannis  conUnentur,  fratres  charissimi,  aliquibus  ez  antiquis  Patribus 
hoc  visum  est,  quod  aut  tota,  aut  certe  mazima  pars  ex  ipsa  lectione,  diem  judicii,  vei  adventum  An- 
tichristi  significari  videatur.  Ilii  autem  qui  diligentius  tractaverunt,  quod  ea  qu6B  in  ipsa  revelatione 
continentur,  stalim  post  Passionem  Domini  Saivatoris  nostri  fuerunt  inchoata,  et  ita  sunt  usque  ad 
diemjudicii  consummanda,  utparva  portiotemporibusAnUchristi  remanere  videatur  :  etideo  quidquid 
in  ipsa  lectione  recitari  audieritis  sive  Filium  hominis,  sive  steUas,  sive  Aagelos,  sivecandelabra,  sive 
quatuor  animalia,  sive  aquUam  in  medio  coelo  volantem,  et  reUqua  omnia  in  Ghristo  iatelligite*  et  ia 
Ecclesia  fieri,  velin  typo  ejus  prfledicta  esse  cogDOscite.  In  septem  Ecclesiis  quibus  sanctus  Joanues 
evangeUsta  scripsit  in  Asia,  inteiUgitur  una  Ecciesia  catholica  propter  septiformem  Spiritum  gratie. 
Quod  autem  dicit,  Teslis  fideliSt  Christus  est,  qui  tesUmonium  reddidit  sub  Pontio  Pilato.  FecU,  inquit, 
nos  regnum  et  sacerdoles  Deo  :  sacerdotes  Deo  totam  Ecclesiam  dicit  ;  sicut  ait  S.  Petrus  :  Vos,  inquit, 
gentks  electum,  regale  sacerdoiium  (I  Petr.  u,  9).  Et  mdi, inquit,  septem  candelabra  aureai  in  septem  cande- 
labris  Ecclesiaest.  Et  in  medio  candelabrorum  similem  Filio  hominis  {Apoc,  i,  5,  6, 12, 13),  idest  Christum. 
Sive  autem  FUius  Hominis,  sive  septem  candelabra»  »  etc. 


EXPOSITIO 

IN  APOGAI.yPSI]n  B.  JOAMNIS 


^m 


o». 


HOMILU  I  ^ 

[Apoc.  cap,   I.]   In   lectione  revelationis   beati 
Joannis  apostoli,  fratres  charissimi,  animadverti- 
mus,  et  secundum  anagogen  hocDomino  largiente 
explanare  curabimus,  quia  revelatio  Jesu  Christi 
noslris  auribus  pandiUir,  ut  arcana  coelestia  nos- 
tris cordibus  manifestentur.  Apocalypsis  Jesu Christi, 
qnam  dedit  illi  Deus  palam  facere  servis  suis,  id  est 
manifestare.  Quas  oportet  fieri  cito  significans  :  hoc 
est  ostendens.  Servo  suoJohanni  :  Joannes,  Dei  gra- 
tia  interpretatur  Scribens  septem  Ecclesiis,  quse  sunt 
in  Asia.  Asia  Elatio  interpretatur,  per  quam  genus 
humanum  figuratur.  Istas  septem  Ecclesifie  et  sep- 
tem  candelabra,hoc  solerter  intuendum  est,  quia 
sepUformis  graUa  est,  quae  data  est  a  Deo  per 
Jesum  Christura  Dominum  nostrum,  nobis  generi 
humano,  qui  credidimus  :  quia  et  ipse  pollicitus 
est  nobis  mittere  Spiritum  paracletum  de  ccelis, 
quem  et  Apostolis  misit,  qui  in  Asia  esse  vide- 
bantur,  hoc  est  in  elato  mundo,  ubi  et  septifor- 
mem  gratiam  septem  Ecclesiis  nobis  per  servum 
8uum  Joannem  donavit.  Gratia  vobis  et  pax  multi' 
plicetur a Deo Patre et a Filio hominis ;id cst,  Christo. 
Sive  autem  FiUus  horainis»  sive  septem  candela- 
bra,  sive  septem  steliffl,  Ecclesia  iuteUigitur  cum 
capite  suo  Christo.  Quod  autem  ait,  Cinctum  inter 
mamillas  zona  aurea :  ille  qui  erat  cinctus,  Oiristum 
Dominum  figurabat.  Duas  mamillas,  dno  Testa- 
menta  inteUige,  quae  de  pectore  DominiSalvatoris 
taoquam  de  perenni  fonte  accipiunt,  undechristia- 
num  populum  nutriant  ad  vitam  aeteraura.  Zona 
vero  aurea,  chorus  est,  sive  multitudo  Saactorum. 
Sicut  enim  de  cingulo  pectus  stringitur,  ita  sanc- 
torum  multitudo  Christo  adhseret,  et  velut  duas 
mamiUas  duo  Testamenta  complectitur,  ut  ex  ip- 
sis  velut  de  sanctis  uberibus  nutriantur.  Caput,  in- 
quit,  ejus  et  capHlisicut  lana  alba  et  nix  :  capillos  al- 
bos  mullitudiuem  aibatorum,  id  est  neophytorum 
ex  Baptisrao  prodeuntium  dicit Manam  dixit, quia 
oves  ChrisU  sunt.  Nivem  dixit,  qiiia  sicut  nix  de 
coelo  uUro  descendit,  ita  et  graUa  BapUsmi  nuUis 

^  Tilulus,  homilia  i,  non  est  in  vcteri  codico  Petrensi. 
*  Ms.  Petrensis,  proeedentium. 


praecedentibus  meriUs  venit.  Ipsi  enim  qui  bapti- 
zantur,  Jerusalem  sunt,  quffi  quotidie  ad  instar  ni- 
vis  de  ccelo  descendit.  Jerusalem,  id  est  Ecciesia 
ideo  de  ccelo  descendere  dicitur,  quia  de  ccelo  est 
gratia,  per  quam  et  a  peccatis  liberatur,  et  Christo, 
idest  aeterno  capiti  sponso  ccelesU  conjungitur.Si- 
cute  contrario  besUa  de  abysso  ascendere  dicitor, 
id  est,  populus  malus  qui  ex  populo  malo  nasd- 
tur.  Nam  sicut  Jerusalem  humUiter  descendendo 
exaltalur,  ita  besUa,  id  estpopulus  superbus  arro- 
ganter  ascendendo  praecipitatur.  Oculi  ejus  velut 
ftamma  ignis  :  in  oculis  praecepta  Dei  dicit ;  sicut 
scriptum  est,  Lucema  pedibus  meis  verbum  tuum,  Do" 
mine  ;  et,  Ignitum  eloquium  tuum  {Psal,  cxvui,  i03, 
i40).  Et  pedes  ejus  similes  aurichalco  Libani  \  ianUi 
velut  in  fomace  ignis  :  in  pedibus  igniUs  Ecclesia 
inteUigitur  ;  quae  imminente  die  judicii,  nimietate 
pressurarum  probanda,  et  igne  examinanda  est. 
£t  quia  pes  novissima  pars  est  corporis  et  pedes 
i^nitos  dixit  esse,  ideo  in  pedibus  Ecclesia  nofis- 
simi  temporis   intelligitur  muIUs  tribuIaUonibus 
velut  aurum  in  fornace  probanda.  Quam  rem  qui 
bene  considerat,  jara  nunc  ex  multitudine  iniqui- 
tatum  fieri  videt.  Ideo  aurichalco8ignavit,quodex 
aere  et  igne  multo  ac  medicamine  perducitur  ad 
auri  colorem  :  sicut  Ecclesia  per  tribulationes  et 
passiones  purior  redditur.  In  zona  aurea  aceiocti 
pectori,  potest  etiam  scientia  spirituaUs  ac  pums 
sensus  datus   Ecclesiffi  inteUigi.  Gladium  vero  bis 
acutum  de  ore  ipsius  procedentem^  ipsum  Christum 
esse  signiticat,  qui  et  nunc  Evangehi  bona,etprius 
per  Moysen  Legis  noUUam  universo  orbi  protulit: 
etde  quo  David  similiter  ait,  Semel  loeutus  est  Deus, 
duo  haec  audivi  {Psal.  lxi,  12).  Heec  ergo  sunt  duo 
Testaineuta,  quae  pro  captu  temporis  aut  nova, 
aut  vetera,  gladius  bis  acutus  dicuntur.  Vox  ejns 
tanquam  vox  aquarum  multarum  :  aqun  multae,  po- 
puli  inteUiguntur  esse  ;  in  voce,  praedicatio  Apos- 
tolorura.  Quod  autem  supra  dixit,  Pedes  ejussimHes 
aurichalco,  tanquam  in  fomace  conftati  ;   possuot 

'  In  ediUs,  clibani,  Sed  legendum  esse,  Ltfront  patet 
ex  Primasio  et  ex  Autperto. 


u^ 


APPENDIX. 


me 


etiam  Apostoliintelligi,  qui  post  ^  passionem  prae- 
dicaverunt  verbum  ejus.  Per  quos  enim  ambulat 
praedicatio,  tnerito  pedes  nominantur  :  sicut  et 
propheta  dixit,  Quam  pulchri  pedes  evangelizaniium 
pacemy  evangelizantium  bona  (Isai.  ui,  7)  !  et  illud, 
Adorabimus  in  loco  ubi  steterunt  pedes  ejus  (Psal, 
cxxxi,  7).  Quod  autem  dixit,  Habebal  in  dextera  sua 
stellas  septem ;  Ecclesiam  intelligi  voluit.  In  dextera 
enim  Ghristi  est  spiritualis  Hlcclesia  qui  ad  dexte- 
ram  positmdicit:  Venite,  benedictiPatris  mei  (Matth. 
zxv,  34).  Septem  ergosteliflB,  Ecclesiaest.  Diximus 
enim  quia  Spiritus  septiformis  virtutis  ei  datus  a 
Patre,  sicut  Petrusad  Judaeos  de  Christoait,  Dextera 
igiturDei  exaltatus,  acceptum  a  Patre  Spiritum  effudit 
{Act.  11,  33).  Septem  autem  Ecclesias,  quas  vocat 
vocabulis  suis,  non  ideo  dicit,  quia  ilJGB  soJab  sint 
Eccieslfle ;  sed  quod  dicit  uni,  omnibus  hoc  dicit. 
Denique  sive  in  Asia,  sive  in  toto  orbe,  septe  mEc- 
clesias  omnes  esse,  et  unam  esse  Catholicam  :  si- 
cut  ad  Timotheum  ait,  Quomodo  oportet  te  in  domo 
Dei  conversari,  quse  est  Ecclesia  Dei  vivi  (I  Tim.  lu, 
45) ;  et  in  Isaia,  septem  raulieres  quffi  apprehen- 
derunt  virum  unum  (Isai,  iv,  1),  septem  Ecclesias 
signiticari  intelligit^  qu8B  et  una  est :  virum,  Chris- 
tum  intelligimus  ;  panem  mulierum,  Spiritum 
sanctum,  qui  nutrit  in  vitam  fleternam.  Et  ut  vobis 
ea  qu8B  dicta  sunt  tenacius  inculcentur,  brevem 
ex  ipsis  recapitulationem  fieri  volumus.  Septem 
ergo  EccIesifiB,  quibus  sanctus  Joannes  scribit,  in- 
telligitur  una  Ecclesia  catholica,  propter  septifor- 
mem  gratiam.Quodautemdicit,  Testisfidelis,  Chris^ 
tus  est.  Septem  candelabra,  Ecciesia  catholica  est. 
In  medio  candelabrorum  similis  Filio  hominis, 
Christusestin  medioEcclesise.  Quodaulemaitcinc- 
tumsuper  mamillas:  mamillaeduo  Testamenta  in- 
telligimtur,  qu8B  de  pectore  Christi  lac  ."^pirituale 
accipiunt,ut  populum  christianum  in  vitamaeter- 
namnutriant.  Zonaveroaurea,  chorusestsivemul- 
titudo  sanctorum,  qui  jugiter  dum  lectioni  et  ora- 
tioni  insistunt,  Christo  adhaBrere  probantur.  Jam 
istacharitativestr8Bsufticiant.Quodaudistis,sancta 
inter  vos  collocutione  meditamini,  donec  quod  re- 
liquum  est,  donante  Domino  audirepossitis.  Quod 
ipse  prfiBstare  dignetur,  etc. 

HOMILIA    II*. 

[Ib.  11  et  IV.]  Fratres  charissimi,  in  candelabro, 
de  quo  cum  Apocaljpsis  legeretur  audistis,  popu- 
lus  mtelligitur.  Quodautemait,  Movebo  candelabrum 
iuum;  hocest,  dispergam  populum  pro  peccatis. 
Et  pugnabo  eum  eis  ingladio  oris  mei :  id  est,  profe- 
ramprsecepta  mea,  per  quaearguantur  peccatavel 
crimina  sua.  Qnod  vero  dixit,  Facies  ejus  sicut  sol 
lucet  in  virtute  sua  (Apoc.  i,  16) :  et  de  adventu  vel 
prcesentiaChristi,  quia  perfaciemquisque  manifes- 
tatur  atque  cognoscitur ;  et  de  Ecclesia  potest  hoc 
accipi,  cui  istam  claritatem  Christus  promisit,  de 
qua  dicit,  Tunc  fulgebunt  justi  sieut  sol  in  regno  pa- 
tris  eorum  (Matth.  xni,  43).  Stellam  matutinam  ;  pri> 
mam  resurrectionem  dicit,  qute  per  gratiam  Bap- 
tismi  fit.  Stella  matutina  noctemfugat,et  lucem  an- 
nuntiat,idest,  peccatumtolJitetgratiam  tribuit  :si 
tamenaccepta  gratiabonaopera  sequantur.  Sicut 
enim  magnamarborem  virere  etfructum  nonred- 
dere  nihil prodest '  ; sic  nihil  prodest  christum  dici, 
et  christiana  opera  non  habere.  Et  ideo  dicit,  Con- 
sulo  tibi a  me  emere  *  aurum  conflntum  (Apoe.  ni,18): 
id  est,  contende  utpronomine  Christi  aliquid  pa- 
tiaris.  Et  collyrio  inunge  oculos  tuos  :  ut  quodliben- 
ter  per  Scripturas  co^^noscis,  opereimpleas.O«/mm 
apertum  esse  incoelOy  Novi  testamenti  praedicator  vi- 
dit  Joannes.[QuibusocuIis  vidit  ?Quantum  ad  tigu- 

*  Ms.  Belgicus,  per, 

*  Ms:  Petrensis  : /neipit  sequentia  de  exposilione  Apo- 
calypsis  ;  nec  aliter  fere  in  ciDtcris. 

*  Mss.  MVon  enim  maanum  est  arborem  vivere,  et  fruc' 
tus  non  reddere.  Sie  nihil  prodest. 

*  Mss.,  consule  tibit  eme  a  me. 


ratam  ostensionem,  non  carnis,  sed  mentis.  Quan- 
tum  vero  ad  ipsius  reiveritalem  quee  jam  in  carne 
Domino  apparente  manifestata  fuerat,  non  solum 
oculiscarnisvidit,  verumetiammanibus  contrecta- 
vit.  Quid  veroperostiumdesignaturinhocloco,  nisi 
mediator  Dei  et  hominum  Christus  Jesus  ?ipsoDo- 
minodicente,  Ego  sumostium  (Joan.  x,9),etreliqua. 
Jureigitur  non  clausum,  sedapertumintuetur,quia 
nimirum  idem  mediator  uoster  nascendo,  morien- 
do  cunctis  tideiibusinnotuit,  quia  ipseeratredem- 
ptor  mundi.  Quidpercoclum,nisi  Ecclesia  designa- 
tur?sicut  ipse  dicit,  Cei^^um  mihi  sedes  est  (Isai. 
Lxvi,  1) ;  vel,  Anima  justi,  sicut  Salomon  testatur, 
sedes  est  sapienti^e.  Paulus  quoque  occurrit  dicens 
Christum  Dei  Virtutem,  et  Dei  Sapientiam  (1  Cor. 
1,  24).  Constat  procul  dubio  quod  coelum  estelec- 
torum  Ecclesia,  in  quaostium  apertum  cernitur; 
quia  Redemptor  noster  natuset  passus  acresusci- 
tatus  ad  ccelos  ascendisse  in  ea  prsedicatur  et  cre- 
ditur.  Quid  autem  in  hac  visione  positus  audierit 
Joannes,  manifcstat  dicens,  Et  vox  primaquam  au- 
divi,  tanquam  tubx  loquentis  mecum,aicens  ^J,  Ascen- 
de  huc  :  Quando  apertum  ostenditur,  clausum  an- 
tea  fuisse  hominibus  manifestatum  esLSoliumposi' 
tum,  est  sedes  iudicantis,  superquem  vidit  simiii- 
tudinem  jaspiais  et  sardii.  Jaspis  aquse  colorem 
habet,  et  sardius  ignis  :  in  his  duobus  lapidibus 
duo  judicia  intelliguntur  ;  unum  quod  jam  per 
aquam  factum  est  in  diluvio,  aliud  quod  erit  per 
ignem  in  consummatione  sceculi.  Potest  hoc  loco 
et  vitaservorum  Dei  intelligi  ;  quia  ad  slmilitudi- 
nem  aquaeetignisinterdum  inhac  vitaomnessan- 
cti  habent  prospera,  interdum  patiuntur  adversa. 

iEt  iris  erat  in  circuitu  sedis  similis  visioni  smarag- 
ini.  Iris  itaque  grseca  latinaque  liugua  arcus  vo- 
catur,  quiin  diepluvise  apparere  videtur.  Et  quid 
per  hanc  nisi  reconciliatio.mundi  designatur,  quae 
perincarnati  Verbidispensationem  facta  cognosci* 
tur  ?  Hoc  certe  si  solerter  inspicitur,  effeclus  ipsius 
iris  indicare  videtur.  Arcus  itaque  tunc  apparet, 
cum  radiis  solis  imbrifera  fuerit  nubes  illustrata. 
Sole  igitur  nubem  illustrante,  irisjd  est  arcus  ap- 
paruit :  quia  videlicet  PalrisVerbum,  quod  candor 
est  lucis  8Btern8B  ac  sol  justitiae,  humanam  susci- 
piendo  iliustravit  naturam,  ipsa  humanitatis  ejus 
susceptio,  qu8e  profecto  nubes  apropheta  vocatur 
(Isai,  XIX,  i),  reconciiiatio  facta  est  mundi.  Bene 
autem  imbrifera,quianimirum  prfiedicationumelo- 
quiis  plena.  Congruenter  siquidem  ad  reconcilia- 
tionem  humani  generis  in  novo  Testamento  arcus 
figuratim  apparuisse  describitur :  qui  in  Veteri  quo- 
que  ideo  in  nubibus  a  Domino  positus  intelligitur, 
utpostinundationemdiluviipereumterris  paxred- 
dita  cognosceretur;utsciIicet  ejus  visionepacti  sui 
memor  omnipotens  Deus,  nequaquam  ultra  aqua- 
rum  immensitate  deleri  terrampateretur.Cui  vide- 
licet  nomini  si  una  in  iioe  additur  littera  et  irini  di- 
catur,utique  hoc  ipsum  interpretatio  sonare  videtur: 
nam  gr^eco  vocaoulo  lipiiyri  pax  appellatur.  Et  in 
Veteri quidem Testamento  Domin us  ad  Noe  ai t,Ecc^ 
ego  statuam  paetum  meum  vobiscum  (Gen.  xi,  9).  Et 
notandumquamapta  sitf]|?urarum  contextio.Quia 
enim  fulgura,  voces  et  tonitruade  thronotanquam 
de  nube  procedere  in  subsequentibus  narrantur, 
convenienterhicirradiantesolearcussimilitudinem 
idem  thronus  reddidisse  narratur :  qui  videlicet 
arcus,  cum  sitdiversicoIoris,respIendeatqueprin- 
cipaliter  duobus,id  est,  aqufle  et  ignis,  acdesigne- 
tur  perdiluvium ',  ac  subsequens  per  ignem;hic 
tamen  non  immerito  visioni  smaragdin8ecompara- 

*  Qu(B  uncis  hic  inciusimus,  sicut  et  infra  tota  vers. 
3  exposilio,  quam  signo  eodem  distinximus,  absunt  a 
Ms8.  Petrensiol  Bclgico  ;  adjectasuut  ex  Ambrosii  Aut- 
perti  libro  3  in  Apocalypsim. 

^Sanius  Apud  Ambrosium  Autpertum  :  Designetur 
per  eum  vel  Baptismus  aqua  $t  Spirittu  sancti,  vel  judi' 
eium  prcecedens  diluvium,  etc. 


3427 


IN  B.  JOANNIS  APOCALYPSIM  EXPOSITIO. 


UiB 


tur,  utpereum,  sicutdiximus,repropitiato  [uuado 
divinitas  ostendatur.  Lapis  enim  smaragdus  viri- 
dissimi  colorisesl  :  qni  videlicet  color,  sicut  prrece- 
denti  versiculojam  fatus  sum,  non  inconvenienter 
naturae  divinitatis  aptatur.]  Mare  vitreum,  donum 
Baptismi  est  :  qnod  ideo  ante  solium  esse  dicitur, 
qnia  ante  adventum  judicii  datur.  Quod  vero  post 
haec  SilUHabeo  clavesmortisel  inferni  ;hoc  ideodicit, 
quia  qui  credit  etbaptizatur,  a  morte  et  ab  inferis 
liheratur  ;  etauia  ipsaCcclesia,  sicut  habet  claves 
vitep,  ita  et  inrerorum  :  ipsi  enim  dictum  est,  Cui 
dimiserilis  peccata,  dimiiiuniur  ei ;  ei  cujusreiinueri- 
tis,  reienta  sunt  [Joan.  xx,^3).  llbicumque  ponit  in 
Apocalypsi  angelum  hominis,  ipsum  nommem  si- 
gniticat :  sicut  et  Ecclesiae  et  Angeli  eorum  ibidem 
non  debent  intelligi,  nisi  aut  episoopi  autpnBpositi 
Ecclesiarum.  In  tantum  aneeiorum  nomine  Cccle- 
sias  catholicas  voluit  intelligi,  ut  jubeat  angelos 
poenitentiam.  agere.  Non  enim  Angeli,  qiii  in 
coelo  sunt,  indigent  po^nitentia  ;  sed  homines  qui 
sine  peccato  esse  non  possunt.NamquiaeliamAn- 
gelus  Nuntius  interpretatur,  quicumqueautepisco- 

gus  aut  presbyter  aut  etiam  laicus  frequenter  de 
eo  loquitur,  et  quomodo  ad  vitam  mternam  per- 
yeniatur  annuntiat,  merito  angelus  Dei  dicitur.  Et 
tamen  quia  sine  peccato  nemo  esse  potest,dicitur 
ei,  id  esthomini,  ut  pcenitentiamagat:  auia  eter- 
vera  qui  bene  consiaerat,  agnoscit  quodnon  tan- 
tum  laici,  sed  etiam  sacerdotes  una  dies  esse  non 
debent  sine  poenitentia.  Quiaquomodonuilus  dies 
estin  qnohomopossit  essesinepeccato,  sic  nullus 
dies  debetessesme  satisfactionlsremedio.Septem 
autem  candelabra,  et  unum  candciabrum  S  septi- 
formem  Ecclesiam  possumus  inteliigere  :  et  ideo 
quaecumquead  septem  Ccclosias  loqui  videtur,  ad 
unam  Ecclesiam  loquilur  totoorbe  dilTusatu  ;  quia 
in  septeuario numero  omnis  plenitudoconsistit.An- 
gelos  ergo  Ecclesiam  dicit  :in  quibus  duas  partes, 
id  est  bonorum  et  malorum  ostendit.  Et  propterea 
non  solum  laudat,  sed  etiam  increpat,  ut  laus  ad 
bonos,  increpatio  ad  malos  dirigatur  :  sicut  Domi- 
nus  in  Evangelio,  omne  prspositorum  corpus  unum 
servumdixit  beatum  etnequam,quem  veniensDo- 
minus  ipsedivideL  Quomodo  fien  potest  ut  unus 
servus  aividatur,  cum  divisus  vivere  non  possit? 
Sedunumservumdicittotumpopulumchristianum: 
gui  populus  si  totus  bonus  esset,  non  divideretur. 
Sed  quia  non  solum  habet  bouos,  seJ  etiam  habet 
malos,  dividendusest:  etboni  audituri  sunt,  Veni' 
ie;  benedicii  Pairis  mei,  percipiic  reg7ium ;  raptores  ve- 
ro  etadulteri,  qui  misericordiam  non  fecerunt,aii- 
dituri  sunUDiscediie  a  me,malediciiyinignemxlernum, 
Quod  autem  in  Apocalypsi  singulisdicitur  Eccle- 
siis,  fratres  charissimi,  singulis  hominibus  conve- 
nit  in  una  Ecclesia  constitutis.  Ii<er.  dicit  qui  tenet 
sepiem  siellas  tn  manu  sua  :  hoc  est,  qui  vos  in  ma- 
nu,  id  estin  potestatehabet,  et  gubernaL  Qui  am- 
bulai  inmedio  candelaborumaureoi^um  :  id  est,  in  me- 
dio  vestri  ;  quia  candelabra  illa  populum  signifi 
cant  christianum.  Quod  autem  dicit,  Movebo  cande» 
labrum  iuum  de  loco  suo,  si  non  egeris  pceniientiam: 
videte  quia  non  dixit,  aufert,  sed  movet;quiacan- 
delabrum  significat  unum  populum  christianam. 
Et  ipsum  candelabrum  moveri  dicit,  non  auferri : 
et  perhoc  intelligitur  quodinunaeademqueEccIe- 
siamoventur  mali,  confirmanturboni;  et  quod  oc- 
culto,  sed  tamen  justo  Dei  judicio,  idquod  tollitur 
malis,  bonis  augetur;  ut  adimpleatur  illud  quod 
scriptum  est,  Qui  habet .dabiiur  ei  ;  ei  autem  aui  non 
habetj  et  quod  videtur  habere,  au/eretur  ab  eo  (lilatth. 
XXV,  14-41).  Quod  autemdicit,  \incenti  dabo  mandu- 
care  de  ligno  vi/a*  ;  id  est,  defructucrucis.  Quodest, 
inquit,  in  paradiso  Dei  mei:  paradisum  Ecclesiam 
dicit;  omniaenim  inejus  figuram  facta  sunt.Nam 
quod  dicit,  Sciooperatua,et  tribulationem,  eipauper^ 

*  Ms.  Bolgicus,  unum  ad  eandelabrumi 


taiem ;  sed  dives  es ;  omniEccIesiffi  dlcit^qufospiritu 
pauper  esL  et  omnia  possidet.  Quod  autem  dicit, 
Habebiiis  pressuram  dies  decem;,d\es  decem ,  tolum  tem- 
pus  posuit,  quia  denarius  numerusperfectus  est: 
mquo  populus  christianus,  sicut  dicit  Aposfolus, 
per  multas  tribuiationes  intratiuregnumcoBlorum 
{Act,  XIV,  21).  Nam  quod  dicit  angelo  Pergami  Eo- 
clesiae,  Scio  ubihabitc^,  ubiesiintroitussatanaeiApoe. 
n,  t3) ;  omni  Ecclesiaedicitinunius  vocabuIo,qQia 
ubiquehabilatsatanaspercorpussuum.Corpusau- 
tem  satanae  hominessuntsuperbi  etmali ;  sicutet 
corpus  Christi  hiuniles  et  boni.  Vincenii  dabo  man- 
ducare  de  manna  ahscondiio  :  id  est,  de  pane  qui  de 
coelo  descendit.  Cujus  Qgura  fuit  manna  ineremo 
quod,sicut  ipseDominusdixit,  multimanducantes 
mortui  sunt(/onn.  vi^  41).  Sedet  nunc  quicuroque 
manducatindigne,  judicmm  sibi  maoducat  (I  Cor. 
XI,  29).  Idem  panis est  etiam  lignum  vitae.  Possumus 
et  per  manna  immortalitatem  accipere.  Et  dabo  ei 
ealculum  candidum  ;  idest,  corpus  Baptismate  cau- 
didum  Et  super  caleulum  nomen  novum  scriptum  :  id. 
est,  notitiam  Filii  hominis.  Quod  nemo  scit^  nisi  qui 
accipii :  scilicetperrevelationem  ;et  ideodeJudieis 
dicitur,  Si  enim  cognovissent^  nunauam  Dominum  glo» 
riie  crucifixissent(j[d,  n,  8).  Quodautemdicitangelo 
Thyatirae  EcclesiaB,  Habeo  adversum  te,  quia  permt- 
sisti  mulieri  Jezabel ;  dicit  prsepositis  Ecclesiarum, 
qui  luxuriosis  et  fornicantibus,  et  aliud  quolibet 
malum  agentibus,  severitatemdiscipliuffi  ecclesias- 
ticffi  non  imponunt.  Potesthocet  dehaereticis  intel- 
ligi,  Quati  dicit  se  propheten  :  id  est,  christianum. 
Modo  euim  multffi  hffireses  sibi  hoc  nomine  blaa- 
diuntur.  Nec  coqnovistis  altitudinem  satanae:  id  est, 
non  respuislis  *  doctrinam  ejus,sicathffires08.  Non 
mittosuper  vos  alindpondus:  id  est,  super  idest.  su- 
per  id  quod  potestis  sustinere.  Verum  quod  habetit 
teneie  donec  veniam,Quivincii,ei  qut  servat  opera  mea 
usque  in  finem ,  dabo  ei  genies  ;  et  pascet  eas  in  virga 
ferrea,  et  ut  vas  figuli  comminuentur^  sicut  et  eaoac- 
cepti  a  Paire  meo.  In  Christo  habet  Ecciesia  haoc 
potestatem  ;  sicut  dicit  ApostoIus«  Cum  ilio  omnia 
nobis  donavii  {Rom,  vin,  3*2).  Virgam  ferream  dicit 
propter  justitiffirigorem  :  et  deipsavirga  corriguo- 
turDoni,  confringuntur  maH. 

nOMILIA  ui. 

[Ib.  111  etiv.]Modo,fratrescharissimi,  audivimus 
beatum  Joannem,  peccatorem  hominem  terribiliter 
increpantem;et  ideo  cum  ingentitimore  contidere- 
mus.  et  cum  tremore  timeamus  auod  dictum  est, 
Novi  operatua,quianomenhabes  quoavivas,  etmortuus 
es.Noumoritur,nisiqui  mortalecrimen  commiserit, 
secundumillud  quoddictumest,  AnimaauxjieccaU' 
rii,  ipsa  morietur  (Ezech.  xvni,  20).  Quoa  pejus  est, 
multi  incorporibus  vivis  aoimas  mortuas  portare 
noscuntur.  (Esto  vigilans,  et  confirma  aeiera  auw  mo- 
riiura  erant,  llxcdicit  sanctus  et  verus  qui  haoetclam 
David:  id  est,  regiam  potestatem.  Qiii  aperit^etnemo 
claudit  ;claudit,ei  nemoaperit:  manifestumestquod 
Christuspulsantibusaperiat,et  hypocritis.idestfic- 
tis  vitffi  januam  clauaat.  Ecce  aedi  ante  te  ostium 
aperium:  hocideo  diclumcst,  utnullusdicatquiaos- 
tiam  quod  Deus  aperit  Ecclesiffi  in  toto  mundo  ', 
aliquis  possit  vel  in  parte  claudere.  Quia  modicam 
habes  virtutem  :  laus  est  Dei,  quod  modicffi  tidei 
Ecclesiae  apcriat  ostium.  Et  scribam  super  illud  no- 
men  Dei  mei  :  utique  quo  Chrisliani  signamur.  Et 
nomen  civitatis  Dei  mei  novas  Jerusalem,  qux  descen- 
dit  de  coelo  :  novam  Jerusalemcoelestem,  Ecclesiam 
dicit,  quffi  a  Domino  nascitur.  Novam  autem  dixit, 
propter  novitutem  nominis  christiani,  et  quiaex 
veteribusuoviefficimur.  Neque  frigidus  es  nequi  fer- 
vens  .'idest,  inutilis  es.Potest  enimet  stiperdivitum 
sterilium  nersona  accipi,  qui  habent  facultates,  et 
non  iude  raciuntmisericordias.  Pauperes  non  sunt, 
qui  habent  facultates  :  divites  noo  suat,  qui  exdi- 

*  Mss.,  respicitis. 

>  Ms.  Petrensis,  in  lotum  mundum* 


2429 


APPENDIX. 


3430 


vitiis  noD  operantur.  Consilium  tibi  do,  ut  enrn  tibi 
aurum  :  id  esl,  ut  eleemosynas  faciendo,et  actibus 
bonis  insistendo,  ipse  efticiaris  anrum  ;  id  est,  a 
Deo  accipias  inteilectum,  et  per  bonam  conversa* 
lionem  merearis  matyrium  pati.  Et  ecce,\nqmU  ot» 
tiumapertum  estinccelo.  Ostium  apertum  Cnristum 
dicit,  quia  janua  est.  Coelum  Ecclesiam  dicit  ubi 
CQBiestia  geruntur;  sicutdicit  Apostolus,  fnstaurare 
omniaquas  in  ccelisetquae  in  terrasunt  (Ephes.  i,  10): 
coelum  intelligitur  primitiva  Ecclesia  de  Jud«Bis, 
terra  veroexGentibus.  Ascendehuc,et  ostendam  tibi : 
hocnon  in  solum  Joannem  convenit,  sed  in  Cccle- 
siam  vel  in  omnes  credentes.  Qui  enim  viderit  os-i 
tinm  apertum  in  ccelo,  id  est  natum,  et  passura, 
et  resurrexisseChristum  crediderit ;  ascendit  io  alti- 
tudineiu,  etvidetfutura  [Quibus  gressibus  nisi  fidei 
etcredulitatis?  Ac  si  aperte  cuilihet  eleclorum  di- 
ceretur,  Ad  cognoscenda  Chri»ti  etEcclesiaB  sacra- 
menta,  fide  ccnscende,  credulitale  pertinge.  Recte 
enim  a  voce  prima  Joannes  invitatur,  ul  ad  ostium 
cceli  coelumque  conscendat  :  quia  videlicet  unus- 

guisqueelectorum,  utiDofifensocreduhtatispede  per 
vangeHum  ad  verae  fidei  sacramenta  pertingat, 
veteris  instrumenti  doctrina,qu8e  novam  prflecedit, 
roboralur  ^J  Et  ecce  thronus  msitus  erat  in  ccelo  :  id 
est,  in  Ecclesia.  Et  qui  sedebaty  similis  erat  aspec-^ 
tui  lapidisjaspidisvelsardii:  istae  comparatlones  in 
Ecclesinm  conveniunt.  Jaspisaquap  coforem  habet, 
et  sardius  ignis  :  perhoec,  sicutjamdictum  est,duo 
judicia  vuit  intelligi ;  unum  per  aquam,  quod  jam 
factum  est  per  diluvium  ;  ahud  quod  futurum  est 
per  ignem  [Quid  per  jaspidem  nisi  divinitas  Media- 
toris  nostri  tiguratur  ?]  In  circuitu  throni  vidi  sedes 
viginti  quatuor,  et  supra  sedes  viginti  quatuor  senio- 
res  sedentes,  Seniores  totam  Ecclesiam  dicit,  sicut 
Isaias  dicit,  Cum  in  medio seniorum  suorum  fuerit  glo- 
rijicatus  (Isai,  xxiv,^3).  Viginti  quatuor  autem  se- 
niores,  praepositi  et  popuH  sunt.  hi  duodecim,  Apos- 
tolos  et  praepositos  :  et  in  aliis  duodecim,reliquam 
Ecclesiam  intellige.  Et  de  sede  procedebant  fulgura 
et  voces  :  de  Ecclesia  enimprocedunt  haeretici,  quia 
ex  nobis  exierunt.  Est  et  aiius  sensus,ut  fulguraet 
voces  praedicatio  Ecclesise  intelligatur.  In  vocibus 
verba,  in  fulgure  miracula  cognoscuntur.  In  cons- 
pectu  throni  mare  vitreum  :  mare  vitreum,  fontem 
Baptismi ;  ante thronum  dixit,  id  est,  antejndicium. 
Sed  et  aliquando  animam  sanctam  inteilij;e  thro- 
num :  sicutscriptum  esi^A  nimajustisedeseslsapientix 
{Sap,  vu)  ;aIiquan(ioEccIesiam  inqua  sedemhabet 
Deus.  Et  in  medio  throni  quatuorantmalia:  id  est,in 
medio  EccIesifieEvan^elistte  ^.Plena  oculis  in  priora 
et  relro  :  id  est,  intus  et  foris.  Ocuii,  praecepta  sunt 
Dei.  In  priora  et  retro  :  id  est,  in  praeterita  et  fu- 
tura  conspicientia.  In  animali  primo  simili  leoni,for- 
titudoEccIesiaeostenditur.  In  vitulo,  passioChristi. 
Intertioanimali,quodestvelut  homo,  humilitasEc- 
clesiflB  significatur  :  quia  nihil  sibi  blanditur  ut  su- 
perbum  sapiat,quamvis  adoptionemfiliorum  teneat. 
Quartum  animal,  Ecclesiam  dixit,  Similem  aquila* : 
id  est,  volantem  et  liberam,  atque  a  terra  suspensam 
duabusalis,quasiduorumTestamentorum,siveduo- 
rum  praeceptorum  gubernaculis  elcvatam.  Nam  et 
Joannesevangelista  cum  de  istisanimalibusintros- 
pexisset  in  Christo  completum  esse  quadriforme 
mysterium,  et  vidisset  hominem  nascentem,  vitu- 
lum  patientem,  etleonem  regnantem,tunc  viditet 
aquilam  ad  coeiestia  remeantem.  Et  singula  eorum 
habebantalas  senas  per  circuitum,  In  animalibus  os- 
tenduntur  viginti  quatuor  seniores  :  namsenaealaB 
in  quatuoranimalious,  viginti  et  quatuoralae  sunt. 
Etenim  per  circuitum  throni  vidit  animalia,  ubi  se 
dixeratsenioresvidisse.Nam  quomodoanimalcum 
sex  ahs  potest  simile  esse  aquilae,  quae  habet  duas 

*  Ms9  Petrensis  et  Bel^icus  carent  istissoptem  veraibus, 
qui  ex  Ambrosii  Aiitpertilibro3  inApocalypsimexscripti 
sunt,  sicut  et  vcrba  paub  intorius  uacisitom  distincta. 

>  Mss.,  Evangelia. 


alas,  nisi  quia  quatuor  animalia  unum  sunt,  qusB 
babent  viginti  et  quatuor  alas,  iu  quibus  viginti  et 
quatuor  seuiores  intelligimus  qui  sunt  in  Ecclesia 
quam  assimilavit  aquilae  ?  Etahter  senae  alae  testi- 
monia  suntVeteris  Testamenti.  Sicut  euim  animal 
volare  non  potest,nisi  habeat  pennas ;  sic  nec  pnedi- 
catioNovi  Testamenti  fidemhabet,nisihabeat  Vete- 
ris  Testamenti  prsenuntiata  testimonia.  per  quse 
tolUtur  a  terra,  et  volat.  Semper  enim  quod  ante 
dictum  esl  fuiurum,  et  postea  factum  mvenitur, 
fidem  facit  indubitabilem.Nisi  enim  quae  praedixe- 
rant  Prophetae.in  Christoessentconsummata,  inanis 
essetpraedicatio  illorum.  Hoc  tenet  Ecclesiacatho- 
lica,  et  ante  prsBdicta,  et  postea  consummata. 
Merito  volat,  et  toliituraterraunumanimalMn  coe- 
him.  Et  requiem  non  habebant  animalia  illa  :  Eccle* 
sia  est,  qusenonhabetrequiem,  sed  semper  laudat 
Deum.  Viginti  et  quatuor  seniores  possumus  etiam 
iuteliigere  libros  Veteris  Testamenti,  etPatriarchas 
et  Apostolos  :fuIguraettonitrua,quae  desolioexire 
dicuntur,  praedicationes  et  promissiones  Novi  Tes- 
tamenti.  Mittentes  coronas  suas  ante  thronum  :  hoc 
ideo.quia  quidq^uiddignitatishabentsancti,  totum 
Deo  tribuunt ;  sicut  et  iUi  in  Evangelio  palmas  et 
fiiores  sternebant  sub  pedibusejus  (lfa//b.  xxi,  8), 
id  est,  ipsi  tribuenles  omne  *  quod  vicerant.  Quta 
tucreastiomnia,  etexvoluntate  tuaerantyetcreaiasunt : 
erant  secundum  Deum,  a  quo  cuocta  antequam 
fierent  possessa  sunt ;  creata  sunt  autem,  ut  et  a 
nobis  viderentur,  sicut  dicit  Moyses  ad  Ecclesiam, 
Nonne  hic  ipse  est  Pater  tuus,  qui  fecit  te,  et  possedit 
te,  et  creavit  le  (Deut.  xxxii,  6)  ?  Possedit  in  praes- 
cientia,  fecit  in  Adam,  creavit  ex  Adam. 

HOMILIA   IV. 

[Ib.  V.].  Et  vidi  supra  dexteram  sedentis  in  ihrono 
librumscriptumintus  etforis  :  utrumque  lestamen- 
tum  intellige  ;  aforisVetus,  ab  intusNovum  quod 
intra  Vetuslatebat.  Signaium,  inquit,  sigillis  septem  : 
id  est,  omnium  mysteriorum  plenitudine  obsoura- 
tum,  quod  usque  ad  passionem  et  resurrecUonem 
dirlsti  mansit  signatum.  Nam  quomodo  testamen- 
tum  non  dicitur,  nisi  quod  faciunt  morituri,  et 
signatur  usque  ad  mortem  testatoris,  et  post  mor- 
tem  ipsius  aperitur  :  ita  et  post  ChrisU  mortem 
omnia  mysteria  revelantur.  Et  vidi  angelum  fortem 
clamentem  voce  magna  :Quisest  dignus  aperire  librum, 
et  solvere  signaculaejus  ?  Curprimo  signasolvantur, 
deindeUber  aperiatur,certa  raUoest,  quiaChristus 
tunc  aperuit  librum,  cum  opus  paternte  voluntaUs 
aggressus,  conceplus  et  natus  est  ;tunc  ejus  signa- 
cula  solvit,  quandopro  generehumauooccisusest, 
Et  nemo  poterat  neque  in  coslo,  neque  in  terra,  neque 
sub  terra  :  id  est,  neque  angelus,  neque  in  terris 
vivens,  neque  mortuus.  Apertr^/t6rttm,  neque  videre 
illum  :  id  est,  contemplari  splendorem  graUae  novi 
Testamenti.  Et  ego  fleham  multum,quianemo  inventus 
est  dignus  aperire  librum  ct  videre  eum  :  Ecclesia  fle- 
bat,  cujus  uguram  habuit  Joannes,  onerata  et  gra- 
vata  peccatis,  imploraos  suiredempUonem.^/ccc€ 
unus  ex  senioribus :  unum  ex  senioribus  totum  cor- 

f)U8  Prophetarum  intellige.  Prophetae  enim  conso- 
abantur  Ecclesaim,  annunUanles  Chrirtum  de  tribu 
Juda  radicem  David.  Quia  ipse  in  oobis  vincitomne 

Eeccatum.  et  si  quid  boni  aliquis  habet,  ab  ipso 
abet.  Et  vidi,  et  ecce  in  medio  throni  et  quaimr 
antma/ium,  et  inmedio  seniorum  agnwv  staniemquasi 
occisum  :  throni,  animaUa,  seniores.et  agnus  quasi 
occisus,  Ecclesiaestcum  capite  suo,  qua;  pro  Christo 
moritur,  utcum  Chrislovivat.  Possuntet  martyres 
in  Ecciesia  agnus  quasi  occisus  accipi.  Habentem^ 
inquit,  cornua  septem  et  oculos  septem,  qui  sunt  spiri- 
tus  Dei,  missi  in  omnem  terram  :  quod  nemo  possit 
habere  Spiritum  Dei  praeler  Ecclesiam,  hinc  ma- 
nifeste  cognoscitur.  Et  venitj  et  accepit  de  dexira 
sedentis  in  throno  librum  :  sedentem  in  throno,  et 

*  Apud  Victorioum,  vivum  animal. 
^  Ms.  Belgicus,  omnes. 


l^ 


Si3i 


IN  B.  JOANNIS  APOCALYPSIM  EXPOSITIO. 


^32 


Patrem  aocipimus  et  Filium  et  Spiritum  sanctum. 
Accepit  ergo  Agnus  de  dextra  Dei,  id  est  a  Filio 
accepit  opus  libri  perficiendum,  ipso  dicente,  Sicut 
misU  me  PaUr,  et  ego  mitto  vos  {Joan.  xx,  21)  :  eo 
quodipseinillisperficiat  quod  donat.  Habentes  sin- 
gult  citharas  :  id  est,  chordas  iaudum.  Et  phialas 
aureas  :  hnec  sunt  vasa  in  domo  Domini,  in  quibus 
quia  thymiama  ofTerri  consueverat,  ideo  orationes 
sanctorum  bene  in  eis  mtelh'gimus.  Et  cantabant 
canticumnovum :  id  est  Testamentum  Novum  ;can- 
tantes  canticum  novum,  id  est  professionem  suam 

gublice  proferentes.  Et  vere  novumest^  FiliumDei 
ominem  fieri,  et  mori,  et  resurgere,  et  in  coelum 
ascendere,  remissionem  peccatorum  hominibus 
dare.  Cithara  enim,  id  est,  chorda  in  ligno  ex- 
tensa,  significat  carnem  Christi  passioni  conjunc- 
tam;phialaautem  confessionem,  et  novi  sacerdotii 
propaginem.  Resignatio  sigillorum  adapertio  est 
Veteris  Testameuti.  Et  vidi  et  audivi  vocem  multorum 
angelorum  :  angelos  homines  dicit,  qui  et  filii  Dei 
dicuntur.  Dignus  et  Agnus  qui  occisus  est^  accipere 
potestatem  etdivitias  est  sapientiam,  etc.  Non  de  Deo 
dicit,  in  quo  sunt  omnes  Ihesauri  sapienlite  (Cotoss. 
n,  3),  ut  ipse  accipiat :  sed  de  homine  assumpto, 
et  ejus  corpore,quod  estEccIesia,  veldemarlyribus 
ejus,  qui  pronomine  ejus  occisisunt;  quiaincapite 
8U0  totum  accipit  Ecclesia,  sicutscriptum  est,  Cum 
illo  nobis  omnia  donavit  (Rom.  yin,  32).  Ipse  enim 
Agnus  accipit,  qui  iuEvangelio  dicit,  Dataest  mihi 
omnis  potestas  in  ccelo  et  in  terra  {Matth.  xxvni,  18). 
Secundum  humanitatem  autem,  non  secundum 
divinitatem  accepit.  Omnes,  inquit,  audivi  dicentes 
sedenti  in  throno,  id  est,  Patri  et  Filio  :  et  Agno,  id 
est,  EcclesioBCum  capite  suo.  Benedictio  et  honor  el 
claritas  in  saecula  :  cui  est  honor  et  gloria  et  impe- 
rium  in  ssecula  sceculorum.  Amen. 

HOMILIA  v. 

flb.  VI.]  Sicutmodo,dum  lectio  divina  legeretur, 
audistis,  itaait  beatur  Joannes,  Et  ecceequusalbus, 
ei  quisedebat  super  eum,habebat  arcum;  et  data  est  ei 
eorona,  et  exiit  vincens  :  equus  albus  Ecclesia  est, 
sessor  Christus.  Iste  equus  Doraini  cum  arcu  bel- 
iico  per  Zachariam  hoc  modo  ante  promissus  est, 
Visitabit  Dominus  Deus  gregem  suum  domum  Israel, 
et  disponet  eum  sicut  equum  speciosum  in  bello  ,  et  ex 
eo  inspiciet,  et  ex  eo  disponet,  et  ex  eo  arcus  in  ira, 
et  ex  eo  exiet  omnis  insequens  {Zach.  x,  3,  4).  Equum 
ergo  album  inteliigimus  Prophetas  et  Apostolos. 
Equitem  coronatum  habentem  arcum,  agnosci- 
mus  non  solum  Christum,  sed  etiam  Spiritum 
sanctum.  Posteaquam  enim  Dominus  ascendit  in 
coelum,  et  aperuit  universa  mysteria  ;  misit  Spi- 
rilum  sanctum  :  cujus  verba  per  preedicatores  tan« 
quam  sagittae  ad  cor  hominum  pertingerent,  et 
vincerent  incredulitatem.  Corona  autem  superca- 
put,  promissa  per  Spiritum  sanclum  intelligenda 
sunt.  Et  cum  aperuisset  sigillum  secundumt  audivi 
secundum  animal,  dicens  :  Veni  et  vide.  Et  exiit 
equusrufus  :  et  sedenti  super  eum  datum  est  tollerepa- 
e€mdelerra,etutinvic€mocciderent,  et  datus  est  ei  gta- 
dius  magnus.  Contra  victricemvincentemqueEccle- 
siam exiit  equus  rufus,  id est  populus sinister et ma- 
lus,exsessoresuodiaboiosanguinolentus:quamvis 
legamussecundumZachariamequumDominirufum; 
scd  ille  suo  sanguine  erat,  hic  alieno.  Cui  datus  est 
gladius  magnus,  ut  toUeret  pacem  de  terra ;  scilicet 
suam  pacem,  hoc  es-  mundanam  :  nam  Ecclesia 
seternam  pacem,quam  sibiChristusre]iquit,habet. 
Sicut  ergo  supra  dictum  est,  equum  album  Eccle- 
siam  dicit;  sessorem  ejus,  Christum  vel  Spiritum 
sanctum.  Arcus  quem  tenebat  in  manu,  pra^cepta 
ejus  sunt  :  qiioe  per  totum  mundum  velut  sagittae 
aculfe  potenlis  ad  interticienda  peccata,  et  exci- 
tandaMidchumcordadireclaesunt.  Coronain  capite 
ejus,  promissio  vitae  ceternae  est.  Equum  rufum, 

*  Mss,,  txercitanda. 


malumpopulum ;  sessoremeius,  diabolum:  quem 
ideodixitrufiim,eoquod  multorumessel  sanguine 
rubicundus.  Quod  autemdatus  estei  gladius  acu- 
tus,  et  tollere  pacem  de  terra,  hoc  est,  quod  dia- 
bolo  suadente,  homines  mali  jugiter  iuter  se  lites 
et  discordias  usque  ad  mortem  excltare  noa  ces- 
sant.  £t  in  equo  nigro,  intelligitur  popuius  sinis- 
ter,  diabolo  consenliens.  Quod  autem,  Stateram 
habebat  in  manu,  hoc  ideo,  quia  dum  se  lingunt 
xnahiustitiflelibramtenere,sicplerumquedecipiunt. 
Quod  dixit,  Vinum  et  oleum  ne  laeseris  ;  iu  vino  san- 
guis  Christi,  in  oleo  unctio  chrismatis  intelligitur. 
In  tritico  vel  hordeo,  tota  Ecclesia  sive  in  magnis 
sive  in  minimis,  aut  certe  in  priepositis  et  in  popu- 
lis  :  etin  equopaliido,  hominesinteliiguntur  mali, 
qui  persecutiones  excitare  non  desinunt.  Isti  tres 
eaui  unumsunt,qui  exierunt  post  album  etcontra 
album  :etsessorem  habent  diabolum,quiest  mors. 
Tres  ergo  egui,  fames  et  bella  et  pestis  intelligun- 
tur:quodetiaiu  Dominusin  Evangeliosuoproedixit, 
quae  et  jam  fiunt,etimminente  die  judicii  amplius 
futura  sunt.  Quod  autem  dixit  se  vidisse  sub  ara 
Dei  animas  inlerfectorum,  martyres  intclliguntur. 
Quod  autem  dicit,  Terrse  motus  magnus,  perseculio 
novissima  est.  Quod  dicit,  solem  factum  nigrum, et 
lunam  sanguineam,  et  stellas  cecidisse  de  coelo  ; 
sol  et  luna  et  stellae,  Ecclesia  est  in  toto  orbe  dif- 
fusa.  Quodautem  dicitcecidisse;  non  tota  cecidit, 
sed  a  parte  totum  intelligitur.In  omni  cnim  perse- 
cutioneboni  perseverant,  et  mali  quasidecoelo,  id 
estde  Ecciesia  cadunt.  Denique  sequitur,  Sieutfieus 
mitlit  grossos  suos  cum  a  vento  agitaiur  :  sic  de  Ec- 
clesia  cadunt  mali,  quando  per  aliquam  tribula- 
tionem  fuerint  conturbati.  Quod  autem  coelum  re- 
cessit  ut  liber ;  Ecclesia  est  quae  separatur  a  mahs, 
et  velut  liber  involutus,  continet  in  se  sibi  nota 
divina  mysteria.  Quod  autem  dicit,  Reges  terrae 
fugerunt,  et  absconderunt  se  in  speluncis  terrse  ;  hoc 
significat  quod  totus  muudus  in  bouis  et  sanctis 
refugium  nabiturus  est  ad  Ecclesiam,  ut  sub  ejus 
protectione  constitutus,  pervenire  possit  ad  vitam 
aeternam,  auxiliante  Domino  nostro  Jesu  Christo, 
qui  vivit  et  regnat  in  saecula  ssculorum.  Amen. 

HOUILIA  VI. 

[Ib.  vi-viii]  Ei  vidi  alterum  angelum  aseendentem 
ab  ortusolis.  Alterumangelumesnnaem  Ecclesiamca- 
tholicam  intelligit :  abortusolis,  apassioneet  resur- 
rectione  Dominiclamantemquatuorangelis  terrfe. 
Et  clamavit  voce  magna  dicens  quatuor  angelis,  quibus 
data  est  potestas  laedere  terram  et  mare  :  Ne  laeseritis 
tffTam,  nequemare.  Accipitautemgladiumgenerali- 
ter,  sive  contraquosinvita  interficit,  sivequosinter 
se  prorebustemporalibususqueadmortem  litigare 
persuadet.De  tertio  sigillo  dicit  equum  nigruro  exisse^ 
etqui  sedebatsupereumbabebatin  manusuasta- 
teram  :  Libram,  inquit,  habebat  in  manu  sua,  id  est, 
examen  eequitatis  ;  quia  dum  fingit  se  justitiam  te- 
nere,  per  simulalionem  laedit.  Dum  autem  in  medio 
animalium,  id  est  in  medio  Ecclesiae  dicitur.  Ne  Ist- 
seris  ;  ostenditur  cfuod  spirituales  nequitife  poten- 
tiam  in  servos  Dei  non  habent,  nisi  a  Deo  accepe- 
rint.  Vinum  et  oleum  ne  Iteseris :  in  vino  et  oleo, 
unctionem  chrismatis  et  sanguinem  Domini  ;  ia 
tritico  autem  et  hordeo  Ecclesiam  dizit,  sive  inma- 
gnis  sive  in  parvis  Christianis,  sive  in  praepositiset 
populis.  De  quarto  sigillo,  Equus  pallidus,  Et  qy^ 
sedebat  super  eum  nomen  erat  et  Mors,  et  infemus  se- 
quebatur  eum  :  et  data  est  ei  potestas  super  quartam 
partem  terrie,  interficere  gladio,  fame,  et  morl0,ef6«- 
stiis  terne.  Isti  tres  equi,  unum  sunt,  qui  exieruot 
post  album  et  contra  album  :  et  unum  sessoreoi 
nabentdiabolum,qui  est  mors.  Nam  equitemdia- 
bolum  esseet  socios  ejus,  sexto  signo  manifestat ; 
cum  preelio  ullimo  equos  dicit  confp*edi.  Tres  ergo 
equi,fames  et  bellaet  pestes  intelliguntur»  ticati 
Domino  in  Evangelio  preenuntiatur.  Equus  albas, 
verbum  est  prfiedicationisinorbeterrarum.Inequo 


^m 


APPfiNDlX. 


2434 


rufo  et  sessore  ejus  bellasuntsigDificataqu»  futura 

sunl,  imoliunt,  cum  jam  gens  surgat  contra  gen- 

tem.  Per  equum  pallldum  et  sessorem  ejus,  pestis 

magna  et  mortalitas  signatur.  Et  infcrnns  sequitur 

illum  :  id  est,  exspectat  devoralioiiem  mullorum. 

Ei  cum   aperuisset  sigillum  quintum,  vidi  sub    ara 

Deianimasinlerfectorum,  Aram  DeiEcclesiam  dicit, 

subcujusoculismarlyreseilectisunt.  Gtlicetanimae 

sanctorum  in  paradiso  sint,  tamen  quia  sanguis 

sanctorum  super  terram  funditur,  sub  araclamare 

dicuntur  :  sicut  illud  est,  Sanguis  fratris  tui  chmat 

admedeierra(Gen.  iv,  10).  Etcumapei'uisset  sigillum 

sextum,  terrss  motus  factus  est  magnus  :  id  est  perse- 

cutio  novissima.  Et  sol  factus  est  niger  sicut  saccus 

cilicinuSf  et  luna  facta  est  tota  sicut  sanguis,  et  stellae 

ceciderunt  in  terram.  Quod  est   sol  et  luna,  hocet 

stella),  id  est  Ecclesia  :  sed  a  toto  pars  intelligitur. 

Nonenim  tota  Ecclesia,  sedqui  mali  suntin  Kccle- 

sia,  ipsi  cadunt  de  c»elo.  Totam  autem  dizit,  quia 

in  toto  orbe  terrarum  erit  novissima  persecutio.Et 

tunc  qui  justi  fucrint,permanebunt  in  Ecclesia  tan- 

quam  in  ccbIo  :  cupiai  vero,  injusti  et  adulteri  ao- 

quiescero  habent  sacrificarediabolo.  Et  tuncquise 

chrislianos  esse  verbistantummododicebant,  tan- 

quam  stellae  cadent  de   coelo,  quod  est  Ecclesia. 

Sicut  ficus  magno  vento  agitata  mitiit   grossos  suos, 

Agitatam  arbosem,  Ecclesiee  comparavit ;  ventum 

magnum,  persecutioni ;  grossos,  hominibusmatis, 

quiexcutiendi  sunt  et  recessuri  ab  Ecclesia.  Et  caS' 

lumrecessit  uiinvolutusliber.   Et  hoc  loco   cnelnm 

£cclesiamdicit,qn8e  a  malis  recedit,  etintrasesibi 

soli  nota  m^steria  continet,  sicut  liber  involulus, 

quem  iniqui  intelligere  nec  volunt  omnino,nec  pos- 

sunt.£^omnts  mons  ei  insulae  de  locis  suismotse  suni. 

Quod  ccBlum,  hoc  montes,  hoc  insulce  signiiicant ; 

id  est  Ecclesiam  facta  novissima  persecutione  om- 

nem  de  locosuo  recessisse,  sive  in  bonis  fugiendo 

persecutionem,  sive  in  malis  tidei  cedendo.  Sed  po- 

testin  utramquepartem  convenire  ;  quia  et  bona 

pars  movetur  de  loco  suo,  fugiens,  id  est,  amittens 

illud  quod  habet  :  sicul  illud,  Movebo  candelabnm 

tuum  de  locosuo  (Apoc.Uj  o).  Eiregesierrae  eimagiS' 

<ra/u< ; reges,  potenteshominesaccipimus.  Exomni 

enim  gradu  et  conditione   convertentur  ad  Chris- 

tum.  Caeterum  qui  tunc  reges  erunt,  prseter  unum 

persecutorem,  absconderunt  se  in  spelunciset  vetris 

montium.  Confugiunt  omnes  in  prsesenti  saecujo  ad 

fidem  Ecclesiae,  et  in  abscondito  mysterioScriptu- 

rarum  conteguntur.  Ei  dicunty  Cadite  :  id  est,tegite 

nos^  El  abscondite  nos  :  id  est,  nt  homo  vetus  a  Dei 

oculis  abscondatur.  Etaliter :  Qui  cogitat  futurum 

judicium,  convertitur  ad  montes,  id  est  ad  Eccle- 

siam,  ut  absoondantur  peccata  sua  per  pceniten- 

tiam  in  praesenti  tempore,  ne  in  futuro  puniantur. 

Donec  signemus  servos  Dei  nostri  in  frontious  eorum : 

Ecclesiam  denuntiat  ;  et  dicit  malis  hominibus,  id 

est  sinistrae  parti  laedenti,  Ne  laiseris.  Hffic  est  voi, 

quse  in  medio  quatuoranimaliumdicitleedenti,  Ft- 

num  et  oleum  nelseseris:  in  vino  et  oleo,  omnes  qui 

sunt  justi  inteiliguntur,  quos  necdiaboiusnecmali 

homines  laedere  poterunt,  nisi  quoties  ad  eorum 

probationem  permiserit  Deus,    Ktnum,  inquit,  et 

oleum  ne  Iteserts:  prsecipitDominusomnem  terram 

suamspii'itualemnonlffidi,quousqueomnessignen- 

tur.  Et  audioi  numerum  signatorum,  cenium  quadra- 

ginta  quatuor  miliia  signaii  ex  omni  tribu  filiorum 

Israel.  Centum  (^uadraginta  quatuor  millia,  omnis 

omnino  Ecclesia  est.    Postea  vidi,  et  ecce  populus 

multus,  quem  dinumerare  nemo  poterat,  ex  omnibus 

gentibus  et  populis  et  linguis :  non  dixit,  Post  hsec  vidi 

alium  populum  ;  sed,  vidi  populum,  id  est  eumdem 

quemviderat  in  mysteriocentumquadragintaqua' 

tuor  millium,  hunc  vidit  innumerabilem  ex  omni 

tribu  etlingua  et  gente,  quiaomnes  gentes  insertm 

suntradici  credendo.  Dominus  in  Evangelio  totam 

Ecclesiam  tam  de  Judaeis  quamde  Gentibus,  in  tri- 

bubus  Israel  duodecim  demonstrat,  dicens  :  Sede^ 


bitis  super  duodecim  thronos,  judicantesduodecim  tribus 
Israel(Matih.  zix,  2S).Amiciistolisaibis:s{o\8Lsa.\b&By 
donum  Spiritus  sanctiintelligit.  E(  omnesangeiistO' 
bania  circuttu  throni ;angelos,  Ecclesiam  dicit ;  quia 
prseteripsam  nihil  aliud  describebat.  A.7 m/7ondt< 
miiii  unus  de  senioribus  dicens  ;  Isti  qui  amicti  sunt 
stolis  albis.quisunt  f  Unusde  senioribusquirespon- 
dit,  officium  mdicat  saoerdotum  ;  quia  Ecclesiam, 
id  estpopulum  inJilcclesiadocent,  quae  sitremune- 
ratio  laboris  sanctorum  :  dicens,  Hi  sunt  qui  vene^ 
runtexmagna  tribulaiione,  et  laoeruni  sioias  suas  in 
sanguine  agni.  Non  enim,  ut  aliqui  putant,  martyres 
soli  sunt,  sed  omnis  populus  in  Ecclesia:  quia  non 
in  sanguine  suo  dixit  lavisse  stolas  suas,  sed  in 
sanguiue  agni,  idest  ingratia  Dei  per  Jesum  Chris- 
tum  Oominum  nostrum,  sicutscriptum  est.  Etsan» 
guis  Filii  ejus  mundavii  nos  (1  Joan.  i,  72).  Et  qui  SC" 
dei  in  throno,  habiia  super  eos  :  ipsi  enim  thronus 
sunt,  superquos  habitat  Deus  in  sfecula,  id  est  in 
Ecclesia.  Neque  cxidei  supereossol,  neque  seslus:  sicut 
dicit  Isaias  de  Ecclesia,  Erit  in  umbra  ab  sestu  (hai. 
XXV,  4).  Et  deducet  ad  viiai  fontes  aquarum  :  omnia 
heec  etiam  in  prfesenti  vita  spiritualiter  Eccie- 
siae  eveniunt  ;  cum  dimissis  peccatis  resurgi- 
mus,  et  vitae  prioris  lugubris  ac  veteris  hominis 
exspoliati,  in  Baptismo  Christum  induimur;et  gau- 
dio  sancti  Spiritusimplemur.  Et  cum  aperuisset  si" 
^illum  septimum,  factum  esi  silentium  in  cceio  :  id  est, 
m  Ecclesia,  Quasi  media  hora  :  in  semihora,  osten- 
dit  initium  quietis  seternde.  Ei  vidi  septem  angeios. 
qui  stant  in  conspeciu  Dei.  Septem  angelos,  Ecclesiam 
dixit,  Qui accepe^'unt  septem  iubas,  id  est  perfectam 
praedicationem  :  sicut  scriptum  est,  Exalla,  sicut 
iuba,  vocem  tuam  (Ld.  lvim,  1).  Et  alius  angelus  venit, 
et  stelit  anteaitare  .-alium  angelum  qiiemdicit,  non 
posl  illos  septem  venit,  auia  ipseest  Dominus  Jesus 
Christus.  Habens  thuribuium  aureum  :  quodestcor- 

Eus  sanctum.  Ipse  enim  Dominus  factus  est  thuri- 
ulum,  ex  quo  Deus  odorem  suavitatis  accepit  ;  et 
propilius  factus  est  mundo,  quia  obtulit  seipsum  in 
odorem  suavitatis  (Ephes.  v,  2).  Et  accepit  angeius 
thuribulum,  ei  impievtt  illud  ex  igne  aitaris  :  accepit 
Jesus  corpus,  id  est  Ecclesiam,  et  ad  perficiendam 
Patris  voluntatem,  implevii  illam  igne  Spiritus 
sancti.  Et  factsR  sunt  voces  et  toniirua  et  fuigura  ei 
terrse  motus :  omnia  haec  spirituales  suni  EcclesisB 
prsedicationeset  virtutes.  Et  septem  angeii qui  habe^ 
oant  sepiem  tubas,  prwpararunt  se  ut  iuba  canerent : 
id  est,  Ecclesia  praeparavit  se  ad  praedicandum. 
Et  primus  angeius  tuba  cecinit,  et  facta  est  grando  et 
ignismixtus  sanguine:  facta  estiraDei,  quaehaberet 
in  se  multorum  necem.  Et  missa  est  in  terram,  et 
tertiapars  terrse  combusia  est,  et  teriiapars  arborum, 
et  omne  fenum  viride  combustum  esi :  quod  est  terra, 
hoc  et  arbores,  hoc  fenum,  id  est  hoinines.  Fenum 
auiem  viride,  carnem  intellige  sanguineametluxu- 
riosam,  secundumillud,  Omniscare  fenum(Isai.  xl, 
6).  Et  secundus  atigelus  iuba  cecinit,  et  veiut  mons 
magnus  ardens  igni  missus  est  in  mare,  et  facta  est  ter- 
tiapars  maris  sanguis  :  ardens  mons,  diabolus  est. 
Etquod  tertia  pars  terrse  vel  arborum,  hsec  tertia 
pars  maris.  Et  homines  habentes  animas,  impios 
dixit  <  :  ut  ostenderetin  carne  vivos,  sed  spiritua- 
liter  mortuos.  Et  teriiampartemnavium  coiTuperunt : 
doctrina  suahseretici  corruperunt  eos  qui  illis  ac- 
auieverunt.  Et  tertius  angeius  tuba  cecinit,  et  cecidit 
ae  ccelo  stella  magna  ardens  veiut  facuia :  de  Ecclesia 
dicit  cecidisse  hominessuperbosetimpios.Magnam 
verostellam  dixit  ;  quiapersonae  majorum,  et  po- 
testatem  vel  divitias  habentium.  Et  nomen  hujus 
sieilse  dicitur absinthium,  et  facia  estteriia  pars aquon 
rtim  tn  absinthium  :  tertia  pars  hominum  facta  est 
similisstellse  qusB  super  illam  cecidit.  Et  multi  ho- 
minum  moi^iui  sunt  ab  aquis,  quoniam  amaricavef  unt 
aquse.  Homines  mortui  suntab  aquis.  Hoc  inhis  qui 

'  Mss.,  arbores  habentium  animas  dixit. 


Si35 


IN  B.  JOANNIS  aPOCALYPSIM  EXPOSlTIO. 


U36 


rebaptizantur,  manifeffteintelligipotesi.  Etquartui 

angelus  tuba  cecinitj  et  percussa  est  tertia  parssolis,  et 

tertia  pars  lunae  et  tertia  pars  stellarutn  :  t»oI,  luna 

et  steiifle,  blcciesia  est,  ciijiis  tertia  pars  percnssa  est ; 

in  tertiaparte,  inteliiguutiir  omues  luali.  Percussa 

est  autem,  id  est  suis  malistradita  etvoluptatibus : 

ut  redundantibus  et  inoiescentibus  peccatis,  siio 

tempore  revelaretur.   Et  vidi  et  audivi  vocem  unius 

aquil3B  volantis  in  medio  cali,  et  dicentem,  Vx  !  vse  ! 

vm  habitantibus  terram !  Aquilam  Ecclesiam  inteili- 

gitvolantem  in  medio  CGeli,  idest  in  mediosuidis- 

ciirrentem,  et  plagas  novissimi  temporis  magna 

voce  prsedicantem.  Quando  enim  sacerdos  diem 

judicii  annuntiat,  aquila  in  medio  ccBli  volat.  Sicut 

ergo  supradictum  est,  aliusangelus  quemdixitas- 

cendisse  ab  ortu  solis,  Ecclesia  est,  ascendens  ab 

ortu  solis,  id  est  a  passione  vel  resurreclione  Do- 

mini.  Quod  autem  dicit,  Ne  Iseseris  terram,  neque 

mare  /Ecclesia  hoc  quotidie  prsedicando  malis  no- 

minibus  clamat.  Qiiod  dicit,  Vinumet  oleum  ne  Ix- 

seris;  in  vino  et  oleo,  omnesquisuntjusti  in  Eccle- 

Bia  intelliguntur  ;  quos  nemo  laedere  poterit,  nisi 

ad  probationem  iliorum  permiserit  Deus.  Quod  au- 

tem  ait,  centum  quadraginta  quatuor  miiliafuisse 

signatos  :  tota  Ecclesia  inteliigitur.  Unde  et  in  illis 

de  quibus  dixit  se  vidisse  populum  multum  quem 

dinumerare  nemo  poterat,  Ecclesia  eadem  signiti- 

cata  est.  Quod  autem  dixit,  amictos  essestolisalbis ; 

in  stolis  doiium  Spiritussancti  inteliigitur:  angelos 

stantes  circa  thronum,  Ecclesiam  dixit,  quia  pras- 

ter  illam  nihil  aliud  describebat.  Senior  qui  res- 

pondens  dixit,  Qui  sunt  isti,  et  unde  veneruntf  offi- 

cium  indicat  sacerdotum,  quipopulum  in  Ecclesia 

docent.  Quod  autem  dixit,  Laverunt  stoluSj  de  tota 

Ecclecia  dixit,  nonde  martyribus  tantum.  Denique 

nondicit  in  sanguiuesuo,  sed  in  san^nine agni, qnod 

utique  per  Baplismi  sacramentum  impletur.i?^  qui 

sedet  super  thronumy   habitat  supcr  illos  :  ipsi  enim 

throuus  sunt,  super  quos  habitat  Deus.  Neque  cadet 

super  eos  sol,  neqite  uUus  sestus  :  et  deducet  eos  ad  vitrn 

fontes  aquamm  :  omnia  heec  etiam  in  prfiBsenti  sae- 

culo,  et  his  diebus  spiritualiter  EcclesieB  eveniunt ; 

dum  ita  pergratiam  Dei  defenditur,  ut  persecutio- 

nibusmundihiijusexerceaturpotiusquamvincatur. 

Quod  dicit  in  semihora  silentmm  factum  in  ccelo  ; 

in  Ecclesiadicit,  etsigniticat  initium  quietisfleternae. 

Et  septem  angelis  tubis  canentibus  :  in  angelis  Ec* 

clesia,  in  tubispreedicatio  Ecclesi(eintelligitur.  Alius 

angelus,  quem  dixit  stetisse  ante  altare,  Christua 

Dominus  est.  Habens  thuribulum  aureum  :  corpua 

sciHcet  sanctum,  per  quod  Deus  Pater  passionis 

incensum,  odorem  suavitatis  accepit.  Quod  autem 

dicit,  Factie  suntvoces,  fulgura  et  tonitrua  vpraedica* 

tionessunt  Ecclesise  spirituales.  Septemangeli  qui 

se  prfieparaverunt  ut  canerent,  Ecclesia  est:in  qua 

per  totum  mundum  contra  omnia  peccata  vel  cri- 

minafit  preedicatio  spiritualis.  Quod  autem  canente 

primo  angeloterfiaparsterrsecombustaest,  signiii- 

cathominessuperbos  et  voIuptatibusdeditos,quos 

Deus  justo  judicio  permittit  incendio  luxuriae  vel 

cupiditatisexuri.  Quod  autem,canentesecundoan- 

gelo,  mons  ardens  cecidit  in  mare  ;  mons  ille  dia< 

bolus,  mare  mundus  iste  intelligitur.  Tertia  pars 

maris,  sicuti  jam  supra  dictum  est,  hominesiniaui 

et  impii.  Quod  autem,  tertio  angelocanente,  stella 

magua  ceciditde  coelo,  homines  magni  inteiligun- 

tur,  qui  malis  moribus  et  iniquis  actibus  de  Eccle- 

sia  tanquam  de  ccelo  cadunt.  Quoddicil,  Multiho- 

minum  mortui  sunt  ab  aquis,  quoniam  amaricaverunt 

aqux;  hoc  in  his  qui  rebaptizantur  intelligi  potest. 

Quod  autem,  canentequartoangelo,  solis,  et  lunae 

et  stellarum  tertia  pars  percussa  est;inhis  Ecclesia 

intelligitur,  in  qua  quotidie  qui  mali  vel  flcti  sunt, 

fiersuadente  diabolopeccatorum  vulneribus  percu- 

tiuntur  in  anima.  Quodautem  dicitAquilam  volan- 

tem  in  medio  cceh,  et  clamantem,  Vae  I  vae  !  vce  ! 

Ecclesiam  intelligi  volult  volantem  in  medio  coBli, 


id  est,in  mediosui,  et  per  assiduitatem  praedtcatio* 
nis  plagas  novissimi  temporis  annuntiantem. 
Quando  enim  sacerdos  in  Ecclesia  Deidiem  judicii 
annuntiat,  aquila  in  medio  coeli  volat.  (^oncedat 
divina  pietas,  ut  dum  etsacerdotes  studenl  jugiter 
praedicare,  et  popnli  ea  quse  prsedicantur  fidehter 
adimpiere,  simulmereantur  adfieterna^  pervenire, 
preestante  Domino  Jesu  Ghristo,  qui  vivit,  etc. 

HOMIUA   VII. 

[Id.  IX  et  x.J  Modo,  fratres  charissimi.cum  Apoca- 
lypsislegeretur,  audivimus  auia  quinto  angelo  tuba 
canente,stella  de  ccelo  ceciaerit  super  terram.  Una 
stelia  corpus  est  multorum  cadentium  per  peccata. 
Et  data  est  ei  elavisputei  abyssi:  stella,  abjssusypu- 
teus  homines  sunt.  Ergo  stella  cecidit  de  ccbIo  :  id 
est,  popuius  peccator  de  Ecclesia.  Et  accipit  putei 
abyssi  clavem :  id  est,  potestatem  cordis  sui,  ut  ape- 
riat  cor  suum^  in  quo  diabolus  deligatus  dod  com- 
pescatur  utfaciat  voluntatem  suam.  Et  aperuit  pU' 
teum  abyssi:\d  est,manifestavit  cor  suum  sine  ullo 
timore  vel  pudore  peccandi.  Et  ascendit  fumus  de 
puteo  :  id  est  de  populo  ascendit  quod  cooperit  et 
obscurat  Ecclesiam,ita  ut  dicatur,  Et  obscuratus  est 
sol  et  acrde  fumoputei.  Obscuratum  dixit  soiem^  non 
cecidisse  '.Peccata  enim  malorum  et  superborum 
hominum,  quae  passim  committuntur  per  orbem, 
obscurant  solem.id  est  Ecclesiam,et  sanctis  ac  jus- 
tis  interdum  faciunt  obscuritatem  :  quia  tantus  est 
malorum  numerus,  utaUquotiesvix  inter  eos  appa- 
reant  boni.  Sicut,  inquit,  fumus  fornaeis  magnas.  Et 
ex  fumo  putei  cxie^unt  locustae  in  terram,  et  data  est  eit 
potestaSy  sicut  habent  potestatem  scorpii  lerrae  '  id  est, 
Veneno  Ifedere.  Et  pneceptum  est  illis,  ne  icederent 
fenum  terras  neque  omnem  arboremj  nisi  homines.  Et 
datum  est  eis  ne  occiderent  eos,  Et  quia  duie  partes 
suut  in  Ecclesia,  bonorum  scihcet  et  malorum ;  una 
pars  sie  percutitur  ut  corrigatur,  alia  voluptatibus 
suis  relinquitur.  Pars  bonorum  humiUationi  >  tra- 
ditur  ad  cognilionem  justitiee  Dei,  et  commemora* 
tionem  poenitentiae,  «icut  scriptura  est,  Bonum  mihi 
quodhumiliasti  me^utdisceremjustificaliones  tuas(Psd. 
cxviii,  17).  Datum  est  eis  ne  occiderent,  sed  ut  eruda- 
rent :  et  cruciatus  eorum  sicut  cruciatus  seorpii^  cum 
percutit  ^omtnem  :hoctunc  fit,quan<io  diabolus  per 
vitia  vel  peccata  venena  propinat.^f  qucerent  homi- 
nes  mortem  :  mortem  vero  requiem  dixit.  Quserent 
itaque  mortem,sed  malis,id  est  tribulationibus,ut 
ipsi  requiescant,dummaIamoriuntur.  Supercapita, 
inquit,  earum  tanquam  coronsp  similes  auro.  Ecclesia 
superius  descriptaest  in  vlginti  quatuorseoioribus, 
qui  habent  coronas  aureas ;  isti  autem  similes  auro, 
htereses  sunt,qu8e  imitantur  Ecclesiam.f*/  habebant 
capillos,  sicut  capillos  mulierum:  xa  cSipiWls  mulierum 
non  solum  sexum  efTeminatum,  sed  etiam  utriim' 
que  sexum  voluit  ostendere.  Et  habebant  eaudas  si- 
miles  scorpiis,et  aculei  in  caudis eart«m.'caudashffre- 
ticorum  proepositos  dicit,  sicut  scriptum  est,  Pro- 
pheta  doeens  mendaciumy  hic  est  cauda  (Isat.  ix,  15) ; 
qui  sunt  pseudo-proptiet«e,  et  hi  crudelia  regum 
iussaimplent.  Habentes  superse  regemangelum  aiyssi: 
id  est,  diabolum  vel  regem  ssecuii.  Abyssus  popu- 
lus  est.  Cui  nomen  hebraice  AbaddonygrxceoLitfhXw^y 
latine  Perdens.  Vx  unum  abiii^  et  ecc^  duo  vse  veniunt, 
post  hsec.  Ex  sextus  angelus  ttiba  cecinit:hine  incipit 
novissima  prffidicatio.  Et  audivi  unum  ex  quatuor 
comibus  angelum  attaris  aurei,  quod  est  in  conspectu 
Deiy  dicentem  sexto  angelo,  qui  habebat  tubam  :  Solve 
qttatuor  angelos,  qui  alltgati  sunt  in  flumine  magno  Eu- 
phrate.  Altarequod  estin  conspectu  Dei,Ecclesiam 
vuit  intelligi,  quie  in  tempore  novissimie  persecu- 
tionis  audeat  crndelissimi  regis  verba  aut  jussa 
contemnere,etabobtemperantihusdi8cedere.&/rf 
quatuorangelos  in  flumine  Euphrate.  Flumea  Euphra- 
tem  peccatorem  populum  dixit,  in  quo  satanas  et 

'Mas.,  ad  atemam  beatitudinsm  * 
<  Mss.  oecidisse. 
*  Ms8.  humiliation. 


2437 


APPfiNDlX. 


S438 


propria  Yoluntas  ligata  est.  Euphrates  autem  flu- 
vius  est  Babylouis,  siout  Jeremia»  in  medio  Baby- 
loois  submittit  librum  in  Euphratem(/erem.Li,63). 
Et  soluti  sunt  quatuor  angeli,  id  est  incuoata  perse- 
cutio  est.  Parati  in  Uorarn  et  diem  et  mensem  et  an- 
numf  ut  occiderent  tertiam  partem  hominium  :  heec 
Bunt  quatuor  tempora  trienuii,  et  pars  temporis. 
Et  numeruSf  inquit,  exercituum  bis  myriades  myria- 
dum,  audivi  numerum  eorum  :  sed  non  dixit,  quot 
myriadum  (a).  Vtocciderenttertiainparlemhominum: 
hsec  est  superborum  pars  lertia,  de  qua  descendit 
Ecclesia.ff  tidi  equos  in  visione^et  quisedebant  super 
eosj  habebant  loricas  igneas,  et  hyactnihinas  ac  sulfu- 
reas.  Equos  homines  dicit,  sessores  veio  spiritus 
nequaui,  armatos  igne,  fumo  et  sulfure.  Bt  capita 
equorum  erantsicut  Itonum  :  ad  sseviendum  in  per- 
secutione.  Ex  ore  eorum  exit  fumus,  ignis  et  sullur  : 
id  estjbiasphemiee  deoreeorumcontra  Deum  egre- 
diuntur.  Caudsi' eorum  similes  serpentibus.  Caudas 

Ereepositos  diximus,  capita  principes  mundi.Kt  in 
is  nocet  diaboius,  et  sine  his  nocere  non  potest : 
aut  enim  sacrilegi  reges  male  jubendo,  aul  sacri- 
legi  sacerdotes  male  docendo  noceut.  Et  vidi,  in- 
quit,  alium  angelum  fortem  descendentem  de  citlo^ 
amictum  nube^  et  iris,  id  est  arcus,  in  capite  ejus, 
et  facies  ejus  erat  ut  «o/:amictus  nube,  Dommus  in- 
teliigitur  amietus  Ecclesia.  Legimus  enim  sanc-> 
tos,  nubes  ;  sicut  Isaias  dicit.  Qui  sunt  hi,  qui  ut 
nubes  volant  (/5ai.LX,8)?  Indutum  itaque  nube  spi- 
rituah,  id  est,  sancto  corpore  Christum  intellige. 
Et  iris  super  caput  ejus  :  id  est,  vel  judicium  quod 
tit  et  quod  futurum  est,  vel  promissio  perseverans, 
Ecclesiam  enim  describit  in  Domino,dicens,  Et  fa* 
cies  ejussicut  sol ;  id  est,  de  resurrectione.  Sicut  sol 
enim  apparuit,  qnando  a  mortuis  rcsurrexit.  Et 
pedes  ejus  sicut  columna^  ignis.  Pedes  Apostolos  dicit, 
per  quos  in  universo  mundo  doctrinaejus  discur- 
rit  :  aut  certe,  quia  pes  novissima  pars  corporis 
est.  Ecclesiamdicit  post  iguem  novissimee  persecu- 
tionis  futuram  sauclorum  cliuitatem.  Et  posuit  pe* 
dem  sunm  dexierum  super  mareySinislrum  auiem  super 
mare,  sinistrum  autem  super  terram  :  id  est,ad  praj- 
dicandum  trans  mare,  et  in  uuiverso  orlie  lerra- 
rum.  Et  clamavit  voce  magua,  quemadmodum  leo  ru- 

?^it  :  id  esl,  fortiter  prtedicavit.  Et  cuvi  clamasset, 
ocuta  sunt  septem  tonitrua  voces  suas,  qu(B  sunt  et 
septem  tubai.£<  audivi  vocem  dicentem  de  caplo,Signa 
quas  locuta  sunt  septem  tonitrua,  noli  ea  scribere  : 
propter  obtundendos,  ut  uou  passim  omnibus  im- 
piis  pateant  verba  Dei  Alio  denique  loco  propler 
servos  tuos  :  Ne  signaveris,  inquit,  verba  prophetiss 
hujus.  Et  ostendit  quibussignari  jusserat,  et  quibus 
non :  Qui  perseveravent,  inquit,  nocere^  noceat ;  et  qui 
in  sardibus  est,  sordescat  adhuc  (Apoc.  xxn,  10,  11). 
Hoc  est,  Propterea  in  similitudiuibus  loqiior  illis,  ut 
qui  justus  est,  justiora  faciat,  simiiiter  et  sanctus 
sanctiora ;  hoc  est,  Vestri  felices  oculi,  quoniam 
vident,  et  aures,  quoniamaudiunt :  istis  enim  non 
sunt  signata  verba  libr;,  malis  autem  signata  sunt. 
Et  iuravit  angelus  ille,  quoniam  tempus  jam  non  erit  : 
sea  in  diebus  septimi  angeli,  cum  cceperit  tuba  canere  : 
septima  tuba  tinis  est  persecutionis  et  adventus 
Domini.ProptereadixitApostolnsinnovissimatuba 
fieri  resurrectionem  (I  Car.  xv,  52).  Quod  autem  si- 
cut  supra  dictiim  est,  quinto  angclo  tuba  cancMite 
iterum  stellam  dixit  cecidisse  de  coelo ;  eliam  el  baec 
slella  corpus  est  mullarum  steiiarum  de  coeio,  id 
estde  Ecclesia  cadentium,  et  siguiticat  populum 
snperbum  et  impium.  Quod  aulem  data  est  ei  clavis 
ahyssi ;  dimissus  esl  in  potestate  cordis  sui,  ul  ape- 
riat  cor  suum  diabolo,  et  absque  ulla  revcrenlia 
exerceatomnemaium.Quodautem  ascendit  fumus 
deputeo;  id  est,  de  populo  malo  :  et  obscuravit 
solem  et  lunam;  obscuratum  solem  dixit,non  occi- 
disse.  Hoc  ideo,  quia  peccata  malorum  et  superbo- 

(a)  Sicomnino  Tichonius,  teste  Primasio. 


rum  hominum  obscurare  videntur  solera^  dum  sanc- 
ti»etjustisinterdumpermidtastiMbuiationesfaciunt 
obscuritatem.  Sed  iumen  eorum  exstinguere  non 
possunt,  quia  iliisad  malum  consentire  non  acquies- 
cunt.  Quod  autem  dicit,  Ex  lumo  putei  exisse  locus» 
tas,  et  accepisse  voteslatem  lanlendi :  et  datum  est  eis  ne 
occiderent  eo4  ;noc  xdeOj  quia  duse  partes  sunt  in 
Lcclesia,  bonorum  scilicet  et  malorum.  Una  pars 
sic  percutitur  ut  corrigatur,  alia  voluptatibus  suis 
relmquitur.Quod  autem  dixit,CrKcm^u«eartt77i  sicut 
cruciaius  scorpii^  cum  percutit  hominem  :  hoc  tunc  tit, 
quando  diabolus  luxuriosis  hominibus  per  vitia  et 
peccata,  in  modum  scorpii  venena  propinat.  Et 
super  capiia  earum  tanquam  coronx  similes  auro.  Vi- 
ginli  et  quatuor  seniores,  in  quibus  Ecclesia  des- 
cripta  est,  coronas  aureas  habebant  :  isli  autem 
similes  auro,  haereses  scilicet  quse  imitantur  Eccle- 
siam.Quodautem  capilloshabebant  mulierum;  in 
capillis  non  solum  sexum  effeminatum^  sed  etiam 
utrumquescxumvoluitostendere.lncaudisearum, 
quae  erant  tanquam  scorpii,  duces  vel  principes 
hsereticorum  intelliguntur:  sicut  scriptum  est,  Pro- 
pheta  docens  mendacium  hic  est  cauda.  Habebant  super 
se  regem  abyssi  :id  est,  diabolum.  In  abysso  popu- 
lus  malus  intelligitur^  cui  diabolus  dominatur.  Ai- 
tare  quod  dixit  esse  in  conspectu  Dei,  Ecclesiam 
vult  iuteiligi,qu8evelut  aurum  purgalum,  tempore 
novissimse  persecutionis  audeat  crudelissimi  regis 
jussacoutemnere,etabobtemperantibusdiscedere. 
Quod  aulem  dicitquatuor  angelos  ligatos  in  flumine 
Euphrate ;  flumen  Euphrates  populum  peccatorem 
signiiicat,  in  quo  satanas  et  propria  voluntas  ligata 
est.  Euphrates  autem  est  fluvuis  Babylonis,  quse 
interpretatur  Confusio.  Unde  ad  ipsum  fLuvuim 
pertineut,  quicumque  res  confusione  dignas  exer- 
cent.  Quod  autcm  dicit  se  vidisse  equos,  et  qui  se- 
debant super  ipsos,  habebant  loricas  igneas  et  hya- 
cinthinas  et  sulfuieis  ;  equos,  superbos  homines 
dicit,  et  sessorem  eorum  diabolum  et  angelosejus. 
Quod  autem  dicit  capita  equorum  sicut  leonum, 
propter  violentam  persccutionem  malorum  homi- 
num  dictum  eai.  Et  ex  ore  eorum  exiit  ignis,  fumus 
et  suljur  :  id  est,  blasphemiae  de  ore  eorum  contra 
Deum  egrediuntur.  In  caudis,  qute  erant  similes  ser- 
pentibus,  sicut  jam  supra  dictum  est^  principes  et 
preepositi  sunt  haereticorum,  per  quos  leedere  con- 
suevil  diabolus.  Aut  euim  sacrilegi  reges  maie  ju- 
bendo,  aut  sacrilegi  sacerdotes  male  docendo  ^ 
nocent.  Angelumquem  dixitamictum  nube,Domi- 
nus  et  Salvator  uoster  est,  amictus  nube,  id  est 
Ecclesia:  quia  de  sanetisscripttim  est.  Qui  sunt  isti, 
quiut  nubcs  t7o/an/?Quod  autem  dixit,  Facies  ejus  ut 
sol,  propter  resurrectionem  Domini  dixit :  sicutsoi 
euim  apparnit,  quando  a  mortuis  resurrexit.  In  pe- 
dibus  ejus,  qui  erant  sicut  columnee  iguis,  Apos« 
toli  figurati  sunt,perquos  in  univerKomundodoc- 
trina  ejus  discurrit.  Quod  autem,  posuitpedem  sunm 
dexterum  super  mare,  hoc  siguificavit,  quod  praedi- 
calio  ejus  usque  trans  mare,  et  in  universum  mun- 
dum  itura  esset.  Quod  autem,  velut  leo  rugiens  clon 
maoity  hoc  ideo  quia  ex  potestate  fortiter  prsedicavit. 
Quod  autem  dixit,  StV/na  quse  locuta  suntsepiem  tonx- 
trua,  propter  obtundendosdictum  est,  de  quibus  in 
Evangelio,  Nolite  sanctum  dare  canibus  {Matth.  vn,6) : 
id  esl,  ut  non  passim  omnibus  impiis  pateat  ver- 
bum  Dei.  Alio  denique  loco  propter  servos  suos 
dixit  :  Ne  signaveris,  mquit,  verba  prophetix  hujus. 
Et  ostendit  qnibus  signari  jnsserit,  et  quibus  uon  : 
Qui  perseveraverit,  inqjiil,  nocere,  noceat  :  et  qui  in 
sordibus  est,  sordescat  adhuc.  Ecce  quibus  siguatum 
estverbum  Dei.  Proplereaiu  simiiitudinibus  loquor 
illis,  ul  qui  justus  est,  justiora  faciat,  simiiiter  dt 
sanctus  sanctiora.  Ecce  quihus  signatum  non  est. 
Quam  rem  oremus  ul  etiam  in  nobisimpiere  Domi- 


'  Mss.,  prcedicando. 


2439 


IN  B.  JOANNIS  APOCALYPSIM  EXPOSITIO. 


2440 


nus  pro  sua  pietate  dignetur^qui  cum  Patre  et  Spi- 
ritu  sancto  vivit  et  regnat.  Araen. 

HOMILIA  VIII. 

[Ib.  X  et  XI.]  Vox  de  coelo,  imperium  est  Dei,  qui 
Ecclesiae  cor  tangit,  et  jiibet  percipere  eam,  qiiia 
Ecclesia  ^  aperlo  libro  futuram  pacem  prtedicavit. 
Etabii  adangelum,ut  daretmihi  librum:  hoc  exper- 
sona  Joannis  Ecclesia  dicit,  desideransperdoceri. 
Et  tunc  dixit  mihi,Accipe  etcomedeillum:  id  est,  tuis 
vjsceribus  pande,  et  describe  in  latitudine  cordis. 
Et  factet  amaricari  ventrem  /utim,  sed  in  ore  tuo  erit 
duke  ut  mel  :  id  est.  cum  perceperis,  oblectaberis 
eloquii  divini  dulcedine,  sed  amaritudinem  senties 
cum  prsedicare  et  operari  coeperis  quod  intellexe- 
ris  ;  sicut  scriptum  est,  Propter  verba  labiorumtuo" 
rum  ego  custodivi  vias  duras  (Psal.  xvi,  4).  Et  aliter, 
Erit,  inquit^  in  oi-e  tuodulce  ut  meU  ^t  in  ventre  tuo 
amaritudo.  In  ore  intelliguntur  boni  et  spirituales 
Christiani,  in  ventre  carnaies  etluxuriosi.  Inde  est 

3uod  cum  verbum  Dei  praedicatur,  spirituaiibus 
uice  est :  carnalibus  vero,  quorum  secundum 
Apostolum  Deus  venter  est  (Philipp.  iii,  19),  ama- 
rnm  videtur  et  asperum.  Et  data  est  mihi  arundo 
virgas  similiSj  dicens  :  Surge  et  metire  iemplum  Dei  et 
altare,  et  adoranies  tn  eo.  Surgey  excitatio  est 
Ecclesia^.  Non  enim  hic  Joannes  sedibundus  *  au- 
diebat.  Metire  templum,  et  altarefet  adorantes  in  eo: 
Ecclesiam  jubetrecenseri,et  prseparariadultimum, 
et  adorantes  in  ea.  Sedquia  non  omnes  qui  viden- 
tur,  adorant,  ideo  dixit,  Atrium  quod  est  foris  tem* 
plum,  ejice  foras,  et  ne  metiaris  illud.  Ipsi  atrium 
sunt  qui  videntur  in  Ecclesia  esse,  et  foris  sunt, 
sive  hfleretici,  sive  male  viventescatholici.Quonmm 
datum  est  gentibus,  et  civitatem  sanctam  calcabunt 
mensibus   quadrnginta  duobus.  Qui  excludentur,  et 

3uibtis  dabitur,  utrique  calcabunt  eam.  El  dabo 
uobus  iestibus  meis  :  id  est,  duobus  Testamentis. 
Et  prophetabunt  diebus  mille  ducentis  sexaginta  :  nu- 
merum  novissirace  perseculionis  dixit,  et  futurae 
pacis,  ettotius  temporis  a  Domini  passione  ;quo- 
niam  utrumque  tempus  totidem  dies  habet,  quod 
suo  in  loco  dicetur.  Saccis,  id  est  ciliciis,  amicti. 
Quod  in  i$ouo),o7^<75c,  id  est,  in  confessione  sint  cons- 
tituti,  quiaexcensuhumilitatisdixitsaccisamictos. 
Dehinc  ostenditqui  sunthi  duo  testes,  dicens,  /fi 
sunt  dux  olivse  et  duo  candelabra,  in  conspectu  Do^ 
mini  terrx  stantes  :  qui  sunt  qiii  stant,  non  qui  sta- 
bunt.  Duo  candelat>ra  Ecciesiaest,  sed  pro  nume- 
ro  Testamentorum  dixit  duo.  Sicut  quatuor  an- 
gelos  dixit  Ecclesiam,  cum  sintseptcmpronumero 
angelorum  terrse:  ita  ex  septem  candclabris,  si 
unuin  vel  ampiius  pro  locis  nominet,  tota  Ecclesia 
est.  Nam  Zacharias  unum  candelabrum  vidit  sep- 
tiforme,  ethas  duas  olivas  (Zach.  iv,  2,  3),  id  est, 
Testamenta  infundere  oleura  candeiahro,  id  est  Ec- 
clesiae.  Sicut  suntibidem  septem  oculi,  septiformis 
gratia  Spiritus  sancti,  qui  sunt  in  Ecclesia,  inspi- 
cientes  tolam  terram,  Et  si  quis  vult  eos  liedere  vel 
occiderCi  ignis  exiet  ex  ore  eorum,  ei  devorabil  ini' 
micos  eorum:  id  est,  siquis  Ecclesiam  vel  Iseditvel 
Iredere  voiuerit,  precibus  oris  ejus  divino  igne  aut 
in  praesentiad  correctionem,  aut  in  futuro  saeculo 
ad  damnationem  consumetur.  Hi  habent  potestatem 
claudere  ccrlum  nubibus,  ne  pluat  in  diebus  prophetix 
ipsorum.  tlabent,  ait ;  non,  Habebunt :  hoc  ideo  di- 
cir,  qiiia  lempus  auod  nuncagitur  significavit.  Sed 
etspiritualiter  CGeium  clauditur,  ne  imbrem  pluat, 
idestne  occuito,  sed  tamen  justo  judicio  Dei  su- 
per  sterilem  terram  de  Ecclesia  benedictiodescen- 
dat.  Et  cum  finierint  iesiimonium  suum,  bestia  qum 
ascendit  de  abysso^  faciet  cum  eis  pvxlium.  Aperte 
haec  omnia  ostendit  ante  novissimam  persecutio- 
nem  fieri,  cum  dicit,  cum  (inierinttestimoniumsuum  : 

*  Mss.,  EcelesicB. 

*  In  editis  deest,  sedibundus.  Habeturin  Ms.  Petrensi 
et  apud  Bedam. 


utiq.ne  illud  gnod  praebent  ^usque  ad  revelationem 
Christi.  Et  vineet  eos,  et  aceidet:vincett  in  eis  aui  suc- 
cubuerint ;  occidet,  ineisquiconfessi  Deumfuerint. 
Et  corpua  eorum  projicietur  inplateitcivitatismagnse: 
duorum  dicit  unum  corpus,  aliquaado  corpora, 
ut  et  numerum  Testamentorum  servaret,  et  Eccie- 
siae  unum  corpus  ostenperet '.  In  plateis  eivitatis 
magnie:  idest,in  medio Ecclesiee.  Etvident  depopulis 
et  tribubus  ei  linguis  corpus  eorumy  per  dies  tres  et  di» 
midium  :  id  est,  annos  tres  et  menses  sez,  Miscet 
enim  tempus,  nunc  pnesens,  nunc  futuram  :  sicut 
et  Dominus  dicit,  Veniet  hora,  in  qua  omnis  qui  oc- 
ciderit  vos,  arbitretur  obsequium  se  prsestare  Deo  (Joan. 
XVI,  2).  Etnunc  est,  et  veuiet.  Eteorpora  eorum  non 
sinunt  poni  in  monumenio.  Votum  eorum  ad  impu- 
gnationem  dixit :  non  quo  valeant  facere  ne  sit 
Ecclesia  in  memoria,sicut  etiilud,  Nee  vos  intraiis, 
nec  alios  siniiis  inirare  {Matth.  xxiii,i3) ;  cum  multi 
introierintetiam  illis  impugnantibus.  Sic  ergo  noa 
sinunt  poni  in  monumento.  Et  inhabitantes  terram 
gaudent  super  eos,  et  epulantur,  et  munera  tnvicem 
mitiunt.  Hoc  semper  factum  est,  et  nunc  invicem 
mittunt,  et  novissime  gaudebunt  et  epulabuntur; 
quoties  enim  justi  affliguntur^  exsultant  injusli,  et 
epulantur.  Quoniam  hi  duoPropheiaperueiaverunteos: 
pcr  plagas, quae  pro  coutempluTestamentorum  Dei 
humauum  genus  affligunt.  Denique  etiam  ipsevi- 
susjustorumgravat  injustos,sicutipsi  dicunt,  Gra- 
vis  est  nobis  eiiam  ad  videndum  (Sap.  ii,  15).  Gaude- 
bunt  autem  ubicumque,  veluti  jamnihilhabueriQt 
quod  impatieuter  ferant,  disturbatis  et  occisis  jus- 
tis,  et  eorum  haereditate  possessa.  Et  f)ost  dies  Ins 
et  dimidium  spiritus  viise  a  Deo  intravit  in  illos.  Jam 
dictum  est  de  diebus.  Huc  usque  angelus  futurum 
narravit,  et  inducit  factum  quod  futurum  audit. 
Et  stetemnt  super  pedes  suos^  et  timor  magnus  ceeidit 
super  videnteseos.  Et  audivi  voeem  magnam  de  ccelodi- 
eentem,  Ascendite  huc:  et ascenderunt  ineoelum  in  nube. 
Hoc  est  quod  Apostolus  dixit,  Rapiemur  in  nubibus 
obviamChristo  (l  Thess.iv,  16).  Anleadventumautem 
Domini  nuili  hoc  posse  contingere  scriptum  est : 
InitiumChristus,  deindehi  quisunt  Christi  in  adventu 
ejus  (1  Cor.  xv,  ^3).  Unde  excluditur  omnis  suspicio 
quorumdam,qui  putant  hosduos  testesduos  Tiros 
esse,  et  ante  adventum  Christi  ccelum  in  nubibus 
ascendisse.  Quomodo  autem  potuerunt  habitantes 
terram  de  duorum  nece  gaudere,  cum  ia  una  civi- 
tate  morerentur,  etmunerainvicemmittere,  sitres 
dies  sint,  qui  antequam  gaudeant  de  nece,  coa- 
tristabuntur  de  resurrectione  ?  Aut  quales  epalflc 
aut  voluptas  esse  potest  in  plateis  epmantium,  ca- 
daveribus  humanis  epulis  morbum  triduano  fetore 
reddentibus?  UndenosDominusIiberare  dignetur. 
Amen. 

nOMlLU  IX. 

[Ib.  xietxu.]Quodaudivimus,fratres,inlectione 
quaerecitataest,  quiatn  iHahorafaetusestterrxmotMS 
viagnus ;  in  iilo  terrse  motu  persecutio  inteUigitur, 
quam  diabolusper  maloshomines  exercereconsue- 
vit.  Et  decimaf  inquit,  pars  eivitatis  eeeidit,  et  oeciss 
sunt  in  ierrae  motu  nomina  virorum  septem  millia.  Et 
denariusetseptenariusperfectusestnumerus:quod 
8i  non  esset,  a  parte  totum  intelligendum  eral.  Duo 
suntenimfledificiain  Ecclesia;unum  suprapetram, 
aliud  supraarenam :  quod  supraarenam  est,  dicitor 
corruisse.  Et  caeteri  timueruntf  et  dederunt  claritateu 
Deo.  Illi  dederuntclaritatem,quisuprapetramadi- 
ficati  sunt,  et  cum  illis  qui  supra  arenam  erant, 
cadere  nonpotuerunt.Ideo  autem  dixit,  ^mtifrMi, 
quiavidensjustus  peccatoris  interitum,  plus  acceo- 
ditur  in  observatione  praeceptorum,  sicut  didlar, 
Et  lavabit  manus  in  sanguine  peccatoris  IPsal.  Lvn. 
1 1).  Et  apertum  est,  inquit,  templum  Dei  tn  eetto  ;  \d 
est,  in  Ecclesia  incarnationis  ChriBti  mysteria  pate- 

*  Primasius,  perhibent. 

*  Hic  Mss.  aadunt,  quod  est  illud :  Projecistis  seme^ss 
meos  retro. 


un 


At>PENDlX. 


2442 


facta  sunt :  uDde  ostenditur  Ecclesia  CGehinoi  esse. 
Et  visa  est  arca  testamenti  ejus  in  templo  ejus :  id  est, 
iQtellectum  est  Ecclesiam  esse  arcam  testamenti. 
Et  facta  sunt  fulgura  et  tonitrtui  et  terrse  motus:  haec 
omnia  sunt  virtutes  prfledicationis  et  coruscationis 
et  bellorum  Kcclesifie.  Et  signum  magnum  est  in  ccelo 
visum,  mulier  amicto  sole^etiuna  sub  pedibus  ejus  :  EC' 
clesiam  dicit,  partem  suam,  id  est,  homines  fictos 
et  malos  Christianos  sub  pedibus  habere.  Et  in  capite 
ejus  coronastellarum  duodecim,  Istaedaodecimslelifie, 
duodecim  Apostoli  intelligi  possunt.    Sole  autem 
amicta  spem  resurrectionissignifica(,propterilIud 
scriptum  est.  Tuncjusti  fulgebunt  sicut  sot  inregno 
Patris  eorum  (Matth.  xni,  43).  Draco  magnus  rufus  : 
diabolus  est  quaerensEcclesiae  natum  devorare.  Ha- 
benSf  inqmi,  cornm  decem  et  capita  septem:  capitare- 
ges  sunt,  cornua  vero  regna.  In  septem  eiiimcapi- 
tibus  omnes  reges,  in  decem  cornibus  omnia  regna 
mundi  dicit.  Et  cauda  ejus  trahebat  tertiam  partem 
stellarumcoeli,  et  misit  eas  tn  l^rram. 'catidaprophetffi 
iniqui  sunt,   id   esl  haeretici,  qui  stellas  crpji   per 
iteratum  baptismaadhsprentes  sibi  dejiciunt  in  ter- 
ram  ;ipsisuntsub  pedibus  mulieris  Multi,  hoinines 
illos  esse  sestimant,  quossibi  consentientcs  diabo- 
lusfecitsodales :  multi,angeios,qui  cum  illoquando 
cecidit  prsecipitati  sunt.  Parturiens  cruciatur  ut  pa- 
riat  :  per  omne  tempus  quotidie  pari  Kcclesia  in 
prosperis  et  in  adversis.  Et  draco  steti  ante  mulie- 
rem  quie  erat  paritura^  ut  cum  peperisset  fiUum  ejus 
cIetH)rare^' semper  enim  in  cruciatibus  parit  Eccle- 
sia,  Christuin  per  membra,  semperetdracoquaerit 
devorare  nascentem.  El  genuit  mulier  filium  mascu- 
lum  :id  est,  Christum.  Deinde   corpus  ejus,  id  cst 
Ecclesia,semper  generat  Christi  membra.MascuIum 
aiitem  dixit,victoremadversus  diabolum.  Et  mulier 
fugitin  eremum:  mundum  istum  non  incongrue  ere- 
mum  accipimus,  ubi  usque  in  finem  Christus  Ec- 
clesiam  gubernat  et  pascit,  in  quo  ipsa  Ecclesia 
superbos  et  impios  homines  tanquam  scorpiones 
et  viperas,  et  omnem  virtutem  satanse  per  Christi 
adjutorium  calcat,  et  conterit.  Et  factum  est  bellum 
in  ccelo  :  id  est,  in   Ecclesia.  Michael  et  Angeli  ejus 
pugnabant  cum  dracone :  Michaelein,  Cbristum  iutel- 
lige ;  et  Angelos  ejus,  sanctos  homines.  Et  draco 
pugnavitet  angeli  ejus  :  id  est,  diabolus  et  homines 
voiuntati  ejus  obtemperantes.  Nam  absit  iit  creda- 
mus  diabolum  cum  angelis  suis  in  coelo  ausum  esse 
pugnare,  qui  in  terra  unuin  Job  ausus  non  esl  ten- 
tare,  nisi  eum  a  Domino  postularet  ut  laederet.  Et 
non  valuerunt,  neque  locus  eorum  inventus  est  amplius 
in  coelo:  idest,  in  liominibus  sanctis,  quicredentes, 
semelexpulsum  diabolumejusque  satellitesampius 
non  recipiunt;  sicut  Zacharias  dixit,  ut  semel  ex- 
terminaU  idola  amplius  non  recipiant  locum.  Et 
expulsus  est  draco  magnus^  anguis  antiquus  qui  dicilur 
diabolus  et  satanas,  et  angeli  ejus  cum  eo  :  diabolus  et 
spiritus  immundi  omues  cum  suo  principe  de  sanc- 
torum  cordibus  expulsi  sunt  in   terram,  id  est,  in 
homines  qui  terrena  sapiunt,  et  totam  spem  suam 
in  terra  constiluunt.  Etaudivi  vocem  magnamdecaslo 
dicentem,  Modo  facta  est  salus  et  virius  et  regnum  Dei 
nostri :  id  est,  Ecclesine.  Ostendit  in  quo  ccelo  ista 
fiant.  Apud  Deum  enim  semper  fuit  et  virtus  et  re- 
gnum  et  potestas  Filii  ejus:  sed  inEcdesiadixitper 
Yictoriam  factam   Christi  salutem,  quam  videntes 
illi  de  quibus  Dominusdixit,Mu/^tjus(t  et  Propheix 
cupieruntviderequse  videtis  (Matih.  xiii,  17);dixerunt, 
Modo  facta  est  salus  Domini  nostri.  Quoniam  exclusus 
est  accusator  fratrum  nostroi'um,  etc.   Si  aiitem,  ut 
quidam  putant,  Angelorum  vox  est  in  ccelo  supe- 
riore.  et  non  sanctorum  in  Ecclesia,  non  dicerent, 
accusator  fratrum  nostrorum,  sed,  accusator  nostor ; 
nec,  accusat,  sed,  accusabat.  Quod  si  justos  in  terra 
positos  appeilaverunt  Angeli  fratres  siios,  non  erat 
gaudium  missum  esse  diabolum  in  terram,  queai 
molestiorem  possint  experiri  sancti  secum  in  terris 
positum,  quam  si,  ut  dlcilur,  adhuc  esset  in  ccelo. 

Patrol.  XXXV. 


Sic  enim  terrfie  maledieunt  dicente^.  Vsb  tibi,  terra 
et  mare!  id  est,  quiccelnmnonestis.  Quia  descendit 
ad  vos  diaboluSt  habens  iram  magnam,  sciensquia  breve 
tempus  habet.  Descendit,  inquit,  ut  allegoriam  serva- 
ret.  C8eterum  omnes  in  ccelo  sunt,  id  est  in  Eccle- 
sia,  qusejusteccBlumdicitur:  undedejectusasanc- 

tisdiabolusdescenditin8uos,quiproamoreterreno 
terrasunt.  Dejici  autem  de  coelo  non  sic  dixit,  quod 
in  hominibustieretjamccelum  factis,  sedquodsint, 
non  quodiierent^  Non  enim  possuntsancti  ccBlum 
fieri,  nisi  diabolo  excluso.  Non  ergo  primo  nomine, 
sed  secundo  appeilavit  eos  ccelum,  in  quibus  ultra 
diaboli  locus  inventus  non  est.  De  quo  periculo  nos 
Dominus  snb  sua  protectione  liberare  dignetur, 
qui  vivit,  etc. 

HOMILIA  X. 

[Ib.  xii  et  xui.]  Modo,  fratrescharissimi,  audivi- 
mus  quia  cum  vidisset  draco  quod  de  sanclis  ex- 
clusus  essetin  terram,  id  estdeccBlo  in  peccatores, 
persecutus  est  mulierem  quae   peperit  masculum. 
Quanto  enim  diabolus  de  sanctis  dejicitur,  tanto 
magis  eos  persequitur.  Et  datas  sunt  mulieri,  id  est 
KcG\iis\BR,dua; alae  aquil3smagnae,ut  volaretin  desertum 
locum  suum,ubi  alitur  per  tempus  et  tempora  et  dimidium 
temporis  a  facie  serpentis:  tempus,  et  annus  intelligi- 
tur  et  centum  anni.  Ducealffi  magnae,  duo  suntTes- 
tamenta  Ecclesiae  quas  accepit,  quoserpentem  eva- 
deretin  ereinum.  In  locumsuum  dixit,  id  est,  in  boc 
mundo,  ubi  serpentes  et  scorpiones  habitant :  quia 
illi  dictum  est,  sicut  Domiiius  dicit,  Ecceego  mitto 
vossicut  oves  in  medio  luporum(Matth.  x,  16) ;  et  Eze- 
cbiel  dicit,  Fili  hmninis,  inter  scorpiones  tu  habitas 
(Ezech.  II,  6).  Et  misit  serpens  ex  ore  suo  post  muiie- 
rem  aquam  velut  flumen.  ia  cst,  violentiam  persecu- 
toruni.  Et  adjuvii  terra  mulierem,  et  aperuit  os  suum, 
et  absorbuil  flumen  quod  misit  dracodeore  suo.Terram 
sanctam  dicit,  id  est  sanctos.  Quoties  enim  perse- 
culiones  Ecclesiae  irrogantur,  sanctae  terras  preci- 
bus,  id  est  omnium  sanctorum  orationibus  aut 
amoventur,  aut  temperantur.  Nam  et  Dominusnos- 
ter  Jesus  Cbristus  qui  interpellat  pro  nobis,  et  has 
persecutiones  removet,  cum  ipsa  terra  sedeta  dez- 
tris  virtutis.  Item   aliter,  mulierem  volasse  in  de- 
sertum,  ipsam  Ecclesiam  catholicam  inteUigit,  in 
qua  novissimo  tempore  sub  Elia  creditura  est  Sy- 
nagoga.  Alas  duas  aquilse  magnae,  duos  vult  intel- 
ligi  prophelas,  scilicet  Eliam,  et  qui  cum  eo  venturus 
est.  Aqiia  emissa  de  ore  draconis,  exercitum  per- 
sequentium  eam   significat  :  absorpta  aqua,  de 
perseciitoribus  factamvindictam.  Etiratusestdraco 
in  mulierem,  et  abiit  bellum  facere  cum  reliquis  de 
semine  ejus  :  id  est,  cum  vidisset  non  posse  conti- 
nuari  persccutiones,  quas  per  Paganos  solebat  im- 
mittere,  eo  q  uod  ore  sanctae  terrae,  id  est  orationibus 
sanctis  removerentur,  haereses  concitavit.  Et  stetit 
super  arenam  maris :  id  est,  super  multitudinem  hsB- 
reticorum.  Et  vidi  ascendentem  bestiam  de  mari  :  id 
est,  de  populo  malo.  Ascendenlem  dixit,  hoc  est  nas- 
centem .  Sicul  llos  in  bona m  partem  de  radice  Jesse 
ascendit.  Bestiam  ascendentem  de  mari,   impios 
dicit,  qui  sunt  corpus  diaholi.  Et  bestia  quamvidi, 
similis  erat  pardo,  et  pedvs  ejus  sicut  ursi,  et  os  ejus 
sicut  os  leonis  :  pardo  propter  varietatem  gentium 
similavit,  urso  propter  maUtiam  et  vesaniam,  leoni 
propter  virtutem  corporis  et  linguaesuperbiam.  Et 
quia  temporibus  Antichristi  cum  varietate  gentium 
et  populoriim  regnuin  illius  erit  commixtum,  pedes 
tanquam  ursi,  duces  ejus;  os  ejus,  jussio  ejus.  Et 
dedit  ei  draco  virtutem  suam  :  sicut  videmus  modo 
hffireticos  esse  in  hoc  s8ecuIopotentes,  qui  habent 
virtutem  diaboli.  Sicut  quondam  Pagani,  ita  nunc 
illi  vastant  Ecclesiam.  Et  vidi  unum  ex  capitibusejus 
quasi  occisum  in  mortem  ;  et  plaga  mortis  ejus  curata 
est:  quod  dicit  C[uasi  occisum,  haeretici  sunt,  qui 
simulant  se  confiteri  Christum :  et  dum  non  sic  cre- 

*  Mb.  Petrensis,  sed  sint,  non  quod  fuerint. 


im 


IN  B.  JOANNIS  APOCALYPSIM  EXPOSITIO. 


S444 


duDt  ut  fides  calholica  habet,  blaspheaiaot ;  cum 
eum  et  occisum  praediceat,  et  resurrezi^se :  quia  et 
ipse  satanas  trausfigurat  se  in  angelum  lucis  (11 
Car,  XI,  14).  £t  aliter:  occiduntur  hasreses  per  Ca- 
tholicos,  cuui  Scripturarum  testimooiis  opprimun- 
tur,  sed  illi  nihilominus  quasi  satanae  plaga  redi- 
vivi  peragunt  opera  satanae,  et  non  cessant  blas- 
phemare,etaddogmasuumquospossuntattrahere. 
Ei  mircUa  est  omnis  terra  sectUa  bestiamf  et  adoraverunt 
draconem  qui  dedit  potestatem  bestise  :  utique  habent 
potestatem  hseretici,  sed  prcecipue  Ariani.  Et  ado- 
raverunt  bestiam  dicentes,  Quis  similisbestix^  autquis 
poterit  pugnare  cumea^i  Hocideo  quia  sibiblandiun* 
tur  heeretici,  quod  nullus  melius  credat  illis,  et 
quod  nullus  vincat  populum  ipsorum  qui  bestiaB 
nomine  censetur :  cui  ctatum  est  ab  ipso  diaboio, et 
a  Deo  permissum  est,  ut  loqnatur  magna  et  blas- 
phemias  ;  sicut  dicit  Apostolus :  Oportet  hxreses 
eue^  ut  qui  probatisunt,  manifesti  sint  in  mbis  (I  Cor, 
XI,  19).  Et  data  est  ei  poiesias  facere  menses  quadra-' 
gintaduos:  tempus  novissimfie  persecutionis  in  istis 
quadragintaduobus  mensibus  intelligimus.  Deinde 
aperuit  os  suum  in  blasphemiam  ad  Deum :  hic  mani- 
festum  est  illos  signiticari  qui  de  Ecclesia  recesse- 
runt  catholica;  ut  qui  ante  occulte  intraEcclesiam 
quasi  fidem  rectam  tenere  videbantur,  in  persecu- 
tione  aperto  ore  in  Deum  proferaot  blaspnemiam. 
Et  in  tabernaculum  ejus,  et  in  eos  quiin  ccelo  hcJ)itant : 
id  est,  in  sanctos  qui  iutra  Ecclesiam  cootinentur, 
quee  ccBlura  est  nuneupata,  quia  etipsi  tabernacu- 
lum  Dei  siint.  Et  daiumestei  betlamfacere  cumsano 
tis,  et  vincereeos  :  a  toto  partem  inteiligimus^  qu6e 
Yinci  potest;  non  enim  boniChristiani,sed  illi  qui 
mali  snnt  vincuntur.^f  data  est  eipotestas  super  om- 
nem  tribum  et  linguamf  et  adorabunt  eam  omnes  habi- 
tantes  terram  :omnes  dixit,  sed  in  terra  habitantes, 
non  in  ccelo.  Qnorum  nonest  scriptum  nomen  in  iibro 
vitm  Agni :  de  diabolo  dixit  vel  ejus  populo,  non 
est  scriptum  nomen  ejus  in  iibro  vitflB.Sipna/t  (a)ab 
origine  mundi :  quia  in  prfiesentia  Dei  Ecolesia  ante 
praeordinata  est  atque  signata.  Quod  ipse  prsesta- 
re,  eto. 

HOlflLIA  XI. 

[Ib.  xriietxiv].  Inlectione  quie  modorecilataest, 
fratres  chanssimi,  audivimns  beatum  Joannem 
dicentem,  Et  vidi  aliam  bestiam  ascendentem  de  ter- 
ra  :  quod  est  mare,  hoc  terra.  Ethabebat  cornuaduo 
similta  Agni :  id  est,  duo  Testamenta  ad  similitudi- 
nem  Agni,  quodest  Ecclesia.^l  loquebaturut  draco: 
haec est  iila  quee  sub  nomine  christiano  agnum  prae- 
fert,  ut  draconis  venenaiatenter  infundat ;  hsecest 
haeretica  Ecclesia.  Agni  enim  similitudinem  non 
imitaretur,  si  aperte  locjueretur  :  nunc  Christiani- 
tatem  fingit,  quo  securius  incautos  decipiat.  Prop- 
terea  Dominus  dicit,  Caveie  a  pseudoprophetis,  etc. 
{Matth.  vu,  15).  Et  lacit  terram  et  eos  qui  in  ea  sunt 
ut  adorent  bestiam  priorem.cujus  curataest  plaga  mortis 
ejus :  ei  faeiet  signa  magna,  ita  ut  ignem  faciat  descen- 
dere  de  cobIo  in  terram:  et  quia  ccBium  Ecclesia  est, 

3uid  est  ignem  de  coelo  descendere,  nisi  hfiereses 
eEcclesia  cadere?sicut  scriptum  ^^{yExnobisexie' 
runt,  sed  non  erant  ex  nobis  (1  Joan.  ii,  i9^.  Ignis  enim 
de  ccelo  descenditquando  hfieretici  qui  de  Ecclesia 
velutignfsrecedunt,ipsamEcclesiamper3equuntur. 
Bestia  ergo  cum  duobus  cornibus,  facit  ut  populus 
simulacrum  bestisB,  id  est  diaboli  ad  inventionera 
adoret.  Ut  deteisnotam  super  manum  eorum  dextram^ 
aut  super  frontem  eorum  :  mjsterium  enim  disputat 
faoinoris.  Sancti  enira  qui  sunt  in  Ecclesia,  Chris- 
tum  accipiunt  in  raanu  et  in  fronte  ;  hypocritaa  au- 
tem  bestiam  sub  Christi  nomine.  Si  qui  non  adora* 
veruni  bestiam,  nec  imaginem  ejus,  nec  acceperunt  ins- 
criptionem  ^  in  fronte^  aut  in  manu  sua,  ocddentur : 
mm  nbhorret  a  fide.  ut  bestia  ipsa  impia  civiras  In- 
teiligatur,idestcongregatiovelconspiratioomnium 

.    *  Ms.   Petrensis,  imaginem  ejus  neqtte  inseriptionem, 
{a)  Pro  esphagm^on,occiai,\e^U^krogism4nou,signati, 


impiorum  vel  superborum,  quie  Babylonia  dicitur, 
et  interpretatur  Confusio  ;  et  ad  ipsam  pertioeQt 
quicumque  res  confusione  dignas  exercere  volue- 
rint.  Ipse  est  populus  infidelium,  contrarius  populo 
fideli  et  civitati  Dei.  Imago  vero  ejus  simulatio  est, 
in  eis  videlicet  hominibus,  qui  velut  fidem  catho- 
licam  protiteotur,  et  infidelitervivuat;fingiiiitenim 
se  esse  quod  non  sunt,  vocanturc[ue  non  veraei 
effigie,  sed  fallaci  imagine  christiani :  de  quibus 
Apostolus  dicit,  Habentes  quidem  tpetUm  pieieiis, 
virtutem  autemejus  abneaantes{\l  7iiii.m,  5) ;  quorum 
non  parva  portio  iu  Ecclesia  continetur.  Justi  autem 
non  adorant  bestiam,  id  est,  non  consentiunt.noQ 
subjiciuntur :  nequeaccipiuntinscnptionem,notam 
scilicet  crirainis,  in  fronte  propter  professionem, 
in  manu  propter  operatiouem.  Sic  ergo  facient, 
Ut  nemo  possit  mercari,  nisi  qui  habet  nomen  aui  no- 
tam  bestise,  aut  numerum  nominis  ejus.  Hie  tapientia 
est.  Qui  habet  intellectum,  compuiet  numerum  bestist : 
numerusenim  hominis  est :  id  est,  Fiiii  hominis  Christi, 
cujus  nomen  in  heereticissibifecit  bestia.  Faciamas 
ergo  numerum  quem  dixit,  utaccepto  numeroiQ- 
veniamus  nomen  et  notam.  Numerus^  inquit,  epu 
est  sexcenti  sexdecim  ^  Quem  faciamus  senundum 
Grsecos  maxitue  quia  ad  Asiam  scribit,  Et  ego,  in- 

guit,  aei  6).  Sexcenti  et  sexdecim  grsBcis  litterissic 
ant  x'^**  Q^i®  notse  solutfie,  numerusest :  redae- 
tfie  autem  in  inouogrammum,  etnotain  facinnt,et 
numerura,  et  nomcn.  Hoc  signuui  Christi  intelligi- 
tur,  elipsius ostenditur  similitudo,  quam  in  veritate 
colitEcclesia.  Cui  se  similem  facit  hfiereticorum  ad- 
versi(as,qui  cum  Christumspiritualiterperseqoan- 
tur,  taraen  de  signocrucis  Chdsti  gloriari  videntur. 
Hoc  ideo,  quia  dictum  est,  Numerus  betlise numena 
kominis  esi,  Etvidi,  ei  eece  Agnusstans  inmonie  Sim, 
et  cum  eo  centum  quadraginta  quatuor  mitlia,  kabentit 
nomen  ejus  ei  nomen  Patris  ejus  scriptum  in  frontihus 
eorum.  Aperuit  qufie  sit  imitalio  notfie  in  frontibus, 
dum  et  Deum  et  Christum  dicit  scriptos  in  fronti- 
bus  EcclesiflB.  Et  audivi  vocem  de  coelo  sieut  aquarum 
muliarum  :ides{,  centum  quadragintaquatuormil- 
lium.  Et  sicut  ionitrui  magni:  et  vocem  quam  audisi 
sicut  citharxdorum  citharixantium  in  csiharis  psis. 
Qnod  autem  dixit,  Hisuntqui  secum  mulseribusmim 
coinquimverunt,  etc,  virgines  hoc  loco  non  solam 
corpore  castos  intelligamus,  sed  maxime  omnem 
Ecclesiam,  quie  fidem  puram  tenet,  sicot  dicit 
Apostolus,  Sponsavi  enim  vos  uni  mrOf  mrginem  cu- 
tam  exhibere  Christo  ^li  Cor,  xi,  2) :  nulia  adulterioa 
hfereticorum  comraixtione  pollutam,  nec  in  mak 
blandis  et  mortiferis  hujusmundivoluptatibusas- 
c|uead  exitum  vitae  suae  absqueremedio  poenitentic 
infelici  perseverantia  colUgatam.  Addit  post  boc 
dicens:  Etin  oreipsorumnoneslinventum  mendaeium, 
Non  dixit,  non  fuit;  sed,  non  est  inventum,  Qualem 
enira  inveuit  Dorainus  cum  hinc  evocat,  talem  et 
judicat:  nam  aul  per  Baptismum,  aut  per  poBniten* 
tiam  possumus  in  interiorihomine  et  virgines  eftiei 
et  sine  mendacio,  Nunc  iterum  recapitulatio.  U 
vidi,  inquit,  alium  angelum  voiantem  in  nudioeali: 
idest,  prfiedicationem  in  medio  Ecclesiae  discurreo- 
tem.  Habeniem  Evangelium  3Blernum;  utevangeiiiaret 
habitantibus  in  terra,  dicens  :  Timete  Dominum,  ete. 
Yolunt  aliqui  intelligi  angelum  volantem  in  medio 
ccBJi  Eliam ;  et  aliam  angelum  qui  eum  sequitur, 
comitem  Eliae,  qui  eo  tempore  pr»dicabit.  StaiiMS 
angelus  secutus  est:  id  est,  pacis  futurae  prsdieatio. 
Dicens,  Cecidit,  oecidit  Babyton  illa  magna  :  Babjlo- 
nem  civitatem  impiam,  siout  jam  supradictum  est, 
diaboli  congregationem  dicit,  id  est,  populum  i|»t 
consentientem  :  etomnem  conoupiscentiam  eteo^ 
ruptelam,  quam  in  perniciem  sui  et  humaai  geoe- 
ris  exquirit.  Nam  sicut  Ecclesia  oivitas  Oei  ett  el 
omnis  conversatio  ooelestis :  ita  e  coatrario  civitai 
est  diaboli   Babjlon  in  omni  mondOy   ticat  dieit 


*  Sic  Mss  At  editi,  sexeentisexagimia 


2445 


APPENDIX. 


Uk6 


Dominu8,i?cce  ponamJerMialemlapidem  conculcabilem 
in  omnibus  gentibus  (Zaeh.  xii,  3).  Ecclesia  ergo  di- 
cit,  Cecidit,  cecidit  Babylon  illa  magna.  Jam  quasi 
perfectum  dicit,  quod  adhuc  futurum  erat :  sicut 
illud,  Diviserunt  sibi  vestimenta  mea  {Psal.  zxi,  (9). 
Qux  a  vino  irx  fomicationis  sux  potavit  omnes  gentes : 
omues  gentes,  civitas  est  mundi,  id  est  omnes  su- 
perbi  et  impii,  sive  eztra  Ecclesiam,  sive  in  Eccle- 
sia  constituti.  Et  vidi,  et  ecce  nubem  candidam,  et 
super  nubem  sedentem  Fiiium  hominis,  id  est,  Ghris- 
lum.  Ecclesiam  enim  describit  in  claritate  sua  prse- 
cipue  postpersecutionumflammas  albentem.  /^a- 
benlemincapitesuocoronamauream:'ips\sunisen\OTei 
cum  coronis  aureis.  Et  in  manu  suafalcem  acutam: 
ista  falx  separat  Catholicos  ab  heereticis,  sanctos  a 
peccatoribus,  sicut  dicit  Dominus  demessoribiis.  Si 
autem  putandum  est  quod  ipse  specialiter  Christus 
visus  est  in  nube  alba  messor;  quis  est  vindeniia- 
tor,  nisi  idem,  sed  in  suo  corpore  quod  est  Eccle- 
sia  ?  Forte  non  male  sentitur,  si  islos  tres  augelos 
qui  exierunt,  triformem  intellectum  Scripturarum 
intelligamus,  juxta  historialem,  moralem,  et  spi- 
ritualem  :  falcem  verodiscrepationem.  Et  misit  in 
iortular  irx  Deimagnum:  non  in  torcular  magnum ; 
sedipsum  misitin  torcular,  id  est  superbumquem- 
que.  Et  calcatum  est  torcular  extra  civitatem :  id  est, 
extra  Ecclesiam.  Facta  enim  dissensione,  forisexit 
omnis  homo  pecoati.  Calcatio  autem  torcularis, 
retributio  est  peccatorum.  Et  exiit  sanguis  de  torcU' 
tari  usque  ad  frenos  equorum  :  exiet  ultio  usque  ad- 
rectores  populorum.  Usque  enim  diaboluni  et  an- 
gelos  ejus  novissimo  certamine  exiet  ultio  sangui- 
nisefifusi.  Per  stadia  mUUsexcenta  :idest,peromnes 
quatuor  partes  mundi,  Quaternitas  enim  est  con- 
quaternata,  sicut  est  in  quatuor  faciebus  quadri- 
formibus  et  totis.  Quater  enim  quadringenti  sunt 
mille  sexcenti  ^ 

HOMILIA  XII. 

[Ib.  XY  etxvi.]  In  lectione  qusB  recitata  est,  fra- 
tres  cbarissimi,  dixit  se  sanctus  Joannes  vidisse 
aliud  signum  in  caelo  magnum  et  mirabits  :  angelossep' 
tem  :  icf  est,  Ecclesiam.  Habentes  plagasseptem  noviS' 
simas,  quoniam  in  his  finita  est  ira  Dei :  novissimas 
dixit,  quia  semper  ira  Dei  percutit  populum  contu- 
macem  septem  plagis,  id  est,  perfecte  ;  sicut  ipse 
Deus  in  Levitico  frequenter  repetit,  Et  percuttam 
vos  septies,  propter  peccata  vestra  {Levit.  xxvi,  24). 
Et  vidisicut  mare  vitreum  :  id  est,  fontem  Baptisn)i 
pellucidum.  Mixtum  igne  :  id  est,  spiritu  vel  tenta- 
tione.  Et  victores  bestise  super  mare  vitreum  :  id  est, 
in  Baptismo.  Habentes  citharas  Dei ;  id  est,  corda 
laudantiumDeo  dedicata.  J?<  cantantescanticum  Moy- 
si  serviDei,  eteanticumAgni:  idest,utrumqueTesta- 
mentum.  Magna  et  miraoHia  opera  tua  sunt  :  haec 
enim  in  utroqueTestamento  sunt,quodcantantsu- 
pradicti.  Repetit  quodproposuerat  dicens  :Pos/  hsec 
vidi,  et  ecce  aperlum  est  templum  tabemaculi  testimo^ 
nii  in  ccelo.  Templum  Ecclesiam  jam  diximus  sen- 
tiendam,  angelum  q\\\  exiit  detemplo  et  jussitse- 
denti  super  nubem,  imperiumDomini  esse,  dictum 
est.  Jussionisenimexitusest,  sicut  evangelista  dicit, 
Exiit  edictum  a  Cxsare  Augusto  {Luc.  ii,  i).  Induti 
lino  mundo  et  spiendido,  et  cincti  super  pectora  sua 
xonas  aureas  :  manifeste  ostendit  in  septem  angelis 
Ecclesiam.  Sic  enim  initium  descripsitde  Christo  : 
Habentem, inquii,  zonam  auream  super  ubera.  Etunum 
ex  quatuor  animalibusdedit  sepiem  angelisseptem  phia^ 
tas  aureai,  plenas  de  ira  Dei  {Apoc.  \,  13)  :  istae  sunt 
phialaequas  cumodoreferuntseniores  etanimalia, 
quae  sunt  Ecclesia  ;  qui  et  septem  angeli.  Et  quod 
sunt  odoramenta,  hoc  ira  Dei,  hoc  et  verbum  Dei. 
Sedethaecomniadantbonis  vitam,  malis  inferunt 
mortem  :  ut  est  illud,  Aliisodor  vitse  in  vitaw,  aliis 
odor  mortis  in  mortem  (H  Cor.  ii,  16).  Orationes  enim 
sanctorum,  quiestignis  exiens  de  ore  testium,  ira 

'  In  Ms.  Petrensi,  sub  eujus  proteetione  nos  Dominus 
liberare  dignetur. 


sunt  mundo  et  impiis.  Hoc  ideo,  quia  superbis  et 
impiis  non  sufficit,  quod  eos  qui  sancti  sunt,  nec  dili- 

gunt,  necimitantur,verumetiamubicumquepotue- 
rint  per  sequuntur.  Omnes  istae  plagae  spirituales 
sunt,  et  in  anima  fiunt.  Nam  ipso  tempore  iUaesus  erit 
omnispopulusimpiusabomniplagacorporis ;  quia 
non  uieretur  in  praesenti  saeculo  flageUari,  quasi 
qui  acceperit  totam  saeviendi  potestatem  :  sea  spi- 
ritualiter,  id  est,  voluntaria  et  mortalia  peccata, 
quae  suntulcera  inanimabus  suis,  patiunturomnes 
impii  et  superbi.  Secundus  fudit  phialam  suam  in 
mare,  et  reliqua.  Mare,  flumina,  rontes  aquarum, 
sol,  thronus  bestiee,  fluvius  Euphrates,  aer,  super 
quae  angeli  fuderunt  phialas,  terra  est  et  homines : 
quia  onmibus  angelis  in  terram  fundere  manda- 
tum  est.  Omnes  autem  plagee  istae  a  contrario  in- 
telhgendse  snnt :  plaga  est  enim  insanabilis,  etira 
magna,  accipere  potestatem  peccandi,  maxime  in 
sanctos,  nec  corripi  ;  adhuc  major  ira  Dei,eterro- 
rum  fomenta  subministrari  injustitiae.  Hsec  plaga 
iree  Dei,  haec  vulnera,  transpungi  et  gaudere  et  pla- 
ceresibi  unumquemque  in  peccatis.Sic  prosperitas 
malorum,  ulcerasuntanimarum:  etadversitasju- 
storum,  aeternorumsunt  pretia'  gaudiorum.lnter- 
tioveroangeloet  aquarumconversione  in  sangui- 
nem,  omnes  angelos  populorum  intelhge,  id  est, 
infirmiores  '  homines  in  animo  cruentos.  Quartus 
angelus  effudit  phiaiam  suam  super  solem,  et  usti  sunt 
homines  ustione  magna  :  hoc  futurum  est  adhuc  in 
igne  gehennae.  Nam  diabolus  in  praesenti  cum  in 
anima  occidat  amatores  suos,  non  solum  non  urit 
in  corpore,  sed  quantum  permittitur  clarificat  : 
qiiam  claritatem  et  leetitiam  Spiritus  sanctus  pla- 
gas  definivit  et  dolores.  Et  blasphemaverunt  nomen 
Dei  habentis  potestatem  in  hisplagis,nec  egerunt  pseni- 
tentiam,  Quia  non  in  corpore,  sed  in  animo  percu- 
tiuntur  plagis  istis  a  Deo  :  ideo  nec  Domini  recor* 
dantur,  sed  in  pejus  proficiunt  ;  et  propterea  blas- 
phemant,  persequcntes  sanctos  ejus.  Quintus  effu' 
dit  phialam  suam  super  sedem  besttse,  et  factum  est 
regnum  ejus  tenebrosum  :  thronus  bestiae,  Ecclesia 
ipsius  est,  id  est  congregatio  superborum,quae  hu- 
jusmodi  plagis  obcaecatur.  Comedebant  linguas  suas 
a  dohribtu  suis:  id  est,  sibi  nocebant  blasphemantes 
ex  ira  Dei,  cjuia  transpuncti  gaudia  existimabant. 
Et  pcenitentiam  non  egerunt :  utiqueobdurati  leetitia. 
Et  sextus  angelus  effudit  phialam  suam  super  ftumen 
magnum  illud  Euphratem : \d  est  super  populum.  Et 
siccata  est  aqua  ejus :  sicut  supra  dixit,  aruit  messis 
terrae,  id  est,ad  combustionem  parata  est.  Ut  prse» 
paretur  via  eorum  qui  sunt  ab  ortu  soiis  :  id  est, 
Christo  :  his  enim  perfectis  justi,  proficiscuntur 
obviam  Ghristo. 

homilIa  xni. 
[Ib.xvi  et  XVI1.]  Sanctus  Joannes^  fratres  charis- 
simi,dum  de  septem  angelorum  phiahs  vel  plagis 
loqueretur,  solito  more  praetermisso septimo  angelo 
recapitulat  ab  origine  breviter  dicens  :  Et  vidi  ex 
ore  draconis,et  ex  ore  bestise,  et  ex  ore  pseudoprophetse 
spirttus  tres  immundos  in  modum  vanarum.  Unum 
spiritiim  vidit,  sed  pronumero  et  portione  *  uniua 
corporis.  Draco,  id  est  diabolus :  nam  et  bestia,  id 
est  corpus  diaboli,  et  pseudopropheta,  id  est  prse- 
positi  corporis  diaboli,  unus  spiritus  est,  qnasi 
ranae.  Sunlentm  spiritus  dsemoniorum  facientes  signa. 
Ranae  namque  praeter  horrorem  proprium,  etiam  in 
loco  immundo  sunt  *.  Quae  cum  aquarum  incoIaB 
et  indigenae  videantur,non  solum  ciquarum  refugaB 
et  siccitatis  impalientes  sunt,  sed  etiam  in  ipsis 
aquis,  in  aquae  sordibus  et  coeno  volutantur.  Sio 
hypocritae  non  in  aqua,  ut  putaniur,  degunt ;  sed 
in  sordibus,  quas  credentes  in  aqua  deponunt. 
Ratis  sunt  similes  etiam  homines,  qui  in  peccatis 

1  Mss.,)pr0mia. 

*  Mss.^  interiores. 

*  Ms.  unus,  partieipatione.  Alius,  fartilione, 

*  Mss.,  proprio  etiam  loco  immunics  itNilf 


2U7 


IN  B.  JOANNIS  APOCALYPSIM  EXPOSITIO. 


2448 


vel  criminibus,  quae  alii  per  pcEnitentiam  vel  Bap- 
tismumdeponunt,  voiutari  non  erubescunt.Quanuo 
enim  aliquis  se  convertit  ad  Deum,  et  poenitet 
fuis8esuperbum,adulterum,ebriosum  veicupidum, 
qui  ista  peccata  qusB  aliusconfitendo  relinquit,imi- 
tatur,cogitans  apudse  et  dicens,Facio  quod  volo, 
et  postea  quomodo  iste  agit  pcenitentiam,  et  ego 
ago;  et  subito  dum  ei  supervenit  ultimus  dies,  pe- 
rit  confessio,  et  restat  damnatio  :  iste  qui  lalis  est, 
dum  alios  non  ad  bonum,  sed  ad  malum  vult  imi- 
tari^  in  luto,unde  alius  liberatus  esl,  velut  rana  in- 
volyitur,etvolutatur.  Ranaeergo  significantspiritus 
dflemoniorum  facientes  signa.  Qui  exeunt  ad  reges 
iotius  orhis  congregare  eosad  bellum  dieimagni  Domini. 
Diem  magnum  lolum  tempus  dicit  a  passione  Do- 
mini.  Sed  pro  locis  accipiendus  est  dies  :  aliquando 
diem  judicii  dicit,  aliquando  novissimam  persecu- 
tionem,  quae  sub  Aulichristo  futura  est,  aliquando 
totum  tempus,  sicul  per  Amos  proplietam  :  Vs&^  in- 

3uit,  exs  quiconcupiscunt  diem  Domini !  Et  utquid  vobis 
ies  Domini  *  (Amos,  v,  18)?  et  reliqua  quae  ibi  se- 
quuntur.  Omnia  h»ec  in  hac  sunt  vila  his  dies  qui- 
bus  Domini  teuebrae  sunt  :  qui  concupiscunl  diem 
Domini,  id  est  qui  in  hoc  saeculo  delectaulur,qui- 
bus  suave  est.  qui  in  eo  voluptati  et  inxuriae  ser- 
vientes  iucra  percipiunt,  qui  existimant  quspstum 
esse  religionis,quibus  dicilur,  Vx  vobisqui  saturati 
eslis  (Luc.  VI,  25) !  uon  ilii  quibus  dicitur,  Beati  qui 
lugent  (Matth.  v,  5).  Recapitulat  iterum  ab  eadem 
persecutioue  dicens  :  Et  facta  sunt  fulgura  et  toni- 
trua,  et  terrae  motus  factus  est  magnus,  qualis  non  est 
factusex  quo  homines  facti  sunt;et  facta  est  illa  civitas 
magnain  tres partes.  Ihec  civitas  magua,  omnis  oin- 
nino  populus  intelligiturqui  est  sub  coelo,  qui  iiet 
in  tres  partes  cum  Elcclesia  divisa  fuerit,  ut  sintGen- 
tiles  una  pars,  haerelici  et  iicti  Gathohci  altera,  Ec- 
clesia  catholica  tertia.  Sequitur  enim,  et  ostendit 
quae  sint  tres  partes,  dicms  :Civitates  gentium  ceci- 
aerunt,  et  Babylon  iUa  magna  in  mentem  venit  Ueo 
dare  ei  poculum  vini  irae  suse,  et  omnis  insula  fugit,et 
montes  inventi  non  sunt,  Civitates  genlium  gentes 
sunt,  Babylon  abominatio  vastationis,  monles  et 
insulae  Ecclesia  est ;  in  civitatibus  gentium  oume 
munimen  etspem  dicit  gentium  cecidisse.  Nonenim 
diversas  *  habent  a  Christianis,  sed  civitates  bonae 
atoue  malae  in  hominibusdescribuntur.  Tunc  ergo 
Baoylon  cecidit  aut  iram  Dei  bibit,  cum  potestatem 
accepit  adversus  Jerusalem,qu8e  estEcclesia.  Insu- 
Ise  inventae  non  sunt :  id  est,  non  sunt  superalae,  Et 
grando  magna  quasi  talentum  descendit  de  cceh  super 
homines:  grandinem  iram  Dei  dicit.  Omues  plagas 
istas  tiguras  esse  dicit  plagarum  spiritualium.  Et 
blasphemaverunt  homines  Deum  ex  plaga  grandinis, 
quoniam  magna  est  plaga  ejus  nimis,  Becapitiilat  ite- 
rum  dicens  :  Et  venil  unus  ex  septem  angelis^et  dixit 
mihiy  Veni,  ostendam  tibi  damnationem  meretricis  ma- 
gnas,  sedentis  super  aquas  multas,  cum  qua  fornicati 
sunt  reges  terrx,  '\d  est,  omnes  terrigenae.  Et  tulit 
me  in  eremo  in  spiritu,et  vidimulierem  sedentem  super 
bestiam.  In  bestia  omnis  populus  malusintelligitur ; 
in  muliere  corruptela  monstratur  :  in  eremo  mulie- 
rem  sedere  dicit,eoquod  in  impiis,  in  anima  mor- 
tuis  et  a  Deodesertis  sedeat:in  spiritu,  dixit;quia 
nonnisi  in  spiritii  videri  potcsthujusmodi  desertio. 
Pretiose  ornatam  dixit,  propter  ornamenta  luxuriae. 
Nam  bestiam  super  quam  sedit,  sicut  jam  dictum 
est,  populum  ecce  dicit,quae  sunt  aquue  multae^  si- 
cutipse  exponit :  Aquam  quam  vides,  ubi  muliersedet, 
populi  et  turbas  sunt,  et  gentes  et  lingux.  Corruptelam 
dicitsedere  super  populos  in  eremo.  Meretrix,bes- 
tia,  eremus  unum  sunt.  Bestia,  ut  jam  dictuui  est, 
corpus  est  adversus  Agnum,  in  qiio  corpore  nunc 
diabolus,  nunc  caput  veiut  occisum,  quod  signifi- 

*  Sic  vutus  ccdoz  Petrensis.  At  editi :  Et  utquid  vobis 
diem  perseeutionis?  El  facta  sunt  fulgura,  etc,  omissis 
sez  vorsibus. 

^  M83.,  dwiiOi, 


cat  baerelicos,  qui  veiut  de  morte  Christi  gloriari 
videntur,  non  solus  superborum  populus  accipien- 
dus  est  :  quod  totum  Babyion  est.  In  tribus  spiri- 
libus,qui  cx  oredraconis  velutranaeprocedebant : 
in  uno  inteliigilur  diabolus  :  in  alio,  pseudopro- 
phetae  vel  praepositi  haerelicorum  ;  in  tertio,  corpiis 
diaboli,  idestomnes  ficti,  superbi,  vel  impii  Chris- 
tiani,  quorum  maximus  numerus  in  Ecclesia  con- 
tiiietur.  Denique  qui  taies  sunt,  ad  simiiitudinem 
ranarum,  in  omni  immunditiaetluzuriaB  sordibus 
volutantur.  Ranis  etiam  similes  sunt  homines,  qui 
in  peccatis  vel  criminibus,quae  alii  perpGenitenliain 
vel  Baptismum  depouunt,volutari  nonerubescuot, 
dicenles  sibi,  A<i  praesens  impleo  voluntates  meas; 
postea,  quomodo  isti  conversi  sunl,  et  ego  conver- 
tur  ad  Deuin.  Et  subito  superveniente  morte  peril 
confessio,  restatdamnatio.  Quod  dicit,congregaa- 
dos  homines  ad  diem  magnum;  diem  magnuin  di- 
cit  totum  tempus  a  Dominipassione  usque  adfinem 
mundi.  Isle  enim  dies  quibus  suavis  est,  et  qui  in 
eo  voiiiplati  et  luxuria!  servientes  lucra  requirunt, 
in  magnam  miseriam  convertuntur,  quia  implen- 
dumest  in  eis  illud  propheticum,  Vas  aesiderantibus 
diem  Dominit  Per  lalsam  enim  et  transitoriam  diil- 
cedinem  prseparant  sibi  aeternam  amaritudinem. 
Potest  hoc  loco  dies  magnusintelligi  iliadesolatic, 
qiiaudo  a  Tito  et  Vespasiano  obsessa  est  Jeroso- 
lyma.  iibi  exceptis  his  qui  in  captivitatem  ducti  suot, 
quindecies  '  ceutena  millia  mortua    referunlur. 
Quod  aiitem  dicit,  Congregavit  illos  in  loco  Hermage- 
don  *,  omnes  inimicos  Ecciesiae  inteliigi  voluit.  De- 
niqne  sequitur,  etdicit,  Circumdederuni  eastra  sanc- 
torum  et  civitatem  sanctam  dilectam  (Apoc.  xx,  8)  :  id 
est,  Ecclesiam.  Quod  autem  facta  sunt  tonitrua,  et 
terree  molus  factus  est  magnus,  et  facta  est  civitas 
magna  in  tres  parles  ;  civilas  magna,  omnis  om- 
ninopopulus  intelligitur^  ubi  una  pars  Paganorum, 
alia  haereticorum,  tertiaCliristianorum,  inquasuot 
etiam  hypocritae.  Cum  ex  ista  tertia  parte  separati 
fuerint  boni,  tuncilli  qui  suntin  Ecclesia  licti,  illis 
duabus  partibus  juncti  accipiunt  judicium  Dei: 
quod  etiam  in  hoc  tempore  jam  ex  aliqua  parle 
complctur.  Tunc  enim  Babyion  cadit,  quandopo- 
testatem  accipiunt  mali,  ut  persequantur  bonos 
qui  sunt  Ecclesiae.  Quod  autem  ^rando  mafroa 
sicut  talentum  descendit  de  coeio,  m  grandine  ira 
Dei  intelligitur  :  quae  etiam  antequam  dies  judicii 
veniat,  superimpiosetsuperbos  spiritualiter  intos 
in  anima  miltitur.  Mulierem  meretricem,  quam  vi- 
dit  in  spiritu  super  bestiam  sedentem  in  eremo ; 
ideo  dicit  in  eremo,  quia  in  impiis,  id  est,  in  aoi- 
ma  morluis  sedeat  et  a  Deo  desertis.  In  Spiritu 
dicit,  quia  non  nisi  spiritualiter  videri  potest  hu- 
jusmodi  deserlio,  quae  intus  in  anima  fil.  Meretrix, 
bestia,  eremus  uniim  sunt,  quod  totum  Babylooia 
jntelligitur.   Hestia,  utjam  diclum  est,  corpus  est 
impiorum  adversus  Agnum  :  inquo  corpore  nuoc 
diabolus,  nunc  caput  veiut  occisum,  quod  signiti- 
cat  perfidiam  haereticorum,   qui  velut  de  inorte 
Christi  gloriari  videntur,  cum  tamen  Christi  Cc- 
clesiam  jugiter  persequantur.  Et  quia  non  solnm 
haeretici  vei  Pagani,  sed  etiam  Catholici  mali,  id 
est  superbi  et  impii  eos  quos  in  £cclesia  mansue- 
tos  et  humiles   viderint,  persequuntur  ;  quao- 
tum  possumus,  Dei  raisencordiam  deprecemur, 
ut  et  illos  de  tam  malis  actibus  ad  boaum  cor- 
rigat,  et  nobis  in  bonis  operibus  felicem  perse- 
verantiam  pro  sua  pietate  concedat,  qui  cum  Pa- 
tre  et  Spiritu  sancto  vivit  et  regnat,  etc. 

HOMIUA  XIV. 

[Ib.  xvn.]  Nodo  cum  divina  lectio  legeretur,  frt- 
tres  charissimi,  audivimusbeatum  JoanQemdixisse 
quia  viderit  mulierem  sedentem  iuper  bestiam  eoed* 
neam  :id  est,  peccatricem,  cruentam.  PUnamnomi' 
nibus  blasphemias  :  ostendit  multa  nomina  esse  io 

*  fiss.undeeies, 

*  Mss.  Magedon, 


2449 


AFPENDIX. 


2450 


bestia,  id  est  in  populo  impio,  uti  iam  diximus. 
Habentem  capita  septem,  et  eornua  aecem  :  id  est, 
mundi  reges  et  re«?num,  cum  quibus  diabolus  vi- 
sus  est  in  cobIo.  Et  mulier,  idost,omnis  mnltitudo 
superborum,  erat  circumdata  purpura,  et  cocco^  et 
ornata  auro  et  lapide  pretioso  :  id  est,  omnibus  ilie- 
cebris  simulataB  veritatis.  Quid  sit  denique  intra 
hanc  pnkhritudinem,  sic  exponit,  dicens  :  Et  ha" 
bens  poculum  aureum  in  ma^iu  sua,  plenum  abomina* 
tionum  et  immunditiarum  fornicationis  ejus.  Aurum 
immunditiarum  hypocrisis  est  ;   qui  a  foris  qui- 
demparent  hominibus  quasi  justi,  intusantem  sunt 
pleni  omni  immundilia(il/a<^^.  xxni,  28).  Et  infronte 
ejus  nomen  scriplum,  Mysterium,  Babylon   magna, 
mater  fornicationum  et  abominationum  terrx  :  nulla 
est  superstitio,  quee  fronti  det  signum,  nisi  hy- 
pocrisis.  Spiritus  autera  retulit  *  quid  sit   scrip- 
tum  in  fronte.  Nam  quis  talem  titulum  aperte  im- 
ponat  ?Mysterium  enim  dixit  esse,  quod  interpre- 
tatus  est  dicens,  Et  vidi  mulierem  ebnam  de  sanguine 
sanctorum  et  martyrum  Jesu,  Unumestenim  corpua, 
quod  adversatur  Ecclesiee  intus  ac  foris  ;  id  est,  in 
Ecclesia  ficti  Christiani,  et  extra  Ecclesiam  hHerelici 
vel  Paguni.  Quod  licet  corpus  videatur  loco  sepa- 
ratum,  in  perseculione  tamen  Ecclesiee  unitatem 
spiritus  operatur.  Impossibile  est  enim  Prophetam 
perire  praeter  Jerusalem  interlicienlem  Prophetas 
(Luc.  xni,  33,  34)  ;  id  est,  non  potest  iieri  ut  Chris- 
tiani  boni  sine  Christianis  malis  persecutionem  aii- 
quam  patiantur,  Sic  nepotes  *  proavorum  consensu, 
Zachariam  lapidasse  accusantur  (Matth.  x\w,  35), 
cum  ipsi  non  fecerint.  Et  bestia  fuil  et  non  esty  et 
ascensura  de  abysso^  et  in  perditionem  irse  Dei  ibit  : 
id  est,  ex  populo  nascetur,  ut  possit  dicere,  Hestia 
ex  bestia,  abyssus  ex  abysso.  Quid  est  bestia  ex 
bestia,  et  abyssus  ex  abysso,  nisi  populus  malus 
nascens  ex  popuio  malo  ?  Hoc  fit  dum  iilii  mali 
parentcs  pessimosimitantur.  Elascendit  superstes, 
et  in  perditionem  vadit,  sicut  et  patres  sui,  ex  qui- 
bus  ascendit.  Etjam  nunc  sunt,  quia  aliismonen- 
tibus  alii  succedunt  eis.  Et  sic  nunquam  desunt, 
seu  in  paucis  seu  in  multis,  scu  occulte  sive  quasi 
aperte,  qui  non  ab  initio  semper  insidientur  Eccle- 
siae.  Quod  autem  dicit,  mulierem  sedentem  super 
bestiam  coccineam  ;  peccatricem  et  cruentam  ple- 
bem  intelligi  voluit.  Quod  autem  dicit,  circuroda- 
tam  purpura  et  cocco,  el  ornatam  auro  et  lapide 
pretioso  ;  ostendit  superborum  et  impiorum  homi- 
num  plebem  omnibus  illecebris  simulatce  veritatis 
repietam.  Quod  autem  poculum  aureum  habel)at 
in  manu  sua  plenum  abominalionum  et  immun- 
ditiarum  fornicationisejus;hypocrit«etficti  Chris- 
iiani  intelliguntur,  qui  aforis  quidem  parent  quasi 
justi,  iotus   autem  pleni  sunt  omni   immunditia. 
Quod  autem,  in  fronte  habebat  scriptum,  Babylon 
ma^^r/brntca/iontim;  nullaestsuperstitio  quae  fronti 
det  signum,  nisi  hypocrisis,  id  est,  iingunt  se  i)onos 
cum  sintmaii.  Quod  autem  dixit,  ebriam  essftmu- 
lierem  sanguine  sanctorum  et  marlyrum  Jesu  ; 
unum  corpus  malorum  intelligi  voluit,  quod  sem- 
per  adversatur  Ecclesiae  intus  et  foris  :  quia  etin 
Ecclesia  sunt  ficti  Christiani,  et  exlra   Ecclesiam 
haeretici  vel  Pagani.  Et  iicet  interdum  corpore  se- 
parentur,  uno  tamen  aniuio  in  Ecclesine  persecu- 
tione  jungunlur.  Quod  aulem  dicit,  Bestia  fuit,  et 
non  est,  et  futura  est,  et  ascensura  de  abysso  ;  iioc  in- 
telligitur,  quod  ex  populo  malo  nascatur  populus 
malus,  ut  possit  dici,  Bestia  ex  bestia,  al)yssusex 
abysso.  Quid  est  bestia  exbcstia,  uisi  populusma- 
lus  nascens    ex  populo  malo  ?  Hoc  iit  dum  iilii 
maliparentespessimosimitantur  :  ac  siodum  ahis 
morientibus  alii  succcdunt,  nimquam  desunt  sive 
in  paucis,  siye  in  mullis,  seu  occulte,  scu  aperte, 
qui  non  ab  initio  semper  insidientur  Kcclesiae.  De 
quorum  consortio  quia  corpore  nou  possumus  se- 

*  Editi,  non  retulit,  Abest,  non,  a  Mss. 

*  Mss.  pronepoles. 


parari  in  boc  saeculo,  oremus  Dei  misericordiam, 
ut  sic  moribus  separemur,  ne  cum  illis  aeterno  sup- 
plicio  pereamns  :  sed  magis  cum  illi  audierint, 
Discedite  a  me,  maledicti,  in  ignem  seternum ;  nos  au- 
dire  mereamur,  Venite,  benedicti  Patris  mei^  perci" 
pite  regnum  (Id.  xxv,  41,  34)  ;  praestante  Domino 
nostro  Jesu  Christo.  Amen. 

HOMILIA    XV. 

[Ib.  xvii  et  xviii.]  In  lectione  quae  recitata  est, 
fratres  charissimi,  regesilios  quos  dixit  quod  per- 
sequunlur  Jcrusalem,  populi  malisunt,  qui  perse- 
quuntur  Ecclesiam  Dei :  qui  quasi  reges  appellan- 
tur,  quia  velut  in  somnis  regnant.  Omnis  enim 
malus  qui  persequitur  bonum,  velut  in  somnishoo 
facit :  quia  malorum  omnium  persecutio  non  per- 
manebit,    sed    velut    somnium    evanescet,   sicut 
Isaias  ait,  Ei^unt   velut  somnians  in  somno  divilix 
omntum  gentium  {Isai.  xxix,  7).  Hi  unam  sententiam 
habent  :  id  est,  uno   animo   persequuntur  bonos. 
Ideo  dicit,  habent  ;  et  non  habebunt :  quia  perse- 
cutio  malorum  non  solum  adveniente  die  judicii 
erit.  sed  etiam  in  praesenti  non  desinit.  Etvirtutem 
et  majestatem  suam  diabolo  dabunt  :  hoc  ideo  dicit, 
quia  homines  impii,  ipsi  videntur  dare  virtulem, 
quo  instigante  faciunt  mala.  Hi  cum  Agno  pugnant : 
id  est,  usque  in  tinem,  donec  sancti  regnum  omne 
percipiant,  Ecclesiae  adversantur.  Et  Agnus  vincet 
eos :  id  est,  utique,  quia  non  permittit  illos  Deus 
tentari  supraidquod  possunt.  ideo  dicit,  Et  Agnui 
vincet  eos,  (^uoniam  Dominus  dominum  esty  et  rex  re- 
gum  ;  et  qut  cum  eo,  vocati  et  electi  et  fideles  :  id  est, 
Ecclesia.   Propterea  autem   dixit,  vocati  et  electif 
quia  non  omnes  vocati  sunt  et  electi :  sicut  Domi- 
nus  ait,  Multivocatit  pauci  autemelecti{Matth.zii,  i6). 
Et  dixit  mihi  angelus  :  Vides  aquas  ubi  mulier  sedet, 
hsec  et  populus  et  turbae  sunt,  et  gentes  et  linguae :  et 
decem  cornua  qux  vidisti,  hi  odio  habent  meretricem  : 
idest,  mulieremiilam.  Meretrix  est  enim  vitaluxu- 
riosa,quae  rapiniset  voluptatibus  agitur.  Ideo  dixit 
quod  odio  liabeantmeretricem,  quiahomines  iuxu- 
riosi,  superbi.   cupidi  et  elati,  non  solum  sanctos 
persequuntur  ;  sed  etiam  seipsos  odio  habent.  Et 
alio  modo  seipsos  odio  habent,  in  quibus  impletur 
quod  scri[)tum  est,  Qui  dUigit  iniquitatemy  odit  ani- 
mam  suam  (Psal.  x,  6).  Et  desertam  eam  facient  et 
nudam.  Ipsi  enim  per  iram  Deiet  justum  judicium 

3U0  deserunturab  eo,  desertum  faciuntmundum  ; 
um  ei  dediti  sunt  et  injuste  uluntur.  Et  cames 
ejus  edent.  Uoc  ideo,  quia  se  invicem  secundum 
Apostoium  mordent  et  comedunt  (Galat.  v,  15). 
Et  propterea  adjecit  causam  dicens,  Deus  enim  de- 
dit  in  corda  eorum  facere  sententiam  ejus  :  id  est,  ex- 
citavitplaRras,  quas  mundojuremeritoque  irrogare 
decrevit.  Et  dabunt  regnum  suum  bestix,  usque  dum 
finianlur  dicta  Dei :  id  est,  homines  mali  diabolo 
obtemperant.  donec  impleantur  Scripturae,  et  ve- 
niat  dies  judicii.  Post  haec  sequitur,  Mulier  quam 
vidistit  est  civitas  magnay  quae  habet  regnum  super 
reges  terne  :  id  est,  omnes  mali  et  impii.  Sic  et  de 
Ecclesia  diclum  est,  Venty  otlendam  tibi  mulierem 
Agni :  et  ostendit  mihi  civitatem  descendentem  de  coilo 
(Apoc.  XXI,  9,  10).  Posteavidi  alium  angelum  descen» 
dentem  de  cceloy  habentem  potestalem  magnam :  et  terra 
illuminata  est  ad  claritatem  ejus.  Etclamavit  in  forti- 
tudine,  dicens  :  Cecidity  cectdit  Babylon  illa  magna, 
et  facta  est  habitaculum  dsemoniorumy  et  custodia  om- 
nis  avis  immundae  et  tn^utna/a^.Numquid  uniuscivi- 
tatis  ruina  potest  omnes  spirilus  immundos  ca- 
pere,  aut  omnem  avem  immundam  ;  aut  eo  tem- 
pore  quo  civitas  ipsa  ceciderit,  totus  mundus  de- 
seretur  spiritibus  et  avibus  immundis,  et  in  unius 
civitatis  ruiua  habitabunt  ?  NuIIa  est  civitasquiB 
omnem  animam  capiat  immundam,  nisi  civitas 
diaboli,  in  qua  omnis  immunditia  in  hominibus 
malis,  per  totum  orbem  commoratur.  Reges  quos 
dixit  quod  persequantur  Jerusaiem,  hominis  mali 


Si51 


IN  B.  JOANNIS  APOCALYPSIM  EXPOSITIO. 


S45I 


sunt,  qui  persequuutur  Ecclesiam  Dei :  qui  vivit 
et  regaat,  etc. 

HOMILIA    XVI. 

[Ib.  xvui-xv.]  Quoties  Babyloniam  nominari  au- 
dili8,no]itecivitatemdelapidibusfaotaminteliigere; 
quiaBabyloniaConfusiointerpretaturisedhomines 
superbos,  raptores,  luxuriosos  et  impios  in  malis 
suis  perseverautes  ipsiusnomen  significare  cogno- 
scite :  sicutecontrarioquotiesnomen  Jerusalemau* 
dieritis,qu8B  Visiopacis  dicitur,homines  sanctosad 
Deum  pertinentes  intelligite.  Nam  quia  Babjlonia 
malorum  hominumimaginemgerit,  ideo  de  eis  in 
sequentibus  dicit,  Quoniam  ex  vino  iras  fomicationis 
yus  biberunt  omnes  gentes,  et  reges  terrx  qui  cum  ea 
famicati  sunt :  idest,  cum  invicem.  Nonenim  cum 
una  meretrice  omnes  reges  fornicari  possunt  ;  sed 
dum  seluxuriosi,quisuntmeretricismembra,  invi- 
cem  corrumpunt,  cum  meretrice,  id  est  luxuriosa 
conversationefornicaridicuntur.  PosthsBc  sequitur 
dicens :  Et  omnes  mercatores  ten*x  ex  virtute  luxurias 
ejus  divites  facti  sunMloc  loco  divitespeccatis  dicit; 
nam  nimietasluxuriae  pauperespoliusquam  divites 
facit.  Etaudiviy  inquii jaleamvocem  decdBlodicentem: 
Exite  de  ea,  ^puius  meus,  ne  communicetis  peccatis 
qus  ;et  plagisejusnelasdamini.  Hoc  loco  demonstrat 
Dabyloniaminduasparlesesse  divisam  :  quiadum 
aspirante  Deoconvertuntur  mah  ad  bonum.Babjlo- 
nia  dividitur ;  et  pars  illa  qu»  ab  illa  di»cesserit 
efQcitur  Jerusalem.  Quotidlie  enim  de  Babylonia 
transferuntur  ad  Jerusalem,  et  de  Jerusalem  sedu- 
cunturad  Babyloniam  ;dumet  mali  convertuntur 
ad  bonum,  et  qui  videbantur  in  hvpocrisi  boni, 
manifestanturpublicemali.  Deniquebonisitaetiam 
per  Isaiam  Scriptura  dicit,  Exite  de  medio  eomm,  et 
tmmundum  nolite  tangere  :  exite  de  medio  eorum,  et 
separamini,  qui  fertis  vasa  Domini(Isai,  ui,  i1).  Hu- 
JusseparationisApostolusmeminit,dicen8:Finiittm 
enim  fundamentum  Dei  manet ;  et  cognovit  Dominus 
qui  sunt  ejus,  et  discedat  ab  iniquitate  omnis  qui  nomi- 
nat  nomen  Domini  (H  Tim.  ii,  19).  Ne  communicetis, 
inq^uit,  peccatis  ejus,et  plagis  ejus  nelasdamini,  Cum 
scriptum  sit,  Quicumque  morte  occupatus  fuerit  jus- 
tuSyinretrigerioerit(Sap.  iv,7)  ;quomodo  particeps 
delicti  esse  potest  justus,  quem  cum  impio  civita- 
tis  casus  abstulerit?  Nisi  forte  quandoae  civitate 
diaboli,  idest,  de  conversatione  luxuriosaet  impia 
exeunt  boni,si  alicruisex  illisremanere  etdelectari 
YoluptatibusBabylonitiBvoluerit  ;hocsifecerit,  sine 
dubio  plagflB  ejus  particeps  erit.  Quod  autem  loties 
dixit,  Exite,  nolite  hoc  corporaliter,  sed  spirituali- 
ter  intelligere.  De  medio  Babyloniae  exitur,  quando 
conversatio  mala  deseritur.  Nam  et  in  una  domo 
et  in  una  Ecclesia  et  in  una  civitate  simul  sunt  Ba- 
bylonii  cum  Jerosolymitanis  :  et  tamen  quamdiu 
necboni  consentiuntmalis^nec  mali  convertuntur 
adbonos,  etin  bonis  Jerusalem,  et  in  malis  Baby- 
loniaesse  cognoscitur.  Simulhabitanlcorpore,  sed 
longedivisisuntcorde  :quia  roalorum  conversatio 
aemperin  terris  est,quiaterramdiligunt,  elomnem 
spem  suam  et  totam  intentionemanimisuiin  terra 
constituunt;bonorum  vero  mens  secundumApos- 
tolum  semper  in  coelis  est,  quia  quae  sursum  sunt 
fSipi\ini(Colos9.ii]  f%).Exitey\nqu\ifaeea.popuiusmeus, 
id  est,  de  Babylonia  :  ne  communicetis  peccatis  ejus, 
€t  plagis  ejus  ne  lasdamini.  Quoniam  ascenderunt  pec- 
eata  ejus  usffue  ad  coelumy  et  recordatus  esl  Deut  ini- 
quitatum  ejus.  Reddite  ei  sicut  et  ipsa  reddidit  vobis, 
€t  duplicate  dupla  secundum  opera  ejus  :  in  quo  poeulo 
miscuit,  miscete  illi  duplum  :  quantum  $e  clarificaoit  et 
indelieiaoitt  tantum  daie  ei  cruciatum,  et  luctum  pocu- 
lumsuum  ^  Hsbc  omnia  Christianis  bonis,  idest, 
Ecclesiae  dicit  Deus  :  de  Ecclesia  enim  exeunt  in 
mundum  plagae  visibiles  et  invisibiles.  Quoniam  in 
eorde  suodicit  Babyionia,  id  est,  plebsomuium  ma- 
iorum  vel  superborum.  Sedeo  regina,  et  vidua  non 

*  Sic  Ms.  Petrensis.  At  editi,  populo  suo. 


sum,  et  iuetumnon  videbo,  Proptereain  una  die  tumient 
lagas  ejus  mors  et  iudus  et  fames  ;  et  igne  conerema- 
bitur.  Si  una  die  morietur,  et  concremabitury  quis 
super  istis  lugebitmortuum,  aut  faines  quanta  esse 
potest  unius  diei  ?  Sed  diem  dixit  breye  tempai 
vitae  praesentis,  quo  et  spiritualiter  et  carnaliter  af- 
fliguntur:nam  super  omnes  superbos  et  voluptati- 
busdeditos,  majores  plagae  in  anima  veniunt,  quam 
in  corpore.  Tunc  enim  majori  plaga  percuiiuniur, 
quandodesuisse  iniquitatibus  extoUentes,  itajusto 
Deijudicio  malum  agere  permittuntur,  ut  interfilios 
Dei  flagellari  non  mereantur,  sed  impleatur  in  eis 
illud  quod  scriptum  est :  In  iaboribw  hominum  n<m 
sunt,  et  cum  hominibus  non  flageiiabuntur ;  ideo  tenuU 
pos  superbia  eorum  (Psai,  lxxii,  5,6).  Quoniam  forlis 
Dominus  Deus,qui  judicabit  eam  *.  Et  flebunt  et  ptan- 
gent  se  super  eam  reges  terras,  qui  eum  ea  fomicati 
sunt.  Qui  reges  plangent  eversam.  si  eam  reges, 
everlenl  ?  Sed  quod  est  civitas,  hoc  et  reges,  qui 
eam  plangent.   Non  luxurias  malum  quia  cum  ea 
peccant,  agetido  pcenitentiamplangunt  ;  sed  quia 
prosperitatem  saeculi,  per  quam  suis  voluptalibus 
serviebant,  perire  cognoscunt  :  vel  quia  cessare 
incipiunt  in  eis  ea,  quae  per  luxuriam  ante  place- 
bant,   luxuriosi   invicem   consumentur,   tanquam 
fumus  instantis  gehennas,  a  ionge  stantes  propter  hm- 
tum  pcenx  ejus :  a  longe  stantes  non  cor|>ore,  sed 
aniino,  dum  unusquisque  sibi  timet,  quod  alterum 
per  calumnias  et  per  superborum  potentiam  pati 
videt.  Dieentes,     Vas,  vas,    civitas  mojpui  Babylon, 
civitas  fortis,  quoniam  una  hora  venit  damnaiio  tua ! 
Spiritus  dicit  nomen  civitatis  :  verumilii  mundum 
planguut,  exiguo  admodum  tempore  pcBnae  inter- 
ceptuin,  omnemque  industriam  lak>etaclam  ces- 
sisse.  Et  etfuorum  et  rhedarum  et  porcorum  ^  mercatO' 
res  qui  dttati  sunt  ab  ea,  ionge  stabunt  flenles  et 
dicenles,  Vas,  vas,civitas  magna!  Ubicumque  spiritus 
dilalos  dicit  ab  ea,  peccatorum  divitias  signiticat. 
Induta  byssino,  et  purpura,  et  cocco,  et  ornata  auro  et 
iapide  pretioso  ae  margaritis.  Numquid  civitas  in- 
duitur  bysso  aut  purpura,  et  non  homines  ?  Ipsi 
itaque  se  plangunt,  dum  supra  dictis  s|>oliantur. 
Etomnis  gubernator,  et  omnis  qui  navibus  navigai,  et 
nautas,  et  quotquot  mare  operaniur,  a  ionge  steterunty 
et  clamaverunt  videntes  fumum  ignis.  Numquid  om- 
nisgubernatoret  nautas  quolquotoperaatur  mare, 
adesse  potuerunt  nt  viderent  incendium  unius  ci- 
vi  tatis  ?  Sed  omnes  sseculi  amatoree  et  aperarios  ini- 
quitatisdicittimere  sibi,  videntesspeisuae  ruinam. 
Post  haec  ait,  Eividi  bestiam  et  reges  terras  et  exerci- 
tus  eorum  :  in  bestia  diabolum  significat  ;  in  regi- 
bus   terree  et  in  exercitu,  omnem  populumejus. 
Congregatum  facerebeilum  cum  sedente  super  equum  *, 
et  cum  exereitu  ejus,  id  est  cum  Christo  et  Ecclesia. 
Et  vidi  alium  angeium  descendentem  de  eosio  :  Domi- 
num  Christum  dicit  in  primo  adventu.  Habeniem 
ciavem  abyssi .  id  est,  potestatem  populi ;  abyssum 
enim  populum  malum  vult  intelligi.  Et  catenam 
magnam  tn  manu  sua  :  hoc  est,  potestatem  dedit 
Deus  in  manu  ejus.  El  tenuit  draeonem^  angueman- 
tiquum,  qui  est  diabolus  et  satenas  (a),  et  ligavit  eum 
annosmilie  :  primo  utique  adventu,  sicut  ipse  di- 
cit,  Quis  poteit  introire  tn  domum  fortis  et  vasa  ejtts 
diripere  (Matth.  xii,  29),  nisi  prius  alligaverit  for- 
tem  ?  Cum  enim  excludit  diabolum  de  populo 
credentium,  inittit  eum  in  abyssiim,   id  est,  in 
populum  malum  :  quod  et  invisibilitar  ostendit, 
cum  eos  de  hominibus  ejiciens  in  porcos,  qui  ia 
abyssum  mergendi  erant,  ire  permittit ;  quae  res 
maxime  in  htereticis  adimplelur. 

BOMILIA  XTll. 

rib.  xviu-xx.J  Ea  quee  de  lecttone  Apocalypsis 

^  Ms.  Petrensis,  judieavit  eam. 

*  Ms.  Petrensis,  pardorum. 

*  Ms.  Petrensis  addit,  album, 

(a)  ItavetusMs.  Petrensis :  at  editi,  sexdecim  delrictis 
versibus,  subsequentem  homiliam  com  ista  coafaiidiiBt 


2453 


APPENDIX. 


S454 


nuQC  audivii  Gharitas  vestra,  secuadum  Yestram 
coQsuetudincm  animoatteatosuscipite.  Dixiteaim 
beatus  JoaQues  evangelista  se  vidisse  coeium  aper- 
tum,  Et  ecceequui  albus^  etteesor  ejus  vocatur  Fidelis 
et  Verus,  eioeuliejus  ui  fiammaignisy  et  super  eaput 
ejus  erant  diademata  multa  ;in  illo  enim  est  multi- 
tudo  coronatorum.  Babens  nomen  seriptum,  quod 
nemo  scit  nisi  ipse  :  ipse  utique  et  qusB  in  illo  est 
omnis  Ecclesia.  Etcircumdatusest  veste  sparsasan- 
guine  :  vestimentum  Ghristi  Ecclesia  est  quam  in- 
duit ;  haBo  est  passionum  sanguine  variata.  Etdici- 
iur  nomen  ejus  Sermo  Dei.  Exercitus  qui  suni  in  ccelo 
uquebantur  eum  in  equis  albis  :  id  est,  Ecclesia  in 
corporibus  candidis  imitatur  eum,  sicut  supra  di- 
ctum  est,  Hi  sunt  qui  sequuntur  Agnum,  quoeumque 
ierit  {Apoc.  xiv,  4).  Induii  albo  byssino  mundo,  quo 
definivitjustasanctorum  facla.  Eiex  oreejusproeedit 
gladius  bis  aeuius:  ipse-est  dequo  de  fenduntur  justi, 
puniuntur  injusti.  Ui  in  eo  percutiai  gentes  :  et  ipse 
reget  eas  in  vtrgaferrea.  Ipse  calcat  torcuiar  oini  indi^ 
gnationis  irae  Dei  omnipoientis :  calcat  etiam  nunc, 
quando  midos  perraittit  facere  maium,  et  dimittit 
eos  in  voluptatious  suis  ;  etpostea  eztra  civitatem, 
id  est,  extra  Ecclesiam  caicabit,  cum  eos  qui  non 
egerint  poenitentiam,  gehennae  ignibus  tradet.  Hic 
habet  in  vestimenio,  ei  super  femur  suum  scriptum 
nomen,  Rexregnum  ei  Domtnus  dominorum  :  hoc  est 
nomen  quod  nemo  superborum  cognosoit ;  quia 
Ecclesia  serviendo,  in  Ghristo  regnat,  et  domma- 
tur  dominantium  ;  id  est,  vincit  vitia  et  peccata. 
Femur  autem  posteritas  est,  sicut  illud,  Non  defi' 
eietprinceps  de  femorUmsJuda  :  et  Abraham,  ne  pos- 
teritasejusalienigenismisceretur,inter  se  servum- 
que  Buum,  certum  testimonium  femur  adhibet 
{Gen.  XLix,  10,«/  xxiv,  2-4).^<  vidt,  inquit,  angelum 
sianiem  in  sole :  id  est,  praedicatorem  '  in  Ecclesia. 
Et  clamavii  voce  magna  dicens  omnibus  avibus,  quae 
volani  in  medio  caii :  aves  vel  bestias  pro  loco  ucci- 
pinius  bonas  et  raalas,  sicut  est  illud,  Benedicent 
me  besiise  agri  (Isai.  xuii,  20)  ;  et,  Leo  de  tribu 
Juda  (Apoc.  V,  5)  :  hoc  ergo  in  loco  aves  volantes 
in  meaio  coeli,  Ecclesias  dicit,  quas  in  unum  cor- 
pus  redigens  dixerat  a^uilam  volantem  in  medio 
cceli.  Venite,  cangregammi  ad  ccenam  magnam  Dei, 
ui  manducetis  carnes  regum,  et  cames  tribunorum  et 
fortium,  ei  carnes  equorum  et  sedentium  super  eos,  et 
earnes  omnium  liberorum  et  servorum  et  pusillorum  ei 
magnorum  :  omnes  enim  genles,  quando  iu  Ghri- 
sto  credentes  Ecclesice  incorporantur,  spirilualiter 
ab  Ecclesia  comeduntur.  Etposthaec  de  diabolo 
ait :  Et  clatuii  ei  signavU  super  eum,  ne  seducat  na- 
iiones:usque  dum  fiinaniur  milleanni.  Isii  inteiligun- 
tur  mille  anni,  qui  ab  adventu  Domioi  nostri 
aguntur.  In  islis  ergo  Dominus  diaboio  interdixit 
ne  seducat  nationes  ;  sed  qufle  in  vitam  destinatee 
Bunt,  quas  antea  seducebat,  ne  Deo  reconciliaren- 
tur.  Post  hsec  oportei  eum  solvi  modico  tempore  :  id 
est,  tempore  Antichristi,  cum  revelatus  fuerit  ho- 
mo  peccati,  cum  acceperit  totam  persequendi  po- 
lestatem,  qualem  non  accepit  ab  initio.  Milleannos 
dixit,  partem  pro  toto.  Hic  reliiiquias  milie  anno- 
rum  sexti  diei,  in  quo  natus  est  Dominus  et  pas- 
aus,  intelligi  voiuit.  Post  haec  ait :  Vse,  vse,  civitas 
Hla  magna,  in  qua  diiati  sunt  omnes  illi  qui  habebant 
naves  in  mari ;  qtioniam  una  hora  deserta  est !  Exsul- 
ia,  ecelum,  super  eam,  et  saneti,  ei  Afostoli,  et  Pro 
phetx.  Numquid  soia  Babylonia  civitas  in  omni 
mundo  perseg uitur  aut  persecuta  est  Dei  servos, 
ut  ipsa  exstincta  universi  vindicentur  ?  In  toto 
enimnundoestBcd^ylonia  inmalis  gominibus.etin 
toto  mundo  persequitur  bonos.  Ei  tulii  untuangelta 
lafddem,  ut  molam  magnam,  et  misit  in  mare,  dieens : 
SiC  impetu  dejicietur  illa  Babylon  eivitas  magna : 
ideo  Babyloniam  yelut  molam  magnam  dicit  pro- 
jectam,  quia  omnes  amatores  mundi  revolutio 

*  Mst.,  prmdieedianem. 


temporum  sicut  mola  conterit,  et  in  g^ro  mittit, 
de  qiiibus  scriptum  est,  In  circuitu  impii  ambulant 
{Psal.  xr,  9).  Quorum  infelixoccupatiosemper  qua- 
si  incipit.  Et  non  invenietur  amplius  :  et  oox  citharsB' 
dorum,  et  musicorum,  et  tibicinum,  et  fistulatorum 
non  attdietur  in  eaamp/tus  :jucunditatem  dicit  trans- 
ire  impiorum,  et  jam  non  inveniri.  Et  adjecit  cau- 
sam,  aicens,  Quoniam  mercatores  tui  erani  maximi 
terrae  :  id  est,  quoniam  in  vita  tua  percepisti  bona. 
Quoniam  in  vene/iciis  tuis  erraverunt  omnes  genies,  et 
sanguis  Prophetarum  ei  sanetorum  inventus  est  om' 
niuma  te  occisorum  suner  terram.  Numquid  eadem 
civitas  occidit  Apostoios,  quae  et  Prophetaset  om- 
nes  reliquos  martyres  P  Sed  haec  est  civitas  om- 
nium  superborum,  quam  Gain  fratrissui  sanguine 
fundadavit,  et  vocavit  nomen  ejus  nomine  fiiii  sui 
Enoch  {Gen.  iv,  17),  id  est,  posteritatis  :  quia  om- 
nes  muli,  in  quibus  est  Babylonia,  succedentes 
sibi,usque  adfinemmundipersequuntur  iilcclesiam 
Dei.  In  civitatcergo  Gain  fnnditur  omnissanguis  jtu- 
tus  a  sanguine  Abeljusti  tisque  ad  sanguinem  Zaeha' 
riae,id  est,  populi  et  sacerdotis  ;  inter  templum  ei 
aliare  {Matth.  xxiii,  35),  idest,  inter  populumetsa- 
cerdotes.  Uoc  ideo  diclumest,  quianon  solum  po- 
puli,  sed  etiam  sacerdotes  conspiraverinl  in  mor- 
tem  Zacharife.  Inter  templumj  inquit,  et  altare  :  in 
altari  intelliguntur  sacerdotes  ;  m  templo,  populi 
significati  sunt  :aiiam  enim  causaloci  nominandi 
Qon  fuit.  Haec  est  civitas  quse  interficit  Prophetas, 
et  lapidat  missos  adse.  H«ec  est  civitas  quae  san- 
guine  struitur,  sicut  scriptum  est:  Vae,  qui aedificaJt 
civitatem  in  sanguinibus,  et  parai  civitaiem  in  injtuti' 
iiis  {Habac.  ii,  12)  !  In  equoalbo,  dequo  supradic- 
tum  est,  Ecclesiam  intellige  :  in  sessore  ejus,Ghri8- 
tum  Dominum  recognosce.  Quod  autem  dixit,  iTo- 
bens  nomen  scripium,  qttod  nemo  novit  nisi  ipse  ;  ipse 
utique,  et  quae  in  illo  est,  omnis  Ecclesia.  /n  veste 
sanguine  sparsa,  martyres  qui  sunt  in  Ecclesia, 
intelligen(ii  sunt.  Quod  autem,  exerciitu  qui  est  tn 
calo,  tequebatur  eum  inequisalbis;  Ecclesia  estincor- 
poribus  candidis.  In  gladio  bis  acuto  potestas 
Ghristi  inteliigitur,  de  qua  defenduntur  justi,  pu- 
niuntur  injusti.  /n  mr(;a />rrea,justitiaejuscognos- 
citur,de  quaerudiuntur  numiles,  superbi  tanquam 
vasa  figuli  confringuntur.  Quod  autem  dixit,  Ipse 
calceU  torcular  vini  irae  Dei  omnipoienlis  :  caicat 
enim  etiam  nunc^  quando  malos  permittit  ut  per- 
sequantur  bouos,  et  dimittit  eos  in  votuptatibus 
suis  ;  sed  postea  retribuet  quando  eosqui  non  ege- 
rint  pcenitentiam,  mittet  in  gehennam.  Angelum 
stantem  in  soie,  praedicationem  in  Ecclesia  intel* 
lige.  Ideoenim  Ecclesia  soli  comparatur,  quia  de 
ea  scriptuui  est,  Tunc  justi  fulgehunt  sicut  sol,in 
regno  patris  eorum  {Matth.  xiii,  43).  Quod  autem, 
clamavit  omnibus  avibus,  qtiae  volant  in  medio  cobH  ; 
aves  illae  Ecclesia  intelligitur.  Quod  autem  diclum 
est,  Congregamini  ad  coBnajn  magnam,  tU  mandueeiis 
cames  regum  et  carnes  tribunorum  ;  hoc  in  Ecciesia 
fieri  in  veritate  cognoscimus.  Nam  quando  omnes 
gentes  Ecclesifie  incorporantur,  spiritualiter  com- 
eduntur :  et  qui  devorati  a  dial>oIo  erant  corpus 
diaboli,  suscepti  ab  Ecclesia  membra  efficiuntur 
Ghristi.  Quod  autem  de  diabolo  dixit,  Et  clatuitet 
signavit  super  eum,  ne  seducat  nationeSt  tuque  dum 
finianiur  mille  anni :  sicut  dictum  est,  isti  mille 
anni  a  passione  Domini  aguntur,  in  quibus  non 
permittiturdial>oiofacere  quantum  vult;  quia  non 
permittit  Deus  tentari  servos  suos  supra  id  quod 
possunt  sustinere  (I.  Cor.  x,  13).Quod  autem  pos- 
tea  modico  tempore  solvendus  est,  tempus  Anti- 
christi  designatur,  in  quo  raajorem  potestatem  sffl- 
viendi  dial>olus  accepturus  est.  Quod  autem  dici- 
tur,  VaSf  vae,  eivitas  magna!  Babylonia  intelligitur. 
Sciendum  tamen  est,  quod  non  sola  civitas  Bab^- 
lonia  persequitur  sanctos,  ut  ipsa  extincta  uni- 
versi  vindicentur.  In  toto  enim  mundo  eat  Baby- 
lonia  in  malis  hominibus,  et  in  toto  mundo  per- 


2455 


IN  B.  JOANNIS  APOCALYPSIM  EXPOSITIO. 


2456 


equitur  boaos.  Quod  autem  lapidem  grandem  velut 
tnolatn  misit  angelus  in  mare,  dicens^  Sic  mittetur  ^ 
Babylonia  :  ideo  velut  molain  dicit  Babylonem, 
quiaamalores  mundi  revoiutio  ieiuporuni  sicut 
mola  conleritet  in  fryro  mittit.  Quod  autem  dixit, 
In  veneficiis  tuis  erraverunt  omnes  gentes,  et  sanguis 
Prophetarum  inventus  estomnium  ateoecisorum  supei' 
terram  ;non  enim  in  uua  civitateoccisi  siint  Apos- 
toli  et  Prophetee  aut  reliqui  Martyres  ;  sed  hflec  est 
civitas  superborum,qu8B  in  toto  mundo  persequi- 
tur  sanctos.  Ipsa  est  civitas  quam  Cain  fratris  sui 
sanguine  fundavit,  et  vocavit  nomine  fiiii  sui 
Enochy  id  est,  posteritatem  :  quia  omnes  mali  in 
guibus  Babvlonia  esl,  succedentes  sibi  usque  ad 
nnem  mundi  persequuntur  Ecclesiam  Dei.  De  quo- 
rum  persecutione  nos  Dominus  per  suam  miseri- 
cordiam  iiberare  dignetur,  qui  cum  Patre  et  Spi- 
ritu  sancto,  etc. 

IIOMILIA  xviii  (a). 
[Ib.  xix-xxu.]  In  lectioue  qu8erecitataest,fratres 
charissimi,  beatus  evangelista  Joannes  sicait:  Au- 
divi  vocem  magnam  populi  multt,  in  easlo  dicentium  : 
Alleluia,  SaluSf  et  ctaritas,  et  virtusDeo  nostro:quO' 
niam  vera  et  justa  judicia  ejus,  quoniam  judicavil 
meretricem  illam  magnam,  quas  corrupit  terram  lorni- 
catione  sua,  et  vindicavit  sanguinem  servorum  suorum 
de  manu  ejus.  Etiterum  dixerunt,  AHeluia.  Haecvox 
est  Ecciesiae,  cum  discessio  facta  fuerit,  etcum  ab 
ea  exierint  omnes  r  ali  seterno  incendio  concre- 
mandi.  Et  fumus  eorum  ascenditinsaeculasasculorum. 
Audite,  fratres,  et  expavescite,  et  procerto  cognos- 
cite  quia  Babylonia  el  meretrix,  quorum  fumus 
ascendit  in  saecula  sfficulorum,  non  intelliguntur 
nisi  homines  cupidi,  adulteri  et  superbi.  Elideo  si 
vultis  haec  mala  evadere,  nolite  tam  gravia  peccata 
committere.  Et  fumus,  inquit,  eorum  ascendit:  nuin- 
quid  enim  visibilis  civitatis  exustae  fumus  in 
saecula  sseculorum  ascendit, et  nou  hominum  in  su* 
perbia  perdurantium  ?  Ascendit  autem  ;  et  non,  as- 
cendet :  semperenim  etiam  in  praesenti  soeculoin 
perditionemvadit.  Babylonautemcrematurex  par- 
te,  sicut  Jerusaleminillis  sanctis  gui  desaeculo  mi- 
^rant,  transit  in  paradisum,  Domino  manlfestante 
m  paupere  et  divite  {Luc.  xvi,  19-22).  Et  audiviut 
vocem  populi  muliiy  et  ut  vocem  aquarum  multarum, 
et  ut  vocem  tonitruorum  fortium,  dicentes  :  Alleluia  ; 
quoniam  regnavit  Dominus  Deus  noster  omnipotens  : 
gaudeamuSy  et  exsultemus,  et  glorificemus  nomen  ejus  ; 
quoniam  venerunt  nuptiae  Agni,  et  mulier  ejus  paravit 
se  :  mulier  Agni  Ecclesia  est.  Et  datum  est  ei  ut  ope- 
riatur  byssino  splendido  mundo,  Byssinum  enim  justa 
facta  sanctorum  sunt :  id  est,  datum  est  ei  factis 
suis  indui,  sicut  scriptumest. Sar^rdo/es  tui  induan- 
tur  justitia  (Psal.  cxxxi,  9).  //i,  inquit,  omnes  vixe- 
runt  et  regnaverunt  cum  Christo  mille  annis  :  id  est, 
in  praesenti  saeculo.  Et  recte  dixit,  Omnes  et  supers- 
tites  et  animx  justorum  '  :  id  est,  et  qui  adhuc  in 
hoc  mundo  vivunt,  et  qui  jam  de  hac*vita  raigra- 
verunt,  regnant  cum  Cnristo.  Regnaverunt  pvofecio 
dixit,  sicut,  Diviserunt  vestimenta  mea  sibi  {Psal. 
XXI,  19).  Nam  dicturus  erat,  Regnabunt.  Ut  osten- 
deret  autem  quod  in  hac  vita  isti  mille  anni  suul, 
niUHaecest  resurrectio  prima.  Ipsa  esteuim  qua  re- 
surgimus  per  Baptismum,  sicut  Apostolus  dicit, 
Si  consurrexistis  cum  CKristo,  quan  sursum  sunt  quaerite 
(Coloss.  111,2) :  et  iterum,  Tanquam  ex  mortuis viven- 
tes  {Rom.  vi,  13).  Peccatum  enim  mors  est,  sicut 
dixit  Apostolus,  Cumessetis  mortui delictis  et  peceatis 
vestris  (Ephes.  ii,  I).  El  sicutprimamors  in  hac  est 
vita  perpeccalum,  ita  et  prima  resurrectio  in  hac 
est  vita  perremissionem  peccsilornm.Beatuset  sanc- 
tusqui  habet  partem  inresurrectione prima :  idest,qui 
servaverit  quod  in  Baptismo  renatus  accepit.  /n 
hoc  secunda  mors  potestatem  non  habet :  id  est,  «terna 

•  Mss.,  mergetur. 

*  Mg.  Petrensis,  tanctorum. 
(a)  Aiias  17. 


tormenta  non    sentiet.  Sed  erunt  sacerdotet  Dei  ei 

Christif  et  regnebunt  eumeo  miUe  annos.  Retulil  spi- 

ritus  cum  haec  scriberct,  regnaturam   Ecclesiam 

niille  annos  in  hoc  seBCulo  usque  ad  finem  mundi. 

Manifestum  est  quod  dubitari  nou  debeat  de  per- 

petuo  reguo,  cum  etiam  in  praesenti  saecuio  sancli 

reguent.  Beneenim  regnare  dicuntur,  qui  cum  Dei 

adjutorioetiam  inter  ipsas  pressuras  mundi  et  se 

et  alios  bene  regunt.  Ei  eumfiniti  fuerint  milleanni, 

soioetur  satanas  de  custodia  sua.  Fiuitos  dixit,  a  toto 

partem.  Nam  sic  solvetur,  ut  supersint  anni  treset 

menses  sox  novissimi  certaminis  temporibus  Anti- 

christi.  Et  exiet  seduc*.re  nationes  quae  sunt  in  qua- 

tuor  angulii  terrae,  A  parte  totum  dicit:  nam  noa 

oinnes  seduci  possunt.  Superbi  tantummodo  se- 

ducuntar  et  impii  :  qula  veri  et  humiies  christiani 

non  seducuntur.  jlftt(<t  namque  vocati,  pauci  eiecti 

(Matth.  xXf  16).  Et  ascenderunt   diaboius   et  populus 

ejus  in  altitudinem    terrx :  id  est,   in    eJationem 

superbifle.    Et    circumdederunt    ceutra     sanctorum 

ei  dilectorum  civiiatem  :  id  est,  Ecclesiam.    Hoc 

est  quod  supra    dixit,   coliectos  in  Armagedoa 

(Apoe.  xviy    16).    Non  enim  ex  quatuor   angulis 

terrae  potuerunt  iu   unam  civitatem  congregari ; 

sed  in  ipsis  quatuor  angulis  unaquaeque  gens  con- 

gregabiturinobsidionemsanctffi  civitatis,  id  est,  ia 

persecutionem  EccIesisB.  Et  descendii  ignis  de  opIo 

a  Deo  :  id  est,  de  Bcclesia.   Ei  comedit    eos  :  dupli- 

citerhoc  ioco  intelligitur  ignis:  aut  enimperignem 

sancti  Spiritus  creduntin  Christum,etspirituaiiter 

comedunturabEcclesia,  idestfincorporanturEccIe- 

siae  ;  aut  peccatorum  suorum  igne  comeduntur«et 

pereunt.  Et  diabolus  seducens  ipsos,  missus  est  in  sta- 

gnum  ignis  et  sulfuris,  ubi  ei  besiia  etpseudoprophetse: 

pseudoproplietffi  inteiiiguntur  aut  nseretici  aut^cti 

(]hristiani.ExquoenimpassusestDomiQus,rooritiir 

bestia  et  pseudoprophetae,  et  in  ignem  mittuntur, 

usque  dumiinianturmille  anni ab adventu DomiDi. 

Ei  punientur  die  ac  nocte  in  saeula  saeculorum.  Et  vidi 

mortuos  magnoset  pusillos  stantes  inconspectuthroni: 

et  libri  aperti  suniy  et  alius  liber  apertus  esty  qui  esi 

vitae  uniuscujusque.  Libros  apertos  Testamenta  Dei 

dicit :  secuudum   enim  utrumque  Testamentum 

judicabitur  Ecclesia.  Librum  uniuscujusque  vits, 

memoriam  dicit  gestorum  nostrorum  ;  non  quod 

lil)rum  habeat  commemoratorium  occultoruin  co- 

gnitor.  Et  judicati  sunt  mortuiex  his  ad  qux  seripta 

sunt  in  libris  secundum  opera  sua  :  id  est,  ex  Testa- 

mentis  judicati  sunt^  secundum  quod  Dei  praecepat 

aut  fecerunt,  aut  non  fecerunt.  E<  dedil  mare  mor- 

tuos  suos :  eo^  quos  hicjudicii  dies  inveniet  vivos, 

ipsi  sunt  mortui  maris  ;  quia  hoc  seeculum  mare 

est.  Mors  ei  infernus  dederunt  mortuos  snos  :  id  est, 

eos  qui  in  sepulcris   inveniendi  sunt  indiejudii. 

Mors  et   infemus  missi  sunt  in  stognum :  mortem 

et  infernumdiabolum  dioitet  popufum  ejus.  Bt  si 

ui  non  esi  inventus  scriptus  in  libro  vitse  :  et  qui  vo- 

uplatibus  suis  dimissus,per  temporaneam  exami- 

nalionem  in  hocsseculo  non  meruit  judicaria  Deo 

dum  viveret,  missus  esi  in  stagnum  ignis.  Et  vidic^j^ 

lum  novum  et  terram  novam.  Primum  enim  corlum  tt 

primaterra  abieruntf  etmare  jamnon  est.  Ei  civitatem 

sanctatn  Jerusalem  novam  vidt,  deseendentem  de  cah  a 

Deo,  compositam  sicut  sponsam,   et  omatam  tiro  suo. 

Et  audivi  vocem  magnam    de  ccelo  dicentem  :  Ecc4  ta- 

bernaculum  Deicum  hominibus^  ei  habitabitcum  ipsis: 

et  ipsi  erunt  populus  ejus,   et  ipse  Deus  eum  eis  ertt 

eorum  Deus  :  et  abstergei    Deus  omnem   laerymam  eh 

oculis  eorum  ;  ei  mors  non  erii  amplius,  et  lurius  wm 

erit.  Hoc  totum  de  gloria   Ecclesiae   dixit,  quaiem 

habebitpost  resurrectionem.  Et  dixit^  Scribe  ;  qu(h 

niamsermones  isti  fideles  et  veri  sunt.  Et  dixii  miki ; 

Egosum  a  et  6i>,  initium  ei  finis.  Ego  sitienti  daboex 

fonteaqwe  vitx  gratis;  id  est,  cupienti  remissioneni 

peccatorum  per  fontem  Baptismi.  Qui  vineit,  possi- 

debithiec  ;  eteroejusDeus,  et  ipse  erit  meus  fitius.  fi* 

midis  autem  ei  iticredulis,  eiexecrabiiUmi,$t  kow^eiditt 


l 


2457 


APPENDIX, 


8^58 


et  vene/icis,et  idolorum  cuUoribus^et  omnibusmendaci' 
bus  pars  eril  in  stagno  ardente  igne  et  sulfurey  quod 
est mors  secunda.  Qdod  siipra  ilictiim  est,  Judtcacit 
meretricem  illam  magnamqux  corrupit  lerram  in  for- 
nicatione  siui.,  et  viruiicavit  sanguinem  sercorum  suo- 
rumdemanu  ejus  ;  htec  vox  est  EcclesiaB,  cuin  ab  ea 
io  die  jiidicii  exierint  oinaes  mali,  aelerno  incendio 
concremandi.  Bt  fumus  eorum  ascendit  in  ssecula  sa&- 
culorum,  Non  enimvisibiliscivitalis  fiimiisasceudit 
in  sascula  sseculorum,  sed  liomiuum  in  superbia 
perdurantiiim.  Quod  autem  dicit,  Quia  venerunt 
nuptise  Agni ;  de  Christo  intelhgitur,  et  de  Gcclesia. 
Quod  vero  eam  dicit  opertam  bysso  ;  in  b^sso 
operajusta  sanctorum  mtelliguntur,  quibusjusti 
vestiuutur,  secundum  qiiod  dictum  est,  Sacerdotes 
tui  induantur  justitia.  Quodautemdicit,  eos  regnasse 
milleannos  ;  praesens  tempus  intelligitur,  in  quo 
saucti  juste  reguare  dicuntur,  quia  se  ila  cum  Dei 
adjutorio  regunt,  ut  a  peccatis  vinci  uon  possint. 
Btuthoc  evidenter  ostenderet,  sectilus  ail  :  Hxc 
est  prima  resurrectio,  Prima  enim  resurrectio,  qua 
a  morte  pnccati  ad  vitamjusliliaeanimieresurguut, 
toto  nuuc  tempore  agilur  :  secunda  vero,  qua  de 
terrffi  pulvere  ad  vitam  corpoream  redeunt,  in  fu- 
turum  exspectatur  ^  Ipsaestenim  qua  resurgimus 
per  Baptismum.  Quia  sicut  prima  mors  iuhac  vita 
est  per  peccatum,  ita  et  prima  resurrectio  per  re- 
missionem  peccatorum.  Beatus  et  sanclus  qui  kabet 
in  resurrectione  prima partem :  id  est,  qui  servaveril 
quod  in  Baptismo  renatus  accepit.  Quod  aulem  di- 
cit,  reguaturam  Ecclesiam  mille  annos  ;  in  hoc 
saeculo  inteliigilur  usque  in  iinem  mundi.  Unde 
manifestum  cst  qiiod  diibitari  uon  del)eat  de  per- 
petuo  regno,  cum  etiam  in  praesenti  seeciilosaucti 
regnent.  Recte  enim  regnaredicuntur,  quicum  Dei 
aujutorio,  etiam  inter  ipsas  pressurasmundi,  el  se 
et  alios  bene  regunt.  Quod  autem  de  diabolo  dicit, 
Quia  seducit  nationes  qux  sunt  in  quatuorangulis  terraey 
a  parte  totum  intelUgitur.  Nam  soii  mali  seducuu- 
tur,  secundum  iWnd,  Multivocati,  paucielecti,  Quod 
autem  dicit,  quia  diabolus  et  angeli  circumdederunl 
castrasanctorumy  et  civitatem  dileciorum :  nou  enim 
potuerunt  ex  quatuor  angulis  torrffi  in  unam  civi- 
tatem  congregari,  sed  in  ipsisqiiatuor  angiilis  una- 
quoeque  gens  congregatur in  pnrseciitionem  Eccle- 
sifiR.  Quod  aiitem  dicit,  Cecidit  ignis  de  coelo  et 
comedit  eos,  dupliciter  intellii?itiir  :  aut  enim  per 
ignemsancti  Spiritiis  spiritualitercomeduntur,dum 
Ecclesiae  incorporantur ;  aut  si  ad  Ueum  converti 
nolucrint,  peccatorumsuorum  igne  comeduutiir^et 
pereunt.  Quod  autemdicit,  Hbrosapertos  esse,  Te- 
stamentaDeiintelligi  voluit.  Secundumenim  utrum- 
qiieTestamentumjudicabiturEcclesia.  Librumvero 
vitae  uniuscujusque,  meuioriamdicit  gestoruiu  no- 
strorum,  quia  in  dle  judicii  nihil  latebit,nec  ullus 
poterit  abscondere  peccata  veicrimina  sua.  Quod 
dicit,  quia  mare  dedit  mortuossuos  ;  eos  dicit  quos 
in  hoc  mundo  vivosinvenerit  adventusChristi.Ipsi 
sunt  iiiortiii  maris,  quia  hoc  saeculum  mare  est. 
Quod  dicit,  Morset  infernus  dederunt  mortuos  suos ; 
illi  intelligiintur,  qiii  in  seniilcris  inveniendi  sunt 
in  die  jiidicif.  Et  mors  ct  infernus  missi  sunt  in  sta» 
gnum  ignis,  Hoc  loco  mortem  et  inferniim,  diabo- 
lum  et  populum  ejus  intelligi  voiuit,qui  voluptati- 
bussnisdimissus,portemporaneamoxaminationem 
non  meruit  judicari.  Post  haec  exposita  Ecclesite 
gloria  adjiingit  et  dicit,  Ego  sitienti  dabo  ex  fonte 
viimaqux  gralis  ;id  esl,  cupienti  remissit)nem  pec- 
caloriim  per  fontem  Baptismi.  Qui vincit,  possidebit 
hafCf  et  ero  ejus  Deus,  et  erit  meus  /ilius  :  quod  ipse 
praestare  dignetur,  quicum  Deo  Palre,  etc. 

'  Ms.  Belgicus  non  habet  ha?c  verba  :  Prima  enim 
resurreetio,  qua  a  morie  peeeaii  ad  viiam  jusiiiice  anima 
resurgunt,  toto  nunc  iempore  agitur  :  secunda  vero,  qua 
de  lerrcB  pulvere  advitam  corpoream  rtdsuntt  in  fuiurum 
exspectatur. 


HOMILU  XIX  (a). 

[Ib.  XXI  ct  XXII.]  Sicut  modo  audivimus,  fratres 
charissiiui,  locutusest  AngeliisDomini  ad  beatum 
Joanneiii  dicens :  Veni^  ostendam  tibi sponsam,uxorem 
Agni,Et  abstulit  me  in  spiritu  supramontem  magnum 
et  aitum  :  montem  Christiim  dicit:  Et  ostendit  mihi 
cicitaiem  sanctam  Ja^usalem,  descemientem  de  cwlo  a 
Deo,  Huic  est  Ecclesia,  civilas  in  monte  constituta, 
sponsa  Agni.  Ipsa  enim  civitas  tunc  in  monte  est 
constituta,  quandoin  humeris  pastoris,  tanquam 
ovis  adovile  proprium  revocata  est((!,tfc.  xv,5).  Si 
enimaliaestEcclesia,aliu  civitasdesceudens  deccB- 
lo,  erunt  duae  sponsae,  quod  omnino  fieri  nonpo- 
test.  Et  hanc  enim  civitatem  sponsam  dixit  Agni. 
(Jnde  manifestiim  est  ipsaniesseEcclesiam,G[uam 
sic  describit,  dicens  :  Habentem  claritatem  Dei,  Lu- 
minare  ejussimilelapidipretiosissimo,  Lapispreliosis- 
simus  Christus  est.  Habentem  murum  magnum  et  al- 
tum,  habentemportas  duodecim,  et  super  portasangetos 
(iuoci^cnn. Q.steuditdiiodecim  portasetduodeciman- 
gelos,  Apostolos  esse  et  Prophetas*  :  quouiam,si- 
cut  scriptuniest,  coxdificati  swmw^  super  fundamen* 
tumApostolorumet  Prophelarum{Ephes.  n,  20);  sicut 
et  DominusdixitPetro,  Super  hancpetram  aedificabo 
Ecclesiammeam  (Matth.  xvi,  18).^6  orienteportx  tres, 
ab  aquilone  porix  tres,  abaustroportxtres^abocciden- 
teportae  tres:  et  quia  civitas  ista  quae  describitur, 
Ecclesia  esttoto  orbe  diffusa,  ideo  perquatuorpar 
tes  civitatis  ternae  porUe  esse  dicuntur,  quia  per 
totas  qruatuor  partes  mundi,Trinitatis  mysterium 
in  Ecciesia  praedicatur.  Et  murus  civitatis  habent 
fundamenta  duodecim,  et  super  ea  duodecim  nomina 
Apostolorum  Agni:  qiiod  sunt  portae,  hoc  fundaf- 
menta;  quod  civiias,  hoc  murus,  hoc  supellex. 
Et  qui  loquebatur  mecum  habebat  mensuram  arun* 
dineam  auream  :in  aruudine  aurea,  homines  Eccle- 
si(eostendit,  fragili  quidem  carne,  sed  aurea  fide 
fundatos;  sicut  dicit  Apostolus,  Habentes  thesau- 
rum  in  vasis  fictilibus  (II  Cor,  iv,  7).  Et  supel' 
lex  muri  et  civitas  aurum  mundum,  simile  vitro  muu' 
do  :  Ecclesia  eiiim  aurea  esl,  quia  tides  ejus  velut 
aurum  splendet ;  sicut  septem  candelabra,  et  ara 
aurea  et  phialae  aureae  ;  hoc  totum  Ecclesiam  figu- 
ravil.  Vitrum  autem  ad  puritatem  fidei  retulit,  quia 
quod  foris  videtur,  hoc  est  et  intus,  et  nihii  est  si- 
mulatum,  sed  toLum  perspicuum  in  sanctis  Eccle- 
sine.  Fundamenta  muri  civitatis  omni  lapide  pretiosi. 
Fundamentum  primumjaspis.secundum  sapphirus,  ter^ 
tium  chalcedonius.quartum  smaragduStquintum  sardo' 
nix,  sextum  sardius,  septimum  chrysotithus,  octavum 
berillus,  nonum  topazius,  decimum  chrysoprasus,  un^ 
decimum  hgacinihus^  duodecimum  amethystus  :  ideo 
diversilatem  gemmarum  in  fundamentis  nominare 
volnit^  ut  dona  diversarum  gratiarum,quaB  Aposto- 
lis  data  suni .  demonstraret;  sicut  de  Spiritu  sancto 
dictum  est,  Dividens  singulis  prout  vult  (I  Cor.  \u, 
11).  Et  duodecim  margaritae  singillatim  :  et  unaqussque 
porta  erat  ex  una  margarita  :  et  in  istis  margaritis, 
sicut  dictiim  est,  Apostolos  designavit ;  qui  ideo 
portie  dicuntur,  quia  per  doctrinam  suam  aeternae 
vitae  januam  pandunt.  Et  platea  civitaiis  aurum  mun- 
dumyUt  vitrum perspicuum : et  templum  non  tidi  in  ea ; 
iJominus  enim  Deus  omnipotens  templum  ejus  est  et 
Agnus  ;hoc  ideo,  qiiia  iu  Deo  est  Ecclesia,  et  in  Ec- 
clesia  Deus.  Civiias  non  indiqet  sole  neque  luna,  ut 
Luiieant  in  ea:quia  uori  liimineaut  elementismundi 
regitiir  Ecclesia,  sed  Christo  aeterno  sole  deducitur 
per  iniindi  tenebras.  Claritas  enim  Dei  illuminavit 
eam  :  et  lucerna  ejus  Agnus  est ;  ipso  dicente.  Ego  sum 
lumen  mundi  (Joan,  viii,  12) ;  et  iterum,  Ego  sum  lu- 
men  verum,  quod  illuminat  omnem  hominem  venientem 
in  hunc mundum  (Id.  i,  9).  Amhdabunt  gentes  in  tumine 
ejus,  usque  iii  finem.  El  reges  ierrx afferent  gloriam  : 
reges  terne.  filios  Dei  dicil.  Et  portae  ejus  non  clau' 
dentur  die,  Nox  enim  ibinon  M<;iisquc  in  aBternum. 

*  Ms.,  Patriarchas, 
(a)  Alias  la. 


i450 


!N  B.  JOANNIS  APOCALYSIM  EXPOSITIO.  APPENDIX. 


2460 


Et  inferent  gloriam  et  honorem  gtntium  :  ia  Gbristo 
utique  credeDtiura.  Et  non  introibit  neam  omne  im- 
mundum,aut  faewMabominationem  et  mendacium,  niti 
icripti  in  librovitas  Agni.  Et  ostendit  mihi  flumen  aquae, 
iicut  cryetallum,  exiens  a  throno  Dei  et  Apnt,  in  medio 
platem  ejue :  roQtem  Baptismi  ostendit  m  medio  Gc- 
clesiae,  venieDtem  a  Deo  et  Cbristo.  Nam  quale  decus 
eivitatis  esse  potest,  si  flumeo  per  raedium  platesB 
ejus  ad  impedimeDtum  habitaDtium  descendatTE^ 
ex  utrwjue  parte  fluminis  lignum  vitx  faciens  fructus 
duodecimpersingulosmenses,  et  reddens  fructumsuum. 
Hoc  decruce  DomiDidixit.NuHum  est  liguumquod 
omni  trmf)ore  fructificet,  uisi  crux  quam  gestaut 
fideles,  qui  rigantur  aqua  ecclesiastici  fluminis,  et 
redduDtfructumperpetuum  omui  tempore.^U/iro- 
nus  Deietagni  inea  erit  :  utique  a  nunc  in  ssBcula. 
Et  servi  ejus  servient  ei,  et  videbunt  feiciem.  ejus  :sicut 
dicit,  Qut  me  vidit,  vidit  et  Patrem  (Id.  xiv,  9) ;  et, 
Beati  mundo  eorde,  quiaipsi  Deum  viaebunt  {Matth.  v, 
8).  Et  nomen  ejus  in  frontibus  eorum.  Et  nox  non 
erit  amplius,  et  non  egebunt  lumine  ItKemae.et  tumine 
solis;  quoniam  Domintu  Detu  iUuminabit  super  eof,  et 
regnabunt  in  saecula  saeculorum.  Omnia  ista  a  Domini 
passione  coeperunt.  Et  dixit  mihi  angelus:Ne  signa- 
veris  verba  prophetiae  libri  hujus  :  tempus  enim  prope 
est.  Qui  injtattu  est  injusta  faciat  adhtie,  et  sordtbus 
sordescatadhttc  :isii  sunt  propterquos  dixerat,  St^na 
^jtue  loeutasunt  septem  tonitrua  (Apoc.  x,  J^).Etjtutus 
jtutitiam  faciat  akhtic,et  sancttu  sanctifieetur  (uthuc: 
isti  sunt  propter  quos  dixit,  Nesignaveris  verbapro- 
phetiae  libri  hujus.kc  sic  Scripturae  divinfle  omnibus 
auperbis,  et  plus  mundum  quam  Deum  amantibus 
gignatae  suDt:humilibus  aulem  ettimeutibusDeum 
apertae  suut,  Ece$  venio  cito,  et  werces  mea  mecum, 
reddet  e  unicuique  seeundum  opera  ejus.  Ego  sum  a  et 
%i,primus  et  novissimtu,  initium  et  finis.  Beati  qui  ser^ 
wint  mandata  haec,  ut  sit  potestas  eorum  sujper  lignum 
vitae,et  psr  portas  intrent  in  civitatem  :qui  euim  non 
servant  mandata,  non  per  poi  tas  intrant,  sed  alia 
parte.  In  istis  signatus  esl  liber,  de  qaibus  sequitur 
et  dicit.  Foris  canes,  et  venefiei,  et  fornicarii,  et  homi- 
eidm,  et  idolorum  cultores,  et  omnis  amoM  et  faciens 
mendaeium.  Ego  Jesus  misi  angelum  meum  testari  vo^ 
hishaec  in  Ecclesiis.  Ego  sum  radix et  gentu  David,  stella 
splendida  matutina.  Spirittu  et  sponsa  dicunt,  Veni : 
utic[ue  sponsus  et  sponsa,  Christus  et  Ecclesia.  Qui 
sitit,  veniat;  qui  vult,accipiat  aquam  vitae  gratis  :  id 
est,  Baptisma.  Testor  ergoomnem  atidientem  sermones 
prophetix  libri  hujus:  Si  quis  apposturit  ad  ea,  appo- 
nat  super  eum  Deus  plagas  scriptas  in  hoc  libro  :  et  si 
auis  dempserit  de  sermonibtu  prophetiae  hujtu,  demet 
Detu  partem  ejtis  a  ligno  vitae  et  ex  civitate  sancta  ; 
seripta  in  libro.  Hoc  dicit  qui  testificatur  haec  prop- 
ter  falsatores  sanctarum  Scripturarum ;  non  prop- 
ter  eos  qui  simpiiciter  quod  sentiunt,dicunt. Efiam 
venio  eito :  mons  altus,  m  quo  sanctus  Joannes  as- 
cendisse  se  dixit,  spiritus  *  intelligitur.  In  civitate 

<  Ms.  Petrensis,  Chritttu, 


Jerusalem^quamse  ibi  vidisse  dixit,Eec]e8iasigni- 
ficata  est.  Quod  in  Evangelio  ipse  Dominus  osten- 
dit,  quando  dixit,  A^ofi  potest  civitas  abseondi  sunra 
montem  posita  {Malth.  v,  44).  Quod  autem  dicit,  ha- 
bereeain  lumen  simiielapidi  pretiosissimo;  in  illo 
lapide  Christi  claritas  demonstratur.  In  duodecim 
portis  et  in  duodecim  angeiis.  Apostoli  iDtelligun- 
turetPatriarchee,secundum  iWud, Superxdifieaii  su- 
perfundamentumAnostolorum  etProphetarum:  etquia 
civitas  quae  describitur,  Ecclesia  est  toto  orbe  dif- 
fusa,  ideo  per  quatuor  partes  ejus  propter  Trinita- 
tis  mysterium  terufie  portiB  esse  dicuntur.  In  arun- 
diDeaureayhomiDesEcclesiaeosteDditJragiliquidem 
carDC,  sed  aurea  fide  fundat08,propter  illua  Apos- 
toli :  Habentes  thesaurum  istum  in  vasis fietUibus.  Quod 
dicit  civitatem  auream,  aram  auream,  et  phiaias 
aureas;  Ecclesia  estpropter  fidem  rectam.In  vitro 
autem  puritasfidei  ipsius  significata  est.Quodau- 
tem  nomina  diversarum  gemmarum  in  fundamen- 
tis  nominare  voluit ;  dona  diversarum  gratiarum^ 
quae  Apostolis  data  sunt,  demonstravit.  In  illis  au- 
tem  margaritisApostolosdesignavit^qui  ideoportae 
dicuntur,  quia  per  doctrinam  suam  aeternse  vits 
januam  pandunt.  Quod  autein  dicit,  Quia  templum 
non  vidi  in  ea,  quia  Domintu  omnipotens  templum  ejtu 
eety  et  Agnus ;  hoc  ideo,  quia  Deus  est  in  Ecciesia, 
et  Ecclesia  in  Deo.Quod  vero  dicit,(?iitae»mlatnoii 
indiget  sole  neque  luna ;  hoc  ideo,  quia  non  visibili 
sole  Ecclesia,  seci  Christi  aeterno  lumine  inter  teDe- 
brasmundiistiusspiritualiteriliuminatur»8icutipse 
dicit,  Ego  sum  lumen  mundi.  Reges  terrae,  filios  Dei, 
id  est,Cnristianos  intelligi  voiuit.In  flumineaquae, 
sicut  crystallum,  fontem  Baptismi  in  medio  Eccle- 
siflB  venientem  a  Deo  el  Christo.  Quod  autem  dixit, 
Lignum  jttxta  fluvium  duodeeies  per  singulos  menses 
darefrtictum;  crux  intelligitur,  quae  per  totum  mun- 
dum  non  solum  omnibus  mensibus,  sed  etiam 
omnibus  diebus.in  hisquibaptizantur,exhibetfnie- 
tum  Deo.  Quod  antem  dicit,  Domintu  Deus  illumina' 
vit  illos,  et  regnabunt  in  saecula  saectUorum  ;  omnia 
ista  a  Domini  passione  coeperunt.Quod  vero  in  su- 
periori  parte  libri  dixit,  Signa  qttae  toeuta  suntseptem 
tonitrua;  propter  eos  dixit^dequibus  ait :  Ut  sordidus 
sordescat  adhuc,  et  qui  inituttu  est  injtuta  faeiatadhue. 
Illud  autemquod  Siii, Ne  signaveris  verba  prophetix; 
proptersanctos  et  justos  inteliigi  voluit.Ac  sicScrip- 
turae  divinse  omnihus  superbis,  et  pliis  mundiim 
quara  Deiima  mantibussignataesunt^humilibusau- 
tem  etDeumtimentibusapertffi.EtqniasicconcIudit 
Apocaljpsis  JoannisevangeIistae,ut  dicat,  J?n»  rfiMO 
ctYo; oremus  ut  secundum  suam  promissionem  Do- 
minus  Jesus  Christus  ad  nos  venire,  et  per  suam 
misericordiam  de  carcerenosmundi  istins  liberare, 
et  adsuain  beatitudinem  pro  sua  pietate  perducere 
dignetur  :  qui  cum  Patre  et  Spiritu  saucto  vivit  et 
regnat  in  saecula  sfficulorum.  Amen. 


!•—»#«■» 


mOEX  RERUM 

QUiE  IN  HOG  TERTIO  VOLUMINE  CONTINENTUR. 


ht  TIRTIUM  TOMUll  PRAFATIO.  9-10 

AdMONITIO  llf  LIBROS   DE  DOCTHIIfA  CHRISTIAlfA.  43-14 

S.AURELII  AUGUSTINI.HIPPONENSIS  EPISGOPI, 
DE  DOCTRINA  GHRISTIANA  LIBRI  QUATUOR.  4516 

Prologus.  Ibid» 

LiBER  pRiMus.  —  Principio  fltparUtio  totius  operis, 
quo  Scripturanim  studiosuscumadearum  inves- 
bgandura  sensum.lum  ad  edisserendum  institua- 
tur.  Mox  obsorvata  eorum  de  quibus  doctrina 
tradencla  est  distinctione  in  res  et  signa,  susci- 
pitur  in  bocce  priore  libro  tractatio  de  rebus.  Res 
porro  alias  esse  ({uibus  frui,  alias  ({uibus  nonnisi 
uti  liceat :  et  quidem  Deo  soli  fruitionu  inbsren- 
dum  esse,  eoque  nos  ipsius  incarnatione  Verbi  et 
rebus  ab  ipso  temporaliter  ^estis,  atque  traditis 
Ecclesiee  clavibus  promoveri ;  intereas  vero  res 
quoB  in  usum  veniunt,  nonnuUas  esse  quibus  di- 
lectio  jure  impenditur,  sed  in  Deum  relata.  Qui- 
bus  explicatis  doceturtotius  Scripturse  sacrae  ple- 
nitudinem  etflnem  esse  geminam  charitatem^  Dei 
propter  seipsum  ac  proximi  propterDeum.         19-20 

Caput  primum.  Inventione  et  enuntiatione  nititur 
Scripturse  tractatio  ;  quae  cum  Dei  auxilio  susci- 
pienda.  /bid, 

II.  Quid  res,  quid  signa.  Ibid, 

III.  Rerum  divisio.  Ibid, 

IV.  Prui  et  uti.  quid  sit.  Jbid. 

V.  Deus  Trioitas,  res  quafruendum.  21 

VI.  Deus  inelFabiliB,  quomodo.  Ibid, 

VII.  Deum  omnes  intelligunt  in  quo  nihil  melius.       22 

VIII.  Deus  cum  sit  sapiontia  inconimutabilis,  rebus 
omnibus  anteponendus.  Ibid, 

IX.  Sapientiamimmutabilem  mutabiliprseferendam 
esse  omnes  norunt.  23 

X.  Ad  vldendum  Deum  purgandus  animus.  Ibid. 

XI.  Purgandi  animiexemDlumSapientaincarnata.  Ibid. 

XII.  Quomodo  Sapientia  Dei  ad  nos  venit.  Ibid. 

XIII.  Verbum  caro  factum  est.  24 

XIV.  Hominem  quomodo  sanarit  Dei  Sapientia.      Ibid. 

XV.  Resurrectione  et  ascensione  Gbristi  fulcitur 
fides,  excitatur  judicio.  Ibid. 

XVI.  Ecclesia  Gbristi  corpus  et  conjux  medicinali- 

bus  molestiis  ab  ipso  purgatur.  25 

XVII.  Gbristus  donando  peccato  viam  aperuit  ad 
patriam.  /bid. 

XVIII.  Glaves  traditae  Ecclesiee.  Ibid, 

XIX.  Corporis  et  animi  mors  atque  rcsurrectio.       Ibid. 

XX.  Qui  non  advitam,  sed  ad  suppliciarenascantur.      26 

XXI.  Rursus  de  corporis  resurrectione.  Ibid. 

XXII.  Solo  Deo  fruendum.  /bid. 

XXIII.  Hominiproecepto  non  opus  est,  ut  se  et  suum 
corpus  diligat.  Prava  sui  dilectio.  27 

XXI V.  Nerno  camem  suam  odit,  nequidem  illi  qui 

in  eam  insurgunt.  Ibid. 

XXV.  Etsi  aliquid  amplius  diligitur  quam  corpus, 
non  tamen  corpus  odio  habetur.  28 

XXVI.  Pricceptum  de  Deo  et  proximo,  imo  et  de 
ipso  diliffenao  datum  est.  29 

XXVII.  Ordo  dilectionis.  Ibid. 

XXVIII.  Cui  succurrendum,  quando  succurrere 
omnibus  vel  duobus  non  possis.  30 

XXIX.  Optaoduin  etagendumut  omnesDeum  dili- 
gant.  Ibid. 

XXX.  Proximinostriomnes  homines  etipsi  Angeli.  /bid. 

XXXI.  Deus  nobis  non  fruitur,  sed  utitur.  32 

XXXII.  Deus  bomine  quomodo  utatur,  /bid. 

XXXIII.  Quomodo  homine  frui  conveniat.  /bid. 

XXXIV.  Prima  ad  Deum  via  Ghristus.  33 

XXXV.  Scripturse  plonitudo  finisque,  amor  Dci  et 
proximi.  34 

XaXVI.  Interpretatio  Scripturs,  licet  vitiosa,  non 
est  mendax  nec  pemiciose  fallax,  si  modo  utiiis 
sit  8edificand8e  charitati .  Gorrigendustameninter- 
pres  qui  sic  fallitur.  Ibid. 

XXXVII.  Multum  inest  periculi  in  hac  interpreta- 
tione  vitiosa.  35 

XXXVIII.  Charilas  perpetuo  manet.  *     Ibid. 

XXXIX.  Scripturis  non  indiget  homo  fide,  spe  et 
charitate  instructus.  36 

XL.  Qualemlectorem  Scriptorapostalet.  Ibid. 


LiBER  sEcuifDus.  — Jam  de  signis  verbisqae  Scrip- 
turse  sacrse  sermoneminstituit  Augustinuii  osten- 
ditquebujus  germanum  sensum  plerumque  ideo 
non  percipi,  quia  signa  illa  aut  ignota  sunt,  aut 
ambigua.  Quapropter  prolato  in  primis  divino- 
rum  Ilbrorum  canone,  declarare  pergit  quarum 
potissimum  lin^arum  peritia,  quienamve  disci- 
plinae  ac  scientiee  conferant  ad  illam  si^orum 
ignorantiam  removendam.  Ubi  dataoccasione  de 
re{>udiandis  superstitiosis  artibus  et  doctrinis 
strictim,  sed  profundedisputat.  Quemadmodum 
ctiam  animo  comparatus  is  esse  debeat,  qui  ope- 
ram  studio  Scripturarum  navaturus  sit«  declarat 
sub  initiura  et  ad  finem  libri.  35-36 

Gaputprimum.  Signumquid  etquotuplex.  Ibid. 

II.  De  quo  signorum  genere  bic  tractandum.  37 

III.  Inter  signa  principatum  obtinent  verba.  Ibid. 

IV.  Unde  litterfie.  38 

V.  Diversitas  linguarum.  Ibid. 

VI.  Obscuritas  Scripturo)  in  tropis  et  figuris  quor- 
sum  utilis.  Ibid, 

VII.  Gradusad  sapientiam :  primus,  timor ;  secun- 
dus»  pietas ;  (ertms,  scientia  ;  fuartus^  forlitudo  ; 

auintus,  consilium ;  sextus.purgatio  cordis;  sep- 
mus  gradus  seu  finis^  sapientia.  39 

VIII.  Libri  canonici.  40 

IX.  Qua  ratione  vacandum  studio  Scripturee.  42 

X.  Scripturam  contingit  non  intelligi  ob  ignota 
signa  vel  ambigua.  Ibid, 

XI.  Ut  ignorantia  signorum  tollatur  necessaria  est 
linguarum  cognitio,  ac  proesertim  grsec»  et 
hebrseflB.  Ibid, 

XII.  Diversitas  interpretationum  utilis.  Ex  verbo- 
rum  ambiguitate  ut  accidit  error  interpretum.        43 

Xlil.  Interpretationis  vitium  undo  emondari  possit. 

XIV.  I^oti  verbi  et  ignotae  locutionis  unde  eruenda     44 
locutio.  48 

XV.  Gommendaturltala  versio  latina,  et  grsca  sep- 
tuaginta  Interpreium.  46 

XVI.  Ut  translata  signa  intelligantur,  juvat  tum 
linguarum  notitia,  tum  rerum.  Ibid» 

XVII.  Origo  fabuliB  Musarum  novera.  49 

XVIII.  Profani  si  quid  bene  dixerunt,  non  asper- 
nandum.  Ibid, 

XIX.  Doctrinarum  genera  duo  reperta  apud 
Ethnicos.  50 

XX.  Scientise  quas  homines  instituerunt,  aliquae 
superstitionum  plcnae.  Gatonis  dictum  lepidum.  Ibid. 

XXI.  Superstitio  mathematicorum.  51 

XXII.  Observatio  siderum  ad  cognosceodam  vitse 
seriem  vana.  Ibid, 

XXIII.  Gur  repudianda  genethliacorum  scientia.        52 

XXIV.  Societas  et  pactum  cum  deemonibus  in  super- 
stitioso  rerum  usu.  5S 

XXV.  In  institutishumanisnon  superstitiosis  quse- 
dam  superflua.  qucedam  comnioaa  et  necessaria.      54 

XXVI.  Quse  hominum  instituta  fugienda,  et  quse 
amplectenda  sint.  55 

XXVII.  Scientiarum  quas  homines  non  instituerunt 
alinuse  iuvaiit  ad  intelligentiam  Scripturarum.    Ibid. 

XXViII.  Historia  quatenus  juvet.  Ibid. 

XXIX.  Ad  Scripturarum  intelligentiam  quatenus 
conducat  animalium,  herbarum,  etc,  praesertim- 
que  siderum  cognitio.  56 

XXX.  Quid  eodem  conferant  artes  mechanicee.  57 

XXXI.  Quid  juvel  dialectica.  Sophismata.  Ibid. 

XXXII.  Veritas  connexiooum  non  ab  hominibus 
instituta  est,  sed  tantum  observata.  58 

XXXIII.  In  falsis  sententiis  conclusiones  verse  esse 
possunt.  et  in  veris  falsae.  ^^ 

XXXIV.  Aliud  est  nosse  leges  conclusionum,  aliud 
veritatem  sentcntiarum.  Ibid, 

XXXV.  Scientia  definiendi  et  dividendi  non  est 
falsa,  etiamsi  falsis  adhibeatur.  Falsum  quid.  60 

XXXVI.  Eloquentiee  praecepta  vera  sunt,  quamvis 

eis  interdum  falsa  persuadeantur.  Ibtd. 

XXXVII.  Quae  utilitas  rhetoricoe  et  diatecticee.         ibid. 

XXXVIII.  Numerorum  scientia  non  ex  hominum 
instituto,  sed  ex  reram  natura  est  ab  hominibas 
adinventa.  ^^ 


2463 


INDEX  RERUM. 


2464 


XXXIX.  Quibus  ex  supra  notatis  disciplinis  qaeve 
animo  danda  opera.  Leges  humanffi.  62 

XL.  AbCthnicis  si  quid  recte  dictum,  in  nostrum 
usum  est  convertendum.  63 

XLl.  Studiuin  Scriplurjp  sacroe  qualem  animam 
requirat,  iiyssopi  proprietates.  64 

XLII .  Sacnc  ScriptunB  cum  profana  comparatio.      Ibid. 

LiBER  TERTius.  —  Postquam  egit  in  superiorc  libro 
de  romovendasignorumignorantia,  Iransitnunc 
S.  Doctor  ad  considerationem  ambigtiitatis  quae 
cumin  propriis  tumin  translatis  signis  occurrit. 
In  propriis  quidem  ex  interpunctione  vocum,cz 
earum  pronuntiatione,  ex  ancipiti  significatu  ; 
quod  genus  ambiguitatis  cx  contcxtu  sermonis, 
et  collatione  interpretum,  aut  ejus  Imgutp  unde 
Scriptura  translata  est  inspectione  resoivi  osten- 
diL  In  translatis  verosignisambiguitascontingit» 
cum  ipsa  dictio  non  ad  litlerfle  sensum  ponitur 
in  Scripturis;  quadere  operosius  disputat,  tra- 
ditque  re^ulas  quibus  dignoscatur  an  locutio 
figurata  sit,  ct  siquidem  tigurata,  quo  pacto 
debeat  explicari.  Ad  extremum  ipsius  Ticnonii 
septem  regulas  singulatim  cxpeuuit.  65-66 

Caput  primum.  Summa  superiorum  librorum,  et 
scopus  sequentis.  Ibid. 

II.  Ambiguitas  ex  verborumdistinctionoquo  modo 
tollenda.  Ibid, 

III.  Qua  ratione  expediatur  ambiguitas  ox  pronun- 
tiatione.  Percontatio  et  interrof^atio  quo  difTcranL      67 

IV.  Ambiguilas  dictionisqua  ratione  exuediatur.        68 

V.  Scripturffi  figuratas  locutiones  aa  litteram 
accipere  servitus  miserabilis.  Ibid. 

VI.  Judoeorum  servitus  sub  signis  utilibus.  69 
Yll.  Servitus  gentium  subsignis  inutilibus.  70 

VIII.  Aliter  Judaei  a  signorum  servitute  liberati, 
aliter  gentiles.  Ibid. 

IX.  Quis  signorum  servitute  premitur,  quis  non. 
Baptismus,  Eucharistia.  Ibid. 

X .  Unde  d ignoscatur  an  flgurata  sit  locutio.  Rcgula 
generalis.  Cbaritas.  Cupiditas.  Flagilium.  Faci- 
nus.  Ulilitas.  BeneGccntia.  71 

XI.  Regula  de  iis  quce  ssevitiam  redolcnt.  referun- 
turque  nihilominus  ex  persona  Doi  vel  sancto- 
rum .  72 

XII.  Kegulade  dictisetfactis  quasi  flagitiosis  impe- 
ritorum  judicio.  qu(e  Deo  vel  sanctis  viris  tri- 
buuntur.  Factajudicantur  ex  circumstantiis.      /bid, 

XIII.  Continuatio  ejusdom  argumenti.  74 

XIV.  Error  opinantium  nuUam  esse  justitiam  per 
scipsam.  Ibid, 

XV.  Kegula  in  figuratis  locutionibus  servanda.      Ibid, 

XVI.  Regula  de  locutionibus  prseceptivis.  Ibid. 

XVII.  Aliaomnibuscommuniter,  alia  singulis  scor- 

sim  prfficipi.  75 

XVIII.  Quo  Cemporequid  proeceptum  vel  licitum  sit 
considerandum .  Ibid. 

XIX.  Mali  alios  de  suooestimanl  ingonio.  76 

XX.  In  quavis  vivendi  rationc  boni  suisunt  similes.  Ibid. 

XXI.  David  guanquam  inadultcrium  lapsus,  longe 

fuit  a  libidmosorum  intemperantia.  77 

XXII.  Regula  dc  Scriptura*  locis,  ubi  laudantur 
iacta  guaedam  bonorum  hodie  moribuscontraria.      78 

XXIII.  Rogula  de  locis  ubi  magnorum  virorum 
peccata  referuntur.  Ibid, 

XXIV.  Ante  omniaconsiderandum  genuslocutionis.  Ibid. 

XXV.  Idem  verbum  non  idcm  significat  ubiquo.    Ibid, 

XXVI.  Obscura  ex  locis  apertioribus  oxplicdnda.        79 

XXVII.  Eumdem  locum  varie  intelligi nihil  prohibet.      80 

XXVIII.  Locus  incertus  tutius  por  alios  ScripturGe 
locos  quam  per  rationem  manifestatur.  Ibid. 

XXIX.  Troporum  cognitio  necessaria.  Ibid. 

XXX.  Regulo)  Tichonii  donatist&e  expenduntur.  81 

XXXI.  Regula  prima  Tichonii.  82 

XXXII.  Regula  secunda  Tichonii.  Ibid. 

XXXIII.  Regula  tertia  Tichonii.  Liber  de  Spiritu 

et  Littera  8^ 

XXXIV.  Regula  quarta  Tichonii.  Ibid. 

XXXV.  Regula  quinta  Tichonii.  86 

XXXVI.  RegulasextaTichonii.  Ibid. 

XXXVII.  Regula  septima  Tichonii.  88 
LiBEH  QUARTus.  —  Hactonus  de  investigando  Scrip- 

turee  sensu,  nunc  dcmum  agitur  de  disserendo. 
Et  guidem  rhetorico?  artis  pra^cepta  ad  bujua 
iibri  institutum  pertinere  non  vult  Au^ustinus  ; 
sed  tamen  summa  diligcntia  christiani  oratoris 
partes  persequitur:  em  sacrarum  litterarum  auc- 
torcset  doctores  ecclesiasticos  dicendisapientia, 
imo  et  eloquentia  longe  preestantissimos  imitan- 


dos  proponit,  ex  eorum  scriplis  elocutionis  exem- 
pla  m  vario  dicendi  genere  subjiciens.  Postremo 
ipsumecclcsiastcm  hortatur,  ut  in  prunis  orationi 
aetoperam.  et  quod  verbis  docet  alios,  id  omnino 
vita  et  moribus  prso^tet.  89-90 

Cjlput  pRiMUM.  Kbetoricffi  preecepta  tradero  non  est 
hujus  instituti.  Ibid. 

II.  Khetorica  facultate  chrislianum  doctorem  uti 
convenit.  Ibid. 

III.  Rhetoricoi  prsecepta  qua  eetate  quave  ratione 
discipos  sunt.  Ibid. 

IV.  Officium  doctoris  christiani.  91 

V.  Interost  magis  ut  sapienter  dicat  cbristianus 
orator,  quam  ut  cloquenter.  Unde  consequi  id 
valeat.  Ibid, 

VI.  Sapientiajuncta  cum  eloquentia,  in  sacris  auc- 
toribus.  92 

VII.  Pulchre  docet,  adductis  exemplis,  in  sacris 
Litlerisinessegcrmanameloquentiam.qussapien- 
tife  adhoiret  velut  ioseparabilis  comes.  Exempla 
ponuntur  ox  Epistolis  Pauli  et  ex  Amospropheta. 
Exemplum  aliud  sanse  eloquentis  ex  Amos  vi,  1 .      93 

Vlll.Obscuritassacrorum  auctonim,  licet  eloquens, 
noo  imitanda  a  doctoribus  christianis.  98 

IX.  Difficilia  intcllectu  apud  quos  et  quomodo  tra- 
ctanda.  99 

X.  Pcrspicuitatis  in  dicendo  studium.  Ibid. 

XI.  Quareconanti  doceredicendumperspicue,  non 
tamen  insuaviter.  100 

XII.  Oratoris  est  docere,  delectare,  flectere,  ex  Cice- 
rone,  de  Oratore.  Quo  modo  huec  tria  praestare 
debcL  101 

XIII.  Dicendo  demum  flectendi  animi.  Ibid. 

XIV.  Dictionis  suavitas  pro  ratione  argumenti  pro- 
curanda  est.  lOi 

XV.  OrandusDeus  auctori  eccIesiasticoanteconcio> 
nem.  103 

XVI.  Docendi  prspcepta  non  superfluo  dantur  ab 
homine,  tametsi  doloros  efficiat  Deus.  Ibid. 

XVII.  Ad  docendum,  delectandum  et  flectendum 
jpertinet  triplex  dicendi  genus.  104 

XVIII.  Ecclesiasticus  orator  in  materia  grandi  sem- 
per  versatur.  105 

XIX.  Alias  alio  utendum  dicendi  genore.  106 

XX.  Exempla  ex  sacris  Litteris  :  primum,  dictio- 
nis  submissce:  deinde,  temperatae  ;  postremo, 
grandis  :  haec  tria  cx  Epistolis  Pauli.  107 

XXI.  Exemplu  triplicis  hujus  goneris  dictionis  ex 
doctoribus  ecclesiasticis,  nempe  Cypriano  et  Am- 
brosio,  desumuntur.  111 

XXII.  Omnibus  generibus  dictio  varianda  est.         114 

XXIII.  Quomodo  intermiscenda  dictionis  genera.      115 

XXIV.  Sublime  dicendi  genusquidefficiat.  Ibid. 

XXV.  Temperatum  dicondi  genus  quem  in  finem 
referri  decet.  116 

XXVI.  In  uno(iuoque  dicendi  genere  intendere  de- 
bet  orator  ut  intelligcnter,  libenter  et  ohedienler 
audiatur.  li'7 

XXVII.  Obcdientius  audiri  cujus  vita  diclioni  res- 
pondet.  liS 

XXVIII.  Veritati  potius  quam  verbis  studendum. 
Verbis  contendero  quid  sit.  119 

XXIX.  Non  culpandus  ecclesiastes,  qui  a  peritiore 
sumit  conscriptum  eloquium,  quod  ad  populum 
proferat.  Ibii- 

XXX.  Concionator  pro^mUtat  orationem  ad  Deum.    120 

XXXI.  Excusat  prolixitalem  libri.  lil 

AdMONITIO    DE  LIBRO  DE    VERA.  RBUGIONB.  124*1£ 

S.  AURELII  AUGUSTINI  HIPPONENSIS  EPISCOPI. 
DE  VERA  RELIGIONE  LIBER  UNUS,  in  quo,  proB- 
misso  veram  religionem  non  reperiri  apud  Pa^- 
nos,  neque  in  secta  ulla  proeterquam  in  catholica 
Ecclesia.  mox  divime  oeconomiae  erga  humanam 
salutemhistoria  (quodquidem  chrisTianoe  religio- 
nis  caput  ac  fundamenlum  est)  sic  explicatur,  ut 
Mani  nteorum  de  duabus  prsseriim  naturis  seu 
de  mali  origine  ct  natura  errores  revincantur. 
Agitur  de  duplici  via  qua  Deus  homiaibus  con- 
sulit.  auctoritate  credentes  ad  salutem  vocans. 
intclligenles  ratione.  Quippe  ratione  subnixus 
homo  ex  rebus  inferioribus  ad  Deum  evehitur: 
imo  ad  ipsum  proseauendum  admonetur  ex  ipsis 
vitiis  de  quorum  triplici  genere  prolixum  hic  ser- 
monem  instituit  Augustinus;qui  denique  unum 
vcrum  Dcum,  id  cst  Trinitatem,  Patrem,  et  Fi- 
lium^  et  Spiritumsaoctum  vera  religione  colen- 
dum  esse  concludit.  'W«. 

Caput  primum.  Philosophi  de  religione  aliud  in  scho- 


2468 


INDEX  RERUM. 


9466 


lis  docebant,  aliud  in  templis  profltebantur.       Ibid, 

II.  Dediis  quid  Socratesseoserit.  Mundus  bic  pro 
Deo  habitus.  123 

III.  Vera  reliffio  christiana,  quoi  hominibus  persua- 

sit  quod  ilns  persuaderi  posse  Piato  non  credidit.  Ibid, 

IV.  Pnilosophi  qui  sensibilibus  toti  hoerent  conte- 
muendi.  126 

V.  In  quibus  sectis  vera  religio.  Munus  divinum 
Spiritus  sanctus.  /bid. 

VI.  Vera  religio  in  sola  licclesia  catliolica,  quae  oni- 
nibus  erraiitibus  utitur  ad  provectus  suos.  Boni 
nonnunquam  ex  I^cclesia  per  seditiosos  expulsi.    127 

VII.  Catholicce  Ecclesisc  religio  amplectenda.  Quid 

illa  proflteatur.  128 

VIII.  Qu(B  primo  auctorilate  ducticredidimus,  post- 
modum  ratione  intelligimus.  Hirretici  prosunt 
Ecclesitc.  129 

IX.  Manichaeorum  orrordeduobiis  principiis  et  dua- 

bus  animabus.  Ibid. 

X.  Historiam  divinGeoeconomiee  crga  nostramsalu- 
tem  narraturus,  ostendit  primum  unde  error  in 
religione  conlingat,  et  quomodo  perfoclarcligio 
Deo  subveniente  instauretur.  130 

XI.  Omnis  vita  a  Deo.  Mors  animae,  nequitia.  131 

XII.  Lapsus  et  reparatio  totius  hominis.  132 

XIII.  An^elorum  difTerentia.  133 

XIV.  A  libero  arbitrio  peccutum.  Ibid. 

XV.  Poena  ipsa  peccati  ad  resipiscendum  erudimur.    134 

XVI.  lucarnatoVerbo  benoficentius  hominiconsul- 
tum  est.  Ibid. 

XVII.  Doclrinoe  ratioin  verareligione  quam  optima, 

seu  Vetus,  scu  Novum  Testamentum  spectetur.     136 

XVIII.  Creaturse  quare  mutabiles.  137 

XIX.  Bona  sunt,  scd  non  summa  bona,  qure  vitiari 
possunt.  Ibid, 

XX.  Unde  animse  vitium.  138 

XXI.  Anima  seducitur,  dum  fugacescorporumpnl- 
chritudinos  consectatur.  139 

XXII.  Rcrum  transeuntium  administratio  solis  im- 
jpiis  displicet.  140 

XxlII.  Omnis  substantia  bona.  Ibid. 

XXIV.  Duplici  via  saluti  hominis  consulitur,  auc- 
toritate  et  ratione  lacprimodeauctoritatis  subsi- 

dio  affitur  usquead  caput  29.  141 

XXV.  Quorum  nominum  seu  librorumauctoritati 

do  Dei  cultu  credendum.  142 

XXVI.  Divina  providentia  erga  nostr&m   salutem 

ad  sez  setates  hominis  veteris  ac  novi.  143 

XXVII.  Utriusque  hominis  decursus  in  universo 
hominum  gcnere.  144 

XXVIII.  Quee,  quibus  et  quo  pacto  tradenda.  Ibid, 

XXIX.  De  altero  salutis  subsidio,  scilicct  ratione  ; 
quomodo  hac  duce  ad  Dcum  homo  evehitur :  Iioec 
priinum  sensibus  proestare  deprehenditur.  145 

XXX.  At  rationepnestuntior  luximmutabilis,  scili- 

cct  veritas  secundum  quam  judicat.  Ibid, 

XXXI.  Deus  summa  isla  lex  cst,  sccundumquam 
ratio  judicat,  sed  quam  judicare  non   licet.  U7 

XXXII.  Unitatis  in  corporibus  est  vestigium,  sed 
ipsa  unitas  nonnisi  mento  conspicitur.  148 

XaXIII.  Noncorpora,  nccsensuscorporis,  sedjudi- 
cium  mentitur.  Differunt  iiicntiens  ct  fallens.         149 

XXXI V.  Confictaphantasmalaquomodojudicentur.    150 

XXXV.  Va<:andum  ut  Deus  cognoscatur.  151 

XXXVI.  Vcrbum  Dei  ipsa  est  veritas,  quia  omnino 
implet  id  a  quo  principio  unumestquidquid  est 
unum.  Falsitas  non  ex  rebus,  scd  ex  peccatis.  Ibid. 

XXXVII.  Impietas  idoIolatriGB  multiplicis  orta  ex 
amore  crealurae.  152 

XXX  VIII.  Aliud  idololatriu!  genus,  quo  peccator 

triplici  cu{)iditati  servit.  153 

XXXIX.  Ex  ipsis  vitiis  suis  animam  admoneri  ut 

Srimam  pulchritudinem  requirat  :  quod   primo 
e  vitio  voluptatis  oslenditur  usque  ad  caput  43.    154 
XL.  De  pulchritudine  corporum  carnisque  volup- 

tate,  et  de  peccantium  poena.  155 

XLl.  In  peccantis  anima}  posna  pulchritudo.  156 

XLII.  Voluptas  carnisadmonct  ut  numeros  indivi- 
sibiles  quffiramus.  An  tales  insint  in  aliquo  vitali 
motu.  157 

XLIII.  In  homine  vis  judicandi  de  corporum  et 
temporum  proportione.  Qui  in  perpetua  veritate 
modus  ordinis.  158 

XLIV.  Dei  ima^o  Filius,  ad  quam  facta  quaedam.    159 
XLV.  Voluptatis  imbecillitas  protrudilnos  ad  su- 
blimiora.  De  superbiee  vitio  usque  ad  cap.  49  : 
quomodo  perhoc  admonemur  ad  amplectendam 
virtutem.  /6ui. 


XLVI.   Invictus  qui  id  solum  amat  quod  amanti 

eripi  non  potest,  id  est  Deum  ex  toto  corde«  et 

proximum  sicut  seipsum.  160 

XLVll.  Vera  proximi  dilcctio,  quam  qui  impondit 

invictus  est.  162 

XLVIII.  Quu3  sit  perfecta  justitia.  163 

XLIX.  De  curiositate  deinceps,  ut  hoc  vitio  admo- 

nemur  ad  contemplandam  veritatem.  164 

L.  Scripturarum   et  inlerprctationum  ratio.   Alle- 

goria  quotuplex.  165 

LI.  Scripturarum  perscrutatio  in  curiositatis  medo- 

lam.  166 

Lll.  £t  curiositas,  et  alia  vitiasuut  occasio  ad  vir- 

tulem.  /bid, 

LIII.  Scopi  stultorum  ac  sapientiun  diversi.  167 

LIV.  Supplicia  damnatorum  quam  habeant  ratio- 

nem  au  corum  vilia.  168 

LV.  Epilogus  exhortaus  ad  veram  religionem,  et  a 

falsa  deterrens.  Qualis  crat  Manichseorum  religio. 

Falsoi  opiniones  de  diis.  Veru  religio.  169 

De  DUOBUS  LIBRIS  DE  GENESI  CONTRA  MANICH^EOS.  171-172 

S.  AURELII  AUGUSTINI.  HiPPONENSIS  EPISCOPI, 
DE    GENESI    CONTllA     MANIGH/EOS     LIBRI 
DUO.  173-174 

LiBER  PRiMus.  —  A  Miinichffiorum  calumniis  vindi- 
catur  initium  Geneseos,  scllicet  ab  hocce  ver- 
siculo  cap.  1  :  /n  principio  creavil  Deut  ccBlum  et 
ierram,  usque  ad  versiculum  2,  cap.  2,  quo 
Deus  septimo  die  requievissc  dicitur,  Ibid. 

Gaput  PRiMUM.  In  veteris  Lcgis  defensionem  con- 
tra  Manichaeos  scripturus  est  stilo  ad  imperitio- 
rum   captum  demisso.  /bid, 

U.  Versiculus  1  cap.  1  Geneseos  vindicatur  contra 
obtrectantes  quid  faceret  Drus  ante  mundicroa- 
tionem,  et  unde  subito  placuerit  ei  mundum 
creare.  Ibid, 

III.  Defenditur  vers.  2.  176 

IV.  In  defensioncm  vers.  3  ostenditur  tenebras  nihil 
esse.  Ibid, 

V.  Utintelligendumquod  spiritus  Dei  superfereba- 

tur  super  aquas,  juxta  vers.  2  177 

VI.  Miiteries  informis  ex  nihilo,  et  ex  illa  omnia.       178 

VII.  Informis  materia  variis  nominibus  dcsignata.  Ibid. 
VIII.KcpriniiturManichoeorumcalumniado  vers.  4.    179 

IX.  Agilur  pro  altera  parte  ejusdem  vers.  et  pro 
prima  parte  vers.  seq.  180 

X.  Ut  recto  intelligitur  coepisse  et  transisse  dies 
unus  juxta  vers.  5.  Ibid. 

XI.  Aquffi  ut  firmamento  divisoe^  vers.  6-8.  181 

XII.  Aguarum    congregatio,  do  qua  vers.  9  et  10» 
est,  ipsaearum  formalio.  Ibid. 

XIII.  Exploditur  conquestio  circa  vers.  11.  182 

XIV.  Resolvuntur  difficultates  circa  vers.  14-19.  Ibid, 

XV.  Aercm  nebulosum aquro  nomine  designari  vers. 

20,  etc.  184 

XVI.  Perniciosa  animantia  cur  creata.  Ibid. 

XVII.  Ut  intclligiturad  imaginem  Deifactus  homo, 
juxta  vers.  26.  186 

XVIII.  Polestas  hominis  in  bestias.  187 

XIX.  Ut  spiritualiter  accipiendus  vers.  28.  Ibid. 

XX.  Bestiis  dominari,  ner  allegoriam.  /bid. 

XXI.  In  vers.  31,  cur  uicitur,  Bona  valde.  188 

XXII.  Requies  diei  septimi  peralIegoriam,cap.  2, 
vers.  1-3.  189 

XIII.  Septem  dies,  el  scptem  totates  mundi.  190 

XXIV.  iEtates  mundi  quare  intequales.  193 

XXV.  Septem  dierum  altior  allegoria.  Ibid. 
LiBER  SEcuNDus.  —  Perscquitur  oxpositionem  Gene- 

seosab  hoc  versiculo  4,  cap.  2  :  Hie  liber  crea- 
lurce  etxli  ei  terrce,  etc,  usqtie  ad  illum  cap.  3, 
quo  Adam  ct  Eva  de  Paradiso  ejiciuntur.  Ad 
extremum  Ecclesia}  dogmatacum  Manichoeorum 
erroribusconfert.  195-196 

Caput  primum.  Recitatio  secundi  et  tertii  capitis  Gene- 
seos.  /bid. 

II.  Genesis  ad  litteram  ubique  non  potest  oxponi.      197 

III.  Viride  affri  auid  designat,  vers.  5,  cap.  2.  Ibid, 
rv.  Quid  sit.  Nonaum  pluerai  iuper  terram,  vers.  5.      198 

V.  Fons  irrigans  terram  allegorice.  Superbia  quid 

est.  199 

VI.  Invisibilia  auibus  vocabulis  signantur.  200 

VII.  Linus  quid  habeat  mysterii.  /bid, 

VIII.  Insufilatio  spiritus  quid.  Quid  in  Scripturis 
dicatur  spiritus  bominis.  201 

IX.  Paradisi  delicia)  quid  allegorice.  202 
X  Flumina  quatuor  quid  notent.  203 
XI.  Opera  hominis  m  paradiso  ;  mulier  in  adjuto- 

rium  facta,  .204 


S4a7 


index  r&aum. 


2^ 


XII.  Sopito  Adffi  juncta  Era,  qvid  sibi  velit.  205 

XIII.  Spirituale  coDiugium  iu  hoiniDe.  206 

XIV.  Serpens  diabolua.  Eva  affectufl.  Ibid, 

XV.  Tentatio  quomodo  dejicit.  207 

XVI.  Ab^consio.ambulatiOipercontatioquidsigDeot.  20S 

XVII.  Rejectio  culpm  et  serpentis  poena.  209 

XVIII.  Serpentis  cum  Eva  inimicitia.  210 
XXIX.  De  pcenis  mulieriioflictis.                               Ibid. 

XX.  De  viri  pcena.  211 

XXI.  Quare  post  transgressionem  Adam  vitam  voca- 
verit  ipsam  Evam,  et  de  pellicearum  tunicarum 
siffnificatione.  212 

XXII.  Expulsio  Adoe  quid  allegorice.  213 

XXIII.  Cherubim  et  framea  versatilis  quid  notent.    214 

XXIV.  Adam  Christus.  Eva  Ecclesia.  215 

XXV.  Hapretici  etManicbasi  mazime,  per  serpentem 
designati.  216 

XXVI.  Serpens  htereticus  Manicba>us.  217 

XXVII.  Ad(B  lapsus  et  pcena  allcgorice.  218 

XXVIII.  Per  cpilogum  singulas  refellit  Manichffio- 
rum  calumnias.  Ibid. 

XXIX.  Confert  Ecclesiacdogmatacum  Manicbaeorum 
erroribus.  219 

8.  AURELIIAUGUSTINI.HIPPONENSISEPISCOPI, 
DE  6ENESI  AD  LITTERAM  IMPERFECTUS 
LIBER.  219-220 

Tractatur  initium  Geneseos  usque  ad  huncce  versi- 
culum  26  :  Fcieiamus  huminem  nd  imaginem,  etc.  Ibid. 

ADMOmnO    IN     SUBSZQDEIfTES    DE    GENESl    AD    LnTEllAM 

LIBH08  DUODECUi.  245-246 

S.  AURELII  AUGUSTINl.HIPPONENSIS  EPISCOPI, 
DE  6ENESI  AD  LITTERAM  LIBKI  DUODECIM.  Ibid. 

LiBERPRiMus. —  ExpenditurinitiumGeDeseos.cap.l, 
vers.  1  :  /n  prineipio  feeii  Deus  eoelum  ei  i^rram, 
usque  ad  vers.  5  :  Et  voeavit  Deut  lueem  diem, 
etc.  /bid. 

Caput  primum.  Id  Scriptura  quid  consideraudum.    Ibid. 

II.  Quomodo  dixitDeus,  Fiai  /ux,ao  per  creaturam, 

aD  jper  seterDum  verbum.  248 

III.  Quid  sit  lux  illa  ;  curve  Don  dictum,  Fiat  cob- 
lum,  etc,  sicul,  Fiai  lux,  RespoDsio  prima.       Ibid, 

IV.  Altera  respoDsio  ad  superiorcm  quaestionem.      949 

V.  iDforniem  esse  creaturam  iotellectualem,  oisi 
perficiaturcoDversaaddiviDum  Verbum.  Spiritus 
saDCtus  cur  super  aquam  ferri  dictus  est  aute- 
quam  uarraretur  dixisse  Deum,  Fiai  lux.  Ibid. 

VI.  Trioitas  iosiDuata  cum  iu  iDchoatioDe,  tum  iu 
perfectione  creaturoe.  250 

Vn.  Spiritus  Dei  cur  dictus  est  superferri  super 
aguam.  251 

VIII.  Dei  amor  in  croaturas  spectat  eis  ut  siut  et 

ut  maueaDt.  Ibid. 

IX.  Utrum  iD  tempore  dictum  sit,  Fiai  /ux.an  sioe 
tempore.  Ibid. 

X.  Quomodo  dies  unus  peractus  fuit,  sive  in  crea- 
tione^  sive  post  creationem  lucis.  Primus  expli- 
candi  modus  improbalur.  Secundus  dicendi  mo- 

dus  difficultatibus  implicatur.  253 

XI.  De  solis  ofiQcio  nova  difflcoltas  ia  superiore 
modo  diceodi.  254 

XII.  Alia  difficultas  de  successione  trium  dierum 
et  Doctium  aute  solis  creatioDem.  CoDgregatio 
aguarum  quomodo  facta.  255 

Xlir.  Aqua  et  terra  quaodo  creatae.  256 

XIV.  Ratio  curiD  primo  versiculo  CeueseossubiD- 
telligatur  materia  iuformis.  Ibid. 

XV.  Materia origine,  dod  tempore formam  prscedit.    257 

XVI.  Alia  ratio  explicaodi  quomodo  dies  et  dox 
facta  fuerit,  emissione  scilicet  et  contractione 
lucis,  Doo  probatur.  Ibid. 

XVII.  De  spirituaii  luce  difficultas,  quomodo  in  ea 

sit  vespera  et  mane,  divisioque  a  tenebris.  258 

XVIII.  Quomodo  Deus  operatur.  260 

XIX.  Id  obscuris  Scriptune  locis  nihil  temere  asse- 
rendum.  Ibid, 

XX.  GoDesim  cur  interpretetur  scDteDtias  varias 
jprofereDdo,  dod  aliquam  unam  asserendo.  261 

XXI.  Quis  fructus  hujusmodi  iDterpretatioDis,  qua 
nihil  temere  asseritur.  262 

LiBEii  sEcuKDus.  —  Dc  co  quod  scriptum  est  cap.  1, 
yers.  6 :  El  dixii  Deui»  Fiat  /trmamentum,  etc., 
nsque  ad  vers.  19  :  Et  faetum  eti  vespere^  etc. 
NoDDulIa  iD  fioe  coDtra  6eDethliacos.  263-264 

Caput  primum.  FirmameDtum  Id  medio  aquarum 
quid.  Aquas  supra  sidereum  coelum  esse  quidam 
negaDt.  Ihid. 

II.  Aer  terra  superior.  Ihid. 

HJ,  Ignis  aupenor  aere.  165 


IV.  Aqu»  supra  ccelum  aereum,  quodfirmameDtum 
appellari  quidam  observavit.  Ibid. 

V.  Aquoe  suprn  coelum  ctiam  sidereum.  266 

VI.  De  eoquod  additum  est,  Etfeeit  Deus,  etc,  an 

eo  declaretur  Pilii  Dei  persooa.  267 

VII.  De  eadem  re.  268 

VIII.  De  lucecuruonadditum,  Et  feeitDeus,  sicutl 
solet  de  aliis  creaturis  dici.  269 

IX.  De  fiKura  cocli.  270 

X.  De  coeli  motu.  271 

XI.  De  vers.  9  ct  10.  ubi  explicat  quid  de  terras  in* 
formitate  intelligendum  sit  272 

XII.  De  vers.  11,  12  et  1 3,  quare  seorsum  de  herbis 

et  lienis  dictuni  sit,  Et  faclum  esisie,  etc.  273 

XIII.  De  vers.  14,  15,  etc,  cur  luminaria  die 
quarto  condita.  Ibid, 

XIV.  Quomodoluminaria  sint  in  signa  et  tempora. 

in  dies  et  annos.  274 

XV.  Luna  quuliscrcata  fuerit  171 

XVI.  An  sioera  ncqualiter  fulgcant.  177 

XVII.  In  6eDethliacos.  27^ 
LiBER  TERTius.  —  Dc  vcrs.  20  :  El  dixit  Deus,  edw- 

eani  aquce,  et  reliquis  usque  ad  primi  capitis  fi- 
Dem.  279-280 

Caput  primum.  ADimalium  ex  aquis  eductio  prius 
uarratur  quam  quse  de  terra.  Quod  aqua  acri, 
aer  coelo  proximum  clemeDtum  sit.  Ibid. 

II.  Coelos  diluvio  periisse,  etaerem  iu  aquae  natu- 
ram  traDsiisse.  Ibid. 

III.  De  elemeotorum  commutatione  senteDtifle.  Aer 

io  Ceoesis  historia  dod  proBterinissus.  Ibid. 

IV.  Quioque  sensus  ad  quatuor  elementa  referri.    281 

V.  Ut  ad  quatuorelementa  varie  se  habet  scntiendi 

vis  in  quinque  sensibus.  282 

VI.  Aeris  elementum  noD  esse  prsetermissum  a 
scriptoro  6eDCseo8.  Ibid. 

VII.  \olatiIia  ex  aquis  dod  immerito  dicuDtur 
creata.  Ibid. 

VIII.  Reptilia  aDimarum  vivarum  pisces  cur  appel- 
lati.  283 

IX.  Quod  quidam  philosophi  coique  elemeDto  sua 
animalia  tribueruDt  284 

X.  Concesso  dsmoDes  esseaeria  aaimalia,  nihil 
detrahitur  Scripturss  doceoti  producta  f uiase  ex 
aquis  volatilia.  Venti,  tODitrua,  Dubes,  pluvia, 
Dix,  graodo,  serenitas.  Ibid. 

XI.  Tractantur  vers.  24  et  25,  ubi  de  variis  animan- 
tium  ^eneribus  creatis  de  terra.  285 

XII.  Quid  seeundum  penus,  quod  de  quibosdam 
creaturis,  dod  dehomiDe  dicitur.  287 

XIII.  Beoedictio  cur  solis  aquatilibus  sicut  homiDi 
impertita.  Officium  gigDCDdi.  288 

XIV.  De  insectorum  creatione.  Ibid. 

XV.  De  creatiooe  aninialium  veDenatorum.  289 

XVI.  Bestioe  invicem  noceDtes  cur  creatae.  Ibii. 

XVII.  Scrupulus  de  corporibus  mortuorum  devo- 
ratis.  290 

XVIII.  SpiDse  et  tribuli  ligDaque   iDfructuoaa  cur 

et  quando  creata.  Ibid. 

XIX.  Cur  in  solius  hominis  creatiooe  dictum,  Fa- 
eiamus.  291 

XX.  In  quo  homo  factus  sit  ad  imagiaem  Dei.  Cur 
dehomiois  creationeDODdicitur.  Eisieesifaeium.    292 

XXI.  DohomiDis  immortalitate  difficultas  ex  cibo 
ipsi  proestito.  293 

XXII.  Opinio  quorumdam  aoims  creationem  si- 
^nari  bis  verbis,  Ei  feeii,  etc,  corpons  vero 
istis,  Ei  /tnxit  Deus,  etc  Ibii. 

XXIII.  Quo  spectet  illud  vers.  30,  El  sie  est  faetum.    294 

XXIV.  Cur  de  homine  dod  siDgulatim,  uti  de  csete- 

ris,  dictum  sit,  Vidii  Deus  ^uia  bonum  est.  Ibid. 

LiBER  QUARTus.  —  Tractatur  mitium  cap.  2  6eDe- 
seos  ;  postque  DODDulla  do  seoarii  numeri  per- 
fectiooe,  movetur  qusstiororsum.  circa  vers.  5 
cap.  l,quomodoscincet  creata  luce,facta  sit  ves- 
peraetiactum  maue,  sicque  dies  Dumerati  nsque 
ad  sextum  et  septimum.  195-29S 

Caput  PRiMUM.  Dies  sex  quomodo  accipiendi.  Ibii. 

II.  I)e  senarii  Dumeri  perfectione.  Ibii. 

III.  De  eo  quod  scriptum  est  Sap.  zi,  21,  Omnia 

in  mensura,  etc.  299 

IV.  Id  Deo  esse  meosuram  sioe  mensura.  nnme- 
rum  sioe  numero,  et  pondos  aioe  pondere.         IbU. 

V.  In  Deo  ipso  exstat  ratio  mensuras,  numeri,  et 
ponderis,  ad  quam  disposita  sunt  omnia.  809 

VI.  Ubi  ceroebat  Deus  uDde  omhia  disponerei.        891 

VII.  Seoarii  Dumeri  perfectionem  quomodo  cema- 
mns.  |M 


2460 


INDEX  R£ftUM. 


2470 


VIII.  Quiet  Del  in  dle  S6|iliiiio  at  Intelligenda.      Ibid. 

IX.  Qao  sensa  DeuB  requiescere  dicitur.  Tristitia 
laudablhs.  302 

X.  Qaflestio an  ipse  Deua  proprie requiescere  potuerit.   303 

XI.  Quoniodo  utrumque  coostat,  Deum  in  die  sep- 
timo  requievisse,  et  nunc  usquo  operari.  /6uL 

XII.  Alia  ratio  conciliandi  Scnpturam  de  requie  et 

de  continua  operatione  Dei.  304 

XIII.  Do  sabbati  observationo.  Sabbatum  chriitia- 
num.  305 

XIV.  Cur  Deus  sanctificaverit  diem  quietis  sus.    Ibid, 

XV.  Solvitur  c]uic8tio  superius  proposita.  306 

XVI.  Dei  requies  ab  operibus  suis  m  seplimo  die.  Ibid. 

XVII.  Quies  nostra  in  Deo.  307 
XVIil.  Septimus  dies  cur  mane  habuerit,  non  ves- 

peram .  308 

XI A.  Alia  ralio  ({ua  inelligitursoptimus  dies  ba- 
buisse  mane  sine  vespera.  310 

XX.  Dies  septimus  an  creatus.  Ibid. 

XXI.  De  lucequaeanteluminariafuit  advicissitudi- 
nem  diei  et  noctis.  311 

XXII.  Lux  spiritualis  quomodo  dici  etnoctis  vicis- 
situdinem  ezliibuisse  intelligitur.  Ibid, 

XXIII.  Cognitio  rerum  in  Veroo  Dei  et  in  seipsis.     312 

XXIV.  Scientia  angelorum.  313 

XXV.  Cur  sez  diebus  non  addatur  noz.  Ibid. 

XXVI.  Numerus  dierum  quomodo  accipiendus.         3U 

XXVII.  Usitati    dies  hebaomad»  longe  dispares 
septem  diebus  Geneseos.  Ibid. 

XXVIII.  Interpretatio  data  deluce  et  diespirituali 
non  existimetur  impropria  et  figurata.  Ibid. 

XXIX.  In  aogelica  cognitione  dies,  vespera  et  mane.  315 

XXX.  Nihilo  ignoblliorangelicascientia,licet  in  bac 

sit  vcspera  et  mane.  Ibid. 

XXXI.  Iniiiocreationisrerum  quomodonon  simul 
dies,  vcspera  et  mane  in  angelica  coffnitione.        316 

XXXII.  Si  tuncistaomniasimul  in  Angeiorum  scien- 
tia.  saltem  non  sine  quodam  ordine  fuerunt.       Ibid, 

XXXIII.  An  simul  omnia,  an  per  intervalla  dierum 
condita  fuerint.  347 

XXXIV.  Oinnia  et  simul  facta,  etnihilominus  per  sez 
dies  facta.  319 

XXXV.  Conclusio  de  diebus  Geneseos.  320 
LiBER  QuiMTus.  —  Do  00  quod  scriptum  estin  cap.  2 

Geneseos,  v.  4  :  Hie  e$i  liber  creaturm  emli,  etc., 
usque  ad  illud,  v.  6  :  Fon$  autem  atcendebat  de 
ierra.  321-322 

Caput  pRiMUM.  Sez  vel  septem  Geneseos  dies  anius 
diei  repetitione  numerari  potuisse.  Ibid. 

II.  Viride  agri  cur  additum.  Ibid. 

III.  Kz  narrationis  ordine  intelligituromniasimul 
creata  fuisse.  i6tJ. 

IV.  Gur  fenum  antequam  ezoriretur  factum  fuisse 
dicitur.  323 

V.  Ordo  creationis  rorum  per  sez  dies,  noninterval- 

lis  temporum,  sed  connozione  causarum.  325 

VI.  De  vcrsiculo,  Non  enim  pluereUt  etc.  An  intelli- 

fendum  omnia  simul  creata  esse.  327 

.  De  fonto  qui  rigabat  totam  terram,  etc.  328 

VIII.  Quffi  Scriptura  reticet,  quatenus  co^joctando 

proferro  juvat.  329 

IX^  Difficultasdefonteterram  universam  irrigante.  Ibid. 

X.  Fons  ille  terram  totam  rigans  ut  intelligendus.  Ibid. 

XI.  Rerum  creationem   primam  factam  esse  sino 
temporis  mora  ;  administrationem  non  ita.  330 

XII.  Opera  Dei  sub  triplici  consideratione.  331 

XIII.  Omnia  antcquam  fierent,  in  Sapientia  Dei.     Ibid., 

XIV.  Illud  ez  Joanne,  Quod  faetum  ett,  etcquo* 
modo  distinguendum.  Ibid. 

XV.  Omnia  qualis  vita  sunt  in  Deo.  332 

XVI.  Deumfacilius  mente  porcipimus  quam  crea- 
turas.  333 

XVII.  Ante  seecula,  a  saeculo  in  sflecula.  Ibid. 

XVIII.  Creaturffi  plures  nobis  ignotn.  Qua  ratione 
a  Deo  et  ab  Angelis  noscuntur.  Cognitio  matu- 
tina  et  vespertina.  334 

XIX.  Angeli  Dei  nuntii  mystorium  regni  coBlonim 
noverunt  a  soeculis.  Ibid. 

XX.  Deum  adhuc  operari.  335 

XXI.  Omnia  gubernari  divina  providentia.  336 

XXII.  Argumenta  divinee  providentiic.  337 
XXIII. QuomodoDousomnia  simul  creavit,et  nunc 

usque  operetur.  Ibid. 

LiB£R  8BXTU8.  —  lu  vors.  7  csp.  2  Goneseos  :  et  /In- 
xit  Deut  hominem  pulverem  de  terra,  etc.,  quo- 
modo  seu  quando  de  limo  formatus  fuorit  home 
inqulritur  :  tum  dilata  tantisper  considerationo 
anim»,  dicitar  de  corpore  Adami.  339-S49 


Caputprimun.  An  istud :  Et  /inxit  Ikut,  eic.,  deprima 
hominisformationefactadiesezlo,an  dealtora  po- 
sterius  et  per  tomporis  moram  facla  intelligendum./6id. 

II.  Res  ezploratur  ez  contcztu  Scriptunc.  Ibid. 

III.  Eadem qusslioez aliis locisScripturse  discutitur.  Ibid. 

IV.  Idem  expenditur  adGen.  u,  8-9.  ^41 

V.  De  eadem  re.  Ibid. 

VI.  Sententiam  suam  liquidius  ezplicat,  ne  male 
intelligatur.  342 

VII.Dicinon  posse  aniinaspriuscreatas  quam  cor« 
pora.  348 

VHI.  Difficultas  de  vocoDoi  adhominom  sezto  dle 
directa.  344 

IX.  Jcromias  quomodo  Deonotus  anloquani  forma- 
tus.  Merilu  nonduni  nutorum.  Ibid, 

X.  Res  variis  modis  cxistontes.  346 

XI.  Opera  creationis  dii.<  sexto  quomodo  ot  jam 
consunimata,  et  adhuc  inchoata.  Ibid. 

XII.  Corpushominis  an  singulari  modo  a  Deo  for- 
matum.  347 

XIII.  Qua  (ctat()  aut  statura  conditus  fuerit  Adam.    348 

XIV.  Rationrs  causales  munJo  priniuni  indilGe  cujus 
ffoneris  futTint.  349 

XV.  Pnmus  homo  non  aliler  quum  primordialos 
causce  haberent.  fornialus  fuit.  Ibid. 

XVI.  In  rei  natura  est  ut  quid  esse  possit  ;  ut  fu- 
turum  sil  nonnisi  in  Dci  voluntate.  350 

XVII.  Ez  fnluris  quicnam  vcre  futura.  Ibid. 

XVIII.  Colligitur  Adamum  non  formatum  fuissecon- 
tra^am  oratin  primordiulibus  causis  institutum.    351 

XIX.  Adanio  non  spirituale,  sed  animale  corpus  a 
Deo  formatum  C8t.  /6id. 

XX.  Difficultus  contrasupcriorom  sentontiam.  Opi- 
nio  corpus  Adami  pnus  animale,  postea  spiri- 
tuale  factum  fuisse  in  paraJiso.  352 

XXI.  Exploditur  illa  opinio.  Ibid. 

XXII.  Adamum  peccato  mortem  animae,  non  cor- 
poris  meruisso,  auidani  non  recte  arbitrantes.        353 

XaIII.  In  eos  qui  Jicunt  Adre  corpus  ez  animali 
spiritunle  factum  in  paradiso.  /6t4. 

XXIV.  lu  renovatione  quomodoid  recipimus,  qaod 
Adam  perdidit.  Ibid. 

XXV.  Aiiie  corpus  mortalc  simul  et  iminortale.        354 

XXVI.  Corpus  Adce  ol  nostnim  divorsa.  Ibid. 

XXVII.  Quomodo  mente  ct  corpore  ad  id  renova- 
mur.  quo>I  Adam  perdidit.  355 

XXVIII.  Adam  licct  spiritualis  mente,  corpore  fuit 
animalis  etiam  in  paradiso.  Ibid, 

XXIX.  De  anima  tractandum  in  soquenti  libro.       S56 
LiBER  SEpTiMus.  —  Iliud  Goncseos  cap.  2,  vers.  7: 

Et  flavit  in  faeiem  ejutflatum  vita,  eic.  ;  illustra- 
tur  uberrima  tractalione  de  anima.  355»356 

Caput  primum.  Do  anima  tractatio  suscipitur.  /6id. 

II.  Animam  non  osse  ejusdem  naturse  cum  Deo 

cz  proposito  Scriptune  loco  arguitur.  Ibid. 

III.  Urgetur  idem  argumentum.  357 

IV.  Deum  sufnando  non  feeisse  de  seipso  animam, 

nec  de  elemontis.  358 

V.  An  anima  ez  nihilo.  Ibid. 

VI.  An  utcorporis  ita  etanimee  prscosserit  aliqua 
materies.  /6u|. 

VII.  Dici  non  posso  qualis  fuisset  illa  materies 
animffi.  359 

VIII.  Beatam  fuisse  materiem  illam  admittl  non  po- 
tost.  Ibid. 

IX.  Nequo  illam  materiom  esse  quamdam  irratio- 
nalem  animam.  366 

X.  Ez  morum  similitudine  non  effici  ut  anima  ho- 
minis  in  pocus  transeat.  Ibid, 

XI.  Pictitite  auarumdam  animarum  transmiffralio- 
nes.  Manicnflsonim  deteriorqaamphilosopnonim 
opinio.  361 

XII.  Anima  non  Odt  ez  eorporeo  elemento.  36t 

XIII.  Medicorum  sententia  de  corpore  humaoo.      Ibid. 

XIV.  Animam  non  esso  ez  elementis.  368 

XV.  Anima  incorporea.  Ibid. 

XVI.  Cur  dictum  sit,  Faetut  ett  homo  in  animam 
vivam.  Ibid. 

XVII.  In  faciem  hominiscur  dicitur  Deus  sufnasse.     864 

XVIII.  Tres  ventriculi  cerebri.  Ibid. 

XIX.  Animop  pnestantia  snpra  res  corporoas.  /6^. 

XX.  Aliud  anima,  aliud  organa  corporis.  865 

XXI.  Anima  neque  ullo  ez  corpore,  neque  ullum 
corpus  est.  Ibid. 

XXII.  An  causalis  ratio  anims  fuerit  condita  In 
diebus  Goneseos.  866 

XXII.  An  illa  causalii  ratio  anima  fuerit  inserta  in 
angelica  natunu 


2471 


INDEX  RERUM. 


U12 


XXIV.  Anima  an  creata  sit  priusquam  corpori 
inserta.  Ibid, 

XXV.  Anima  si  extra  corpus  cxistobat,  an  suopte 
nutu  ad  corpus  vonKfit.  Ibid. 

XXVI.  Anima  si  proprio  nutu  oorpori  insorta,  non 

fuit  pnpscia  futuri.   Liberum  arbitriuni.  369 

XXVII.  Animam  naturali  appetitii  ferri  in  corpus.  Ibid. 

XXVIII.  Difficultatcs.  cum  nicitur  aoimam  Ad(p  non 
prius  creatam  quam  cjus  corpori  inspiratam 
luisse.  370 

LiBEn  ocTAvus.  —  De  eo  quod  le^itur  Gen.  2,  vers.  8  : 
Et  ^lantavit  Deut  paradi$um  in  Eden,  etc,  usque 
ad  illud,  vers.  17  :  De  liano  autem  cognoneendi 
bonum  et  malumnon  mandueabitii  de  iilo,  ctc.  371-372 

Gaput  pRiMUM.  Pnradisus  in  Kdcn  plantntus  et  pro- 
prie  et  figurate  accipiendus.  Ibid. 

II.  Genesim  alias  contra  Manichnf^os  cur  secundum 
allegoriam  cxposiierit.  373 

III.  De  vers.  8  et  9.  ubi  rursus  de  creationc  ligni.    374 

IV.  De  altera  parte  vers.  9,  lignum  vila»  et  vere 
creatuin  esse,  ct  sapicntiam  Agurasse.  375 

V.  Dc  eodcmligno  virfp,  ipsniii  ct  (iguram,  et  nilii* 
lominus  rem  veraiii  fuissc.  376 

Vl.Lignum  scientiii»  boni  et  inali  arbor  veraet  in- 
noxia,  Obedientia.  Inobedientia.  377 

VII.  De  vers.  10,  11.  13  et  14:  illic  accipienda  esse 
vera  flumina  Tiberis  prius  Abula.  Nilus,  qui 
prius  Geon.  Ganges.  qui  prius  Pliison.  378 

VIII.  De  vers.  15  ;  an  liomo  positus  in  paradiso 

ut  agricultunc  operam  daret.  379 

IX.  Af^ricultura?  opus  ailegorico.  Ibid. 

X.  Qiiid  sit,  Ut  operaretur  et  custodiret.  380 

XI.  Cur  hic  addita  dictio.  Dominut.  Dominns  vcrus.  382 

XII.  Hominem  non  posse  quiilquam  boni  agere 
sine  Doo.  Disccssus  a  Deo.  Ibid. 

XIII.  Cur  homo  prohibitus  a  ligno  scientia*  boni  et 
mali.  Inobedientia.  383 

XIV.  Exdixini  pra^cepticontcmpluexpunentiamali.    384 

XV.  Lignum  scientiaD  boni  et  mali  cur  sic  appella- 
tum.  385 

XVI.  Homincm  antc  mali  cxperimentum  potuisse 
intelligere  quid  esset  miilum.  386 

XVII.  An  utrique,  Adamo  el  Evu*,  datum  sit 
proeceplum.  387 

XVIII.  Quomodo  Deus  locutus  Eit  homini.  Ibid. 

XIX.  Ut  intelligatur  operatio  Dei  in  creaturis,  quid 

in  primis  de  ipso  sentiendum.  Ibid. 

XX.  ureatura  corporalis  loco  et  tempore,  spiri- 
tualis  tempore  tantuin,  Creator  ipse  neutro  ino- 

do  mutabilis.  388 

XXI.  Quomodo  Deus  immotus  moveat  creaturas, 
cxemplo  animu;  deprehendi.  Ibid. 

XXII.  Quomodo  Deus  movoat,  quomodo  anima.        389 

XXIII.  Deus  senipcr  quielusj,  omnia  tamcn  agens.  Ibid. 

XXIV.  Quoinam  bealis  An^elis  subdita;  crealunu.      390 

XXV.  Naturaunivursitatis,partedque  cjusquomodo 
administrentnr.  Ibid. 

XXVI.  Dous  seinper  idem  et  immotus  administrat 
omnia.  391 

XXVII.  Quomodo  locutus  sit  Df>us  Adn'.  392 
LiBER  MONus.  —  De  eoquod  legitnrGen.cap.  2,  vers. 

18  :  Kt  Dixit  Dominus  Deus  :  Non  est  bonum  homi- 
nem  esse  solum,  elc,  usque  ad  illud,  vcrs.  ik  : 
Et  erunt  duo  in  earne  una.  393-394 

Gaputprimum.  Cur  diclum  sit.  El  finxit  Deusadhuc 
de  terra,  etc.  De  tcrrji»  vocabulo.  Ibid, 

II.  Quomodoid  locutussitDcns,  Non estbonum, cic.  /6ic|. 

III.  Mulicr  in  adjutorium  propler  sobolcm   facta.      395 

IV.  Quaro  non  coierinl  primi  parentes  in  paradiso.  Ibid. 

V.  Mulier  facta  in  adjutorium  non  aliaquam  sobo- 

lis  causa.  396 

VI.  Filiorum  successioqualis si  Adnm  non  pecrasset.  Ibid. 

VII.  Mulior  pariendi  causa.  Unde  landanilis  virgi- 
nitas  et  nuptiui.  Matrimonii  triplex  bonum.  397 

VIII.  Fuga  viliorum  in  contraria.  Ibid. 

IX.  Mulier  propter  gignendos  lilios,  etiamsi  ex  pec- 
cato  non  fuisset  necessitas  moriendi.  308 

X.  Libidinis  morbus  ex  peccato.  Ibid. 

XI.  Femineus  sexus  conformatus  propter  sobolem, 
non  tamen  cuin  libidinu,  nisi  liomo  peccasset, 
procreandam.  Obediontia.  400 

XIi.Aninialia  vereadductaes8eadAdam,uliisnomi- 
na  imponeret  ;  sed  hac  re  gesta  aliqnid  ligurari.  Ibid. 

XIII.  Formatio  mulieris  eo  modo  quo  narratur  facta 

ost.  ut  quidpiam  prsnuntiaretur.  402 

XIV.  Quomodo  animalia  adducta  ad  Adam.  Ibid. 

XV.  Formatio  mulieris  non  per  alium  quam  Deum.    403 


XVI.Tarditasingeniihamani  non  aasequitur  opera 
Dei.  404 

XVII.  Mulierisformandic  ratioanin  hominis  causali 
conditiono  ad  sextum  diem  pertinere  praeexstabat.     405 

XVIII.  Mulieris  formandce  ratio  sic   pnecxislebat 

uti  erat  mysterio  conveniens.  406 

XIX.  Ecstasis  Adoe.  408 
LiBER  DEciMus.  —  Tractaturde  animarum  origine.  407-408 
Caput  primum.  Animam  mulieris  ex  anima  viri  fac- 

tam  esse  quorumdam  opinio.  /6tii. 

IL  Quid  in  superioribus  investigatum  circa  origi- 
nem  animo).  409 

III.  Originis  animarum  triplex  modus.  410 

IV.  De  animie  natura  et  origine  quid  ccrtum.  411 

V.  Anima  necex  Angelis,  nec  ex  elementis,  nec  cx 

Dei  substantia.  Ibid. 

VI.  Opinionesdo  animadu»  ad  Scripturs  testimo- 

nia  expendendiL'.  412 

VII.  Utri  opinioni  faveat  illud,  Sortitus  sum  ani- 
mam  bonam,  etc.  413 

VIII.  Neulri  sentcntice  adversari  illud,  Aufereispi- 
ritum,  etr.  /ftij. 

I.X,  Itcm  illud,  Et  eonvertatur,  etc.,  inter  utramque 
opinionem  consistere.  414 

X.  Quieslio  de  anima  non  facile  solvitur  ex  Scrip- 
turis.  415 

XI.  An  ulrique  sententiiv  possit  accommodari  illud, 

Per  unum  hominem,  etc.  Baptismus  infantium.     Ibid. 
Xn.  Carnalis  concupiscentiie  causam  non  in  carne 
^  sola,  sed  etiam  in  anima  esse.  416 

XIII.  Illasententiade  concupisccntia  camis,  quam 

sit  expedita.  Peccala  puerorum.  417 

XIV.  Argumentum  pro  opinione  animarum  cx  tra- 
duce,  aesumptum  ex  reatu  et  baptismo  parvulo- 
rum,  discutitur.  418 

XV.  Ideni  argnmentum  penitius  examinatur.  419 

XVI.  Dc  codem  argumento.  420 

XVII.  Testinionium  ex  libro  Sapientiop  in  utram- 
que  partem  tractatur.  Ibid. 

XVIII.  Dcaniina  Christi.  anpossitin  ipsum  conve- 
nire  illud,  Puer  autem  ingeniosus  eram^  elc.  421 

XlX.AnimaCliristinon  fuitin  lumbisAbrahue,  ideo- 
quc  non  est  ex  traduce.  423 

XX.  Ad  argnmentum  nunc  allatum  quid  respon- 
dendum  prodcfendentibus  animarum  traducem.  Ibid. 

XXI.  Chrislum,  si  in  Abrahamo  secundumanimam 
fuisset.  non  polnisse  non  decimari.  425 

XXII.  Utrique  opinioni  de  animo?  origine  accom- 
modatur  locus  ille  Joannis.  Quod  natum,  etc.      Ibid. 

XXIII.  Ex  dnabus  de  anima  sententiis  qusenam 
pra>pondcret.  Gonsuetndo  Ecclesia^  in  BapUsmo 
parvulorum.  Ibid. 

XXIV.  Qiiid  cavcndum  his  qui  opinantur  animas 
esse  Gx  traduce.  426 

XXV.  TertuIIiani  error  ex  aninia.  427 

XXVI.  De  aniince  incrementis  quid  TertuUiano  vi- 
sum.  428 

LiBER  u.NDEciMus.  —  lu  Illud  cap.  2  Goncseos,  vors. 
25  :  Et  erant  nudi,  eic.,  etin  totuin  cap.  3  cujus 
illustrandi  causa  dicitur  de  conditione  et  casu 
diaboli.  429-430 

Caput  primum.  Rccitato  textu  Geneseos,  explicatur 
vcrs.  25,  oap.  2.  Ib\d. 

II.  Sorpentis  sapientia  qualis  el  unde.  430 

III.  Diabolus  nonnisi  per  serpentem  tentare  permis- 
sus.  431 

IV.  Tentatio  hominis  quare  permissa.  Ibid. 

V.  Homo  a  tentatore  dejectus,  qui  superbus.  432 

VI.  CurDtMis  periniserit  hominem  tentari.  Ibid. 
YII.  Cnrhomo  non  talis  creatus,  qui  nollet  unquam 

prccarc.  433 

VIII.  Qnare  crcati  qui  pro^sciebantur  futuri  mali.   Ibid. 

IX.  Do  cadem  difficultate.  434 

X.  Malt)rum  voluntatem  in  bonum  convcrtere  po- 
tcst  Dous  ;  quare  non  faciat.  Ibid. 

XI.  Malorum  pccnis  non  indiget  Deus,  sed  cx  eis 
consnlit  bonorum  saluti.  Ibid. 

XII.  Cur  tcnlalio  pcr  serpentcm  fieri  pormissa.         435 

XIII.  In  Manichieos  qui  diabolum  in  creaturis  Dei 
ccnscri  nolunt.  436 

XIV.  Causa  ruinic  angelicie.  Superbia  ;  invidia.    Ibid. 

XV.  Superbia  et  amor  privatus  fontes  mulonmi. 
Amores  duo.  Civitates  duo}.  Opus  de  (^vitate  Dei 
pollicetur.  Ibid. 

XVI.  Diabolus  quandonam  lapsus  sit.  437 

XVII.  An  beatus  fuerit  diabolus  ante  peccatum.       438 

XVII I .  Homo  ante  pcccatum  quomodo  beaUis  fUerit  Ibid. 

XIX.  Angelorum  conditio.  439 


2473 


INDEX  RERUM. 


2474 


XX.  Opioio  de  diabolo  creato  id  malitia.  Ibid. 

XXI.  Kefellitur  heec  opinio.  440 

XXII.  Opiuionis  ejusdemfundameDtaconvelluntur.  Ibid, 

XXIII.  Ut  intelligendum  et  diabolum  iu  veritate 
nunquam  stetisse.  441 

XXIV.  De  corpore  mystico  diaboli  intelligendum 
esso  illud,  Quomodo  eeeidit,  elc,  Jbid, 

XXV.  De  eodem  corpore  diaboli  dictum  esse  illud, 

Tu  et  tignaeulum,  etc.  Paradisus  Ecclesia.  442 

XXVI.  Conclusio  de  diaboli  conditione  et  lapsu.      443 

XXVII.  De  tentatione  diaboli  per  serpentem.  Ibid. 

XXVIII.  Xn  serpens  verba  prolata  intellexerit.  444 

XXIX.  Serpens  cur  dictus  prudentissimus.  Ibid. 

XXX.  Colloquium  serpentis  cum  muliere.  445 

XXXI.  Ad  quid  aperti  oculi  Adami  et  Evse.  Ibid. 

XXXII.  Mortalitatis  etlibidinis  origo.  Piculnoasuc- 
cinctoria .  446 

XXXIII.  Voz  Dei  ambulantis  in  paradiso.  447 

XXXIV.  Adam  obnuditatem  sese  abscondens  inter- 
ro^atur  a  Deo.  448 

XXXV.  fc)xcu8ationes  Adami  et  Evob.  Ibid, 

XXXVI.  Maledictio  serpentis.  449 

XXXVII.  Fcena  mulieris.  450 

XXXVIII.  PcenaAdamietnomenmuIieriimpositum.  Ibid. 

XXXIX.  TuniciB  pelliceoe.  Exprobratio  superbiae.  451 
XL.  Expulsio  e  paradiso.  Excommunicatio.  Ibid. 
XLI.  Opiniones  de  hominis  peccato  ;  quale  fuerit.  4.t2 
XLII.  An  Adam  crediderit  seruenti,  quave  ratione 

ad  peccandum  inductus  sit.  Ibid. 

LiBBR  DuoDEGiMus.  —    Do  paradtso   ot   tertio  ccclo 

quo  raptus  est  Paulus,  deque  multipliici  visionum 

geocre  disputatur.  453-454 

Caput  primum.   De  paradiso  lecus  Apostoli  exami- 

nandus.  Ibid. 

II.  Apostolum  potuisse  nescire  an  extracorpus  pa- 

raciisnm  viderit,  si  vidit  in  ecstasi.  455 

II  |.  Apostolus  certus  se  vidisse  terlium  coelum,  incer- 
tus  quomodo  viderit.  Ibid. 

IV.  Vero  tertium  caelum  fuisseillud  quo  raptus  est 
Apostolus.DifficultasquomodoApostoluscertussit 

de  coelo  viso,  et  incertus  de  modo  quo  visum  fuit.    456 

V.  Eadem  dinicultas  enodatur.  457 
YI.  Visionum  ^enera  tria.  458 
VII.  Genora  visionum :  corporale,  spirituale,  intel- 

ectuale.  Corporale  proprie  ettranslate.  Spirituale 
pluribus  modis.  459 

YIII.  Unde  spiritualedicitur  visionum  genas  secun- 
dum.  460 

IX.  Prophetiam  ad  mentom  pertinere.  461 

X.  Intellectuale  genus  visionis.  Ibid. 

XI.  Corporalem  visionom  referri  ad  spiritualem, 
hanc  vero  ad    intellectualem.  462 

XII.  Corporalis  ct  spiritualis  visio.  453 

XIII.  An  insit  io  aoima  vis  divioationis.  464 

XIV.  Intellectualis  visio  non  fallit.  In  aliis  falli  non 
semperest  perniciosum.  463 

XV.  Somnia  venerea  sine  peccato  contingere.  466 

XVI.  Corporalium  similitudines  a  spirilu  inseipso 
formari.  /bid. 

XVII.  Similitudines  animo  expressce  undeinnotes- 
cant  daemonibus.  Yisiones  qucedam  mirse.  Phre- 
netici.  Puer  oegrotans.  467 

XVIII.  De  visionum  causis.  469 

XIX.  Unde  nascantur  visiones.  470 

XX .  Visa  quae  a  corpore  occasionem  habent,  non 
ttiinen  exhiberi  a  corpore.  Ibid. 

XXI.  Visa  corporalibussimilia  in  quaeanima  rapi- 
tur,  non  ideo  esse  naturee  diversoe.  472 

XXII.  Quomodo  contingant  visa  illa,  ex  quibus 
divinationes  occulto  instinctu  seu  casu  factoe.    /bid. 

XXIII.  Spiritualem  naturam,ubitam  multis  causis 
similitudines  corporalium  formentur,  in  nobis 
existere.  473 

XXIV.  Yisionem  intellectualem  spirituali,  spiritua- 
lem  corporali  preestare.  474 

XXV.  Soiam  intellectualem  visionem  non  fallere.    475 

XXVI.  Raptus  animae   duplex,  spirituali  visione 

et  intellectuali.  476 

XXVII.  Quo  genere  visionis  Deus  a  Moyse  visus.      477 

XXVIII.  Tertium  ccelum  et  paradisum  do  quo 
Apostolus,  posse  intelligi  tertium  genus  visionis.  478 

XXIX.  Anut  plures  coeli,  ita  in  Spirituali  et  intel- 
lecluali  visione  plures  gradus.  /bid. 

XXX.  In  spirituali  genere  visionis  alia  visa  quasi 
divina,  alia  bumana.  479 

XXXI.  In  intellectuali  visione  alia  sunt  quee  in 
anima  videntur,  aliud  lamen  quo  ip«a  iilustra- 
tur.  Lumen  anim»  Deus.  /bid. 

Patrol.  XXXV. 


XXXII.  Anima  corpore  exuta  quo  feratur.  480 

XXXIII.  De  inferis  quflestio.  Animam  esse  incorpo- 
ream.  Sinus  Abranse.  401 

XXXIV.  De  paradiso  et  tertio  coolo  quo  raptus  esl 
Paulus.  482 

XXXV.  Hesurrectio  corporum  ad  perfcctam  beati- 
tudioem  animee  cur  sit  nccessaria.  483 

XXXVI.  Tria  visionum  genera  quomodo  eranl  in 
beatis.  484 

XXXVII.  Sentenlia  quorumdam  de  tertiocoelo.  /bid, 

De  SUBSSQUBMTI  LOCUTlOIfUM  OPERG.  485-486 
8.  AURKLII  AUGUSTINI,  HIPPONEN8IS£PISCOPI,lN 
HEPTATEUCHUM  LOOUTIONUM  LIBRI  8EPTEM.  Ibid, 

LiBER  pRiMus.  —  Locutiones  de  Genesi.  Ibid. 

LiBER  sEcuNous.  —  Locutioues  de  Exodo.  501-502 

LiBER  TERTius.  —  LocuUonos  de  Levitico.  516-516 

LiBER  QUARTus.  —  Locutionos  de  Numeris.  521-522 

LiBER  QuiiiTus.  —  Locutiones  de  Deutcronomio.  531-532 

LiBER  sEXTus.  —  Locutioues  do  Jcsu  Nave.  537-538 

LiBBR  SKPTiMus.  —  Locutionos  de  Judicibus.  541-542 

De  SUBSBQUEMTl    QUiCSTIONUM   OPERE.  545-546 

S.  AUKELII  AUGUSTINl.  HIPPONENSIS  EPISGOPI, 
QUifiSTIONUM    IN    HEPTATEUCHUM    LIBRI 

SEPTEM.  547-548 

LiBER  pRiMus.  —  Quoestiones  in  Genesim.  /bid. 
LiBER  sEcuiiDus.  —  Quffistionos  in  Exodum,  et  in  fine 

doscriptio  Tabernaculi.  597-598 

LiRERTKRTius.  —  Quaestionos  in  Leviticum.  673-674 

LiBER  QUARTus.  —  Quoestionos  in  Numeros.  717-718 

LiBERQuiNTus.  —  Queestiouesin Deuteronomium.  747-748 

LiBBR  sBXTus.  —  QufiBStionos  in  Jesum  Navc.  775-776 

LiBER  sEPTiMus.  —  Quffistionos  in  Judiccs.  791-792 

Db  SUBSEQUEKTI   ANNOTATIONUM  IN   JOB  OPERE.  282 

S.  AUHELII  AUGUSTINI.  HIPPONENSIS  EPISGO- 

PI.  ANNOTATIONUM  IN  JOB  LIBER  UNUS.      Ibid. 

Admonitio  in  LiBRUM  cui  TiTULUs  Speeulum.  887-888 
S.  AUHELII  AUGUSTINI.  HIPPONENSIS  EPISGO- 

PI,  DE  SCKIPTURA  SACWA  SPECULUM.  /bid. 

PlLfiFATlO.  Ibid. 

I)e  libro  Le;;is,  qui  Exodut  nominatur.  890 

De  Levitico.  892 

De  Numeris.  895 

De  Deuterouomio.  896 

De  Jesu  Nave.  902 

De  Psalmis.  Ibid. 

De  Proverbiis.  913 

De  Ecclesiaste.  92S 

De  Cantico  canticorum.  /bid. 

De  libro  Job.  926 

De  libro  Osee.  928 

De  libro  Joel.  Ibid. 

De  libro  Amos.  Ibid. 

De  libro  Micbaeae.  929 

De  libro  Habacuc.  930 

De  libro  Suphonite.  Ibid. 

De  libro  Zacbario).  931 

De  libro  Malachise.  Ibid. 

De  libro  Isaise.  932 

De  libro  Jeremise.  937 

De  libro  Ezechielis.  941 

De  libro  Sapientioe.  947 

De  Ecclesiastico.  948 

De  libro  Tobice.  969 

Dc  Kvangelio  secundum  Matthoeum.  970 

De  Evangelio  secundum  Marcum.  980 

De  Evangelio  secundum  Lucum.  983 

De  Evangelio  sccundum  Joannem.  992 

De  libro  Actuum  Apostolorum.  993 

De  Epistola  B.  Pauli  ad  Koinanos.  994 

De  Epistola  I  B.  Pauli  ad'  Corinthios.  999 

De  Epistola  II  B.  Pauli  ad  Corinthios.  1107 

De  l':pistola  B.  Pauli  adGalatus.  1011 

De  Epistola  B.  Pauli  ad  Ephesios.  1012 

De  Epistola  B.  Pauli  ad  Pbilippenses.  1015 

De  Epistola  I  B.  Pauli  ad  Thessalonicenses.  1017 

De  Epistola  II  B.  Pauli  ad  Thessalonicenses.  1018 

De  Epistola  B.  Pauli  ad  Colossenses.  1019 

De  Epistola  I  B.  Pauli  ad  Timotheum.  1020 

De  Episto!a  II B.  Pauli  ad  Timotheum.  1023 

De  Kpistola  B.  Pauli  ad  Titum.  1025 

De  Epistola  B.  Pauli  ad  Philemonem.  1026 

De  Epistola  ad  Hebneos.  /bid. 

DoEpistolal  Petri.  1029 

De  Epistola  II  Petri.  1082 

De  Epistola  Jacobi.  1033 

De  Epistola  I  Joannis.  1036 

De  Epistola  II  Joannis.  1039 

De  Epistola  III  Joannis.  Ibid. 

{Soixante-dix-huit.) 


2475 


INDEX  RERUM. 


S4U 


De  libro  Apocalypsifl. 

AHMOICITIO  IK  Lumos  db  coicsemsu  bvamgblmtaruii. 

S.  AURELII  AUGUSTINI,  HIPPONENSIS  KPI8. 
COPI,  DE  GONSENSU  EVANGEU8TARUM  UBRI 
QUATUOB .  1  Wl 

LoBBR  PAiMus.  —  Dicto  breviter  de  EvaDgelistarum 
auctoritate»  numero,  ordine  ac,  varia  scribendi 
ratione,  Augustinus,  priusquam  de  eorumdem 
consensu  agat,  illis  hoc  lioro  occurrit  qui  vel 
moventur  cur  Christus  ipse  nihil  scripserit,  vel 
fingunt  scriptosab  ipso  niissc  libros  de  magicis ; 

2[uique  adversusovangelicam  doctrinam  jactitant 
:bnsti  discipulos  non  taiitum  magistro  suo  am- 
Blius  tribuisse  quam  re  vera  erat,  dicendo  ilum 
«eum  ;  sed  etiam  deorum  cultum  prohibendo, 
non  hoc  docuisse  quod  ab  ipso  didicissent.  Con- 
traquos  doctrinam  Apostolorumex  prophetarum 
eloquiis  vindicat,  ostendens  Deum  Israel  solum 
colendum  esse  qui  solus  a  Romanis  quod  deos 
alios  coli  secum  vetaret,  antenon  receptus,  iam 
demum  Romanum  imperium  suo  nommi  subju- 
gavit,  atque  apud  omnes  gontes,  uti  per  suos 
prophetas  futurum  promiserat,  idola  comminuit 
per  Evangelii  pnpdicationem. 

Gaput  primum.  Evangeliorum  auctoritas. 

II.  Ordo  Evangelistarum,  et  scribendi  ratio. 

III.  Matthsus  cum  Marco  ad  regiam,  Lucas  ad  sa- 
cerdotalem  Christi  personam  intentionem  retulit. 

rv.  Joannes  ipsiusdivinitatem  exprimendam  cura- 
vit. 

V.  Virtutes  du»,  circa  contemplativam  Joannes, 
circa  activam  Evangelistee  alii  versaiitur. 

VI.  Quatuor  aniiualia  ez  Apocalypsi  de  quatuor 
Evangelistitf  aliis  alii  aptius  intellezerunt. 

VII.  Causa  suscepti  operis  de  Evangelistarumcon- 
sensu.  Occurritur  iis  qui  dicunt  Christum  nihil 
Bcripsisse,  discipulos  vero  ejus  Deum  illum  pne- 
dicando  mentites  fuisse. 

VIII.  Sifama  narranteChristuscreditursapientissi- 
mus,  cur  majori  fama  pnpdicante  non  credatur 

Deus. 

IX.  Quidam  fingunt  Christum  scripsisse  libros  de 

Magicis. 

X.  Eosdem  librosPetro  et  Paulo  inscriptos  quidam 
delirant . 

XI.  In  eos  qui  somniant  Chistum  magica  arte  po- 
jpulos  ad  se  convertisse. 

XU.  Judaeorum  Deus,  illis  subiugatis,  ideo  non 
fuit  a  Romanis  receptus,  quod  is  jubcret  se  so- 
lum  coli  simulacris  delctis. 

XIIL  Judseos  cur  Deus  passus  ost  subjugari. 

XIV.  Deus  Hebncorum  victis  iliis  so  victuni  non 
esse  ostendit  idoloruiu  eversione  etgentiumom- 
nium  ad  ipsius  cultum  conversione. 

XV.  Pagani  Christum  laiidare  compulsi,  in  ejus 
discipulos  cootuineliosi. 

XVI.  Apostoli  de  subvertendis  idolis  niliil  a  Christo 
vel  a  propliclis  diversum  docuerunt. 

XVII.  In  Romanos  qui  Deuiu  Israel  solum  rejece- 
runt. 

XVIII.  Hebraeorum  Deus  a  Roinanis  non  receptus, 
quia  se  solum  coli  veluerit. 

XI A.  Hunc  esse  verum  Deum. 

XX.  Contra  Deum  Hebrsorum  nihil  a  Paganorum 
vatibus  pnedictum  reperitur. 

XXI.  Hic  solus  Deus  colendus,  qui  cuni  alios  coli 
prohibeat,  coli  non  prohibetur  ab  aliis. 

XXII.  Opinio  Kentium  de  Deo  nostro. 

XXIU.  I)e  JoveetSaturnoquid  nugati  sint  Pagani. 

XXIV.  Non  omnes  deos  colunt.  qui  Deum  Israel 
rejiciunt,  nec  eumcolunt,  qui  aTios  cotunt. 

XXV.  Dii  falsi  alios  coli  secuin  non  prohibent. 
Deum  Isracl  esso  Deum  verum  coovincitur  ez 
operibus  ejus  et  praedictis  et  impletis. 

XXVI.  Idololatria  per  Christi  nomen  et  Christia- 
Dorum  fidem  juxta  prophelias  eversa. 

XXVII.  ITrget  idololatrarum  reliquas,  ut  demum 
serviant  vero  Deo  idola  ubique  subvertenti. 

XXVIII.  Prfiedicta  idolorum  reiectio. 

XXIX.  Deum  Israel  quidni  colant  Pagani^  si  euiii 
vel  pnepositum  elementorum  esse  opinantur. 

XXX.  Deus  Israel  impletis  prophotiis  jam  ubique 
innotuit. 

XXXI.  Prophetia  de  Christo  impleta. 

XXXII.  Apostolorum  contra  idololatriam  doctrina 
vindicatur  et  prophetiis. 

XXXIU.  In  eo8  qui  rerum  humanarum  felicitatem 


1040 
Ibid, 


-1042 


Ibid, 

Ibid. 
1043 

1044 

1045 

/bid. 

1046 

1047 

1048 
1049 
Ibid. 
1050 


Ibid. 
1051 


Ibid. 

1052 

Ibii. 

1053 

Ibid. 
1054 

Ibid 

1055 

Ibid. 

1056 

1058 

1059 

1060 

1061 
1062 

1063 

Ibid. 
1064 

1066 


1074 


1077 

1084 
1086 


1086 


1087 


per  christiana  tempora  diminutam  esse  conque- 
runtur.  1068 

XXXIV.  Epilogus  superiorum.  1069 

XXXV.  Modiatoris  mysterium  antiquis  per  prophc- 
tiam,  Dobis  per  Evangelium  prsdicatur.  Ibid. 

LiBKR  sEcuifDus.  —  MatthflBi  Evangelium  usque  ad 
CGBnai  narrationem  ez  ordine  pertractat  Augusti- 
nus.  cumque  eo  comparat  alia  Marci,  Lucgb  et  Joan- 
nis  Evangelia.  demoDstrans  perpetuam  interqua- 
tuorEvangelistas  reperiri  consensionem.      1071-1072 

Gaput  piumum.  Quare  usque  ad  Joseph  generatores 
Ghristi  commemorentur,cum  de  ilhus  semioe  Chri- 
stus  non  sit  natus,  sed  de  Virgine  Maria.  Ibid. 

II.  Quomodo  sit  Christus  filius  David^  cum  ez  Joseph 
filii  David  concubilu  non  sit  natus.  Ibid. 

lU.  Quare  alios  progeneratores  Christi  Matiheeus 
enuinerat,  alios  Lucas.  Ibid. 

IV.  Quare  <]uadragiota  generationes,  ezcepto  ipso 
Christo,  inveniunturapud  Matthaeum»  cum  qua- 
tuordecim  triplicet. 

V.  Quomodo  Matthffii  ordini  coogruat  ordo  Lucae  in 
his  quae  dc  conceptu  et  de  iiuantia  vel  pueritia 
Christi  aiius  praetermittit,  alius  commemorat. 

VI.  De  ordine  prsdicationis  Joanois  Baptistae  iDter 
omDes  quatuor. 

VII.  De  duobus  Herodibus. 
VUI.  Quomodo  Matthaeus  dicat  timuisse  Joseph  ire 

cum  iDfante  Christo  in  Jerusalem,  propter  Arche- 
laum  ;  ot  non  tiniuisse  ire  in  .Galiloeam,  ubi  erat 
tetrarcha  Herodes  frater  eJLS.  Ibid. 

IX.  Quomodo  dicat  Mattheeus,  ideo  isse  in  Galilaeam 
Joseph  cum  infa  nte  Christo  quia  timuit  Archelaum 

Sro  suo  patre  regnantem  in  Jerusalem,  cum  Lucas 
icat  ideo  isse  in  Galileeam,  quia  ibi  erat  Nazareth 
civitas  eorum. 

X.  Quomodo  Lucas  dicit,  6iiii<  parente$  ^utper  om- 
net  anno$  in  Jefusalem  in  dieiolemni  Paeeka  cum 
illo  puero  ;cum  dicat  Matthoeasquod  metu  Arche- 
lai  timuerint  illuc  ire  ab  iEgypto  redeuntes. 

XI .  Quomodo  potuerint,  completis  diebus  purgatio- 
nis  matris  uhristi,  sicut  Lucas  dicit,  ascendere 
cum  illo  in  templum  ad  peragenda  solemnia,  si 
secundum  Matthsum  jam  Herodi  per  Magos  no- 
tum  erat  eum  natum.  pro  quo,  cum  eum  quaere- 
ret,  totoccidit  iofantes.  Ibid. 

XII.  De  verbis  Joannis  inter  omnes  quataor.  1088 

XIII.  De  baptizato  Jesu.  1092 

XIV.  De  verbis  vocisfactse  decoelo  super  baptiza- 
tum.  Ibid. 

XV.  Quomodo  secundum  Joannem  Evangelistam 
dicat  Joannes  Baptista,  Ego  non  noveram  enm ; 
cum  secundum  alios  inveniatur  quod  jam  nove- 

rat  pum.  1093 

XVI.  De  tentato  Jesu.  Ibid. 

XVII.  Do  vocatione  apostoloram  piscantium.  1094 

XVIII.  De  tempore  secessionisJesus  inGalileeam.    1097 

XIX.  De  illosermone  prolixo  quem  secandum  Mat- 
thttium  habuit  iii  monte. 

XX.  Qiiomodo  dicat  Matthteuscenturionemad  eum 
accessisse  pru  puero  suo,  cum  Lucas  dical  quod 
amicos  ad  eum  miscrit. 

XXI.  De  socru  Petri  quo  ordine  narratum  sit. 

XXII.  De  ordine  rerum  quae  posl  hoc  narrant. 
utrum  nil  inter  se  dissentiant  Mattbsas,  Marcus 
et  Lucas. 

XXIU .  De  illo  qui  ait  Domino,  Sequar  te  qnoeumque 
ierit,  et  aliis  quee  juzta  sunt,  quo  ordine  narren- 
tur  k  Matlhffio  et  Luca. 

XXIV.  Dc  transfretatione  ejus^  ubi  dormivit  in  navi- 
cula,  et  de  ezpulsis  dsemoniis,  quos  permisit  in 
porcos,  quomodo  ea  quae  gesta  vel  dicta  sunt, 
conveniant  inter  Mattneeum,  Marcum  et  Lucam.  1104 

XXV.  De  paralytico  cui  dizit.  IKmidiiiiliir  tibi  pee- 
eala,  et,  ToUe  grabalum  tuum,  mazime  utrum  lo- 
cus  iibi  hoc  factum  estconveniatinter  Matthieum 
et  Marcum  ;  qui  Matthseus  dicit  in  civitate  sua, 
Marcus  autem  in  Capharnaum. 

XXVI.  De  vocatione  quoque  Mattbaei.  utrum  Mar- 
co  et  Lucoe.  qui  dicunt  Levin  Alphaei,  idemMat- 
thoeus  congruat. 

XXVII .  De  convivio  ubi  objectum  eat  ei  quod  cum 
peccatoribus  manducaret,  et  quod  non  jeiuna- 
rent  discipuli  ejus,  quod  videturalius  alioa  dicere 
k  quibus  objectum  sit,  et  de  verbis  eorum,  rea- 
ponsisque  Domini,  utnim  Mattbaua,  Mareus  et 
Lucas.  congruant. 

XXVIII.  De  filia  Arcbisynagogi  reaaBcitala»  et  mu- 
liere  quoe  tetigit  fimbnam  vestimeati  ^ot ;  utruin 


1098 


1100 
liOi 


liOS 


1103 


1105 


1106 


1107 


2477 


INDEX  REKUM. 


UIB 


ordo  quo  dicta  sunt  nihil  cuiquam  eorum  adver- 
setur,  aquibusdictasunt  ,  et  maxime  de  verbis 
Archisynagogi,  quibus  rogavit  Dominum.  1109 

XXIX.  De  duobus  cflBcis  et  muto  dapmonio,  quae  so- 

lus  Matthaeus  dicit.  1111 

XXX.  Ubiturbarum  misertug  misit  discipulos  suos, 
dans  eis  potestatem  sanitatum  pnestandarum,  et 
eis  multamandavit,  ordinans  quemadmodum  vi- 
verent ;  ubi  qusrendum  est  quomodo  Matthaeus 
Marco  et  Lucse  congruat.  mazime  de  virga  quam 
secundum  Matthaeum  dicit  non  ferendam,  secun- 
dum  Marcumautem  solam  ferendam ;  etdehabitu 
calceamentorum  atque  voslium.  Ibid. 

XXXI.  Ubi  Joannes  Baptisla  misit  ad  Dominum  de 
carcere  discipulos  suos,  quid  Matthaeus  et  Lucas 
dicunt.  1115 

XXXII.  Ubi  exprobravit  civitatibus  quod  non  ege- 
rint  pcBnitentiam,  quod  et  Lucas  dicit :  ubi  quee- 
rendum  est  quemadmodum  illi  Matthaaus  ipso 
ordine  congruat.  Ibid. 

XXXIII.  Ubi  vocat  ad  tollendum  jugom  et  sarci- 
nam  suam,  quemadmodum  MatthaeusaLucanon 
discrepet  in  narrandi  ordine.  1116 

XXXIV.  Ubi  discipuii  spicas  vellentes  manducave- 
runt,  quemadmodum  inter  se  congruant  Mat- 
tbceus,  Marcus  et  Lucas  in  narrandi  ordine.       Ibid, 

XXXV.  De  iilo  qui  nianum  aridam  cum  haberet, 
sabbato  curatus  est,  quemadmodum  narratio  Mat- 
Ihflei  concordet  cum  Marco  et  Luca.  vel  rerum 
ordine,  vel  Domini  et  Judaeorum  verbis.  Ibid, 

XXXVI.  Considerandum  utrum  ab  isto  cujusarida 
manus  sanata  est,  digrediantur  hi  tres  Evange- 
lislee  ut  in  nullo  sibi  adversentur  ipso  narratio- 

nis  ordine.  1117 

XXXVII.  De  muto  et  caecoqui  daemonium  habebat, 
quomodo  Matthoeus  Lucasque  consentiant.  Ibid. 

XXXVIII.  Ubi  ei  dictum  estquod  in  Beelzebub  ejicit 
daemona,  quidquid  ez  ipsa  occasione  locutus  est 
de  blasphemia  adversus  Spiritum  sanctum,  et  do 
duabusarboribus,  utrumin  nuIIoMatthffius  aduo- 

bus  aliis,  mazime  a  Luca,  dissentiat.  1118 

XXXIX.  Quod  responditpetentibus  signum,  do  Jona 
prophota  et  de  Nioivitis,  et  de  regina  Austri,etde 
spintu  immundo.quicum  exieritab  homine^redit 
ct  invonit  domum  mundalam,  quomodo  Matthsus 
Lucffi  congruat.  Ibid, 

XL.Ubieinuntiataest  mater  etfratres  ejus,  utruma 
Marco  et  Luca  ordo  ipse  non  discrepot.  1119 

XLL  Quodez  naviculaturbislocutusostdeillocujus 
in  seminando  aliud  cecidit  in  via,  etc,  etde  iliocui 
superseminata  sunt  zizania.  et  de  grano  sinapis^ 
et  de  fermento  ;  et  c^uod  in  domo  locutus  est,  de 
thesauroabscondito  in  agro,  etde  margarita,  etdo 
sagena  missa  in  mare,  et  dc  proferentc  de  the- 
sauro  novaet  vetcra,quomodoMarcoetLucffiMat- 
thoeusconsentiat,  vel  m  his  quffi  cumillo  dizerunt, 
vel  narrationis  ordine.  1120 

XLII.Quodvenitin  patriam8uam,etmirabanturdo- 
ctrinam,  cum  genus  ejus  contemnerent :  quomodo 
consentiat  Marco  et  Lucffi  Matthffius^  maxime 
utrum  narrandi  ordo  nihil  alteri  adversetur.       Ibid. 

XLIII.  Quemadmodum  inter  se  conveniant  Mat- 
thffius,  Marcus  et  Lucas  de  verbis  Herodis  cum 
audisset  de  mirabilibus  Domini,  vel  de  ipso  nar- 
rationis  ordine.  1122 

XLIV.  DoJoanno  incluso,  vel  etiam  occiso,  quoor- 
dine  ab  his  tribus  narrutur.  Ilf3 

XLV.  Ad  mirai^ulumdequinquepanibusquoordine 
ab  omnibus,  et  quemadmodum  ventuiu  sit.  1124 

XLVl.  In  ipso  de  quinque  panibus  miraculo  quem- 
admodum  inter  se  omnes  quatuor  convenlant.     1125 

XLVII.  Quod  ambulavit  superaquas,  quomodo  qui 
hoc  dizerunt  inter  se  conveniant ;  et  quomodoab 
illo  loco  digrediantur,  ubiturbasde  quinque  pa- 
nibus  pavit.  1127 

XLVIII.  Quomodo  Matthffius  et  Marcus  nonadvcr- 
sentur  in  eo  quod  ab  eis  tribus  narratur  quid  pos- 
teaquam  transfretarunt  factum  sit.  1129 

XLIX.De  muliereChananffiaquffidizit,  Eteaneitdunt 
demicii  eadentibiit  dementa  dominorum  tuorumt 
quomodointerseMatthffiusLucasqueconsentiant.  Ibid. 

L.  Cnm  de  seplem  panibus  pavil  turbas,  utrum  inter 
se  MatthffiusMarcusqueconveniant.  1130 

LI.  Quod  dicit  Matthffius  inde  euru  venisse  in  Gncs 
Magedan,  quomodocongruatMarco ;  etineoquod 

fetentibus  signum  respondititerum  de  Jona.  1131 

.  Do  fermento  Pharisffiorumquomodo  cum  Marco 
conveniat,  vel  re  vel  ordine.  Ibid. 


LIII.  Gum  interrogayit  discipulos,  qnem  illum  dice- 
rent  homioes,  utrum  nihil  mtcr  se  repugnent  Mat- 
thffius,  Marcus  et  Lucas,  rebus  aut  ordine.  Ibid, 

LIV.  Ubi  pnenuntiavit  discipulis  passionem  suam^ 
quffi  sit  inter  Matthffium,  Marcum  et  Lucam  con- 
venientia.  1132 

LV.  Ubi  8ubjugunt  iidem  tres  ^uomodo  prffice- 
porit  Dominus  ut  post  eum  qui  voluerit  veniat, 
quam  secum  concordent.  Ibid, 

LVi.  Quod  se  Dominus  tribus  discipulis  in  monte 
ostendit  cum  Moyse  et  Elia,  quomodo  inter  se 
congruant  tres  isti  ordine  et  reous.  et  mazime 
nropter  numerum  dierum,  guia  Matthffius  et 
Marcus  dicunt  post  sez  dies  factum,quod  Lucas 
post  octo.  1133 

Lvil.  Ubi  de  adventu  Eliffi  locutus  est  eis,  quffi  sit 

convenientia  inter  Matthffium  et  Marcum.  Ibid, 

LVIU.  De  illo  qui  ei  obtulit  filium  suum,  quem 
discipuli  sanare  non  potuerunt,  quemadmodum 
tres  isti  consentiant  etiam  ordine  narrationis.  1134 
LIX.  Ubi  de  passiono  sua  cum  eis  dixisset,  con- 
tristati  sunl,  quod  tres  ipsi  eodem  ordine  com- 
memoranL  Ibid, 

LX.  Ubi  de  ore  piscis  solvit  tributum,  quod  Mat- 

thffiUB  solus  dicit.  Ibid, 

LXI.  Depueroparvuloquem  proposuit  imitandum, 
de  scandalis  mundi,  de  membris  corporis  scanda- 
lizantibus.  de  angelis  parvulorum  qui  vident  fa- 
ciem  Patris,  de  una  ove  ez  ovibus  centum,  de 
fratre  corripiendo  in  secreto,  de  solvendis  ligan- 
disque  peccatis,  de  concordia  duorum  et  con- 
gregatione  trium,  de  dimittendis  peccatis  usque 
septuagies  septies,  de  servo  cui  dimissum  est 
multum  debitum,  et  ipse  parvum  non  dimisit 
conservo,  MatthaBus  quemadmodum  cffiteris  non 
repugnet.  Ibid, 

LXII.  Quando  interrogatus  est  utriim  liceat  dimit- 
tere  uxorem,  queinadmodum  inter  se  consentiant 
Matthffius  et  Marius,  maxime  de  ipsis  interrogatio- 
nibus  vel  Domini  vel  Judffiorum  alque  responsis, 
in  quibus  videntur  aliquantulum  variaro.  1135 

LXIII .  De parvulisquibus manus imposuit, de divite 
cuidizit :  Vende  omniatua;de  vinea  quo  conducti 
sunt  operarii  per  horas  diversas,  quemadmodum 
Matthffius  duobus  aliis  non  repugnet.  1136 

LXIV.  Ubi  secreto  duodecim  discipulis  depassione 
suaprffidizit,  et  maler  filiorum  Zebedffiicum  filiis 
suis  petiit  ut  unus  eorum  ad  dezteram  ejus,  al- 
teradsinistram  sederet,  quomodo  non  repugnet 
Matthffiusaliis  duobus.  1137 

LXV.  De  coecis  Jericho  illuminatis,  quemadmodum 

non  adversetur  Matthffius  vel  Marco  vel  Lucffi.    Ibid, 
LXVI .  De  asinffi  pullo,  quomodo  Matthsus  cseteris 

congruat,  qui  solum    pullum  commcmorant.      1138 
LXVIl.  De  expulsis  templo  vendentibus  et  ementi- 
bus.quemaamodumtrcsistinonrepugnentJoanni 
qui  hoc  idem  longe  alibi  diciL  1139 

LXVlII.  De  arefacta  arbore  ficulnea,  et  quffi  iuzta 
narrata  sunt,  quomodo  non  repugnet  Matthffius 
cffiteris,  et  inazimo  .Marco  de  oraine  narrationis.  1140 
LXIX.  Cum  Dominum  interrogaverunt  Judffii,  in 
qua  potestate  istafaceret,  quomodo  intersecon- 
sentiant  isti  tres.  1141 

LXX.  De  duobus  cruibus  imperaverit  pater  ut  irent 
in  vineam.  etde  vinea.  quffi  localaest  aliii  agri- 
colis,  quomodo    non  adversetur   Matthffius  iIIiB 
duobus,  cum  quibus  eumdem  ordinem  tenet,  et 
maxime  in  hac  parabola  quam  omnes  tres  dicunt 
de  vinea  locata.  propter  responsionem  eorum  qui- 
bus  dicebatur,  ubi  aliquantum  vidotur  variare.    1142 
LXXI.  De  nuptils  filii  Regis  ad  quas  turbffi  invita- 
tffi    sunt,   quem    Matthffius    ordinem    tenuerit, 
propter  Lucam  qui  tale  quiddam  alibi  dicit.         1145 
LXXll.  De  nummo  Cffisarireddendo,  cujus  habeat 
imaginem,  et  de  muliere  quffi  septem  fratribus 
nupserat,  quemadmodum  tres  isti  condordent.    Ibid. 
LXXllI.  De  hIo    qui   commendata  sunt  duo  prffi 
ccpta  dilectionis  Dei  et  prozimi,   qui  ordo  sit 
narrantium  Matthffii  et  Marci,  ne  a  Luca  discre- 
pare  videantur.  1146 

LXXIV.  Quod  Judffiiinterrogantur  deChristo,cuju8 
eis  filius  videatur,  utrumnonrepugnetMatthffius 
aliis  duobus;quia  secundum  istum  dicitur,  Quid 
vobit  videturde  Chrittof  eujut  ett  liliutf  Gui  res- 
ponderunt,  David;  secundum  illos  autem,  (^- 
modo  dieunt  SeribcB  Chrittum  /l/ittm  ette  Davidf  1147 
LXXV.  De  Pharisffiis  sedentibus  super  cathedram 
Moysi,   et  dicentibus  qus   non  faciunt,  csteris- 


2i79 


INDEX  RERUM. 


2480 


que  in  oosdem  Pharisopos  a  Domino  dictis,  atrom 
scriuo  Mattheei  congruat  aliis  duobus,  et  maxime 
Luc{c,qui  non  boc  ordine,  sed  alibi  similemcom- 
memorat.  Ibid. 

LXXVI.   Cuin    prtpnuntiavil  templi  eversionem, 
({uomodoaliisduohusnarrandiordinecongrual.     1149 

LXXVIl.  Do  sermonc  qucm  habuit  inmontcOlive- 
ti,  quflerenlibus  discipulis  (]uando  erit  consum- 
matio.<]uemadmodumtresisti  intersecon^ruant.  1150 

LXXVIII.  Quodcommemorant  Mattheeus  et  Marcus 
ante  biduum  futurce  Paschoe,  et  postea  dicunt 
quod  in  Bethania  fuit,  quomodo  non  repugnet 
Joanni,  qui  cum  ipsis  narrat  hoc  idem  quod  factum 
est  in  Bethania,  et  dicit,  Ante  iex die$  PasehcB .      1152 

LXXIX.  De  coena  in  Bethania.  ubi  mulier  unguento 
pretioso  Dominum  perfudit»  quomodo  inter  se 
congruan  tMatthseus,  Marcus  et  Joanues.  et  quo- 
modo  Lucffi  non  adversentur  tale  aliquid  alio 
tempore  commemoranti.  1154 

LXXX.  Ubi  mittit  discipulos  ut  pr®parent  oi  man- 
ducarePascha»  quomodointer  secongruant  Mat- 
thtfius,  Marcus  et  Lucxs.  11.S6 

LiBBR  TERTius.  —  Kvangolistarum  a  coenoc  narra- 
tione  ad  Evangelii  finem  concordia,  collato  simul 
ordinequodigestosingulorum  conteztu.  demons- 
tratur.  1157-1158 

Gaput  pRimjM.  De  coena  Domini.  et  de  ezpresno  tra- 
ditore  ejus,  quemadmodum  inter  se  quatuor  con- 
veniant.  Ibid. 

II.  De  prsedicta  negatione  Petri.  quemadmodum 
ostendantur  nihil  inter  se  repu^are.  Ibid. 

III.  De  his  quae  dicta  sunt  a  Dommo  donec  ozirct 
de  domo  uhi  ccenavorant,  quemadmodum  nihil 
discrepare  monstrentur.  1163 

IV.  De  his  qufo  gesta  sunt  in  illo  prsdio  vel  horto. 
quoexilladomo  posl  ctjenam  venerunt,  quomodo 
trium,  id  est  Mattheei.  Marci  et  Lncm  consonan- 

tia  demonstretur,  quoniam  Joannesdohoclacet.  H64 

V.  De  his  quce  in  ejus  apprehensione facta  otdicta 
omnes  commemorunt.  quomodo  intor  se  nihil 
appareat  dissentire.  1166 

VI.  Dc  his  quse  ^esta  suntcum  ducerctur  Dominus 
ad  domum  pnncipis  sacerdotum,  ct  quae  in  ipsa 
domo  cum  nocte  perductus  osset,  et  maximo  de 
Petri  ncgatione,  quemadmodum  inter  se  omnes 
congruant.  1108 

VII.  De  his  quie  manogestasunt.priusquam  Pilato 
traderetur,  quomodo  Evan^elisto)  intcr  se  non 
discrepent  ;  et  de  testimonioJeremiae  quodMat- 
thaeus  proplor  Domini  pretium  interposuit.  cum 
hocineiusdemprophetfiDScripturanoninvcniatur.  1173 

VIII.  De  his  quee  aj^ud  Pilatum  gesta  sunt,  quo- 
modo  inter  se  nihil  dissentiant.  1176 

IX.  De  illusione  qua  illusus  est  a  cohorte  Pilati. 
quomodo  non  dissonent  tres  qui  hoc  dicunt, 
Mattlioeus,  Marcus  et  Joannes.  1181 

X.  Quomodonon  repugnet  quod  Matthoeus^  Marcus 
et  Lucas  angarialum  dicunt,  qui  portnret  ejus 
crucem,  cum  Joannesdicatquod  eam  Jesusipso 
jportaverit.  1182 

Xi.  De  potu  quem  dederuntei  priusquam  comme- 
morata  esset  ejus  crucifixio,  quomodo  conveniat 
inter  Matthaeum  et  Marcum.  Ibid. 

XII.  De  divisione  vestimentorum  ejus,  quomodo 
inter  se  omnes  conveniant.  1183 

XIII.  De  hora  dominicoe  passionis,  quemadmodum 
non  interse  dissentiantMarcusetJoannes,  prop- 

tcr  terliam  ot  sextam.  /bid. 

XIV.  De  duobuslatronibuscum  illocrucifixis,  quo- 
modo  omnes  concordent.  1189 

XV.  De  his  qui  Domino  insultavorunt,  quomodo 
interse  consonent  Matthsus,  Marcus  ct  Lucas.    1190 

XVI.  De  latronuiii  insultutione,  ({uomodo  non  repu- 
gnent  Mattheeus  et  Marcus  Lucoe,qui  dixitunum 
eorum  insultasse,  alium  credidisse.  Ibid. 

XVII.  De  potu  aceti,  quomodo  inter  se  omnes  con- 
sentiant.  1191 

XVIII.  De  vocihusDomini  qnascontinuomoriturus 
emisit,  quomo'io  non  repugnent  Matthnpus  et 
Marcus  Lucta,  ot  ipsi  tres  Joanni.  1192 

XIX.  De  scissione  veli  quomodo  non  dissentiant 
MalthaeusetMarcus  aLuca,quo  ordinefactumsit./6td. 

XX.  De  admiratione  centurioni^  eteorumqui  cum 
illo  orant,  quoinodo  intcr  se  consentiunt  Mat- 
thffius,  Marcuset  Lucas.  1193 

XXI.  De  muiieribus  quo)  ibi  stabanl,  quomodo 
Mattl)(Bus,  MarcuB  et  Lucas,  qui  dizerunt  eas  a 


lonf^  atetUse,  non  repugnent  Joanni,  qui  nooii- 
navit  unam  earum  juzta  crucem  stetisse.  1194 

XXII.  De  Joseph  qui  corpus  Domini  petiit  h.  Pilato. 
quomodoomnesconsentiantfetquomodo  a  seipso 
Joannes  non  dissentiut.  1195 

XXIII.  Do  sepultura  ejus,  quomodo  tres  a  Joanne 
non  dissenliaut.  /bid. 

XXIV.  De  his  quae  circa  tempus  resurrectionifi  Do- 
mini  iacta  sunt,  quemadmodum  omnes  noo  in- 

ter  se  dissentiant.  1196 

XXV.  In  eo  quod  se  postea  discipulis  mauifestavit. 
quomodo  sibi  omnes  Evangelistae  non  adversen- 
tur,  colalis  testimoniis  et  de  apostolo  Paulo  et  de 
Actibus  Apostolorum.  120^ 

LiBER  QUARTus.  —  Do  iis  qu»  peculiaria  sunt  Marci, 
Lucae  ot  Joannis.  1215-1216 

Gaput  primum.  In  Evangelio  Marci,  ezcepUs  his  quoe 
cum  Matthueo  dizit,  quomodo  nulla  repugnantia 
demonstretur,  ab  initio  usque  ad  illud  ubi  ait. 
Et  ingrediuntur  Caphamaum,  et  siatim  sabbatis 
doeebat  eoi,  quod  cum  Luca  dicit.  1S16-1217 

II.  De  homine  a  quo  spiritus  immundus  ejectusest 
convexans  eum,  quomodo  Lucffi  qui  hoc  cum  eo 
dizil,  nou  repugnet.  1217 

III.  De  nomine  Petri,  quomodo  etiam  atque  eliam 
commendetur,  non  repugnare  Joanni,  qui  dixit 
quando  hoc  nomen  accepit.  Ibid. 

IV.  Quod  dizit,  Quanto  ma^ueiiftrcBcipiebal  uttace- 
rent,  ianto  ma^is  plui  dieebantt  quomodo  non  re- 
pugnet  proescientiae  ipsius,  quae  in  jvangelio 
commendatur.  1218 

V.  De  quo  suggessit  Joannes,  quod  in  nomine  ejus 
ejiceret  dicmunia  non  sociatus  discipulis,  et  di- 
xit,  Nolite  prohibere  eoi  :  quienim  eontra  voi  non 
eitt  pro  vobii  eit  :  quomodo  non  repugnet  iUi 
sententise  ubi  ait,  Qui  non  mecum  eit,  advtrsui 

me  eit.  1219 

VI.  Quud  in  occasione  hujus  qui  in  nomine  Ghristi 
ejiciebat  dsmonia.  quamvis  cum  discipuUft  nou 
soqueretur,  Marcus  amplius  quam  Lucas  Domi- 
num  dixissc  narravit.  quomodo  ostend&tur  ad 
hoc  ipsum  pertinore  quod  illum  in  nomine  suo 
virtutem  facientem  veiuit  prohiberi.  1220 

VII.  Hinc  usque  ad  coenam  Domini  unde  omnia  om- 
nium  considerari  coeperunt,  nullam  de  Marco 
auQcstionem  esso  tractatam.  1221 

VIiI.  De  Luca;  Evangelio,  quomodoprincipiumejus 
congruat  principio  libri  Actuum  Apostolorum.    Ibid, 

IX.  Quomodo  ostendatur  quod  de  piBcibus  captis 
Lucas  commemoravit  non  pertineread  illud  quod 
vidotur  simile  Joannes  narrasse  post  Domini  re- 
surroctionem,  atque  inde  jam  usque  ad  ccenam 
Domini,  unde  omnium  omnia  usque  ad  finem 
considerata  sunl,  nullam  etiam  ez  Evangelio 
Lucse  tractatam  esse  quaestioDem-  1222 

X.  De  Joanne  evangelista,  quid  a  csBteris  tribus  di- 
stet.  1223 

AdMOMTIO    nt    LIBROS     DB    SBRMONZ    DOMUU     IN     M03C- 

TE.  1229-1230 

S.  AURELII  AUGUSTINL  HIPP0NENSI8  EPISOOPI. 

DE  SKRMONE  DOMINI  IN  MONTE  SEOUNDUM 

MATTHiEUM  LIBRI  DUO.  Ibid, 

LiBER  pRTMus.  —  Explicatur  prior  pars  sermonis  a 

Domino  in  monte  habiti,  contenta  Matthsei  capi- 

te  quinto.  Ibid. 

LiBER  sEcurvDus.  —  lu  posterioremjpartem  sermonis 

Domini  in  monte,  contentam  Matthsei  capitibus 

sexto  et  septimo.  1269-1270 

S.  AURELII AUGUSTINI.  HIPPONENSIS  EPI8C0PI, 

QU.ESTIONUM  EVANGELIORUM   LlBRl  DUO. 

1321-1322 
Prologus.  Ibid. 

LiREn  pRiMus.  —  Qunestionesin  Evangelium  secun* 

dum  Mattheeum.  1323-1324 

LiRBR  sEcu?n>us.  —  Quaestiones  in  Evangelium  se- 

cundum  Lucain.  1333-1334 

AdMONITIO  IN   LIBRUM  SEPTEMDBCIM  QtT^ESTlOia^    8UPER 

Matth^um.  1363-1364 

QU.fSTIONUM  SRPTEMDEGIM  IN  EVANGELIUM 
SECUNDUM  MATTH.flUM  LIBER  UNUS.        13651 366 

ADMOrflTIO  de  TRACTATIBUS  IN  JoANIfBM.  1375-1376 

Pr^fatio  incerti  auctoris.  1387*1378 

S.  AURELII  AUGUSTINI.  IIIPP0NEN8IS  EPISCOPI, 

IN  JOANNIS  EVANGELIUM  TRACTATUS  CXXIV. 

1379-1380 
Tractatus  primus.  In  illud  Joannis.  /«  principio 

erat  Verbum,  et  Verbum  erat  apttd  Deum,  et  Diut 


2481 


INDEX  RERUM. 


2482 


erat  Verbunit  eic.,  usmie  ad  id,  El  tenebra  eam 
non  eompnHenderunt.  Cap.  i,  t.  1-5.  Ihid. 

Tract.  II.  Deeo  cjuodscripluiuest,  Puii  homo  mtj- 
sus  a  Deo,  eui  nomen  erat  Joannes»  etc,  usque 
ad  id,  Plenum  gratiie  el  veritcUis ,  Cap.  i,  t.  6-14.  1388 

Tract.  III.  Ab  eo  quud  scriptum  est,  Joannes 
iestimoniumperkibetdeseipso,  etc,  usque  ud  id, 
Unigenitus  KifiiM^  qui  est  in  sinu  Patris,  ipse 
enarravit.  Cap.  i,  t.  15  18.  1396 

Tract.  IV.  Ab  eo  quod  scriptum  est,  Et  hoe  est 
testimonium  Joannis,  quando  miserunt  Judmi  ab 
Jerosolymis  saeerdoles,  etc,  usque  ad  \d,  Ipse  est 
qui  baptizat  in  Spiritu  saneto,  etc  Cap.  i,  t. 
19-33.  1406 

Tract.  V.   Rursum    io    illud,  Et  ego   neseiebam 
eum^  etc  Quid  novi  Joannes  didicerit  de  Domino 
per  columbam.  Cap.  i,  t    33.  1414 

Tract.  VI.  In  eumdem  Evangelii  locum.  Quare 
Deus  per  colunibce  speciem  ostendere  voluerit 
Spiritum  eanctum.  Cap.  i,  ft.  32-33.  1425 

Tract.  VII.  Ab  eo  quod  scriptum  est,  Et  ego  vidi, 
et  testimonium  verhibui  quia  hic  est  Filius  Dei, 
usque  ad  id,  Amen  dico  vobis,  videbitis  coelum 
apertum,  et  Angelos  aseendentes  et  descendentes 
super  Filium hominis.  Cap.  i,  t.  34-51.  1437 

Tract.  VIII.  Ab  00  Kvangelii  loco,  Et  die  t^rtia 
nuptice  (actce  sunt  in  Cana  Galilcece  ;  usque  ad 
id,  Quid  mihi  et  tibi  est,  mulier  f  nondum  venit 
hora  mea.  Cap.  ii,  t.  1-4.  1456 

Tract.  IX.  In  eamdem  Evanffelii  lectionem.  Quid 
mysterii  sit  in  miraculo  lacto  in  nuptiis  apud 
Cana  Galiloeee.  Cap.  ii,  t.  1-11.  1458 

Tract.  X.  Ab  eo  Evangelii  loco»  Post  hcee  descendit 
in  Cavharnaum  ipse  et  materejus,  etc.,  usque  ad 
id,  llle  autem  dieebat  de  tempio  eorporie  sut.  Cap. 

II.  t.  12-21.  1466 
Thact.  XI.  Ab  eo  quod  scriptum   esl,  Cum  autem 

esset  Jerosolymis  in  Paseha  in  die  festo  multi  cre- 
diderunt  in  nomine  ejus;  usque  acl  id,  Nisi  quis 
rejiatus  faertt  ex  aqua  et  Spirilu,  non  potest  tn- 
Iroirein  regnum  Dei.  Cap.   ii,  t.  23-25,  etcap. 

III.  t.  1-5.  1474 
Tract.  XII.  Ab  eo  Evangeliiloco»  Quod  natum  est  de 

earne,  caro  est,  etc,  usque  ad  id,  Quiautem  faeit 
veritatem,  venit  ad  lueem,  ut  manifestentur  ejus 
opera,  auia  in  Deo  suntfncta.  Cap.  iii,  t.  6-21.     1484 

Tract.  XIII.  Ab  eo  Cvanj^elii  loco,  Post  haeevenitJe- 
sus  et  diseipuU  ejus  in  Judceam  terram,  etc.usque 
ad  id,  Amieus  aulem  sponsi,  qui  stat  et  audU  eum 
gaudioaaudetproptervo€emsponsi.CQ.p  iii«t.22-29. 1492 

Tract.  XIv.  Abeo  Evangelii  \oco,Hoeergogaudium 
meum  implelum  ett,  eXc.,  usque  ad  id^  Qui  autem 
incredulus  esl  Filio,  nonvidebit  vilam,sediraDei 
manel  super  eum.  Cap.  iii,  t  29-36.  1502 

Thact.  XV.  Ab  eo  Evangeiii  loco^  Ut  ergoeognovit 
Jestis  quia  nudierunt  Phariswi  quia  Jesut  plures 
diseipulos  facit,  eto.,  usqueadid,  Et scimus  .quia 
hic  ett  vete  salvalor  mundi .  Cap.  iv,  1. 1-42'.         1510 

Thact.  XVI.  Ab  eoEvangpliiloco,  Pox/  duos  autem 
dies  exiit  inde,  et  abiit  in  Gaiilceam  ;  usque  ad  id, 
Et  eredidit  ipse,  et  domus  ejus  tota.  Cap.  iv,  t. 
43-53.  1522 

Tract.  XVII.  Abeoquod  scripium esi,  Post  hcec erat 
dies  fetlw  Judceorum,  et  aseendit  Jesus  Jerosoty- 
mam  /usquead  id,  Qucerebant  eum  Judeei  interfi- 
cere,  quia  non  solum  solvebat  sabbatum,  sed  et  pa- 
trem  suum  dicebat  Deum,  (tqualem  se  faeiens  Deo. 
Cap.  v.  1. 1-18.  1527 

Tract.  X  VIII.  In  eum  Evangelii  locum.  Amen,  amen 
dieo  vobis,  n^n  potest  Filius  a  se  facere  quidquam, 
nisi  quod  viderit  Patrem  faeientem  ;  quceeumque 
enim  iile  fecerit,  hceeet  Filiut  similiter  facii.  Cap. 
V,  t.  19.  1535 

Tract.  XIX .  Ab  eo auod  scriptum est,  Non  potest  a  se 
Filivs  faeere  quiaquam,  nisi  quod  vidertt  PcUrem 
facientem ;  usqiie  ad  id^  Quia  non  qucero  voluntatem 
meam,  sed  voluntcUem  ejus  qui  mitit  nu.t.  19-30. 1543 

Tract.  XX.  Rorsuminillud,  Amen,  amendieovobit, 
nonpotett  Filiusase  facere  quidqttam,  nisi  qtiod 
viderit  Patrem  faeientem  ;  qtuBcumqueonim  Pater 
faeit,  hcee  eadem  et  Filius  similiter  facit.  Cap.  v, 
t.  19.  1556 

Tract.  XXI.  Ab  eo  quodscriptum  est,  Paterenim 
diligit  Filium,et  omnia  demonttral  eiqufeipse  faeit ; 
usque  ad  id,  Qui  non  honorificat  Filium,  non  hO' 
norificat  Patrem  qui  misitiUum.  Cap.  v,  t.  20-33.1564 

Tract.  XXU.  Ab  eoquod  scriptumest,  Amen,amen 
dieo  vobis,  quia  qui  verbum  meumaudit,  eteredit 


ei  qtU  miMit  me,  habet  vitam  eetemam,  usque  ad  id, 
Quodnon  qutero  voluntaiem  meam,  sed  voluntatem 
ejus  qui  misit  me.  Cap.  v,  t.  24-30.  1574 

Tract.  XXIU.  In  illam  lectionem  Evangelii,  Si  ego 
teslimonium  perhtbeo  ie  me,  elc,  usque  ad  id,  Et 
non  vultis  veniread  me,  ut  vitam  habeatis.  Tum 
etiamrepetuntursuperioreslectionesjamantetra- 
ctatiB,  scilit^et  ab  liis  verbis.  Amen,amendieo  vo- 
bis,  non  potett  Filius  a  se  ficere  quidquam,  ctc. 
Cap.  V,  t    19-40.  1582 

Tract.  XXIV.  A b eo  quod  scriptum  est,  Pott hcee abiit 
Jesus  trans  mare  GalUcece,  quod  est  Tiberiadis  ; 
iisque  ad  id,  Hie  est  vere  propheta  qui  venit  in 
mundum.  Cap.  vi,  t.  1-14.  1592 

Tract.  XXV.  Ab  eo  quod  scriptum  esl,  Jesus  ergo 
eum  cognovisset  quod  venissent  ut  raperent  eum  ; 
usque  ad  id,  Et  ego  resuseitabo  eum  in  novissimo 
die.  Cap.  vi.  t.  15-44.  1596 

Tract.  XXVI.  Abeo  c^uod  scriptum  est.  Murmura- 
bant  ergo  Judcei  de  tllo,  quia  dixisset,  Ego  sum 
panit  quide  e^jelo  descendi  ;usque  ad  id.  Qui 
mandtteat  huncpanem,  virel  in  fft^ntim.Cap.  vi. 
t.  41-59.  1606 

Tract.  XXVII.  Ab  eoquodscriptum  est.  Hcec  dixit, 
insunagoga  docens  sabbato  in  Caphamaum ;  usque 
ad  id.  Ule  enim  tradHurus  erat  eum,  eum  esset 
unus  ex  duodeeim.  Cap  .  Yi,  t.  60-72.  1615 

Tract. XXVIII.  AbeoEvangoIiiloco.  Et  post  hteeam- 
bulabatJestu  in  GaiiUeam;  usquead  id,  Nemo  ta- 
men  pnlam  ioquebatur  de  eo,  propter  metum  Ju' 
diBorum.  Gap.  vii,  1. 1-13.  1622 

Tract.  XXIX.  In  illud  Evangolii,  Jam  autem  die 
festo  medinnte,  aseendit  Jesus  in  lemplum  ;  usque 
ad  id.  Qui  misit  illum,  hie  veraxest,  et  injustttia 
in  iUo  non  est.  Cap.  vii,  t.  14-18.  1628 

Tract.  XXX.  Abeo  loco,  Nonne  Moyses  deditvobit 
Legem,  et  nemoex  vobisfacit  Legem  ^usquead  id, 
NoUtejudieare  tecundum  faeiem,  ted  juttumjudi- 
cium  iudieate,  Cap.  vii,  t.  19-24.  1632 

Tract.  XXXI.  Ab  eo  loco.  Dieebant  ergo  quidamex 
Jerotolymit,  Nonne  hieett  quemqtuerebant  Judeei 
interfieere  f  usciue  ad  id,  Quitretu  me,  et  non  in- 
venietit  ;  et  ubi  tum  ego,  vot  non  potettit  venire. 
Cap.  VII.  t.  25-36.  1636 

Tract.  XXXII.  Ab  eo  loco,  In  novittimo  autemdiefe- 
ttivitatii  ttabat  Jetut  etclamabat,  dieent,  Si  quis 
titit,veniat  ad  me,  etbibat;  usque  ad  \d,Nondum 
enim  erat  SpirUut  datus,  quia  Jettu  nondum  fue- 
rat  glorifieatut.  Cap.  vii.  t.  37-39.  1642 

Tract.  XXXIII.  Ab  eo  loco  Evangelii,  Ex  Hia  ergo 
turba  eum  audiuenl  hot  termonet  ejut,  clc,  us- 
que  ad  id,  Nec  ego  te  eondemnabo  ;  vade,  et  am- 
pliut  noii  peccnre.  Cap.  vii,  t.  40  53,  et  cap.  viii, 
t.  1-11.  1W7 

Tract.  XXXI V.  In  illud.  Ego  tum  iux  mundi :  qui 
tequitur  me,  non  ambulat  in  lenebrit,  tedhabebit 
lumen  vitce.  Cap.  tiii,  1. 12.  1652 

Tract.  XXXV.  Ab  eo  quod  legitur,  Dixerunt  ergo 
Phariteei,  Tudeteipso  testimonium  perhibes,  etc, 
usriue  ad  id.  Verum  est  testimonium  meum,  quia 
teio  unde  veni,  et  quo  vcuio.  Cap.  viii,  t.  13-14.  1657 

Tract.  XXXVl.  Ab  eo  quod  scriptum  est,  Vos  te- 
eundum  earnem  Judieatis,  ego  non  judico  quem- 
quam  ;  usque  ad  id,  Ego  sum  qui  testimonium 
perhibeo  de  me  ipso,  et  testimonium  perhibet  de 
me,  qui  miiit  me  Paler.  Cap.  viii,  t.  15-18.  1662 

Tract.  aXXVII.  Ab  eoquod  scriptum  est,  Dicebant 
ergo,  Ubi  est  pater  tuta  f  usque  ad  id,  Et  ntmo 
apprehendit  eum,  quianondum  venercU  hora  ejut. 
dap.  viii.  t.  19-20.  1670 

Tract.  XXXVIII.  Ab  eo  scriptum  est.  Dixit  ergo 
eit  Jetus,  Ego  vado,  et  quceretit  me ;  usque  ad  id, 
Dixit  eit  Jettu,  Prineipium,  quia  et  loquor  vobii. 
Cap.  VIII.  t.  21-25.  1675 

Tract.  XXXIX.  Ab  eo  quod  scriptum  est,  Mulla 
hnbeo  de  vobit  ioquiet  judieare  ;  usque  ad  id.  Et 
non  cognoverunt  quia  Patrem  ejut  dieebat  Deum. 
Cap.  VIII.  tt.  26-27.  1682 

Tract.  XL.  Ab  eo  loco,  Dixit  ergo  eit  Jetut :  Cum 
exaltaveritit  Filium  hominit ;  usque  ad  id.  Et  eo' 
gnoteetit  veritatem,  et  viritat  liberabit  vot.  Cap. 
viii,  tt.  28-32.  1686 

Tract.  XL).  Rursum  in  illud.  Dieebat  autem  Jettu 
adeot  qui  erediderunt ;  usque  ad  id,  Si  ergo  vot 
Filitu  liberaverit,  vere  liheri  eritit.  Cap.  viii, 
t.  3136.  1692 

Tract.  XLlI.Abeoquod  8criptume8t,5eto  quia  fUii 
AbrahcB  eetit,  ted  qtueritis  me  interfteere  ;  neque 


2183 


INDEX  RERUM. 


3i84 


ad  id,  Pfoplerea  vos  non  audUis,  quia  em  Dio 
non  eiti*.  Gap.  viii,  f.  37-47.  1700 

Tract.  XLIII.  Ab  oo  quod  scripium  esi,  Responde- 
runt  igitur  Judcei  et  dixerunt  ei  ;  usque  ad  id, 
Tulerunt  ergo  lapides  Judiei  ut  jaeerent  in  eum  ; 
Jesus  autem  abscondit  se,  el  exivit  de  f^mp/o.Gap. 
viii,  t.  48-59.  1706 

Tract.  XLI  V.  Aboo  quod  scriptum  est,  Etprateriens 
vidit  kominem  caeum  a  navitate;  usque  ait  id, 
Nune  vero  dieitis^  Quia  videmus:  peceatum  ves- 
<rum  man«<.  Cap.  ix.  1713 

Tract.  XLV.  Ab  eo  quod  scripluin  est,  Amen, 
amen  dieo  vobis,  qui  non  intrat  per  ostium  in 
ovile  ovium,  sed  aseendit  aliunde,  ille  fur  est  et 
latro ;  usque  ad  id,  Ego  veni  ut  vitam  habeant,  et 
abundantius  habefmt.  Cad.  x,  t.  1-iO.  1719 

Tract.  XLVI.  Ab  eo  quod  scriptum  est,  Ego  sum 
pastor  bonus,  etc,  usque  ad  id,  Mereenarius  au- 
tem  fugit,  quia  mercenarius  est,  et  non  pertinet 
ad  eum  de  ovibus.  Cap.  x,  t.  14-13.  1727 

Tract.  XLVII.  Ab  eo  quod  scriptum  est,  Ego  sum 
partor  bonus,  et  eognoseo  oves  meas,  otc.^  usque 
ad  id,  Numquid  dfvmonium  potest  ececorum  oculos 
aperiref  Gap.  x,  t.  14-21.  1732 

Tract.  XLVIII.  Ah  eo  loco,  Faeta  sunt  enceenia  in 
Jerosolymis  ;  usque  ad  id,  Omnia  autem  qucecum- 
que  dixit  Joannes  de  hoc,  vera  erant^  et  multi  crc' 
aiderunt  in  eum.  Cap.  x,  t.  22-42.  1741 

Tract.  XLIX.  Ah  00  quod  legitur,  Erat  autem  qui- 
dam  languens,  Lazarus  ;  usque  ad  id,  Abiit  in 
regionemjuxta  desertum,  incivitatem  quce  dicitur 
Ephrem,  etibimorabatur  cum  discipulis  suis.  Cap. 
XI,  t.  1-54.  1746 

Tragt.  L.  Ab  00  loco.  Proximum  erat  Paseha  Ju' 
daorum  ;  usaue  ad  id,  Multi  propter  illum  abi- 
bant  et  credebant  in  Jesum,  Cap.  xi,  tt,  55,  56, 
et  cap.  xii,  t.  111.  1758 

Tract.  LI.  Ab  00  quod  scriptum  est,  In  crastinum 
autem  turba  mulla  quce  venerat  ad  diem  festum, 
etc,  usquo  ad  id,  »St  quis  mihi  ministraverit,  ho- 
nnrilieabit  illum  Pater  meus.  Cap.  xu,  t.  12-26.     1764 

Tract.  LII.  Ab  eo  quod  scriptum  est,  Nunc  anima 
mea  turbata  est  ;  et  quid  dicam  f  usque  ad  id, 
Hcee  loeutus  est  Jesus,  et  abiit,  et  abscondit  se  ab 
eis.  Cap.  xii,  t.  27-36  1769 

Tract.  LIII.  Ab  00  quod  scriptum  est,  Cum  autem 
tanta  signa  fecisset  eoram  eis,  non  eredebant  in 
eum  ;  usque  ad  id,  Dilexerunt  gloriam  hominum 
magis  quam  gloriam  Dei.C&p.  xii,  t.  37-43.  1774 

Tract.  LIV.  Ad  eo  c]uod  scriptum  ost,  Qui  eredit 
in  me,  non  credU  in  me,  sed  in  eum  qui  misit  me  ; 
usque  ad  id,  Quce  ego  loquor,  sicut  dixit  mihi 
Pater,  sic  loauor.  Gap.  xii,  t.  44-50.  1780 

Tract.  LV.  Ad  00  loco,  Ante  diem  festum  Pasehw, 
sciens  Jesus  quia  venit  hora  ejus  ;  usque  ad  id, 
Et  caepit  lavare  pedes  discipulorum,  et  extergere 
linteo  quo  erat  prcecinctus.  Cap.  xiii,  t.  1-5.  1784 

Tract.  LVI.  Ab  00  qiiod  scriptum  est,  Venit  ergo 
ckd  Simonem  Petrum,  etc,  usque  ad  id,  Qui  {<]- 
tus  est  non  indiget  niti  ut  pedes  lavet,  sed  est 
mundustotw.  Cap.  xiii,  t.  6-10.  1787 

Tract.  LVII.  Quonam  modo  Ecclesia  timoat  inqui- 
nare  pedos,  dum  pergit  ad  Christum.  1789 

Tract.  LvIII.  Ab  eo  quod  Dominus  dicit,  Et  vos 
mundi  estis,  sed  non  omnes  ;  usqiie  ad  id,  Exem- 
plum  dedi  vobis,  ut  quemadmodum  ego  feei  vobis, 
%ta  et  vos  faeiatis.  Gap.  xiii,  t.  10-15.  1792 

Tract.  LIX.   Ab  00  quod  Dominus  dicit,  Amen, 

amen  dieo  vobis  :  non  est  servus   major  domino 

suo  ;  usquo  ad  id,  Qui  autem   me  aeeipit,  aeeipit 

eum  qui  misit  me.  Cap.  xiii,  t.  16-20.  1795 

Tract.  LX.  In  illud,  uum  hcee  dixisset  Jesus  tur- 

baius  estspiritu.  Cap.  xiii,  t.  21.  1797 

Tract.  LXI.  Ab  eo  quod  Dominus  ait.  Amen,  amen 
dico  vobis  quia  unus  ex  vobis  tradet  me ;  usque 
ad  id,  Ilte  est  eui  ego  tinetum  panem  porrexero . 
Cap.  xiii,  t.  21-26.  1799 

Tract.  LXII.  Ab  eo  quod  scriptum  est,  Et  eum 
tinxisset  panem,  dedit  Judce  ;  usque  ad  id,  Nune 
elarifieatus  estFilius  hominis.  Cap.  xiii,  t.  26-31.  1801 
Tract.  LXIJI.  Do  00  quod  Dominus  ait,  Nuneclari- 
fieatus  est  Filius  hominis  ;  usque  ad  id^  Et  con- 
tinuo  ctarifieabil  eum.  Cap.  xiii,  tt.  31-32.  1803 

Tract.  LXIV.   In  id  quod   Dominus  dicit,    Filioli 
adhuc  modicum  vobtscum  sum  :  quceretis  me,  et 
sieut  dixi  Judeeis,  quo  ego  vado,  vos  non  potestis 
venire -et  vobis  dico  modo.  Cap.  xiii,  t.  33.  1805-1806 
Tract.  LaV.  In  id  quod  Dominus  ait,   Mandatum 


novum  do  vobis,  ut  diligaiii  invieem  sicut  dilexi  vos 
ut  et  vos  invicem  diligcUis  ;  in  hoe  eognoseenl 
omnes  quia  mei  diseipuli  estis,  n  dilectionem  ha- 
bueritis  in  invieem.  Cap.  xiii,  tt.  34  35.         1807-1888 

Tract.  LXVI.  De  eo  quod  sequitur,  Dieit  ei  Siwum 
Petrus  :  Domine,  quo  vadis  f  usque  ad  id,  amen 
amen  dico  tibi,  non  cantabit  gcUtus,  donec  ter  me 
neges.  Cap.  xiii.  t.  36-38.  1810 

Tract.  LXVII.  De  eo  quod  Dominus  dicit,  iVofi  twr- 
betur  eor  vestrum  ;  usquo  ad  id,  Iterum  venio,  et 
accipiam  vos  ad  meipsum.  Gap.  xiv,  t.  1-3.  1811-1812 

Tract.  LXVIII.  In  eamdem  lectionem.  1813 

Tract.  LXIX.  In  id  quod  Dominus  dicit,  Eiquo  ego 
vado  scitis,  et  viam  seitis ;  usque  ad  id,  Nemo  m- 
nit  ad  Patrem,  nisi  per  me.  Ckp.  xir,  t.  4-6.  181S 

Tract.  LXX.  Do  eo  quod  Dominus  ait.  St  cognoviS' 
setisme,  Patrem  meum  utique  cognosvissetie  ;  usque 
ad  id,  Non  eredis  quia  ego  in  Patre,  et  Pater  m 
meestf  Gap.  xiv,  t.  7-10.  1818 

Tract.  LXXI.  In  id  quod  Dominus  dicit,  Verba  quee 
eqe  loquor  vobis,  a  meipso  non  toquor  ;  usque  ad 
id,  Si  quid  petieritis  Patrem  in  nomine  meo,  koe 
faeiam.  Cap.  xiv,  t.  10-14.  1820 

Tract.  LXXII.  In  oamdem  lectionein.  1822 

Tract.  LXXIII.  Itein  in  eamdem  lectionem.  1824 

Tract.  LXXIV.  De  eo  quod  ait,  Si  ditigilis  me, 
mandata  mea  servate ;  usque  ad  id,  Apud  vos 
manebit,  et  in  vobis  erit.  Gap.  xiv,  t.  15-17.  1826 

Tract.  LXXV.  Deeoquod  ait  Jesus,iVoii  retinquam 
vos  orphanos  ;  usque  ad  id,  Bt  ego  ditigam  eum, 
et  manifestabo  ei  meipsum.  Cap.  ziv,  t.  18-il.     1829 

Tract.  LXXVI.  Deeo  quod  sequitur,  Dieit  ei  Judas, 
non  ille  /seariotes,eic.,usque  adid,  Sermo  quem 
audistis  non  est  meus,  sed  ejus  qui  misit  me,  Pa- 
tris.  Cap.  xiv,  t.  22-24.  1831 

Tract.  LXaVII.  De  eo  quod  sequiiur,  Hcee  ioeutus 
sum  vobis  a]^ud  vos  manens;  usque  ad  id,  Paeem 
meam  do  vobis  ;  non  quomodo  mundus  deU,  ego  do 
vobis.  Cnp.  xiv,  t.  25  27.  1833 

Tract.  LXXVIII.  In  id  quod  Dominus  dicit,  Non 
turbetur  eor  vestrum,  neque  formidet,  etc.  Cap. 
XI  v,  t.  27-28.  1835 

Tract.  LXXIX.  Do  00  quod  ait,  Et  nune  dixi  vobis 
priusquam  fiat,  otc,  usque  ad  id,  Surgite,  eamus 
Xine.  Cap.  ziv,  t.  29-31.  1837 

Tract.  LXXX.  De  00  quod  dicit,  Egosum  vitis  vera, 
et  Pater  meus  agrieola  est  ;  usque  ad  id,  Jam  vos 
mundi  entis  propter  sermonem  quem  toetUus  sum 
vobis.  Cap.  xv.  t.  1-3.  1839 

Tract.  LXXXI.  Deeo  quod  ait,  Manete  tn  me,  ei 
ego  in  vobis ;  usquo  ad  id,  Quodeumque  volueritis 
peletis,  et  ftetvobis.  Cap.  xv,  t.  4-7.  1841 

Tract.  LXXXII.  De  eo  quod  Dominus  dicit,  In  hoe 
elariflcatus  est  Pater  meus.  ui  fruetum  plurimum 
afferatis ;  usquo  ad  id,  Et  maneo  in  ejus  diteetiO' 
ne.  Cap.  xv,  t.  8-10,  1842 

Tract.  LXXXIII.  In  hcec  verba.  ffcecloeutus  *um  vo- 
bis,  ut  gaudium  meum  in  vobis  sit,  et  gaudium  ve- 
strum  impleatur.  Hoe  est  prceeeptum  meum,  ut 
diligatis  invicem,  sieut  ditexi  voi.  Gap.  zv,  tt. 
11-12.  1844 

Tract.  LXXXIV.  In  illud,  Majorem  hae  dilectionem 
nemo  habet,  ut  animam  suam  ponat  quis  pro  ami- 
eis  suxs.  Cap.  xv,  1. 13.  1846 

Tract.  LXXXy.  De  eo  quod  dicit.  Vos  amiei  mei 
estis,  si  feeeritis  quce  prcecipio  vobis.  Jam  non  dieo 
vos  servos  ;quia  servus  neseit  quidfcieiai  dominus 
ejus.  Cap.  XV,  tt.  14.  15.  184S 

Tract.  LXXXVI.  Deeo  quod  Dominus  ait,  Vos  au- 
tem  dixi  amieos,  usque  ad  id,  Ut  quodcumque 
petieritis  Patrem  in  nomine  meo,  det  vobis.  Cap. 
XV.  tt.  15,  16.  1850 

Tract.  LXXXVII.  De  eo  quod  ait  Jesus,  ffcee  mando 
vobis  ut  diligatis  invieem ;  usque  ad  id»  Sed  ego 
elegi  vos  de  mundo  ;  propterea  odit  vos  m«fidiu. 
Gap.  XV,  1. 17-19.  1852 

Tract.  LXXXVIII.  Deeo  quod  dicit  Jesus,  Memen- 
tote  sermonis  mei,  etc,  usque  ad  id,  Sed  heee 
omnia  faeient  vobis  propter  nomen  meum,  quia 
neseiunt  eumqui  mistt  me,  Cap.  xv,  tt.  20,  21.  18.U 
Tract.  LXXXIX.  De  eo  quod  dicit  Dominus,  Si  non 
venissem,  et  locuius  eis  fuissem;  usque  ad  id,  Qui 
me  odit,  et  Patrem  meum  odii  Gap.  xv,  tt.  22, 23  1856 
Tract.  XG.  In  illud.  Qui  me  odit,  et  Patrem  mtfKm 

odit.  Gap.  XV,  t.  23.  1858 

Tract.  XCI.  Si  opera  non  feeisssm  in  eis,qmenemo 
alius  feeii  /usquead  id.  Quiaodio  kabm^runtwte 
gratis.  Gap.  xv,  tt.  24.  25.  1861 


U^o 


INDHIX  REHUM. 


Ui6 


TiucT.  XGII.  In  hflec  verba^  Cum  autetn  v$H€rit  Pa- 
raelelus  quem  ego  mitiam  vohi$  a  Patn,  Spiritum 
veriiatis,  etc.  Gap.  xt,  ft.  26,  27.  1862 

TfiACT.  XClil.  De  eo  quod  Dominiis  dicit,  HiBe  locu- 
tui  tum  vobit,  ut  non  teandalizemini  ;u8que  ad 
id,  Sed  hae  loeutut  tum  vobit,  «I,  eum  venerit  ho- 
ra  eorum,  reminiuamini,  quia  ego  dixi  vobit, 
Cap.  XVI.  1. 1-4.  1864 

TnACT.  XCIV.  De  eo  quod  dicit  Jesus,  ffae  autem 
vobit  ab  initio  non  dixi,  quia  vobiteum  eram  ; 
usque  ad  id,  Si  autem  abiero^  mittam  eum  ad  vot. 
Cap.  XVI,  t.  5-7.  1868 

Tract.  XCV.  In  bsBC  verba  superioris  lectionis, 
Cum  venerit  ille,  arguet  mundum  ds  peeeato,  et 
dejuttttia,  etc.  Cap.  xvi,  t.  8-11.  1870 

Tract  XCVI.  In  hsc  verba,  Adhuemulta  habeovo- 
bit  dieere  ;  ted  non  potettit  portare  modo ;  eum  au^ 
tem  venerit  ille  Spiritut  veritatit,  doeebit  vot  om^ 
nem verilalem.  Cap.  zvi.tt.  12,  13.  1875 

Tract.  XCVII.  In  eaoidem  lectionem.  1877 

Tract.  XCVIII.  In  eamdem  lectionem.  1880 

Tract.  XCIX.  In  illud,  Non  enim  loquetur  a  temet- 
ipto,  sed  quieeumque  audiet,  loquelur.  Gap.  xvi^ 
t.  13.  1885 

Tract.  C.  In  ejusdem  leclionis  verba  postrema.      1890 

Tract.  CI.  De  eo  (juod  Dominus  dizit,  Modieum  et 
jam  non  videbittt  me  ;  usque  ad  id,  Et  in  ilto 
die  me  non  rogabitit  quidquam.  Cap.  xvi,  f,  16- 
23.  1893 

Tract.  CII.  De  eo  quod  Dominus  ait,  Amen,  amen 
dieo  vobit,  si  quid  petieritis  Patrem  in  nomine 
meo,  dabit  vobis  ;  usque  ad  id,  Iterum  relinquo 
mundum,  et  vado  ad  PeUrem.  Cap.  x?i,  t.  23- 
28.  1896 

Tract.  CIII.  Deeoquodsequitur,  Dieuntei  diseipult 
ejus  :  Ecee  nune  jtalam  loqueris  ;  usque  ad  id,  Sed 
eon/idite,  ego  viet  mundum.CAp.  xri,  f.  29-33.       1899 

Tract.  CIV.  in  id  quod  sequitur.  Hae  loeutus  ett 
Jetut,  et  tublevatit  oeulit  in  ecelum  dixit :  Pater, 
venit  hora,  elariHea  Filium  tuum,  ut  Filiut  elari- 
fieet  te.  Cap.  xvii,  t.  i.  1901 

Tract.  CV.  Ab  eo  quodDominusait,  Ut  Filiut  tuut 
elarilieet  te  ;usque  ad  id,  ClaritcUe  quam  habui, 
nriutquam  mundut  ettet,  apud  te.  Cap.  xvii,  t. 
T-15.  1904 

Iract.  CVI.  De  eo  quod  Dominus  dicit,  Manifet- 
tavinomen  tuum  hominibus,  usque  ad  id,  eteredi- 
deruntauiatu  m0  mtfti/t.  Gap.  xvii,  t.  6-8.  1908 

Tract.  GyII.  De  eo  quod  dicit  Jesus,  Ego  pro  eit 
rogo  ;  etc,  usque  ad  id,  Ut  habeant  gaudium 
meumimpletum  in  temetiptit .  Cap.xvii,  t.  9-13.    1912 

Tract.  GVIII.  De  eo  quod  ait  Jesus,  lEgo  dedi  eit  ter- 
monem  tuum  ;  usque  ad  id,  Ut  tint  et  ipti  tane- 
tificati  in  veritate.  Cap.  xvii,  t.  14-19.  1915 

Tract.  CIX.  In  illud,  Non  pro  hit  autem  rogo  tantum, 
ted  et  pro  eis  qui  eredtturi  sunt  per  verbum  eo- 
rum  in  me,  Cap.  xvii,  t.  20.  1917 

Tract.  CX.  De  eo  quod  sequilur,  Ut  omnes  unum 
sint,  etc.,  usque  ad  id,  Et  dilexisti  eos,  sieut  et 
me  dilexisti.  Cap.  xvii,  tt.  21,  23.  1920 

Tract.  CXI.  De  eo  quod  Dominus  dicit,  Pater,  quos 
dedisti  mihi,  volo  ut  ubi  ego  sum,  et  illi  sint  me- 
eum  ;  iisgue  ad  id,  Ut  diUetio  qua  dilexisti  me, 
in  ipsis  stt,  et  ego  in  ipsit.  Cap.  xvii,  t.  24-26.    1925 

Tract.  CXII.In  id  quod  sequilur.  Hceeeum  dixittet 
Jetut,  egressus  est  eum  dueipulis  suis,  etc.,  usque 
ad  id,  Comprehenderunt  Jesum,  et  ligaverunt  eum. 
Cap.  xviii,  t.M2.  1929 

Tract.  CXIIl.  Ab  eo  (]Uod  legitur,  Et  adduxerunt 
eum  ad  Annam  primum  ;  usque  ad  id,  Iterum 
ergo  negavit  Petrus,  et  statimgaltus  eantavit.  Gap. 
XVIII,  t.  13-27.  1932 

Tract.  CXIV.  Ab  eo  loco,  Addueunt  eraoJesum  ad 
Caipham  in  prcetorium  ;  usque  ad  id,  Ut  Sermo 
Jesu  impleretur  quem  dixit,  stgnifeans  qua  morte 
esset  moriturus.  Cap.  xviii.  t.  28-32.  1936 

Tract.  CXV.  Deeoquod  dicitur,  Introivit  ergo  ite- 
rum  in  prcetorium  Pilatus  ;  usque  ad  id,  Erat 
autem  Barabbas  latro.  Cap.  xviii,  t.  33  40.  1938 

Tract.  CXVI.  In  id  quodseauitur,  Tuneergo  appre- 
hendit  Pildtus  Jesum,  et  flagellavU ;  usque  ad  id, 
Suseeperunl  autemJesum,  et  eduxerunt.  Cnp.  xix, 
t.  1-16.  1941 

Tract.  CXVII.  De  eo  quod  sequitur,  Et  bajmlans 
sibi  erueem,  exiit  in  eum  qui  dieitur  Calvariai  lo- 
eum;  usque  ad  id.  Respondit  Pilatus  :  Quod 
seripsi,  seripsi.  Gap.  xix,  1. 17-22.  1944 

Tract.  GXVIII.  In  iuBC  verba,  MilUet  ergo  cum  eru- 


eifixitsent  eum,  aeceperunt  vestimenta  ejut,  etc. 
Gap.  XIX,  tt.  23,  24.  1947 

Tract.  GXIX.  Ab  eo  quod  sequitur,  Et  mitites  qui- 
dem  haie  feeerunt  ;  usque  ad  id,  Et  inclinato  ca- 
pite  tradidit  spiritum,  Cap.  xix,  t.  24*30.  1950 

Tract.  GXX.  Ab  eo  quod  sequitur,  Judcei  ergo,  quo- 
niam  parcuceve  erat,  etc.,  usque  ad  id,  Nondum 
enim  seiebant  Scripluram,quiaoportet  eumamor- 
tuU  returgere.  Cap.  xix,  t.  31-42,  et  cap.  xx, 
t.  1-9.  1952 

Tract.  CXXI.  De  eo  quod  sequitur,  Abierunt  ergo 
Uerum  ad  temeliptot  dUcipuli  ;usque  adid,  Beati 
qui  non  viderunl  et  erediderunt.  Cap.  xx.  t.  10-29.  1955 

Tract.  CXXII.  De  eo  quod  sequitur,  Multa  quidem 
et  alia  tigna  feeit  Jetut  ;  usque  ad  id,  Et  eum 
tanti  ettent,  non  ett  teUtum  rete.  Cap.  xx,  tt.  30, 
31,  e(  cap.  xxi,  t.  1-11.  1959 

Tract.  CXaIII.  De  eo  quod  dicit  Jesus,  Venite, 
prandete  ;usque  ad  id,  Hoc  autem  dixit,  signifi- 
cans  qua  n,orte  clarificaturus  esset  Deum.  Cap. 
XXI,  t.  12-19.  1965 

Tract.  CXXIV.  Ab  eo  loco,  Et  eum  hoc  dixisset,  di- 
eit  ei  :  Sequereme,  etc.,  usque  in  finem  Evange- 
lii.  Cap.  XXI,  t.  19-25.  1969 

S.  AURELII  AUGUSTINl,HII>PONENSISmSCOPI, 
IN  EPISTOLAM  JOANNIS  AD  PARTHOSTRACTA- 
TUS  DECEM.  1977-1978 

Prologus.  Ibid. 

Tractatus  primus.  —  De  eo  quod  Joanoes  scnbit, 
Qiiod  erat  ab  initio,  auod  audivimus,  et  quod  vidi- 
mut,  etc.  ;  usque  aa  id,  Quoniam  tenehrce  excce- 
caverunt  oculos  ejus.  Cap.  i,  etcap.  ii,  t.  1  11.    Ibid, 

Tract.  II.  Ab  eo  versiculo,  5m6o  vobU,  filioli,  quia 
remitluntur  vobU  peeeata  per  nomen  ejus  ;  usque 
ad  istum,  Qui  autemfeceritvoluntatem  Dei^  manet 
in  cetemum,  sicut  et  tpse  manet  in  ceternum.  Cap. 
II,  t.  1217.  1988 

Tract.  III.  De  eo  quod  sequitur,  Pueri,  novUsima 
hora  est ;  usque  ad  id,  Unctio  iptius  docet  vo$  de 
omnibus.  Cap.  ii,  t.  18-27.  1997 

Tract.  IV.  De  eo  quod  sequitur,  Et  verax  est,  etnon 
est  mendax  ;  usque  ad  id,  /n  hoc  manifestatu$  e$t 
FUiu$  Dei,  ut  eolvat  opera  diaboii.  2005 

Tract.  V.  In  id  quod  sequitur,  OmnU  qui  natue 
e$t  ex  Deo,  non  facit  peccatum  ;  usque  ad  id,  Non 
dUigamtu  verbo  tantum  et  iingua,  $ed  opere  et 
veritate.  Cap.  iii,  tt.  9,10.  2012 

Tract.  VI.  In  illud,  Et  in  hoe  eogno$cimu$  quin  ex 
veritate  eumtu  ;  usque  ad  id,  Et  hic  e$t  AntiehrU- 
ttu,  deqtioaudUtU,  etc.  Gap.  iii.  t.  19-24,  etcap. 
IV,  t.  1-3.  2019 

Tract.  VII.  Ab  eo  qnod  sequitur,  Jam  vo$  ex  Deo 
e$tU  fUioU  ;  usoue  ad  id,  Deum  nemo  vidit  un- 
quam.  Cap .  iv,  t.  4-12.  2029 

Tract.  VIII.  De  eo  quod   sequitur,    Si   diligamue 
invicem,  Deu$   in  nobi$    manebit  ;  usque  ad  id, 
Deu$  dileetio  e$t ;  et  qui  manet  in  dUeetione,  in 
Deo  manet,  et  Deu$  in  eo.  Cap.  iv,  t.  12-16.         2035 

Tract.  IX.  De  eo  quod  sequitur,  In  hoe  perfecta  e$t 
dilectio  in  nobU  ;  usque  ad  id,  Et  hoe  mandatum 
hcUtemtu  ab  ip$o,  ut  qui  ditigit  Deum,  diligcU  et 
fratrem  $uum.  Cap.  iv,  1. 17-21.  2045 

Tract.  X.  De  eo  quod  Joannes  scribit,  Omnts  gtit 
eredit  quod  Je$tu  $it  ChrUttu,  ex  Deo  nattu  e$t  ; 
Utfque  ad  id,  Hcee  e$t  enim  ditectio  Dei,  ut  prce- 
cepta  ejtu  eervemtu.  Cad,  v.  t.  1-13.  2053 

S.  AUKELII  AUGUSTINl,  HIPPONENSIS  EPI8- 
COPI,  EXPOSITIO  QUARUMDAM  PHOPOSITIO- 
NUM  EX  EPISTOLA  AD  ROMANOS.  2063-2064 

S.  AURELII  AUGUSTINL  HIPPONENSIS  EPIS- 
COPI,  EPISTOLi£  AD  ROMANOS  INCHOATA 
EXPOSITIO.  —  LiBKR  vnvs,  in  quo  salutatio  tan- 
tummodo  expeditur,  et  disputatur  de  peccato  in 
Spintum  sanctum.  2087-2088 

8.  AURELII AUGUSTINI,  HIPPONENSIS  EPISCOPI, 
EPISTOL.E  AD  GALATAS  EXPOSITIONIS  LIBER 
UNUS.  2105-2106 

AppEifDiz  tomi  III  Operum  S.  Auoustini,  complec- 
tens  aliquot  in  Scripturam  tractatus  ipsi  olim 
falso  adscriptos.  2149-2150 

AdMONITIO  IIC  OPUSGULUM  DBMIRABILIBUS  SACRfi  SCRIP- 
TURiB.  /6td 

DE  BAIRABILIBUS  SACRiE  SCRIPTURiE  LIBRI 
TRES.  Ibid. 

LiBSR  PRiMus.  —  De  Moysi  Pentateucho.  2151-2152 

Gaput  PRiMUM.  De  Deo  Creatore  et  constitutione 
creaturarum .  Ibid. 

II.  De  raiionabilium  naturanim  dissimill  peccato.  Ibid, 


2487 


INDBX  HEKUM. 


ii^< 


III.  Dd  Abel  et  Henoch  primatam  tenentibus  in 
bominum  jusUtia.  2154 

IV.  De  eo  quod  terrenatantumanimalia  in  diluvio 
mortiticata  sunt.  2155 

V.  De  animalibusquoe  oec  in  tcrra  tantum  vivere, 
nec  in  aqua  tantumpossunt,  quomodo  diluvium 
evaseriut.  2156 

VI.  De  eruptione  aquaruui  diluvii.  /bid, 

VII.  De  recessii  a(|uarum  diluvii.  2157 

VIII.  De  cursu  solis  et  InnsB  in  diluvio.  2160 

IX.  De  dispcrsione  linguarum.  /bid, 

X.  De  Sodomitica  vindicta.  2161 

XI.  De  uxore  Loth  in  statuam  saiis  mutata.  Ibid. 
XII   De  Sara  uonagenaria  parienle  filium.  216S 

XIII.  De  putco  quem  vidit  Agar  ejecta  cum  fllio.  Ibid. 

XIV.  De  ariete  quem  Abraham  obtulit  pro  filio.    Ibid. 

XV.  De  Jacob  et  Josepli,  quaro  uniis  in  terra  re- 
promissionis,  ultcr  io  ^'Egypto  sepelitur.  /bid. 

XVI.  De  Moyse  et  rubo  in  Oreb.  2163 

XVII.  Deduubussignis,  id  est  manu  in  sinum  con- 
versMct  virga  in  colubrum  mutata.  2164 

XVIII.-iie  aqua in  sanguinem  versa.  Ibid. 

XIX.  De  cseteris  plagis  ^gyptiorum.  2165 

XX.  De  rcccdente  et  siccato  riiari  Kubro.  2166 

XXI.  De  carmine  consono  filiorum  Israel.  2167 

XXII.  De  aquis  induicutisin  Marath.  Ibid. 

XXIII.  De  manna  plueiite  de  coelo.  2168 

XXIV.  De  petra  percussa  in  Oreb.  2169 

XXV.  De  iiliis  Moysi,  quareducatu  sacerdotum  pri- 
vati  sunt.  2170 

XXVI.  De  jejunio  quadraginla  diuruiii.  Ibid. 
XXVH.  De  populo  carnes  postulanie.  Ibid. 

XXVIII.  DeiEtliiopissa  uzoreMoysi,  et  lepramur- 
muratricis  Marioe.  2171 

XXIX.  De  Chore  et  Datltan  el  Abiron.  Ibid. 

XXX.  De  plagaquee  descendil  in  populum,  quando 
Moyses  fugit  in  Tabernaculnm.  Ibid. 

XXXI.  De  virga  Aaron  quoc  fronduerat.  2172 

XXXII.  De  petra  bis  percussa  in  Cades.  Ibid. 

XXXIII.  De  scrpente  aeneo.  Ibid. 

XXXIV.  De  Balaam  etasinaejus.  Ibid. 

XXXV.  De  Moyse  pergenle  in  niontem  Abarim.  3173 
LiBBR  SECuNDus.  —  Dc  IVophctia.  2173-2174 
Caputprikuh.  De  Jesu  Filio  Nun,  etdirempto  Jorda- 

ne  in  transitu  populi.  Ibid. 

II.  De  calceamentis  et  vestibus  Filiorum  Israel.      /bid. 

III.  De  subversione  Jericho.  i6ti2. 

IV.  De  soloet  luna  stantibus  ad  imperium  Josue.  2175 

V.  De  Gedeone  et  duobus  signis.  2176 

VI.  De  Samsonis  fortitudine  in  capillis.  2177 

VII.  De  arca  Domini  in  lerra  Philistiim.  Ibid. 

VIII.  De  ccfili  fragore  quo  territi  sunt  Allophyli.       2178 

IX.  Devocibusetuluviisquando  SaQl  ordinatusest.  Ibid. 

X.  De  SaQl  propiielaute  inter  prophetas.  Ibid 

XI.  De  Samuele  suscilato  a  Pylbone.  2179 

XII.  De  percussione  Osa;.  /bid. 

XIII.  D'e  David  nuinerante  populum.  2180 

XIV.  De  duobus  signis  juxta  altare  Bethel.  /bid. 

XV.  De  trium  annorum  et  sex  mensium  siccitate.  /bid, 

XVI.  De  vidua  in  Sarepta  Sidoniorum.  2181 

XVII.  De  mortuo  unico  viducc  filio  quem  suscita- 

yit  Elias.  Ibid. 

XVIII.  Do  holocnusto  in  monte  Carmeli.  Ibid. 

XIX.  De  quadraginta  dierurn  jejunio.  2182 

XX.  De  igne  descendente  super  quinquagenarios.  Ibid. 

XXI.  De  transeunlibus  Jordunem  Klia  et  Eiiseeo.    2183 

XXII.  De  ascensione  Eliae.  Ibid. 

XXIII.  D6  virtutibus  EHscei.  Ibid. 

XXIV.  De  lepra  Naaman  curata,  etadhcerente  Giezi.  2184 

XXV.  De  ferri  supernalalione.  2185 

XXVI.  De  victoria  per  Elisoeuin.  Ibid. 


XXVII.  De  captivitate  populi,  et  Sennacherib   ve- 
nientp  in  Judapam.  218C 

XXVIII.  De  infirmitate  et  signo  Ezechis.  2187 

XXIX.  DecaplivitateBabylonica.  2188 

XXX.  De  Daniele  clarente  in  Babylone.  Ibid. 

XXXI.  De  tribus  pueris  qui  ignis  tormentum  sine 
Isesura  evasenint.  2189 

XXXII.  De  Daniele  quiescente  in  lacu  leonuni.        2190 

XXXIII.  De  Esdra  restitu^nte  legem.  2191 

XXXIV.  De  bellis  pnBcipuis  quoe  Domini  auxiho 
peracta  sunt.  Ibid. 

LiBER  TBRTius.  —  Dc  uovo  Testamcnto.  2191-2192 

Caput   priiium.  De  visione  Zachariie  et  nativitate 
Joannis  Baptistae.  /bid. 

II.  De  Incarnatione  Domini  nostri  Jesu  Christi,  et 
nativitate  ex  Maria  Virgine.  21 93 

III.  De  pastoribus  quibus  angeli  natum  infantem 
nuotiaverunt.  Ibid. 

IV.  De  magis  ab  Oriente  et  stella  duce.  2194 

V.  De  baptismate  Christi.  2195 

VI.  De  Christi  tentalione  et  jejunio.  2196 

VII.  De  virtutibus  Evangelii  usque  ad  ambulatio- 
nem  supermare.  /bid. 

VIII.  De  ambulunte  Domino  superundas.  i!97 

IX.  De  cseteris  virtutibusDomini  nostri  Jesii  Chrisli.  Ibid. 

X.  De  panibus  et  piscibus  saturantibus  millia  popu- 
lorum.  2197 

XI.  De  visione  Domini  in  monte  cum    Moyse  et 
Elia  coiloquenlibus.  "  Ibid. 

XII.  De  Lazaro  et  c»teris  resuscitatis  mortuis.        2198 

XIII.  De  BOlis  cclipsiin  passione  Domini.  219!) 

XIV.  De  corporibus  sanctorum  venieotibusde  mo- 
uumentis  suis  post  resurrectionem  Domini.         /hid. 

XV.  De  cibo  Domini  post  resurrectionem.  2200 

XVI.  Petrus  paralyticum  restituit.  /hid. 

XVII.  Virlus  l»etri.  Ibid. 

ADMONITIO  1N  OPUSCULUM  DB  BBNEDICTIONIBUS  JaCOBPA- 

TaiARCHiB.  2199-2200 

m  BKNKDIGTIONIBUS  JACOB  PATRIARCH.fi'      IbiL. 

AdMONITIO  IN  LIBRUMQU^TIONUM  VBTBRIS  HT  NOTl  Tf.- 

8TAMENT1.  2205-2i0t) 

ElBNCHUS  QUiBSTIONUM.  2207  2208 

QUiESTIONES  VKTERI8  ET  NOVI  TE8TAMKNTI. 

2213-2214 
Ex  VETERi  Tbstambnto.  Ibid. 

Ez  Novo  Tbstambnto.  2249-2250 

QUJBSTIONES  BZ  UTROQUB  MlXTlM.  2297-229S 

QUJMTIONUM  BX  VBTBRI  TeSTAMENTO  PARS  SBCUNDA.  2385-2386 
QU^TIONUM  BX  NOVO  TbSTAMBNTO  PAR8  SECUNDA.  2391-2392 
QUiBSTlONUM  BX  UTROQUB  MIXTIM  PARS  6ECUNDA.  2411-2412 
AdMONITIO  DE  EXP081T10NB  IN   Apocaltpsim  2415-2416 

EXPOSITIO  IN  APOCALTPSIM  B.  JOANNIS.     2417-2418 

Homilia  prima.  Ibid. 

Homil.  11.  /6t(f. 

Ilomil.  111.  2421 

Homil.  IV.  2423 

Homil.  V.  2424 

Homil.  VI.  2425 

Homil.  VII.  2429 

Homil.  viii.  2432 

Homil.  IX.  2433 

Homil.  X.  2435 

Homil.  XI.  2436 

Homil.  XII.  2438 

Homil.  XIII.  2439 

Homil.  XIV.  2441 

Homil.  XV.  244:2 

Homil.  XVI.  2443 

Homil.  XVII.  2445 

Homil.  xviii.  2447 

Homil*  XIX.  2450 


EXPLICIT  TOMI  TERTII  PARS  POSTERIOR. 


72lv8    ^^^"7 


Valleguidonensi.  —  Ex  Typis  L.  BARN£0UD  el  C. 


1« 


•  j  i  v> 


'•/  •* 


Ll 


3  2044  054  170  956